Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 95/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1  pkt a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 23
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Krowodrza sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego jako świadczenia nienależnie pobranego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach; II. oddala skargę w pozostałym zakresie;


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 26 listopada 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 2 pkt 7, art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 877 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej E. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 36.000,00 zł jako świadczenia nienależnie pobranego.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Wójt Gminy decyzjami numer: [...] z dnia [...] 2015 r., na okres zasiłkowy 2014/2015, [...] z dnia 20-10-2015 r., na okres zasiłkowy 2015/2016, [...] z dnia [...] 2016 r., na okres zasiłkowy 2016/2017, [...] z dnia [...] 2017 r, na okres zasiłkowy 2017/2018, [...] z dnia [...] 2018 r., na okres zasiłkowy 2018/2019, [...] z dnia [...] 2019 r., na okres zasiłkowy 2019/2020, [...] z dnia [...] 2020 r., w okresie od 01.10.2020r. do 31.03.2021r., na okres zasiłkowy 2020/2021, przyznał skarżącej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawioną: A. W. – M. w kwocie 500,00 zł miesięcznie.

W dniu 25 czerwca, 20 lipca i 5 sierpnia 2021 r. wpłynęły do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej pisma od komornika sądowego z których wynika, iż w dniu 29 marca 2021 r. osoba uprawniona do alimentów otrzymała za pośrednictwem przedstawiciela ustawowego spłatę zaległości alimentacyjnych od dłużnika w wysokości 38.179,78 zł przekazów pocztowych dotyczących przekazanych alimentów na rzecz A. W. – M., na dzień przekazania środków była to całość zaległości alimentacyjnych.

W związku z powyższym pismem nr [...] z dnia 5 sierpnia 2021r. wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzjami Wójta Gminy w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2021 r.

W toku postępowania ustalono, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez skarżącą na rzecz małoletniej A. W. – M. przyznanych decyzjami Wójta Gminy, skarżąca otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego w kwocie 38.179,78 zł.

Mając powyższe na uwadze Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2021 r. orzekł o uznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przyznane na osobę uprawnioną tj. A. W. – M. decyzjami Wójt Gminy decyzjami w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2021 r. w łącznej wysokości 36000,00 zł, za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do zwrotu świadczeń, tj. w łącznej kwocie 36.000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami na konto Gminnego Ośrodka Pomocy nr: [...] w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji. W celu ustalenia wysokości odsetek organ wskazał, że należy skontaktować się z tut. Ośrodkiem w dniu spłaty zobowiązania.

W uzasadnieniu organ I instancji powodując się na orzecznictwo sądowe stwierdził, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu nie może otrzymywać jednocześnie świadczeń od dłużnika alimentacyjnego, w przeciwnym razie pomoc od państwa osobie uprawnionej do alimentów byłaby niepotrzebna i bezprzedmiotowa.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego . Wskazała, iż z akt sprawy bezspornie wynika, że w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie otrzymywała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego w okresie od 2015 r do 2020 r. alimentów. Skarżąca wskazała na braki uzasadnienia organu I instancji w zakresie wskazania iż miała świadomość nienależnie pobranego świadczenia. W tych okolicznościach wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem I instancji względnie uchylenie sprawy do ponownego rozpoznania. W przypadku zaś utrzymania decyzji w mocy o rozłożenie należności na 72 raty.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż wpłatę w wysokości 38.179,78 zł dokonaną przez Ł. M. w formie przekazu na konto bezpośrednio skarżącej należy potraktować jako alimenty spłatę należności alimentacyjnych. Z uwagi na przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie jak również trwającą egzekucję komorniczą skarżąca powinna powstrzymać się od przyjmowania wpłat alimentacyjnych bezpośrednio od dłużnika i przekazać kwotę otrzymana od dłużnika do komornika za pośrednictwem którego dłużnik winien spłacać swoje należności. Istotnie skarżąca zgłosiła fakt otrzymanych alimentów do komornika, jednak nie zgłosiła tego faktu do organu I instancji i nie zwróciła komornikowi kwoty przekazanych alimentów.

W związku z powyższym, organ I instancji słusznie uznał na podstawie art. 2 pkt 7 d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, że pobrane przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 kwietnia 2015 r. do dnia 31 marca 2021 r w wysokości 500 zł w łącznej wysokości 36.000,00 zł są nienależnie pobrane.

Nadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżąca w każdej decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego wydawanej w latach 2015-2020 została pouczona o obowiązku wynikającym z art. 19 ww. ustawy, a także o okolicznościach, które należy niezwłocznie zgłosić organowi wypłacającemu świadczenia, a które mają wpływ na pobieranie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale nie wyszczególniono w tym pouczeniu m.in. co zrobić w razie otrzymania zaległych lub bieżących alimentów niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy (w tym bezpośrednio od dłużnika) Takie pouczenie znajdowało się jednakże każdorazowo na składanym wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu . Wskazano też, że "kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podlegają, zgodnie z art. 23 ustawy, zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami na podstawowy rachunek gminy, w sytuacji gdy świadczenia zostały wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Zdaniem Kolegium choć powyższe pouczenie zawarte w samej decyzji powinno być bardziej jasne i czytelne to nie można uznać że skarżąca nie miała świadomości ciążach na niej obowiązków zgłaszania wszelkich zmian organowi I instancji a nie tylko komornikowi prowadzącemu egzekucję. Pomimo ww. pouczeń skarżąca nie poinformowała w trybie niezwłocznym o zmianie, a więc o otrzymaniu alimentów od Ł. M.

W tych okolicznościach Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie zobowiązał skarżącą do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za okres od l kwietnia 2015 r. do dnia 31 marca 2021 r w łącznej wysokości 36.000,00 zł. Błędnie określono natomiast datę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia od daty otrzymania decyzji - do czasu wydania bowiem decyzji przez organ odwoławczy decyzja ta nie była ostateczna. Nie wpłynęło to jednak na prawidłowość samego rozstrzygnięcia w zakresie stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i skarżąca jest zobowiązana do zwrotu wskazanej kwoty wraz z odsetkami po doręczeniu niniejszej ostatecznej decyzji.

Odnosząc się do okoliczności wskazanych w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, iż skarżąca na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma możliwość złożenia wniosku do organu I instancji - Wójta Gminy o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 23 ust. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez niezasadne przyjęcie w okolicznościach niniejszej sprawy, że decyzja wydana przez Wójta Gminy jest zgodna z, prawem g w konsekwencji gdy sytuacja finansowa skarżącej przemawia za odstąpieniem żądania kosztów ubocznych w postaci odsetkach ustawowych za opóźnienie;

- naruszanie art. 5 k.c. poprzez niego niezastosowanie i odstąpienie od rozłożenia świadczenia na raty z jednoczesnym umorzeniem kosztów ubocznych.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji celem ustalenie spłaty w systemie ratalnym oraz wniosła o rozłożenie na 72 raty wraz z jednoczesnym odstąpieniem od naliczania kosztów ubocznych w postaci odsetek ustawowych za opóźnienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Z uwagi na fakt, że skarga w części okazała się zasadna i Sąd uchylił zaskarżoną decyzję jak i decyzję ja poprzedzającą w zakresie dotyczącym rozstrzygnięcia o odsetkach to, na podstawie art. 141 p.p.s.a. uzasadnienie do wyroku należało sporządzić z urzędu (por. postanowienie NSA z 22.01.2015 r., I OZ 16/15, LEX nr 1628659, uchwała NSA(7w) z 11.12.2006 r., I FPS 3/06, ONSAiWSA 2007, nr 1, poz. 1). W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjnych trafnie zauważył, że dla wykładni obu tych przepisów nie jest obojętne to, że pierwszy z nich wyraźnie odnosi się do obowiązku sporządzenia uzasadnienia wyroku z urzędu bez wskazywania rodzaju rozstrzygnięć sądu, jakie mogą być wydane, a drugi wyraźnie odnosi się do tych wyroków, w których skarga strony została oddalona (użycie w tym przepisie pojęcia "w sprawach, w których skargę oddalono" w liczbie mnogiej nie ma znaczenia treściowego, lecz stylistyczne). Istotne jest ponadto, że przepis art. 141 § 2 p.p.s.a. ustanawia wyjątek od zasady, na co wskazuje użycie w przepisie art. 141 § 1 p.p.s.a. in fine zwrotu "z zastrzeżeniem § 2". Tym samym wedle zasady, że wyjątków nie można interpretować rozszerzająco, przyjąć należy jako regułę, że w art. 141 § 2 p.p.s.a. uregulowano przypadki, w których skargę strony oddalono w całości, a nie także tylko w części. Konsekwencją tego poglądu jest to, że przepis art. 141 § 1 p.p.s.a. określa zasadę i obejmuje wszystkie inne przypadki rozstrzygnięć zawartych w wyrokach sądu administracyjnego z wyjątkiem tych, w których skargę oddalono w całości. Oznacza to, że obejmuje on przypadki, gdy w rozpatrywanej sprawie w wyniku uwzględnienia skargi sąd uchylił decyzję w całości albo w części (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) albo gdy uwzględniając skargę na akt lub czynność uchyla go albo stwierdza bezskuteczność czynności (art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a.), albo gdy uwzględniając skargę na uchwałę lub akt stwierdza nieważność uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały one wydane z naruszeniem prawa (art. 147 § 1 i 2 p.p.s.a.), albo gdy w wyniku uwzględnienia skargi wydaje rozstrzygnięcia, o jakich mowa w art. 148-150 p.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji na podstawie art. 135 p.p.s.a. wykazały, że zostały one wydane z naruszeniem prawa.

Przedmiotem kontroli legalności jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 listopada 2021r. utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2021r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 877 z późn. zm.) - dalej będzie stosowany skrót: "u.p.o.u.a.").

Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei ust. 1a przewiduje, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Natomiast art. 23 ust. 7 stanowi, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty.

W art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. zostało zdefiniowane przez ustawodawcę nienależnie pobrane świadczenia. Zgodnie z powołanym przepisem oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów,

f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję,

g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b;

W orzecznictwie sądów administracyjnych, konsekwentnie już, zwraca się uwagę na konieczność rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia pobranego nienależnie", przyjmując, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostało przyznane i wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że się ono jemu nie należy (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 826/09; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 26 stycznia 2010 r. sygn. IV SA/Gl 398/09; oraz wyroki NSA z dnia: 2 października 2013 r. sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12; a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 532/17; wyrok WSA w Lublinie z dnia 18 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 49/19; pub. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOS").

W sytuacji takiej jaka ma miejsce w niniejszej sprawie nie ma jednak znaczenia fakt działania w złej wierze w momencie samego pobierania świadczenia. Skarżąca pobierała bowiem świadczenie z funduszu alimentacyjnego do 1 kwietnia 2015 r., a spłata zaległości alimentacyjnych, która nastąpiła bezpośrednio do jej rąk jako przedstawiciela ustawowego dłużnika alimentacyjnego, nastąpiła 29 marca 2021r. Tak więc do tego dnia wypłacane skarżącej świadczenia nie były nienależnymi i skarżąca prawidłowo je pobierała. Nie można więc w niniejszej sprawie badać stanu świadomości skarżącej w momencie pobierania świadczeń, gdyż wypaczałby to cel ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Trafnie więc w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważa się, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżąca w sposób wyraźny została pouczona. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 u.p.u.a., który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela (wyrok NSA z 27.02.2019 r., I OSK 700/17, LEX nr 2648377, wyrok NSA z 11.01.2022 r., I OSK 625/19, LEX nr 3330976, wyrok NSA z 16.06.2020 r., I OSK 1899/19, LEX nr 3043049). Istotne jest więc w tym przypadku, czy skarżąca pobierając świadczenie alimentacyjne bezpośrednio od dłużnika miała świadomość, że nie powinna tego robić, a więc powstrzymać się od takiego pobrania. Należy więc zbadać, czy organ w sposób jasny pouczył skarżącą już na etapie przyznawania świadczenia że tego rodzaju bezpośrednie regulowanie należności alimentacyjnych (czy to bieżących, czy zaległych) jest nieuprawnione. Jeżeli jednak dojdzie do przekazania należności przez dłużnika bezpośrednio osobie uprawnionej, ta ostatnia powinna o tym niezwłocznie zawiadomić właściwy organ (por. A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014, art. 2 Nb 39, s. 45-46; zob. też wyrok WSA z 15 kwietnia 2015 r., IV SA/Po 1270/14, CBOSA, wyrok WSA w Poznaniu z 28.10.2021 r., IV SA/Po 687/21, LEX nr 3289248).

Skarżąca w niniejszej sprawie została prawidłowo pouczona zarówno w decyzjach przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego, dalej jak wynika z uzasadnienia SKO we wnioskach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak również w trakcie trwania sprawy administracyjnej o obowiązku powstrzymania się od przyjmowania bezpośrednio alimentów z rąk dłużnika, a w przypadku ich otrzymania o obowiązku wpłacenia przekazanych środków na konto komornika. Zgodnie bowiem z art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei art. 28 ust. 1 u.p.o.u.a. stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 25 - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 26 - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Stąd skarżąca powinna zwrócić otrzymane od dłużnika alimentacyjnego pieniądze na konto komornika, który w pierwszym rzędzie powinien zaspokoić należności z tytułu funduszu alimentacyjnego. Skoro skarżąca ich nie zwróciła to otrzymane przez nią świadczenia od 2015r. stały się świadczeniami nienależnie pobranymi począwszy od daty, w której otrzymała pieniądze od dłużnika alimentacyjnego. W preambule do ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów podkreślono, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Tym niemniej to wspieranie nie może się przerodzić w darowiznę na rzecz takich osób niekiedy bardzo wysokich kwot. Ma to być bowiem jedynie pomoc, w sytuacji gdy od dłużnika alimentacyjnego nie można wyegzekwować należnych alimentów. Skoro jednak dłużnik alimentacyjny zwraca zaległe alimenty to w pierwszej kolejności powinien zostać z nich zaspokojona wierzytelność funduszu alimentacyjnego. W innym przypadku kwota otrzymana przez skarżącą w okresie od 1 kwietnia 2015r. do 31 marca 2021r. stanowiłaby bezpodstawne przysporzenie na szkodę funduszu alimentacyjnego.

Tak więc zdaniem Sądu nie sposób dopatrzyć się naruszenia zasady legalizmu w tym zakresie w odniesieniu do działania organów administracyjnych,

Stąd mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę skarżącej na podstawie art. 151 p.p.s.a.. w odniesieniu do uznania, że kwoty pobranych świadczeń w latach od 1 kwietnia 2015r. do 31 marca 2021r. stanowią świadczenie nienależnie pobrane w łącznej wysokości 36 000 zł.

Sąd z kolei uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji w zakresie w jakim rozstrzyga ona kwestie odsetek. Organ I instancji w swojej decyzji w pkt 2 zobowiązał Panią E. W. do "zwrotu wyżej wymienionych świadczeń, tj. w łącznej kwocie 36000,00 zł (słownie: trzydzieści sześć tysięcy zł), wraz z ustawowymi odsetkami na konto Gminnego Ośrodka Pomocy nr: [...] w terminie 30 dni od daty otrzymania niniejszej decyzji. W celu ustalenia wysokości odsetek należy się skontaktować z tut. Ośrodkiem w dniu spłaty zobowiązania". Z kolei w swoim uzasadnieniu jedynie stwierdził, że "art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu, a od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie".

Natomiast SKO także nie wypowiedział się wyraźnie w zakresie odsetek, a jedynie kilkakrotnie w uzasadnieniu swojej decyzji stwierdził, że "od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d i f, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 23 ust. 7)". Organ administracyjny nie wskazał więc wyraźnie dnia od kiedy skarżącej powinny być naliczane odsetki za opóźnienie w spłacie nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego i wysokości oprocentowania.

Trafnie w orzecznictwie zauważa się, że pojęcie odsetek nie zostało dotychczas nigdzie zdefiniowane. W literaturze najczęściej rozumie się przez nie wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy (albo też innych zamiennych rzeczy ruchomych) lub rekompensatę za opóźnienie w zapłacie sumy pieniężnej. Wysokość odsetek zależy natomiast od wysokości stopy procentowej, wielkości długu głównego oraz czasu trwania tego długu lub czasu opóźnienia w jego uregulowaniu. Te wszystkie elementy są zatem bardzo istotne, gdyż mają bezpośredni wpływ na wysokość kwoty odsetek (Wyrok WSA w Lublinie z 20.09.2012 r., II SA/Lu 476/12, LEX nr 1228998). W literaturze wskazuje się, że konkretna osoba "w świetle ustawy, staje się zobowiązana do zwrotu pobranych należności wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty" (E. Tomaszewska [w:] Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2019, art. 23). Także art. 23 ust. 7 u.p.s.u.a. wskazuje, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. W świetle takich regulacji nie może być wątpliwości, że orzekając w przedmiocie zwrotu świadczeń organy rozstrzygające winny wskazać kwoty i daty wypłaty poszczególnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, od których to dat zależy ustalenie początkowego dnia naliczania odsetek ustawowych od każdego z tych świadczeń (zob. wyrok WSA w Opolu z 20.12.2012 r., II SA/Op 359/12, LEX nr 1332018). Należy jednak podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyraźnie wskazuje się, że regulacje prawa materialnego w zakresie dotyczącym żądania zwrotu od beneficjenta świadczeń wypłaconych w ramach pomocy osobom uprawnionym do alimentów jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji. do ustaleń tych należy zaś nie tylko wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto data wypłaty tych świadczeń. Dopiero poczynienie takowych ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie na prawidłowe obliczenie we własnym zakresie czy też skontrolowanie sposobu naliczenia przez organ administracyjny kwoty odsetek ustawowych przypadających na dzień spłaty (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 18 października 2011 r., II SA/Po 643/11, dostępny na stronie internetowej: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przytoczonym wyroku słusznie ponadto Sąd wskazywał na konieczność podania powyższych ustaleń w uzasadnieniu decyzji, choćby z uwagi na zapewnienie stronie skutecznej ochrony jej praw oraz zrozumienie podstaw nałożonych na nią obowiązków co do zwrotu kwoty głównej nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi, które winny być liczone indywidualnie dla każdego wypłaconego w danym miesiącu świadczenia (wyrok WSA w Opolu z 20.12.2012 r., II SA/Op 359/12, LEX nr 1332018). W niniejszej sprawie uzasadnienie decyzji w zakresie nałożenia na skarżąca odsetek wymyka się spod jakiejkolwiek kontroli.

Należy także wskazać, że takie proste przeliczenie odsetek w niniejszej sprawie, a więc od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, byłoby sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej, jak również z celowościową i systemową wykładnią przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z literalnego bowiem brzemienia jej tekstu wynikałoby, że skarżąca ma obowiązek zapłacić odsetki od każdej wypłaconej jej kwoty licząc odrębnie za każdy miesiąc od 1 kwietnia 2015r. do 31 marca 2021r. i od momentu pobrania konkretnej kwoty świadczenia alimentacyjnego. W niniejszej sprawie takie liczenie daty początkowej odsetek jest nieprawidłowe. Należy bowiem podkreślić, że skarżąca pobierała świadczenia należne jej. Dopiero z momentem otrzymania do rąk własnych spłaty zaległości alimentacyjnych w świetle prawa pobrane wcześniej kwoty świadczeń stały się nienależnymi, gdyż skarżąca powinna była powstrzymać się od pobrania tejże kwoty od dłużnika alimentacyjnego lub też od razu zwrócić otrzymaną sumę komornikowi, który powinien najpierw uregulować wierzytelność jaką ma wobec dłużnika fundusz alimentacyjny. Organ administracyjny powinien więc dokładnie określić datę początkową, od której nalicza odsetki za opóźnienie od całej kwoty nienależnie pobranego świadczenia to jest 36 000 zł. stosując zmodyfikowaną zasadę określoną w art. 23 ust. 7 u.p.s.u.a. że odsetki nalicza się od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu gdy świadczenie z funduszu alimentacyjnego stało się nienależne. W takie sytuacji dopiero Sąd może dokonać kontroli prawidłowości takiego działania. Natomiast w świetle uzasadnień obu decyzji administracyjnych kwestia ta wymyka się jakiejkolwiek możliwości merytorycznej kontroli co do prawidłowości określenia wysokości odsetek oraz daty początkowej, od której są naliczane. Sąd uchylił więc w tym zakresie decyzję zarówno I jak i II instancji, gdyż skarżąca powinna mieć możliwość ewentualnie zaskarżenia sposobu obliczenia odsetek jeszcze w ramach procedury administracyjnej.

Stąd na podstawie art. 145 §1 pkt a p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji w zakresie rozstrzygnięcia o odsetkach.