Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2109/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c , art. 200 i art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dariusz Czarkowski, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Konrad Łukaszewicz (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2020 r. sprawy ze skargi Z. w K. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] lutego 2019 r. 2. Zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz Z. w K. kwotę 680 zł (sześćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kontrolą sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie objęte zostało postępowanie zakończone decyzją Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwanego dalej: "Prezesem PFRON") z dnia [...] września 2019 r. o numerze [...] w przedmiocie ustalenia wysokości miesięcznego dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Zakład (...) w K. W. (zwany dalej: "Zakładem" bądź "Skarżącym") wystąpił do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (zwanego dalej: "PFRON") z wnioskiem Wn-D za miesiąc marzec 2018 r.

Pismem z dnia (...) maja 2018 r. PFRON poinformował Zakład, że wyliczona kwota dofinansowania wynosi [...] zł.

Wnioskiem z dnia (...) maja 2018 r. Zakład wystąpił do Prezesa PFRON o ponowne ustalenie kwoty dofinansowania i wydanie decyzji o wysokości miesięcznego dofinansowania.

Pismem z dnia 12 czerwca 2018 r. PFRON zawiadomił Zakład o toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za okres sprawozdawczy marzec 2018 r. oraz wezwał do przedstawienia wskazanych dokumentów.

Jednocześnie PFRON zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. W. – pismem z dnia 12 czerwca 2018 r. – o udzielenie informacji, czy płatnik (Zakład) opłacił (z uwzględnieniem rozliczeń konta płatnika) terminowo i w całości obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FP oraz FGŚP za okresy składkowe marzec 2018 r. Zwrócono się przy tym o informację czy ewentualne wpłaty dokonane były w obowiązującym terminie (jeśli nie – to poproszono o wskazanie dat).

W odpowiedzi z dnia 22 czerwca 2018 r. Skarżący poinformował, że wynagrodzenia dla pracowników za miesiąc marzec 2018 r. wypłacone zostały w dniu 30 marca 2018 r., natomiast opłacenie podatku nastąpiło w dniu (...) kwietnia 2018 r., zaś składek ZUS w dniu 4 kwietnia 2018 r. Wyjaśniono także, że wniosek Wn-D został złożony przez Zakład w dniu 6 kwietnia 2018 r., zatem już po dokonaniu wszystkich płatności związanych z wynagrodzeniami pracowników niepełnosprawnych za wnioskowany miesiąc. Nadto wskazno, że na potwierdzenie niezalegania w opłacaniu składek zostały przedstawione zaświadczenia ZUS. Jednocześnie Zakład przedstawił żądane dokumenty, w tym m. in.: deklaracje ZUS DRA i RCA za okres 03/2018, dokumenty elektroniczne przelewów wynagrodzeń, podatków i składek ZUS za okres 03/2018.

Z kolei Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w G. W. odpowiedział w piśmie z dnia 10 lipca 2018 r., do którego załączył zestawienie deklaracji i wpłat płatnika za okresy składkowe: marzec i kwiecień 2018 r.

PFRON ponownie zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w O. W. – pismem z dnia 12 września 2018 r. – o udzielenie informacji czy płatnik (Zakład) opłacił w całości i w terminie składki ZUS za okres marzec 2018 r.

W odpowiedzi z dnia 17 października 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w G. W. poinformował, że płatnik opłacił składki za 03/2018: na ubezpieczenie społeczne w dniach: 02.03.18 r., 15.03.18 r., 04.04.18 r.; na ubezpieczenie zdrowotne w dniach 04.04.18 r., 04.05.18 r.; na FP i FGŚP w dniu 04.05.18 r. Jednocześnie wskazno, że płatnik opłacił składki za 03/2018 w całości, po terminie (termin 16.04.2018 r.).

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. o numerze [...], Prezes PFRON ustalił Skarżącemu wysokość dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za miesiąc marzec 2018 r. w wysokości [...] zł ([...] złotych), powołując w podstawie prawnej przepis art. 26c ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.; zwanej dalej: "ustawą o rehabilitacji").

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych nie przysługuje pracodawcy, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni, a kwota miesięcznych należnych składek opłaconych z uchybieniem terminu przekroczy wysokości 2% składek należnych za dany miesiąc (art. 26a ust. 1a1 i ust. 1a2 ustawy o rehabilitacji).

Zdaniem Prezesa PFRON, Zakład obowiązany był do opłacenia składek ZUS za 03/2018 w wysokości [...] zł, natomiast suma składek opłacona w dniu 4 maja 2018 r. w wysokości [...] zł przekracza 2% składek należnych za dany miesiąc. W związku z tym oraz z uwagi na nieprzesłanie żądanych dokumentów umożliwiających ustalenie stanu faktycznego, dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za marzec 2018 r. ustala się w wysokości [...] zł.

Pismem z dnia 26 lutego 2019 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, że w dniu 4 kwietnia 2018 r. dokonał wpłaty "dwukrotnie z dwóch rachunków ZAZ" w kwotach: [...] zł i [...] zł – w sumie [...] zł. Kwota ta przekraczała wartość bieżących zobowiązań i wynikała z opłacenia korekty za styczeń 2018 r., zgodnie z deklaracją ZUS P DRA i występującej wówczas nadpłaty, zgodnie z deklaracją ZUS P DRA 02.03.2018 r. Natomiast dokonane w dniu 4 maja wpłaty w kwotach [...] zł i [...] zł za miesiące kwiecień pozwoliły na opłacenie składek w kwocie [...] zł – wskazanej w decyzji – jednakże spowodowały konieczność kolejnych wpłat w wysokości [...] zł w dniu 7 maja i [...] zł w dniu 8 maja 2018 r. Zakład wskazał również, że nastąpiło wprawdzie drobne opóźnienie spowodowane uruchomieniem przez ZUS nowej Platformy Usług Elektronicznych, niemniej jednak opóźnienie to dotyczyło 0,89% wartości składek.

Pismem z dnia 12 kwietnia 2019 r. PFRON zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – Oddziału w G. W. o udzielenie informacji: (1) jakie były kwoty zadeklarowanych przez płatnika (Zakład) składek za miesiąc marzec 2018 r. według złożonych deklaracji; (2) kiedy oraz w jakiej wysokości płatnik opłacił składki za miesiąc marzec 2018 r. (poproszono o podanie dokładnych dat). Jednocześnie zwrócono się o wskazanie – jak została rozliczona kwota w wysokości [...] zł, którą Zakład przekazał jako składki za okres sprawozdawczy marzec 2018 r. oraz korektę deklaracji za styczeń 2018 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w G. udzielił odpowiedzi w piśmie z dnia 16 maja 2019 r. informując, że każdą wpłatę dzieli proporcjonalnie na wszystkie rodzaje opłacanych składek na podstawie ich udziału w ostatniej deklaracji rozliczeniowej, przy czym podzieloną wpłatę rozlicza w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości. W piśmie zawarto również tabelę z rozliczeniem konta płatnika na dzień 14 maja 2019 r.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. Prezes PFRON utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2019 r., w całości aprobując i powtarzając argumentację zaprezentowaną w jej uzasadnieniu. Organ wskazał ponadto, że z pisma ZUS z dnia 16 maja 2019 r. wynika, że kwota składek opłaconych z uchybieniem terminu, wynikającego z odrębnego przepisu, przekraczającym 14 dni wynosi [...] zł, tj. ponad 2% składek należnych za dany miesiąc.

Prezes PFRON powołał się również na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2017 r., poz. 1831; zwanego dalej: "rozporządzeniem RM z dnia 21 września 2017 r."), zgodnie z którym, rozliczenia na koncie płatnika dokonuje się proporcjonalnie i w określonej kolejności, zaś w sytuacji, gdy na koncie płatnika figuruje zaległość, wpłata z tytułu składek jest z urzędu zaliczona najpierw na pokrycie należności o najwcześniejszym terminie płatności. Z tego względu organ uznał, że załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy potwierdzenie dokonania wpłat na rzecz ZUS z dnia 4 kwietnia 2018 r. nie są wystarczającym dowodem opłacenia w całości i w terminie składek za marzec 2018 r., bowiem mogą nie pokryć należnych składek ZUS za marzec 2018 r., a zostać zaksięgowane jako składki za okresy wcześniejsze.

Konkludując organ stwierdził, że Skarżący winien opłacić składki ZUS za marzec 2018 r. do dnia 16 kwietnia 2018 r., do którego terminu można doliczyć 14 dni opóźnienia, czyli ostateczny termin opłacenia składek ZUS, który nie skutkowałby utratą dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych za marzec 2018 r. – przypadał na dzień 30 kwietnia 2018 r. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika natomiast, że należne do zapłaty składki za marzec 2018 r. wynosiły [...] zł, zaś kwota składek opłaconych z uchybieniem powyższego terminu wynosiła [...] zł, tj. ponad 2% składek należnych za dany miesiąc. Według informacji ZUS, kwota [...] zł została opłacona w dniu 4 maja 2018 r., zaś wpłaty dokonane przez stronę w dniu 4 kwietnia 2018 r. w wysokości [...] zł w części pokryły należności za następujące okresy składkowe: za luty 2018 r. na FUZ w wysokości [...] zł oraz za styczeń 2018 r. na FP i FGŚP w wysokości [...] zł.

Z tych względów, skoro zaistniała przesłanka określona w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, to Prezes PFRON miał obowiązek ustalić wysokość miesięcznego dofinansowania za marzec 2018 r. w kwocie [...] zł. Sprawia to, że argumenty Zakładu o jego trudnej sytuacji finansowej nie mogą zostać uwzględnione w niniejszym postępowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa PFRON z dnia [...] września 2019 r. Zakład wniósł o jej uchylenie, jak również poprzedzającej ją decyzji z dnia 12 lutego 2019 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzucając naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; zwanej dalej: "k.p.a."), w związku z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez zebranie materiału dowodowego w sposób wybiórczy, a następnie dokonanie jego niewyczerpującej analizy, bez uwzględnienia zarzutów i wniosków strony, co doprowadziło do przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i uznania przez organ II instancji, że nastąpiło opóźnienie w spłacie składek za marzec 2018 r., w momencie, gdy Skarżący dokonał stosownej wpłaty w terminie i nie miał podstaw do przyjęcia, iż wpłata ta zostanie zaksięgowana w ZUS na pokrycie należności z poprzednich okresów składkowych;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzenia w sposób wszechstronny i wyczerpujący całego materiału dowodowego, podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz arbitralną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i istotne braki w treści zaskarżonej decyzji;

3) art. 12 § 1 k.p.a. poprzez niedziałanie przez organ w sprawie wnikliwie, niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz pominięcie bądź nieprzeprowadzenie obiektywnych dowodów potwierdzających zasadność stanowiska strony postępowania, w tym z pominięciem stanowiska Skarżącego wyrażonego w piśmie z dnia 26 lutego 2019 r.;

4) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności, uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu stron, a także zasady sprawiedliwości społecznej oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez uznanie, że Skarżący wpłaty składek za marzec 2018 r. dokonał z opóźnieniem ponad 14 dni, bez analizy tego, że w rzeczywistości wpłata nastąpiła w terminie, jednakże ZUS dokonał jej odmiennego zaksięgowania, o czym Skarżący w momencie składania wniosku wiedzy nie posiadał oraz na co nie miał wpływu.

Rozwijając zarzuty Skarżący podniósł, że wszelkie obligatoryjne składki opłacał terminowo, także w przypadku okresu składkowego marzec 2018 r. W dniu 4 kwietnia 2018 r. uiścił kwotę, która w jego ocenie przewyższała nawet kwotę należną za marzec 2018 r., a wynikała z opłacenia korekty za styczeń 2018 r., zgodnie z deklaracją ZUS P DRA 02.01.2018. Z uwagi na fakt, iż od stycznia 2018 r. opłacanie składek ZUS odbywa się na wyodrębniony rachunek bankowy pracodawcy, a uruchomiona Platforma Usług Elektronicznych w początkowym okresie jej funkcjonowania pozwalała na opóźniony dostęp do danych, Skarżący opłacił w w/w terminie składki, nie mając wiedzy o tym, iż zostaną one zaksięgowane w ZUS na pokrycie zaległości składkowych z poprzednich okresów składkowych. Skarżący podnosił ten fakt wielokrotnie, zaznaczając, że wszelkie opóźnienia w opłacaniu składek ujawnione zostały już po terminach wskazanych w art. 26a ustawy o rehabilitacji. Jednakże organ nie wziął tego pod rozwagę, opierając się wyłącznie na części dowodów w sprawie. Arbitralna ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego i istotne braki w treści zaskarżonej decyzji wskazują w konsekwencji na zasadność skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 17 stycznia 2020 r. Skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze, podnosząc dodatkowo, że przy wykładni art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji nie powinna mieć znaczenia dyspozycja przepisów § 12 ust. 1-3 rozporządzania RM z dnia 21 września 2017 r., bowiem wskazują one jedynie na sposób księgowania przez ZUS wpłat dokonanych przez przedsiębiorców, na który to proces przedsiębiorca nie ma wpływu. Strona nie może więc ponosić negatywnych konsekwencji tego, że na podstawie powołanych regulacji ZUS ma swobodę w dysponowaniu przekazanymi przez płatników wpłatami, które – bez wiedzy płatnika – może spowodować zaległości w różnych okresach.

W piśmie procesowym z dnia 14 lipca 2020 r. Skarżący zarzucił nadto, że organ nie ustalił, jakie koszty płacy pracownika poniósł z uchybieniem terminów, w szczególności czy dotyczyły one pracowników niepełnosprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy orzekający w sprawie organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był przepis art. 26c ust. 4 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym, w przypadku, gdy ustalona przez Fundusz kwota dofinansowania jest inna niż kwota dofinansowania wykazana we wniosku pracodawcy, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wysokości dofinansowania, na wniosek pracodawcy złożony w terminie 14 dni od dnia otrzymania informacji o ustaleniu wysokości przysługującego dofinansowania do wynagrodzenia.

W niniejszej sprawie Skarżący wystąpił z takim wnioskiem, wobec czego wydanie decyzji przez Prezesa PFRON o wysokości dofinansowania było uzasadnione.

Jak wynika natomiast z jej uzasadniania, organ doszedł do przekonania, że wysokość dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych Zakładu za marzec 2018 r. winna wynieść [...] zł ([...] złotych), bowiem w sprawie ziściła się przesłanka określona w przepisie art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, zgodnie z którym, miesięczne dofinansowanie nie przysługuje, jeżeli miesięczne koszty płacy zostały poniesione przez pracodawcę z uchybieniem terminów, wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni.

Wyjaśnić zatem należy, że "koszty płacy" oznaczają, zgodnie z art. 2 pkt 4a ustawy o rehabilitacji – wynagrodzenie brutto oraz finansowane przez pracodawcę obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe naliczone od tego wynagrodzenia i obowiązkowe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Za terminowo poniesione koszty płacy uznaje się te, które zostały poniesione w terminach wynikających odpowiednio z przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (wynagrodzenie), z ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (należności składkowe) oraz z ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (zaliczki na podatek dochodowy od wypłaconych wynagrodzeń).

W sprawie sporna jest kwestia związana z opłaceniem należności składkowych.

Przypomnieć więc należy, że zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 266 ze zm; zwanej dalej: "u.s.u.s."), płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż: 1) do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie; 2) do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; 3) do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

W konsekwencji rozstrzygnięcie sporu, jaki powstał między stronami sprowadza się do ustalenia, czy Skarżący poniósł obowiązkowe składki za pracowników niepełnosprawnych objętych wnioskiem Wn-D za miesiąc marzec 2018 r. – w terminie określonym w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, tj. ostatecznie do dnia 30 kwietnia 2018 r.

Zdaniem organu, z zebranego materiału dowodowego wynika, że Zakład opłacił część należnych składek za miesiąc marzec 2018 r. w wysokości [...] zł – dopiero w dniu 4 maja 2018 r., zatem z uchybieniem wskazanego terminu przekraczającym 14 dni.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie powyższego stanowiska.

Podkreślić przede wszystkim należy, że nie można zgodzić się z dokonaną przez Prezesa PFRON wykładnią przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że w ocenie organu, dla ustalenia terminów opłacenia składek należy przyjąć daty zaliczenia składek przez ZUS na poszczególne fundusze, zgodnie z zasadami wynikającymi z § 12 rozporządzenia RM z dnia 21 września 2017 r. Wskazać więc trzeba, że w przepisie art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji ustawodawca posłużył się zwrotem "poniesione" – w odniesieniu do wynikającego z art. 47 ust. 1 u.s.u.s. obowiązku pracodawcy opłacenia składek za dany miesiąc. Językowa wykładnia tego przepisu przemawia zatem za przyjęciem, że chodzi o faktyczne (rzeczywiste) poniesienie składek, czyli ich opłacenie przez pracodawcę, nie zaś o ich rozliczenie czy zaksięgowanie przez ZUS. Przemawia za tym również wykładnia celowościowa, skoro wprowadzenie tego przepisu do ustawy o rehabilitacji niewątpliwie miało służyć dyscyplinowaniu pracodawców w terminowym ponoszeniu kosztów płacy pracowników niepełnosprawnych za dany okres rozliczeniowy. Godzi się zatem przyjąć, że decydujące znaczenie dla wykazania przez organ ziszczenia się dyspozycji przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, winno mieć ustalenie, w jakiej dacie pracodawca poniósł (opłacił) należne za dany miesiąc składki za pracowników niepełnosprawnych. Dopiero zaś jednoznaczne stwierdzenie, że pracodawca nie opłacił składek w terminie wynikającym z u.s.u.s., a nadto, że nie nastąpiło to również w ciągu kolejnych 14 dni, nie tyle daje organowi prawo, co nakłada nań obowiązek odmowy wypłaty wnioskowanego dofinansowania, zatem również ustalenia na wniosek pracodawcy, że dofinansowanie wynosi [...] zł.

Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy, Prezes PFRON oparł się wyłącznie na informacjach uzyskanych od ZUS, z których zdaniem Sądu nie wynika po pierwsze to, w jakiej dacie Skarżący poniósł składki za pracowników niepełnosprawnych w miesiącu marcu 2018 r., a po drugie czy uchybienie terminu określonego w art. 47 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. – nastąpiło z przekroczeniem 14 dni.

Przede wszystkim z informacji ZUS z dnia 16 maja 2019 r., na którą organ powołuje się w zaskarżonej decyzji, nie wynikają konkretne daty "poniesienia" składek przez Skarżącego. Zauważyć należy, że w piśmie tym ZUS przedstawił rozliczenie należności – dokonane na dzień 14 maja 2019 r. – wskazując jedynie daty wpłat, z których zostały "rozliczone" składki. Jak przy tym wskazał ZUS – podzieloną wpłatę "rozliczamy w pierwszej kolejności na najstarsze zaległości". Co jednak najistotniejsze, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ przyjął, że po terminie opłacona została kwota w wysokości [...] zł, która jego zdaniem została opłacona dopiero w dniu 4 maja 2018 r. Jakkolwiek w piśmie ZUS z dnia 16 maja 2019 r. nie wskazano wprost kwoty [...] zł, to można przypuszczać, że Prezes PFRON zsumował dwie wpłaty, co do których w tabeli zawartej w tym piśmie wskazno datę 4 maja 2018 r., czyli kwoty: [...] zł oraz [...] zł, których suma odpowiada kwocie [...] zł. Umknęło jednak uwadze organu, że w odniesieniu do tych dwóch wpłat ZUS wskazał, że dotyczą one okresu: 04/2018 – czyli składek należnych w kwietniu, a nie w marcu 2018 r. Na tej podstawie nie można było zatem przyjąć, że Skarżący poniósł składki należne za miesiąc marzec 2018 r. – w dniu 4 maja 2018 r.

Po drugie zauważyć należy, że również z wcześniejszych pism ZUS: z dnia 10 lipca 2018 r. i z dnia 17 października 2018 r. nie wynikają daty poniesienia przez Skarżącego składek na pracowników niepełnosprawnych. Do pisma ZUS z dnia 10 lipca 2018 r. dołączony został Raport zestawienia deklaracji i wpłat dotyczący dwóch okresów składkowych: marzec i kwiecień 2018 r. W raporcie tym nie wskazano dat dokonania wpłat przez Skarżącego, a jedynie wskazano "termin płatności", "wpłatę", "niedopłatę" i "nadpłatę" (w odniesieniu do funduszu ZDR za okres 2018-03 – niedopłatę w wysokości: [...] zł). Z kolei w piśmie z dnia 17 października 2018 r. znajdują się wprawdzie daty, w których – zdaniem ZUS – płatnik opłacił składki, jednakże trudno jest zaaprobować, by były to daty faktycznego poniesienia składek za marzec 2018 r., skoro ZUS powołuje np. daty: 2 marca i 15 marca 2018 r., w których to datach Skarżący jeszcze nie wypłacił pracownikom wynagrodzenia należnego za miesiąc marzec, co nastąpiło dopiero w dniu 30 marca 2018 r., a zatem dopiero wówczas możliwe stało się obliczenie wysokości składek należnych za ten miesiąc i w konsekwencji ich poniesienie. Również zawarta w tym piśmie informacja, że "płatnik opłacił składki za 03/2018 w całości, po terminie (termin 16.04.2018 r.) nie można zostać uznana za wystraczającą w świetle dyspozycji art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Należy bowiem zauważyć, że ZUS używając określenia "po terminie" wskazał, o który termin chodzi, mianowicie o termin 16 kwietnia 2018 r., zatem termin określony w art. 47 ust. 1 u.s.u.s. Ten termin jest jednak istotny w sprawach należących do właściwości ZUS, a jego uchybienie nie jest wystarczające w niniejszym postępowaniu, bowiem w świetle art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji – który to przepis jest znamienny dla postępowania przed Prezesem PFRON – konieczne jest poniesienie składek nie tylko z uchybieniem terminu ich opłacenia, ale jeszcze z przekroczeniem 14 dni. Zatem również odwołanie się do tego stwierdzenia ZUS, bez wykazania ponadto, że nastąpiło 14-dniowe przekroczenie – nie mogło zostać uznane za wystarczające.

Z tych względów zgodzić należało się z generalnym zarzutem Skarżącego, że organ oparł się na niepełnych informacjach, które – zdaniem Sądu – nie potwierdzały stanu istniejącego w dacie złożenia wniosku o dofinansowanie za marzec 2018 r. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że aby strona mogła uzyskać dofinansowanie do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych musi spełniać warunki do uzyskania tej pomocy publicznej na ostatni dzień miesięcznego okresu sprawozdawczego. Jak to wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. V SA/Wa 1679/19, skoro konstrukcja przepisów ustawy o rehabilitacji wskazuje na nakaz odnoszenia się do sytuacji przedsiębiorcy w chwili składania wniosku, to organ winien oceniać wniosek na dzień jego złożenia także i w kwestii spełniania przesłanek do jej otrzymania odnośnie opłacenia składek. Trzeba też zwrócić uwagę na treść art. 26a ust. 8 i 9 ustawy o rehabilitacji, albowiem wynika z nich, że jeżeli pracodawca posiada zaległości w zobowiązaniach wobec Funduszu przekraczające ogółem kwotę [...] zł, Prezes Zarządu Funduszu wydaje decyzję o wstrzymaniu miesięcznego dofinansowania. Przepisy ustawy dają zatem możliwość dyscyplinowania pracodawców i uniemożliwiają dokonywanie wypłat dofinansowania na rzecz wnioskodawców niespełniających ustawowych wymogów. Badanie przesłanek do otrzymania dofinansowania obciąża Fundusz i to ten organ winien badać sytuację przedsiębiorcy na dzień złożenia wniosku.

Tym samym, wszelkie zmiany w sytuacji płatnika niezwiązane z jego działaniem lub zaniechaniem nie mogą mieć wpływu na możliwość uzyskania dofinansowania. Odnosi się to również do korekt deklaracji, które mogą mieć miejsce, ale tylko w sytuacjach niezależnych do pracodawcy. Należy bowiem odróżnić sytuację, gdy pracodawca uchyla się od terminowego opłacania składek od sytuacji, gdy nieuiszczenie składki w odpowiedniej wysokości zostało wykazane po terminie złożenia wniosku i było spowodowane innymi czynnikami np. innym zakwalifikowaniem umowy zawartej przez pracodawcę, które to zakwalifikowanie zostało wykazane w drodze kontroli i spowodowało obowiązek opłacenia składek w późniejszym terminie. Rozliczenie konta płatnika jest procesem dynamicznym. A więc każda korekta deklaracji, która wymaga np. dopłacenia środków powoduje rozksięgowanie pierwotnej wpłaty i ponowne zaksięgowanie w zmienionej kwocie na koncie płatnika (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 marca 2020 r. o sygn. akt V SA/Wa 1403/19).

W tym świetle nieuprawnione było stanowisko organu, że przedstawione w toku postępowania potwierdzenia dokonania w dniu 4 kwietnia 2018 r. przelewów do ZUS – w wysokości odpowiadającej należnym składkom za miesiąc marzec 2018 r. – nie były wystarczającymi dowodami w sprawie, z uwagi na to, że wpłaty te mogły zostać zaksięgowane jako składki za okresy wcześniejsze. Jak to zostało już bowiem podniesione, dla Prezesa PFRON miarodajna winna być data, w której pracodawca rzeczywiście poniósł składki za dany miesiąc, nie zaś data wpłaty, z której składki te zostały pokryte (zaliczone, zaksięgowane) przez ZUS.

W końcu zgodzić należy się ze Skarżącym, że ustalenia organu winny dotyczyć poniesienia obowiązkowych składek za pracowników niepełnosprawnych, a nie za jakichkolwiek pracowników, których nie dotyczy wniosek Wn-D. Jak to się podnosi jednolicie w najnowszym orzecznictwie, skoro dofinansowanie jest przyznawane wyłącznie do wynagrodzeń wypłacanych pracownikom niepełnosprawnym, to przez koszty płac, o których mowa w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji – należy rozumieć wyłącznie wynagrodzenie (i jego pochodne) wypłacane dla pracowników niepełnosprawnych. Konsekwencją tego jest przyjęcie, że organ badając spełnienie przez pracodawcę wymogu określonego w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji powinien był dokonać ustaleń na okoliczność terminowości poniesienia kosztów płacy w odniesieniu do pracowników niepełnosprawnych, a nie – do wykazania nieterminowości w ogólności (vide: wyroki NSA: z dnia 17 czerwca 2020 r. o sygn. akt I GSK 354/20; z dnia 29 lipca 2020 r. o sygn. akt I GSK 748/20). W zaskarżonej decyzji zabrakło konkretnych danych odnoszących się do konkretnych niepełnosprawnych pracowników, którym według organu Skarżący (pracodawca) nie pokrył kosztów płacy (należności składkowych) w terminach wynikających z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji. Innymi słowy organ winien uzyskać i przedstawić w decyzji dowód wskazujący, że koszty płacy za osoby niepełnosprawne zostały poniesione po wymaganym terminie. Dowodem takim powinna być informacja o niedopłacie za sporny miesiąc na indywidualnym koncie ZUS każdej z niepełnosprawnych osób (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2019 r. o sygn. akt V SA/Wa 1591/18). W niniejszym postępowaniu organ zwracał się do ZUS o informacje dotyczące płatnika (Skarżącego) i tylko takie dane zostały udostępnione, natomiast nie odnosiły się one do konkretnych pracowników niepełnosprawnych, objętych wnioskiem Wn-D za marzec 2018 r.

Podsumowując, Prezes PFRON powinien był ustalić, czy Skarżący poniósł koszty płacy pracowników niepełnosprawnych z uchybieniem terminów wynikających z odrębnych przepisów, przekraczającym 14 dni. Organ takiego ustalenia w sprawie jednak nie dokonał, a co najmniej nie dał temu wyrazu w uzasadnieniach do wydanych przez siebie decyzji.

Zgodnie z art. 66 ustawy o rehabilitacji, w sprawach nieunormowanych przepisami ustawy stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego. W myśl art. 7 k.p.a. organy administracji w toku postępowania stoją na straży praworządności i winny dążyć do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosowanie do art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkiem organu jest zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, natomiast z art. 11 k.p.a. wynika jednoznaczny obowiązek wyjaśniania stronom zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. Wyrazem realizacji powyższych zasad winno być zaś uzasadnienie decyzji, zawierające wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. W doktrynie podnosi się przy tym, iż decyzje administracyjne powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać zatem, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych oraz dokonał oceny tych materiałów. Nadto, organ działający w trybie odwoławczym ma obowiązek ponownego rozpoznania oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, przy uwzględnieniu zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. To właśnie decyzja organu odwoławczego jest bowiem źródłem praw jej adresatów albo nałożonych na nich obowiązków, gdyż ostatecznie kształtuje ona treść stosunku administracyjnoprawnego.

Podkreślić należy, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Sąd stwierdza, że istotnie dowód przedstawiony przez ZUS ma walor dokumentu urzędowego, jednakże jak każdy dowód podlega ocenie przez gospodarza postępowania, w tym wypadku przez Prezesa PFRON i w wypadku, gdy treść dowodu w sposób niepełny odzwierciedla stan faktyczny, albo też temu dowodowi przeczą inne dowody, także z dokumentów (np. przedstawione przez stronę), to organ winien dokonać ich oceny i ewentualnie wyjaśnić powody rozbieżności oraz je przedstawić w decyzji. Organ powinien także, zgodnie z obowiązującym zasadami prowadzenia postępowania i uzasadniania decyzji, odnieść się do wyjaśnień Skarżącego i przedstawianych przez niego dowodów, które w jej ocenie prowadzą do zupełnie odmiennych ustaleń. Skoro Skarżący wskazuje i załącza dowody, które w jej ocenie potwierdzają, że w pierwotnym terminie uregulował całość należności składkowych wynikający ze złożonych deklaracji i po okresie sprawozdawczym nie korygowała deklaracji w stosunku do osób niepełnosprawnych, to rolą organu jest jednoznaczne ustalenie i przedstawienie stanowiska w decyzji skąd w takim przypadku pojawiły się niedopłaty na indywidulanych kontach pracownika niepełnosprawnego. Powyższe pozwala na kontrolę przyjętego stanowiska, a także umożliwia stronie polemikę z ustaleniami organu.

W ocenie Sądu, Prezes PFRON bezzasadnie zdyskwalifikował dowody w postaci dokumentów elektronicznych potwierdzających przelewy do ZUS z dnia 4 kwietnia 2018 r. tytułem składek za marzec 2018 r. Nie można bowiem było przyjąć, że dokumenty te nie mają znaczenia w sprawie. W świetle przepisu art. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji – poniesienie przez Skarżącego w dniu 4 kwietnia 2018 r. składek za pracowników niepełnosprawnych w pełnej wysokości, zatem już po wypłaceniu wynagrodzeń (w dniu 30 marca 2018 r.) ale jeszcze przed złożeniem wniosku Wn-D (w dniu 6 kwietnia 2018 r.) – nie pozwalało na odmowę przyznania dofinansowania, czy też ustalenie dofinansowania w wysokości [...] zł. A contrario zadaniem organu było ustalenie czy wpłaty dokonane w dniu 4 kwietnia 2018 r. pokrywały w całości obowiązkowe składki za marzec 2018 r. za objętych wnioskiem Wn-D pracowników niepełnosprawnych. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym okoliczność, że pomimo tego, że Prezes PFRON zwrócił się do ZUS – w piśmie z dnia 12 kwietnia 2019 r. – o wskazanie jak została rozliczona kwota w wysokości [...] zł, którą Skarżący przekazał jako składki za okres sprawozdawczy marzec 2018 r. oraz korektę deklaracji za styczeń 2018 r., to ani w odpowiedzi z dnia 16 maja 2019 r. ani w późniejszym terminie – ZUS nie ustosunkował się do tego pytania organu. Ponadto Prezes PFRON zupełnie zignorował i w żaden sposób nie odniósł się do przedstawionego przez Skarżącego zaświadczenia wystawionego przez ZUS o niezaleganiu z opłacaniem składek. W ocenie Sądu, również i ten dowód należało poddać ocenie, co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że Prezes PFRON dopuścił się zarówno naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., jak również błędnej interpretacji przepisu prawa materialnego, tj. 26a ust. 1a1 pkt 3 ustawy o rehabilitacji, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę zaprezentowana przez Sąd oceną prawną i ustali stan faktyczny sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, mając na względzie stanowisko Skarżącego i przedstawiane przez niego dowody. W zależności od poczynionych ustaleń organ podejmie stosowne czynności w adekwatnym trybie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ja poprzedzającą, o czym orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Zwarte w wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów sądowych zostało oparte na przepisie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.)