Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1255/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 626  Ustrój samorządu terytorialnego, w tym referendum gminne
Hasła tematyczne: Samorząd terytorialny
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1-3
journal: Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1995 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o samorządzie terytorialnym.
Teza: W świetle art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 8 marca 1900 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./ jednostkę pomocniczą /sołectwo/ tworzy rada gminy w drodze uchwały - po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy - według zasad tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej określonych w ustawie.

TEZY

W świetle art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 8 marca 1900 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./ jednostkę pomocniczą /sołectwo/ tworzy rada gminy w drodze uchwały - po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy - według zasad tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej określonych w ustawie.


SENTENCJA

stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w przedmiocie przeprowadzenia konsultacji społecznej.


UZASADNIENIE

Wymieniona uchwała podjęta na podstawie art. 5 ust. 2 i art. 5a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym /Dz.U. 1996 nr 13 poz. 74 ze zm./ w związku z par. 44 ust. 1-4 statutu gminy R. ma następujące brzmienie:

"par. 1. Postanawia się o przeprowadzeniu konsultacji społecznej mieszkańców wsi D. i wsi P.

par. 2. Przedmiotem konsultacji społecznej jest kwestia podziału jednostki pomocniczej - sołectwa D. na sołectwo D. i sołectwo P.

par. 3. Szczegółowe zasady i tryb przeprowadzenia konsultacji społecznej określa załącznik do uchwały.

par. 4. Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Gminy R.

par. 5. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy."

W załączniku do uchwały postanowiono między innymi, że konsultację przeprowadzi się w formie zebrania wiejskiego /ust. 3/, będzie ona ważna; gdy weźmie w niej udział 30 proc. mieszkańców uprawnionych do głosowania /ust. 4/, jej wynik jest dla rady miejskiej wiążący /ust. 5/, przeprowadzi się ją 31 maja 1998 r. /niedziela/ w miejscowej szkole podstawowej o godz. 14.00 /ust. 8/ w formie tajnego głosowania na przygotowanych kartach /ust. 9/.

Według ustaleń zawartych w protokole komisji skrutacyjnej 31 maja 1998 r. na 223 uprawnionych do głosowania uczestniczyło w nim 98 mieszkańców, oddano 90 ważnych głosów - wszystkie przeciwko utworzeniu sołectwa P.

Skierowane 13 czerwca 1998 r. do rady miejskiej wezwanie dotyczące uchylenia tej uchwały podpisało 25 mieszkańców P. Następnie w ich imieniu skargę do sądu na tę uchwałę wniósł E. B. /przesyłka polecona nadana 10 sierpnia 1998 r./ domagając się jej uchylenia. Zdaniem skarżącego nie można dalej utrzymywać niedogodnego dla mieszkańców P. stanu, w którym istnieje jedno sołectwo dla dwóch wsi zdominowane przez liczniejszych mieszkańców D. Poza utrudnioną łącznością mieszkańców dużego terytorialnie sołectwa, pochodzący z D. sołtys zaniedbuje interesy mieszkańców P. wskutek czego ich wieś ma mniejsze szanse rozwoju, również gospodarczego. W takich warunkach uzależnienie wyodrębnienia sołectwa P. od wyniku konsultacji z udziałem liczniejszych przeciwników nowego sołectwa jest niesprawiedliwe i dlatego mieszkańcy P. zbojkotowali te konsultacje przeprowadzone zresztą w miejscowości odległej o 2 km.

W odpowiedzi na skargę burmistrz gminy R. przypomniał stan faktyczny sprawy nie zajmując stanowiska odnośnie zasadności skargi, podobnie jak w uzupełniającej odpowiedzi z 23 lutego 1999 r. udzielonej przez nowo wybranego przewodniczącego Rady Miejskiej w R.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 5 ust. 1-3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. jednostkę pomocniczą /sołectwo/ tworzy rada gminy w drodze uchwały - po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy -- według zasad tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostki pomocniczej określonych w statucie gminy.

W uchwale z 29 kwietnia 1998 r. powołano się również na par. 44 ust. 1-4 statutu gminy R., jednak z braku zamieszczenia w aktach odpisu /kserokopii/ tego fragmentu statutu i nieobecności pełnomocnika rady gminy na rozprawie sądowej nie można było ustalić, jakie zasady statutu mają w sprawie zastosowanie. Chodzi głównie o to, czy i jaką formę udziału mieszkańców w tworzeniu sołectwa przewidziano w statucie gminy - przeprowadzenie z nim konsultacji lub z ich inicjatywy.

Ponadto w zaskarżonej uchwale, a ściślej - w pkt 5 jej załącznika, wadliwie utożsamiano konsultacje z referendum przez nadanie jej wynikowi wiążącego charakteru dla rady gminy. Ustawa z 6 marca 1987 r. o konsultacjach społecznych i referendum /Dz.U. nr 14 poz. 83/ utraciła wprawdzie moc na podstawie art. 45 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o referendum /Dz.U. nr 98 poz. 487/ jednak w art. 6 sformułowała przydatną nadal istotę konsultacji jako trybu wypowiadania opinii i wniosków obywateli i różnych organizacji co do sposobu rozstrzygnięcia sprawy poddanej konsultacji. W razie sięgnięcia po tę formę rada gminy nie może być związana - jak przy referendum - jej wynikiem przy rozważaniu celowości utworzenia nowego sołectwa.

Biorąc pod uwagę wynik konsultacji rada gminy nie powinna ograniczyć się tylko do prostego zestawienia liczby głosów oddanych za i przeciwko utworzeniu nowego sołectwa, zwłaszcza gdy niezależnie od istniejącej przewagi mieszkańców większej wsi sprzeciwiających się utworzeniu nowej jednostki pomocniczej, są również względy społeczno-gospodarcze istotne dla mieszkańców mniej licznej wsi pragnących mieć własne sołectwo.

Z powyższych względów na podstawie art. 24 ust. 1 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.