Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1428/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Wydziale II w dniu 7 marca 2012 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [..]listopada 2011 r. Nr [..] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej w skrócie "Kierownik USKOR"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071, ze zm., zwanej w skrócie "k.p.a.") oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust.1,2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, ze zm., dalej w skrócie "ustawa o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej") utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] 2011 r Nr [...], którą to decyzją odmówił uchylenia swoich poprzednich decyzji z [...] 2010 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] 2010 r.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] 2010 r. Kierownik USKOR odmówił skarżącemu M. S. przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. Organ wskazał, iż skarżący w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w L., w niewielkiej odległości od miejsca stałego zamieszkania (B.). Praca ta nie przybrała, zatem szczególnie dotkliwej formy tzn. nie była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i wyrwaniem z dotychczasowego środowiska.

W wyniku odwołania skarżącego decyzją z [...] 2010 r. Kierownik USKOR utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] 2010 r.

Pismem z dnia [...] 2011 r. M. S. zwrócił się do Kierownika USKOR o ponowne rozpatrzenie jego sprawy.

Decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik USKOR, kwalifikując wniosek jako złożony w trybie art. 154 § 1 k.p.a., odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia [...] 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] 2010 r.

W uzasadnieniu organ zawarł rozważania zarówno odnośnie braku przesłanek zastosowania art. 154 § 1 k.p.a. jak też odnośnie braku merytorycznych podstaw przyznania świadczenia w związku z niespełnieniem przesłanki z art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej.

Odwołując się skarżący podniósł, że w czasie wojny został deportowany przez niemiecki Arbeitsamt z B. do odległej o około 10 km miejscowości L., gdzie wykonywał pracę przymusową od [...] 1943 r. do [...] 1945 r. tj. rok i 9 miesięcy.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] 2011 r. Kierownik USKOR utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] 2011 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż nie zachodzi określona w art. 154 k.p.a. przesłanka zmiany decyzji w postaci słusznego interesu strony, gdyż nie może być uznany za taki interes dążenie strony do innej oceny tego samego stanu faktycznego, który już raz był oceniany przez organ administracji w decyzji podważanej obecnie przez stronę.

Jednocześnie organ stwierdził, że w przypadku skarżącego nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej warunek deportacji do pracy przymusowej. Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz jedynie dla tych, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w formie zaostrzonej (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Sam fakt przymusowej pracy nie może, zatem stanowić podstawy przyznania świadczenia. Konieczne jest także udowodnienie okoliczności deportacji do pracy. Tymczasem ze zgromadzonych dokumentów wynika, że skarżący wykonywał pracę w L., w niedalekiej odległości od swojego miejsca zamieszkania czyli miejscowości B. Zdaniem organu nie można w stosunku do skarżącego stwierdzić, że wykonywał pracę w sytuacji izolacji od dotychczasowego środowiska.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kierownika USKOR z dnia [...] 2011 r., ponownie opisując ciężkie warunki, w jakich przymusowo wykonywał pracę w czasie okupacji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.; zwanej "p.p.s.a.") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższego wynika, że nie każde naruszenie przepisów prawa skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia organu administracji, ale jedynie takie, które miało (w przypadku naruszeń prawa materialnego) lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy (w przypadku naruszeń przepisów postępowania), ewentualnie naruszenie miało charakter kwalifikowany (dający podstawę do wznowienia postępowania, ewentualnie stwierdzenia nieważności – art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, aczkolwiek została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie nie miało jednakże ostatecznie istotnego wpływu na wynik sprawy.

We wniosku skarżącego wszczynającego postępowanie nie został określony tryb postępowania, w jakim organ winien rozpatrzyć żądanie przyznania świadczenia. W toku postępowania organ zwracał się do skarżącego o sprecyzowanie wniosku w zakresie trybu jego rozpoznania, wskazując na konkretne tryby postępowania przewidziane w k.p.a. i informując, że z treści żądania można wywieść wniosek o rozpatrzenie sprawy w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W odpowiedzi skarżący podnosił, że prosi o "wznowienie" postępowania i wskazał na art. 2 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej. W tej sytuacji organ uznał, iż należy sprawę rozpatrzyć w trybie art. 154 § 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu ta kwalifikacja była błędna.

Organ nie dostrzegł, że powoływany przez skarżącego art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72 poz. 380) stanowi szczególny przepis w stosunku do uregulowanych w k.p.a. nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych. Złożenie wniosku z powołaniem się na ww. przepis ustawy z dnia 15 lutego 2011 r. zobowiązuje organ do dokonania na nowo oceny stanu faktycznego i dokonania subsumcji do aktualnego brzmienia art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Wskazany błąd nie miał jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja została, bowiem oparta zarówno o (zbędne) rozważania organu odnośnie spełnienia przesłanek art. 154 § 1 k.p.a. jak też o ustalenia i kwalifikację prawną sytuacji skarżącego w świetle aktualnej treści art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Ta ostatnia ocena organu zdaniem Sądu nie narusza prawa.

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej - represją, której zaistnienie jest konieczne dla przyznania świadczenia, jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r., lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Obecnie, zatem ustawodawca zrezygnował z wyłącznego wymogu, aby represja polegała na wywiezieniu poza granice państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939r., nadal jednakże przesłanką przyznania świadczenia jest "deportacja".

Zdaniem Sądu przy interpretacji obecnego brzmienia cytowanego przepisu nadal aktualne pozostają rozważania zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzeczeniu z dnia 16 grudnia 2009 r. (sygn. K 49/07) odnośnie rozumienia pojęcia "deportacja" jako szczególnie dotkliwej formy represji, której cechą jest nie tylko przymus świadczenia pracy, ale także połączenie tegoż przymusu z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska".

Organ bezspornie ustalił w zaskarżonej decyzji, że w okresie okupacji skarżący wykonywał pracę przymusową w miejscowości L., w niedalekiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania (o czym świadczy także znajdująca się w aktach sprawy mapa, z której wynika, że L. jest obecnie częścią B.), a którą tą odległość sam skarżący określa na 10 km.

W świetle powyższego należy zwrócić uwagę, że praca wykonywana przez skarżącego, praca ciężka, wykraczająca ponad wiek i siły kilkunastoletniego chłopca, jakim był wówczas skarżący, z całą pewnością nosi znamiona pracy przymusowej. Zważywszy jednak na kwestię niewielkiej odległości dzielącej miejscowość rodzinną i miejscowość, w której skarżący wykonywał pracę, trudno jest w omawianym przypadku mówić o deportacji.

Człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego z sytuacją osoby, która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów. Nie każda z osób skierowanych do pracy przymusowej, w granicach państwa polskiego i poza jego granicami, choćby była to niewolnicza praca, lecz wykonywana w tej samej, czy też pobliskiej miejscowości, podlegała deportacji. Pojęcie "deportacji", jako "wywiezienia" również musi mieć jakieś rozsądnie przyjęte granice stosowania – nie każde wywiezienie jest deportacją. Trudno przyjąć, że skarżący, wywieziony na niewielką odległość od swojego miejsca zamieszkania, stracił możliwość więzi z rodzinnymi stronami i musiał sprostać szczególnej represji, skutkującej koniecznością dostosowania się do zupełnie nieznanego środowiska. Jego sytuacji nie można, zatem określić jako "wyrwania" z dotychczasowego środowiska, co jest niezbędną cechą deportacji.

Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.