Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 276/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2007-08-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 20, par. 18 ust. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
article: art.7, art.77, art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2, art.17 ust.1, art.16 ust. 2 pkt 1, art.24 ust.2, art.24 ust.3a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2007r. sprawy ze skargi E. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]znak:[...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na rzecz adwokata T. A. kwotę 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, w tym 52,80 ( pięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych VAT, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania E. D. utrzymało w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzję działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Z-cy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...], orzekającą o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko K. D. (ur. [...]) na okresy:

- od 1 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r.

- od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r.

- od 1 września 2006 r.

oraz orzekającą o odmowie przyznania świadczenia w formie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazaną przez organ I instancji, tj. art. 1-2, art. 17, art. 24, art. 26, art. 29 ust. 1, art. 30, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992), przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881), przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135), przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się, stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 130, poz. 903) i upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...], [...], [...] do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń rodzinnych.

Organ podniósł, że zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

K. D. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2006 r., wydanym w wyniku wykonania wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział VI Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 października 2006 r. sygn. akt IV Ua 10/06 przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie, które zostało wydane na okres do 31 grudnia 2006 r.

Orzeczenie to odpowiada wymogom, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w pkt 7 stwierdza, że dziecko wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki, lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a w pkt 8 orzeczenie stanowi, że wymaga ono konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ wskazał, że E. D. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem K. D. złożyła w dniu 30 listopada 2006 r. (następnie uzupełniony w dniu 15 grudnia 2006 r. i 22 grudnia 2006 r.) na okresy: od 1 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r., od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz na okres od 1 września 2006 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w art. 24 ust. 2, będącym podstawą rozstrzygania w przedmiotowej sprawie stanowią, że co do zasady prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W sprawie niniejszej nie ma zastosowania przepis art. 24 ust 3a, stanowiący, że w sytuacji, kiedy osoba niepełnosprawna uzyska kolejne orzeczenie o niepełnosprawności bądź odpowiednio o stopniu niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym złożony został wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego, ponieważ orzeczenie o niepełnosprawności, którym obecnie legitymuje się K. D. dla celów świadczenia rehabilitacyjnego nie stanowi kontynuacji poprzedniego orzeczenia. Poprzednie orzeczenie nie uprawniało E. D. do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepełnosprawnością dziecka, gdyż nie zawierało wszystkich wskazań, o których mowa w przepisach art. 17 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalić należało zgodnie z cyt. przepisem art. 24 ust. 2 ustawy, czyli od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, tj. od grudnia 2006 r.

Nie ma zatem podstaw, aby w opisanym stanie faktycznym ustalić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a co za tym idzie przyznać prawo do składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zgodnie z oczekiwaniem strony, tj. za okresy: od 1 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r., od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r., od 1 września 2006 r. do 31 listopada 2006 r.

Brak jest zarazem podstaw, zdaniem organu do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres zasiłkowy, gdyż nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1 ustawy, ponieważ E. D. pozostawała w zatrudnieniu przez okres od dnia 1 września 2006 r. do 31 grudnia 2006 r., a z odwołania nie wynika, aby sytuacja ta uległa zmianie. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja zawiera pouczenie, iż w przypadku utraty zatrudnienia bądź rezygnacji z zatrudnienia E. D. będzie mogła ubiegać się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy nie wynika, żeby organ I instancji uchybił przepisom postępowania w zakresie informowania, przede wszystkim nie wynika ażeby MOPR odmówił udzielenia informacji o przepisach prawa. Organy administracji mają obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich, jednakże nie jest ich zadaniem obowiązek świadczenia pomocy prawnej. Organ zauważył, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych ulegają częstym zmianom i z oczywistych względów nie jest możliwe, zwłaszcza w dużym ośrodku, ażeby organ ds. świadczeń rodzinnych informował z urzędu wszystkich beneficjentów o zmianach, jakie następują w tych przepisach.

Organ odwoławczy podniósł także, że jakkolwiek skarżąca złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego z opóźnieniem z przyczyn niezależnych od siebie dopiero w miesiącu listopadzie 2006 r., to nie jest możliwe przyznanie tego świadczenia za okresy wcześniejsze, mimo że wyrok Sądu potwierdził, że dziecko w okresie od 1 maja 2005 r. do 31 grudnia 2006 r. było dzieckiem niepełnosprawnym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożyła E. D., obecnie nosząca nazwisko N. Pełnomocnik z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tzn. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, "który nie ma zastosowania, gdy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest kolejnym wnioskiem a nie pierwszym wnioskiem wszczynającym postępowanie". Wskazał, że skarżąca do dnia 30 kwietnia 2004 r. pobierała zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem. Podniósł także zarzut naruszenia prawa procesowego, tj. "braku poinformowania skarżącej o jej uprawnieniu do złożenia wniosku przed uprawomocnieniem się orzeczenia sądu powszechnego o niepełnosprawności syna, które mogło być podstawą do zawieszenia postępowania administracyjnego".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji, aczkolwiek przyczyny jej uwzględnienia nie są w pełni tożsame z przedstawionymi przez skarżącą. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tzn. ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Na Sądzie zatem ciąży obowiązek kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z prawem we wszystkich aspektach, nie tylko tych podniesionych w skardze.

Podkreślenia wymaga, że Sąd nie ocenia zaskarżonej decyzji pod względem słuszności i celowości.

Badając legalność zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 7 kpa organy administracji publicznej powinny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Powołany przepis nakłada na organy administracji publicznej obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje art. 77 § 1 kpa, w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast art. 80 kpa stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwana dalej "ustawą".

Zgodnie z art. 2 ustawy świadczeniami rodzinnymi są - zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego, a także świadczenia opiekuńcze: zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. W myśl zaś art. 17 ust 1, w jego obecnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługuje matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powołanych regulacji wynika, że warunkiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, które legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności (z określonymi wskazaniami lub o znacznym stopniu niepełnosprawności).

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2). W rozpoznawanej sprawie organ odmawiając przyznania E. D. - jako matce dziecka spełniającego przesłanki określone w art. 16 ust. 2 pkt 1 ustawy – prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okresy od 1 maja 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r. i od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. przyjął, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z prawidłowo wypełnionymi dokumentami złożony został dopiero w dniu 22 grudnia 2006 r. Co do pozostałego okresu: od 1 września 2006 r. organ odmówił przyznania prawa do tego świadczenia, gdyż skarżąca od 1 września 2006 r. pozostawała w zatrudnieniu.

Podkreślenia wymaga, że osoba uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego musi być bezrobotna z własnego wyboru, gdyż nie można uznać, że osoba posiadająca status bezrobotnego jest osobą rezygnującą z pracy w celu sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. W tym kontekście organ winien był ocenić treść znajdującego się w aktach (k.160 akt administracyjnych) oświadczenia skarżącej z dnia 24 stycznia 2007 r. złożonego w MOPR, z którego wynika, że " w okresie 2004r., 2005r., i do września 2006 r. nie pracowała i była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Pracę podjęła od 1 września 2006 r.".

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że przepis art. 24 ust. 3a ustawy nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, gdyż nie można mówić o kontynuacji orzeczenia o niepełnosprawności K. D. i orzekł na podstawie art. 24 ust. 2.

Przepis art. 24 ust. 3a stanowi, iż w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponownie orzeczenie o niepełnosprawności lub odpowiednim stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. Pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności dziecka K. D. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał dnia 30 kwietnia 2004 r., po rozpatrzeniu wniosku przedstawiciela ustawowego złożonego w dniu 1 marca 2004 r. (k. 68 akt administracyjnych). W orzeczeniu tym określono termin ważności orzeczenia na dzień 30 kwietnia 2005 r. Kolejne orzeczenie o niepełnosprawności, Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności wydał dnia 14 grudnia 2006 r., określając, że niepełnosprawność datuje się od dnia 1 maja 2005 r., a orzeczenie wydaje się na okres do dnia 31 grudnia 2006 r.

W obu orzeczeniach tożsame jest schorzenie uzasadniające kolejne ustalenie tego samego rodzaju niepełnosprawności, określone symbolem [...]. Jednak orzeczenie z dnia 30 kwietnia 2004 r. stwierdza, że dziecko nie wymaga "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji", a wymaga "konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji", natomiast drugie orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 14 grudnia 2006 r. zawiera oba te wskazania. Organ odwoławczy stwierdził, że pierwsze orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2004 r. "nie zawierało wszystkich wskazań, o których mowa w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy", organ nie rozważył jednak, że przepis art. 17 ust. 1 obowiązujący w dniu wydania tego orzeczenia, odmiennie niż obecnie nie uzależniał przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od spełnienia obu wymienionych wyżej wskazań. Taki wymóg został dopiero wprowadzony dnia 1 maja 2004 r. (art. 143 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz. U. Nr 64. poz. 593 ze zm.). Należało zatem ustalić, czy skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na postawie art. 17 ust. 1 ustawy w związku z orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2004 r. i dopiero rozważyć, czy zachodzi "kontynuacja poprzedniego orzeczenia " i "kontynuacja świadczenia rodzinnego", o której mowa w art. 24 ust. 3a ustawy. Z tym wiąże się możliwość zastosowania tego przepisu w zakresie obliczenia terminu początkowego pobierania świadczenia rodzinnego związanego z niepełnosprawnością. Ponadto żądanie uzupełnienia decyzji może dotyczyć na gruncie art. 24 ust. 3a ustawy wyłącznie ustalenia okresu zasiłkowego, w zakresie nie objętym decyzją uzupełnianą.

Przepis art. 24 ust. 3a ustawy wszedł w życie dopiero 1 czerwca 2005 r., jednak przyjąć należy, że nie ma znaczenia, czy utrata ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności nastąpiła przed, czy też po tej dacie ale to, czy nastąpiło zdarzenie uzasadniające wydłużenie okresu przysługiwania świadczenia.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził należycie postępowania wyjaśniającego dotyczącego ustalenia, czy wniosek skarżącej z dnia 30 listopada 2006 r. był wnioskiem wszczynającym odrębne postępowanie w sprawie, czy też był to kolejny wniosek o kontynuację uprzednio przyznanego świadczenia.

Zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji określa, że prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się: według art. 24 ust. 2 "od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami", zaś według art. 24 ust. 3a "od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego przeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego". Bezspornym jest, że skarżąca złożyła wniosek dnia 30 listopada 2006 r., a uzupełniła go w dniach 15 i 22 grudnia 2006 r. Dlatego należy szczególnie odnieść się do zarzutu skargi naruszenia przez organ przepisów postępowania tj. braku poinformowania skarżącej o jej uprawnieniach do złożenia wniosku przed uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności. Jak już wspomniano postępowanie w przedmiotowej sprawie było prowadzone w oparciu o przepisy procedury administracyjnej. Zgodnie zaś z przepisami art. 8 i 9 kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa i są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W szczególności organy są zobowiązane do czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu winny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Przepis art. 24 ust. 3a i 3b nie obowiązywał w dacie, gdy upłynął termin ważności pierwszego orzeczenia o niepełnosprawności, tj. 30 kwietnia 2005 r., wszedł w życie w aktualnym brzmieniu dnia 14 stycznia 2006 r. Obowiązujący wówczas przepis art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określał początkowy termin ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (nie wyróżniając przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności) stanowił, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego, ale przepis ten - mający na celu zmobilizowanie wnioskodawców do przedstawienia organowi kompletu dokumentów pozwalających na prawidłowe rozstrzygnięcie wniosku - nie mógł być interpretowany w oderwaniu od podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego złożyła dopiero po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego o ustaleniu niepełnosprawności, a organ wiedząc o początkowej odmowie zaliczenia dziecka do niepełnosprawnych i odwoływaniu się od decyzji Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i wyroku sądu I instancji "nigdy nie proponował złożenia odpowiednich wniosków" wcześniej. Zauważyć należy, że skarżąca wniosek do Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o zaliczenie syna do osób niepełnosprawnych złożyła dnia 21 kwietnia 2005 r. (przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia), lecz decyzję organu uzyskała dopiero dnia [...]. Zatem uznać należy, że w sytuacji, gdy skarżąca ubiegając się o przyznanie świadczenia o charakterze pomocowym, jakim jest świadczenie rodzinne, zawiadamia organ o takiej sytuacji, winna być pouczona o możliwości złożenia wniosku i późniejszym jego uzupełnieniu stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności, a brak tego nie może skutkować dla niej szkodą.

W tym konkretnym przypadku zatem, mając na uwadze ogólne zasady postępowania administracyjnego oraz cel ustawy o świadczeniach rodzinnych organ odwoławczy winien był zbadać podniesiony w odwołaniu zarzut braku stosownego pouczenia, odebrać od skarżącej wyjaśnienia i w zależności od ich treści rozważyć konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego. Nie wystarczy bowiem samo stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ nie ma obowiązku udzielania porad prawnych wobec często zmieniających się przepisów prawa.

Wyjaśnienia zatem w sprawie niniejszej wymaga ta okoliczność, a nadto czy skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji o niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2004 r., czy wniosek z dnia 30 listopada 2006 r, uzupełniony ostatecznie 22 dnia grudnia 2006 r. należy potraktować jako wniosek o kontynuacje świadczenia w związku z kontynuacją orzeczenia o niepełnosprawności i jako podstawę rozstrzygnięcia przyjąć przepis art. 24 ust. 3a, czy pozostawanie przez skarżącą bez pracy w okresie objętym wnioskiem związany był z bezrobociem, czy też z rezygnacją z zatrudnienia w związku z opieką nad dzieckiem niepełnosprawnym. Sąd administracyjny badając legalność zaskarżonej decyzji nie jest uprawniony do dokonywania ustaleń w sprawie. Sąd na skutek zaskarżenia aktu lub czynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie skontrolować (ocenić) działalność tego organu i z tego względu nie może zastępować organu administracji publicznej. Rolą sądu była zatem kontrola zaskarżonej decyzji i prawidłowość przeprowadzonego przez ten organ postępowania dowodowego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uwzględnił skargę.

Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia adw. T. A. z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uzasadnia § 18 ust. 1 pkt 1c oraz § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).