Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2657/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. Sp. z o. o. w P. na decyzję Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 7 września 2021 r. nr DP-III.025.1.32.2021.MD/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla pkt I zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Z. Sp. z o. o. w P. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 września 2021 r., nr DP-III.025.1.32.2021.MD/21, Minister Rozwoju, Pracy i Technologii (dalej jako "Minister/organ"), w pkt 1 - odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Zakładów [...] Sp. z o.o. – [...] oraz w pkt 2 - umorzył postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 4 listopada 1949 r., nr ORG ll/A/781/49, w sprawie objęcia w zarząd państwowy przedsiębiorstwa firmy: Zakłady [...] Sp. z o.o. w K., gm. W., pow. [...].

Zaskarżona decyzja Ministra została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 20 czerwca 2017 r. Zakłady [...] Sp. z o.o. z siedzibą w P., wniosły o stwierdzenie nieważności: 1) zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 4 listopada 1949 r., nr ORG ll/A/781/49, dotyczącego przejęcia w zarząd Państwa przedsiębiorstwa wnioskodawczyni; 2) orzeczenia nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. orzekającego przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa wnioskodawczyni, oraz 3) orzeczenia Ministra Przemysłu Materiałów Budowlanych z 3 lutego 1956 r., nr GM/Fr 3-III-5/56 dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa wnioskodawczyni.

W uzasadnieniu swojej decyzji Minister wyjaśnił, że [...] S.A., zostało założone ok. 1900 r. produkując licówki, dachówki, cegłę, dreny i płyty trotuarowe-klinkrowe. Następnie, na skutek upadłości ww. firmy, zakład ceramiczny wraz z nieruchomością, na której funkcjonowało, przeszedł na własność spółki Zakłady [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością została zawarta na mocy aktów notarialnych z 13 i 15 kwietnia 1931 r. i wpisana została do rejestru handlowego RHB Sądu Okręgowego w W. pod nr [...]. Celem spółki było prowadzenie i eksploatacja zakładów przemysłu ceramicznego. Uchwałą wspólników z 20 lutego 1937 r. zmieniona została nazwa na Zakłady [...] spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.. W 1949 r. siedziba spółki została przeniesiona do K. i wpisana do rejestru handlowego nr [...] prowadzonego przez Sąd Okręgowy w C.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w C. [...] Wydział Gospodarczy z 6 lutego 1997 r., sygn. akt [...] ww. spółkę wpisano do rejestru handlowego dział [...] pod Nr [...]. Następnie spółka została przerejestrowana do Krajowego Rejestru Sądowego i obecnie figuruje pod nr [...]. W trakcie II wojny światowej przedsiębiorstwo było czynne, prowadzone przez okupanta. Następnie przeszło w tymczasowy zarząd państwowy majątków opuszczonych i poniemieckich. Na mocy postanowienia Sądu Grodzkiego w C. z 23 lipca 1945 r., sygn. akt [...] spółce Zakłady [...] sp. z o.o. przywrócono posiadanie zakładów przemysłowych oraz nieruchomości "[...]" powiatu [...], oznaczonej hip. Nr [...]. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego - Sekcja Ksiąg Wieczystych w C. z 21 października 1952 r. ww. nieruchomość składała się z zabudowanej działki ziemi o pow. 21 ha 52 m2.

Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z 29 listopada 1946 r., przedsiębiorstwo pn. Zakłady [...] Sp. z o.o. - [...] zostało umieszczone w czwartym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 - dalej "ustawa nacjonalizacyjna). Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem, zostało ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia 7 grudnia 1946 r. W związku z powyższym Minister uznał, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tj. przed dniem 31 marca 1947 r.

Postanowieniem Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z 24 października 1949 r. postanowiono o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu Lekkiego wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa, gdyż uznano, że było zdolne zatrudnić w lutym 1946 r. ponad 50 pracowników przy produkcji na jedną zmianę, a zdolność produkcyjna wynosiła ponad 2.500.000 sztuk cegieł rocznie.

Zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z 4 listopada 1949 r., nr ORG ll/A/781/49, na podstawie § 59a rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. oraz ww. postanowienia Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z 24 października 1949 r. do objęcia w zarząd państwowy przedmiotowego przedsiębiorstwa wyznaczono Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K., a następnie, zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z 30 kwietnia 1950 r., na podstawie § 72 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. do objęcia przedsiębiorstwa przejętego na własność Państwa orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego Nr 33 z 1 lutego 1950 r., wyznaczono [...] Zakłady [...], przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione z siedzibą w L..

W dniu 17, 18 i 19 listopada 1949 r. sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy z objęcia przedsiębiorstwa w zarząd państwowy przez Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K., na podstawie ww. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 4 listopada 1949 r, nr ORG ll/A/781/49. Zgodnie z treścią protokołu przedsiębiorstwo jest zakładem ceramicznym położonym w K. przy szosie [...]. Zaopatruje się w surowce z własnej kopalni gliny o pow. 6 ha oraz z kopalni piasku o powierzchni ok. 1 ha. Przedsiębiorstwo produkowało cegłę zwykłą, dziurawkę, licówkę, kominówkę i dachówkę karpiową. Stan zatrudnienia w dniu przejęcia zakładów wynosił łącznie 75 osób, w tym pracownicy administracyjni - 8 osób. Zakład i budynki administracyjno-gospodarcze położone są na jednej działce o pow. ok. 6 ha, na pozostałych trzech działkach znajdują się:

- o pow. ok. 2 ha - mury spalonego piętrowego budynku, chlew, obora i studnia;

- o pow. ok. 2 ha - stodoła murowana, kopalnia gliny o pow. 6 ha oraz grunty orne o pow. ok. 4 ha;

- pow. ok. 300 m2 - domy mieszkalne (dwa), komórka oraz grunty rolne o pow. ok. 0,5 ha.

W dniu 1 lutego 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., wydał orzeczenie Nr 33, na mocy którego na własność Państwa przejęto m.in. przedsiębiorstwo pn. Zakłady [...] Sp. z o.o. - [...]. Składniki majątkowe przedsiębiorstwa zostały objęte protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu 4 sierpnia 1950 r. w K. pomiędzy S. K. jako zdającym, a P. Z. działającym w imieniu [...] Zakładów [...] wyodrębnionego z siedzibą w L.. Zgodnie z załącznikiem nr 1 do ww. protokołu zdawczo odbiorczego grunty, na których funkcjonowało przedsiębiorstwo obejmowało 28,84 ha (kopalnia gliny i piasku - 7 h, ziemia orna - 4 ha, place pod budynkami, składami i drogami - 17,84 ha). Przedmiotowy protokół został zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Materiałów Budowlanych z 3 lutego 1956 r., nr GM/Fr 3-III-5/56.

W dniu 22 i 23 sierpnia 1950 r. sporządzony został protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania przedsiębiorstwa pomiędzy przymusowymi zarządcami państwowymi - Dyrekcją Przemysłu Miejscowego w K. i [...] Zakładami [...], przedsiębiorstwo państwowe wyodrębnione z siedzibą w L.. Zgodnie z treścią tego protokołu stan zatrudnienia w dniu przejęcia Zakładu przez [...] Zakłady [...] wynosił 124 osoby, w tym 11 pracowników umysłowych.

Następnie organ rozważył zdolność zatrudnienia w znacjonalizowanym przedsiębiorstwie pracowników przy produkcji na jedną zmianę, biorąc przy tym pod uwagę określenie profilu jego działalności. Szczegółowo wymienił znajdujące się w aktach sprawy dokumenty archiwalne dotyczące poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie w różnych okresach czasu, jak też zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się także opinia mgr inż. M. M. - rzeczoznawcy Stowarzyszenia [...] w W. dotycząca ustalenia rocznej potencjalnej zdolności produkcyjnej i zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. cegielni o nazwie Zakład [...] w K.. W wyniku pozyskania nowego materiału dowodowego ww. biegły w listopadzie 2007 r. sporządził Aneks do ekspertyzy zastępujący ww. ekspertyzę, dotyczący ustalenia rocznej zdolności produkcyjnej i zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. w cegielni o nazwie Zakład [...] w K., w którym wyjaśnił, że w Zakładzie [...] w K. w dniu 5 lutego 1946 r. zdolność produkcyjna kształtowała się poziomie na 1.680.000 szt. cegieł rocznie, zaś rzeczywistą zdolność zatrudnienia w ww. cegielni na 49 pracowników na jedną zmianę. Wnioski końcowe biegły oparł na założeniu, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo było cegielnią, w związku z czym wyliczenia dotyczyły wyłącznie procesu produkcji cegły, przy czym biegły wskazał, że "cegielnia pracowała sezonowo 6 miesięcy w roku", od kwietnia do października. Biegły argumentował, że przyjęcie przez niego produkcji wyłącznie cegły spowodowane było informacją dotyczącą wykorzystania własnych zasobów gliny dobrej jakości przedsiębiorstwa i pozostawania jedynie gliny z iłów czarnych, których niższa jakość utrudniała zastosowanie ich do asortymentów cienkościennych, tj. dachówek i drenów.

Minister zakwestionował ustalenia powyżej opinii dochodząc do wniosku, że przedmiotowa opinia zawiera sprzeczności we wnioskach biegłego w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego. Przede wszystkim biegły nie uwzględnił, zdaniem Ministra, że przedmiotowe przedsiębiorstwo nie było cegielnią, a zakładem ceramicznym, produkującym szerszy asortyment niż cegła. Ponadto biegły oparł swoje wyliczenia na ustaleniu, że praca w przedsiębiorstwie trwała od kwietnia do października. W ocenie Ministra, przeczą temu dowody znajdujące się w aktach sprawy, tj. zawiadomienie o wymówieniu pracy z powodu ukończenia sezonu datowane na 24 listopada 1945 r., a także zał. nr 5 do pasywów bilansu Zakładów objętych w zarząd państwowy, w którym wskazano wynagrodzenie dla robotników za czas od 1 do 15 listopada 1949 r., co potwierdza, iż praca w zakładach trwała do połowy listopada. Tym samym, w ocenie Ministra, przedmiotowej opinii nie można przypisać waloru wiarygodności i rzetelności. Jednocześnie uwzględniając wszystkie dokumenty archiwalne zgormadzone w aktach sprawy, Minister ustalił, iż w dacie najbardziej zbliżonej do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (5 lutego 1946 r.), zatrudnienie w przedsiębiorstwie Zakłady [...] sp. z o.o., kształtowało się na poziomie od 45 do 108 pracowników produkcyjnych (biorąc pod uwagę sezonowość pracy przedmiotowego zakładu), zaś jego zdolności zatrudnienia kształtowała się powyżej 100 pracowników. Powyższe doprowadziło Ministra do konkluzji, że przesłanki nacjonalizacji, określone w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zostały w tym przypadku spełnione.

W ocenie Ministra, w przedmiotowej sprawie brak jest możliwości wskazania ewidentnego i oczywistego naruszenia prawa, które prowadziłoby do wniosku, że orzeczenie nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Zakładów [...] Sp. z o.o. – K. rażąco naruszyło prawo.

W związku z ustaleniem, że kwestionowane zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z 4 listopada 1949 r., nr ORG ll/A/781/49 nie jest decyzją administracyjną, organ uznał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia jego nieważności jest bezprzedmiotowe, i dlatego stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 k.p.a., w tej części organ postępowanie nadzorcze umorzył.

Skargę na powyższą decyzję Ministra wniosły Zakłady [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (dalej jako "Skarżący"), zaskarżając ją w części co do pkt 1, oraz podnosząc w niej następujące zarzuty:

1) rażącego naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na niestwierdzeniu nieważności orzeczenia nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Zakładów [...] Sp. z o.o. – K.;

2) rażącego naruszenia art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej polegające na błędnym uznaniu, że dyspozycje wynikające z tych przepisów zostały spełnione;

3) rażącego naruszenia art. 6, art. 7, art. 8, oraz art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej oceny prawnej i faktycznej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i uznanie, że nacjonalizacja Przedsiębiorstwa Skarżącego została przeprowadzona zgodnie z prawem;

4) rażące naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieustosunkowanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wszystkich okoliczności podnoszonych przez Skarżącego, a w szczególności do faktu, iż decyzją nacjonalizacyjną w sposób nieuprawniony dokonano również przewłaszczenia majątku prywatnego właścicieli Skarżącego;

5) naruszenia art. 84 § 1 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niezwróceniu się do biegłego o wydanie opinii w przedmiotowej sprawie;

6) naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem przepisów art. 6., art. 7, art. 12, art. 35 § 3, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art.. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające w szczególności na: dokonaniu błędnej oceny prawnej okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, niedokładnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności przy uwzględnieniu wszelkich środków dowodowych, na pozostawieniu poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez Skarżącego.

Skarżący wniósł o rozpoznanie merytoryczne sprawy przez tutejszy Sąd poprzez uchylenie w części zaskarżonej decyzji, oraz o wydanie decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej Zakładów [...] Sp. z o.o. ewentualnie zaś o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący wniósł także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 20 czerwca 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte okazały się trafione.

Zgodnie natomiast z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przechodząc z kolei do meritum sprawy mianowicie oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Ministra z 7 września 2021 r., w zaskarżonej części (pkt I decyzji), czyli w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności kontrolowanego orzeczenia nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa Zakładów [...] Sp. z o.o. – K. na własność Państwa, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego w tym zakresie.

W pierwszej kolejności Sąd stwierdza, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, a takie toczyło się w niniejszej sprawie, organ administracji publicznej ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach wytyczonych przez przepis art. 156 § 1 k.p.a. i nie jest władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak jest to możliwe w zwykłym postępowaniu odwoławczym. Tak więc przedmiotem tego postępowania jest jedynie wyjaśnienie czy wystąpiły w sprawie przesłanki nieważności. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. wymaga zatem od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych.

Podstawą materialnoprawną wydanego w dniu 1 lutego 1950 r. przez Ministra Przemysłu Lekkiego kontrolowanego orzeczenia nr 33, były przepisy art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt d i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z zm.).

Przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej stanowi, że za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność m.in. przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Skoro w treści ww. przepisu ustawodawca nie posłużył się określeniem "bezpośrednio", oznacza to zdaniem Sądu, iż przy wykładni tego przepisu pod pojęciem "pracowników" zatrudnionych na jedną zmianę należy rozumieć wszystkie osoby bez współpracy, których prawidłowe funkcjonowanie produkcji byłoby niemożliwe, a nie tylko osoby możliwe do zatrudnienia bezpośrednio na linii produkcyjnej. Za pracowników produkcyjnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej należy uznać nie tylko osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją, ale także osoby bez współpracy, których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe (vide: wyrok NSA z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2175/14, LEX nr 2082522).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrażonej w cytowanym powyżej wyroku z 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2175/14), ustalenie zdolności zatrudniania pracowników w określonym przedsiębiorstwie na określoną datę niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych, co w razie potrzeby ustalania tego rodzaju okoliczności uzasadnia dopuszczenie dowodu z opinii biegłego. Zdolność zatrudniania pracowników jest bowiem pojęciem innym niż faktyczna wielkość zatrudnienia, którą w prosty sposób ustalić można w oparciu o dokumentację przedsiębiorstwa i dla jej ustalenia potrzebna jest specjalistyczna wiedza związana ze znajomością technologii i organizacji produkcji w danego rodzaju przedsiębiorstwie, w realiach niniejszej sprawy wiedza ta musi mieć przy tym walor historyczny, albowiem dotyczy stanu sprzed kilkudziesięciu lat. Jednocześnie pamiętać należy, iż pojęcie jakim posługuje się ustawa nacjonalizacyjna, to jest pojęcie "zatrudnienia przy produkcji" jest pojęciem prawnym i to do organów administracji, a następnie sądów, a nie do biegłych należy dokonanie jego wykładni. Powyższe oznacza, iż nie jest dla organów i sądów wiążącym pogląd biegłego, co do tego, których pracowników zaliczyć należy do zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji i są one w tym zakresie uprawnione do dokonania samodzielnych ustaleń, oczywiście w granicach ustalonej przez biegłego zdolności do zatrudniania pracowników.

Uwzględniając powyższe poglądy, z którymi Sąd orzekający w pełni się zgadza, stwierdzić należy, że organ prowadzący niniejsze postępowanie nadzorcze, był obowiązany do ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę roboczą w dacie 5 lutego 1946 r. przedsiębiorstwa Zakładów [...] Sp. z o.o. – K., w celu ustalenia czy przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej miał wobec tego przedsiębiorstwa zastosowanie.

W aktach niniejszego postępowania nadzorczego znajduje się dowód z opinii biegłego, a mianowicie opinia z 2 listopada 2005 r. autorstwa mgr inż. M. M. - rzeczoznawcy Stowarzyszenia [...] w W. dotycząca ustalenia rocznej potencjalnej zdolności produkcyjnej i zatrudnienia na jedną zmianę w dniu 5 lutego 1946 r. cegielni o nazwie Zakład [...] w K.. Ww. opinia została przez biegłego zaktualizowana poprzez sporządzenie do niej aneksu z listopada 2007 r. Ostatecznie biegły określił w swoim opracowaniu rzeczywistą zdolność produkcyjną Zakładu [...] w K. w dniu 5 lutego 1946 r. na 1.680.000 szt. cegieł rocznie, zaś rzeczywistą zdolność zatrudnienia w ww. Zakładzie na 49 pracowników na jedną zmianę. Należy zauważyć przy tym, że zgromadzona w sprawie dokumentacja archiwalna nie pozwalała na jednoznaczne stwierdzenie, czy w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie wynosiła ponad 50 osób. Sam organ kwestionując wiarygodność opinii biegłego oparł się na całokształcie ujawnionych dokumentów archiwalnych wskazując, że wynika z nich, że w dacie relewantnej dla sprawy zatrudnienie w przedsiębiorstwie Zakłady [...] sp. z o.o., kształtowało się na poziomie od 45 do 108 pracowników produkcyjnych (biorąc pod uwagę sezonowość pracy przedmiotowego zakładu), zaś jego zdolności zatrudnienia kształtowała się powyżej 100 pracowników.

W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organowi nie udało się skutecznie zanegować wartości dowodowej opinii biegłego M. M.. Biegły oprał swoje stanowisko na szczegółowych wyliczeniach wynikających z wiedzy specjalistycznej, sporządzając swoją opinię na podstawie całokształtu dostępnego materiału dowodowego w sprawie. Wskazane zaś przez Ministra wątpliwości w zakresie zakwalifikowania przez biegłego przedsiębiorstwa jako cegielnia, a nie jako zakładu ceramicznego, oraz przyjęcia krótszego okresu produkcji (od kwietnia do października, zamiast do połowy listopada), wymagały od organu wystąpienia do biegłego z prośbą o ich wyjaśnienia, ewentualnie uzupełnienie opinii. Minister nie zdecydował się na podjęcie takiej inicjatywy. Zamiast tego podjął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji polemikę z przedmiotową opinią, arbitralnie przyjmując, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika zdolność Zakładów [...] sp. z o.o. do zatrudnienia na jednej zmianie powyżej 50 pracowników. Powyższe stanowisko organu budzi tym większe wątpliwości gdy uwzględni się okoliczność, że materiały archiwalne dotyczące Zakładów [...] sp. z o.o. pochodzą z różnych okresów i wypływa z nich niejednoznaczny obraz zarówno co ogólnego poziomu zatrudnienia w przedsiębiorstwie, jak i co do samej wielkości zatrudnienia pracowników na jednej zmianie. Wobec powyższego, negację przez organ ustalonej przez biegłego zdolności do zatrudniania pracowników, potraktować należy jako bezpodstawną polemikę z opinią biegłego.

Powyższa korekta dokonana przez organ w zakresie zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę roboczą w przedmiotowym przedsiębiorstwie nie mieściła się w granicach swobodnej oceny dowodów. Należy podnieść, że rozpoznawanie spraw w postępowaniu administracyjnym opiera się na zasadzie legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów (art. 8 k.p.a.) Organ ma przy tym obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego oceny pod kątem zastosowania odpowiedniej normy prawa materialnego. Środkami dowodowymi w postępowaniu administracyjnym mogą być wszelkiego rodzaju dowody (o ile są zgodne z prawem) pod warunkiem, że mają istotne znaczenie w danej sprawie a więc mogą się przyczynić do jej prawidłowego rozstrzygnięcia (art. 75 § 1 k.p.a.). Oceniając dowody organ kieruje się swobodną oceną dowodów (art. 80 k.p.a.), co oznacza, że ma obowiązek dokonać oceny dowodów zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego. Zdaniem Sądu, w realiach niniejszej sprawy organ nie sprostał powyższym regułom.

W związku z tym Sąd stwierdził, że organ przedwcześnie przyjął, iż przedmiotowa opinia zawiera wewnętrzne sprzeczności i niespójności, nie jest zatem jasna i czytelna. Sąd uznał więc, że w części dotyczącej pkt I zaskarżona decyzja organu została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdza, że nie ma racji Skarżący twierdząc, że co do przejętego przedsiębiorstwa Skarżącego postępowanie nacjonalizacyjne nie zostało wszczęto przed dniem 31 marca 1947 r. Jak słusznie podniósł organ, na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z 29 listopada 1946 r., przedsiębiorstwo pn. Zakłady [...] Sp. z o.o. – K. zostało umieszczone w czwartym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem, zostało następnie ogłoszone w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], poz. [...] z dnia 7 grudnia 1946 r. Z powyższego wynika zatem niewątpliwie, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tj. przed dniem 31 marca 1947 r. Wobec tego przedmiotowy zarzut skargi jest chybiony.

Skarżący zarzucił również, że nacjonalizacji podlegały także nieruchomości nie pozostające w związku funkcjonalnym z przedsiębiorstwem, w tym budynki mieszkalne wykorzystywane przez wspólników przedsiębiorstwa na cele mieszkalne. Podkreślić należy, że na podstawie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej przeszły na rzecz Państwa w całości przedsiębiorstwa wraz z majątkiem ruchomym i nieruchomym (art. 6 tejże ustawy). W przepisach ustawy nacjonalizacyjnej nie ma przepisu, który pozwalałby na przejęcie w ramach nacjonalizacji mienia nie należącego do przedsiębiorstwa. Przepisów o nacjonalizacji ze względu na ich charakter nie można interpretować rozszerzająco (por. pogląd wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07). Jak wynika jednak z akt sprawy, brak jest jakiegokolwiek dowodu, nawet pośredniego, który pozwalałby wykazać, że dwa budynki mieszkalne przejęte na rzecz Państwa stanowiły własność prywatną. Skarżący także nie wykazał aby było inaczej. Natomiast składniki majątkowe przedsiębiorstwa niezbędne do prawidłowego jego funkcjonowania zostały objęte protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 4 sierpnia 1950 r. w K.. Protokół ten został zatwierdzony następnie orzeczeniem Ministra Przemysłu Materiałów Budowlanych z 3 lutego 1956 r., nr GM/Fr 3-III-5/56. Zgodzić się należy ze stanowiskiem orzecznictwa, że wprawdzie objęcie składników majątkowych protokołem zdawczo-odbiorczym wymagało ustalenia, że stanowią one majątek przedsiębiorstwa (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 1999 r., sygn. akt IV SA 2484/98, Lex nr 48637), ale po zatwierdzeniu, mającym jedynie znaczenie deklaratoryjne, protokół ten jest dowodem, nawet jedynym, świadczącym o tym, że dane przedsiębiorstwo z określonymi składnikami przeszło na własność Państwa z mocy ustawy nacjonalizacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z 2 października 1967 r., sygn. akt I CZ 74/67, OSNC 1968, nr 12, poz. 211; podobnie postanowienie SN z 25 lipca 2001 r., sygn. akt I CKN 1350/98, OSNC 2002, nr 3, poz. 41). Z tego względu przyjąć należy, że wobec braku jakichkolwiek przeciwdowodów świadczących o tym, że określony składnik majątkowy przedsiębiorstwa nie powinien zostać przejęty przez Państwo (Skarżący nie zaoferował takich dowodów) z racji tego że stanowił wówczas własność prywatną, decydujące znaczenie w tej kwestii należy przypisać dokumentom archiwalnym, przede wszystkim ww. protokołowi zdawczo-odbiorczemu przedsiębiorstwa objętego właściwą decyzją nacjonalizacyjną (w tym przypadku orzeczeniem nr 33 Ministra Przemysłu Lekkiego z 1 lutego 1950 r. o przejęciu na własność Państwa Zakładów [...] Sp. z o.o. – K.). Powyższy konstatacja prowadzi do wniosku, że niniejszy zarzut skargi jest nietrafiony.

W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy organ będzie zobligowany wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Organ rozważy jednak czy w sprawie ma zastosowanie art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. poz. 1491). Minister dokona więc starannych ustaleń we wskazanym zakresie i w zależności od ich wyniku wyda właściwe rozstrzygnięcie, którego Sąd w chwili obecnej w żaden sposób nie przesądza.

Biorąc zatem powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił pkt I zaskarżonej decyzji (pkt 1 sentencji wyroku). O kosztach Sąd orzekł w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r., poz. 265) - obciążając Ministra obowiązkiem zwrotu Skarżącemu kosztów postępowania sądowego w kwocie 697 zł (wpis od skargi - 200 zł, wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika - 480 zł, opłata skarbowa od udzielenia pełnomocnictwa - 17 zł).

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).