Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2660/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Protokolant - st. spec. Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2012 r. sprawy ze skargi S.O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym za bezzasadne; uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S.O. jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] listopada 2009r. nr [...]. Zaskarżonym orzeczeniem działając na podstawie art. 138 § 1 i art. 18 i art. 34 § 4 i §5 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) po rozpoznaniu zażalenia organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., którym uznano zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego za bezzasadne.

Postanowienie to, wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., z uwagi na brak wpłaty na wystosowane do S.O. upomnienia, w dniu [...] lutego 2009 r. wystawił tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] obejmujące należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za okres od maja do grudnia 1999 r., ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. oraz za maj 2005 r., fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za okres od maja do grudnia 1999 r. W tytułach tych jako podstawę prawną dochodzonych należności wskazano deklaracja/zgłoszenie (kwadrat 2). Na podstawie ww. tytułów wykonawczych Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego organem rentowym w ZUS Inspektorat w S. Wydział Emerytur i Rent, które wraz z odpisami tytułów wykonawczych przesłał dłużnikowi.

Pismem z [...] marca 2009 r. uzupełnionym pismem z [...] marca 2009 r. S.O. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, żądając jednocześnie umorzenia prowadzonej egzekucji. W pismach tych zarzucił naruszenie art. 33 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Skarżący twierdził, że:

1/ nie istnieje obowiązek objęty tytułem wykonawczym [...], z uwagi na nabycie prawa do zasiłku chorobowego za okres V-XII 1999r,

2/ obowiązek objęty tytułem wykonawczym [...] wykonano – wobec wniosku o przeksięgowanie składki wpłaconej za V 2005 r.,

3/ miało miejsce wstrzymanie wykonania egzekucji,

4/ istnieje rozbieżność kwot zobowiązania wskazanych w upomnieniu i tytułach wykonawczych,

5/ w tytułach wykonawczych błędnie wskazano jako podstawę prawną deklaracje,

6/ nastąpiło przedawnienie składek objętych tytułem wykonawczym [...].

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w S. jako wierzyciel pismem z [...] sierpnia 2009 r. wniósł o nieuwzględnianie zarzutów S.O..

Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. jako organ egzekucyjny, powołując stanowisko wierzyciela — postanowieniem z [...] sierpnia 2009 r. stwierdził brak podstaw do uwzględnienia zarzutów.

S.O. pismem z [...] sierpnia 2009 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu stwierdził, że decyzja z [...] marca 2007 r. jak i wyrok sądowy dotyczą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu prowadzonej działalności co nie jest tożsame z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne decyzja z [...] października 2008 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją jest nieważna, ponieważ została wydana przez nieuprawniony organ, egzekucja została wszczęta bezprawnie, gdyż deklaracje stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych zostały anulowane pismem z [...] września 2008r

Postanowieniem z [...] listopada 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 i art. 34 § 4 i § 5 u.p.e.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 tejże ustawy, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Przepis powyższy zastrzega jednocześnie, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 ustawy, wypowiedź taka jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Powyższe uregulowanie prawne jest konsekwencją przyjętej przez ustawodawcę zasady określonej w art. 29 § 1 ustawy, zgodnie z którą organ egzekucyjny, a tym samym rozpatrujący w postępowaniu odwoławczym organ nadzoru, nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej Zakład postąpił prawidłowo rozliczając niezgodnie z wnioskiem zobowiązanego z [...] września 2008 r., kwotę wpłaconą w 2005 r. na zaległość o najwcześniejszym terminie płatności. Tym samym obowiązek objęty tytułem wykonawczym nr [...] nie został wykonany. Organ stwierdził też, że skarżący nie złożył w odpowiedniej formie korekt deklaracji, tytuły wykonawcze spełniają wymogi art. 27 u.p.e.a., zasadnie jako podstawę prawną należności wpisano deklaracje. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. objętych tytułami wykonawczymi od nr [...] do nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że nie uległy one przedawnieniu, gdyż do dnia wejścia w życie ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), która wydłużyła termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, nie nastąpiło przedawnienie należności dochodzonych ww. tytułami.

Wyrokiem z dnia 24 maja 2010 r. w sprawie sygn. akt VSa/Wa 211/10 WSA w W. oddalił skargę S.O.. Na powyższe postanowienie. Sąd stwierdził, że zarzuty skarżącego opierają się na podstawach wskazanych w art. 33 pkt 1 - 5 i pkt 10. Ponadto stosownie do art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W ocenie Sądu I instancji – Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo stwierdził, w świetle art. 34 § 1 oraz art. 29 § 1 u.p.e.a., że w zakresie powyższych zgłoszonych przez skarżącego zarzutów, które jak wskazano mieszczą się w kategorii zarzutów z art. 33 pkt 1 - 5 u.p.e.a., wiążące było stanowisko wierzyciela (będącego jednocześnie organem egzekucyjnym), a odwoławczy organ egzekucyjny nie był uprawniony do merytorycznego badania zasadności tego stanowiska. Sąd wskazał, że wszystkie kwestionowane tytuły wykonawcze od nr [...] do nr [...] spełniają wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. W polu 30 kwestionowanych tytułów wykonawczych "Podstawa prawna należności" zaznaczono bowiem kwadrat 2, podając, iż podstawą tą jest deklaracja/zgłoszenie. A zatem nieuzasadnione jest stanowisko skarżącego, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie decyzji z 21 października 2008 r. odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu (dotyczącym podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia). WSA zaznaczył, iż podstawę prawną wystawienia tytułów wykonawczych, a więc i prowadzenia egzekucji, mogą stanowić wymienione w art. 3, art. 3a i art. 4 u.p.e.a., akty indywidualne właściwych organów oraz akty generalne, z których to wynikają obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej, a także deklaracja lub zeznanie złożone przez podatnika lub płatnika, zgłoszenie celne złożone przez zobowiązanego, deklaracja rozliczeniowa złożona przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne, informacja o opłacie paliwowej.

Według Sądu I instancji prawidłowo stwierdzono, że skarżący 3 września 2008 r. złożył deklaracje rozliczeniowe na druku DRA zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FP oraz FGŚP za okres od maja do grudnia 1999 r., z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu w sytuacji kiedy zobowiązany uznał, że są one wypełnione niepoprawnie powinien zgodnie z art. 47 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) złożyć deklaracje rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego wszystkie prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 tej ustawy. Sad I instancji uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż Zakład z uwagi na spór dotyczący obowiązku ubezpieczeń społecznych wydał [...] marca 2007 r. stosowną decyzję.

Zdaniem Sądu zasadnie również uznano, że podstawę prawną należności dochodzonych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi stanowią zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. deklaracje rozliczeniowe złożone przez skarżącego 3 września 2008 r. na druku DRA zawierające zestawienie należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FP oraz FGŚP za okres od maja do grudnia 1999 r.

W ocenie Sądu objęte tytułami wykonawczymi zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 1999 r. do grudnia 1999 r. nie uległy przedawnieniu przed 1 lipca 2004 r., tak więc przepisy ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, która obowiązywała do 1 kwietnia 2003 r. oraz ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2004 r. nie mają w tym przypadku zastosowania.

S.O. skargą kasacyjną zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji nieuwzględnienie naruszeń procedury administracyjnej mającej wpływ na wynik sprawy

• naruszenie przepisów art. 7, 8, 80 k.p.a. poprzez błędną ich interpretację, która wynika bezpośrednio z zaskarżonego wyroku.

• naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy zgodnie treścią art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. tj. art. 106 § 3 tej ustawy poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów uzupełniających z dokumentów mimo, że było to konieczne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości w tej sprawie.

• naruszenie przepisów art. 180 k.p.a. polegające na rozstrzygnięciu sprawy bez wszechstronnego jej wyjaśnienia i bez udziału zainteresowanego.

• naruszenie prawa materialnego tj. art. 33 u.p.e.a. w wyniku błędnej jego wykładni polegające na wystawieniu wobec S.O. tytułów wykonawczych przez organ ZUS pomimo braku wystarczających podstaw do ich wystawienia.

Skarżący wskazał, że w sprawie istniały wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione. Twierdził w szczególności, że występował do ZUS z prośbą o anulowanie złożonych deklaracji rozliczeniowych. Zarzucił, że nie został poinformowany o konieczności złożenia deklaracji korygujących w formie nowego dokumentu zawierającego dane określone w art. 46 ust. 4 ustawy — stąd uważał, że wobec wycofania złożonych deklaracji rozliczeniowych nie posiada zaległości wobec ZUS.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 listopada 2011r. w sprawie sygn. akt IIGSK 1114/10 uchylił wyrok sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia sąd kasacyjny uznał za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania zawartych w art. 7 kpa. NSA wskazał, że z treści art. 29 § 1 wynika wprost, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Niewątpliwie skoro wierzyciel jest dysponentem postępowania egzekucyjnego, a organ egzekucyjny jest uprawniony jedynie do badania dopuszczalności postępowania egzekucyjnego, to celowe jest — przed rozpoznaniem zarzutów — uzyskanie stanowiska wierzyciela. Z uwagi na fakt, że stanowisko wierzyciela jest wiążące — stanowisko to ustawa poddała kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także sądowoadministracyjnej.

Następnie podkreślono, że orzecznictwo ukształtowało jednak pogląd, że gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem – potrzeba uzyskania jego stanowiska jest zbędna. Nie ma bowiem potrzeby przedłużania postępowania egzekucyjnego; zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów (v. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06). Przyjęcie powyższego stanowiska musi jednak skutkować tym, że w postępowaniu egzekucyjnym – gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym – badanie zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku, może obejmować kwestie zasadności egzekwowanych należności.

NSA wskazał dalej, że w rozpoznawanym przypadku skarżącego pouczono – powołując art. 83c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – że od wydanego w sprawie przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska dotyczącego zgłoszonych zarzutów nie przysługuje zażalenie. Tym samym skarżący pozbawiony został także ochrony w postaci możliwości kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej prawidłowości stanowiska wyrażonego przez wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów.

Dalej wskazano, że zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Ponieważ jednak w przypadku obowiązku wynikającego z deklaracji zasadność obowiązku nie podlega kontroli instancyjnej i ewentualnie kontroli sądowoadministracyjnej to uznać trzeba, że organ egzekucyjny – w zależności i postawionych zarzutów – może i powinien wkraczać w merytoryczną ocenę faktycznego powstania egzekwowanego obowiązku.

W ocenie NSA dopuszczalność merytorycznego odniesienia się przez organ egzekucyjny do zarzutów dotyczących zasadności obowiązku wystąpi także w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek powstaje na mocy deklaracji, prawidłowość których nie była kontrolowana w odrębnym postępowaniu, a dodatkowo organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem.

W rozpoznawanej sprawie sąd kasacyjny podkreślił, że zarzut nieistnienia obowiązku zobowiązany wiązał z faktem "anulowania" deklaracji rozliczeniowych. Kwestia ta nie została poddana należytej ocenie w postępowaniu egzekucyjnym — czego Sąd I instancji wadliwie nie dostrzegł.

Wskazano, że zgodnie z art. 47 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest złożyć /.../ deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 ww. ustawy. Poza sporem złożony przez skarżącego wniosek o "anulowanie" złożonych deklaracji rozliczeniowych wymogu takiego nie spełnia. Jednakże rozpoznając zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji nie zbadano czy intencją skarżącego było istotnie skorygowanie deklaracji, jeżeli tak to na czym korekta miała polegać i czy skarżący został poinformowany o zasadach prawidłowej korekty deklaracji.

Mając powyższe na uwadze NSA podkreślił, że skoro Sąd I instancji kontrolując legalność zaskarżonego postanowienia podzielił pogląd organu odwoławczego, że wypowiedź wierzyciela jest wiążąca to znaczy, że wadliwie nie dostrzegł, iż z naruszeniem art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w sprawie nie podjęto wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

NSA nie podzielił natomiast zarzutu skargi naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a.

Za chybiony też uznał zarzut naruszenia art. 180 k.p.a. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 33 u.p.e.a. stwierdził, że unormowanie to dotyczy podstaw zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

Zatem wystawienie tytułów wykonawczych – nawet jeżeli brak było ku temu podstaw – nie jest wynikiem błędnej wykładni ww. art. 33 ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym strony pozostały przy dotychczasowym stanowisku w sprawie.

Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. Nr 153, poz. 1269], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 190 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.], sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Rozpoznając niniejszą sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny związany jest zatem wykładnią prawa zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 listopada 20011 r., sygn. akt II GSK 1114 /10, wydanym w następstwie skargi kasacyjnej S.O..

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło naruszenia przepisów postępowania art. 7 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. , w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że jak wynika z uzasadnienia zarzutów

zgłoszonych przez skarżącego sprowadzają się one w zasadzie do twierdzenia o nieistnieniu obowiązku objętego tytułami wykonawczymi, wykonaniu obowiązku objętego tytułem wykonawczym [...], braku wymagalności obowiązku z powodu złożenia wniosku o wstrzymanie egzekucji należności oraz przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999 r. W ocenie organu egzekucyjnego prawidłowym było przyjęcie w świetle art. 34 §1 oraz 29 §1 u.p.e.a., iż skoro mieszczą się one w kategorii zarzutów z art. 33 pkt1-5 u.p.e.a., wiążące było stanowisko wierzyciela, (będącego jednocześnie organem egzekucyjnym), a odwoławczy organ egzekucyjny ( Dyrektor Izby Skarbowej w W. ) nie był uprawniony do merytorycznego badania zasadności tego stanowiska.

W tym miejscu zgodzić się należy, że istotnie zasadą jest, wobec treści art. 34 § 1 ww. ustawy, uznanie, że zarzut zgłoszony na podstawie ww. przepisu przy egzekucji dotyczącej obowiązków o charakterze pieniężnym organ rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, przy czym m.in. w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 ustawy wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Z treści art. 29 § 1 ustawy wynika wprost, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Skoro organ egzekucyjny jest uprawniony jedynie do badania dopuszczalności postępowania egzekucyjnego, to celowe jest — przed rozpoznaniem zarzutów — uzyskanie stanowiska wierzyciela. Z uwagi na fakt, że stanowisko wierzyciela jest wiążące — stanowisko to ustawa poddała kontroli instancyjnej, a w konsekwencji także sądowoadministracyjnej.

Jak wskazał NSA w wyroku w sprawie niniejszej, orzecznictwo ukształtowało jednak pogląd, że gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem – potrzeba uzyskania jego stanowiska jest zbędna. Nie ma bowiem potrzeby przedłużania postępowania egzekucyjnego; zarzuty zobowiązanego mogą zostać rozpoznane przez organ egzekucyjny w postanowieniu w sprawie zgłoszonych zarzutów (v. uchwała NSA z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06). Przyjęcie powyższego stanowiska musi jednak skutkować tym, że w postępowaniu egzekucyjnym – gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym – badanie zasadności zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, w tym zarzutu nieistnienia obowiązku, może obejmować kwestie zasadności egzekwowanych należności. Podzielając w pełni pogląd NSA przychylić należy się do stanowiska, że w sytuacji, gdy zobowiązany kwestionuje istnienie egzekwowanej należności i korzysta z przysługującego mu środka prawnego w postaci zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji, a badanie zasadności zarzutów ogranicza się do zasięgnięcia wiążącego stanowiska wierzyciela - będącego jednocześnie organem egzekucyjnym I instancji – to ochrona prawna zobowiązanego przy zachowaniu pozorów legalności w istocie jest fikcyjna (v. wyrok NSA z dnia 15 maja 2005 r., sygn. akt II FSK 544/08). Jak wskazał w sprawie niniejszej NSA w rozpoznawanym przypadku skarżącego pouczono – powołując art. 83c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – że od wydanego w sprawie przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska dotyczącego zgłoszonych zarzutów nie przysługuje zażalenie. Tym samym skarżący pozbawiony został także ochrony w postaci możliwości kontroli instancyjnej i sądowoadministracyjnej prawidłowości stanowiska wyrażonego przez wierzyciela, co do zgłoszonych zarzutów. zgodnie z art. 3a § 1 pkt 3 u.p.e.a. Wskazać w tym miejscu wypada, że w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się egzekucję administracyjną, jeżeli składki te wynikają z deklaracji rozliczeniowej złożonej przez płatnika składek na ubezpieczenie społeczne. Ponieważ jednak w przypadku obowiązku wynikającego z deklaracji zasadność obowiązku nie podlega kontroli instancyjnej i ewentualnie kontroli sądowoadministracyjnej to uznać trzeba, że organ egzekucyjny – w zależności i postawionych zarzutów – może i powinien wkraczać w merytoryczną ocenę faktycznego powstania egzekwowanego obowiązku.

W doktrynie i orzecznictwie dostrzeżono zasadność odstępstw od reguły, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Wskazując na stanowisko wyrażone w sprawie niniejszej przez sąd kasacyjny, przyjąć należy dopuszczalność merytorycznego odniesienia się przez organ egzekucyjny do zarzutów dotyczących zasadności obowiązku także w sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek powstaje na mocy deklaracji, prawidłowość których nie była kontrolowana w odrębnym postępowaniu, a dodatkowo organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem.

W sprawie niniejszej podstawą prawną wystawienia tytułów wykonawczych, a więc i prowadzenia egzekucji były deklaracje rozliczeniowe złożone przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne – art. 3a §1 pkt 3 u.p.e.a. w dniu 3 września 2008r. na druku DRA zawierające zestawienia należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i FP oraz FGŚP za okres od maja do grudnia 1999r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast zarzut nieistnienia obowiązku dłużnik wiązał z faktem "anulowania" w dniu 4 września 2008r. tychże deklaracji rozliczeniowych i złożenia nowej. Kwestia ta nie została wyjaśniona i poddana należytej ocenie w postępowaniu egzekucyjnym .

Rzeczywiście, w sytuacji gdy zobowiązany uznał, że deklaracje rozliczeniowe wypełnione zostały niepoprawnie, zgodnie z art. 47 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek zobowiązany jest złożyć /.../ deklarację rozliczeniową korygującą w formie nowego dokumentu zawierającego prawidłowe dane określone w art. 46 ust. 4 ww. ustawy. Poza sporem złożony przez skarżącego wniosek w dniu 4 września 2008r. o wycofanie złożonych deklaracji rozliczeniowych i złożenie w tym samym dniu deklaracji ZUS ZUA wskazujących datę 21 maja 1999r. r. jako datę powstania obowiązku ubezpieczeń wymogu takiego nie spełnia. Jednakże rozpoznając zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji nie zbadano czy intencją skarżącego było istotnie skorygowanie deklaracji, jeżeli tak to na czym korekta miała polegać i czy skarżący został poinformowany o zasadach prawidłowej korekty deklaracji. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeśli płatnik nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu. W takiej sytuacji podstawą prowadzenia egzekucji (art. 27 § 1 pkt 6 u.p.e.a.) nie mogłyby być deklaracje rozliczeniowe złożone przez skarżącego na druku DRA w dniu 3 września 2008r., jak uczynił to organ egzekucyjny uznając je za właściwą podstawę prawną należności dochodzonych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Powyższe uzasadnia przyjęcie, iż z naruszeniem art. 7 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w sprawie nie podjęto wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w rezultacie czego na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c p.p.s.a należało uchylić zaskarżone postanowienie. Przy ponownym rozpoznaniu zarzutów organ egzekucyjny ustali i dokona oceny zgodnie z powyższymi wskazaniami okoliczności " anulowania" deklaracji rozliczeniowych celem ewentualnego uznania czy deklaracje z dnia 3 września 2008r. mogą stanowić podstawy prawnej należności, czy też właściwym było dokonanie wymiaru składek w myśl art. 48 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przechodząc natomiast do zgłoszonego przez skarżącego zarzutu wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym [...], poprzez złożenie w dniu 26 września 2008r. pisma o przeksięgowanie mylnie wpłaconej na konto ubezpieczeń społecznych składki - na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2005r. w kwocie [...] zł wskazać należy, że skoro na obecnym etapie postępowania nie przesadzono o braku zadłużenia skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące od maja do grudnia 1999r., a jedynie wskazano na konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania w tym zakresie, przedwczesne jest rozstrzygniecie co do prawidłowości rozliczenia wpłaconej przez skarżącego kwoty [...] zł. i uznania, że rozliczenie jej przez ZUS na zaległość o najwcześniejszym terminie było nieprawidłowe. Odnośnie natomiast podnoszonego przez stronę zarzutu przedawnienia składek objętych tytułami wykonawczymi nr [...] - do [...] tj. składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do grudnia 1999r. wskazać na wstępie należy, że argumentacja organu w zakresie interpretacji przepisów ustawy z 20 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw ( Dz. U. Nr 121 poz. 1264 ) dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne, zgodnie z którymi ulegają one przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, jest prawidłowa. Ustawa ta z mocą obowiązywania od 1 lipca 2004r. nie ma zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które uległy przedawnieniu przed 1 lipca 2004r., a więc do należności za okres od stycznia do maja 1999r. których bieg 5 letniego terminu nie został przerwany. Stanowisko to ugruntowane jest w orzecznictwie- (uchwała SN z 2 lipca 2008r. sygn. akt II UZP 5/08.) zgodnie z którym "dziesięcioletni okres przedawnienia n przewidziany art. 24 ust 4 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawa z 18 grudnia 2002r., znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne prze d 1 stycznia 2003r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych." Teza ta jest aktualna również co do składek na ubezpieczenia zdrowotne, które przed dniem 1 lipca 2004r. stały się wymagalne i nie uległy przedawnieniu do tego dnia. Nie mniej jednak, co już wcześniej wskazano, rozpoznanie tego zarzutu na obecnym etapie postępowania, wobec konieczności ponownego rozpoznania sprawy pod kątem prawidłowości wystawionych tytułów wykonawczych, w tym przedmiotowych [...] do [...] jest również, zdaniem Sądu przedwczesne.

W tej sytuacji mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji