Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 165/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 61, art. 64, art. 103
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 grudnia 2021 r., znak: SKO.[...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy U. z dnia 22 września 2021 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. J. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do sądu decyzją z 9 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania A. J. (dalej jako: skarżąca) uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy Ułęż z 22 września 2021 r. w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz orzekło co do istoty sprawy ustalając odpłatność skarżącej za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Na podstawie decyzji z 11 września 2006 r. ojciec skarżącej – J. J., został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w L. (dalej "DPS").

Decyzją z 7 września 2006 r. organ I instancji ustalił wysokość opłaty za pobyt J. J. w DPS w wysokości 1.736 zł i zobowiązał pensjonariusza DPS do jej uiszczania. Ponadto organ ustalił wysokość opłaty ponoszonej przez Gminę U. za pobyt J. J. w DPS w kwocie 1.413,30 zł. Decyzja o ustaleniu opłaty była kilkukrotnie zmieniana w związku ze zmianami sytuacji dochodowej pensjonariusza DPS (w ostatniej, znajdującej się w aktach decyzji w tej kwestii – z 26 sierpnia 2021 r. ustalono wysokość opłaty ponoszonej przez pensjonariusza na kwotę 1.832,71 zł miesięcznie, przez Gminę – 1.686,29 zł miesięcznie).

Organ pierwszej instancji podjął czynności zmierzające do ustalenia osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt J. J. w DPS ze względu na pokrewieństwo. Jak ustalono do zstępnych J. J. należy czworo jego dzieci: M. P., M. Ł., S. J. oraz A. J.. Organ I instancji przyjął, że każda z ww. osób należących do zstępnych J. J. zobowiązana jest do ponoszenia opłat podzielonych na cztery równe części. Ponieważ uiszczana przez pensjonariusza opłata nie pokrywa kosztów jej pobytu w DPS, pozostała do uregulowania kwota, która po pomniejszeniu o opłatę wniesioną przez podopiecznego placówki stanowiącą 70 % jej dochodu do dnia 30 czerwca 2021 r. wynosiła 2634,32 zł, a od 1 lipca 2021 r. - 1 686,29 zł. Po ich podzieleniu w równych częściach na osoby zobowiązane, pozostaje do zapłaty do dnia 30 czerwca 2021 r. po 658,58 zł, a od 1 lipca 2021 r. - 421,57 zł miesięcznie.

Przeprowadzone postępowanie wykazało, że sytuacja dochodowa córek J. J. - M. P. i M. Ł. wyklucza je z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS ze względu na wysokość dochodu, który nie przekracza 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie, co stwierdzone zostało w piśmie Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w U. z 12 maja 2021 r. W przypadku S. J. odpłatność za pobyt J. J. w DPS ustalona została na podstawie zawartej w dniu 22 lipca 2021 r. umowy, przy czym również w tym przypadku uzyskany dochód nie przekroczył ww. kryterium, a opłata wnoszona jest dobrowolnie.

Z kolei w odniesieniu do A. J., badając jej sytuację dochodową organ

I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z córką A. , lat 16, uczennicą prywatnego technikum. Córkę wychowuje samotnie. Skarżąca jest oficerem Wojska Polskiego. Uzyskuje dochód z tytułu wynagrodzenia w wysokości 4.908,57 zł. Na rzecz córki egzekwowane są alimenty w kwocie 875 zł. Łączny dochód rodziny ustalony stosownie do przepisów stawy o pomocy społecznej stanowi łącznie kwotę 5.783,57 zł. Ponadto otrzymuje świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł. Do miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego należą opłaty mieszkaniowe - 715 zł, energia elektryczna - 265 zł, za telefon - 144 zł, leki - 300 zł, bilety MPK córki - 100 zł, leczenie dermatologiczne po wypadku - 573 zł, leczenie ortodontyczne córki 530 zł, okulary i leczenie okulisty (po wypadku) - 413 zł. Dodatkowo skarżąca wskazała w ramach wydatków spłatę kredytu - 263 zł, spłatę pożyczki z zakładu pracy 115 zł, bilety za parkowanie- 100 zł, koszty użytkowania samochodu i paliwo 850 zł.

W dniu 1 czerwca 2021 r. A. J. złożyła oświadczenie, w którym nie wyraziła zgody na zawarcie umowy w przedmiocie ponoszenia opłat za pobyt ojca w DPS oraz zwróciła niepodpisane przesłane jej projekty umowy.

W tej sytuacji organ I instancji zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia odpłatności od 1 maja 2021 r. za pobyt ojca w DPS.

Na podstawie poczynionych ustaleń, wskazaną na wstępie decyzją z 22 września 2021 r. organ I instancji ustalił odpłatność skarżącej za pobyt jej ojca w DPS w następujący sposób: (1) w okresie od 1 maja 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w wysokości 658,58 zł miesięcznie, płatne w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji; (2) od dnia 1 sierpnia 2021 r. wysokości 421,57 zł miesięcznie, płatne do ostatniego dnia każdego miesiąca za dany miesiąc.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy społecznej poprzez: niepoinformowanie strony o wszczęciu postępowania, uniemożliwienie wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, prowadzenie postępowania bez uczestnictwa wszystkich stron, tj. rodzeństwa skarżącej, w równym stopniu zobowiązanego do obowiązku ponoszenia opłat określonych w zaskarżonej decyzji, nieprzeprowadzenie dowodów w przedmiocie innych zobowiązanych, nałożenie obowiązku uiszczenia opłaty wyłącznie na skarżącą, zaniechanie zwolnienia skarżącej z opłaty, mimo, że samotnie wychowuje dziecko, nieuwzględnienie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczących uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z 9 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję organu I instancji oraz ustaliło odpłatność skarżącej za pobyt jej ojca w DPS w następujący sposób: (1) w okresie od 1 maja 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości 658,58 zł miesięcznie; (2) od 1 lipca 2021 r. w wysokości 421,57 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji w zakresie dochodu rodziny skarżącej, potwierdzając również konkluzję, że dochód skarżącej przekracza 300% kryterium dochodowego. Mając na względzie, że w miesiącu kwietniu 2021 r. rodzina uzyskała dochód w wysokości 5.783,57 zł, co stanowi 2.891,79 zł, po odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.584,00 zł, pozostaje kwota 1.307,76 zł, która stanowić może górną granicę opłaty jaką obciążyć można stronę. Po uwzględnieniu różnicy między kosztem pobytu mieszkańca w DPS, a dokonaną przez niego wpłatą oraz po jej podzieleniu w równych częściach na osoby zobowiązane, wysokość zobowiązania strony wynosi do dnia 30 czerwca 2021 r. - 658,58 zł miesięcznie, a od 1 lipca 2021 r. - 421,57 zł miesięcznie. Ustalenie wysokość opłaty poprzedzone zostało analizą wysokości dochodów i możliwości strony, przy uwzględnieniu niezbędnych wydatków. Organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy ustalił krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat z tytułu pobytu J. J. w DPS, dokonał ustaleń dotyczących ich sytuacji dochodowej decydującej o obowiązku ponoszenia opłaty, a w związku z tym brak jest podstaw do ponownego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie z udziałem wszystkich wskazanych osób.

W ocenie Kolegium zarzut naruszenia art. 64 pkt 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, ze zm.; dalej jako: u.p.s.) poprzez brak zwolnienia strony z ustalonych opłat, jest przedwczesny. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa, zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt.

Z uwagi na fakt, że J. J. na podstawie ostatecznej decyzji z 26 sierpnia 2021 r. ponosi odpłatność za pobyt w DPS w L. w kwocie 1.832,71 zł miesięcznie od 1 lipca 2021 r., Kolegium uznało za zasadne zmienić zaskarżoną decyzję i ustalić wysokość zobowiązania skarżącej w kwocie 658,58 zł miesięcznie od 1 maja 2021 do dnia 30 czerwca 2021 r., a od 1 lipca 2021 r. w kwocie 421,57 zł miesięcznie.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium A. J., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika podniosła zarzuty naruszenia:

(1) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., poprzez prowadzenie postępowania bez uczestnictwa wszystkich stron, tj. bez uczestnictwa rodzeństwa skarżącej, w równym stopniu zobowiązanego do obowiązku uczestnictwa w opłatach określonych w zaskarżonej decyzji;

(2) art. 1441 k.r.o., poprzez nałożenie na skarżącą obowiązku płatności za pobyt ojca w DPS, mimo występowania przesłanki do uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego wynikającej z faktu, że ojciec strony w przeszłości stosował wobec niej przemoc.

Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 30 maja 2022 r. pełnomocnik skarżącej uzupełnił materiał dowodowy o informacje dotyczące sytuacji majątkowej brata skarżącej, w tym dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również siostry skarżącej – M. P., zarzucając, że nie ujawniła ona rzetelnie dochodów swoich oraz męża. Ponadto pełnomocnik wskazał, że zasadne byłoby wyłączenie od prowadzenia sprawy pracowników Urzędu Gminu w U. , z uwagi na zażyłe stosunki brata skarżącej z pracownikami GOPS oraz Wójtową Gminy.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a. Należy przy tym zauważyć, że nie wszystkie zarzuty skargi są zasadne, tym niemniej jednak sąd administracyjny nie jest związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), lecz ma dokonać kompleksowej oceny legalności zaskarżonego aktu.

Z rozbudowanych regulacji zawartych w art. 61 u.p.s. (w miarodajnym dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji brzmieniu nadanym ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz psychicznego, Dz. U. z 2019 r., poz. 1690) wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej; przy czym wskazane osoby oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Górną granicą opłaty ponoszonej przez mieszkańca gminy jest 70% jego dochodu. W przypadku małżonka, zstępnych oraz zstępnych, ponoszą oni opłatę ustaloną w drodze umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., przy czym ustawodawca wprowadza pewne ograniczenia samego obowiązku i jego zakresu, determinowane dochodem osoby zobowiązanej i wielokrotnością kryterium dochodowego (ust. 2). Jeżeli tak ustalone opłaty, ponoszone przez mieszkańca domu oraz jego małżonka, zstępnych i wstępnych nie porywają całości kosztów utrzymania w DPS, pozostałą różnicę pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić również inne osoby, ale ta regulacja nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

Z kolei w przypadku odmowy przez małżonka lub krewnego zobowiązanego do ponoszenia opłaty zawarcia umowy, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z treści przywołanego art. 61 ust. 2d u.p.s. wynika jednoznacznie, że ustalając wysokość opłaty w drodze decyzji organ gminy ma uwzględnić dwojakiego rodzaju ograniczenia: po pierwsze, ograniczenia dochodowe, nawiązujące do kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2), po drugie, "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s.

Innymi słowy, prawidłowe ustalenie opłaty należnej od małżonka lub krewnego, odmawiającego zawarcia umowy w sprawie odpłatności, wymaga ustalenia nie tylko sytuacji dochodowej zobowiązanego, ale również jego "możliwości", przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego (małżonka) w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej zobowiązanego. Jest to tym bardziej istotne, jeśli wziąć pod uwagę treść art. 61 ust. 2e u.p.s., wskazującego na reguły ustalania opłaty w odniesieniu do zobowiązanych, którzy nie tylko odmawiają zawarcia umowy, ale jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W ich przypadku wysokość opłaty również ustalana jest w drodze decyzji, ale tym razem pod uwagę brane są wyłącznie kryteria ekonomiczne, stosowne w sposób dość mechaniczny – opłata ma stanowić różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Organ wydający decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt krewnego (małżonka) w DPS musi brać pod uwagę odrębność wspomnianych mechanizmów ustalania opłaty. W przypadku osób, które odmawiają zawarcia umowy, ale współpracują z organem w toku postępowania, zgadzając się na przeprowadzenie wywiadu, zakres ich zobowiązania będą z jednej strony kształtować dochody (w tym kryterium dochodowe), z drugiej – możliwości płatnicze, determinowane wskazanymi wyżej czynnikami. W przypadku osób, które nie tylko nie chcą zawrzeć umowy, ale dodatkowo odmawiają współpracy w toku postępowania, nie zgadzając się na przeprowadzenie wywiadu, wysokość ich zobowiązania kształtowana jest wyłącznie w sposób arytmetyczny. Takie zróżnicowanie sytuacji jest w pełni uzasadnione, w przypadku osoby, która nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, nie sposób ustalić jej możliwości płatniczych. Taka osoba jest zatem w gorszej sytuacji, ale stawia się w niej sama, odmawiając współpracy z organem.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu

I instancji podlegają uchyleniu z dwóch przyczyn: po pierwsze, z powodu naruszenia art. 64 u.p.s. poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącej z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, jeszcze na etapie ustalania tej opłaty w drodze decyzji, pomimo składanych przez skarżącą w tym przedmiocie wniosków i oświadczeń. Po drugie, z powodu wadliwego, niepełnego ustalenia sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych wszystkich osób zobowiązanych do uiszczania opłaty za pobyt J. J. w DPS, z naruszeniem art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, ust. 2f w zw. z art. 103 ust. 2 in fine u.p.s.

Co do pierwszej z przyczyn uchylenia decyzji należy odnotować, że skarżąca kilkukrotnie składała wnioski o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty. Organy dostrzegały te wnioski, jednak stały na stanowisku, że rozpoznanie wniosku o zwolnienie z opłaty będzie możliwe dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS (na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d u.p.s.). Stanowisko to mogło mieć oparcie w uchwale NSA z 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17), której sentencja brzmi: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 [u.p.s.], opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 [u.p.s.], wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 [u.p.s.] lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 [u.p.s.]".

Należy jednak zwrócić uwagę, że stan prawny zasadniczo zmienił się po wydaniu uchwały, co powoduje, że stanowisko wyrażone w uchwale co do konieczności prowadzenia odrębnych postępowań w sprawie ustalenia opłaty (art. 61) i zwolnienia z opłaty (art. 64 i art. 64a u.p.s.) jest nieaktualne. Art. 64 w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r., stanowi, że: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W porównaniu do wcześniejszej wersji przepisu dodano sformułowanie: "obowiązane do wnoszenia opłaty". Motywy prawodawcy, ukierunkowane na rozszerzenie zakresu możliwości zwolnienia z opłaty również na etapie jej ustalania, wynikają również z uzasadnienia do projektu ustawy nowelizującej (Sejm VIII kadencji, druk sejmowy nr 3524), w którym wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Taka argumentacja znajduje dodatkowe potwierdzenie w analizie uchwały NSA w kontekście pojęcia "obowiązany". Jednym z istotnych elementów wywodu NSA było wyodrębnienie obowiązku ponoszenia opłaty, wynikającego z ustawy od skonkretyzowanego zobowiązania, ustalonego w umowie lub decyzji administracyjnej. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie wydaje się wyraźnie odnosić do tego rozróżnienia. Obowiązanym jest zatem ten podmiot, wobec którego nie została jeszcze wydana decyzja o ustaleniu opłaty (po wydaniu decyzji stanie się "zobowiązanym"). Argumentację tą wspiera również wykładnia celowościowa i systemowa, odwołująca się do generalnej zasady upraszczania procedur w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Jeżeli już na etapie przekształcania obowiązku w zobowiązanie pojawiają się przesłanki do zastosowania instytucji zwolnienia z opłaty, trudno w nowym stanie prawnym podać racjonalne argumenty za koniecznością wydawania dwóch odrębnych decyzji: o ustaleniu opłaty (art. 61) oraz o zwolnieniu z jej ponoszenia (art. 64 u.p.s.).

W aktualnym stanie prawnym istnieje zatem możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Nieaktualność poprzedniego stanowiska zakładającego wyraźne rozdzielenie sprawy ustalenia opłaty i zwolnienia na dwa odrębne postepowania jest już odnotowywana w orzecznictwie (por. wyrok NSA por. wyrok NSA z dnia 11 marca 2022 r., sygn. akt

I OSK 1644/21 oraz wyrok WSA w Białymstoku z 7 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 820/21). Oczywiście nadal dopuszczalne jest wydawanie dwóch odrębnych decyzji, jeżeli byłoby to uzasadnione okolicznościami sprawy – gdy wniosek o zwolnienie z opłaty został złożony już po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty poprzez wydanie decyzji ostatecznej w tym przedmiocie.

Bezspornie w rozpoznawanej sprawie występowała jedna z przesłanek zwolnienia z opłaty – skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Na marginesie należy odnotować, że stan faktyczny w tym zakresie uległ zmianie. Według treści wywiadu przeprowadzonego w lipcu 2020 r. (k. 61 akt adm.) skarżąca była zamężna i wychowywała dwie córki – A. i A. (M. –pochodzącą z innego małżeństwa). W drugim wywiadzie, przeprowadzonym w kwietniu 2021 r. (k. 144, 146) skarżąca wskazała już, że wychowuje samotnie córkę A. . Miarodajny jest stan aktualny na dzień wydawania decyzji, czyli ustalony w drugim wywiadzie.

W treści wywiadu znalazła się zarówno informacja o samotnym wychowywaniu dziecka, jak i adnotacja, że skarżąca "wnosi o odstąpienie od naliczenia partycypacji w odpłatności za pobyt ojca w DPS" (k. 129). Składając oświadczenie o odmowie podpisania przesłanej jej umowy w sprawie odpłatności, skarżąca podtrzymała swój wniosek o odstąpienie od naliczania odpłatności, ponownie wskazując na samotne wychowywanie dziecka (k. 162). Tożsamy wniosek, tym razem już w przywołaniem podstawy prawnej (art. 64 pkt 4 u.p.s.) złożył pełnomocnik skarżącej w piśmie z 22 lipca 2021 r. (k. 189).

Bezspornie zatem w toku postępowania skarżąca wielokrotnie składała wniosek o odstąpienie od ustalania odpłatności, który to wniosek, biorąc pod uwagę podawane przez skarżącą motywy, organ powinien był zakwalifikować jako wniosek o zwolnienie z odpłatności, na podstawie art. 64 pkt 4 u.p.s.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, choć odnotowano ten fakt, to nie wydano w tym przedmiocie rozstrzygnięcia, zaś uzasadnienie w tym aspekcie sprowadza się do jednego zdania: "Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i ustaleniu stanu faktycznego stwierdza się, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienia Pani z odpłatności za pobyt ojca w DPS". Z kolei w zaskarżonej decyzji Kolegium stanęło na stanowisku, że zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. dotyczy sytuacji, gdy opłata została już ustalona w odpowiednim akcie.

Jak wskazano wyżej, stanowisko organów jest błędne, wobec zmiany stanu prawnego. W stanie prawnym miarodajnym dla rozstrzygnięcia sprawy, obowiązkiem organu I instancji było rozpatrzenie wniosku skarżącej o zwolnienie z opłaty w toku postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia opłaty. Oczywiście decyzja wydawana w trybie art. 64 u.p.s. opiera się na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy charakterystyczne sformułowanie użyte przez ustawodawcę "osoby [...] można zwolnić z opłaty". Złożenie wniosku o zwolnienie i wystąpienie jednej z przesłanek nie obliguje bezwzględnie organu do wydania decyzji korzystnej dla strony, ale wymaga skrupulatnego rozważenia, rozstrzygnięcia w tym przedmiocie i uzasadnienia, dlaczego organ zwolnił lub odmówił zwolnienia z opłaty.

Powyższe argumenty prowadzą do wskazanej wyżej konkluzji, że organy obydwu instancji wydały decyzje z naruszeniem art. 64 u.p.s., poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącej z wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, jeszcze na etapie ustalania tej opłaty w drodze decyzji, pomimo składanych przez skarżącą w tym przedmiocie wniosków i oświadczeń.

Co do drugiej z przyczyn uchylenia decyzji, należy wskazać na wstępie, że Sąd podziela dominujące zdecydowanie w orzecznictwie i literaturze stanowisko, w świetle którego organ administracji nie może na gruncie art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w sposób arbitralny dokonywać wyboru spośród osób zobowiązanych do ponoszenia tej opłaty z danego kręgu osób i tylko co do tej osoby prowadzić postępowanie. W związku z tym organy prowadząc postępowanie w trybie przywołanego przepisu, powinny jako strony tego postępowania ustalić wszystkie osoby mieszczące się w kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i wydać jedną decyzję w stosunku do wszystkich tych osób, mając na względzie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. (por. przykładowo: wyrok NSA z 23 lipca 2021 r., I OSK 3039/19; wyrok WSA w Białymstoku z 12 kwietnia 2022 r., II SA/Bk 61/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 25 sierpnia 2020 r., II SA/Bd 994/19; wyrok WSA w Gliwicach z 22 czerwca 2020 r. II SA/Gl 1527/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 lipca 2021 r., II SA/Go 615/21; wyrok WSA w Krakowie z 5 sierpnia 2021 r., III SA/Kr 277/21; wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2020 r., II SA/Ol 305/20; wyrok WSA w Rzeszowie z 4 marca 2020 r ., II SA/Rz 435/19). Dotyczy to również osób, które zawarły z organem umowę określając taką odpłatność, jak już wyżej wskazano nie jest bowiem wykluczone określanie odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zarówno w umowie, jak i w decyzji.

Biorąc pod uwagę powyższe ugruntowane stanowisko orzecznictwa, prawidłowym rozwiązaniem było to, aby organy prowadziły jedno postępowanie wobec skarżącej oraz pozostałych dzieci J. J. – M. P., M. Ł. oraz S. J..

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji częściowo wykonał prawidłowo ten obowiązek, ustalając sytuację dochodową i możliwości płatnicze wszystkich zobowiązanych zstępnych pensjonariusza DPS. Tym niemniej jednak organ popełnił w tym zakresie istotne błędy.

Po pierwsze, organ I instancji przyjął (a Kolegium zaakceptowało) metodę proporcjonalnego rozłożenia "po równo" opłaty za pobyt J. J. (w części nie pokrywanej przez pensjonariusza) na wszystkie czworo jego dzieci, a następnie, w tak wyznaczonych granicach badał indywidualną sytuację dochodową i możliwość obciążenia opłatą. Sąd dostrzega, że taka metoda pod pewnymi względami mogła być korzystna dla skarżącej, ograniczając maksymalny pułap opłaty, jakiej poniesienia będzie żądał od nie organ. Nie ulega jednak wątpliwości, że taka metoda jest błędna, gdyż nie ma oparcia w obowiązujących przepisach. W orzecznictwie

i doktrynie panuje już ugruntowany pogląd, że nie ma podstaw do zastosowania metody obciążania "po równo" wszystkich osób należących do tego samego kręgu obowiązanych (por. wyrok NSA z 18 maja 2022 r., I OSK 1848/21; wyrok WSA w Lublinie z 26 stycznia 2021 r., II SA/Lu 721/20; I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wer. el. SIP LEX, art. 61).. Taka metoda nie ma oparcia w przepisach, znajduje zastosowanie wyłącznie w przypadku wskazanym w art. 61 ust. 2f u.p.s., tj. w odniesieniu do sytuacji, gdy obowiązany do uiszczenia opłaty odmawia współpracy z organem, nie chcąc ani zawrzeć umowy, ani zgodzić się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W przypadku, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie, przeprowadzono wywiad środowiskowy z wszystkimi zobowiązanymi, zakres ich zobowiązania determinowały dwie przesłanki – dochód oraz możliwości płatnicze.

Po drugie, organ I instancji popełnił istotne błędy ustalając sytuację dochodową i możliwości płatnicze części zobowiązanych.

W ocenie Sądu sytuacja dochodowa M. P. i M. Ł. została ustalona prawidłowo i argumenty podniesione w skardze oraz w piśmie procesowym z 30 maja 2022 r. nie są zasadne.

Z ustaleń, których podstawą był wywiad środowiskowy przeprowadzony w marcu 2021 r. (k. 119 akt adm.) oraz dołączonych dokumentów wynika, że dochód 5-osobowej rodziny M. P. wynosi 4.918 zł, w przeliczeniu na jedną osobę –983,78 zł. W tej sytuacji zasadnie organ I instancji uznał, że w przypadku tej osoby nie jest spełniona przesłanka dochodowa, stanowiąca podstawę do obciążenia opłatą za pobyt ojca w DPS (art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s.). Argumenty podniesione w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącej z 30 maja 2022 r., dotyczące nierzetelnego ustalenia dochodu, nie są zasadne. Zarówno M. P., jak

i jej mąż uzyskują dochód z działalności gospodarczej. Z zaświadczeń z Urzędu Skarbowego wynika, że w obydwu przypadkach jest to działalność opodatkowana na zasadach określonych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. W tym przypadku, zgodnie z art. 8 ust. 5 pkt 2 u.p.s. za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. M. P. zadeklarowała kwotę 1.500 zł, jej mąż – 2.000 zł. Wobec brzmienia przytoczonego przepisu organ nie miał możliwości ustalenia dochodu w inny sposób, niż w oparciu o przedłożone oświadczenia (nawet jeśli pewne wątpliwości może budzić fakt, że przy poprzednim wywiadzie, przeprowadzonym w kwietniu 2020 r. (k. 14), zadeklarowano identyczne dochody). Ponadto, do dochodu rodziny prawidłowo przyjęto dochód z zatrudnienia M. P. w ramach umowy cywilnoprawnej, ustalony w oparciu o zaświadczenie, którego kwestionować wiarygodności organ nie miał ani podstaw, ani możliwości prawnych.

W przypadku M. Ł. według ustaleń poczynionych w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w marcu 2021 r., przyjęto dochód rodziny – 2.725,15 na 6 osób = 454,19. Konkluzja organu była w tym przypadku identyczna jak wyżej – brak spełnienia przesłanki dochodowej do obciążenia opłatą. Ustalając dochód rodziny organ prawidłowo uwzględnił wynagrodzenie M. Ł.. Z wcześniejszych ustaleń (wywiad z kwietnia 2020 r., k. 25) wynika, że mąż skarżącej prowadzi gospodarstwo rolne, ale są to grunty rolne bardzo niskich klas – V i VI, stąd powierzchnia wyrażona w ha przeliczeniowych nie przekracza 1 ha (decyzja w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2020, k. 20). W tej sytuacji dochodu z gospodarstwa rolnego nie uwzględniono, zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 6 u.p.s. (do dochodu na użytek postępowań prowadzonych w świetle ustawy nie wlicza się dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego).

W przypadku obydwu sióstr skarżącej, wobec powyższych ustaleń, organ poinformował pismami z 12 maja 2021 r., że z uwagi na kryterium dochodowe, nie są obecnie osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS (k. 150-151). Odnosząc się do kwestii formy zastosowanej przez organ, w ocenie Sądu nie ma podstaw do uznania, że przyjęta przez organ forma pisma informującego o braku podstaw do obciążania opłata była błędna. Przepis art. 61 ust. 2d u.p.s. przewiduje formę decyzji administracyjnej jedynie w odniesieniu do ustalenia opłaty. Sztuczną

i nie mającą uzasadnienia byłaby konstrukcja, w której organ orzeka o "nieustaleniu" opłaty od osób, które nie przekraczają kryterium dochodowego. Niedopuszczalne byłoby również wydanie rozstrzygnięcia o zwolnieniu tych osób z opłat za pobyt ojca w DPS, jest to bowiem zupełnie inna sytuacja – takie rozstrzygnięcie nie opiera się na kryterium dochodowym, ale na przesłankach wyrażonych w art. 64 u.p.s.

W ocenie Sądu błędnie natomiast ustalono sytuację dochodową i możliwości płatnicze S. J.. Jest to istotne uchybienie, wobec konieczności zanegowania, zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa i brzmieniem art. 61 u.p.s., przyjętej przez organ I instancji metody proporcjonalnego obciążania, po równo, wszystkich zstępnych pensjonariusza.

W przypadku tego zobowiązanego, ponieważ zadeklarował płatność 100 zł, na taką kwotę podpisano z nim umowę. Organ I instancji w ogóle nie wziął pod uwagę możliwości ustalenia opłaty w drodze decyzji. Należy przy tym zauważyć, że na przeszkodzie w wydaniu decyzji wobec S. J. nie stało zawarcie przez niego umowy w sprawie ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w kwocie 100 zł miesięcznie. W świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa, nie ma wątpliwości, że w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych istnieje zarówno możliwość wydania decyzji, jak i zawarcia umowy, a także połączenia obu tych form ustalenia opłaty, jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Inaczej rzecz ujmując, w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 ustawy (por. powoływaną wyżej uchwałę NSA z 11 czerwca 2018 r.).

Jeżeli zatem przy prawidłowej ocenie sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych S. J. okazałoby się, że jest on w stanie partycypować w kosztach pobytu ojca w DPS w szerszym zakresie niż wskazany w umowie (a wiele wskazuje na to, że tak właśnie jest), organ powinien ustalić w stosunku do niego wysokość opłaty w drodze decyzji, w ramach tego samego postępowania.

Wymagało to rzetelnego ustalenia sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych obowiązanego. Z oświadczenia o stanie majątkowym oraz wywiadu środowiskowego (k. 174, 180) wynika, że S. J. prowadzi działalność gospodarczą, ma również gospodarstwo rolne, tworzy gospodarstwo domowe wspólnie z partnerką i córką. Organ wziął pod uwagę wyłącznie dochód z gospodarstwa rolnego (3,4736 ha), przyjmując oświadczenie obowiązanego, że działalność gospodarcza przynosi straty. Ustalenia te bazują na dołączonym przez stronę rozliczeniu dochodu za czerwiec 2021 r. Organ I instancji pominął jednak całkowicie treść art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s., w świetle którego dochód ustala się, dzieląc kwotę dochodu z działalności gospodarczej wykazanego w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy przez liczbę miesięcy, w których podatnik prowadził działalność oraz ust. 7 tego przepisu, z którego wynika, że dochód z działalności gospodarczej (opodatkowanej na zasadach ogólnych) ustala się na podstawie zaświadczenia wydanego przez naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

Ponadto organ w ogóle nie wziął pod uwagę dochodów partnerki S. J., choć bez wątpienia jest ona członkiem rodziny w rozumieniu ustawy (art. 6 pkt 14: osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące). Należy przypomnieć, że przesłanka dochodowa, determinująca ustalenia płatności za pobyt krewnego w DPS jest odnoszona do dochodu na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2 lit. b) u.p.s.). Dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4 u.p.s.). Z jednoznacznej woli ustawodawcy dochód osoby pozostającej w faktycznym związku z osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt jej krewnego w DPS, podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości tej opłaty na podstawie art. 61 u.p.s.

Z ustaleń poczynionych w toku wywiadu środowiskowego wynika, że partnerka strony pracuje w [...] (w oddziale w L.), ale nie wyraża zgody na udostępnienie informacji o dochodach. Pomimo braku woli współpracy ze strony partnerki obowiązanego, organ miał możliwości ustalenia jej dochodu, z których to możliwości nie skorzystał. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 107 ust. 5 u.p.s., pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Z kolei zgodnie z ust. 5b, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie dokumentów, wśród których ustawodawca wymienia m.in. zaświadczenia albo oświadczenia o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe (pkt 7).

Całkowite zaniechanie wykorzystania prawnych możliwości ustalenia dochodu partnerki S. J. oznacza, że organ I instancji naruszył obowiązki wynikający z zasady prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) i nie ustalił prawidłowo dochodu na osobę w rodzinie zobowiązanego (art. 61 ust. 2 lit. b) u.p.s.). Jest to nader istotne uchybienie, gdyż prawidłowa ocena sytuacji dochodowej mogłaby prowadzić do konkluzji, że spełniona jest przesłanka kryterium dochodowego, co oznaczałoby konieczność weryfikacji możliwości płatniczych zobowiązanego. W tym kontekście również organ nie poczynił żadnych ustaleń i nie wyciągnął wniosków mogących mieć istotny wpływ na obciążenie S. J. obowiązkiem uiszczania opłaty za pobyt ojca w DPS w zdecydowanie szerszym zakresie niż nader skromna opłata ustalona w drodze umowy.

W ramach oceny możliwości płatniczych S. J. należałoby uwzględnić m.in. rodzaj i skalę prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Tymczasem organ nie ustalił nawet, jakiego rodzaju działalność gospodarczą prowadzi zobowiązany. Pismo procesowe pełnomocnika skarżącej z 30 maja 2022 r. wskazuje na prowadzenie przez zobowiązanego kilku rodzajów działalności gospodarczej (sklep spożywczy, agroturystyka, wypożyczalnia samochodów ślubnych, realizacja kontraktów za granicą). W kwestii skali działalności zobowiązanego – pomijając błąd organu, który nie zażądał przedstawienia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, a oparł się jedynie na przygotowanym przez doradcę podatkowego rozliczeniu za jeden miesiąc (czerwiec 2021 r.),, wypada zauważyć, że choć ostateczny bilans księgowy w tym miesiącu wykazuje stratę, to nie sposób nie dostrzec, że przychód miesięczny był znaczny (138.090 zł), a koszty uzyskania przychodu dwukrotnie większe (256.609 zł). Koszty te musiały w jakiś sposób zostać sfinansowane, co wskazuje na znaczne możliwości finansowe skarżącego. Ponadto proporcja wydatków (koszty zakupu towarów handlowych

i materiałów – 77.776 zł, pozostałe koszty – 178.832 zł) może wskazywać, że dużą część kosztów stanowiły wydatki inwestycyjne.

Oceniając możliwości płatnicze zobowiązanego nie sposób pominąć analizy składników majątkowych. Zobowiązany wykazał w oświadczeniu, że jest właścicielem samochodu [...] z 2015 (wartość 50.000 zł) oraz 5 motocykli. Z dołączonej do pisma procesowego pełnomocnika skarżącej z 30 maja 2022 r. dokumentacji wynika, że zobowiązany wynajmuje samochody na ślub. Kwestia ta wymaga głębszego wyjaśnienia. Podobnie – kwestia nieruchomości zobowiązanego. W oświadczeniu i wywiadzie środowiskowym zobowiązany zadeklarował mieszkanie o pow. 78 m2 i działkę o pow. 200 m2. Tym niemniej jednak jako adres zamieszkania zobowiązany wskazał dom położony w S. . Pod tym adresem zobowiązany prowadzi działalność agroturystyczną (vide: dokumentacja dołączona do pisma procesowego pełnomocnika skarżącej z 30 maja 2022 r.). Jest to kolejna wątpliwość wymagająca wyjaśnienia.

W tej sytuacji należy uznać, że doszło do naruszenia zarówno przepisów postepowania, w szczególności zasady prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), poprzez brak ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, ust. 2f w zw. z art. 103 ust. 2 in fine u.p.s.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium z 9 grudnia 2021 r. oraz decyzję Wójta Gminy U. z 22 września 2021 r.

Odnosząc się do zarzutów skargi, należy stwierdzić, że zarzut dotyczący wadliwie określonego kręgu stron postępowania jest tylko częściowo zasadny, w zakresie w jakim ma związek z wadliwym ustaleniem przesłanek do obciążenia opłatą brata skarżącej – S. J.. Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 1441 k.r.o., gdyż przepis ten nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Prawno-rodzinna regulacja obowiązku alimentacyjnego nie ma bezpośredniego, prawnego powiązania z obowiązkiem uiszczenia opłaty za pobyt małżonka lub krewnego w DPS, statuowanego przepisami prawa administracyjnego (art. 61 u.p.s.). Nie ma zatem możliwości bezpośredniego uchylenia się od obowiązku uiszczania opłaty z powołaniem na zasady współżycia społecznego, jak w odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego stanowi regulacja kodeksowa. Tym niemniej jednak, pomiędzy obydwiema regulacjami zachodzą pewne związki funkcjonalne, które stały się szczególnie widoczne po wskazanej wyżej nowelizacji ustawy o pomocy społecznej i wprowadzeniu dwóch nowych przesłanek zwolnienia z obowiązku uiszczania opłaty za pobyt w DPS. Podstawą rozstrzygnięcia w tym przypadku pozostają jednak przepisy ustawy o pomocy społecznej (art. 64 pkt 7 i art. 64a), a nie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Z kolei podniesione w piśmie procesowym z 30 maja 2022 r. argumenty dotyczące zażyłych stosunków brata skarżącej z władzami Gminy U. i pracownikami GOPS oraz "układów jej rodzeństwa w gminach, w których zamieszkują", nie mogą w żadnej mierze stanowić kryterium oceny legalności zaskarżonych decyzji. Po pierwsze, argumenty te są nader ogólnikowe, nie nadające się do weryfikacji. Po drugie, jeżeli już – powinny być podnoszone na etapie postępowania administracyjnego, w szczególności mogłyby być podstawą złożenia wniosku o wyłączenie pracowników organu I instancji, z zastrzeżeniem jednak, że musiałyby bazować na konkretnych okolicznościach, na bazie których można byłoby w ogóle rozważać istnienie wątpliwości co do bezstronności pracowników organu w rozpoznawanej sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji uwzględni ocenę prawną przedstawioną w wywodach powyżej.

W szczególności obowiązkiem organu będzie po pierwsze rozważenie możliwości zwolnienia skarżącej z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. Każde rozstrzygnięcie (pozytywne lub negatywne) dla skarżącej musi zostać wyrażone w rozstrzygnięciu i należycie umotywowane w uzasadnieniu decyzji. Należy przy tym zwrócić uwagę, że stan prawny w tej kwestii zmienił się po wydaniu ostatecznej decyzji, uchylonej aktualnie przez sąd, dlatego obowiązkiem organu I instancji będzie odniesienie się do nowego stanu prawnego (ukształtowanego ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej, z mocą obowiązującą od 22 stycznia 2022 r.; Dz. U. z 2022, poz. 66). W aktualnym stanie prawnym należy rozważyć dwie podstawy zwolnienia – nie tylko samotne wychowywanie dziecka (art. 64 pkt 4), ale – biorąc pod uwagę argumenty skarżącej wskazujące na zachowania ojca względem rodziny – również przesłankę wynikającą z punktu 7 (osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty) oraz ew. art. 64a u.p.s. (osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej).

Oczywiście trzeba mieć na uwadze, że okoliczności te muszą być należycie umotywowane i oparte na dokumentach, a w przypadku przesłanki z art. 64a u.p.s. – na prawomocnym orzeczeniu sądowym. To rzeczą skarżącej będzie przedłożenie stosownej dokumentacji, w toku ponownego rozpatrywania sprawy organ powinien wezwać skarżącą do jej przedłożenia.

Po drugie organ musi podjąć bardziej zdecydowane działania w celu prawidłowego (pełnego, wszechmocnego) ustalenia sytuacji dochodowej i możliwości płatniczych S. J., w szczególności ustalić dochód partnerki zobowiązanego, ustalić zakres i rzeczywiste dochody zobowiązanego z działalności gospodarczej oraz wszechstronnie zweryfikować jego stan majątkowy.

Z wyżej przedstawionych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U z 2015 r. poz. 1800). Ponieważ skarżąca była ustawowo zwolniona z obowiązku uiszczania opłat sądowych, zwrot kosztów wynagrodzenie pełnomocnika profesjonalnego w wysokości stawki minimalnej (480 zł) oraz uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa.