Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1415/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Gabriela Jyż, Sędzia NSA Ewa Karpińska, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009r. przy udziale - sprawy ze skargi M.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia [...] r. M.A. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w C. z prośbą o umorzenie jej należności tytułu nieopłaconych składek motywując go trudną sytuacją rodzinną i finansową. Wskazała, iż jest osobą niepełnosprawną zaliczoną do [...] grupy inwalidzkiej z powodu złego stanu wzroku. Otrzymuje z tego tytułu rentę inwalidzką od dnia [...] r. w wysokości [...] zł brutto.

Dalej wskazała, iż przebyła [...] operacji i znajduje się pod stałą kontrolą lekarską. W związku z tym poniosła wysokie koszty, ponieważ ostatnie [...] operacje musiała opłacić. Podkreśliła, iż grozi jej [...] także w drugim oku. Zaznaczyła, iż w związku z poważnym stanem wzroku nie może funkcjonować samodzielnie. Ponadto wskazała, iż jej [...] letni syn przebył już [...] operacje [...], a w [...] br. będzie poddany kolejnej operacji.

Wnioskodawczyni podkreśliła, iż działalność gospodarczą pomimo, że była zarejestrowana na nią, faktycznie prowadził, z uwagi na jej stan zdrowia, mąż. W związku z tym nie wiedziała o zaistniałej sytuacji. Wskazała, iż jej jedynym źródłem dochodu jest renta, która nie wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, dlatego musi liczyć na pomoc bliskich. Wskazała także, iż jej mąż nie ma stałego miejsca zatrudnienia i obecnie przebywa w areszcie śledczym. Podkreśliła, iż od [...] roku posiada z mężem rozdzielność majątkową jednakże nie może udokumentować tego faktu, gdyż to jej mąż przechowuje wszystkie dokumenty - z uwagi na jej stan wzroku.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej wysokości [...] zł w tym:

- z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł.,

- tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od [...] do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł.,

- z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...]r. do [...] r. w łącznej wysokości [...] zł.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ orzekający wskazał, iż wobec dłużniczki nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 1, 2 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. ( Dz. z 2007 Nr 11, poz. 74 tekst jednolity - dalej jako u.s.u.s) pozwalające uznać zaległe należności składkowe za całkowicie nieściągalne. Stwierdzono także, iż nie wystąpiły przesłanki określone w art. 28 ust 3 pkt. 3, 4a, 5 i 6 w/w. ustawy. Zakład zaznaczył, iż wnioskodawczyni zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej, wysokość pozostałych do zapłacenia składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, tj. kwotę [...] zł., zatem nie można odstąpić od ich ściągnięcia. Ponadto ani Dyrektor Oddziału ani Komornik Sądowy nie stwierdzili bezskuteczności egzekucji wobec braku majątku, z którego można byłoby ją prowadzić. Organ zaznaczył, iż możliwe jest uzyskanie w postępowaniu egzekucyjnym kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne. Wskazano, iż dłużniczka posiada składnik majątkowy w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy w wysokości [...] zł. Zakład zaznaczył, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że ze względu na swoją sytuację materialną i rodzinną uregulowanie należności składkowych w dłuższym okresie czasu stanowiłoby niemożliwe dla niej do udźwignięcia obciążenie finansowe i wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny.

Wskazano także, iż wnioskodawczyni nie wykazała sprawowania bezpośredniej opieki nad członkami rodziny, oraz by sposób sprawowania tej opieki jak również jej stan zdrowia uniemożliwiał jednoczesne pozyskiwanie dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia.

Pismem z dnia [...]r. dłużniczka złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, podtrzymując żądanie umorzenia jej zaległych składek i powtarzając argumentacje przytoczona już we wniosku wszczynającym sprawę.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działający w imieniu Zakładu umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w łącznej wysokości [...] zł oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od [...] r. do [...] r. finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie [...] zł.

Ponadto Prezes Zakładu uchylił decyzję z dnia [...]r. w części dotyczącej składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i umorzył zobowiązania na koncie Funduszu Ubezpieczenia Zdrowotnego za okres od [...] do [...]r. w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ponieważ na kwotę należności składają się należności w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące jednocześnie płatnikami składek w wysokości [...] zł, do których nie ma zastosowania przepis art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaznaczył, iż zgodnie z przepisem art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie administracyjne dotyczące należności w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek należy uznać jako bezprzedmiotowe i umorzyć z uwagi na brak podstaw prawnych pozwalających na podjęcie decyzji w zakresie umorzenia.

Ponadto uznał, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z treścią art. 28 ust. 2. oraz art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powołując w tym zakresie tą samą argumentację co organ I instancji. Również z uwagi na brak zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s, wymaganych do stwierdzenia całkowitej nieściągalności niemożliwe było umorzenie należności za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika. Podkreślił, iż spłata należności w części przypadającej od osoby prowadzącej działalność gospodarczą z uwagi na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącej wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych oraz z brakiem możliwości spłaty zadłużenia wobec ZUSu w układzie ratalnym w dłuższym okresie czasu. Wskazał, iż gospodarstwo domowe zobowiązanej utrzymuje się z dochodów w wysokości [...] zł z tytułu renty za niezdolność do pracy, natomiast wydatki gospodarstwa wynoszą [...] zł miesięcznie, co nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych oraz na spłatę zadłużenia wobec ZUS-u w układzie ratalnym w dłuższym okresie czasu.

Pismem z dnia [...] r. M.A. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję wnosząc o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Równocześnie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w C. złożyła kolejny wniosek o umorzenie zaległych, niespłaconych składek. Oba żądania uzasadniła takimi samymi argumentami, a mianowicie tym, iż jej sytuacja pogarsza się. Syn przeszedł kolejną operację. u niej stwierdzono kolejne schorzenie – [...], która wymaga natychmiastowego leczenia szpitalnego i sanatoryjnego, a ona Ne posiada na ten cel środków. Zaznaczyła, iż jej maż niedawno opuścił areszt, podjął starania o pracę, ale nie może liczyć na pomoc z jego strony, gdyż posiada on rozliczne zajęcia komornicze i długi. Wskazała, iż od momentu powstania zobowiązań w [...] roku Zakład Ubezpieczeń nie informował ją o istnieniu zaległości składkowych, a sama o nich nie wiedziała, gdyż działalność, faktycznie prowadzona przez męża, została zlikwidowana. Zaznaczyła, iż zgłosiła zamknięcie działalności gospodarczej w [...] r. roku, zaś przez prawie [...] lat nie otrzymała żadnej informacji o zadłużeniu.

Ponadto powołała się na treść art.28 ust.2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż spełnia trzy z sześciu punktów ustawy, oraz na dwie przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141 , poz. 1365) tj. sytuację gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz na istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Podkreśliła, iż jest inwalidką, zaś jej schorzenie jest trwałe i nieodwracalne. Wskazała, iż przyznana jej dożywotnia renta potwierdza charakter jej chorób.

Na koniec zaznaczyła, iż kwota [...] zł wynagrodzenia jest kwotą wolną od zajęć i potrąceń komorniczych i innych należności. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż jej renta w wysokości [...] zł, będąca jej jedynym źródłem utrzymania, z której komornik co miesiąc potrąca prawie [...] zł. jest wystarczającą do rozpoczęcia egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Nie znalazł podstaw do zmiany stanowiska.

Wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 190/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżona decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania administracyjnego w zakresie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek, a w pozostałym zakresie oddalił skargę.

Uzasadniając swoje kasacyjne rozstrzygnięcie podkreślił, iż "do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kpa, a postępowanie wszczęte tym wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 kpa. Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje tylko i wyłącznie takie rozstrzygnięcia, które zostały przewidziane w art. 138 kpa. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 kpa w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 kpa może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne". Tymczasem treść punktu pierwszego sentencji zaskarżonej decyzji była rozstrzygnięciem nieprzewidzianym w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 kpa. Organ, umarzając postępowanie. jako bezprzedmiotowe w części dotyczącej należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek zobowiązany był uchylić w tej części decyzję organu I instancji.

Kolejna decyzja z dnia [...]r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 105 Kpa oraz wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 kwietnia 2008 r. uchylił decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek w łącznej wysokości [...] zł. i umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie.

Uzasadniając to rozstrzygniecie stwierdził, iż to Sąd w wyroku stwierdził, że organ odwoławczy, rozpatrujący wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w ramach art. 138 § 1 Kpa winien uchylić zaskarżona decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji albo umorzyć postępowanie odwoławcze. Dlatego orzekł, jak w sentencji.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego M.A., ponownie domagała się umorzenia zaległych należności w oparciu o art.28 ust.2 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, iż spełnia trzy z sześciu punktów ustawy, oraz na dwie przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. nr 141 , poz. 1365) tj. sytuację gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz na istnienie przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Podkreśliła, iż jest inwalidką, zaś jej schorzenie jest trwałe i nieodwracalne. Wskazała, iż przyznana jej dożywotnia renta potwierdza charakter jej chorób. Ponadto nie zgodziła się z argumentem, iż świadczenie rentowe w wysokości [...] zł. jest składnikiem majątkowym pozwalającym na prowadzenie wobec niej skutecznej egzekucji, skoro nawet z tej kwoty nie stać ją na pokrycie kosztów leczenia.

Raz jeszcze podkreśliła, że od momentu zakończenia w [...] r. działalności gospodarczej przez siedem lat nikt nie poinformował je o istniejących zaległościach, dopuszczając tym samym do powstania odsetek. Na koniec zauważyła, iż kwota [...] zł wynagrodzenia jest kwotą wolną od zajęć i potrąceń komorniczych i innych należności. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż jej renta w wysokości [...] zł, będąca jedynym źródłem utrzymania jej i syna, z której komornik co miesiąc potrąca prawie [...] zł. jest wystarczającą do utrzymania i prowadzenia egzekucji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że składki na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych, zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyłączone są z postępowania o umorzenie należności. Zatem w tej części należało umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zauważył także, iż w części dotyczącej składek finansowanych przez płatnika Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnie orzekł o oddaleniu skargi, zatem to orzeczeni korzysta z powagi rzeczy osądzonej i w odniesieniu do tych składek skarga jest nieuzasadniona.

Na koniec wyjaśnił, iż toczyło się drugie postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu niezapłaconych w terminie składek w oparciu o wniosek z [...] r. Decyzją nr [...] z [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zaległych składek oraz umorzył postępowanie co do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, zaś Prezes Zakładu, po rozpatrzeniu wniosku p. A. o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Zakładu. Ta decyzja nie została zaskarżona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy materialnego czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Dalej badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jest zobowiązany zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do innych aktów lub czynności, ale tylko takich, które zostały wydane lub podjęte w postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga i pod warunkiem, że jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia - art. 135 powołanej ustawy. Zatem należy podkreślić, iż niezwiązanie sądu administracyjnego granicami skargi powoduje, że sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego oraz że sąd ten powinien zawsze zbadać, czy przedmiot zaskarżenia mieści się w katalogu aktów lub czynności mogących podlegać zaskarżeniu. Natomiast określenie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. W związku z tym występuje kwestia tożsamości sprawy administracyjnej. Na sprawę administracyjną w znaczeniu materialnym składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, a zatem przy ustalaniu tożsamości sprawy należy badać te właśnie elementy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego skarżąca wskazała na decyzję nr [...] z [...] r., jako akt, który zaskarża. To rozstrzygnięcie kończyło postępowanie administracyjne zainicjowane jej wnioskiem z dnia [...] r. Natomiast druga decyzja nr [...] r. także wydana przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] r. kończyła postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej z dnia [...] r. Zatem została wydana w innej sprawie, chociaż oparta została o tę samą podstawę prawną. Zarzuty, jakie skarżąca zgłosiła w skardze zdają się odnosić także do tej decyzji, niemniej nie została ona wskazana w skardze. Wskazano inna decyzję wydaną w tym samym dniu przez ten sam organ.

Dalej zauważyć należy, iż zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przywołany przepis pociąga za sobą daleko idące konsekwencje zarówno dla ponownie przeprowadzanego postępowania administracyjnego, toczącego się w następstwie wydania wyroku, jak i dla kolejnego postępowania sądowoadministracyjnego, w którym ocenie podlegają decyzje administracyjne wydane w tymże, ponownie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Przede wszystkim, co podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w wypadku sporu, co do stanu faktycznego, będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa, albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowiłaby prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego (tak w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 625/07, LEX nr 344933). Jednocześnie wskazuje się, że ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (tak w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I SA/Wr 1890/07, LEX nr 397665).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy wskazać, iż przy ponownym orzekaniu Prezes ZUS związany był ocenami prawnymi i wytycznymi wynikającymi z wyroku WSA w Warszawie z 25 kwietnia 2008 r. zarówno w odniesieniu do rozumienia przepisów prawa materialnego, jak i oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.

Dalej zauważyć należy, że istota postępowania prowadzonego w trybie art. 138 k.p.a. polega na ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, z uwzględnieniem ewentualnej zmiany zakresu wniosku. Za niedopuszczalne należy uznać przy tym uzależnienie rozstrzygnięcia wydanego po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od tego, czy zobowiązany przedstawił nowe okoliczności w sprawie, czy też ich nie przedstawił. Rozpoznając sprawę w trybie art. 138 k.p.a., organ odwoławczy (w tym przypadku Prezes Zakładu) obowiązany jest ponownie rozpatrzyć ją w całości i dokonać oceny prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji, po ponownym zapoznaniu się ze stanem faktycznym sprawy i dokonaniu jego oceny. Organ odwoławczy musi zatem ocenić, czy na tle określonego stanu faktycznego organ I instancji podjął właściwe rozstrzygnięcie. Obowiązany jest nadto odnieść się szczegółowo do argumentacji skarżącego podniesionej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Może przy tym prowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe, jeżeli uzna to za konieczne. W uzupełnieniu dodać tylko można, że skoro między datą wydania decyzji przez Zakład, a datą wydawania decyzji przez Prezesa Zakładu nastąpiła zmiana wysokości zaległych składek, to organ odwoławczy winien wydać decyzję reformatoryjną - uchylić w określonym zakresie decyzję organy pierwszej instancji i orzec w tym uchylonym zakresie.

W tym miejscu wypada przypomnieć, że kolejny raz rozpoznając sprawę, Prezes Zakładu obowiązany jest do prawidłowego przeprowadzenie postępowania w sprawie z uwzględnieniem wszystkich dotychczasowych poglądów prawnych wyrażonych w uzasadnieniach wydanych w sprawie orzeczeń sądowych, a w szczególności w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a następnie do przedstawienia w decyzji zarówno uzasadnienia faktycznego, jak i uzasadnienia prawnego - po dokonaniu oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie. Zobowiązany jest także do wyciągnięcia stosownych wniosków, pozwalających w konsekwencji bezzwłocznie zakończyć postępowanie w sprawie umorzenia należności składkowych w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Brak prawidłowego uzasadnienia, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym, uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie co do oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładni zastosowanych przepisów i oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Wyrazem dążenia do realizacji tego celu jest art. 107 § 3 k.p.a., który określa elementy, jakie powinno zawierać faktyczne i prawne uzasadnienie decyzji (zobacz wyrok NSA z 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK/07, LEX 399183).

Zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia. Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] r. w części dotyczącej składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami z powodu naruszenia przepisów proceduralnych. Nie wypowiedział się w przedmiocie samej zasadności umorzenia postępowania w tej części. Wskazał, iż rozstrzygnięcie przyjęte przez organ orzekający nie było przewidziane normami art. 138 Kpa. Tym samym nie miał podstaw do oceny merytorycznych przesłanek umorzenia postępowania i tego nie uczynił.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS winien był ponownie rozpatrzyć sprawę we wszystkich jej aspektach, winien był wskazać, dlaczego uznaje kwestię wniosku skarżącej o umorzenie nieopłaconych w terminie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących jednocześnie ich płatnikami za bezprzedmiotową. Zwłaszcza, iż uchylając w części dotyczącej tych składek decyzję organu I instancji wyeliminował ją z obrotu prawnego wraz z ustalonym w niej w tym zakresie stanem faktycznym i prawnym. W zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnej argumentacji wyjaśniającej, w szczególności stronie postępowania, podstaw uznania jej żądania za bezprzedmiotowe. Dopiero w odpowiedzi na skargę wskazano na art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Niemniej nie spowodowało to konwalidacji wad samej decyzji. Brak wyjaśnienia podstaw faktycznych i prawnych umorzenia postępowania oznacza, iż decyzję wydano z istotnym naruszeniem prawa procesowego mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a samą decyzję czyni nieczytelną, w szczególności dla strony postępowania.

Na koniec zauważyć należy, iż rozpatrując sprawę organ orzekający w sprawie ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie mające zastosowanie w sprawie przepisy, w tym przepisy szczególne. Biorąc pod uwagę stan faktyczny istniejący w tej sprawie, koniecznym będzie rozważenie sprawy nie tylko w świetle art. 28 i 20 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, lecz przede wszystkim pod kątem możliwości zastosowania art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074). Z przepisu tego wynika bowiem, że Zakład może umarzać należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych do dnia [...] r. oraz na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należnych za okres od [...] r. do [...] r. - pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacania jest osoba fizyczna niepodlegająca przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287), jeżeli przemawia za tym ważny interes tej osoby. Zakresem przedmiotowym tego przepisu objęte są zatem wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powstałe do [...]r., jak również należności z tytułu składek na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika składek i na ubezpieczenie wypadkowe oraz na Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należne za okres od [...]r. do [...]r., co do których nie stwierdzono ich całkowitej nieściągalności, nie wyłączając w obu przypadkach zaległości na koncie pracowników. Podmiotowo przepis dotyczy zobowiązanej do ich opłacania osoby fizycznej niepodlegającej przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców, której ważny interes przemawia za umorzeniem tych należności.

Składki, których umorzenie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, były w całości należne za okresy objęte hipotezą tego przepisu. Zatem w przypadku skarżącej należy w szczególności wyjaśnić jej sytuację zdrowotną, potencjale możliwości uzyskiwania dodatkowych, poza rentą dochodów, a także, czy i w jakim stopniu prowadzeni egzekucji w poszukiwaniu zapłaty zaległych składek nie narazi jej i jej rodziny na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylono zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego sposobu prowadzenia sprawy wynikają wprost z wyżej przedstawionych rozważań.