Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1887/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 145
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak, sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.), Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2019 r. sprawy ze skargi D. K., R. K. i G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zobowiązania do przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] maja 2019 r. , Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej "SKO") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] (dalej "Burmistrza") z dnia [...] stycznia 2018 r., znak [...], odmawiającej zobowiązania właściciela nieruchomości o nr [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń́ zapobiegającym szkodom.

Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez SKO decyzji zaskarżonej obecnie przedstawia się następująco:

1. W dniu 10 lipca 2013r. do Urzędu Miasta [...] wpłynęło pismo ówczesnego właściciela działki nr [...] E. K., a obecnie pełnomocnika obecnych właścicieli D. K., R. K. i G. K. ( dalej "Skarżący") z wnioskiem o nakazanie właścicielowi działki gruntu nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne. Wnioskodawca wyjaśnił, że właścicielka gruntu nr [...] U. P. (dalej "Uczestniczka") wykonała roboty budowlane polegające na budowie ogrodzenia (konstrukcji oporowej), wskutek czego przegrodzony został naturalny odpływ wód z działki nr [...] i powstało rozlewisko o powierzchni kilkudziesięciu metrów kwadratowych i o głębokości ponad 70 cm, co skutkuje powstaniem wymiernych szkód.

2. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] Burmistrz odmówił zobowiązania właściciela nieruchomości o nr ew. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. do rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wykazał, że powodem zmian stanu wody na działce nr [...] nie są działania podjęte i wykonane przez właściciela działki nr [...], polegające na wybudowaniu ogrodzenia działki [...], a występujące na działce nr [...] rozlewisko powstało w wyniku działań podjętych przez poprzedniego właściciela tej działki – obecnie pełnomocnika właścicieli działki nr [...]. Taki stan rzeczy nie stanowi podstaw do nałożenia na właściciela nieruchomości nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

3. Po rozpatrzeniu odwołania E. K., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014r. nr [...] SKO uchyliło zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] stycznia 2014r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Uczestniczki od powyższej decyzji wyrokiem z dnia 10 października 2014r., sygn. akt IV SA/Wa 1237/14.

5. Ponownie rozpoznając sprawę, w związku z decyzją SKO z dnia [...] kwietnia 2014r., Burmistrz decyzją z dnia [...] listopada 2014r. nr [...], ponownie odmówił zobowiązania właściciela nieruchomości o nr ew. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. do rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości, od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji opisał przebieg postępowania w sprawie, dokonał analizy zgromadzonych dokumentów, dochodząc do konkluzji, że materiał ten jest wystarczający do stwierdzenia, że działania podjęte przez właścicieli nieruchomości o nr ew. [...], polegające na wybudowaniu ogrodzenia, nie spowodowały zakłócenia stosunków wodnych na działce o nr [...]. Wybudowane ogrodzenie uwidoczniło jedynie problem związany z odprowadzaniem wód z działki nr [...]. Gdyby nie dokonano uprzednio zmian w kierunku odpływu wody z działki nr [...], to w ocenie organu, nie doszłoby do powstania przedmiotowego rozlewiska. Występujące na działce nr [...] rozlewisko powstało w wyniku działań podjętych przez poprzedniego właściciela tej działki. Działania te doprowadziły do zmiany kierunku odpływu wody ze źródła znajdującego się na działce nr [...], przy granicy z działką nr [...]. W ocenie organu I instancji, taki stan rzeczy nie stanowi podstaw do nałożenia na właściciela nieruchomości nr [...] obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

6. Po rozpoznaniu odwołania Skarżących decyzją z dnia [...] stycznia 2015r. nr [...] SKO kolejny raz uchyliło w całości kwestionowaną decyzję Burmistrza i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na nieprawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy.

7. Powyższa decyzja Kolegium z dnia [...] stycznia 2015 r. była przedmiotem skargi wniesionej przez Uczestniczkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 19 października 2015r., sygn. akt IV SA/Wa 890/15 oddalił skargę. W wyroku tym Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że stan faktyczny sprawy nie został ustalony przez organ I instancji w sposób należyty, co skutkowało koniecznością uchylenia decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Sąd wskazał, że większość materiału dowodowego zgromadzonego i ocenionego przez organ I instancji dotyczy postępowania nr [...], prowadzonego przez Burmistrza, z wniosku Uczestniczki o zaprzestanie zalewania jej nieruchomości nr [...] wodami pochodzącymi z działki nr [...]. Postępowanie to zostało zakończone przed organem I instancji wydaniem decyzji z dnia [...] sierpnia 2014r. nr [...], w której odmówiono zobowiązania R. K., D. K. i G. K. do przywrócenia stanu poprzedniego na dz. ew. [...] położonej w [...] przy ul. [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...] listopada 2014r., która była przedmiotem skargi wniesionej przez Uczestniczkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 6 maja 2015r., sygn. akt IV SA/Wa 218/15 oddalił skargę.

8. Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2015r., sygn. akt IV SA/Wa 890/15 Uczestniczka wniosła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

9. Burmistrz Miasta [...], ponownie rozpoznając sprawę w wyniku decyzji SKO z dnia [...] stycznia 2015r., co miało miejsce przed rozstrzygnięciem przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej Uczestniczki, wydał w dniu [...] kwietnia 2015r. decyzję którą ponownie odmówił zobowiązania właściciela nieruchomości o nr ew. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. do rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości, od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

10. Na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza z dnia [...] kwietnia 2015r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium zajęło analogiczne stanowisko jak wyrażone w decyzji z dnia [...] stycznia 2015r. W ocenie organu odwoławczego przedmiotowe postępowanie wymaga przeprowadzenia gruntownego postępowania dowodowego w znacznym zakresie.

11. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję SKO z dnia [...] stycznia 2016r. wniosła Uczestniczka

12. Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 811/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił tę decyzję.

13. Wyrok powyższy został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2017 r. sygn. akt II OSK 2479/16.

14. Ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem z dnia 8 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 3025/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy decyzję Kolegium z dnia [...] stycznia 2016 r.

15. Decyzją administracyjną z dnia [...] stycznia 2018 r. znak [...] Burmistrz Miasta [...], po rozpatrzeniu sprawy dotyczącej zakłócenia stosunków wodnych przez właściciela nieruchomości o nr ew. [...] położonej w [...] przy ul. [...], odmówił zobowiązania właściciela nieruchomości o nr ew. [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. do rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W treści decyzji organ wskazał, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego, budowa ogrodzenia działki nr [...] nie spowodowała powstania rozlewiska na działce nr [...] przy ogrodzeniu, natomiast przyczyną powstania tego rozlewiska jest sztuczne skierowanie w to miejsce wód ze źródła znajdującego się na działce nr [...].

16. Decyzją administracyjną z dnia [...] maja 2019 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza znak [...] z dnia [...] stycznia 2018 r.

Pismem z dnia 7 lipca 2019 r. Skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję zaskarżając ją w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji obu instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Skarżący zarzucili naruszenie:

1. Naruszenie przepisu art. 138. § 1. pkt. 1 k.p.a. - poprzez wydanie orzeczenia utrzymującego zaskarżoną decyzję w mocy w sytuacji, w której zasadnym było, wobec licznych uchybień w postępowaniu organu I instancji - uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

2. Naruszenie przepisu art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie i bez żadnych wątpliwości wskazuje, że właściciel nieruchomości o nr [...] dokonał zmian stanu wody na gruncie co spowodowało i powoduje w dalszym ciągu szkodę dla właścicieli gruntu o nr ew. [...].

3. Naruszenie przepisów art. 7- 9, 77 § 1, 80 i 81 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w ten sposób, iż organ rozstrzygający nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, dokonał dowolnego ustalenia stanu faktycznego, zaś powoływany nie został wszechstronnie przeanalizowany.

4. Naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie obowiązku prawidłowego uzasadniania rozstrzygnięcia, które powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018, poz. 2107 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art.3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2018, poz.1302 t.j. – zwanej dalej "p.p.s.a.")

Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a. W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018.2096 t.j. z pózn.zm, dalej "k.p.a") lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2019 r. , Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., znak [...], odmawiającej zobowiązania właściciela nieruchomości o nr [...] do przywrócenia stanu poprzedniego, tj. rozebrania ogrodzenia tej nieruchomości od strony nieruchomości o nr ew. [...] oraz wykonania urządzeń́ zapobiegającym szkodom.

W pierwszym rzędzie Skarżący zarzucili decyzji SKO naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a i 7-9, 77 § 1, 80 i 81 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Skarżący w żaden sposób nie uzasadnili, w szczególności nie wskazali "licznych uchybień w postępowaniu organu I instancji", które w ich ocenie przemawiać miały za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Należy wskazać, że w świetle art 136 i 138 kpa organ odwoławczy jest nie tylko uprawniony, ale zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Jest to preferowany przez ustawodawcę sposób działania organu odwoławczego w sytuacji, gdy materiał dowodowy w ocenie organu odwoławczego jest niepełny albo też w pewnej części wadliwy (por. P.M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019, t. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Poznaniu z dnia 17 października 1996 r., I SA/Po 234/96, "Decyzja kasacyjna powodująca przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji nie może być podjęta w sytuacjach innych niż te, które zostały określone w art. 138 § 2 kpa. Żadne inne wady postępowania, ani wady decyzji podjętej w I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Ten rodzaj decyzji jest dopuszczalny zupełnie wyjątkowo, stanowiąc wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy i nie jest w tej kwestii dopuszczalna wykładnia rozszerzająca. Konieczność zatem przeprowadzenia dowodu lub kilku dowodów (np. zasięgnięcie opinii biegłego czy przesłuchanie kilku świadków) mieści się w kompetencji organu odwoławczego do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego (art. 136 kpa), wyłączając dopuszczalność kasacji decyzji.")

Również gołosłowny był zarzut naruszenia art. 7-9, 77 § 1, 80 i 81 k.p.a oraz 107 § 3 kpa. Skarżący w żaden sposób nie próbowali nawet uzasadnić, na czym polegać miały zarzucane braki materiału dowodowego, niepełna czy też dowolna analiza dowodów zgromadzonych w sprawie, czy też dowolne ustalenia stanu faktycznego. Skarżący nie sprecyzowali również na czym polegać ma naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, jakie fakty uznał za udowodnione, na jakich dowodach się oparł ustalając stan faktyczny, uzasadnił także, dlaczego uzupełnił materiał dowodowy, wyjaśnił podstawę prawną wydanej przez siebie decyzji, podając przepisy prawne, na których się oparł.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia prawa materialnego – tj. art. art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2012 r. poz. 145 z późn. zm. - dalej "Prawo wodne"). Na wstępie należy podkreślić, że organ administracyjny trafnie wskazał, że z uwagi na treść art. 545 ust 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r, poz. 2268 z późn. zm.), w niniejszej sprawie jako wszczętej i niezakończonej przed wejściem w życie tej ustawy, zastosowanie mają dotychczasowe przepisy, a dokładnie art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne.

Stosownie do art. 29 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1), jak też odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Z mocy art. 29 ust. 2 tej ustawy to na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom - art. 29 ust. 3 Prawa wodnego.

Jednoznaczne brzmienie powyższego przepisu oznacza, że wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne, poprzedza ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Zastosowanie przepisu art. 29 Prawa wodnego jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Z tych względów przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 29 ust. 3 ustawy są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Tym samym pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy (por. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2014 r" sygn. akt II OSK 7/14, LEX nr 1658623, a także F. Siemieński: Prawo konstytucyjne, Warszawa 1976, s. 124–125; W. Radecki: komentarz do art. 29 Prawa wodnego [w:] J. Rotko (red.), Prawo wodne. Komentarz, Wrocław 2002, s. 92; wyrok NSA z 19 grudnia 2012 r., II OSK 1538/11; Z. K. Nowakowski: Wpływ gospodarki wodnej na własność ziemi, § 6. Odpływ wód [w:] T. Dybowski, S. M. Grzybowski, Z. K. Nowakowski: Zagadnienia cywilistyczne prawa wodnego, Warszawa 1957, s. 257; A. Szponar: Czyny niedozwolone w kodeksie cywilnym, St. Cyw. 1970, t. 15, s. 37; idem, Rozważania nad odszkodowaniem i karą, PiP 1974, nr 6, s. 27; Komentarz do art. 29 [w:] B. Rakoczy red., Z. Bukowski, K. Szuma, Prawo wodne. Komentarz, LEX 2013, nr 152806; J. Boć i E. Samborska-Boć: Zasady ogólne w ustawie z 2001 r. Prawo ochrony środowiska [w:] J. Boć (red.), Ochrona środowiska, Wrocław 2005, s. 147). Należy przy tym podkreślić, że zaistnienie określonych w przepisie art. 29 ust. 3 Prawa wodnego przesłanek obliguje – co do zasady - organy administracyjne do wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, gdyż decyzja w tym przedmiocie ma charakter decyzji związanej. "Swoboda wyboru prawnych konsekwencji ustalonej normy prawnej, wiąże się tylko z wyborem nakładanego w osnowie decyzji nakazującej środka restytucyjnego" (T. Judecki, Glosa do wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2011 r., II SA/Wr 144/11, "Nowe Zeszyty Samorządowe" 2011 r., nr 6, s. 87). Dotyczy to jednak sytuacji, gdy spełnione są wszystkie przesłanki wskazane w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, a nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających zastosowanie sankcji wskazanej w tym przepisie.

Z prawidłowo ustalonego przez organy administracyjne, po uzupełnieniu dokonanym przez SKO, stanu faktycznego wynika, że zarówno na działce nr [...], której właścicielami są Skarżący, jak i na działce [...], której właścicielem jest Uczestniczka, ma miejsce naruszenie stosunków wodnych. Działka nr [...] jest położona na stoku i w stanie naturalnym była działką przepływową. Winna przez nią spływać woda ze źródeł znajdujących się na linii spływu wód powierzchniowych, spływająca w sposób naturalny, nieskoncentrowany, po powierzchni terenu. Winna ona przyjmować wody opadowe i roztopowe spływające zgodnie z naturalnym kierunkiem spadku, również z części działki nr [...]. Z opinii biegłych powołanych przez SKO wynika, że na działce o nr ew. [...] położonej w [...] przy ul. [...] dokonano zmiany stanu wody — zablokowania przepływu wody z działki nr [...] na działkę nr [...], poprzez powstanie szczelnego cokołu betonowej podmurówki płotu oraz zdeponowanie warstwy nasypu o miąższości do 1.0 m. Spowodowało to, że woda odprowadzana ze stawu gromadzi się na działce nr [...] tworząc rozlewisko, skutkujące powstaniem szkód.

Natomiast właściciele działki nr [...] odprowadzają wody na działkę [...], co jest zakazane w myśl art. 29 ust. 1 pkt 2 prawa wodnego. Jeszcze przed powstaniem podmurówki na działce [...] ówczesny właściciel działki [...] dokonał modyfikacji warunków hydrologicznych w obrębie swojej nieruchomości. Pierwszą zmianą było zainstalowanie rury prowadzącej od źródła w studni przy granicy z działką nr [...] do zagłębienia terenu w miejscu dzisiejszego stawu. Drugą, po wybudowaniu stawu, umieszczenie wylotu rury w stawie i wybudowanie utwardzonego koryta. Dawniej woda spływała po powierzchni terenu, a obecne jest odprowadzana na działkę [...] poprzez rurę 100 oraz utwardzone koryto, w wyniku czego nastąpiła koncentracja oraz przyspieszenie spływu wód. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji trafnie wskazał, że zakaz odprowadzania wód na sąsiednie nieruchomości ma charakter bezwzględny i nie jest uzależniony od powstania szkody. W obecnej sytuacji faktycznej właściciel działki nr [...] nie ma obowiązku odebrania odprowadzanej obecnie do krawędzi działki [...] wody korytem sztucznego cieku. Gdy Skarżący przywrócą naturalny spływ wody ze źródła, tj. spływ po powierzchni terenu w sposób nieskoncentrowany po powierzchni nieutwardzonej, wskutek przelewania się wód z czaszy zbiornika, to wówczas wody te powinny zostać odebrane przez właściciela działki [...], a wybudowana betonowa podmurówka płotu i utworzony nasyp – całkowicie usunięty. Stanowisko organu odwoławczego jest trafne.

Ochronie na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego podlega naturalny stan wody albo też osiągnięty w wyniku legalnie podjętych działań, natomiast nie dotyczy to sytuacji, gdy stan wody na gruncie powstał w wyniku nielegalnego zagospodarowania terenu (por. wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r. II OSK 799/11, "Przez stan wody na gruncie, o jakim mowa w art. 29 ust. 1 p.w., należy rozumieć zarówno naturalny stan wody na gruncie, jak i stan wody na gruncie, który powstał w wyniku legalnego zagospodarowania terenu – np. w wyniku budowy określonych obiektów budowlanych. Jeśli natomiast stan wody na gruncie powstanie w wyniku zagospodarowania terenu nielegalnie, to stan wody na gruncie osiągnięty w wyniku takiego działania nie będzie podlegać ochronie z art. 29 ust. 1 p.w. Ochronie przewidzianej w art. 29 ust. 1 pkt 1 p.w. podlega wyłącznie stan wody na gruncie istniejący legalnie.") Odprowadzanie wody na grunt sąsiedni jest zakazane na mocy art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego (por. wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2018 r. , II OSK 2058/16 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 listopada 2017 r. , sygn. akt II SA/Kr 1098/17). Dopóki właściciele działki nr [...] nie zaprzestaną nielegalnie odprowadzać wód ze swojej działki na działkę Uczestniczki, dopóty nie mogą domagać się od niej zaprzestania blokowania przepływu wody na jej działkę.

Nielegalność odprowadzania wody nie musi być – wbrew przekonaniu Skarżących – wyłącznie stwierdzona w odrębnym postępowaniu administracyjnym, lecz może – i powinna być - badana w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym (jeśli w odrębnym postępowaniu administracyjnym tego wcześniej nie stwierdzono). Jest bowiem przesłanką do zastosowania sankcji przewidzianej w art. 29 ust. 3 Prawa wodnego. Takie stanowisko wynika też wprost z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2016 r. , w sprawie o sygn. akt II OSK 54/15. Sąd ten stwierdził : "Zarzuty skargi kasacyjnej takie okoliczności pomijają w kontekście treści art. 29 ust. 1 Prawa wodnego, który wyznacza konieczny zakres postępowania dowodowego, który w tej sprawie, jak niewadliwie ocenił Sąd I instancji, wymaga dodatkowego wyjaśnienia. Chodzi bowiem też o ustalenie czy w sposób legalny odprowadzane są wody ze źródła, które kierowane są na działce nr [...] w kierunku istniejącego rozlewiska i w kierunku działki nr [...], na co właśnie wskazywał organ I instancji. Jednak nie wiadomo, czy takie odprowadzenie wody ze źródła następowało w sposób zgodny z prawem i jaki związek przyczynowo-skutkowy może na tym tle zachodzić w odniesieniu do wybudowanego ogrodzenia lub podwyższenia poziomu sąsiedniej nieruchomości. Dlatego niewystarczające w okolicznościach tej sprawy byłoby oparcie się na stwierdzeniu, że to działania poprzedniego właściciela działki nr [...], który wybudował staw i skierował z niego spływ wody za pomocą rury fi 50. Zgodnie z art. 37 pkt 1 Prawa wodnego szczególnym korzystaniem z wód jest korzystanie wykraczające poza korzystanie powszechne lub zwykłe, w szczególności: pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych – co może następować z istniejącego źródła lub stawu. Takie zaś działanie wymaga zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa wodnego stosownego pozwolenia wodnoprawnego, chyba że ustawa stanowi inaczej – co także wymaga ustalenia. Jest to o tyle istotne w kontekście toczącego się postępowania w sprawie szkody zaistniałej na sąsiedniej działce nr [...] (sprawa nr [...]), czy spływ wody ze źródła mógł też powodować bądź nie – ewentualne szkody na tej sąsiedniej działce i jak można byłoby im przeciwdziałać."

Z prawidłowo ustalonego przez organy administracyjne stanu faktycznego wynika jednoznacznie, że - po pierwsze - właściciele działki nr [...] odprowadzają nielegalnie wody na działkę [...], nie legitymując się niezbędnym pozwoleniem wodnoprawnym. Po drugie, już po naruszeniu stosunków wodnych przez właścicieli działki nr [...], na działce o nr [...] dokonano również zmiany stanu wody — zablokowania przepływu wody z działki nr [...] na działkę nr [...], poprzez powstanie szczelnego cokołu betonowej podmurówki płotu oraz zdeponowanie warstwy nasypu o miąższości do 1.0 m. Po trzecie, uczynienie zadość żądaniu Skarżących w aktualnym stanie stosunków wodnych doprowadziłoby do spływu na działkę uczestniczki wody w ilościach znacznie przekraczających naturalny spływ, co skutkowałoby powstaniem na działce nr [...] szkody.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.