Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1828/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6062 Ruch i likwidacja zakładu górniczego
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 80, 81, 81a, 82a
journal: Dz.U. 2005 nr 228 poz 1947
law: Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze - tekst jednolity
article: art. 15, art. 120 do 125
journal: Dz.U. 1961 nr 23 poz 113
law: Dekret z dnia 6 maja 1953 r. Prawo górnicze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r. przy udziale – sprawy ze skargi Cementowni "A." S.A. w O. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie likwidacji zakładu górniczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 81a ust. 1 w zw. z art. 82a ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947, z późn. zm. dalej w skrócie "P.g.g.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm. dalej w skrócie K.p.a.), Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w K. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z dnia [...], znak: [...], nakazującą Cementowni A S.A. w O. zlikwidować część byłej Kopalni Wapienia A Cementowni A w O. obejmującą wyrobisko górnicze A1, znajdujące się na działce nr [...], obręb O., o powierzchni [...] - pomiędzy ul. [...] (część zachodnia), a ul. [...] w O., w terminie do dnia 31.12.2013 r.

W uzasadnieniu ustalił na wstępie, że wnioskiem z dnia 9 listopada 2009 r., znak: [...], O. Spółdzielnia Mieszkaniowa [...], powołując się na art. 66 ustawy z dnia 07 lipca 1994r. Prawo budowlane zwróciła się do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. z "prośbą o wydanie decyzji nakazującej usunięcie (...) nieprawidłowości", w związku z realnym zagrożeniem osunięcia się ścian nieczynnego wyrobiska znajdującego się na terenie Cementowni A S.A.

Postanowieniem nr [...] z dnia [...], znak: [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w O. przekazał wniosek według właściwości Dyrektorowi Okręgowego Urzędu Górniczego w G., który wdał się w spór kompetencyjny ostatecznie rozstrzygnięty postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...], znak: [...] uznał Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. za właściwego do rozpatrzenia tego wniosku.

Decyzją z dnia [...], znak: [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G., działając na podstawie art. 81a ust. 1 P.g.g. oraz art. 104 K.p.a. nakazał Cementowni A S.A. w O. zlikwidować zakład górniczy A w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r.

Od powyższej decyzji Cementownia A S.A. wniosła odwołanie, w którym domagała się uchylenia decyzji organu i instancji i umorzenia postępowania ewentualnie uchylenia decyzji i przekazania sprawy Dyrektorowi Okręgowego Urzędu Górniczego w G. do ponownego rozpoznania. Zarzuciła, ze sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia, a ponadto naruszono art. 6 pkt 7 P.g.g. przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji i błędne zastosowanie.

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, uznając za zasadne zarzut niedostatecznego wyjaśnienia sprawy, decyzją z dnia [...], znak: [...], uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. w całości i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał m.in. na potrzebę wyjaśnienia podstawy uznania, że obowiązek likwidacji zakładu górniczego A w O. nie został wykonany przez odwołującego się, a także wyjaśnienie okoliczności potwierdzających uprawnienie organu nadzoru górniczego do nałożenia przedmiotowego obowiązku i sprawowania nadzoru nad jego wykonaniem.

Kolejną decyzją z dnia [...], nr [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G., powołując się na art. 81a ust. 1 P.g.g. oraz art. 104 K.p.a., nakazał Cementowni A S.A. w O. zlikwidować część byłej Kopalni Wapienia A Cementowni A w O. obejmującą wyrobisko górnicze A1 znajdujące się na działce nr [...], obręb O., o powierzchni [...] -pomiędzy ul. [...] (cześć zachodnia), a ul. [...] w O., w terminie do dnia 31 grudnia 2013 r.

Organ I instancji uznał bowiem, że to Kopalnia Wapieni A Cementowni A, której następcą prawnym jest Cementowania A SA prowadziła roboty górnicze w wyrobisku A1 i w wyrobisku po wschodniej stronie ul. [...] w O. Kopalnia Wapieni A była zakładem górniczym w rozumieniu art. 6 pkt 7 P.g.g. Do likwidacji zakładu górniczego, stosownie do art. 81 ust. 1 P.g.g. stosuje się odpowiednio przepisy o ruchu zakładu górniczego, zatem w razie likwidacji zakładu górniczego przedsiębiorca powinien m. In. zabezpieczyć lub zlikwidować wyrobiska górnicze. Tego nie uczyniono w odniesieniu do wyrobiska górniczego A1. Dlatego nałożono na przedsiębiorcę taki obowiązek.

W odwołaniu z dnia z dnia 23 maja 2011 r. Cementownia A S.A., zarzucając zaskarżonej decyzji:

- naruszenie prawa poprzez nałożenie na stronę obowiązku nieprzewidzianego przez obowiązujące przepisy prawa w postaci zlikwidowania części kopalni (a nie zakładu górniczego lub jego oznaczonej części),

- naruszenie art. 81a ust. 1 P.g.g. poprzez jego zastosowanie bez wskazania podstawy faktycznej i prawnej uprzedniego obowiązku Cementowni A S.A. w zakresie likwidacji zakładu górniczego lub jego oznaczonej części,

domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i umorzenia postępowania.

W ocenie odwołującej w zaskarżonej decyzji wbrew normie art. 81a P.g.g. nie określono precyzyjnie części zakładu górniczego, której miał dotyczyć orzeczony nakaz likwidacji. Po drugie nie wskazano, kiedy Cementownia A miała zlikwidować sporne wyrobisko oraz kiedy i dlaczego z tego obowiązku się nie wywiązała. Dopiero wówczas organ nadzoru górniczego mógłby nałożyć na nią obowiązek likwidacji.

Wskazała także, że organ I instancji ustalił, że w obrębie wyrobiska znajdują się obiekty budowlane, nie wyjaśnił jednak, jak należy z nimi postąpić. Wreszcie pominięto fakt, że wyrobisko znajduje się poza obszarem górniczym i to od lat, zatem nie podlega rygorom wynikającym z prawa geologicznego i górniczego.

Rozpatrując odwołanie organ II instancji ponownie dokonał analizy zgromadzonego ustalił, że sporne wyrobisko A1 (zwane również w aktach sprawy: wyrobiskiem pomarglowym, wyrobiskiem poeksploatacyjnym A1 lub "Kamieniołomem A1") znajdowało się w granicach obszaru górniczego A o powierzchni [...], ustanowionego decyzją Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia [...], znak: [...], "dla złoża wapienia w O., powiat i wojew. [...] podległych Zjednoczeniu Przemysłu Cementowego w S.". Obszar górniczy A przekazano w użytkowanie Cementowni A w O. i wpisano do rejestru obszarów górniczych Wyższego Urzędu Górniczego w dniu 9 listopada 1962 r., tom 94, Lp. 80. Złoże wapieni kredowych w granicach tego obszaru górniczego było eksploatowane przez "Odkrywkowy Zakład Górniczy podległy Cementowni A. Decyzją z dnia [...], znak: [...], o zmianie granic obszaru górniczego A, Minister Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych ustanowił "obszar górniczy A o zmienionych granicach dla złoża margli kredowych położonych na terenie miasta O. i gromady G. woj. [...], B w O. podległych Zjednoczeniu Przemysłu Cementowego w S.", o powierzchni [...], który przekazano w użytkowanie B w O. Organ odwoławczy uznał zatem, że wyrobisko A1 znalazło się poza obszarem górniczym A.

Dalej ustalił, że w następstwie zmiany granic obszaru górniczego A, została wydana decyzja z dnia [...], znak: [...], w sprawie ustalenia kierunku rekultywacji i zagospodarowania gruntów przekształconych na skutek prowadzonej eksploatacji margla. Od 1972 r. aż po dzień dzisiejszy, wyrobisko A znajduje się poza obszarem górniczym (Serwis MIDAS prowadzony przez Państwowy Instytut Geologiczny).

Zgodnie z art. 81a ust. 1 P.g.g., w razie niewykonania obowiązku likwidacji zakładu górniczego lub jego oznaczonej części, organ nadzoru górniczego nakazuje przedsiębiorcy, w drodze decyzji, wykonanie tego obowiązku. W związku z tym, iż przepisy P.g.g. nie wskazują wprost żadnego organu właściwego do orzeczenia o "obowiązku likwidacji zakładu górniczego", przyjąć należy, że art. 81a P.g.g. znajduje zastosowanie we wszystkich przypadkach, w których pojawia się konieczność podjęcia czynności ukierunkowanych na likwidację zakładu górniczego, zaś zobowiązany czynności tych nie realizuje. Dotyczy to także przypadków autonomicznych decyzji przedsiębiorcy o zaniechaniu wydobywania kopaliny.

Brzmienie art. 81a P.g.g. powoduje, iż niedopuszczalne jest jednoznaczne przyjęcie, że jedynym możliwym przypadkiem powstania po stronie przedsiębiorcy obowiązku likwidacji zakładu górniczego, jest "nałożenie" tego obowiązku przez organ administracji publicznej. Przemawia za tym wprowadzenie art. 81a P.g.g. do systemu prawa przez ustawodawcę jednocześnie z art. 82a P.g.g., który stanowi rozszerzenie stosowania przepisów dotyczących likwidacji wyrobisk górniczych oraz obiektów i urządzeń pozostałych po zakończeniu wydobywania kopaliny także do byłych zakładów górniczych. Stworzona przez ustawodawcę konstrukcja prawna pozwala na stosowanie przepisów dotyczących likwidacji zakładu górniczego także do zakładów górniczych lub ich części, które funkcjonowały w oparciu o nieobowiązujące już przepisy prawa, różniące się od aktualnie obowiązującego P.g.g. np. w zakresie koncesjonowania działalności górniczej.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego w ocenie Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego jednoznacznie wynika, że sporne wyrobisko górnicze A1 istniało jako część ówczesnego zakładu górniczego - Kopalni Wapieni A Cementowni A w O. Następcą prawnym Cementowni A w O. jest Cementownia A S.A. w O. i to na niej ciąży obowiązek zlikwidowania wyrobiska górniczego A1. Ponadto, jak słusznie uznał organ I instancji, fakt, że nie sporządzono planu ruchu likwidowanego zakładu górniczego i nie dokonano rekultywacji terenu, świadczy dodatkowo o tym, że obowiązek likwidacji części zakładu górniczego nie został wykonany. .

Odnosząc się do zarzutu Cementowni A S.A. dotyczącego naruszenia prawa poprzez nałożenie na stronę obowiązku nieprzewidzianego przez obowiązujące przepisy prawa w postaci zlikwidowania części kopalni (a nie zakładu górniczego lub jego oznaczonej części)

W konkluzji Prezes Wyższego Urzędu Górniczego stwierdził, że Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w G. w zaskarżonej decyzji prawidłowo posłużył się określeniem "część byłej Kopalni Wapienia A Cementowni A w O. obejmującą wyrobisko górnicze A1" jako oznaczeniem tej części zakładu górniczego, której dotyczył orzeczony nakaz.

W skardze skierowanej do sądu administracyjnego Cementownia A SA z siedzibą w O. domagała się uchylenia decyzji organu odwoławczego. Orzeczeniu zarzuciła naruszenie prawa materialnego:

- 81a ust. 1 P.g.g. poprzez nałożenie na skarżącą obowiązku nie przewidzianego przez obowiązujące przepisy prawa w postaci likwidacji części kopalni, a nie zakładu górniczego,

- art. 81 ust. 1a P.g.g. poprzez jego zastosowanie bez wskazania podstawy faktycznej i prawnej uprzedniego obowiązku skarżącej w zakresie likwidacji zakładu górniczego lub jego oznaczonej części,

- art. 82a P.g.g. poprzez jego zastosowanie bez wykazania faktu prowadzenia przez Cementownię A SA likwidacji wyrobisk górniczych oraz obiektów i urządzeń pozostałych po zakończeniu wydobywania kopaliny w byłym zakładzie górniczym.

Uzasadniając te zarzuty powtórzyła argumentację przytoczoną już w odwołaniu. Na wstępie podkreślił, że na skutek zmienienia przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych decyzja z dnia 9 lutego 1972 r. granic obszaru górniczego A sporne, nieczynne wyrobisko znalazło się poza obszarem górniczy, a zatem nie podlega już od tego momentu nadzorowi górniczemu.

Nadto w ocenie skarżącej w zaskarżonej decyzji wbrew normie art. 81a P.g.g. nie określono precyzyjnie części zakładu górniczego, której miał dotyczyć orzeczony nakaz likwidacji. Nakaz dotyczył części byłej kopalni. Tymczasem pojecie "likwidacji kopalni", jako instytucja prawna zakończyło swój byt prawny z dniem 31 grudnia 2002 r., tj. z dniem utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych. Prawidłowo orzeczony nakaz powinien dotyczyć zakładu górniczego lub oznaczonej części zakładu górniczego. Tymczasem organy obu instancji używają w uzasadnieniu decyzji raz nazwy "Kopalnia Wapienia", a raz "Kopalnia Wapieni". Nadto. O ile "byłą Kopalnię Wapienia" możnaby uznać za zakład górniczy, to wyrobisko górnicze A1 znajdujące się na działce nr [...] (...) już nie. Nie wiadomo, czy obejmuje ono cała działkę, czy też tylko jej część.

Po drugie nie wskazano, kiedy Cementownia A miała zlikwidować sporne wyrobisko oraz kiedy i dlaczego z tego obowiązku się nie wywiązała. Dopiero wówczas organ nadzoru górniczego mógłby nałożyć na nią obowiązek likwidacji części lub całości zakładu górniczego.

Skarżąca wskazała także, że organ I instancji ustalił, że w obrębie wyrobiska znajdują się obiekty budowlane, nie wyjaśnił jednak, jak należy z nimi postąpić.

Na koniec stwierdziła, że w odniesieniu do innych wyrobisk zlokalizowanych na terenie O. organy administracji nie prezentują tak zdecydowanej postawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej.

Odnosząc się do zarzutów skargi podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i przytoczona tam argumentację.

Oceniając zarzut niewłaściwego zastosowania art. 82a P.g.g. wskazał, że norma tego przepisu rozszerza stosownie przepisów o likwidacji wyrobisk górniczych oraz obiektów i urządzeń pozostałych po zakończeniu wydobywania kopaliny także do byłych zakładów górniczych. Tworzona przez ustawodawcę konstrukcja prawna pozwala na stosowanie przepisów dotyczących likwidacji zakładu górniczego także do zakładów górniczych lub ich części, które funkcjonowały w oparciu o nieobowiązujące już przepisy prawa., różniące się od aktualnie obowiązujących.

Nie zgodził się także z zarzutem nieprecyzyjnego określenia części zakładu górniczego objętej orzeczonym nakazem. W jego ocenie opis zastosowany w zaskarżonej decyzji był ścisły i dokładny i nie było potrzeby dokonania jeszcze ściślejszego jego opisu.

Odnosząc się do kwestii sposobu przeprowadzenia likwidacji, w tym sposobu postępowania z budynkami i obiektami budowlanymi to obowiązek ten obciąża przedsiębiorcę i jest uregulowany w przepisach Praw geologicznego i górniczego oraz przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych (Dz. U. nr 94, poz.840 ze zm.)

Na końcu zauważył, ze sama skarżąca dostrzegła konieczność zabezpieczenia ściany wyrobiska, a ponadto podjęła kroki zmierzające do rekultywacji spornego wyrobiska.

W piśmie procesowym z 11 czerwca 2012 r. skarżąca, odnosząc się do odpowiedzi na skargę udzielonej przez organ odwoławczy raz jeszcze po powtórzyła swoja argumentację. Podkreślając, że organy obu instancji nie wskazały czy i kiedy skarżąca miała wykonać obowiązek likwidacji zakładu górniczego i kiedy się z niego nie wywiązała, a dopiero takie ustalenia pozwalałoby na nałożenie na nią obowiązku likwidacji zakładu górniczego w formie nakazu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy materialnego czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych krajowych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

Wobec tego na wstępie należy wskazać, że podstawa orzeczenia w rozpoznawanej sprawie wobec skarżącej nakazu likwidacji części zakładu górniczego były przepisy art. 81a ust. 1 w związku z art. 82 a ustawy z dnia 4 lutego 1994 r.(Dz. Z 2005 r. nr 228, poz. 1947 ze zm. dalej określanej skrótem P.g.g.) obowiązującej w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Powołany przepis został umieszczony w rozdziale 5 dotyczącym likwidacji zakładu górniczego.

Zgodnie z art. 81a ust. 1 P.g.g. w razie niewykonania obowiązku likwidacji zakładu górniczego lub jego oznaczonej części, organ nadzoru górniczego nakazuje przedsiębiorcy, w drodze decyzji, wykonanie tego obowiązku.

W decyzji, o której mowa w ust. 1, organ nadzoru górniczego określi termin wykonania obowiązku likwidacji zakładu górniczego, a po jego bezskutecznym upływie wdroży postępowanie egzekucyjne – ust. 2 art. 81a.

Decyzja, o której mowa w ust. 1, wymaga uzgodnienia z wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta – ust. 3 art. 81a.

Natomiast w myśl art. 82a przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do likwidacji wyrobisk górniczych oraz obiektów i urządzeń pozostałych po zakończeniu wydobywania kopaliny w byłym zakładzie górniczym, prowadzonej przez podmioty inne niż określone w art. 29 i art. 80, a więc nie będącymi przedsiębiorcami w rozumieniu art. 6 pkt 6 P.g.g., którym udzielono koncesji na prowadzenie działalności regulowanej ustawą lub których koncesja wygasła lub został cofnięta.

Należy wskazać, iż w myśl art. 6 pkt 7 P.g.g. zakładem górniczym, o którym mowa w zacytowanym przepisie, jest wyodrębniony technicznie i organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane oraz technologicznie związane z nimi obiekty i urządzenia przeróbcze. Z kolei zgodnie z art. 6 pkt 8 P.g.g. obszarem górniczym jest przestrzeń w granicach, której przedsiębiorca jest uprawniony do wydobywania kopaliny oraz prowadzenia robót górniczych związanych z wykonywaniem koncesji. Natomiast zgodnie z art. 6 pkt 9 prawa górniczego, terenem górniczym jest przestrzeń objęta przewidywanymi szkodliwymi wpływami robót górniczych zakładu górniczego. Wreszcie robotami górniczymi jest wykonywanie, zabezpieczanie i likwidowanie wyrobisk górniczych w związku z działalnością regulowaną tą ustawą –pkt 11 art. 6.

W świetle przytoczonych definicji, należy wskazać, iż wydobywanie kopalin odbywa się na obszarze górniczym. Obszar górniczy, stosownie do art. 22 pkt 2 prawa górniczego jest określony w koncesji, a wynika z dokumentacji geologicznej złożonej do sprawy, tak samo jak i teren górniczy.

Z kolei zakres pojęcia "ruch zakładu" jest szerszy niż zakres pojęcia "roboty górnicze" i obejmuje nie tylko wykonywanie, zabezpieczanie lub likwidowanie wyrobisk górniczych w związku z działalnością regulowaną ustawą, ale także działania innego rodzaju. Określenie pełnego katalogu takich działań nie jest przy tym możliwe. Wypada natomiast zwrócić uwagę, że zwrot "ruch zakładu" został użyty nie tylko w prawie geologicznym i górniczym, ale także w kodeksie cywilnym, w którym jednak został związany z odpowiedzialnością za szkody (zob. art. 435 k.c.). Na tle tego kodeksu przez ruch rozumie się zaś na ogół funkcjonowanie przedsiębiorstwa lub zakładu w miejscu i czasie. Wydaje się, że pogląd ten można także odnieść do prawa górniczego. Zatem zakład górniczy jest pewnym dynamicznym układem, w ramach którego wyodrębnione technicznie i organizacyjnie środki służące bezpośrednio do wydobywania kopaliny ze złoża mogą wraz z upływem czasu zmieniać swoje położenie w przestrzeni. Zmiana tego układu będzie także mieścić się w pojęciu ruchu zakładu. Ruchem z znaczeniu prawnym będą jednak tylko te zdarzenia, które rodzą skutek prawny (Komentarz do art. 63 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 94.27.96), (w:) A. Lipiński, R. Mikosz, Ustawa Prawo geologiczne i górnicze. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2003, wyd. II, LEX).

Podkreślić w tym miejscu należy, że z przytoczonych przepisów nie wynika wymóg zlokalizowania całego zakładu górniczego w obrębie obszaru górniczego.

Odnosząc te uwagi do zgromadzonego w sprawie stanu faktycznego należy stwierdzić, że nie został on ustalony w stopniu pozwalającym na rozstrzygnięcie sprawy.

Nie jest sporną okoliczność, że wyrobisko oznaczone nazwą A1 (także nazwą Kamieniołom A1) znajdowało się w granicach obszaru górniczego A o pow. [...] ustanowionego decyzją Ministra Budownictwa i Materiałów Budowlanych z [...]. przekazanego do użytkowania Cementowni A w O. Z wypisu z rejestru przedsiębiorstw państwowych wynika, że Cementownia A wchodząca w skład B przejęła majątek dwóch innych połączonych z nią przedsiębiorstw – Cementowni C i Cementowni D. Granice tego obszaru górniczego zostały zmienione decyzją tego samego organu z [...]. W wyniku zmiany granic w obrębie obszaru górniczego znalazły się złoża margli określone nazwą A2, na których powstało wyrobisko A2, zaś poza jego granicami znalazło się wyeksploatowane już wyrobisko określane, w ślad za nazwą złoża margli, nazwą A1. Jego eksploatacje zakończono ok. 1967 r. Obszar przekazano w użytkowanie B.

W świetle art. 14 i art. 15 dekretu z 6 maja 1953 r. Prawi Górnicze (tekst jednolity. Dz. U. z 1961 r. nr 54, poz. 332) w związku z § 10 i 11 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1965 r. w sprawie obszarów górniczych (Dz. U. nr 54, poz. 332) przedsiębiorstwo lub podmiot, który uzyskał zezwolenie na wydobywanie kopaliny mógł rozpocząć budowę zakładu górniczego i wydobywanie kopaliny dopiero po utworzeniu obszaru górniczego. W stanie prawnym istniejącym tak w dacie utworzenia obszaru górniczego A jak i w dacie zmiany jego granic przedsiębiorstwom państwowym nie udzielano zezwoleń. Nie istniały wówczas koncesje, które zostały wprowadzone do dekretu Prawo górnicze dopiero w 1991 r.. Podstawowym dokumentem pozwalającym na wydobycie kopaliny była decyzja właściwego ministra tworząca obszar górniczy i określający podmiot uprawniony do jego użytkowania.

Cementownia A SA uzyskała koncesję decyzją Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z [...]. nr [...] na wydobywanie wapieni i margla ze złoża A2 objętego obszarem górniczym A utworzonym opisaną już decyzją z [...].

Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 120 ust. 1 dekretu Prawo górnicze, w brzmieniu obowiązującym zarówno w 1967 r., kiedy to faktycznie zaprzestano eksploatacji złożą A1, jak i w dacie zmiany granic obszaru górniczego A, przedsiębiorstwo górnicze, które zamierzało zaniechać w całości lub w części eksploatacji złoża kopaliny, obowiązane było sporządzić plan likwidacji lub zabezpieczenia wyrobisk górniczych, a w szczególności szybów, otworów wiertniczych i wyrobisk odkrywkowych, ze względu na bezpieczeństwo publiczne, ochronę powierzchni i znajdujących się na niej budynków i urządzeń, ochronę wód powierzchniowych i podziemnych, ochronę zadrzewienia i upraw roślinnych (plan likwidacji eksploatacji złoża). Plan likwidacji eksploatacji złóż powinien był ustalać datę zakończenia robót górniczych, termin likwidacji i zabezpieczenia wyrobisk górniczych, złóż oraz urządzeń określonych w art. 120 ust. 2 – art. 121 dekretu. Wreszcie w myśl art. 123 ust. 1 dekretu Prawo górnicze do wykonania wszelkich robót, w związku z zakończeniem eksploatacji złoża, a w szczególności robót potrzebnych dla zabezpieczenia wyrobisk górniczych, złóż oraz urządzeń określonych w art. 120 ust. 2, obowiązane było przedsiębiorstwo górnicze, które prowadziło ostatnio eksploatację. Było ono także zobowiązane do sporządzenia planu likwidacji eksploatacji złoża i przedłożenia tego planu okręgowemu urzędowi górniczemu najpóźniej na 3 miesiące przed datą zakończenia eksploatacji – art. 125 ust. 1 dekretu. Na koniec, w przypadku zakończenia eksploatacji złoża, właściwy minister powinien był wydać decyzję o zniesieniu odpowiedniego obszaru górniczego i zawiadomić o tym Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego – art. 127 dekretu.

Skoro, jak ustalono eksploatację złoża A1 w wyrobisku nazywanym również A1 zakończono ok. 1967 r., to obowiązki związane z likwidacją tego wyrobiska obciążały przedsiębiorstwo górnicze, czyli, w świetle wyżej opisanych decyzji dot. obszaru górniczego B.

W aktach sprawy brak dowodu pozwalającego na stwierdzenie, że skarżąca Cementownia A SA jest następcą prawnym B, na których wniosek utworzono obszar górniczy A, a następnie zmieniono jego granice i którym zezwolono na użytkowanie tego obszaru, a w konsekwencji, że na nią przeszły obowiązki związane z likwidacją spornego wyrobiska.

Dalej zauważyć należy, że organy nadzoru budowlanego w swoich decyzjach posługują się określeniem "była Kopalnia Wapienia A Cementowni A w O.". Z ustaleń kontroli przeprowadzonej przez pracowników Okręgowego Urzędu Górniczego w G. z [...]. wynika, że wskazana Kopalnia Wapienia A była jednostką organizacyjną Cementowni A, prowadzącą roboty górnicze, która dysponowała spornym wyrobiskiem, obiektami budowlanymi i urządzeniami przeróbczymi. Wynikało to z mapy przeglądowej z 1963 r. W skład obiektów budowlanych wchodził budynek łamiarni, zaplecze warsztatowe, parowozownia lokomotyw wąskotorowych, torowiska kolejki wąskotorowej, drogi wewnątrzzakładowe, stacja Trafo i kompresorownia. Z ustaleń poczynionych na terenie całego wyrobiska A1 wynika, że na części nieruchomości zlokalizowane są takie same obiekty i urządzenia. Ponadto znajdują się tam jeszcze: budynek socjalno – bytowy, pompownia, place składowe. Wreszcie w zmienionych w 1972 r. granicach obszaru górniczego A pozostało wyrobisko po wschodniej strony ul. [...] wchodzące w skład Kopalni Wapienia A, a obecnie eksploatowane przez należący do skarżącej zakład górniczy - Kopalnia Wapienia i Margli Kredowych A2 ( vide protokoły kontroli z 24 marca 2011 r. czy 4 listopada 2010 r.). Brak informacji, kiedy utworzono ten zakład, czy i kiedy faktycznie przestała istnieć Kopalnia Wapienia A, zwłaszcza, że w obrębie obszaru górniczego pozostało jeszcze wyrobisko po wschodniej stronie ul. [...], wchodzące w skład tego zakładu, kiedy to wyrobisko weszło w skład Kopalni Wapienia i Margli Kredowych A2. W konsekwencji nie wyjaśniono, czy istniejący zakład górniczy jest nowym zakładem, czy kontynuacją zakładu noszącego uprzednio nazwę Kopalni Wapienia A, który prowadził roboty górnicze w wyrobisku przy ul [...] i czy doszło, po zmianie granic obszaru górniczego do rozszerzenia jego działalności na wyrobisko A2 i do zmiany nazwy. Za takim wnioskiem może przemawiać zapis zawarty w pkt. 6 protokołu kontroli z 24 marca 2011 r. Ze schematu organizacyjnego Cementowni A wynika, że Dyrektorowi Naczelnemu podlega Kierownik Ruchu Zakładu Górniczego, któremu z kolei podlega Kopalnia A. Wg oświadczenia osób biorących udział w kontroli Kopalnia swoim zakresem obejmuje wyrobisko górnicze A1 i zakład górniczy Kopalnia Wapienia i Margli Kredowych A2.

Powołany już art. 81a P.g.g. ma zastosowanie do przedsiębiorców oraz byłych przedsiębiorców (w rozumieniu ustawy Prawo geologiczne i górnicze), którym bądź cofnięto koncesję, bądź koncesja wygasła. Z kolei art. 82a P.g.g. odnosi się do podmiotów, które podjęły się likwidacji wyrobisk oraz obiektów i urządzeń pozostałych po zakończeniu wydobywania kopaliny. Z ustalonego dotychczas stanu sprawy wynika, że po eksploatacji wyrobiska A1 pozostały urządzenia takie, jak np. kolej wąskotorowa, parowozownia, stacja Trafo. Natomiast Cementownia nie przystąpiła do ich likwidacji, podobnie, jak samego wyrobiska.

Wyjaśnienie, czy sporne wyrobisko położone jest w obrębie istniejącego zakładu górniczego, czy poza nim i czy w odniesieniu do tego wyrobiska, będącego częścią obszaru górniczego doszło do jego wygaszenia, lub wygaszenia koncesji, pozwoli na poprawną subsumcję stanu faktycznego pod normę art. 81a lub 82a P.g.g. i do prawidłowego określenia przedmiotu objętego nakazem likwidacji.

Na koniec wskazać należy, że zgodnie z normą art. 81a ust. 3 decyzja organu nadzoru górniczego nakazująca likwidację części lub całego zakładu górniczego wymaga uzgodnienia z wójtem, burmistrzem lub prezydentem miasta. Uzgodnień dokonuje się w trybie art. 105a P.g.g. w związku z art. 106 K.p.a. Dotyczą one oceny zgodności decyzji z przepisami prawa regulującymi konkretną sprawę, w związku z którą ustawodawca nakłada obowiązek uzgodnienia. Zatem organ uzgadniający działa opierając się na stosownych przepisach normujących przedmiotowy zakres uzgodnienia. Nadto podstawą uzgodnienia jest projekt decyzji - projekt całej decyzji, a nie tylko jakiejś jej części, co oznacza, iż w przypadku dokonywania wymaganego prawem uzgodnienia, organ uprawniony do wydania decyzji zwracając się do innego organu przesyła organowi uzgadniającemu projekt decyzji.

W świetle art. 105a ust. 1 P.g.g. organ uzgadniający ma 14 dni na wydanie stosownego postanowienia. Niezachowanie tego terminu powoduje, zgodnie z ust. 2 art. 105a P.g.g. przyjęcie projektu rozstrzygnięcia w kształcie przedłożonym do uzgodnienia. Warunek ten został dopełniony w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikając z wyżej przytoczonych rozważań sądu.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.