Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 371/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 i art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 art. 71 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u. ś. r, w zw. z art. 132
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Rzecznika Praw Obywatelskich skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Go 40/20 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 13 maja 2020 r., sygn. akt II SA/Go 40/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, dalej również jako "WSA", oddalił skargę K.S.na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], dalej jako "SKO" lub "Kolegium", z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy w [...], Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią M.P. (z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2000 r. wynika, że M.P. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jej niepełnosprawność powstała w wieku 60 lat, przy czym uprzednio, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., skarżącemu przyznano na stałe zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad babcią – od dnia [...] lipca 2013 r. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca złożył oświadczenie, zgodnie z którym rezygnuje z zasiłku dla opiekuna w wypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego). Rozpoznając wniosek skarżącego organ stanął na stanowisku, zgodnie z którym zobowiązanymi do alimentacji wobec babci skarżącego, a jednocześnie do sprawowania nad nią opieki, są w pierwszej kolejności jej dzieci (3 dzieci). Dalej organ uznał, że skoro żadne z nich nie legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (a nad swoją matką nie mogą sprawować opieki ze względu na stan zdrowia oraz sytuację życiową) to wnioskodawca nie spełnia warunku wynikającego z art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 ze zm.), dalej jako "u.ś.r.". Organ powołał się również na art. 17 ust. 1b oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, jednocześnie przyjmując, że przepis art. 17 ust. 1b nadal pozostaje w obrocie prawnym, wobec tego ma on obowiązek jego stosowania. Wskazał też, że w rozpatrywanej sprawie warunek wynikający z art. 17 ust. 1b nie został spełniony, ponieważ niepełnosprawność babci skarżącego powstała w wieku 60 lat.

Wskutek odwołania skarżącego decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., Kolegium utrzymało w mocy decyzję z [...] listopada 2019 r. Za podstawowy argument SKO przyjęło fakt, że dzieci osoby wymagającej opieki żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co uzasadnia odmowne załatwienie wniosku – pomimo że zarzuty skarżącego co do prawidłowości zastosowania przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b okazały się zasadne.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł skargę. Wskazał, że żadne z dzieci M.P., ze względu na stan zdrowia oraz sytuację osobistą i rodzinną, nie jest w stanie opiekować się swoją matką, jednocześnie żadna z tych osób nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpoznając skargę sąd pierwszej instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd, podobnie jak organ, stanął na stanowisku, zgodnie z którym skoro babcia skarżącego ma troje dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to należało odmówić przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią. Sąd ten wskazał też, że podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym regulacje u.ś.r. będące podstawą zapadłych w sprawie orzeczeń należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznawanie świadczenia osobom, które rzeczywiście tę opiekę sprawują, jednakże materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że żadne z dzieci M.P. nie jest w stanie sprawować nad nią opieki

Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r. w zw. z art. 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy z uwzględnieniem zasad konstytucyjnych wynikających z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przyjęcie, że skarżący, będący wnukiem osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, który zrezygnował z zatrudnienia, w celu sprawowania opieki nad babcią nie jest podmiotem uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to, iż opieka ta winna być sprawowana przez jedno z trójki dzieci niepełnosprawnej, podczas gdy z zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji należy wywieść uprawnienie wnuka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 poz. 2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi, pomimo tego, że zaskarżona decyzja została wydana bez rozważenia pełnego materiału dowodowego, a skarżący wykazał, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie. W konsekwencji błędnie ustalono, że skoro żadne z trójki dzieci M.P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma podstaw do przyjęcia, że nie mogą oni sprawować opieki nad matką, podczas gdy analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego pozwala uznać, że żadne z nich nie jest w stanie wykonywać opieki, a to przede wszystkim ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, ewentualnie o zmianę zaskarżonego orzeczenia, uchylenie decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2019 r. i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (kosztów zastępstwa radcy prawnego wg norm przepisanych powiększonych o podatek od towarów i usług tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu) oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie wskazał, że zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie wyraźnie zauważalna jest tendencja do odchodzenia od przyjętej do niedawna powszechnie zasady clara non sunt interpretanda, która wyłączała dopuszczalność stosowania wykładni systemowej i funkcjonalnej wówczas, gdy za pomocą najprostszych reguł wykładni językowej możliwe jest wykazanie jednoznaczności danego wyrażenia. Pomimo istniejącego stanowiska przyznającego pierwszeństwo językowej wykładni, w orzecznictwie w ostatnim czasie zaczyna przeważać pogląd o konieczności stosowania również innych dyrektyw interpretacyjnych w związku z niezadawalającymi wynikami ograniczania się wyłącznie do dyrektyw językowych. Tak i w przedmiotowej sprawie "Wprawdzie literalna wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez organy orzekające w sprawie, jednakże, w ocenie skarżącego, taka wykładnia nie jest wystarczająca." Podkreślił, że błędnie interpretując art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w sprawie nie dokonano wystarczających ustaleń faktycznych, poprzestając jedynie na stwierdzeniu, że żadne z dzieci osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym w toku postępowania uzasadnił szczegółowo, dlaczego sprawuje faktyczną opiekę nad babcią. Zaakcentował też, że jego matka decyzją Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w [...], została uznana została za całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] listopada 2019 r. do czerwca 2021 r. Ponadto skarżący zauważył, że zarówno organy jak i WSA nie odniosły się do tego na czym faktycznie polega opieka nad niepełnosprawną babcią skarżącego, w szczególności czy wymaga ona siły i pełnej sprawności fizycznej, a zatem w tym kontekście nie zostało wyjaśnione, czy rzeczywiście dzieci niepełnosprawnej to osoby, które są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Zaznaczył, że mieszka z babcią, co ułatwia mu sprawowanie bezpośredniej opieki, a dom jest dostosowany do potrzeb osoby niepełnosprawnej. Wskazał również na fakt bliskiej zażyłości z babcią. Wyjaśnił, że jego babcia jest pod jego opieką od 10 lat, sama ma 95 lat, choruje na [...], rozpoznaje tylko skarżącego i pozwala mu na wykonywanie przy niej czynności takich jak podawanie leków, jedzenia, czynności higieny osobistej.

Pismem z 27 czerwca 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich, dalej jako "RPO", zgłosił swój udział w przedmiotowej sprawie, wskazując na uzasadnione podstawy skargi kasacyjnej.

W zaskarżonym wyroku RPO dostrzegł:

a) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez:

• błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegającą na:

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy,

- przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez Skarżącego opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż babcia skarżącego ma dzieci, na których - jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek alimentacyjny,

- uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającej opieki matki bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji Skarżącego nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz,U. z 2020 r. poz. 1359), dalej jako "k.r.o.", obowiązek alimentacyjny względem babci, co z kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dzieci M.P. w powiązaniu z okolicznością, iż obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

• niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., na skutek wadliwej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało nieprzyjęciem, że w sytuacji Skarżącego nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa Skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna,

b) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

• art. 151 p.p.s.a w zw. z art, 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącego i realnych możliwości sprawowania przez dzieci babci skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia osoby z niepełnosprawnością, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji oraz brak stosownych orzeczeń o niepełnosprawności stanowią same w sobie przeszkodę w nabyciu przez Skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Skarżącego.

W oparciu o powyższe RPO wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz uchylenie w całości decyzji SKO z dnia [...] grudnia 2019 r., jak też oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy. Wniosek RPO zawiera uzasadnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarżący kasacyjnie jest osobą, która spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.: nie jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności i może ciążyć na nim obowiązek alimentacyjny, albowiem jest zstępnym osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jako wnuk, nie jest jednak spokrewniony z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, ma zatem do niego zastosowanie przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne pod warunkiem łącznego spełnienia dodatkowych warunków. Warunki te, jakkolwiek nie powtarzają regulacji przepisów k.r.o. dotyczących kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozostają w związku z tą kwestią. Na gruncie k.r.o., zgodnie z art. 129 § 1 kodeksu, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych, obowiązek alimentacyjny obciążą bliższych stopniem przed dalszymi. Zgodnie zaś z art. 132 k.r.o., obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Warunki wprowadzone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. również uzależniają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, mogące sprawować opiekę. Osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, jako zobowiązane na gruncie k.r.o. do alimentacji w pierwszej kolejności, wyprzedzają w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego osoby spokrewnione w stopniu dalszym, chyba że są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedstawiona regulacja nie budzi wątpliwości interpretacyjnych pod względem językowym. Niewątpliwie wykładnia językowa jest punktem wyjścia w procesie interpretacji przepisów prawa. Wynik wykładni językowej powinien być zweryfikowany dyrektywami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Jednakże nieprzekraczalną granicą wykładni przy użyciu dyrektyw systemowych i funkcjonalnych jest dopuszczalne znaczenie językowe normy. Analizowana regulacja nie budzi także wątpliwości ze względów systemowych, bowiem pozostaje w korelacji z zasadami określającymi pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego, przyjętymi w k.r.o. Podobnie, jak w przypadku art. 132 k.r.o., osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, mają prawo do świadczenia, gdy nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu. Również w przypadku drugiej przesłanki z art. 132 k.r.o. istnieje zbieżność, k.r.o. przewiduje powstanie obowiązku alimentacyjnego, gdy osoba zobowiązana w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Należy przy tym zwrócić uwagę na odmienność pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym, a sprawowaniem osobistej opieki. Przepis art. 132 k.r.o. jest przepisem Tytułu II, Działu III k.r.o., dotyczącego obowiązku alimentacyjnego. W art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje ten obowiązek jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym go do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci, nie ma zatem podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jego obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania).

Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (por. wyrok NSA z 24.02.2021 r. sygn. akt I OSK 2392/20). Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Jak wyżej wskazano, limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Przepis art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji odnoszą się do obowiązków Państwa wobec rodziny, w tym obowiązku szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie instrumentem wspierania rodzin będących w takiej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji nie bez znaczenia jest, że zgodnie z art. 81 Konstytucji, praw określonych w tym przepisie można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Również prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa wobec rodzin. Błędne jest zatem stanowisko skargi kasacyjnej, że wykluczenie wnuka z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu nie mogą wykonywać opieki z innych powodów, niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym, narusza standardy Konstytucji. Co do zasady wnuk nie został wykluczony, ustawowo natomiast wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości, co dodatkowo przemawia za tezą, że nie można w sposób oczywisty przypisać regulacji ustawowej naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana z jej wielkością lub stanem zdrowia kolejnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska skargi, że regulacja ustawy nie pozwala na realizację norm i wartości konstytucyjnych, a względy systemowe i celowościowe w sposób jednoznaczny prowadzą do wniosków odmiennych, niż argumenty wykładni językowej. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że także zastosowanie podejścia wykładni kompleksowej prowadzi do konkluzji, iż zastosowane dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji nieskuteczny jest także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania. Zakres postępowania dowodowego w danej sprawie wyznaczają przesłanki prawa materialnego. Mając na uwadze przedstawioną wykładnię przepisu prawa materialnego i poczynione ustalenia faktyczne, nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego, wobec czego nie naruszono art. 7, 77 § 1 k.p.a.

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był przepis art. 182 § 2 i 3 in fine p.p.s.a.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz adwokata ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.