Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 604/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek (spr.) WSA Urszula Zięba Protokolant: Julia Mejer po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi H. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] października 2019r. H. H. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. We wniosku opisał swoją historię zawodową oraz rodzinną. Podniósł, że w 2012r. był uczestnikiem kolizji drogowej. Opisał szczegółowo swoją sytuację majątkową, zdrowotną, leczenie oraz wskazał depresję jako przyczynę powstania zadłużenia.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] w Ł. decyzją z [...] grudnia 2019r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej "u.s.u.s.").

Nadto wnioskodawca nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; nie wykazał, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia oraz nie wykazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, całkowicie pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy H. H. wskazał, że sytuacja w której znalazł się wraz z żoną jest absolutnie wyjątkowa. Podkreślił, że problemy finansowe związane są z bieżącym regulowaniem wydatków, przez co rodzina musi korzystać z pomocy najbliższych. Oświadczył, że część dokumentów została zniszczona, w tym pismo informujące o planowanym przerwaniu dostaw gazu i wody w związku z zaległościami płatniczymi. Podniósł, że środki finansowe w pierwszej kolejności rodzina przeznacza na zakup leków. Wskazał nadto, że konieczność spłaty zadłużenia spowoduje niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego. Zaznaczył, że rodzina zwróciła się o wsparcie do ośrodka pomocy społecznej. Oświadczył, że w pierwszoinstancyjnym wniosku o umorzenie należności błędnie wskazano, że wniesiono o rozłożenie na raty zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości, podczas gdy w rzeczywistości wniesiono o jego umorzenie, co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia 90% kwoty tego zobowiązania. Pozostałe 10% oraz całość kwoty na zapłatę zaległego podatku dochodowego uregulowane zostało ze środków pochodzących od jego rodzeństwa. Wnioskodawca oświadczył, że córka oraz matka żony prowadzą dwa odrębne gospodarstwa domowe i nie pokrywają kosztów związanych z utrzymaniem domu. Wskazał, że oczekuje obecnie na zabieg wszczepienia kardiowertera, zaznaczając jednocześnie, że wydolność jego serca określono na poziomie 15-20%. Podniósł, że rodzina obecnie znalazła się w dramatycznej sytuacji, wobec czego nie potraktowanie przez ZUS przedmiotowej sytuacji jako wyjątkowej jest dla niego krzywdzące.

Oświadczył, że bardzo chciałby podjąć aktywność zawodową, tak jak robił to intensywnie przez ostatnie 40 lat, jednak stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, a niniejsza sytuacja jest wyjątkowa. Wskazał, że w najbliższym czasie planuje starać się o formalne orzeczenie o niepełnosprawności lub stwierdzenie niezdolności do pracy. Oświadczył, że nie posiada ruchomości w postaci samochodów osobowych, a pozyskane przez ZUS dane w tym zakresie nie są prawdziwe.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. decyzją z dnia [...] maja 2020r. nr [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...]

W uzasadnieniu ZUS wskazał, że rozpatrując wniosek strony podjął niezbędne czynności do ustalenia, czy w jej przypadku występują przesłanki, które stanowiłyby podstawę do umorzenia należności. Zadłużenie na koncie H. H. powstało, ponieważ nie opłacał on w ustawowym terminie należnych składek.

Z przedłożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że: prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną Z. H., jego żona posiada dochód z tytułu stosunku pracy w kwocie 1.718,00 zł netto, wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera świadczeń ani zasiłków z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, posiada we wspólności małżeńskiej nieruchomość zabudowaną położoną w gminie S. S., [...], dla której Sąd Rejonowy w N. S. prowadzi księgę wieczystą nr [...], nie posiada wartościowych składników mienia ruchomego podlegających egzekucji lub zastawowi, stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą łącznie 1.370,00 zł w tym: z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 970,00 zł, z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie 400,00 zł, w grudniu 2019r. przeszedł operację wszczepienia rozrusznika serca i oczekuje na kwalifikację do wymiany zastawek serca; od wielu lat cierpi na depresję i jest pod stałą opieką psychiatry. Ponadto wnioskodawca utrzymuje się tylko z pensji żony; dom, w którym mieszka wymaga ciągłych, niezbędnych napraw, ponieważ nigdy nie było go stać na generalny remont - instalacje, dach itp. nie były nigdy wymieniane.

Z informacji uzyskanych na podstawie przedłożonych przez stronę dokumentów oraz pozyskanych przez ZUS z urzędu wynika, że: działalność gospodarczą pod nazwą H. H. [...]" prowadził on od 1 sierpnia 2003r. do 10 września 2019r. w przeważającym zakresie według PKD: transport drogowy towarów, w stosunku do wnioskodawcy od 30 stycznia 2013r. prowadzona jest czynna egzekucja przez Dyrektora Oddziału ZUS w N. S.; na przestrzeni ostatnich 12 miesięcy wyegzekwowano kwotę 12.141,18 zł, cierpi on na dolegliwości kardiologiczne, pulmonologiczne oraz psychiczne, jego żona cierpi na dolegliwości ortopedyczne. Nadto zobowiązanie wnioskodawcy z tytułu podatku od nieruchomości zostało spłacone w 10% a w 90% umorzone, a zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego zostało spłacone przy pomocy rodziny.

ZUS wskazał w tym miejscu na przypadki umorzenia należności z tytułu składek określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., dotyczące całkowitej nieściągalności, wyjaśniając przy tym, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s nie wystąpiła, ponieważ nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s nie wystąpiła, ponieważ co prawda wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże posiada majątek w postaci zabudowanej nieruchomości we wspólności małżeńskiej, oraz posiada następców prawnych; zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki. Nadto przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s nie wystąpiła, ponieważ w stosunku do strony nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 4b u.s.u.s nie wystąpiła, ponieważ w stosunku do wnioskodawcy nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W związku z powyższym zdaniem organu przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s nie zachodzi, ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; na chwilę obecną nie został ustalony element całkowitej nieściągalności przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne; egzekucja jest w toku i jest skuteczna; w ciągu ostatnich 12 miesięcy wyegzekwowano kwotę 12.141,18 zł.

W związku z powyższym, w ocenie ZUS, nie zachodzą wobec wnioskodawcy przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

ZUS wskazał następnie na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek i wyjaśnił, że średnia kwota przypadająca miesięcznie na gospodarstwo domowe strony tj. 1.718,00 zł jest niższa od minimum socjalnego określonego według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego za IV kwartał 2019r. na kwotę 2.010,36 zł, jest jednak znacznie wyższe od minimum egzystencji za 2019r., które dla ww. warunków wyniosło 1.056,24 zł. Oznacza to, że sytuacja finansowa gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest trudna, ale nie stanowi zagrożenia dla jego egzystencji.

ZUS podkreślił, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. U.s.u.s. daje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów formalnych) udzielenia ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego, z której może wnioskodawca skorzystać po złożeniu stosownego wniosku. W ramach udzielonej ulgi istnieje możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania w kwotach, pozwalających na zapewnienie środków utrzymania. Zważywszy na powyższe sytuacja, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w przypadku strony nie ma miejsca.

W opinii ZUS, z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika również, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które doprowadziły do likwidacji działalności gospodarczej, a więc nie zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

ZUS wskazał w tym miejscu, że wnioskodawca cierpi na dolegliwości kardiologiczne, pulmonologiczne oraz psychiczne. W związku z przedmiotowymi dolegliwościami był kilkukrotnie hospitalizowany. ZUS podkreślił, że zrozumieniem podchodzi do wykazywanych dolegliwości, które zostały udowodnione w sposób jasny i nie pozostawiający wątpliwości. Strona nie wykazała jednak stosownym oświadczeniem, że jest trwale i całkowicie niezdolna do pracy. Sytuacja zdrowotna wnioskodawcy jest zdaniem organu niewątpliwie trudna, jednak wydając decyzję o umorzeniu bądź o odmowie umorzenia zobowiązania składkowego zobowiązany jest on działać na podstawie i w granicach prawa oraz obiektywnie ocenić przedłożone dowody. Pomimo niewątpliwych dolegliwości zdrowotnych strony, ZUS podkreślił, że nie może uznać wnioskodawcy za niezdolnego do pracy, gdyż właściwym do tego organem jest Komisja Lekarska ZUS. W dokumentacji brak jest zaświadczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, a więc wobec braku udowodnienia niezdolności do pracy, ZUS podniósł, że zobowiązany jest przyjąć, iż wnioskodawca jest zdolny do pracy. Nadto wnioskodawca nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Mając na uwadze powyższe, nie sposób zatem uznać, że zaistniała przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

ZUS podkreślił przy tym, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa.

Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest on zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności biorąc pod uwagę powyższą argumentację na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

ZUS podkreślił, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, ale jest to niewystarczające do umorzenia.

Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Płatnik składek odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli ZUS dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku strony, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie negatywnego dla niej rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie zaległości z tytułu składek byłoby przedwczesne.

ZUS podniósł, że decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na wnioskodawcę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na nim do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie decyzji o umorzeniu zaległości.

ZUS wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ocena dowodów prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. H. H. nie zgodził z rozstrzygnięciem organu, wskazując, że decyzja została wydana po terminie ustalonym w Kodeksie postępowania administracyjnego, a odmowa umorzenia narusza jego interes prawny. Skarżący podkreślił, że dowiódł, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325) dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję w oparciu o wyżej wskazane reguły, Sąd uznał, że narusza ona prawo w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w Ł. z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] odmawiającą skarżącemu H. H. umorzenia należności z tytułu składek.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy zasadnie mając na uwadze cały materiał dowody, ZUS uznał, że w przypadku skarżącego nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r., poz. 266) dalej u.s.u.s., a także, że skarżący nie wykazał wystąpienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem skarżącego bowiem dowiódł on, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić przedmiotowych należności.

Rozpoznając niniejszą sprawę należy jednak najpierw przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Jak wynika z ust. 3 tego przepisu, całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję albo gdy 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Powyższe wyliczenie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r., ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wyjaśnić należy w tym miejscu, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach, tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010r. sygn. akt II GSK 1036/09 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009r. sygn. akt II GSK 225/09), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, ZUS może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009r. sygn. akt II GSK 703/08).

Powyższe nie oznacza jednak, że rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie może cechować dowolność, o czym świadczą określone w ww. przepisach ustawy i rozporządzenia przesłanki podejmowania decyzji w tej materii, których katalog został określony jasno i precyzyjnie, zakreślając granice swobodnego uznania organu. ZUS przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany bowiem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych wyżej przepisach prawnych, bo tylko w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008r. sygn. akt II GSK 321/07).

Wydając rozstrzygnięcie w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek organ administracji publicznej powinien postępować w zgodzie z podstawowymi zasadami prowadzenie postępowania administracyjnego ujętymi w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r. poz. 256 ze zm.) dalej k.p.a. Jedną z tych zasad jest zasada prawdy obiektywnej ujęta w art. 7 k.p.a., która wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu, stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w ww. przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne, wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanej w ramach, tzw. uznania administracyjnego, skoro pozwala na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, materiałów dowodowych, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Co więcej, w zgodzie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, i bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.

W świetle orzecznictwa sądowego decyzje tzw. uznaniowe, podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych, polegającej nie na kontroli uznania administracyjnego samego w sobie, lecz kontroli kwestii, czy decyzja została podjęta właśnie w zgodzie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje więc zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r. sygn. akt II GSK 817/09).

W okolicznościach niniejszej sprawy zasadnie ZUS wskazał, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Nadto prawidłowo również ZUS sięgnął do dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w tym do ww. rozporządzenia, w których jak już wyżej wskazano, przewidziano możliwość umorzenia ww. należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu nieprzekonująca jest jednak argumentacja organu o braku podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 jak i pkt 3 rozporządzenia.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W przedmiotowej sprawie, ZUS w zaskarżonej decyzji ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że sytuacja skarżącego jest trudna, ale nie stanowi ona zagrożenia dla jego egzystencji, gdyż średnia kwota przypadająca miesięcznie na gospodarstwo domowe strony, tj. 1.718,00 zł jest niższa od minimum socjalnego, jednakże jest ona znacznie wyższe od minimum egzystencji za 2019r. ZUS wskazał przy tym na możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności w postaci układu ratalnego i na płynące z jego zawarcia korzyści.

W ocenie Sądu organ nieprawidłowo ocenił ogólną przesłankę umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wprawdzie ZUS dokonał analizy określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji, niemniej nadal nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Co więcej, w ogóle nie wzięto pod uwagę wysokości zaległości.

Niezrozumiałe w ocenie Sądu, jest nadto wskazywanie w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, podczas gdy powyższe twierdzenia przeczą zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. Jak z niej wynika, skarżący na etapie całego postępowania wskazywał na zwrócenie się przez niego o pomoc do ośrodka pomocy społecznej oraz na fakt pomocy finansowej ze strony jego rodzeństwa. W aktach administracyjnych znajdują się zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. S. z dnia 27 stycznia 2020r., 3 lutego 2020r. wydane na wniosek żony skarżącego Z. H. o pobieraniu w okresie od 1 stycznia 2020r. do 31 stycznia 2020r. przez jej rodzinę zasiłku celowego i w naturze – specjalny zasiłek celowy oraz skierowaniu jej rodziny przez ten ośrodek do korzystania z Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020.

W odpowiedzi na skargę, wbrew dokumentom zebranym w sprawie, ZUS powielił argumentację, że skarżący nie korzystał z pomocy opieki społecznej.

Zdaniem Sądu przy ocenie wystąpienia powyższej przesłanki, ZUS powinien wziąć również pod uwagę, że inny organ Burmistrz S. S. decyzją z dnia [...] listopada 2019r. postanowił umorzyć zaległość podatkową w 90% i w całości odsetki za zwłokę. Jak bowiem stwierdził, sytuacja w jakiej znajduje się rodzina wnioskodawcy zarówno finansowa jak i zdrowotna jest trudna, a on sam znajduje się w sytuacji odpowiadającej kryterium ustawowej przesłanki "ważnego interesu podatnika".

Reasumując, w rozpoznawanej sprawie organ nie dokonał niezbędnych ustaleń, w celu ustalenia, czy przedstawiona przez skarżącego sytuacja życiowa i majątkowa pozwala na opłacenie zaległych składek. Organ nie wyjaśnił dostatecznie wnikliwie dlaczego w badanym przypadku wystąpiła sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Za nieprzekonującą należy uznać również argumentację organu dotyczącą niewystąpienia w przypadku skarżącego przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Omawiana przesłanka występuje w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ocena sytuacji wnioskodawcy w kontekście wskazanej przesłanki wymaga rozważenia, czy choroba nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Innymi słowy, czy zapłata zaległości przez skarżącego, z uwagi na jego problemy zdrowotne, jest w ogóle możliwa.

Wymaga przy tym przypomnienia, że przedmiotowa zaległość wynosi 82.104,85 zł, a jedynym źródłem utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego jest wynagrodzenie jego żony z tytułu stosunku pracy w kwocie 1.718 zł, przeznaczane na bieżące potrzeby związane z codzienną egzystencją, tj. leki, utrzymanie domu. Bezsporne w sprawie jest również to, że skarżący cierpi na dolegliwości kardiologiczne, pulmonologiczne i psychiczne. Jak wynika z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia z dnia 30 grudnia 2019r. oczekuje on na przyjęcie do Oddziału Kardiologii w N. S., celem wszczepienia kardiowertera, bez którego wydolność pracy jego serca została określona na poziomie 15-20%.

W ocenie ZUS pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego, nie zaistniała jednak przesłanka z ww. przepisu.

Jakkolwiek w zaskarżonej decyzji organ nie zanegował, że skarżący jest chory, jednakże w swojej ocenie zupełnie pominął rodzaj choroby i związane z tym następstwa, w tym możliwość zarobkowania przez skarżącego. Trudno bowiem przyjąć, że osoba u której stwierdzono wydolność pracy serca na poziomie 15-20% będzie mogła normalnie pracować i spłacać swoje zobowiązania. ZUS nie pochylił się w swojej ocenie nad tymi istotnymi dla rozstrzygnięcia kwestiami, ograniczył się bowiem tylko do podniesienia, że skarżący nie przedłożył orzeczenia o niezdolności do pracy, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że jest do niej zdolny.

W świetle tak ustalonych okoliczności wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie było podstaw do twierdzenia, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna zobowiązanego umożliwiają mu spłatę należności, bez wywołania ciężkich skutków dla niego i jego rodziny.

Zdaniem Sądu, zaprezentowane przy tym przez ZUS stanowisko nie zawiera przekonywującej argumentacji dlaczego skarżącemu odmówiono umorzenia składek.

W konsekwencji powyższego wydanie zaskarżonej decyzji, bez wyjaśnienia omówionych zagadnień, przyjęcie ustaleń niezgodnych z zebranym materiałem dowodowym, brak odniesienia się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzasadnia ocenę, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż sprawa winna być ponownie przeanalizowana, w szerszym zakresie niż to uczyniono w zaskarżonej decyzji.

W tych ramach organ uwzględni powyższe rozważania Sądu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny. Natomiast ocena przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji, zwłaszcza decyzji o charakterze uznaniowym ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Należy też zauważyć, że w świetle dołączonego do skargi orzeczenia z dnia 18 sierpnia 2020r. o całkowitej niezdolności do pracy skarżącego, upadła podnoszona w zaskarżonej decyzji argumentacja, że choroby nie odebrały skarżącemu możliwości zarobkowania.

W konsekwencji powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o uchyleniu zaskarżonej decyzji.