Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 44/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 05 marca 2013r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

I SA/Bd 44/13

UZASADNIENIE

E. P. (skarżący) wnioskiem z 11 sierpnia 2010r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS, powołując się na trudną sytuację finansową. Podniósł, że egzekucja przedmiotowego długu zagraża jego egzystencji, w tym możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 3.366,57 zł. Organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności wobec braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności oraz wobec nie zaistnienia szczególnie trudnej sytuacji życiowej płatnika składek.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że

w wyniku przeprowadzonego postępowania upadłościowego został pozbawiony całego majątku, a Sąd Rejonowy XIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego

w B. uznał go za osobę niewypłacalną. Nie zgodził się z uznaniem, że w jego przypadku nie występuje bezskuteczność egzekucji. Powołując się na trudną sytuację materialną swojej rodziny, podkreślił, że utrzymuje się z emerytury żony i swojego wynagrodzenia, a z uzyskiwanych wraz z żoną dochodów ponosi koszty utrzymania mieszkania, wyżywienia, zakupu lekarstw i utrzymuje bezrobotnego syna.

Decyzję z dnia [...] którą Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał

w mocy decyzję z dnia [...]. wskutek wniesionej skargi uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...], z uwagi na naruszenie art. 24 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego stanowiącego, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Również tę decyzję uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] wskazując, że organ rentowy nie ustalił i nie odniósł się do wszystkich okoliczności sprawy czym naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Jednocześnie Sąd zauważył, że w sprawie została zrealizowana jedna z przesłanek umorzenia o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( t. j. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.).

Rozstrzygając ponownie sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W uzasadnieniu decyzji organ przywołał regulacje dotyczące umorzenie należności

z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy

z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej u.s.u.s.). Zakład podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 9 maja 2012r. stwierdził, że w sprawie została zrealizowana jedna z przesłanek umorzenia o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt. 2 u.s.u.s., tj. w przypadku, gdy sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze.

W kontekście powyższego organ podał, że w dniu 11 czerwca 2008r. Sąd Rejonowy

w B. Wydział XV Gospodarczy postanowił o umorzeniu postępowania upadłościowego E. P. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "P." w B.. Zdaniem tego Sądu, dalsze prowadzenie postępowania upadłościowego generuje spore koszty, a środki w jego toku uzyskane wystarczyłyby jedynie na zaspokojenie tychże kosztów bez możliwości realnego zwiększenia wartości masy upadłościowej. Zakład zauważył przy tym, że po umorzeniu postępowania skarżący odzyskał resztę majątku, która nie została spieniężona przez syndyka, przez co nieprawdziwe są twierdzenia wnioskodawcy, że syndyk pozbawił go całego majątku.

Zakład podał, że skarżący pracuje na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/8 etatu za wynagrodzeniem w wysokości 175 zł brutto miesięcznie w spółce "A." (od 2009r.), której udziałowcami są jego żona i syn oraz R. W.. Natomiast skarżący figuruje w KRS jako prokurent spółki, czyli jest jej przedstawicielem, reprezentantem. W związku z powyższym, zdaniem Zakładu, nie ma możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt. 2 u.s.u.s..

Jednocześnie w ocenie organu sprawa zaległości firmy "P." nie może być rozpatrywana w oparciu o art. 28 ust 3 pkt 4 u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, albowiem powyższy przepis odnosi się do spółek prawa handlowego, a skarżący prowadził działalność gospodarczą jako osoba fizyczna.

Dalej organ wskazał, że postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W konsekwencji zaistniała przesłanka umorzenia zaległości określona w art. 28 ust 3 pkt. 5 u.s.u.s., zgodnie z którą Zakład może umorzyć należności składkowe w przypadku gdy, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ stwierdził, że zaistnienie powyższej przesłanki, daje Zakładowi potencjalną możliwość umorzenia należności, jednak nie stanowi obowiązku umorzenia zobowiązania wobec ZUS. Tym bardziej, że na rzecz organu rentowego w dalszym ciągu prowadzone jest administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B., który do chwili obecnej nie stwierdził bezskuteczności egzekucji. Ponadto w sprawie brak jest przesłanki umorzenia wyrażonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., tj. że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W opinii ZUS okoliczności sprawy nie uzasadniają również umorzenia należności

w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w myśl którego istnieje możliwość umorzenia składek pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. Zakład podkreślił, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, że zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek z przyczyn szczególnych.

W tym kontekście organ wskazał, że w kwestionariuszu z dnia 18 września 2012r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej wnioskodawca podał, że jest żonaty, a od 03 listopada 2000r. posiada rozdzielność majątkową z małżonką. Pracuje na 1/8 etatu w firmie P.W. "A." sp. z o.o. za wynagrodzeniem w kwocie 175 zł miesięcznie. Nie korzysta z finansowego wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, nie posiada majątku ruchomego o znacznej wartości handlowej, jak również nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS skarżący ma zadłużenie wobec urzędów skarbowych, a także wobec byłych kontrahentów w okresie kiedy prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Koszty utrzymania mieszkania wynoszą: czynsz - 600 zł i energia elektryczna - 100 zł. Ponadto strona wskazała, że nie stać jej na zakup lekarstw, a cierpi na zaawansowaną miażdżycę - choroba układu krążenia i cukrzycę. Małżonka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w kwocie ok. 1.050 zł netto. Organ ustalił, że od 06/2012 otrzymuje ona emeryturę w kwocie 1.330,41 zł brutto miesięcznie, do wypłaty 1.120,67 zł (świadczenie bez potrąceń).

Odnosząc się do złego stanu zdrowia skarżącego jako przesłanki umorzenia wynikającej z § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., tj sytuacji gdy wnioskodawca wykaże, że ze względu na przewlekłą chorobę pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS, organ stwierdził, że taka sytuacja nie ma miejsca. Skarżący pracuje na podstawie umowy o pracę. Jednocześnie nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy orzeczeniem o niezdolności do pracy. Przedkładane przez stronę dowody o stanie zdrowia pochodzą z 2005 i 2006 roku, zatem nie są aktualne. Zdaniem Zakładu wnioskodawca nie kontynuuje leczenia, albowiem stan jego zdrowia tego nie wymaga. Zatrudniony jest w "spółce rodzinnej" na podstawie umowy o pracę, wobec powyższego posiada ubezpieczenie i może skorzystać z usług publicznej służby zdrowia.

W konsekwencji organ stwierdził, że łączny dochód rodziny skarżącego wynosi 1.517,91 zł, czyli na osobę przypada 758,96 zł. Tym samym nie jest zagrożona jego egzystencja, bo kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie uprawniające do korzystania

z pomocy społecznej wynosi 456 zł (brutto).

Wskazując, że na koncie rozliczeniowym skarżącego figuruje zadłużenie od 10/2005, w zestawieniu z powyższymi rozważeniami organ sformułował tezę, że składki na ubezpieczenia społeczne wnioskodawca potraktował jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, regulowanym dopiero wówczas, gdy pozostałyby w nadmiarze środki po uiszczeniu wszystkich innych należności i zobowiązań.

Organ podkreślił ponadto, że skarżący nigdy nie ubiegał się o dobrowolną spłatę zadłużenia wobec ZUS w formie układu ratalnego.

Konkludując Zakład stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał należycie, że zobowiązanie z tytułu składek pozbawi go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości powstały na skutek nadzwyczajnego, niezależnego od strony zdarzenia losowego. Nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę skarżący byłby pozbawiony możliwości zarobkowania, a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W skardze do Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy dokonał błędnego i sprzecznego

z przedstawionymi dowodami ustalenia stanu faktycznego oraz subsumpcji obowiązujących w tym zakresie przepisów, a decyzja pozostaje w sprzeczności

z przepisami gwarantującymi obywatelom w sytuacjach określonych przepisami szczegółowymi możliwość umorzenia powstałego zadłużenia.

Skarżący powołując się treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. stwierdził, że spełnia przesłanki warunkujące umorzenie należności uzależnione od kwestii ich nieściągalności określone w pkt. 2, 3, 4 i 5 tego przepisu.

Dokonując analizy instytucji uznania administracyjnego i przywołując orzecznictwo sadów administracyjnych skarżący stwierdził, że decyzja rażąco narusza uprawnienia dane przez ustawodawcę w zakresie decyzji uznaniowej. Ponadto jest nierzetelna

i tendencyjna, bowiem całkowicie pomija zebrane dowody.

Strona podała, że we wniosku i oświadczeniu przedstawiła niepodważalne dowody jednoznacznie odpowiadające sytuacjom, jakie ustawodawca zawarł ustawie

i rozporządzeniu jednak organ I i II instancji nie kwestionując żadnego z przedstawionych argumentów bagatelizuje je tylko po to, by w rezultacie doprowadzić do wniosków, które z góry założył w sprawie.

Strona podnosi również, że organ bagatelizuje prawomocne postanowienia sądu dotyczące upadłości oraz wpisaniu go do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych.

Zdaniem skarżącego przyjęta przez Zakład argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia, wskazuje na dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia wskazanych powyżej okoliczności. Organ nie odniósł się do dochodów osiąganych skarżącego i jego indywidualnej sytuacji życiowej i zdrowotnej. W tym zakresie nie dokonał należytej oceny zarzutów wniesionych w toku postępowania administracyjnego i nie umotywował podjętej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego

z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270), dalej p.p.s.a., wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy umorzenia nieuiszczonych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu

o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Przyznana organom swoboda w rozstrzygnięciu nie oznacza jednak dowolności. Decyzje z zakresu uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej. Kontrola ta sprowadza się, po pierwsze do oceny, czy organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz - po drugie czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd nie jest natomiast władny wkraczać w sferę samego uznania.

Sprawa ta była już rozpatrywana przez tut. Sąd, który dwukrotnie uchylał decyzje Zakładu: wyrokiem z dnia [...]., [...] oraz wyrokiem z dnia [...]., [...]. Na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądowym wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wyroku z dnia [...]., [....] Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzi przesłanka umorzenia wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Skoro bowiem sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, to tym samym zostaje zrealizowana jedna z przesłanek umorzenia. Wskazać należy, że postanowieniem z dnia 11 czerwca 2008 r. Sąd Rejonowy w B., powołując się na art. 361 pkt 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego, umorzył postępowanie upadłościowe E. P., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "P." w B.. W powyższym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził także, że organ obowiązany jest odnieść się do przesłanek z art. 28 u.s.u.s., którego treść nie jest identyczna z regulacją dotyczącą umarzania zaległości podatkowych. W ocenie Sądu, Zakład nie ustalił i nie odniósł się do wszystkich okoliczności sprawy, czym naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład, analizując przesłankę wynikającą z art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s., stwierdził, że choć Sąd Rejonowy w B. postanowieniem

z dnia 11 czerwca 2008 r. umorzył postępowanie upadłościowe E.P., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "P.", to skarżący po umorzeniu odzyskał resztę majątku, która nie została spieniężona przez syndyka. Ponadto, E. P. pracuje w spółce "A.", w której członkowie jego rodziny posiadają udziały, a on otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 175 zł brutto miesięcznie.

W konsekwencji organ uznał, że nie widzi możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. i przepis ten (tak, jak i pozostałe wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) nie ma w sprawie zastosowania. Tym samym organ w istocie zanegował wystąpienie powyższej przesłanki. Jest to sprzeczne nie tylko z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia 11 czerwca 2008 r., w którym umarzając postępowanie upadłościowe Sąd ten stwierdził, że aktywa należące do majątku upadłego nie wystarczają nawet na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, lecz także z wyrokiem tut. Sądu z [...] [...] W tym ostatnim bowiem wyroku – jak zaznaczono wcześniej - Sąd uznał, że przesłanka umorzenia wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. zachodzi w sprawie, co zostało podkreślone także w zaskarżonej decyzji. Tym samym Zakład naruszył art. 153 p.p.s.a. Oczywiście wystąpienie tej przesłanki nie obliguje organu do umorzenia należności składkowych, ponieważ pozostawione to zostało uznaniu organu. Jednakże nie oznacza to, że Zakład może kwestionować wystąpienie samej podstawy umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Uznanie administracyjne odnosi się do możliwości wyboru rozstrzygnięcia (umorzenia bądź odmowy umorzenia należności), a nie do wystąpienia przesłanki umorzenia.

W odniesieniu do podstaw umorzenia należności wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. organ stwierdził, że postanowieniem z dnia 22 maja 2012 r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego z uwagi na bezskuteczność egzekucji, jednakże nadal na rzecz organu rentowego prowadzone jest administracyjne postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B., który w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym, nie przyjął za słuszne umorzenie tego postępowania.

Należy zauważyć, że Komornik Sądowy Przy Sądzie Rejonowym w B., umarzając postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji stwierdził, że E. P. "nie posiada ruchomości, nieruchomości, wierzytelności, kont bankowych, oszczędności, obligacji, papierów wartościowych. W/w pracuje zarobkowo

z wynagrodzeniem w kwocie wolnej od potrąceń, która nie podlega zajęciu. Dobrowolnych wpłat nie ma z czego dokonywać." Zdaniem Sądu, konkretyzuje to przesłankę umorzenia wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., zgodnie z którą całkowita nieściągalność zachodzi, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Stwierdzenie zawarte w zaskarżonej decyzji, że na rzecz organu rentowego prowadzona jest egzekucja przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy. Z decyzji ZUS z dnia [...]., wydanej w pierwszej instancji, wynika wręcz, że wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wiadomo również na jakiej podstawie Zakład twierdzi, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w B., nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek rozważań na ten temat organu egzekucyjnego.

W odniesienie do przesłanek umorzenia należności składkowych wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład stwierdził, że zobowiązanie z tytułu składek nie pozbawia skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że zaległości nie powstały wskutek nadzwyczajnego, niezależnego od zobowiązanego zdarzenia losowego. Nie wystąpiła także sytuacja, w której ze względu na swoją przewlekłą chorobę czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny skarżący byłby pozbawiony możliwości zarobkowania.

Przypomnieć należy, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 wskazanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny,

w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Analizując w tym kontekście sytuację skarżącego organ stwierdził, że E.P. z tytułu zatrudnienia w sierpniu 2012 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości 187,50 zł brutto, natomiast jego żona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.330,41 zł brutto. Zatem łączny dochód rodziny wynosi 1.517,91 zł, czyli na osobę przypada 758,96 zł.

Zdaniem Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził w powyższym zakresie pełnej analizy istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego. Organ administracji ograniczył się bowiem do stwierdzenia, że skoro skarżący i jego żona uzyskują stały miesięczny dochód we wskazanej wysokości, to nie jest zagrożona ich egzystencja, bo kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie uprawniające do korzystania z pomocy społecznej wynosi 456 zł brutto.

W orzecznictwie sądowym podkreśla się jednak, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu, byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., II GSK 1575/11, wyrok WSA z dnia 29 lutego 2012 r., III SA/Po 33/12). W rozpatrywanej sprawie organ takiego porównania i zestawienia nie dokonał. Kwestia ta ma istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bowiem we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podkreślił, że znajduje się w stanie zagrażającym jego egzystencji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz

o sytuacji materialnej z dnia 11 września 2012 r. strona wskazała, że dochód żony po opłaceniu czynszu (600 zł) i energii (100 zł) wynosi 350 zł. O tym, że osiągane dochody są niewystarczające dla pokrycia potrzeb rodziny może świadczyć to, że za okres od 1 czerwca do 30 listopada 2012 r. B. P. został przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości 357,89 zł miesięcznie. Odmawiając umorzenia należności składkowych organ nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności.

Zdaniem Sądu sytuacja bytowa skarżącego musi być dokładnie przeanalizowana

i omówiona, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja nie dotyczy kwestii błahych, lecz o charakterze podstawowym - możliwości zaspokajania przez skarżącego

i jego żonę elementarnych potrzeb życiowych. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). W ocenie Sądu przepisy te zostały naruszone.

Sąd nie znalazł podstaw do przeprowadzenia postępowania w trybie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o co organ wnosił w odpowiedzi na skargę.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

J. Brzezińska L. Kleczkowski T. Liwacz