Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 331/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16a,
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Cisyk Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Protokolant Referent stażysta Marta Kubiak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Głogówka z dnia 29 października 2013 r., nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiot skargi wniesionej przez M. K. stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 25 marca 2014 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogówku, działającego z upoważnienia Burmistrza Głogówka, z dnia 29 października 2013 r., nr [...], orzekającą o nieprzyznaniu M. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem I. K., który jest osobą niepełnoprawną w stopniu znacznym.

Wydanie zaskarżonej decyzji poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu.

Wnioskiem z dnia 10 września 2013 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogówku o przyznanie jej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem I. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 22 listopada 2012 r. Z orzeczenia wynika, że wydaje się je do dnia 22 listopada 2013 r. i nie można ustalić daty początkowej istnienia niepełnosprawności natomiast znaczny jego stopień datuje się od dnia 31 października 2012 r.

Decyzją z dnia 29 października 2013 r., nr [...], wydaną m.in. na podstawie art. 2, art. 5, art. 16a, art. 20 ust. 1,2, art. 23, art. 24 ust. 2 - 4, art. 26 ust. 1 - 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Głogówku nie przyznał M. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną - I. K.. W uzasadnieniu organ podał, że w przypadku wnioskodawczyni nie doszło do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stosownie do treści art. 3 pkt 22 ustawy, w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem I. K., gdyż ustanie jej aktywności zarobkowej nastąpiło zanim potrzeby opiekuńcze męża wystąpiły. Argumentował, że przyczyną ustania zatrudnienia wnioskodawczyni w dniu 1 października 2007 r. nie były okoliczności związane ze stanem zdrowia męża, a spowodowane były wygaśnięciem umowy o pracę. Natomiast w dacie uzyskania przez I. K. orzeczenia o niepełnosprawności wnioskodawczyni pozostawała już od czterech lat (tj. od 8 października 2007 r. do 1 października 2012 r.) osobą bezrobotną. Następnie, z powodu przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego - decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 czerwca 2013 r., za okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. - została w urzędzie pracy wyrejestrowana z rejestru dla bezrobotnych. W tych okolicznościach nie sposób było zatem wykazać wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją z pracy, a podjęciem opieki nad mężem wnioskodawczyni.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy, wywodziła, że opiekuje się mężem od chwili opuszczenia przez niego szpitala [...], to jest znacznie wcześniej aniżeli wydane zostało orzeczenie o jego niepełnosprawności. Poinformowała, że sprawowanie pełnodobowej opieki nad mężem wyklucza podjęcie aktywności zawodowej lub nawet poszukiwanie pracy, z której następnie mogłaby zrezygnować.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 25 marca 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji co do spełnienia przez M. K. kryterium dochodowego i konieczności sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Uznał również, że skarżąca jako małżonka należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego i potwierdził, że literalne brzmienie art. 16a ust. 1 ustawy nie pozwala na przyjęcie, iż skarżąca spełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki". Ponadto wywodził, że utrata zatrudnienia wnioskodawczyni miała związek z obiektywnie niezależnym od niej faktem: rozwiązaniem stosunku pracy w wyniku upłynięcia czasu na jaki ją zawarto. Organ argumentował, iż nawet gdyby było inaczej, wnioskodawczyni stała się bezrobotna w 2007 r. – i stan ten trwał, aż do chwili uzyskania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego w 2012 r. W tym czasie jej maż był nadal osobą samodzielną, czynną zawodową, zarobkującą, co bezpośrednio wynika z jego świadectwa pracy, zgodnie z którym dopiero od daty 22 grudnia 2011 r. przebywał na zwolnieniu chorobowym i do pracy już nie powrócił. W tej dacie skarżąca była już od ponad czterech lat osobą bezrobotną i bierną zawodowo. W konsekwencji brak było ustawowo wymaganego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia wnioskodawczyni, a stanem zdrowia jej męża, co wyłącza spełnienie przesłanki z art. 16a ust. 1 ustawy.

Nie godząc się z podjętym przez Kolegium rozstrzygnięciem, M. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, domagając się jej rozpatrzenia. Podała, że zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem, po jego powrocie ze szpitala [...] w [...].

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zawiesił z urzędu przedmiotowe postępowanie w związku ze skierowaniem do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w zakresie zgodności art. 16a ust. 1 ustawy z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP .

Postępowanie zostało podjęte w dniu 6 października 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Zakres kontroli sądowej wyznaczony jest natomiast przez przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji wykazała, że naruszają one przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, co uzasadnia uchylenie tych aktów.

Podstawę materialnoprawną rozpoznania sprawy będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cyt. wyżej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej w skrócie "ustawą". Specjalny zasiłek opiekuńczy wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), którą dodano przepis art. 16a, a który to przepis wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 2 art. 16a ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Ostatnio wskazany przepis uznany został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP.

Po myśli przytoczonych regulacji, przesłankami warunkującymi przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego są: konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co do której ciąży obowiązek alimentacyjny po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, oraz rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki przez osobę taką opiekę sprawującą. Badaniu przez organy podlega także spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki z art. 16a ust. 2 ustawy, tj. kryterium dochodowego.

W sprawie należy jeszcze odnotować, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczeniem przysługującym osobie niepełnosprawnej, lecz jest świadczeniem mającym częściowo zrekompensować członkowi jej najbliższej rodziny (zobowiązanemu do alimentacji) to, że z uwagi na konieczność sprawowania osobistej stałej opieki musiał on zrezygnować z zarobkowania - wykonywania pracy lub innej działalności służącej uzyskiwaniu środków niezbędnych do utrzymania oraz innych związanych z tym świadczeń. Nie jest to również świadczenie, jakie przysługuje na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, na skutek nieprzewidzianych wcześniej okoliczności (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1141/13 - LEX nr 1432711).

Przenosząc powyższe rozważania natury ogólnej na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że organy administracji obu instancji prawidłowo ustaliły fakt legitymowania się przez I. K. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto słusznie stwierdziły, że skarżąca - jako żona sprawująca stałą opiekę nad niepełnosprawności mężem - należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stanowisko w tym zakresie jest zgodne z orzecznictwem sądowym, w którym trafnie przyjmuje się, że małżonek należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, a która to powinność wynika z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stanowiącego o obowiązku wzajemnej pomocy i współdziałania, oraz z art. 27 tego Kodeksu, nakładającego na małżonków obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, w tym obowiązek dostarczania środków utrzymania, co jest tożsame z obowiązkiem alimentacji (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Go 986/13, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy trafnie też przyjęły, że spełnione zostało kryterium dochodowe, o którym stanowi przepis art. 16a ust. 2 ustawy.

W tym miejscu przypomnieć należy, że organy obu instancji zgodnie uznały, iż brak jest związku pomiędzy zrezygnowaniem przez skarżącą z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad jej mężem. Ustaliły bowiem, że w momencie uzyskania przez I. K. orzeczenia o niepełnosprawności w dniu 22 listopada 2012 r., a nawet w dacie 22 grudnia 2011 r., którą organ odwoławczy uznał jako początek zaistnienia u niego niepełnosprawności, skarżąca od przeszło czterech lat zarejestrowana była jako osoba bezrobotna. W konsekwencji utrata przez nią pracy czy porzucenie poszukiwania zatrudnienia i przyjęcie na tej płaszczyźnie biernej postawy nie pozostawało w jakiejkolwiek łączności czasowej oraz przyczynowej ze stanem zdrowia I. K..

Istota sporu w przedmiotowej sprawie dotyczyła zatem kwestii spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W ocenie Sądu, stanowisko organów obu instancji w tym zakresie jest błędne. Jak podano w wydanych w sprawie decyzjach, po ustaniu w dniu 1 października 2007 r. ostatniego zatrudnienia skarżąca od 8 października 2007 r., była zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, po czym - z uwagi na konieczność opiekowania się mężem - zrezygnowała ze statusu bezrobotnego i od 1 października 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Okoliczności te, zdaniem Sądu, należało uwzględnić przy badaniu kwestii rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odnośnie rejestracji skarżącej w urzędzie pracy odnotowania wymaga, że wśród wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy szeregu okoliczności stanowiących negatywne przesłanki uzyskania prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca nie wymienia statusu bezrobotnego osoby ubiegającej się o taki zasiłek. Gdyby zatem ustawodawcy zależało na pozbawieniu takich osób możliwości ubiegania się o ten zasiłek, to zamieściłby taki zapis w tym przepisie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 599/13, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem do momentu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca pozostawała osobą bezrobotną, to zgodnie z definicją osoby bezrobotnej zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674, z późn. zm.), osoba posiadająca taki status jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Gdy natomiast zachodzi konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, osoba taka rezygnuje z gotowości do pracy, czyli także z potencjalnej pracy, którą mogłaby wykonywać. W konsekwencji, w rozważanym przypadku, trzeba więc przyjąć - o ile nie będą przeczyć temu inne okoliczności sprawy - że zaktualizowała się przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy.

Dodatkowo zauważyć należy, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia czy innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, nie została obwarowana limitem czasu, w jakim miałaby się spełnić w stosunku do uzyskania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności. Decyzja w tej kwestii należy do osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym. W kontekście przesłanek z art. 16a ust. 1 ustawy istotne jest natomiast to, czy zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Ważne są zatem powody i cel, dla których opiekun rezygnuje z zatrudnienia. To sprawowanie opieki powinno być wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, zaś rezygnacja z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1411/06 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższych konstatacji podkreślenia wymaga, że potencjalna możliwość zatrudnienia nie może a priori nie być uznana za brak rezygnacji z zatrudnienia. Konieczna jest również ocena i odniesienie się do stanu faktycznego występującego w danej sprawie. W tym zakresie dostatecznych ustaleń i oceny organów zabrakło, choć stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., to na organach administracji spoczywa obowiązek wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy i ustalenia prawdy w sensie materialnym. Zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązek określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz obowiązek przeprowadzenia tych dowodów z urzędu. Zdaniem Sądu, w kwestii komentowanego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki, przy uwzględnieniu również okoliczności rezygnacji przez skarżącą ze statusu bezrobotnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, w miarodajnym dla rozstrzygnięcia okresie, stan faktyczny sprawy nie został dostatecznie ustalony i oceniony oraz nie znalazł wyrazu w uzasadnieniach obu decyzji.

Pozostając nadal przy interpretacji pojęcia "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", wskazać należy na wyrażony już wcześniej przez tutejszy Sąd pogląd (wyrok z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt II SA/Op 321/14, dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl), wedle którego faktyczne sprawowanie opieki, niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową - w sytuacji gdy osoba rezygnująca z zatrudnienia była zdolna do jej podjęcia - daje podstawy do uznania, iż została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagana na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy. Natomiast "Działaniem nielicującym z zasadami demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji R.P.) byłoby forsowanie takiej interpretacji omawianego przepisu, która upatrywałaby w regulacji podstawy do jedynie formalnego, a w rzeczywistości wyłącznie fikcyjnego podejmowania zatrudnienia, wykonywania pracy zarobkowej, lub uzyskania statusu bezrobotnego. (...) Taki sposób rozumienia omawianej przesłanki należy odrzucić jako sprzeczny z istotą państwa prawnego i zasadą racjonalnego tworzenia prawa, a więc takiego, którego rozumienie nie zachęca obywateli do podejmowania fikcyjnej aktywności wyłącznie po to aby uzyskać wsparcie ze środków publicznych dla swej szczytnej i społecznie pożądanej działalności" (tak: WSA w Łodzi w wyroku z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 815/13, dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie wyrażono zatem zasługujący na aprobatę pogląd, że tak jak w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, trzeba wykładać szeroko, mając na uwadze realia, w których znajduje się np. osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy (tak np. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Go 646/13 i WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 23 października 2013 r. o sygn. akt II SA/Bd 874/13, oba wyroki dostępne - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Również skutki wyłączenia możliwości uzyskania zatrudnienia za pośrednictwem urzędu pracy oraz skutki podjęcia samodzielnej decyzji o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną są w istocie takie same i oznaczają, że dana osoba nie wykonuje pracy zawodowej, gdyż czas ten poświęca opiece nad osobą niepełnosprawną.

Kolejną istotną wadliwością wydanych w sprawie decyzji jest to, że organy orzekające obu instancji nie uwzględniły i nie nadały żadnego znaczenia faktowi, iż skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem, którego niepełnosprawność w stopniu znacznym ustalona została orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] w dniu 22 listopada 2012 r. Zdaniem Sądu, skoro skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na podstawie poprzednio obowiązującego przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, który dopuszczał możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego również osobom niepodejmującym zatrudnienia, to w tym konkretnym przypadku rezygnacja z zatrudnienia, o jakim mowa w art. 16a ust. 1 ustawy, nie powinna być rozumiana inaczej niż przed nowelizacją przepisów ustawy. W przeciwnym wypadku doszłoby do sytuacji, w której skarżąca, pobierając świadczenie pielęgnacyjne, pozbawiona zostałaby możliwości faktycznej rezygnacji z zatrudnienia. W konsekwencji znalazłaby się w zdecydowanie gorszym położeniu niż osoby, które pierwszy raz występują o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego w aktualnie obowiązującym stanie prawnym. Zgodzić się trzeba z poglądami, według których taka wykładnia tego pojęcia, która przyjmuje, że "w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 1 ustawy), świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy", jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (tak np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 791/13, dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podzielił argumentację wskazaną m.in. w cyt. wyroku, że zasada równości wobec prawa nie pozwala na różnicowanie podmiotów prawa, które charakteryzują się daną cechą istotną (relewantną). Zgodnie z tą zasadą, wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane tak samo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących.

Tymczasem, taka jak dokonana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy, przez odniesienie przesłanek przyznania świadczenia wyłącznie do okresów i charakteru realizowanego przez skarżącą zatrudnienia, różnicuje potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania stałej opieki w następstwie rezygnacji z zatrudnienia oraz na tych, którzy podobnie jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, nie pozostając w zatrudnieniu, a jedynie powstrzymując się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. W przypadku takich dwóch osób, sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niedopuszczalne jest, aby jednej z nich przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, bo w tym celu zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej już nie. Takie stanowisko jest bowiem niezgodne z art. 32 Konstytucji RP (tak: WSA w Gdańsku w wyrokach: z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 549/14 i z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 645/14, dostępne - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kwestii zaś dopuszczalności prokonstytucyjnej wykładni komentowanego przepisu wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2082/12 (dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto należy dostrzec, że jednym z celów specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rekompensata za fakt niepozostawania w zatrudnieniu członka rodziny osoby wymagającej stałej opieki w rozumieniu przepisów ustawy. Wprowadzając przepisy dotyczące tego świadczenia, Państwo niejako określiło zasadę wynagradzania osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym przypadku, to Państwo zobowiązane byłoby wywiązać się z obowiązku opieki nad swoim niepełnosprawnym obywatelem (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13 - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że M. K. jest zobowiązana do alimentacji na rzecz swojego niepełnosprawnego męża, zaś sprawowanie nad nim opieki nie da się pogodzić z pracą zawodową. Powtórzyć zatem przyjdzie, podzielając tym samym argumentację prezentowaną przez sądy administracyjne w wielu wyrokach, w których rozważano kwestię prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy, że fikcją byłoby wymaganie od skarżącej, żeby podjęła pracę tylko po to, by z niej zrezygnować dla spełnienia zawężająco rozumianej przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Jak już wcześniej wskazano, pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", którym ustawodawca posłużył się w art. 16a ust. 1 ustawy, należy interpretować szeroko, uwzględniając m.in. cel powyższego uregulowania, czyli przyznanie rekompensaty pieniężnej osobom, które podejmując się opieki nad swymi najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej.

Skarżąca, jako osoba bezrobotna, pozostawała w zdolności i gotowości do pracy od momentu rejestracji w urzędzie pracy i pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem. Stąd też, w takim stanie faktycznym - jak słusznie wywodził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2821/13 (dostępny - http://orzeczenia.nsa.gov.pl) - nie sposób uznać, że w przypadku osoby bezrobotnej nie jest możliwe przyjęcie, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia.

Na koniec odnotować przyjdzie, że postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. (sygn. akt P 1/14) Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie wywołane pytaniem prawnym WSA w Poznaniu o konstytucyjność art. 16a ust. 1 ustawy, z powodu którego to pytania zawieszono niniejsze postępowanie, uznając tę kwestię za dostatecznie wyjaśnioną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r. (sygn. akt K 27/13). W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 17 lipca 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że problem konstytucyjny wynikający z pytania prawnego wiąże się z brakiem unormowania sytuacji osób, które były beneficjentami określonego świadczenia w poprzednim stanie prawnym, a którym świadczenie to już nie przysługuje. Chodzi zatem o problem intertemporalny.

Z kolei w ww. wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r., w sprawie K 27/13 (OTK ZU nr 9/A/2013, poz. 134), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 11 ust. 1 i 3 cyt. wyżej ustawy zmieniającej z 2012 r., wprowadzającej art. 16a ust. 1 ustawy, jest niezgodny z Konstytucją RP, ponieważ narusza prawa słusznie nabyte oraz zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób, które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r., a jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego po zmianie ustawy. Następstwem tego wyroku było uchwalenie przez Sejm ustawy regulującej sytuację prawną podmiotów, które utraciły świadczenia rodzinne w związku z wejściem w życie ustawy zmieniającej z 2012 r. Jest to ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567), stwarzająca możliwość uzyskania zasiłku dla opiekunów, którzy dnia 1 lipca 2013 r. utracili prawo do zasiłku na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r.

Ponadto art. 17 pkt 2 lit. a ww. ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. zmienił treść art. 16a ust. 1 ustawy, wyraźnie regulując kwestię prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego również tych opiekunów, którzy nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten ma obowiązywać dopiero od dnia 1 stycznia 2015 r., jednak wprowadzenie regulacji o takiej treści dodatkowo potwierdza potrzebę dokonania prokonstytucyjnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy. W dalszej kolejności zaś powoduje uznanie niepodejmowania zatrudnienia za równoznaczne z pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji dokonają oceny określonych w art. 16a ust. 1 ustawy przesłanek warunkujących przyznanie żądanego przez skarżącą zasiłku, z uwzględnieniem przedstawionej przez Sąd wykładni tego przepisu, o ile w dacie orzekania stan prawny nie ulegnie zmianie, a także poczynią konieczne ustalenia dotyczące stanu faktycznego sprawy w powyżej wskazanym kierunku. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne może stać się również ustalenie, czy strona skorzystała z uprawnienia przewidzianego w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a.