Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 837/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 11
journal: Dz.U. 1993 nr 26 poz 117
law: Ustawa.z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Jacek Czaja Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej G. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lutego 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1697/09 w sprawie ze skargi G. N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r. o sygn. akt VI SA/Wa 1697/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] czerwca 2009 r. o unieważnieniu patentu na wynalazek, uzupełnioną decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. w zakresie kosztów postępowania, nr [...].

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Urząd Patentowy RP udzielił na rzecz uprawnionego G. N. patentu nr [...] na wynalazek pt. "Preparat farmaceutyczny w postaci syropu", z pierwszeństwem od dnia 19 lipca 1999 r.

W świetle opisu, przedmiotem wynalazku jest preparat farmaceutyczny w postaci syropu zawierający nie mniej niż 3% substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu (przy czym jako optymalną wartość wskazano 6%). W opisie podniesiono, że znane i stosowane dotychczas środki w postaci syropu zawierały ekstrakty substancji czynnych najczęściej w ilości nieprzekraczającej 2%, co wiązało się z mniejszym znaczeniem leczniczym oraz krótkim czasem trwałości (z reguły do 3 miesięcy). Zwiększenie zawartości ekstraktu powyżej wartości 3% skutkowało wzrostem trwałości preparatu farmaceutycznego.

Do patentu sformułowano trzy zastrzeżenia patentowe:

1) preparat farmaceutyczny w postaci syropu znamienny tym, że zawiera powyżej 3% substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu,

2) preparat wg zastrzeżenia 1 znamienny tym, że zawiera jako drugą substancję czynną ekstrakt z malin w ilości nie mniejszej niż 0,5%,

3) preparat wg zastrzeżenia 1 znamienny tym, że skomponowany jest na bazie miodu naturalnego.

Wniosek o udzielenie patentu był przez Urząd Patentowy RP rozpoznawany dwukrotnie, bowiem poprzednie decyzje tego organu (z dnia [...] grudnia 2003 r. i z dnia [...] maja 2004 r.) odmawiające udzielenia patentu zostały uchylone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1276/04.

W dniu 23 lutego 2007 r. "P. P. F. H. – L." S.A. z siedzibą we W. wniosło sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] kwietnia 2006 r. o udzieleniu patentu. Wnioskodawca zarzucił, iż przedmiotowy wynalazek w chwili zgłoszenia nie był nowy, wynikał w sposób oczywisty ze stanu techniki oraz wiedzy, a także wykazuje brak stosowalności przemysłowej.

G. N. uznał sprzeciw za bezzasadny. Sprawa trafiła zatem do rozpatrzenia przez Urząd Patentowy RP w trybie postępowania spornego.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Urząd Patentowy RP, działając na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (tekst jednolity: Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117, ze zm.) w związku z art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity: Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.; dalej powoływana jako "p.w.p."), unieważnił patent na wynalazek pt. "Preparat farmaceutyczny w postaci syropu". Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Urząd Patentowy RP uzupełnił swoje rozstrzygnięcie z dnia [...] czerwca 2009 r. o orzeczenie w zakresie kosztów postępowania, zasądzając od uprawnionego na rzecz wnioskodawcy kwotę 5498,90 zł.

W ocenie organu administracji, rozwiązanie objęte zastrzeżeniem patentowym nr 1 jest znane ze stanu techniki i brak mu nowości w kategorii wytworu (preparat).

Uzasadniając brak nowości spornego rozwiązania, Urząd Patentowy RP stwierdził, że preparat farmaceutyczny w postaci syropu zawierający powyżej 3% substancji aktywnej otrzymywanej z korzenia prawoślazu został ujawniony w: 1) publikacji P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego "Próba oceny trwałości Siruppus Althaeae", Farmacja Polska, tom. 52, nr 10, 1996 r.; 2) Protokole nr 193/96/20F z posiedzenia Podkomisji Farmakognostycznej Komisji Farmakopei Polskiej (KFP) w dniu 5 lutego 1996 r.

Z pierwszej ze wskazanych publikacji wynika jasno, że autorzy badań wykonali syropy prawoślazowe zawierające 2,0; 4,0; 6,0; 8,0; i 10,0 części korzenia prawoślazu, zgodnie ze sposobem przygotowania podanym w Farmakopei Polskiej IV (FP IV) dla syropu zawierającego 2 części korzenia prawoślazu. Jak wynika z załączonej umowy badania te przeprowadzone były na zlecenie H.-L. Organ wskazał ponadto, że wśród syropów prawoślazowych, na które uprawniony otrzymał świadectwo dopuszczenia do obrotu jest syrop zawierający 2 części korzenia prawoślazu (2%) i posiadający okres trwałości 2 lata. W tej sytuacji organ uznał, że problem techniczny rozwiązywany w spornym wynalazku dotyczącym stabilności syropów nie został rozwiązany, gdyż nie zwiększono okresu trwałości syropu zawierającego powyżej 3% korzenia prawoślazu, który również wynosi 2 lata i jest taki sam jak syropu 2% znanego ze stanu techniki.

Zdaniem Urzędu Patentowego RP, rozwiązanie objęte spornym patentem zostało ujawnione również na posiedzeniu Podkomisji Farmakognostycznej w dniu 5 lutego 1996 r., odbywającej się z udziałem zaproszonych gości. W protokole z tego posiedzenia ujawniono bowiem decyzję o wprowadzeniu poprawek do projektu monografii szczegółowej do V wydania Farmakopei Polskiej Althaeae Sirupus (Syrop prawoślazowy), zmiany dotyczącej zawartości korzenia prawoślazu (Althaeae radix) w składzie preparatu, z ilości 2 części na 5 części. Z uwagi na możliwość zapoznania się z tym protokołem nieograniczonej liczby osób, spełnia on przesłankę powszechności.

Urząd Patentowy RP odniósł się także do zarzutu braku przesłanki nieoczywistości rozwiązania. Uznał, że rozwiązanie objęte spornym patentem jest oczywiste w świetle następujących dokumentów: 1) Monografia: Althaeae radix (korzeń prawoślazu) Bundesanzelger nr 43 z dnia 2 marca 1989 r. (gdzie wskazano, że aby korzeń prawoślazu był skuteczny, dawkowanie powinno wynosić 6 g/dobę); 2) King's American Dispensatory by Harvey Wickes Felter and John Uri Lloyd, Entirely Rewritten and enlarges 1898, eighteenth edition, third revision in two volumes, vol.l, vol. II, Sandy, Oregon, Eclectic Medical Publications, 1983 (gdzie wskazano, ż dla celów leczniczych stosuje się głównie korzeń prawoślazu, a w tomie II został podany przepis na wytworzenie syropu zawierającego 5 g korzenia w 100 ml roztworu syropu); 3) Farmakopea Polska wydanie IV, tom II, PZWL, Warszawa, 1970 r. (z którego wynika, że w ramach ówczesnego stanu techniki znany był syrop prawoślazowy o zawartości 2 cz. korzenia prawoślazu w 100 g roztworu). Zdaniem organu, fachowiec miałby możliwość bez żadnych dokonań twórczych w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania, a spodziewając się rzeczywistych do osiągnięcia korzyści, realizowałby wynalazek z powodu podpowiedzi w stanie techniki, gdyż przedstawione dokumenty sugerowały problem techniczny rozwiązywany w spornym wynalazku. W powołanych publikacjach znajdują się informacje, które zachęciłyby znawcę do rozwiązania problemu zwiększenia znaczenia leczniczego syropu poprzez podwyższenie zawartości substancji czynnej.

Organ wskazał, że nie przedstawiono badań, które potwierdzałyby, że zwiększenie ilości substancji czynnej zwiększa trwałość syropu.

Urząd Patentowy RP uznał ponadto, że sporny wynalazek nie nadaje się do stosowania w zakresie preparatu zawierającego powyżej 6% substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu z powodu braku właściwego ujawnienia.

G. N. wniósł skargi na obie decyzje Urzędu Patentowego RP (z dnia [...] czerwca 2009 r. w przedmiocie unieważnienia i z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie kosztów). Zarzucił naruszenie art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.; dalej powoływana jako "k.p.a.") oraz art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości. Podniósł m.in., że organ nie wyjaśnił powodów zmiany swojego stanowiska, wyrażonego w decyzji o udzieleniu patentu, w zakresie spełniania przez zgłoszone rozwiązanie przesłanki nowości. Zakwestionował również wiarygodność stanowiska zaprezentowanego w publikacji P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego, a także powszechną dostępność protokołu z posiedzenia Podkomisji Farmakognostycznej Komisji Farmakopei Polskiej.

Wyrokiem z dnia 1 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w świetle art. 10 ustawy o wynalazczości, wynalazek podlegający opatentowaniu powinien: posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym, posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania), nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki. Z kolei zgodnie z art. 11 tej ustawy, rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienie na wystawie publicznej.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organu administracji, że wynalazek chroniony spornym patentem, w dacie zgłoszenia przez skarżącego do ochrony patentowej, nie posiadał przymiotu nowości. Zdaniem Sądu, w przeciwstawionej przez organ publikacji P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego "Próba oceny trwałości Siruppus Althaeae", opublikowanej w 1996 r. w Farmacji Polskiej, zostało opisane i ujawnione (udostępnione do wiadomości powszechnej) wytworzenie syropów zawierających powyżej 3% substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu, zaś sposób owego ujawnienia dawał znawcy dostateczne dane do stosowania wynalazku.

Ponadto z akt sprawy wynika, iż do ujawnienia wynalazku objętego spornym patentem doszło również na posiedzeniu Podkomisji Farmakognostycznej w dniu 5 lutego 1996 r., a więc przed datą zgłoszenia wynalazku do Urzędu Patentowego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, wskazany w protokole z tego posiedzenia projekt monografii do V wydania Farmakopei Polskiej Althaeae Sirupus (Syrop prawoślazowy) nie jest żadnym nieznanym, czy też nieistniejącym dokumentem. Dla każdego fachowca z dziedziny farmacji jasne jest bowiem, że wspomniany protokół w sposób precyzyjny odnosi się do znanej monografii prawoślazu, stanowiąc o zastąpieniu w dotychczasowej monografii 2 części korzenia 5 częściami korzenia. Organ zasadnie stwierdził przy tym, że dostępność do protokołów z posiedzeń Komisji Farmakopei Polskiej w 1996 r. była jawna - każdy ktokolwiek potencjalnie chciałby uzyskać określoną informację, miał taką możliwość. Ponieważ z protokołem mogła zapoznać się nieograniczona liczba osób, słusznie Urząd Patentowy przyjął, że protokół ten spełnia przesłankę powszechności.

Za nietrafny uznał Sąd pierwszej instancji zarzut dotyczący braku ujawnienia stężenia procentowego preparatów w przeciwstawionych przez Urząd Patentowy RP publikacjach. Rozumienie pojęcia stężenia procentowego substancji czynnych i części wagowych korzenia prawoślazu nie ma jakiegokolwiek istotnego znaczenia w niniejszej sprawie, albowiem wskazać należy, iż rozumienie pojęcia "3%" powszechnie przyjęte w farmacji oznacza określenie charakteryzujące moc syropu prawoślazowego oznaczające, iż syrop został wytworzony z 3 części korzenia prawoślazu na 100 części wagowe syropu. W tej sytuacji uznać należy, iż wszystkie publikacje posługujące się określeniem 2%, 5%, czy też 6% dotyczą syropów wytworzonych z 2, 5 i 6 części wagowych korzenia na 100 części syropu. W związku z powyższym przyjąć należy, że ujawnienia w przeciwstawionych przez Urząd Patentowy RP publikacjach podające użycie do wytworzenia syropu 4, 5, 6, 8 i 10 g korzenia prawoślazu oznaczają zawartość odpowiednio 4, 5, 6, 8 i 10% substancji czynnej otrzymywanej z korzenia prawoślazu.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy Urząd Patentowy RP był uprawniony do badania przesłanki nieoczywistości rozwiązania objętego patentem, mimo uznania, iż sporne rozwiązanie nie jest nowe. Podczas prowadzonej oceny organ musiał bowiem uwzględnić okoliczność, iż przeciwstawiony dokument może szkodzić nowości wynalazku wyłącznie wówczas, jeżeli istota tego wynalazku daje się w sposób jednoznaczny i bezpośredni wywieść z tego dokumentu.

Sąd stwierdził, że nawet gdyby uznać, iż sporne rozwiązanie jest nowe, to w kontekście powołanych przez Urząd Patentowy materiałów (1) Monografia: Althaeae radix (korzeń prawoślazu) Bundesanzelger nr 43 z dnia 2 marca 1989 r.; 2) King's American Dispensatory by Harvey Wickes Felter and John Uri Lloyd, Entirely Rewritten and enlarges 1898, eighteenth edition, third revision in two volumes, vol.l, vol. II, Sandy, Oregon, Eclectic Medical Publications, 1983 3) Farmakopea Polska wydanie IV, tom II, PZWL, Warszawa, 1970 r.), składających się na stan techniki, przyjąć trzeba niewątpliwie, iż oceniany wynalazek był na datę zgłoszenia oczywisty, co oznaczało, że dla znawcy z dziedziny farmacji nie wykraczał poza zwykły postęp techniczny, lecz wynikał wyraźnie i logicznie ze stanu techniki.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ słusznie przyjął, że problemem technicznym rozwiązywanym przez chroniony wynalazek jest uzyskanie preparatu farmaceutycznego w postaci syropu prawoślazowego o wyższej zawartości substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu, co wpływa na zwiększenie znaczenia leczniczego i wydłużenie okresu trwałości. W konsekwencji Urząd Patentowy RP prawidłowo stwierdził, że fachowiec (znawca), przed którym został postawiony realny problem techniczny, a mianowicie wytworzenie syropu prawoślazowego o większym znaczeniu leczniczym zawierającego wyższą niż 2% zawartości substancji aktywnej otrzymanej z korzenia prawoślazu (2 części korzenia prawoślazu w 100 g roztworu) znanego ze stanu techniki, na podstawie przeciwstawionej literatury z tej dziedziny, ujawnionej przed datą zgłoszenia przez skarżącego spornego wynalazku do ochrony, miałby możliwość bez żadnych dokonań twórczych w sposób zawodowy i rutynowy dojść do zastrzeganego rozwiązania, a spodziewając się rzeczywistych do osiągnięcia korzyści, realizowałby wynalazek z powodu podpowiedzi w stanie techniki, gdyż przedstawione dokumenty sugerowały problem techniczny rozwiązywany w spornym wynalazku.

Za niezasadne uznał Sąd pierwszej instancji również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 8 k.p.a. Organ dokładnie wyjaśnił bowiem okoliczności sprawy, konkretnie ustosunkowując się do wszelkich żądań i twierdzeń strony skarżącej, mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Poczynione ustalenia wynikają z wszechstronnie zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału nie budzi jakichkolwiek istotnych zastrzeżeń. Stanowisko organu zostało także właściwie uzasadnione.

II

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył G. N. Zaskarżył wyrok w całości. Wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił:

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.; dalej powoływana jako "p.u.s.a.") i art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako "p.p.s.a.") polegające na przyjęciu przez WSA błędnego stanu faktycznego sprawy, co miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do zaniechania kontroli zaskarżonej decyzji organu, niewłaściwego zastosowania art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości, a także niezastosowania przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz do błędnego zastosowania art. 151 p.p.s.a., a w konsekwencji – do bezpodstawnego oddalenia skargi;

2. art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 2 p.p.s.a. polegające na zaniechaniu przez WSA obowiązku kontroli zaskarżonej decyzji Urzędu Patentowego, co miało zasadniczy wpływ na wynik sprawy, doprowadziło bowiem do fragmentarycznej oceny przez Sąd przedmiotu sprawy i treści zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji – bezpodstawnego oddalenia skargi;

3. art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na zawężeniu przez WSA granic rozpoznania sprawy i pominięciu zasadniczych okoliczności tej sprawy, co doprowadziło do ograniczenia zakresu kontroli przez WSA zaskarżonej decyzji i w konsekwencji – do bezpodstawnego oddalenia skargi;

4. art. 153 p.p.s.a. wyrażające się w nieuwzględnieniu przez WSA przy orzekaniu w niniejszej sprawie oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku WSA z dnia 21 marca 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1276/04, co doprowadziło do błędnej oceny stanu prawnego sprawy i niewłaściwego zastosowania art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości, a w konsekwencji – do bezpodstawnego oddalenia skargi;

5. art. 315 ust. 3 p.w.p. przez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w oparciu zaskarżonego wyroku na przepisach ustawy Prawo własności przemysłowej, podczas gdy dla orzekania w niniejszej sprawie właściwe były przepisy ustawy o wynalazczości, co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości, a w konsekwencji – do bezpodstawnego oddalenia skargi;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie, co doprowadziło do oddalenia skargi pomimo naruszenia przez Urząd Patentowy RP art. 10 i art. 11 ustawy o wynalazczości oraz art. 7, 9, 77, 80 i 107 k.p.a. mającego wpływ na wynik sprawy i uzasadniającego uchylenie decyzji Urzędu Patentowego przez ten Sąd;

naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

7. art. 10 ustawy o wynalazczości przez jego niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że wynalazek będący przedmiotem spornego patentu nie spełnia równocześnie przesłanki nowości i nieoczywistości, podczas gdy zarzut braku nowości i zarzut braku nieoczywistości wynalazku wzajemnie wykluczają się i wynalazkowi niespełniajacemu przesłanki nowości nie można postawić zarzutu braku nieoczywistości;

8. art. 11 ustawy o wynalazczości przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że wynalazek będący przedmiotem spornego patentu nie spełnia warunków zdefiniowanej przez ten przepis przesłanki nowości, podczas gdy w świetle tej definicji wynalazek ten jest nowy, nie został bowiem przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu udostępniony do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania;

9. art. 10 ustawy o wynalazczości przez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, iż wynalazek będący przedmiotem spornego patentu nie spełnia przesłanki nowości, podczas gdy w świetle stanu techniki wynalazek ten jest nowy;

10. art. 10 ustawy o wynalazczości przez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że wynalazek będący przedmiotem spornego patentu nie spełnia przesłanki nieoczywistości, podczas gdy w świetle stanu techniki wynalazek ten nie jest oczywisty.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził m.in., że Sąd pierwszej instancji zaakceptował błędne określenie przez organ treści spornego patentu, pomijające, że jego przedmiotem jest preparat farmaceutyczny w postaci syropu. Uchybienie to nie pozwala na miarodajną oceną zdolności ochronnej patentu.

Sąd nie dokonał również ustalenia najbliższego stanu techniki, w oparciu o który oceniał sporny wynalazek, a także pominął szereg zasadniczych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów i okoliczności a w szczególności dotyczących oceny badań i wniosków zawartych w artykule P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego.

Wnoszący skargę kasacyjną zakwestionował merytoryczną wiarygodność badań opisanych w publikacji P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego. Podniósł, że WSA w Warszawie dokonał już wcześniej oceny tej publikacji w wyroku z dnia 21 marca 2005 r. uznając, że nie daje ona podstaw do negowania nowości zgłoszonego wynalazku. Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie był związany tą oceną prawną, a mimo to zaakceptował odmienne w tej kwestii stanowisko organu.

Sąd dowolnie przyjął, że w Protokole Podkomisji Farmakognostycznej opisano syrop prawoślazowy 5%, podczas gdy w dokumencie tym nie wskazano żadnej jednostki miary przy cyfrach 2 i 5.

Zdaniem skarżącego, Sąd zastosował konstrukcje prawne i pojęcia właściwe dla ustawy Prawo własności przemysłowej, a nieznane ustawie o wynalazczości. W ocenie strony, zgłoszony wynalazek jest rozwiązaniem nowym i nieoczywistym. Skoro jednak organ i Sąd uznał, że rozwiązanie to nie jest nowe, to bezprzedmiotowym było rozważanie przesłanki nieoczywistości.

Rozwiązanie było nowe, a Sąd nie przeciwstawił mu konkretnych i realnie istniejących dokumentów. W szczególności Protokół Podkomisji Farmakognostycznej nie zawiera danych wystarczających do zastosowania spornego wynalazku, zaś sam Protokół nie spełnia wymogu powszechnej dostępności. Artykuł Dorożyńskiego i Krówczyńskiego nie określa składu procentowego syropów wytworzonych przez autorów i nie daje możliwości ustalenia tego składu.

Każdy z materiałów powołanych przez Sąd dla uzasadnienia braku nieoczywistości powinien być oceniany oddzielnie i brak podstaw do twierdzenia, że znawca będzie je łączył.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania "P. P. F. H. – L." S.A. wniósł o jej oddalenie, a także o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

Urząd Patentowy RP nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. sąd administracyjny I instancji uchyla decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Takie uregulowanie oznacza, że sąd I instancji kontrolując orzeczenie ma cały czas na względzie, czy ewentualne uchybienia organu miały wpływ na wynik sprawy. Także Naczelny Sąd Administracyjny, który działa w granicach skargi kasacyjnej, co do zasady, bierze pod uwagę tylko takie naruszenie prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zatem badając zarzuty skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny oceniał, czy podnoszone zarzuty procesowe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące nadawać się do stosowania. Stwierdzenie braku cechy nowości dyskwalifikuje rozwiązanie w sposób ostateczny. Oceniając zasadność skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny skupił się więc przede wszystkim na zarzutach kwestionujących prawidłowość ustaleń w tej kwestii, bowiem stwierdzenie, że ustalenie braku nowości było zasadne właściwie zwalnia od dalszych rozważań i przeciwnie - stwierdzenie, że było nieuprawnione zmusza do wnikliwej oceny zarzutu braku nieoczywistości i braku technicznej stosowalności.

W postępowaniu spornym zakres badania kwestionowanego rozwiązania oraz zakres postępowania dowodowego jest zdeterminowany treścią zarzutów postawionych przez wnioskodawcę oraz dowodów wskazanych przez obie strony.

W sprawie niniejszej wnioskodawca postawił zarzut braku nowości rozwiązania zgłoszonego do ochrony dnia 19 lipca 1999 r. i objętego patentem. Dla wykazania zasadności zarzutu braku nowości wnioskodawca przeciwstawił rozwiązaniu dwa dokumenty: wyniki badań syropu prawoślazowego przedstawione przez P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego w artykule opublikowanym w Farmacji Polskiej nr 10 z 1996 r. oraz Protokół Podkomisji Farmakognostycznej z dnia 5 lutego 1996 r. Ocena prawidłowości ustaleń co do identyczności opublikowanych rozwiązań ma znaczenie decydujące dla treści rozstrzygnięcia, bowiem dla wykazania braku nowości konieczne jest przeciwstawienie zgłoszeniu konkretnego rozwiązania o identycznych cechach.

Przystępując do oceny zarzutów procesowych dotyczących prawidłowości ustaleń dotyczących publikacji szkodzących nowości, zacząć trzeba od zarzutu dotyczącego naruszenia art. 153 p.p.s.a. poprzez odmienną ocenę publikacji Dorożyńskiego i Krówczyńskiego niż ocena zawarta w prawomocnym wyroku sądowym.

Kasator zarzucił, że w wyroku z dnia 21 marca 2005 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1276/04), uchylającym decyzję o odmowie udzielenia patentu, Wojewódzki Sąd Administracyjny przesądził w sposób wiążący także w postępowaniu niniejszym, iż publikacja Dorożyńskiego i Krówczyńskiego nie przeszkadza uznaniu nowości wynalazku.

Zarzut ten jest nieusprawiedliwiony. Omawianym wyrokiem WSA uchylił decyzję o odmowie udzielenia patentu na sporny wynalazek z powodu uchybień procesowych i wskazał naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W uzasadnieniu omawianego wyroku WSA wskazał, że: "z motywów zawartych w obydwu decyzjach Urzędu Patentowego nie można wywieść wniosku, że publikacja, na którą powołuje się Urząd (Dorożyńskiego i Krówczyńskiego - uzupełnienie NSA) daje uzasadnione podstawy do zanegowania nowości zgłoszonego wynalazku, skoro powołana publikacja dotyczyła próby oceny trwałości syropu 2% a więc innego niż wnioskowany przedmiot ochrony". Z takiego sformułowania wynika jedynie, że motywy obydwu decyzji są niedoskonałe i nieprzekonywujące i dlatego właśnie decyzje zostały uchylone ze wskazaniem na konieczność powtórzenia postępowania dowodowego. Pamiętać należy, że sąd administracyjny nie czyni ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia ustalenia organu. W omawianym wyroku ustalenia te Sąd ocenił jako niewystarczająco uzasadnione ("z motywów zawartych w obydwu decyzjach Urzędu Patentowego nie można wywieść wniosku"). W tym stanie rzeczy nie jest usprawiedliwiony zarzut, że kwestia oceny publikacji Dorożyńskiego i Krówczyńskiego została przesądzona prawomocnym wyrokiem.

Dalej wskazać należy, że już samo ustanowienie instytucji sprzeciwu opiera się na założeniu, że ustawodawca zakłada możliwość popełnienia błędu przez organ i ustanawia procedurę pozwalającą usunięcie z obrotu prawnego prawa udzielonego wadliwie. Istota postępowania spornego wywołanego sprzeciwem i zawartym w nim wnioskiem o unieważnienie prawomocnej decyzji o udzieleniu prawa, polega na ponownym rozważeniu, w granicach zarzutów zawartych w sprzeciwie i z udziałem sprzeciwiającego się, czy prawomocna decyzja jest prawidłowa. Uchylenie przez Sąd decyzji o odmowie udzielenia patentu ze względów procesowych nie powinno zatem ograniczać kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia objętego sprzeciwem, które to rozstrzygnięcie dotyczy udzielenia prawa, a nie odmowy jego udzielenia. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie było przeszkód procesowych, aby organ i Sąd w postępowaniu o unieważnienie patentu - badając przesłankę nowości rozwiązania - oceniali dokumenty szkodzące tej nowości, w tym publikację Dorożyńskiego i Krówczyńskiego. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 153 p.p.s.a należy więc uznać za nieusprawiedliwione.

W następnej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty procesowe dotyczące błędnych ustaleń faktycznych związanych z zarzutem braku nowości oraz naruszenia prawa materialnego przy ocenie przeszkody patentowej polegającej na braku nowości.

Na wstępie należy podkreślić, że jak to już podkreślono wyżej, sądy administracyjne samodzielnie nie ustalają stanu faktycznego sprawy, a jedynie kontrolują, czy organy w sposób należyty przeprowadziły postępowanie dowodowe i ze zgromadzonych dowodów wyciągnęły właściwe wnioski i w sposób trafny zastosowały prawo materialne. Sąd kontroluje zatem, czy organ zbadał wszystkie okoliczności istotne dla sprawy oraz czy wydane rozstrzygnięcie jest w świetle tych okoliczności prawidłowe. Mając to na uwadze uznać należy, że zarzuty procesowe dotyczące wadliwych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji nie są poprawnie sformułowane. Naczelny Sąd Administracyjny zbadał jednak omawiane zarzuty, gdyż z ich treści wynika, że kasator w istocie kwestionuje akceptację ustaleń dokonanych przez organ i zarzuca pominięcie wskazanych przez siebie okoliczności, podnosząc, że gdyby zostały one uwzględnione, doprowadziłyby do odmiennego rozstrzygnięcia.

Omawiane zarzuty są nieusprawiedliwione. Granice postępowania dowodowego w postępowaniu spornym o unieważnienie patentu zakreślone są przez wnioskodawcę, który wskazuje podstawy unieważnienia patentu i dowody, które mają służyć ich wykazaniu. Dowody przeciwne wskazuje także uczestnik (uprawniony), który może "bronić się" przed zarzutami sprzeciwu.

Jak już podnoszono wyżej, wnioskodawca - H-L zarzucił rozwiązaniu brak nowości z uwagi na dwie publikacje, które w jego ocenie ujawniały sporne rozwiązanie przed datą zgłoszenia (19 lipca 1999 r.). Chodziło o wyniki badań syropu prawoślazowego przedstawione przez P. Dorożyńskiego i L. Krówczyńskiego w Farmacji Polskiej nr 10 z 1996 r. oraz Protokół Podkomisji Farmakognostycznej z 5 lutego 1996 r.

W tej sytuacji rzeczą organu było przede wszystkim zbadanie, czy powołane publikacje stanowią ujawnienie wynalazku. Przed przystąpieniem do oceny prawidłowości ustaleń dokonanych przez organ i ich akceptacji przez Sąd pierwszej instancji podkreślić należy, że nowości szkodzi chociażby jedno ujawnienie rozwiązania identycznego jak rozwiązanie sporne.

W sprawie niniejszej obszernym dokumentem, na który powołuje się wnioskodawca jest artykuł Dorożyńskiego i Krówczyńskiego, zatem ocena tego dokumentu ma decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia. Dokument znajduje się w aktach sprawy, był też oceniany przez różne autorytety z dziedziny farmacji w toku postępowania administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle zgromadzonego materiału wnioski organu, że omawiany dokument stanowi ujawnienie wynalazku oraz akceptacja tego stanowiska przez Sąd pierwszej instancji są prawidłowe.

Przede wszystkim nie ma znaczenia dla sprawy okoliczność, że badania autorów publikacji miały za zadanie opracowanie kryteriów badania trwałości syropu prawoślazowego i że ich celem samoistnym nie było wytworzenie syropu z większą ilością substancji czynnej, tylko m.in. zbadanie wpływu zwiększenia ilości substancji czynnej na trwałość preparatu. Istotne jest to, że badania obejmowały wytworzenie syropu z maceratu korzenia prawoślazu, który to macerat wytworzono biorąc nie tylko, jak dotychczas 2 części surowca, ale także 4, 6, 8 i 10 części surowca na 40 części wody i 1 część etanolu. Istotne jest także, iż wytworzony preparat był syropem, a więc zgodnie z definicją fakmakopelną zawierał stężone roztwory sacharozy lub innych cukrów nie mniejsze niż 45%. Zwrócić należy uwagę, że jak wyjaśnił świadek B. (farmaceuta, autor patentu, k. 123 akt adm.) w farmacji używa się tzw. procentu wagowego, jest to ilość gramów lub kilogramów w stosunku do 100 gramów lub kilogramów wyrobu. Stwierdzenia dotyczące części użytego surowca oznacza więc ilość surowca w 100 częściach wyrobu. Zatem prawidłowy jest wniosek, że autorzy opublikowali informację, że wytworzyli preparaty (syropy prawoślazowe) o zawartości substancji czynnej powyżej 3%, tj. 4%, 6%, 8% i 10%.

Nie ulega także wątpliwości, że autorzy badań stwierdzili w omawianej publikacji, że na lepkość syropu prawoślazowego składa się lepkość syropu oraz lepkość śluzu z korzenia prawoślazu. Przeprowadzili badania nad lepkością preparatu zwiększając ilość użytego surowca. Syrop sporządzono wg IV Farmakopei. W konkluzji stwierdzili, że zwiększenie lepkości syropu prawoślazowego osiągnąć można stosując do maceracji 6 części korzenia prawoślazu zamiast 2. Dalej autorzy stwierdzili, że 6 części surowca zamiast 2 podwyższa lepkość syropu prawoślazowego i poprawia jego właściwości powlekające i łagodzące.

Przy takiej treści publikacji nie mają znaczenia zastrzeżenia kasatora co do wiarygodności badań i wniosków, są one bowiem jasne i jednoznaczne, a wynika z nich, że autorzy opublikowali w 1996 r. informację, że wytworzyli metodą IV Farmakopei syrop prawoślazowy z 2, 4, 6, 8, i 10 częściami substancji czynnej i stwierdzili, że syrop z 6 częściami substancji czynnej jest rozwiązaniem najkorzystniejszym, a użycie 6 części korzenia prawoślazu pozwala podwyższyć lepkość preparatu i poprawić jego właściwości powlekające i łagodzące oraz trwałość, zaś informacja ta pozwalała na wytworzenie syropu o zwiększonej ilości korzenia prawoślazu w celu zwiększenia jego właściwości powlekających.

Opis patentowy spornego rozwiązania, włącznie z podanym przykładem, stanowi powtórzenie rozwiązań przedstawionych w przeciwstawionej publikacji.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące innych aspektów omawianej publikacji (w szczególności fakt, że publikacja i badania dotyczyły prac nad trwałością syropów w zależności od ilości substancji czynnej) nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, wobec trafności ustalenia, że publikacja ujawnia rozwiązanie objęte patentem przed datą zgłoszenia. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował ustalenia poczynione przez Urząd Patentowy, że omawiana publikacja szkodzi nowości rozwiązania i trafnie zaakceptował ocenę, że rozwiązanie nie posiada przymiotu nowości, co w świetle treści art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości nie pozwala na udzielenie patentu. Nie doszło więc do naruszenia prawa procesowego przy ocenie dokonanych ustaleń, ani też do naruszenia prawa materialnego zastosowanego w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Związane z brakiem nowości zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego i błędnego zastosowania prawa materialnego są więc nieusprawiedliwione.

Wobec stwierdzenia, w świetle omawianej wyżej publikacji, zasadności zawartego w sprzeciwie zarzutu braku nowości, wszystkie dalsze rozważania organu, Sądu pierwszej instancji i skargi kasacyjnej dotyczące innych materiałów szkodzących nowości oraz innych wad spornego rozwiązania, w zasadzie nie mają już wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny przedstawia jednak swoje stanowisko co do zarzutów kasacyjnych z nimi związanych.

Z Protokołu Posiedzenia Podkomisji Farmakopelnej i złożonej do akt opinii przewodniczącej posiedzenia - prof. H. S. wynika, że w 1996 r. problem zwiększenia ilości substancji czynnej w syropie prawoślazowym był przedmiotem rozważań Podkomisji w wyniku czego zdecydowano o wprowadzeniu zmiany w V wydaniu Farmakopei, która to zmiana miała polegać m.in. na zastąpieniu słów "Althaeae radix 2,0" słowami "Althaeae radix 5,0". Zapis zawarty w Protokole oznacza, że inne elementy monografii syropu, poza zmienionymi, pozostają niezmienione. Także i ta publikacja przeszkadza nowości rozwiązania objętego patentem i świadczy o tym, że już w 1996 r. rozwiązanie to było nie tylko znane, ale także zalecane poprzez postanowienie o wprowadzeniu go do kolejnego wydania Farmakopei. Dla fachowca z dziedziny farmacji informacje zawarte w cytowanym Protokole były dostępne i czytelne, zatem pozwalały na wytworzenie syropu prawoślazowego z zawartością substancji czynnej większą niż 3%.

Oceniając zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące zakresu rozpoznanych przez organ zarzutów oraz zakresu dokonanej przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, co następuje.

Słusznie zauważa kasator, że po ustaleniu braku przymiotu nowości dalsze rozważania na temat braku cechy nieoczywistości rozwiązania są zbędne, gdyż skoro rozwiązanie nie jest nowe, to nie ma zdolności patentowej. Prowadzenie tych rozważań przez organ nie było jednak błędem, a nawet musi zostać uznane za właściwe. Skoro wnioskodawca w sprzeciwie, być może z ostrożności procesowej, obok zarzutu braku nowości stawia także zarzut oczywistości rozwiązania na tle stanu techniki, to organ był zobowiązany zarzut ten rozważyć. Nierozważenie go stawiałaby wnioskodawcę w niekorzystnej sytuacji w przypadku uznania przez sąd, że zarzut braku nowości jest nieuzasadniony. Organ powinien więc ustosunkować się do wszystkich zarzutów zawartych w sprzeciwie, gdyż tylko takie działanie zabezpiecza interesy wnioskodawcy i stanowi pełne rozpoznanie sprawy. Również Sąd pierwszej instancji powinien rozważyć wszystkie zarzuty podniesione w sprzeciwie i ocenione przez organ, gdyż pominięcie któregokolwiek z zarzutów mogłoby pozbawić wnioskodawcę żądanej ochrony prawnej, której zakres wynika z zakresu zarzutów zawartych w sprzeciwie.

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczące błędnego (niepotrzebnego) rozważania dalszych zarzutów sprzeciwu, po ustaleniu braku przymiotu nowości, nie są więc trafne.

Naczelny Sąd Administracyjny po ustaleniu, że nieusprawiedliwione są zarzuty kasacyjne dotyczące ustalenia braku nowości spornego rozwiązania i uznaniu, że trafnie ustalono, iż rozwiązanie nie jest nowe, może uznać za zbędne prowadzenie rozważań dotyczących braku nieoczywistości i braku zastosowalności, bowiem w istocie są one bezprzedmiotowe i nie mają już wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Należy jednak wskazać, że zarzut braku nieoczywistości opiera się na innych przesłankach niż zarzut braku nowości i oznacza, że w stanie techniki z daty zgłoszenia znawca z danej dziedziny bez trudu byłby w stanie zrealizować rozwiązanie wynikające z patentu. Nie chodzi więc o przeciwstawienie jednego, identycznego, wcześniejszego rozwiązania, jak przy braku nowości, tylko wykazanie, że powiązanie różnych informacji wynikających ze stanu techniki umożliwiało, łatwe dla specjalisty, zrealizowanie spornego rozwiązania. Powołane przez wnioskodawcę dużo wcześniejsze publikacje amerykańskie i austriackie pozwalały bez trudu na sporządzenie znaną metodą syropu o większej zawartości substancji czynnej, a także wskazywały, że zwiększenie zawartości substancji czynnej ma korzystne znaczenie lecznicze. Okoliczność, że to zwiększenie ilości substancji czynnej w syropie wynikało np. ze wskazania najkorzystniejszej dobowej dawki tej substancji, nie zmienia faktu, że specjalista łatwo mógł dojść do wniosku, że zwiększenie dobowej dawki substancji czynnej można osiągnąć przez zwiększenie jej zawartości w wytwarzanym syropie. Tak więc w świetle powołanych przez wnioskodawcę publikacji rozwiązanie było także pozbawione cechy nieoczywistości, co jednak przy stwierdzonym braku nowości nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Nie są zasadne i nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia zarzuty procesowe dotyczące wadliwej terminologii pochodzącej z p.w.p. zamiast z ustawy o wynalazczości, bowiem Sąd pierwszej instancji trafnie zaakceptował stanowisko organu, że rozwiązanie nie jest nowe, a poprawność tego rozstrzygnięcia przesądza o bezzasadności dalszych zarzutów kasacyjnych.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.