Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 615/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 14 lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2010r., p o s t a n a w i a 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2) odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Ł. W. (dalej zwanego skarżącym) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 14 lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za marzec 2010 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.906 zł. W związku z tym skarżący etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 197 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarżący na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, konkretnie radcę prawnego A. P.

W złożonym formularzu PPF, odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, skarżący oświadczył, że gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwojgiem dzieci (syn -14 lat, córka – 5 lat), że prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2013 r. osiągnął dochody w wysokości 27.706 zł przed opodatkowaniem (po opodatkowaniu 22.441,86 zł, co wskazuje na dochody miesięczne w kwocie 1.870 zł, które, jak stwierdził, w całości przeznaczył na utrzymanie rodziny) i która w ostatnich miesiącach nie przynosiła dochodów (w tym względzie wskazał, iż obecnie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej), że jego dochody obciąża niespłacony kredyt w wysokości 46.600 zł, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku (poza dwoma samochodami ciężarowymi wykorzystywanymi do prowadzenia działalności gospodarczej, tj samochodem ciężarowym marki Scania o wartości 20.000 zł i samochodem ciężarowym marki Man o wartości 25.000 zł), że zamieszkuje wraz żoną i dwojgiem dzieci w mieszkaniu o powierzchni 49 m², którego koszt utrzymania opiewa na kwotę 450 zł miesięcznie (jak wskazał pozostałe środki przeznaczone są na zakup wyżywienia, ubrania i utrzymania dzieci) oraz, że żona uzyskuje dochody ze stosunku pracy (½ etatu) w wysokości 840 zł brutto, zaś on sam dochody w wysokości 1.680 brutto (1.200 zł netto), uzyskując je po zatrudnieniu się w firmie "U" H. W.

W załączeniu do wniosku skarżący przedłożył kserokopie: faktur dotyczących zakupu gazu (łącznie z wezwaniem do zapłaty) i energii elektrycznej, zawiadomienia o zmianie opłaty za dostawę zimnej wody i odprowadzenie ścieków, umowy o pracę na czas określony (zawartej przez żonę skarżącego), zestawienia opłat za przedszkole, do którego uczęszcza córka skarżącego, wypisu z aktu notarialnego dotyczącego umowy ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym i jego żoną. Wraz z kserokopiami opisanych dokumentów skarżący przekazał pisemną informację na temat kosztów bieżącego utrzymania, z której wynika, że miesięczne wydatki związane z utrzymaniem rodziny (w tym związane z zakupem żywności) opiewają na kwotę 1.290 zł (gaz – 120 zł, energia elektryczna – 150 zł miesięcznie, czynsz – 340 zł, TV i Internet – 150 zł, zakup żywności dla całej rodziny – ok. 350 zł, przedszkole córki – 180 zł), wskazując jednocześnie, iż na zakup kosmetyków, środków czystości, ubrań, książek i zabawek dla dzieci miesięcznie przeznacza środki w wysokości 390 zł, zaś w spłacie rat kredytu w wysokości 1.800 zł korzysta z pomocy rodziców (zgodnie z oświadczeniem ratę kredytu do kwoty około 650-700 zł spłaca z dochodów własnych i żony).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie całkowitym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym winno być stosowane do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Zatem każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów.

Jednocześnie wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Zmierzając do ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego referendarz sądowy, poza danymi zawartymi w przedmiotowym wniosku oraz wynikającymi z przedłożonych kserokopii dokumentów i pisemnego zestawienia kosztów utrzymania, dokonał również analizy informacji zawartych w dokumentach i piśmie będących odpowiedzią skarżącego na wezwanie tut. Sądu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przy sprawie o sygn. akt I SA/Op 101/14. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przekazał m.in. kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych przez niego i żonę dochodów w roku podatkowym 2013 (PIT-36), z których wynika, iż skarżący w tym okresie ze stosunku pracy oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 316.017,72 zł (ponosząc koszty w wysokości 287.672,26 zł), zaś żona z innych źródeł przychody w wysokości 246,96 zł. Skarżący przekazał także kserokopie deklaracji podatkowych VAT-7 dotyczących prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w miesiącach styczeń i luty 2014 r., w których wykazano sprzedaż towarów i usług w wysokości 4.845 zł.

Opisane wyżej pisma i dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 101/14.

Referendarz sądowy, mając na względzie informacje zawarte we wniosku o prawo pomocy jak też wynikające z przedłożonych kserokopii dokumentów i zestawienia kosztów, uznał, iż na chwilę obecną zapłata kosztów sądowych wymaganych zarówno na etapie skargi wniesionej do WSA w Opolu jak i mogące mieć miejsce na kolejnych etapach postępowania sądowego (tj. wpisu od skargi, opłaty kancelaryjnej, wpisu od skargi kasacyjnej) przekracza możliwości finansowe gospodarstwa domowego skarżącego. Przy czym oceny tej referendarz dokonał mając na uwadze również wymagalność kosztów sądowych w pozostałych sprawach zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie w jakim ta wymagalność dotyczy przedmiotowej sprawy.

Jednocześnie referendarz, dokonując analizy sytuacji gospodarstwa domowego skarżącego, uznał, iż w jego przypadku nie ma podstaw do zastosowania prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a.).

Jak wskazano wyżej prawo pomocy w zakresie całkowitym można stosować do osób żyjących w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia, bądź wsparcia innych osób). O takiej sytuacji nie można mówić w przypadku skarżącego.

Przede wszystkim należy wskazać na majątek skarżącego w postaci dwóch samochodów ciężarowych i związany z nim (przy odpowiednim wykorzystaniu) potencjał umożliwiający pozyskiwanie środków finansowych na poniesienie kosztów zawodowego pełnomocnika. Świadczy to również o niewykorzystanym potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącego.

Z przekazanych informacji wynika również, że skarżący i jego małżonka uzyskują dochody (wprawdzie nie są to duże dochody) ze stałego źródła, a do 1 marca 2014 r. skarżący (tj. do dnia zawieszenia działalności gospodarczej) pozyskiwał środki finansowej również z działalności gospodarczej. Nadto należy wskazać, iż skarżący uzyskuje znaczną pomoc od swoich rodziców w spłacie kredytu. W tym względzie należy bowiem przytoczyć tezę z orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 25 marca 2013 r., II FZ 104/13; Lex 1299412), w którym podkreślono, że "dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania prawa pomocy"

Poza tym, jak oświadczył skarżący, po podjęciu pracy przez współmałżonkę przeznacza od 650 zł do 700 zł na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych w postaci kredytu bankowego, które w żadnym razie nie mogą korzystać z pierwszeństwa w zaspokojeniu w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych jakimi są koszty związane z postępowaniem sądowym. Dbałość o regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza bowiem konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnych (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2012 r., sygn. akt I FZ499/11; LEX nr 1103914).

Odnośnie wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego należy na marginesie wskazać, że brak udziału zawodowego pełnomocnika nie pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu. Skarżący bowiem nie jest zobligowany do ponoszenia kosztów związanych z ustanowieniem zawodowego pełnomocnika aby jego skarga mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania przez Sąd w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.