Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 808/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3, art 135, art.145 par 1 pkt 1 lit a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7,art.77 par 1, art.80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par.3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 808/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek (spr.), Sędziowie: WSA Ewa Michna, WSA Nina Półtorak, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012r., sprawy ze skargi J.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 30 marca 2012r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 7 lutego 2012r. -


UZASADNIENIE

W dniu 3 listopada 2011r. J.S. skierował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lipca do sierpnia 1999r.

W uzasadnieniu wyjaśnił, że w 1999r. otworzył działalność gospodarczą, jednakże zaniedbał zgłoszenia w terminie tej działalności do ZUS. Dodatkowo, w pierwszym miesiącu działalności trafił do szpitala, co stało się przyczyną późniejszej rezygnacji z dalszej aktywności gospodarczej. Wnioskodawca nadmienił, że nie pracuje od ponad trzech lat, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego majątku, jest osobą bezdomną i mieszka w przytułku dla bezdomnych mężczyzn.

Decyzją z dnia 7 lutego 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 706,19 zł za okres od lipca do sierpnia1999r.

Organ ustalił, że J.S. prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...]. Wnioskodawca nie figuruje w ewidencji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., ale jest zarejestrowany w jego Dziale Pomocy Bezdomnym. W chwili obecnej jest mieszkańcem Przytuliska Dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez Zgromadzenie [...] w K. J. S. nie jest właścicielem, współwłaścicielem czy użytkownikiem wieczystym żadnej nieruchomości. Jednocześnie jest jednak właścicielem samochodu ciężarowego R.., współwłaścicielem samochodu osobowego P.. oraz właścicielem motoroweru C.. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej J. S. jest po rozwodzie od dnia 27 marca 2002r.

W toku postępowania ustalono również, że wnioskodawca poza zadłużeniem wobec ZUS, posiada inne zobowiązania z tytułu nieopłaconych alimentów w kwocie 400,00 zł, a ponadto z tytułu zaciągniętego kredytu w Lukas Banku na łączną kwotę ok. 3380,00 zł. Nie zalega z podatkami wobec urzędu skarbowego.

Jeśli chodzi o sytuację zdrowotną, J.S. miał w 2011r. skręcony staw skokowy lewej nogi i z tego powodu pozostaje w leczeniu, ponadto jest pod stałą opieką lekarską z powodu choroby serca i z powodu nadciśnienia tętniczego. Do sprawy dołączona została przez zobowiązanego dokumentacja medyczna, potwierdzająca istniejące schorzenia i zastosowane leczenie.

Mając na uwadze te okoliczności organ stwierdził, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą podstawy do umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). W stosunku do zobowiązanego nie zachodzi bowiem przypadek całkowitej nieściągalności. Wprawdzie wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej, ani też nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, niemniej jednak będąc zarejestrowany jako bezrobotny manifestuje gotowość do podjęcia zatrudnienia, a w przeszłości pobierał z tego tytułu zasiłek. Dodatkowo organ uznał za częściowo niewiarygodne złożone przez niego w toku postępowania oświadczenia, gdyż deklarował, że nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego, co nie znalazło jednak potwierdzenia w rejestrach.

Ponadto, przeciwko wnioskodawcy prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS obejmujące zaległości składkowe na FUS za okres od lipca do sierpnia 1999r., egzekucja jest nadal aktualna, a nie wyczerpano jeszcze wszystkich możliwości dochodzenia zaległości.

Organ przypomniał również, że zakres odpowiedzialności płatnika składek określa przepis art. 26 Ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła art. 31 u.s.u.s., a stanowi on, że płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, nie tylko teraźniejszym, ale również przyszłym.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia zaległości określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) organ podniósł, że sytuacja materialna wnioskodawcy choć jest trudna, to nie daje podstaw do uznania, że spłata zobowiązania z tytułu należności wobec ZUS mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki w sferze socjalno-bytowej, tym bardziej że nie wykazał on by starał się o wsparcie pomocy społecznej lub innej przewidzianej prawem formy pomocy państwa dla osób pozostających w trudnej sytuacji życiowej. Organ uznał, że obecna sytuacja zobowiązanego nie ma charakteru trwałego, a jedynie tymczasowy. Jej odmiana zależy w znacznej mierze od samego wnioskodawcy, który przy odpowiednim zaangażowaniu może znaleźć zatrudnienie, które w sposób znaczący poprawi jego byt. ZUS nie kwestionuje problemów zdrowotnych zobowiązanego, jednakże jego zdaniem nie udowodnił on, aby schorzenia te uniemożliwiały mu wykonywanie pracy zarobkowej. W dodatku zobowiązany nie wykazał, aby wymagał czasowej lub częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych oraz nie udowodnił, aby musiał sprawować opiekę nad jakimkolwiek członkiem rodziny.

Organ zaznaczył także, że wnioskodawca nie wykazał, aby w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej lub po jej zakończeniu, poniósł na skutek zdarzenia losowego lub klęski żywiołowej jakiekolwiek straty materialne, w wyniku których opłacenie należności z tytułu składek ZUS naraziłoby go na poniesienia ciężkich skutków, w tym pozbawiło możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie organu nie może uzasadniać umorzenia sam tylko fakt obciążenia wnioskodawcy zobowiązaniami prywatnoprawnymi, gdyż te nie powinny korzystać z uprzywilejowania względem należności wobec ZUS, które podlegając szczególnej ochronie i winny być regulowane w pierwszej kolejności.

Końcowo podniesiono, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku składek, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników ekonomicznych (rynkowych) ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenia. Jednocześnie informacyjnie dodano’ że spłacając zadłużenie, strona uniknie negatywnych konsekwencji wynikających z art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z jego treścią, przy ustalaniu prawa do emerytury i renty dla płatników składek zobowiązanych do opłacenia składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie uwzględnia się okresu, za który nie zostały opłacone składki mimo podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalne - rentowym w tym okresie.

Pismem z dnia 22 lutego 2012r. J.S. złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu ponownie odwołał się do okoliczności faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej wskutek choroby. Zaznaczył, że pomimo uiszczania wcześniej należnych składek po zaistnieniu przesłanek wypłaty zasiłku chorobowego ZUS odmówił mu tego świadczenia, a on przez kolejne dwa miesiące 1999r. pozostawał jeszcze zarejestrowany jako osoba zobowiązana do uiszczania składek, gdyż liczył na pozytywne rozpatrzenie jego sprawy. Dodatkowo, ZUS nie poinformował go w żaden sposób o powstałym zadłużeniu, a o sprawie dowiedział się przypadkowo dopiero chcąc ponownie podjąć wykonywanie działalności gospodarczej w 2007r.

Obecnie wnioskodawca pozostaje pod stałą opieką lekarską w związku z chorobą serca i nadciśnieniem. J.S. wyjaśnił, że wprawdzie otrzymywał stypendium z urzędu pracy w związku z odbywanym szkoleniem, jednakże nie zmieniło ono nic w jego sytuacji, zaś otrzymane pieniądze przeznaczył na posiłki i dojazd.

Odnosząc się do ustaleń poczynionych przez organ odwołujący się stwierdził, że zakupiony w maju 2008r. chiński motorower uległ awarii i został przekazany innej osobie. Oznajmił również, że nie jest właścicielem samochodu marki R., ponieważ sprzedał go kilka lat temu, ani też nie jest współwłaścicielem samochodu marki P., który został zbyty w 2011r. Wnioskodawca zakwestionował twierdzenie organu jakoby sytuacja braku zatrudnienia i kłopoty finansowe były sytuacją przejściową, stwierdził, że jako osoba bezrobotna przyjmuje wszystkie propozycje pracy oferowane przez urząd, niestety, jak twierdzi, z powodu wieku (ukończone 50 lat), nie otrzymuje żadnej pracy.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie dołączono dodatkowe dokumenty medyczne, w tym zaświadczenie lekarskie z dnia 23 lutego 2012r. o stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń: nadciśnienia tętniczego i zaburzeń gospodarki lipidowej. Dostarczono również urzędowe potwierdzenie zbycia pojazdu marki P. w dniu 23 lutego 2011 r. oraz kopię umowy kupna-sprzedaży udziału we własności tego pojazdu.

Decyzją z dnia 30 marca 2012r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Uzupełniając ustalenia faktyczne wskazano, że wnioskodawca ma dwójkę synów: P.J.S. urodzonego 25 października 1984r. i P.J.S. urodzonego 21 sierpnia 1996r. W wyniku przeprowadzonego swojego postępowania w sprawie, Prezes ZUS doszedł do takiej samej konkluzji jak organ wydający zaskarżoną decyzję z dnia 7 lutego 2012r., to jest że w odniesieniu do sytuacji J.S. okoliczności sprawy nie wskazują na stan całkowitej nieściągalność należności.

Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność ponoszonych stałych kosztów utrzymania, ani dokumentów potwierdzających posiadane zadłużenia z innych tytułów i ewentualne problemy w dokonywaniu ich spłaty, tudzież inne zaległości w regulowaniu bieżących opłat. Jednocześnie, zobowiązany nie ponosi aktualnie ciężaru własnego utrzymania, ze względu na wsparcie ze strony P., jest osobą poszukującą pracy i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W tych okolicznościach nie można zdaniem organu uznać, że podjęcie próby spłaty zadłużenia przez zobowiązanego miałoby pociągnąć za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego, pozbawiając go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie J.S. zaskarżył decyzję z dnia 7 lutego 2012r. żądając jej uchylenia i ponownego rozpatrzenia jego wniosku.

W uzasadnieniu powtórzył argumenty i zarzuty zawarte uprzednio we wniosku o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie w dniu 28 września 2012r. skarżący okazał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 kwietnia 2012r., w którym stwierdzono lekki stopień niepełnosprawności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia 30 marca 2012r. wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2010r. Nr 205, poz.1585 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które skutkowało koniecznością jego wyeliminowania z obrotu prawnego.

Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał - w szczególności - przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umorzone w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę).

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "(...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

W rozpoznawanej sprawie, organy obu instancji, odmawiając zastosowania umorzenia zaległości składkowych, oceniły sytuację bytową i majątkową skarżącego, dochodząc do przekonania, że "w stosunku do skarżącego nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności". Jednakże zdaniem Sądu w składzie orzekającym taka konstatacja nie została w sposób należyty i przekonywujący uzasadniona, co w przypadku sytuacji jakiej znajduje się skarżący powinno zostać dokonane ze szczególną wnikliwością i starannością.

Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność w następujących sytuacjach: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organy orzekające w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjęły zatem, że nie zaistniała żadna z sytuacji stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy jednak nie skonfrontowały sytuacji skarżącego w odniesieniu do poszczególnych przypadków świadczących o całkowitej nieściągalności, w każdym razie brak jest takiej analizy w uzasadnieniu rozstrzygnięć organów obu instancji.

Organy w jednym zdaniu wywodzą, że w tej sprawie nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności, by w następnym zdaniu wskazać, że wprawdzie skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej, ani też nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej, ale jako bezrobotny manifestuje gotowość do podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu taka ocena nosi charakter oceny zupełnie dowolnej i wewnętrznie sprzecznej. Organy przecież dokładnie wiedzą, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (działalność gospodarczą prowadził wiele lat temu), nie osiąga żadnych dochodów, jest osobą bezdomną – jest mieszkańcem P. prowadzonym przez Zgromadzenie Braci A., nie jest właścicielem, bądź współwłaścicielem lub użytkownikiem wieczystym żadnych nieruchomości, a także ruchomości o znacznej wartości, jest osobą rozwiedzioną od 2002r. i praktycznie samotną, a przy tym zadłużoną także z innych tytułów (alimenty). Sytuacja skarżącego wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonych rozstrzygnięciach musi prowadzić do wniosku, że ocena tej sytuacji zostało przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy i w tym zakresie należy organom postawić zarzut naruszenia art. 80 k.p.a., wyznaczającego granice swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W tym miejscu nasuwa się wątpliwość, czy z uwagi na sytuację skarżącego nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże organy obu instancji takiej pogłębionej analizy nie przeprowadziły, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wobec płatnika (skarżącego) prowadzona jest przez organ egzekucja należności, egzekucja jest aktualna, w związku z tym nie ma podstaw do uznania, że w wyniku podejmowanych czynności zadłużenie nie ulegnie przynajmniej częściowemu zaspokojeniu oraz nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jednakże takie stwierdzenie całkowicie abstrahuje od faktu, który znajduje potwierdzenie w dokumentach ZUS (pkt IX wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, załącznik nr 12 do Instrukcji), że prowadzona egzekucja do tej pory nie doprowadziła do odzyskania chociażby przysłowiowej złotówki zaległych składek.

Organy również przy ocenie, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) motywowały, że obecna sytuacja materialna skarżącego jest trudna jednak może ulec poprawie, a to z tego względu, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu umożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej w przyszłości. Jest to ocena bardzo uproszczona, nie uwzględniająca aktualnej bardzo trudnej sytuacji na rynku pracy, wieku skarżącego, oraz faktu bezdomności.

Niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna osoby ubiegającej o ich umorzenie winna być oceniana na dzień wydania przez organ ostatecznej decyzji w tym przedmiocie. Zatem motywacja organu, że w przyszłości ta sytuacja może się zmienić jest w ocenie Sądu nieuprawniona i stanowi przekroczenie zasady swobodnego uznania administracyjnego. Ustawodawca stworzył mechanizmy prawne umożliwiające umorzenie należności według stanu majątkowego strony aktualnego w czasie rozpatrywania wniosku o umorzenie należności. Tak wiec, przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. (por. wyrok WSA z dnia 14 maja 2009r., sygn. akt III SA/Lu 71/09, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 17/10).

Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego - zasadę prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Takie uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do nieprawidłowej subsumpcji, a więc albo błędnego zastosowania albo błędnej odmowy zastosowania przepisu. W konsekwencji może dojść do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W doktrynie jak również orzecznictwie sądów administracyjnych panuje dominujący pogląd, że nie można z treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wywodzić prawa organów do w istocie dowolnego decydowania o tym, czy umorzyć należności, czy też – mimo spełnienia ustawowego wymogu dopuszczającego możliwość zastosowania tej ulgi – odmówić umorzenia. Takiej arbitralności nie sposób pogodzić z ustalonym stanowiskiem doktryny prawnej i judykatury, które kategorycznie zakazuje stawiania znaku równości między "swobodą" w ocenie dowodów, a "dowolnością" w tym zakresie.

Stwierdzenie nieistnienia "stanu całkowitej niewypłacalności" wbrew wydawałoby się oczywistym faktom ilustrującym sytuację skarżącego obligowało organy (obu instancji) do dokonania wszechstronnej analizy, wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy (zarówno tych, które powołały one w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, jak i tych, które pominięto, mimo ich przywołania przez stronę) oraz pogłębionego uzasadnienia. Powinność ta wynika wprost w art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a., a pośrednio także ze standardu uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej (tym bardziej zaś decyzji "uznaniowej"), określonego w art. 107 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2005r., sygn. akt III SA/Wa 2809/05). Takiej oceny nie dokonano w pełnym wymiarze, a była ona konieczna dla ewentualnego wykazania, że wniosek o umorzenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie organy nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że nie zachodzi stan "całkowitej nieściągalności", co stwarza przecież podstawę do ubiegania się przez stronę o umorzenie. Inne rozumowanie przekreślałoby w istocie praktyczne znaczenie instytucji umorzenia, skoro jej wykorzystanie miałoby zależeć wyłącznie od niczym nieskrępowanej decyzji organów.

W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że decyzje organów obu instancji nie powinny się ostać w obrocie prawnym, ponieważ podstawowy w sprawie zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów jest wspólny dla obu tych orzeczeń.

Rozpatrując ponownie wniosek strony organy powinny - zgodnie z tym, co wywiedziono już wcześniej - dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwracał uwagę także skarżący (stan zdrowia i orzeczony stopień niepełnosprawności). Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki, w kierunku ewentualnego wskazania tych okoliczności, które wykluczają możliwość umorzenia, mimo spełnienia ustawowego wymogu uprawniającego do ubiegania się o taką ulgę albo w kierunku stwierdzenia, że takie szczególne względy w sprawie nie zachodzą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.