Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1015/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA T. Zbrojewski, Sędzia WSA S. Wojciechowski, Asesor WSA E. Cisowska-Sakrajda (spr.), Protokolant sekretarz sądowy M. Stańczyk, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. N. kwotę 100,00 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] odmawiającą przyznania M. N. uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

W uzasadnieniu decyzji powołał przepis art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, wywodząc, iż represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. Odmawiając przyznania M.N. świadczenia stwierdził, iż skarżąca, co wynika z dokumentów francuskich z dnia 10 lutego 1983r. oraz aktu urodzenia, urodziła się w Martomoselle w dniu 27 listopada 1943r. podczas pobytu rodziców na robotach przymusowych, a urodzenie się i pobyt wraz z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją w rozumieniu ustawy. Z tego względu świadczenie nie może być przyznane skarżącej. Zauważył nadto, iż Fundacja "Polsko -Niemieckie Pojednanie" przyznając jednorazową pomoc finansową kieruje się własnymi odrębnymi przepisami, a przepisów tych nie można utożsamiać z przepisami powołanej wyżej ustawy.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie M. N. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i uznanie ją za osobę represjonowaną oraz przyznanie świadczenia pieniężnego. Zawarte w uzasadnieniu stanowisko Kierownika, zdaniem skarżącej, jest niezasadne w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, w wyroku z dnia 24 października 2003r. sygn. akt. OSK 135/04 Sąd Najwyższy uznał bowiem, że osoba urodzona na terenie III Rzeszy w okresie wykonywania pracy przymusowej przez matkę deportowaną do tej pracy objęta jest represją.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych powołał pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998r. syg. akt. OPS 5/98, wedle którego rozszerzająca wykładnia przepisu art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy nie byłaby uprawniona jako sprzeczna z brzmieniem przepisu, który nie przewiduje wyjątków od wymogu deportacji, wykraczająca poza wskazany w tytule ustawy zakres regulacji, a nadto prowadząca do zbędności art. 2 pkt 1, skoro praktycznie każda praca przymusowa wykonywana przez co najmniej 6 miesięcy na rzecz III Rzeszy w latach 1939 - 1945 uprawniałaby do świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podnieść, iż zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, stosownie do art. 1 § 2 wyżej powołanego aktu, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeśli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, w całości lub części, jeśli stwierdzi:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik

sprawy,

2. naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania

administracyjnego,

3. inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć

istotny wpływ na wynik sprawy.

W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w powołanym art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 ustawy podlega oddaleniu.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną przez M.N. decyzję Sąd dopatrzył się naruszenia przede wszystkim przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisu art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395) poprzez błędną jego wykładnię. Stosownie do powołanego przepisu represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 -1945. Zgodnie z przyjmowaną powszechnie przez orzecznictwo sądowe wykładnią powołanego przepisu o deportacji (wywiezieniu) można mówić zarówno wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy, gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania robót (np. Sąd Najwyższy, m.in. w wyrokach z dnia 13 stycznia 2001r., III RN 112/99, z dnia 14 marca 2002r., III RN 161/01 oraz z dnia 24 października 2003r. III RN 120/02, Naczelny Sąd Administracyjny wyrok z dnia 4 listopada 2002r., SA 874/02, z dnia 19 sierpnia 2004r., OSK 135/04). Niesłusznym byłoby bowiem wyłączenie dzieci urodzonych w obozie pracy czy na deportacji i przebywających tam w warunkach represji, z możliwości rekompensaty za utracone lata dzieciństwa związane z doznanymi represjami (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2001r., III RN 112/99, z dnia 14 marca 2002r., III RN 161/01 oraz z dnia 24 października 2003r. III RN 120/02) .

Sąd orzekający w tej sprawie podziela zaprezentowany wyżej kierunek wykładni wskazanego wyżej przepisu, a argumentem uzasadniającym ten pogląd, w ocenie Sądu, jest okoliczność, iż wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy - pobytu w obozie pracy lub na robotach przymusowych (por. Wyrok SN z 13 stycznia 2001r., III RN 112/99). Skoro zatem o represji nie decyduje wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało, to nie powinno również budzić wątpliwości, że osobą represjonowaną jest

także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę.

Sąd zauważył nadto, iż nie sposób byłoby racjonalnie uzasadnić pogląd, wedle którego sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe była inna od sytuacji dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Nie można bowiem zakładać, że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców. Tak samo nie można zakładać, że deportacja kobiety do pracy przymusowej, która urodziła dziecko po wywiezieniu nie rozciąga się na to dziecko (por. wyrok SN z 24 października 2003r., II RN 120/02). Z powyższych względów należało podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003r., II SA/Ka 834/01, iż odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy, w stosunku do osób osadzonych tam w wieku niemowlęcym czy dziecięcym, nawet jeśli dziecko nie mogło wykonywać pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości.

W analizowanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż skarżąca M. N. urodziła się w miejscu wykonywania przez jej matkę pracy przymusowej. Matka skarżącej została bowiem deportowana do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy w marcu 1943r., skarżąca urodziła się w dniu 27 listopada 1943r. w miejscowości Martomoselle we Francji, gdzie przebywała do grudnia 1945r. W ocenie Sądu rozpoznającego skargę M. N. była to represja w rozumieniu art. 2 powołanej ustawy. Z tego względu uznać należy, iż zaskarżona decyzja, co słusznie podkreślono w skardze, oparta została na błędnej wykładni tegoż przepisu przez Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W tym stanie rzeczy wydaje się, zdaniem Sądu, że brak jest podstaw do kwestionowania okoliczności doznania przez skarżącą represji w związku z pobytem w miejscu pracy przymusowej rodziców, zakładając oczywiście, iż wskazane okoliczności w toku ponownie prowadzonego postępowania zostaną potwierdzone.

W sprawie doszło także do naruszenia art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000, Nr. 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., ustanawiających naczelną zasadę, która ma wpływ na ukształtowanie całego postępowania, tj. na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, co z kolei stanowi niezbędny element prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Stosownie do tej zasady na organach ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Organy winny więc określić z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne, a następnie zarządzić przeprowadzenie z urzędu wskazanych dowodów (wyrok NSA z 26 października 1984 r., IISA 1205/84, ONSA 1984, Nr2, poz.98). Wskazana zasada wyłącza podjęcie rozstrzygnięcia, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, na podstawie domysłów wynikających z obcobrzmiących dokumentów, bez wezwania skarżącej do uzupełnienia wniosku o przedłożenie tłumaczenia tychże dokumentów. Z załączonych do skargi akt administracyjnych wynika wprawdzie, iż wezwano skarżącą do uzupełnienia podania, niemniej jednak w wezwaniu tym pominięto konieczność przedłożenia tłumaczenia sporządzonych w języku francuskim dokumentów, poświadczających okoliczność pracy przymusowej rodziców skarżącej oraz okoliczność urodzenia się skarżącej na deportacji. Zdaniem Sądu, przetłumaczenie dokumentów składanych przez stronę w języku obcym jest niezbędne, tylko bowiem w ten sposób można dokonać ich oceny. Jak wynika z treści przepisu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Z brzmienia tegoż przepisu, jak i określenia czynności urzędowych przyjętych przez Trybunał Konstytucyjny (OTK ZU 1997 r., nr 2 (11), póz. 27, s. 264), wynika więc obowiązek prowadzenia wszelkich czynności procesowych w języku polskim. Obowiązek ten obejmuje zarówno czynności dokonywane ustnie (kontakt z osobami biorącymi udział w czynnościach procesowych), jak i prowadzenie w tym języku pełnej dokumentacji postępowania, zwłaszcza posługiwanie się tłumaczeniami dokumentu obcojęzycznego na język polski.

Kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd dopatrzył się także naruszenia art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do powołanych przepisów obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej jest uzasadnienie prawne, które powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Użycie w § 3 powołanego przepisu zwrotu, iż "uzasadnienie powinno wyjaśniać podstawę prawną" oznacza, iż organ winien wyjaśnić stronom zasadność zastosowania przepisu prawnego, stanowiącego podstawę prawną rozstrzygnięcia sprawy, jak również treść tego przepisu, w szczególności zaś użyte w przepisie pojęcia budzące wątpliwości interpretacyjne. Uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz ocenę ustalonego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Zawarte w decyzji rozstrzygnięcie winno stanowić logiczną konsekwencję ustalonego w postępowaniu stanu faktycznego. Strona ma bowiem prawo znać motywy i przesłanki podjętej decyzji, gdyż bez tego nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek uzasadniania decyzji wynika nie tylko z powołanego przepisu, ale także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 k.p.a.) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 k.p.a.) (wyrok NSA z 15 lutego 1984r., SA/Po 1122/83, GAP 1986r, nr 4, s. 45).

Analiza decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dowodzi, iż nie spełnia ona wymogów powołanego przepisu,. W uzasadnieniu tej decyzji przytoczono wprawdzie treści przepisu art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy, nie wyjaśniono jednak treści tego przepisu, w szczególności pojęcia deportacja, nie odniesiono się do stanu faktycznego sprawy i nie wskazano motywów, które przesądziły o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. Decyzja ta zawiera jedynie lakoniczne stwierdzenie, iż "urodzenie się i fakt pobytu wraz z rodzicami na robotach przymusowych nie jest represją". Wskazane sformułowanie, zdaniem Sądu, nie spełnia wymogu powołanego wyż-ej przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza również, iż naruszono wyrażoną w art.11 k.p.a. zasadę przekonywania.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż w toku postępowania doszło do naruszenia przepisów art. 2 pkt. 2 lit a ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, art. 5 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. Nr 90, poz. 999 ze zm.) oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za zbędne.

O kosztach postępowania między stronami orzeczono na podstawie art. 200 u.p.s.a. Stosownie bowiem do powołanego przepisu w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Mając na uwadze fakt, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] Nr [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z poźn. zm.), uchylił decyzje.