Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 615/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2021-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8 ust. 3, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 64
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 lipca 2021 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D.K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez D.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] lutego 2021 r. w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Burmistrz Miasta powołując się na art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2d ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm., dalej u.p.s.) ustalił odpłatność D.K. za pobyt jej ojca W.D. w Domu Opieki Społecznej w wysokości 951,91 zł miesięcznie począwszy od października 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji podano, że W.D. - ojciec skarżącej od [...] marca 2013 r. przebywa w Domu Opieki Społecznej. Posiada troje dzieci, którymi są D.K., A.W. i E.W. Nadto żyje jego żona J.D. Zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2e u.p.s. opłatę za pobyt w domu opieki społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. 1.584 zł. Dalej organ stwierdził, że z posiadanych dokumentów wynika, iż D.K. prowadzi gospodarstwo rolne wspólnie z mężem. Dochód w rodzinie wynosi 6.865,58 zł, co oznacza, że na osobę w rodzinie wynosi 3.432,79 zł miesięcznie, które to ustalenia poczyniono na podstawie informacji uzyskanych w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Koszty utrzymania w Domu Opieki Społecznej zostały ustalone przez Starostę w 2019 r. na kwotę 3760 zł miesięcznie. Opłata wnoszona przez W.D. wynosi 904,25 zł miesięcznie. Gmina wnosi opłatę w wysokości 2855,75 zł , w tym opłatę za dwie córki W.D. – A.W. i E.W. Tym samym, wobec odmowy zawarcia przez D.K. umowy określonej w art. 103 ust. 2 u.p.s. ustalono opłatę obciążającą ją z tytułu pobytu jej ojca w domu opieki społecznej w wysokości 951,91 zł, tj. 1/3 kwoty jaką opłaca Gmina. Zdaniem organu I instancji analiza sytuacji zdrowotnej, ekonomicznej i rodzinnej wskazuje, że brak jest podstaw do zwolnienia strony z partycypowania w kosztach pobytu jej ojca w DPS.

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D.K., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia odpłatności D.K. za pobyt jej ojca W.D. w Domu Pomocy Społecznej i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja została wydana m.in. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1, pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. oraz art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 i § 3, art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256; dalej k.p.a.).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że nowelizacją u.p.s., dokonaną ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie u.p.s. oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. poz. 1690), która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. - ustawodawca w stosunku do osób wskazanych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. (czyli do członków rodziny) wprowadził przepisy doprecyzowujące, zawarte w dodanych do art. 61 ust. 2d-2f. Wskazało, że w myśl znowelizowanego art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Skoro stroną decyzji o odpłatności, o której mowa w art. 59 jest jedynie mieszkaniec domu, to odpłatność członka rodziny powinna być ustalona w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. Forma umowy wyklucza w tym przypadku wydanie decyzji o odpłatności. Jednakże, zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Oznacza to, że jeśli osoba zobowiązana, która wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalono jej sytuację dochodową, odmawia podpisania umowy z gminą, to organ pomocy społecznej jest uprawniony do wydania decyzji o odpłatności, w której należy uwzględnić, że odpłatność mogą ponosić jedynie osoby, których dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, i jednocześnie dochód osoby lub rodziny po potrąceniu opłaty nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego.

Z kolei art. 61 ust. 2e u.p.s. reguluje sytuację, w której członek rodziny nie tylko odmówi zawarcia umowy, ale także przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (co skutkuje niemożnością ustalenia sytuacji dochodowej, w tym przede wszystkim ustalenia, czy dochód przekracza owe 300% kryterium). Zgodnie z tym przepisem, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Oznacza to, że w takim przypadku gmina wydaje decyzję o odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Natomiast w przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata (stanowiąca różnicę między średniomiesięcznym kosztem a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca oraz innymi osobami, których odpłatność została ustalona w drodze umowy lub decyzji podjętej w wyniku ustalenia odpłatności po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego) obciąża te osoby proporcjonalnie (w częściach równych). Wobec powyższego taka negatywna postawa członków rodziny skutkuje zobowiązaniem ich do ponoszenia całego kosztu różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą przez tego mieszkańca wnoszoną - z pominięciem zaangażowania środków gminy.

Odnosząc te ramy prawne do okoliczności sprawy Kolegium wskazało, że przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. W zaskarżonej decyzji rozstrzygnięto o wysokości opłaty i obowiązku ponoszenia tylko przez stronę odwołującą z pominięciem, jak wynika ze stanu faktycznego sprawy, istniejących innych osób obowiązanych do ponoszenia tych opłat wskazanych w art. 61 u.p.s. co do kręgu i kolejności tj. córek W.D. – A.W. i E.W. W aktach sprawy bowiem jest brak dowodów potwierdzających, że inne osoby zostały zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt W.D. w domu pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium przedmiotem ponownego postępowania administracyjnego przed organem I instancji winno być ustalenie kwoty ponoszenia opłaty od wszystkich osób zobowiązanych. W tym zakresie organ administracji zobowiązany jest rozstrzygnąć o przedmiocie sprawy w całości, po wyjaśnieniu stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., zatem nie jest dopuszczalne arbitralne wybranie adresata decyzji przez organ z kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Organ ma bowiem obowiązek zbadania przesłanek ponoszenia ciężaru opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez wszystkie osoby z danego kręgu zobowiązanych, a następnie rozstrzygnięcia sprawy w drodze decyzji co do całości opłat podlegających zwrotowi i co do wszystkich osób zobowiązanych.

Nadto, zdaniem Kolegium, niedopuszczalne jest, aby organ w decyzji ustalającej jednocześnie stwierdzał, że brak jest podstaw do zwolnienia, co zawarł w uzasadnieniu decyzji. Z treści bowiem art. 64 u.p.s. wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. Nie znając zakresu takiego obowiązku, wnioskodawca nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też powinien wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty. O zasadności żądania organ powinien wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu. Zwolnienie z ponoszenia opłaty, jak również odmowa zwolnienia powinny mieć formę decyzji administracyjnej.

Konkludując, organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem obowiązujących przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego, co skutkowało jej uchyleniem w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Stwierdzone braki w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji nie mogły być usunięte przez organ odwoławczy, gdyż przeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie przekraczałoby ramy postępowania odwoławczego (art. 136 k.p.a.).

Od powyższej decyzji D.K. wniosła sprzeciw.

Prawomocnym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 110/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił sprzeciw

W uzasadnieniu wyr. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie przez organ II instancji art. 138 § 2 k.p.a. ma ścisły związek z kręgiem osób, których powinno dotyczyć postępowanie, a co za tym idzie ustaleniem wszystkich okoliczności faktycznych w kontekście przesłanek określonych w powołanych przez organ II instancji przepisach prawa materialnego. Mianowicie art. 61 ust. 1 u.p.s. określa krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie kolejność w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. W zakresie kolejności przechodzenia obowiązku odpłatności wynika, że w pierwszej kolejności opłatę za pobyt ponosi mieszkaniec domu, w sytuacji gdy mieszkaniec domu nie osiąga dochodu lub nie jest on wystarczający, aby pokryć w całości pełną jej wysokość, to obowiązek odpłatności w odpowiedniej wysokości może przejść na małżonka mieszkańca, jego zstępnych i w dalszej kolejności wstępnych. Reguła kolejności nie ma znaczenia w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. Z tych względów organ ma prowadzić postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.

Z przepisów ustawy nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie (vide: wyroki wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 46/18; WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r., IV SA/Gl 56/18, WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r., VIII SA/Wa 198/18; CBOSA). Wskazana wyżej wada dostrzeżona przez organ odwoławczy jest wystarczającą i zarazem konieczną przesłanką uchylenia decyzji Burmistrza Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r., gdyż postępowanie było prowadzone w stosunku jedynie do skarżącej, z pominięciem innych osób zobowiązanych (sióstr skarżącej). W konsekwencji przeprowadzenia kontroli decyzji organu odwoławczego w zakresie określonym w art. 64e p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji kasatoryjnej, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a.

Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji dołączył do akt zawartą w dniu [...] lutego 2020 r. umowę pomiędzy Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej a A.W. zawartą w oparciu o art. 104 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którą zobowiązała się ona dokonywać opłat w kwocie 700 zł miesięcznie, poczynając od dnia [...] lutego 2020 r. za pobyt jej ojca W.D w Domu Opieki Społecznej oraz zawartą na tej samej podstawie umowę w dniu [...] lutego 2020 r. z E.W., zgodnie z którą zobowiązała się ona dokonywać opłaty z tego samego tytułu w wysokości 600 zł miesięcznie, również od [...] lutego 2020 r.. Następnie organ dołączył do akt sprawy notatkę służbową noszącą datę [...] stycznia 2021 r., w której stwierdzono, że żona W.D. – J.D. jest zwolniona z obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt męża w domu opieki zdrowotnej, a jego córki A.W. i E.W. uiszczają opłaty w wysokości ustalonej w/w wymienionych umowach. Natomiast D.K. nie wyraża zgody na uiszczanie wskazanej opłaty. Wskazano jednocześnie, że dochód w jej rodzinie nie uległ zmianie w porównaniu do ustalonego w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] października 2019 r..

Mając na uwadze powyższe ustalenia pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. organ zawiadomił D.K. o zakończeniu postępowania w niniejszej sprawie pouczając o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., które doręczono jej w dniu 5 stycznia 2020 r..

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Burmistrz Miasta powołując się na art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 i ust. 2e u.p.s. ustalił dla D.K. wysokość opłaty za pobyt ojca w Domu Opieki Społecznej w wysokości 951,92 zł miesięcznie począwszy od października 2019r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s. określającego krąg osób obowiązanych do uiszczania opłat za pobyt w domu opieki społecznej członka rodziny oraz kryterium dochodowe. Następnie przedstawił sytuację majątkową skarżącej wskazując, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem R.K. Dochód w rodzinie wynosi 6.865,58 zł, co na osobę w rodzinie wynosi 3.432,79 zł miesięcznie. Powyższą sytuację dochodową ustalono podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2019r. Ustalono również, że bieżące opłaty w rodzinie wynoszą 1.359,64 zł. Ponadto rodzina ponosi na bieżąco wydatki związane z utrzymaniem i remontem domem, boryka się z problemami zdrowotnymi, jest pod stałą kontrolą lekarzy specjalistów.

Dalej organ wskazał, że brak jest podstaw do zwolnienia D.K. z partycypowania w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej, podkreślając, że dotychczas nie ponosiła z tego tytułu żadnych opłat. Następnie organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji sposób obliczenia opłaty obciążającej skarżącą wskazując, że koszt utrzymania w 2019 r. w Domu Pomocy Społecznej, ustalony przez Starostę wynosi 3 760,00 zł. Opłata wnoszona przez W.D., ustalona na podstawie decyzji z dnia [...] kwietnia 2018r. wynosi 904,25 zł. Gmina wnosi opłatę w wysokości 2 855,75 zł, w tym opłatę dwóch pozostałych córek W.D.- A.W. i E.W. Ustalono, że opłata którą winna uiszczać D.K. stanowi 1/3 część opłaty uiszczanej przez Gminę.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła D.K. wnosząc o jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że określając sytuację majątkową rodziny skarżącej i wysokość dochodów mających wpływ na ustalenie wysokości opłaty, organ oparł się na ustaleniach dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w październiku 2019 r., nie dokonując w tym zakresie uaktualnienia ustaleń, a sytuacja ta uległa pogorszeniu, między innymi zmniejszyły się dochody. Podniosła, że ojciec przeniósł własność domu rodzinnego na A.W. i to ona winna ponosić należne opłaty za jego pobyt w domu opieki zdrowotnej. Nadto umieszczając ojca w domu opieki zdrowotnej nikt nie pytał się jej o wyrażenie zgody.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po ponownym rozpatrzeniu sprawy powołując się między innymi na art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1, pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. oraz art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 i § 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy

W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu regulacji prawnych zawartych w art. 60 ust. 1, ust. 2, ust. 2d oraz art. 103 ust. 2 u.p.s. organ wskazał, że dopiero w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. w ust. 1 pkt 2 art. 61, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 art. 61 ustawy, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłat za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji , organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłata wnoszona przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane , o których mowa w ust. 1 pkt 2

(ust. 2e). Wysokość opłaty tej ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Dalej Kolegium stwierdziło, że skoro stroną decyzji o odpłatności, o której mowa w art. 59 jest jedynie mieszkaniec domu, to odpłatność członka rodziny powinna być ustalona w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy. Forma umowy wyklucza w tym przypadku wydanie decyzji o odpłatności. Jednakże - zważywszy na okoliczność, że umowa ta (jak każda inna umowa) wymaga zgodnego współdziałania obu jej stron, co oznacza, że niezbędne jest dobrowolne złożenie oświadczenia woli przez członka rodziny - pozostawienie tej dobrowolnej formy bez żadnej sankcji skutkowałoby tym, że w większości przypadków członkowie rodziny po prostu nie godziliby się na zawarcie umowy. Stąd wprowadzono zatem swoistą "sankcję" dla członków rodziny. I tak, zgodnie z art. 61 ust. 2d, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Oznacza to, że jeśli osoba zobowiązana, która wyraziła zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i ustalono jej sytuację dochodową, a odmawia podpisania umowy z gminą, to organ pomocy społecznej jest uprawniony do wydania decyzji o odpłatności, w której należy uwzględnić, że odpłatność mogą ponosić jedynie osoby, których dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, i jednocześnie dochód osoby lub rodziny po potrąceniu opłaty nie może być niższy niż 300% kryterium dochodowego. Przy czym - zgodnie z art. 61 ust. 2f - wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Oznacza to, że w takim przypadku gmina wydaje decyzję o odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Natomiast w przypadku, gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata (stanowiąca różnicę między średniomiesięcznym kosztem a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca oraz innymi osobami, których odpłatność została ustalona w drodze umowy lub decyzji podjętej w wyniku ustalenia odpłatności po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego) obciąża te osoby proporcjonalnie (w częściach równych). Wobec powyższego taka negatywna postawa członków rodziny będzie skutkować zobowiązaniem ich do ponoszenia całego kosztu różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a opłatą przez tego mieszkańca, wnoszoną z pominięciem zaangażowania środków gminy. Jednak - w przypadku niewnoszenia tych kwot dobrowolnie - gmina wnosi je zastępczo na rachunek DPS, a zwrotu wydatków z tego tytułu dochodzi w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Reasumując - przewidziany w art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Ustalenie osoby zobowiązanej do wniesienia opłaty w każdym indywidualnym, konkretnym przypadku następuje bądź poprzez umowę zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. lub odpłatność ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie, w tym wysokości całkowitej odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej ustalonej przez starostę (3.760,00 zł) wysokość miesięcznych dochodów skarżącej prowadzącej wspólne gospodarstwo domowe z mężem (6.865,58 zł), wysokość opłaty wnoszonej przez ojca skarżącej – W.D.- (904,25 zł) oraz fakt, że dwie siostry skarżącej zobowiązały się do uiszczenia opłat miesięcznych ustalonych w umowach zawartych na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy (A.W. - 700 zł od [...] lutego 2020 r oraz E.W. – 600 zł od [...] lutego 2020 r.), Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja ustalająca wysokość opłaty jaką winna uiszczać D.K. odpowiada prawu.

Podnoszony przez stronę skarżącą fakt wcześniejszej opieki nad matką nie ma znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty podobnie jak zarzutu odwołujące się kwestii związanych z rozporządzeniem swoim majątkiem przez W.D. Przedmiotem kontroli Kolegium jest bowiem decyzja ustalająca wysokość opłaty, a nie decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty.

W tej sytuacji niezasadne są zarzuty zawarte w odwołaniu, odnoszące się do naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. i art. 107 § 3 oraz art. 61 § 2 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, nieuwzględnienia interesu strony i podnoszonych przez nią argumentów, a także braku przeprowadzenia wnioskowanych dowodów z przesłuchania stron. Kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy atroną, a jej ojcem nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Ustawa o pomocy społecznej w art. 64 przewiduje możliwość zwolnienia danej osoby z opłaty, jeżeli istnieją ku temu uzasadnione podstawy. Z treści przywołanego przepisu wynika, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Zwolnienie takie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku strony. O zasadności wniosku o zwolnienie od ponoszenia spornej opłaty organ powinien wypowiedzieć się w odrębnym postępowaniu w formie decyzji.

Powyższe rozważania stanowiły podstawę, po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez Kolegium do uznania, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, co skutkowało utrzymaniem jej w mocy.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2021 r. wniosła D.K. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu od organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm prawem przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

-a) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż odwołująca jest w stanie ponieść miesięczną opłatę w wysokości 951,91 zł, wobec błędnego wyliczenia aktualnych dochodów rodziny odwołującej, opierając się jedynie na dochodzie współmałżonka uzyskanym za miesiąc wrzesień 2019 r., podczas gdy otrzymuje on wynagrodzenia nierytmiczne i ustalając dochód winno się opierać na jego rocznych bądź kwartalnych dochodach, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie,

-b) naruszenie norm prawa materialnego zawartych w szczególności w art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegające na przyjęciu, że spełnione zostały przesłanki przewidziane w tym przepisie, uzasadniające obciążenie D.K. opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej, podczas gdy jej sytuacja zdrowotna, ekonomiczna i rodzinna nie pozwala na partycypowanie w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej, a ponadto organ nie ustalił jakie są rzeczywiste dochody, tym bardziej, że na skutek pandemii sytuacja ekonomiczna skarżącej uległa znacznemu pogorszeniu,

-c) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego i przyjęciu, że D.K. winna ponosić odpłatność w kwocie 951,91 zł za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej przy jednoczesnym braku uwzględnienia, że ww. kwota prawie w całości wyczerpuje otrzymywane przez nią wynagrodzenie, nadto ponosi ona liczne koszty, związane z utrzymaniem domu, leczeniem i zakupem środków farmaceutycznych, w tym braku przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego opierając orzeczenie na materiale dowodowym zebranym w sprawie nr [...] pomimo, że od czasu jej wydania upłynął znaczny okres, tj. 14 miesięcy,

-d) zaniechanie przeprowadzenia przed wydaniem decyzji wywiadu kuratorskiego, podczas gdy tylko ta czynność dowodowa pozwoliłaby na kompletną i wyczerpującą ocenę aktualnej sytuacji rodzinnej, ekonomicznej i zdrowotnej odwołującej, tym bardziej, że matka skarżącej zmarła i nie otrzymuje ona kosztów związanych z opieką,

-e) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 k.p.a. w z w. z art. 140 k.p.a. oraz art. 104 k.p.a., jak również art. 138 § 2 k.p.a. poprzez błędne zawiadomienia wysyłane przez MOPS z dnia [...].01.2021 r., tzn. pierwsze wskazujące na okoliczność, że D.K. może zapoznać się z aktami sprawy (wszystkie dokumenty zostały zgromadzone i można zapoznać się z nimi przed wydaniem decyzji), a drugie informujące, że na ten dzień brak jest kompletu dokumentów i sprawa zostanie rozpatrzona do dnia 14 marca 2021 r., co oznacza, że zapoznanie się skarżącej byłoby bezcelowe lub co najmniej przedwczesne, tj. uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w tej części jest całkowicie niezrozumiałe przez brak logicznego wywodu, który pozwoliłby na poznanie motywów faktycznych i prawnych podjętej decyzji,

-f) naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 i 2 k.p.a. przez rozstrzygnięcie przez organ I instancji oraz odwoławczy z pominięciem zasady, zgodnie z którą organy obowiązane są rozstrzygnąć sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, jak również naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej polegające na zaniechaniu kierowaniem się zasadą równego traktowania oraz odstąpieniu od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym,

-g) pominięcie przez organ informacji, że ojciec skarżącej darował jej siostrze cały swój majątek w postaci nieruchomości, której sprzedaż pozwoliłaby pokryć z nawiązką koszty jego pobytu w domu opieki społecznej.

W złożonej odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 235 ze zm., dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy po wyr. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 110/20.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia jego wadliwości (zob. A. Kabat, B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 345).

W orzecznictwie jednoznacznie stwierdza się także, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1999 r., sygn. akt I SA 2019/98, ONSA 2000, Nr 3, poz. 129). Zatem skutki wyr. sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekający ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji

(postanowienia) wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyr. sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd ocen y prawnej i podporządkowania się wytycznym co do dalszego postępowania

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu, który uzasadnia ich uchylenie. W szczególności podnieść należy, że przeprowadzając ponownie postępowanie w niniejszej sprawie zarówno organ I instancji, jak i Kolegium przeprowadziły je z naruszeniem wyżej wskazanego art. 153 p.p.s.a. W wyr. z dnia 7 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 110/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając sprzeciw D.K. od decyzji Kolegium z dnia [...] lutego 2020 r., którą uchylono decyzję organu I instancji wydaną przez Burmistrza Miasta z dnia [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie ustalenia jej odpłatności za pobyt ojca W.D. w Domu Pomocy Społecznej i przekazano sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania, wyraźnie wskazał, że w przypadku gdy kilka osób jest zobowiązanych do ponoszenia opłaty przez kilkoro zstępnych, tak jak w niniejszej sprawie, organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt. Nadmienić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyżej wymienioną wadę wskazało jako podstawę do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. i wydania decyzji kasacyjnej wobec faktu prowadzenia postępowania jedynie w stosunku do skarżącej, z pominięciem innych osób zobowiązanych (sióstr skarżącej D.K.).

Podkreślić ponownie należy, że ustawa o pomocy społecznej w art. 60 ust. 1 wprowadza generalną zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Osoby zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt w domu społecznej określone zostały w art. 61 ust. 1 ustawy. Są to w kolejności:

1) mieszkaniec domu,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Wynikający z mocy ustawy obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga swego skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i osoby nim obciążonej. Formą, oprócz umowy, może tu być decyzja, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. (vide: uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, www.orzeczenia.na.gov.pl – dalej CBOSA). Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. W sytuacji, gdy występują w sprawie zstępni, którzy potencjalnie mogą być obciążeni kosztami opłat, to organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na pobyt. Osoby te powinny być zawiadamiane o wszczęciu postępowania i powinny być stronami tego postępowania, a także ich wszystkich powinna dotyczyć decyzja w sprawie ustalenia obowiązku odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych (vide: wyrok WSA w Warszawie z 23 maja 2019 r., sygn. akt VIII SA/Wa 238/19, CBOSA). Z przepisów ustawy nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty, będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 19 kwietnia 2018 r., II SA/Rz 46/18; WSA w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2018 r., IV SA/Gl 56/18, WSA w Warszawie z dnia 27 czerwca 2018 r., VIII SA/Wa 198/18; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 23 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 385/21). Dokonując analizy akt niniejszej sprawy, przebiegu postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ zarówno I, jak i II instancji stwierdzić należy, że toczyło się ono tylko z udziałem skarżącej D.K., co znajduje również potwierdzenie w treści zaskarżonej decyzji. Nadal organy prowadząc postępowanie pominęły siostry skarżącej tj. E.W. i A.W. Do akt administracyjnych dołączono jedynie zawarte przez te osoby umowy zawarte z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którymi zobowiązały się one uiszczać z tytułu pobytu ich ojca w DPS miesięczne raty odpowiednio w wysokości 600 zł i 700 zł poczynając od [...] lutego 2020 r. Nadmienić należy, że ustalone w drodze umów opłaty stanowią w obu przypadkach kwoty mniejsze niż 1/3 kwoty obciążającej każdą z córek pensjonariusza domu pomocy społecznej W.D. Nadto podkreślić należy, że postępowanie dotyczące ustalenia wysokości opłaty obciążającej skarżącą dotyczy okresu od października 2019 r. i toczy się od października 2019 r.

Ustawa o pomocy społecznej w art. 8 ust. 3 określa pojęcie dochodu oraz sposób jego ustalania dla celów pomocy społecznej. W myśl tego przepisu za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach. Zatem dla potrzeb ustalania dochodu na potrzeby decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych wpływów, bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Katalog wyjątków od zasady ustalania dochodu zamieszczonej w art. 8 ust. 3 u.p.s. i nie podlega on wykładni rozszerzającej. Tym samym wszystkie przychody - poza wyrażonymi w art. 8 ust. 4 ustawy - wlicza się do dochodu (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2019r., sygn. akt I OSK 3321/18). W skardze strona podniosła, że wysokość dochodów jej rodziny w trakcie trwającego postępowania administracyjnego uległa zmianie- zmniejszeniu. Chodzi tutaj w szczególności o dochody jej męża, o zmniejszeniu których świadczy wystawiony na jego nazwisko PIT za 2020 rok. Organ do powyższego zarzutu nie ustosunkował się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mimo powoływania się na tą okoliczność w toku postępowania. Nie jest rolą sądu administracyjnego dokonywanie oceny wpływu na rozstrzygnięcie powyższego faktu za organ odwoławczy. Podkreślić bowiem należy, iż zgodnie z ogólną zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) organ odwoławczy w wyniku wniesienia odwołania zobowiązany jest do ponownego rozpoznania sprawy i rozstrzygnięcia merytorycznego sprawy. Oznacza to konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a nie ograniczenie się do weryfikacji decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy jest tak samo, jak organ I instancji związany art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. i ma obowiązek rozpoznać sprawę w oparciu o całokształt materiału dowodowego, z jednoczesnym odniesieniem się do przestawionych w przez stronę nie tylko w odwołaniu, ale także w trakcie toczącego się przez nim postepowaniem zarzutów oraz przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Nadto brak odniesienia się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne do załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a.

Zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i w złożonej skardze strona powołuje się na okoliczności, które jej zdaniem winny stanowić podstawę do zwolnienia jej na podstawie art. 64 u.p.s. z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Sąd podziela stanowisko organów, że stanowi to odrębne postępowanie, które winno zostać zakończone wydaniem w tym przedmiocie odrębnej decyzji. W postępowaniu ustalającym wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu opieki zdrowotnej, organ kieruje się jedynie kryterium dochodowym osoby obowiązanej do uiszczania takiej opłaty co wynika z treści art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b u.p.s.. Natomiast przepis art. 64 wymienia przykładowo okoliczności uzasadniające wydane decyzji w całości lub w części zwalniającej taka osobę z opłaty, które nie są związane z dochodami takiej osoby. Tak więc okoliczności, na które powołuje się strona skarżąca dotyczące jej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, mające wpływ na jej sytuację finansową

(ponoszone koszty związane z utrzymaniem matki, zwiększone koszty utrzymania rodziny w związku z ponoszonymi kosztami leczenia, wpływ pandemii na koszty utrzymania i wysokość uzyskiwanych dochodów, brak regularności w otrzymywaniu dochodów), jak również aspekt ekonomiczny związany z przekazaniem majątku przez ojca jednej z sióstr, która zdaniem skarżącej winna w całości ponosić opłatę związaną z jego pobytem w domu pomocy społecznej, nie mają wpływu na ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w takiej jednostce obciążającej zstępnych. Nie są okolicznościami istotnymi do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a jedynie mogą stanowić podstawę do wydania decyzji, o której mowa w art. 64 k.p.a., wydawanej w odrębnym postępowaniu. Jednocześnie sąd nie podziela wyrażonego przez organ odwoławczy stanowiska, że koniecznym warunkiem rozpatrzenia wniosku strony złożonego na podstawie art. 64 u.p.s. jest uprzednie wydanie decyzji ustalającej wysokość opłaty. Podkreślić należy, iż po nowelizacji u.p.s. ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie u.p.s. oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz.U. z 2019r., poz. 1690), ustawodawca odróżnia osoby wnoszące opłaty od osób obowiązanych do jej wnoszenia. Obecnie zwolnienie z opłat odnosi się nie tylko do sytuacji , w której dana osoba przebywa w domu opieki zdrowotnej, lecz także do sytuacji , gdy jest do niego kierowana. Oznacza to, że osoba ustawowo zobowiązana do wnoszenia opłat może zwrócić się o zwolnienie zanim opłata zostanie wyliczona. Taką była intencja nowelizacji art. 64 u.p.s. Wśród uzasadnień zmian wymieniono poszerzenie możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej – obok osób uiszczających opłatę – również osób zobowiązanych do jej wnoszenia zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze nierealizujących tego obowiązku.

Uchybienie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy wykaże się, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Innymi słowy, strona musi wykazać, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny. Należy zgodzić się ze stroną skarżącą, że organ I instancji wysłał do niej adresowane dwa pisma noszące datę [...] stycznia 2021 r. – pierwsze z powołaniem się na art. 10 § 1 k.p.a. informujące o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z aktami sprawy w terminie 7 dni, a drugie informujące w oparciu o art. 36 § 1 k.p.a., że zakończenie postępowania w sprawie nastąpi w terminie do dnia [...] marca 2021 r. z uwagi na brak kompletu dokumentów, które są niezbędne do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. Pisma te doręczono stronie w dniu 5 stycznia 2021 r. Jednocześnie, jak wynika z akt administracyjnych po tej dacie nie dołączono do akt sprawy innych dokumentów w oparciu, o które organ I instancji wydał decyzję, od której strona wniosła odwołanie. Strona nie wykazała jakie to naruszenie, związane z udzieleniem dwóch sprzecznych ze sobą informacji miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności w jaki sposób wpłynęło na dalsze czynności podejmowane przez stronę. Strona wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji- dokumenty znajdujące się w aktach sprawy na dzień [...] stycznia 2021 r. oraz dowody przedłożone przez stronę w odwołaniu, związane z okolicznościami dotyczącymi spełnienia przesłanek określonych w art. 64 u.p.s., tj. zwolnienia od ponoszenia spornej opłaty. Powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało zatem wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe rozważania na uwadze uznać należało, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art.7 i art. 77 § 1 k.p.a., co uzasadniało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylenie obu tych decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią powyższe wytyczne co do dalszego sposobu przeprowadzenia postępowania, a w szczególności jego przeprowadzenia z udziałem sióstr skarżącej, tj. A.W. i E.W. jako osób należących obok skarżącej do kręgu osób, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.. Jednocześnie organ winien rozważyć zwrócenie się do skarżącej o złożenie oświadczenia, czy z uwagi na podnoszone w pismach okoliczności dotyczące jej sytuacji ekonomicznej, zdrowotnej składa wniosek, o którym mowa w art. 64 u.p.s., czy też są to jedynie okoliczności, które mają wpływ na ustalenie opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. W przypadku stwierdzenia, że jest to wniosek zgłoszony w trybie art. 64 u.p.s., organ winien rozważyć możliwość jego wyłączenia do oddzielnego postępowania.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzono od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 480 zł, co stanowi zwrot wynagrodzenia pełnomocnika strony będącego adwokatem, ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów ( Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).