Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 366/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 a, art. 104 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 listopada 2017 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków związanych z pobytem w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta L., ostateczną decyzją z dnia 17 grudnia 2015 r., nr [...] ustalił P. P. (zwanemu dalej stroną, wnioskodawcą lub skarżącym) odpłatność za pobyt ojca E. P. w Domu Pomocy Społecznej w B. - Filia w N. w następujący sposób: w okresie od 17 grudnia 2015 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. w wysokości 265,26 złotych oraz w okresie od 1 stycznia 2016 r. w wysokości 548,21 złotych miesięcznie.

Wnioskiem z dnia 13 maja 2016 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. m.in. o zwolnienie w całości z opłaty za pobyt ojca w domu opieki społecznej oraz o odstąpienie od żądania zwrotu tej opłaty.

Uzasadniając swoje żądania skarżący powołał się na treść art. 64 i art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) oraz stwierdził, że E. P. jest dla wnioskodawcy ojcem jedynie w sensie biologicznym ponieważ był nałogowym alkoholikiem, porzucił rodzinę i nigdy nie interesował się swoimi dziećmi. Ponadto małżeństwo jego rodziców zostało rozwiązane w roku 1983 r. gdy wnioskodawca miał ok. 10-11 lat. Od ponad 30 lat E. P. nie utrzymywał kontaktów ze swoimi dziećmi i nie było znane miejsce jego pobytu. Po rozwodzie próbował nadal szykanować rodzinę, po czym stracono z nim kontakt. Jak podkreślił wnioskodawca przed rozwodem E. P. wszczynał awantury, dochodziło do przemocy fizycznej i uciekania z domu, gdyż nadużywał alkoholu, bił matkę strony i pozostałych członków rodziny. Nie łożył na rodzinę, zaś cały ciężar utrzymania domu spadł na matkę wnioskodawcy. Zachowanie takie zasługuje na szczególe społeczne potępienie. Ponadto obciążanie strony opłatami za pobyt ojca w domu pomocy społecznej jest również niedopuszczalne z tej przyczyny, że konieczność zapłaty jakiejkolwiek kwoty stanowić będzie olbrzymie obciążenie dla wnioskodawcy i jego rodziny. Utrzymują się oni tylko z jednego świadczenia - wynagrodzenia wnioskodawcy z tytułu pracy w kopalni. Jest to kwota około 7.000 złotych miesięcznie, z której utrzymać się musi czteroosobowa rodzina, w tym dwoje małych dzieci. Ponadto rodzina obciążona jest kredytami, które musi spłacać (ok. 4.000 złotych miesięcznie). Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności i majątku nadającego się do spieniężenia.

W konkluzji wniosku strona powołała się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego wynika uznaniowy charakter zwolnienia z odpłatności za pobytu w domu pomocy społecznej, ale także obowiązek leżący po stronie organów administracji, dotyczący konieczności wszechstronnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Decyzją z dnia 4 sierpnia 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta L. ustalił skarżącemu należność podlegającą zwrotowi z tytułu zaległych opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w wysokości 4.102,73 złotych za okres od 17 grudnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. oraz ustalił terminu zwrotu tych wydatków do dnia 31 października 2016 r.

W związku z wniesieniem odwołania na powyższe rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 15 września 2016 r., nr [...] zawiesił postępowanie w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu powyższej opłaty do czasu zakończenia sprawy odwoławczej.

Niezależnie od tego Prezydent Miasta L. decyzją z dnia 17 października 2016 r., nr [...] odmówił całkowitego zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, ustalonej decyzją z dnia 17 grudnia 2015 r., nr [...], zwalniając go jednocześnie częściowo z tej opłaty w następujący sposób - w okresie od 17 grudnia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. z kwoty 265,26 złotych do kwoty 169,35 złotych, a od stycznia 2016 r. z kwoty 548,21 złotych do kwoty 350 złotych miesięcznie.

W związku z zakończeniem postępowania odwoławczego od decyzji ustalającej skarżącemu należność podlegającą zwrotowi, organ pierwszej instancji podjął zawieszone postępowanie w dniu 4 listopada 2016 r.

Decyzją z dnia 13 marca 2017 r., [...] Prezydent Miasta L., działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) w zw. z art. 3 ust. 3 i 4, art. 6 pkt 3, 4, 11, 14 i 15, art. 8, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 – 3, art. 104 ust. 1, 3 – 4 i 8, art. 106 ust. 4, art. 110 ust. 7 – 8 u.p.s. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), odmówił wnioskodawcy odstąpienia od żądania zwrotu wydatków w wysokości 2.619,35 złotych, za okres od 17 grudnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w toku postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu wydatków związanych z pobytem ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, w tym na podstawie wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przy udziale strony w dniach 9 czerwca 2016 r. i 20 grudnia 2016r., zgromadzonej dokumentacji oraz dowodów z przesłuchania świadków powołanych przez wnioskodawcę ustalono, że rodzina skarżącego składa się z czterech osób tj. wnioskodawcy, jego żony – R. P. i dwójki małoletnich dzieci – K. P. i M. P. P. P. jest jedynym żywicielem rodziny i pracuje w [...] na stanowisku kierownika Działu Robót Górniczych pod Ziemią. R. P. nie pracuje (nie została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, ani nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i poszukujących pracy, prowadzonej przez Powiatowy Urząd Pracy w L.).

Dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżącego w okresie od kwietnia 2016 r. do grudnia 2016 r. wynosił: w kwietniu 2016 r. - 16.305,31 złotych (w tym: wynagrodzenie - 8.033,82 złotych, dodatkowe świadczenie pieniężne - 8.271,49 złotych), w maju 2016 r. - 8.048,99 złotych, w czerwcu 2016 r. - 8.564,24 złotych, w lipcu 2016 r. - 8.565,34 złotych, w sierpniu 2016 r. - 9.542,59 złotych (w tym: wynagrodzenie - 8.864,27 złotych, dodatkowe świadczenie pieniężne - 678,32 złotych), we wrześniu 2016 r. - 9.520,54 złotych, w październiku 2016 r. - 10.185,20 złotych, w listopadzie 2016 r. - 19.184,82 złotych (w tym: wynagrodzenie - 9.550,60 złotych, dodatkowe świadczenie pieniężne - 9.634,22 złotych), w grudniu 2016 r. - 9.453,64 złotych.

Jak wskazano dalej, poza wynagrodzeniem za pracę do dochodu, w miesiącu kwietniu, sierpniu i listopadzie, zostało doliczone jednorazowe świadczenie pieniężne i wyrównania wypłacone przez pracodawcę w ciągu ostatnich 12 miesięcy (licząc od miesiąca, w którym wypłacono wynagrodzenie). Zostały one rozliczone zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 ust. 12 u.p.s.

Z dokonanych ustaleń wynika ponadto, że skarżący do listopada 2016 r. świadczył dobrowolną pomoc finansową swojej matce w wysokości 600-700 złotych miesięcznie. Przyjęto, że powyższa forma pomocy stanowi dobrowolne alimenty. W grudniu 2016 r. została zawarta przed notariuszem umowa, z której wynika, że skarżący zobowiązał się do uiszczania alimentów na rzecz matki w kwocie 1.000 złotych miesięcznie. Ponadto skarżący angażuje się w zapewnienie matce odpowiedniej opieki i leczenia. Opłaca m.in. wizyty lekarskie, opiekunkę, zapewnia transport do lekarzy. Zabiera matkę do swojego domu, gdzie przebywa ona niekiedy nawet przez kilka dni. Żona skarżącego pomaga swojej teściowej np. w sprzątaniu mieszkania. Przywozi jej również gorące posiłki.

Według ustaleń organu pierwszej instancji dochód rodziny przedstawiał się następująco: w kwietniu 2016 r. - 15.605,31 złotych (na osobę w rodzinie - 3.826,33 złotych), w maju 2016 r. - 7.348,99 złotych (na osobę w rodzinie - 1.762,25 złotych), w czerwcu 2016 r. - 7.864,24 złotych (na osobę w rodzinie - 1.891,06 złotych), w lipcu 2016 r. - 7.865,34 złotych (na osobę w rodzinie - 1.891,34 złotych), w sierpniu 2016 r. - 8.842,59 złotych (na osobę w rodzinie - 2.135,65 złotych), we wrześniu 2016 r. - 8.820,54 złotych (na osobę w rodzinie - 2.130,14 złotych), w październiku 2016 r. - 9.485,20 złotych (na osobę w rodzinie - 2.296,30 złotych), w listopadzie 2016 r. - 18.484,82 złotych (na osobę w rodzinie - 4.546,21 złotych), w grudniu 2016 r. - 8.453,64 złotych (na osobę w rodzinie - 2.113,41 złotych).

Z kolei wydatki wykazane przez stronę w trakcie ostatniego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 grudnia 2016 r. to: energia elektryczna - 290 złotych, woda - 260 złotych (130 złotych miesięcznie), śmieci - 48 złotych, telefon - 640 złotych, telewizja - 139,90 złotych, paliwo - 650 złotych, opał - 3.560 złotych rocznie (297 złotych miesięcznie), kredyt hipoteczny - 1.550 złotych, kredyty Alior Bank - 1.700 złotych, ubezpieczenia - 404 złotych. Łącznie - 5.848,90 złotych. Z informacji podanych do wywiadu wynika również, że syn skarżącego wymaga leczenia ortodontycznego, którego koszt został określony na kwotę ok. 5.000 złotych.

W ocenie organu pierwszej instancji, sytuacja rodziny skarżącego jest ponadprzeciętna pomimo okoliczności takich jak: utrzymywanie się z jednego świadczenia, alimentowanie matki strony, konieczność leczenia ortodontycznego syna strony, spłata zaciągniętych kredytów. Pozwala to tym samym na realizację ustawowego obowiązku wnoszenia opłat przez stronę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie był także – zdaniem organu pierwszej instancji – fakt, że strona została częściowo zwolniona z ustalonej odpłatności tj. z kwoty 548,21 złotych do kwoty 350 złotych miesięcznie. Przy czym o zwolnieniu z opłaty orzeczono z mocą wsteczną – począwszy od 17 grudnia 2015 r.

W toku postępowania organ pomocy społecznej przeprowadził również zawnioskowane przez stronę dowody z przesłuchania świadków na okoliczność rażącego niewywiązywania się E. P. z obowiązków wobec dzieci.

Z zeznań świadków wynika, że w czasie trwania związku małżeńskiego rodziców skarżącego jego ojciec nadużywał alkoholu, nie dokładał się do kosztów utrzymania oraz znęcał się fizycznie i psychicznie nad członkami swojej rodziny. Stan taki trwał aż do rozwodu w 1983 r., kiedy to także ograniczono prawa rodzicielskie E. P. nad małoletnimi dziećmi. Początkowo po rozwiązaniu małżeństwa ojciec strony straszył i szykanował rodzinę, a następnie przez ponad 30 lat nie utrzymywał z nią kontaktu i nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego.

Nie kwestionując powyższych faktów organ pierwszej instancji podkreślił, że brak jest prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu E. P. władzy rodzicielskiej nad synem, które potwierdzałoby niewdzięczność ojca, czy też jego rażące zaniedbywanie obowiązków wobec syna. Posiadanie takiego dokumentu i oświadczenie osoby zobowiązanej, że władza rodzicielska nie została przywrócona warunkuje zaś zwolnienie tej osoby z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Mając na uwadze powołany stan faktyczny i prawny organ pomocy społecznej stwierdził, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu wydatków związanych z pobytem E. P. w domu pomocy społecznej. Zaległość w wysokości 2.619,35 złotych jest kwotą, którą skarżący jest w stanie wnieść przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości zwłaszcza, że jak wskazano – został on zwolniony z ustalonej odpłatności a zwolnienie to obejmuje podany wyżej okres.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżący wniósł o jej zmianę poprzez odstąpienie w całości od żądania zwrotu wydatków związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej z uwagi na zasady współżycia społecznego, dobre obyczaje i społeczne poczucie sprawiedliwości.

Decyzją z dnia 12 maja 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że w sprawie zastosowanie ma art. 104 ust. 4 u.p.s., nie zaś art. 64 i art. 64a u.p.s. Przepis ten stanowi zaś wyłącznie o możliwości odstąpienia od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu byłoby dla osoby zobowiązanej nadmiernym obciążeniem lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Oznacza to, że decyzje w tym zakresie podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które jednak nie może mieć dowolnego charakteru, lecz powinno być uzasadnione sytuacją osobistą skarżącego w kontekście sytuacji innych osób oczekujących wsparcia ze strony ośrodka pomocy społecznej. W konsekwencji na organach ciąży obowiązek wnikliwego wyjaśnienia i uzasadnienia w indywidualnym przypadku, szczególnych okoliczności, które legły u podstaw wydawanej decyzji, bądź w przypadku odmowy, uzasadnienia dlaczego organ uznał, że szczególne okoliczności nie zachodzą. Przepis nie precyzuje co oznacza przypadek szczególnie uzasadniony, tak więc organ powinien ocenić indywidualnie sytuację każdej osoby ubiegającej się o zastosowanie względem niej art. 104 ust. 4 u.p.s.

Kolegium stwierdziło dalej, że udzielenie ulgi może mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, zwłaszcza wówczas, gdy jednorazowy zwrot całości kwoty powodowałby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielanej pomocy. W niniejszej sprawie, zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji w sposób wszechstronny zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wyprowadził poprawne wnioski. Sytuacja w jakiej znajduje się skarżący nie stanowi przypadku szczególnie uzasadnionego, który umożliwiałby odstąpienie od żądania zwrotu wydatków, które poniosła Gmina Miejska L. za pobyt jego ojca w domu pomocy społecznej. Choć rodzina skarżącego, składająca się z czterech osób, utrzymuje się wyłącznie z jego wynagrodzenia za pracę, to jej dochód ma charakter ponadprzeciętny. Średnia kwota dochodu na członka rodziny oscyluje w granicach 2.000,00 zł miesięcznie. Nie będzie więc stanowić zagrożenia egzystencji rodziny konieczność zapłaty kwoty 2.619,35 zł, tym bardziej, że kwota ta dotyczy okresu od 17 grudnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. Zatem strona zobowiązana była faktycznie do zapłaty ok. 374 zł miesięcznie. W ocenie organu odwoławczego poglądu tego nie zmienia zarówno fakt alimentowania matki strony, konieczność poniesienia ewentualnych wydatków na leczenie ortodontyczne syna, czy też konieczność spłaty kredytu. Nie ulega więc wątpliwości, że w sprawie nie występują okoliczności uzasadniające odstąpienie od zwrotu wydatków za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W postępowaniu o odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na podstawie art. 104 ust. 4 u.p.s. – w ocenie Kolegium – nie miało znaczenia zachowanie i postawa ojca skarżącego w okresie jego dzieciństwa. Istotne rolę dla rozpoznania niniejszej sprawy odgrywają bowiem przymioty osoby zobowiązanej i ubiegającej się o ulgę, a więc jej sytuacja rodzinna, dochodowa, materialna i zdrowotna.

Natomiast ocena zasadności obciążenia skarżącego opłatą pozostaje poza zakresem sprawy, zaś rozważania w tym kierunku dotyczyłyby ewentualnie materii zastrzeżonej dla decyzji ustalającej odpłatność (jak też zwalniającej z odpłatności w trybie art. 64 i 64a u.p.s.) i naruszałyby ich trwałość. Organ podkreślił przy tym, że kwestie, które strona podniosła w odwołaniu były przedmiotem jego rozważań w decyzji z dnia 17 grudnia 2016 r. Wyjaśniono tam, że relacje rodzinne pomiędzy osobą zobowiązaną, a osobą wymagającą wsparcia w postaci pobytu w domu pomocy społecznej, w kontekście możliwości zwolnienia z odpłatności, wyczerpująco reguluje art. 64a u.p.s., w myśl którego osobę zobowiązaną zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek, pod warunkiem, że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Organ nie może zaś samodzielnie tej okoliczności stwierdzić.

Zatem, pomimo zrozumienia dla sytuacji rodzinnej skarżącego i jego relacji z ojcem, organ drugiej instancji nie uwzględnił argumentacji odwołania w tym zakresie i utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił wydanej decyzji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. zwanej dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 104 ust. 4 i art. 64a u.p.s., poprzez odmowę odstąpienia od żądania zwrotu wydatków za pobyt ojca w domu opieki społecznej.

Skarżący podkreślił, że w jego ocenie zachodzą ku temu przesłanki, a stan faktyczny sprawy, zgodnie z intencją prawodawcy, pozwala i wymaga odstąpienia od obciążenia strony jakimikolwiek wydatkami z tego tytułu. Niniejsza sprawa jest bowiem rodzajowo identyczna, jak sprawa, o której mowa w art. 64a u.p.s., który nakłada na organ obowiązek całkowitego zwolnienia osoby zobowiązanej z ponoszenia opłaty za pobyt rodzica w domu opieki społecznej pod warunkiem przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu tego rodzica władzy rodzicielskiej i oświadczenia, że władza rodzicielska nie została przywrócona.

W związku z tym, że ojciec skarżącego w sposób rażący zaniedbał swe obowiązki względem niego, zasadnym jest aby organ, w ramach uznania administracyjnego, potraktował obie sytuacje w ten sam sposób. Doprowadziłoby to do realizacji celu jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu art. 64a u.p.s.

Ponadto skarżący zauważył, powołując się w tym zakresie na kartę informacyjną leczenia szpitalnego ojca, że stwierdzone u niego odwodnienie i odleżyny pozostawiają wątpliwości co do jakość opieki świadczonej w domu pomocy społecznej, a więc także i wysokości odpłatności należnej za pobyt w nim.

Mając powyższe okoliczności na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zakwestionowanej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem i na podstawie należycie ustalonych okoliczności faktycznych.

Przedmiotem niniejszej sprawy było odstąpienie od żądania zwrotu środków wydatkowanych na pokrycie kosztów pobytu ojca skarżącego w domu pomocy społecznej w okresie od 17 grudnia 2015 r. do 31 lipca 2016 r. w wysokości 2.619,35 złotych. Podstawą prawną toczącego się w tej sprawie postępowania administracyjnego był art. 104 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którym w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Należy podkreślić, że decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 4 powołanej ustawy ma charakter uznaniowy, co oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy jej podejmowaniu. Decyzja taka nie podlega jednak kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości, lecz sprowadza się do oceny czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i polega na sprawdzeniu czy należycie przeprowadzono postępowanie dowodowe oraz ustalono stan faktyczny, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, 77 § 1, 80 i 136 k.p.a. W sytuacji w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia z zachowaniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania zgodnie z art. 104 ust. 4 u.p.s., to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1156/10, czy też z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 3119/12).

W niniejszej sprawie nie można zarzucić organom naruszenia obowiązujących przepisów, ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Wydanie zaskarżonej decyzji, w tym zwłaszcza decyzji organu pierwszej instancji, zostało poprzedzone bowiem wnikliwymi czynnościami procesowymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i przekonywująco uzasadnione. Organy skoncentrowały się na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącego w celu oceny, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w cytowanym przepisie tj. czy sytuacja strony stanowi szczególnie uzasadniony przypadek, a zwłaszcza czy żądanie zwrotu wydatków z tytułu pobytu ojca w domu opieki społecznej stanowiłoby dla niego nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy. W szczególności organ pierwszej instancji przeprowadził z udziałem skarżącego wywiad środowiskowy, pozyskując w ten sposób dane o dochodach i wydatkach jego rodziny, które w toku dalszego postępowania zostały zweryfikowane w oparciu o pozyskaną dokumentację finansową z organów administracji skarbowej, czy też od pracodawcy skarżącego. Na tej podstawie organy doszły do zasadnego wniosku, że nawet biorąc pod uwagę określone przez stronę wydatki, obejmujące nie tylko koszty życia codziennego, ale także spłatę rat kredytowych, realizację zobowiązania alimentacyjnego względem matki, czy też koszty leczenia ortodontycznego syna, rodzina wnioskodawcy osiąga ponadprzeciętne dochody miesięczne kształtujące się na poziomie ok. 2.000 złotych. Skarżący może zatem bez znacznego uszczerbku dla budżetu rodziny zwrócić poniesione koszty opłaty za pobyt ojca w placówce opiekuńczej w kwocie 2.619,35 złotych. Zwłaszcza, że ostatecznie wysokość tych należności została skarżącemu już zmniejszona na podstawie ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 17 października 2016 r.

Odnosząc się w tym miejscu do podniesionego przez stronę zarzutu naruszenia art. 104 ust. 4 u.p.s. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., należy w pierwszej kolejności zauważyć, że ostatni z wymienionych przepisów nie został w ogóle zastosowany przez organy orzekające w niniejszej sprawie. Należy zatem przyjąć, że miał on stanowić zapewne w przekonaniu skarżącego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd, nie zaś odgrywać roli samodzielnego zarzutu postawionego organom.

Pozostając zatem na gruncie zastosowania wyłącznie art. 104 ust. 4 u.p.s. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że za szczególnie uzasadnioną okoliczność w rozumieniu tego przepisu należało uznać rażące zaniedbania względem rodziny skarżącego i jego osobiście jakich dopuścił się w przeszłości jego ojciec. Okoliczność ta, której – mając na uwadze złożone przez świadków zeznania –organy w żaden sposób nie zaprzeczały, mogła stanowić wyłącznie przesłankę postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, względnie zwolnienia skarżącego z tego obowiązku.

Jak bowiem wynika z art. 64a u.p.s., osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad ta osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona.

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy nie było ani ustalenie odpłatności za pobyt ojca skarżącego w domu pomocy społecznej, ani zwolnienie go z tego obowiązku, to nie istniały również podstawy, aby organy były zobowiązane okoliczność tę wziąć pod uwagę przy ocenie możliwości odstąpienia od żądania zwrotu rzeczonej opłaty.

Wbrew zarzutowi strony skarżącej organy nie mogły zwłaszcza tego uczynić na zasadzie analogii, kierując się tylko samą, domniemaną do tego intencją ustawodawcy. W orzecznictwie podkreśla się bowiem, że zastosowanie analogii w prawie administracyjnym materialnym jest objęte bezwzględnym zakazem i że zakaz ten ma oparcie w konstytucyjnych (art. 7 Konstytucji) oraz ustawowych (art. 6 k.p.a.) zasadach praworządności i legalności. Zasady te zaś nakładają na organy władzy publicznej obowiązek działania wyłącznie na podstawie i w granicach prawa, co w równym stopniu dotyczy zarówno nakładania obowiązków, jak i ustalania praw, a także działania w ramach odpowiednio ustanowionej kompetencji. Przyjmuje się zarazem, że wymienione zasady chronią sferę wolności i praw jednostki, stąd też nie wchodzi w rachubę koncepcja zakładająca możliwość występowania luk w prawie administracyjnym. Obowiązywanie zakazu stosowania analogii w prawie administracyjnym jest poza tym łączone z bezwzględnie wiążącym charakterem norm, które składają się na tę gałąź prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2088/15 oraz z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt II GSK 392/09).

W takiej sytuacji należy założyć, że jeśli ustawodawca nie wskazał wprost w treści art. 64a u.p.s., że znajduje on również zastosowanie w sprawach wymienionych w art. 104 ust. 4 u.p.s., to okoliczność pozbawienia władzy rodzicielskiej nie mogła zostać wzięta pod uwagę w niniejszym postępowaniu. Na marginesie trzeba zaś jedynie dostrzec, że w toku postępowania strona nie przedłożyła prawomocnego orzeczenia o pozbawieniu jego ojca władzy rodzicielskiej, co tym samym wyłączałoby dopuszczalność zastosowania art. 64a u.p.s., gdyby taka możliwość w ogóle istniała.

W końcu należy podkreślić, że ostatni z podniesionych przez skarżącego zarzutów, a dotyczący jakości sprawowanej opieki nie miał znaczenia w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Ewentualne uchybienia w tym zakresie mogą bowiem stanowić przedmiot zainteresowania właściwych organów państwowych sprawujących nadzór nad działalnością placówek opiekuńczych, nie zaś sądu administracyjnego. Nie jest on przecież w stanie stwierdzić, czy ponoszona przez stronę opłata za pobyt ojca w domu pomocy społecznej była adekwatna do jakości świadczonych usług opiekuńczych, zwłaszcza że o uśrednionej wysokości tych opłat decyduje właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego, co wprost wynika z art. 60 ust. 2 u.p.s.

Sąd administracyjny nie posiada także specjalistycznej wiedzy mogącej wyjaśnić, czy zły stan zdrowia ojca skarżącego wywołany był nieprawidłową opieką. Takich informacji nie można również powziąć z przedłożonej karty leczenia szpitalnego. Stąd też argument ten należy uznać za chybiony.

Reasumując stwierdzić należało, że w niniejszej sprawie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego przy rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej o odstąpienie od żądania zwrotu kosztów pobytu jego ojca w domu pomocy społecznej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało bowiem, że w sprawie nie zachodzi żaden szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający zastosowanie wskazanej ulgi w odniesieniu do osoby skarżącego. Jego sytuacja materialna pozwala mu bowiem na uiszczenie należnej opłaty bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Mając powyższe okoliczności na uwadze należało uznać, że zaskarżona decyzja okazała się prawidłowa, zaś podnoszone przez stronę zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Z tych względów wniesiona skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji.

-----------------------

12