Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 874/00
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 2001-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 136
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 25 maja 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Teza: Problematyka rozliczeń nakładów osób trzecich na podlegającej zwrotowi nieruchomości /art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, należy do sfery stosunków cywilnoprawnych.

TEZY

Problematyka rozliczeń nakładów osób trzecich na podlegającej zwrotowi nieruchomości /art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/, należy do sfery stosunków cywilnoprawnych.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółdzielni Inwalidów im. dr Fr. Witaszka w P. na decyzję Wojewody W. 28 lutego 2000 r. (...) zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. z dnia 14 grudnia 1999 r. - wydaną na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1, art. 139, art. 140 ust. 1, 2 i 3, art. 141 ust. 4, art. 142, art. 216 i art. 217 ust. 2, art. 227 i art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./:

I. orzekł o zwrocie Marii W. i Iwonie K., każdej po połowie, część nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr 105.641, położoną w (...) oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr 5/8 o powierzchni 8.579 m2 oraz część nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr 138.372, położoną (...), oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr 5/3 o powierzchni 3.252 m2.

Na zwracanych nieruchomościach znajdują się urządzenia infrastruktury technicznej, to jest sieć kanalizacyjna, fragment komory sieci oraz napowietrzna linia energetyczna 110 KV;

II. zobowiązał Marię W. i Iwonę K. do zwrotu: na rzecz Miasta P. po 67.651,45 zł /łącznie 135.302,90 zł/ na rzecz Skarbu Państwa po 40.106,5 5 zł /łącznie 80.213,10 zł/

III. umorzył postępowanie o zwrot działki nr 5/7 o powierzchni 8,579 m2 wchodzącej w skład nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw nr 53.613 położonej (...).

Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i wynikające z nich wnioski:

W toku postępowania o zwrot wywłaszczonych działek nr 5/3, nr 5/7 i 5/8 wszczętego dnia 16 marca 1998 r. na wniosek Marii W. i Iwony K. ustalono, że działki te stanowiły dawniej jedną działkę nr 5/2 wchodzącą w skład nieruchomości Kw nr 53.613.

Umową notarialną z dnia 23 maja 1977 r. zawartą w trybie przepisu art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1961 nr 18 poz. 94/ - Janina K., Maria A. i Iwona K. sprzedały tę działkę Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na rozbudowę i modernizację Kombinatu Maszyn Rolniczych "A." w P. Maria A. nosi obecnie nazwisko W., Janina K. nie żyje, a spadek po niej dziedziczą po połowie wnioskodawczynie Maria W. i Iwona K.

Stanowiąca przedmiot sprzedaży działka nr 5/2 o powierzchni 17.686 m2 odpowiada obecnie działkom: nr 5/3 o powierzchni 3.252 m2, nr 5/7 o powierzchni 5.855 m2 i nr 5/8 o powierzchni 8.579 m2.

Prawo użytkowania wieczystego działki nr 5/7, stanowiącej własność Skarbu Państwa, nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. (...) Fabryka Maszyn Żniwnych "A." w P. na podstawie decyzji Wojewody P. z dnia 18 kwietnia 1997 r. i następnie prawo to zbyła aktem notarialnym z dnia 25 marca 1998 r. Przedsiębiorstwu Handlowo-Usługowemu "R." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

Skarb Państwa jest też właścicielem działki nr 5/3 objętej księgą wieczystą Kw nr 138372. Na działce równolegle do ulicy H., nałożono chodnik o nawierzchni asfaltowej, a nadto znajduje się tam fragment opłotowania działki nr 5/8.

Odnośnie działki nr 5/8 objętej księgą wieczystą Kw nr 105641 stanowiącej obecnie własność Miasta P., Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. decyzją z dnia 30 września 1989 r. orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu przysługującego Kombinatowi Maszyn Żniwnych "A." w P. i przekazał tę działkę w użytkowanie na czas nie oznaczony Spółdzielni Inwalidów im. dr F. Witaszka w P. z przeznaczeniem pod budowę Zakładu Pracy Chronionej. Dnia 1 października 1997 r. Spółdzielnia wystąpiła do sądu powszechnego z roszczeniem o ustanowienie na jej rzecz użytkowania wieczystego i postępowanie w tej sprawie zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Działka nr 5/8, nie jest zabudowana ani zagospodarowana, teren jest porośnięty trawą oraz nielicznymi drzewami i krzewami. Od ulicy H. oraz wzdłuż granicy z działką nr 5/7 działka jest ogrodzona płotem z siatki stalowej na słupach żelbetonowych.

Działki nr 5/3 i 5/8 znajdują się na obszarze przeznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta P. pod usługi ogólnomiejskie o zabudowie niskiej z zielenię. Na działkach tych usytuowane są linia energetyczna ze strefą ochronną 75 m oraz sieć kanalizacyjna.

Mimo upływu 22 lat od daty nabycia tych działek od poprzednich właścicieli na cele rozbudowy i modernizacji Kombinatu Maszyn Rolniczych "A." - inwestycja ta nie została zrealizowana. Na działce nr 5/8 inny podmiot przystąpił do realizacji innej inwestycji.

W ocenie organu pierwszej instancji wszystko to pozwala na uznanie nieruchomości obejmującej działki 5/3 i 5/8 za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w konsekwencji na zwrot tych działek wnioskodawczyni. Wprawdzie działki te nie zostały wywłaszczone w trybie decyzji administracyjnej, lecz nabyte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./, ale z mocy art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami do takiego nabycia stosuje się odpowiednio przepisy regulujące zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Prawo użytkowania, którym obciążona jest działka nr 5/8 wygaśnie z dniem, w którym decyzja o zwrocie stanie się ostateczna /art. 138 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami/.

Wnioskodawczynie ubiegały się również o zwrot działki nr 5/7, ale w tym zakresie ich roszczenie nie mogło zostać uwzględnione z uwagi na ograniczenie wprowadzone przepisem art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, że żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Dnia 6 listopada 1997 r. zostało ujawnione w księdze wieczystej Kw nr 53613 prawo użytkowania wieczystego działki nr 5/7 należącej do Skarbu Państwa, przysługujące Fabryce Maszyn Żniwnych "A.". Prawo to Fabryka zbyła w 1998 r. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością "R.". Dlatego postępowanie o zwrot działki 5/7 zostało umorzone jako bezprzedmiotowe.

Wnioskodawczyniom zwraca się działki nr 5/3 i 5/8 w stanie, w jakim znajdują się w dniu ich zwrotu /art. 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami/.

Z kolei wnioskodawczynie powinny zwrócić właścicielowi nieruchomości /Skarbowi Państwa jako właścicielowi działki nr 5/8 i Miastu P. - właścicielowi działki nr 5/3/ - po zwaloryzowaniu - to, co wypłacono poprzednim właścicielom tytułem odszkodowania, przy uwzględnieniu zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu /art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami/. Wysokość odszkodowania organ orzekający ustalił po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Wzrost wartości działki nr 5/8 spowodowany został działaniami podjętymi przez Spółdzielnię Inwalidów im. dr Fr. Witaszka. Spółdzielnia przeprowadziła makroniwelację terenu /nawiozła i ubiła ziemię/, wykonała instalację odwodnieniowo-drenażową, odwodniła teren oraz wybudowała ogrodzenie z siatki na słupkach żelbetowych z bramami i furtkami. Spółdzielnia zażądała, aby sumę odszkodowania zwiększyć o koszty poniesione na opracowanie założeń techniczno-ekonomicznych projektu budowlanego oraz koszty związane z uzyskaniem zezwolenia na budowę, ale organ orzekający tych kosztów nie uwzględnił w rozliczeniach. W myśl art. 140 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i par. 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lipca 1998 r. /Dz.U. nr 98 poz. 612/ przy ustalaniu zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości uwzględnia się bowiem wyłącznie te zmiany wartości nieruchomości, które zostały spowodowane działaniami dokonanymi bezpośrednio na nieruchomości.

Odwołanie od tej decyzji wniosła Spółdzielnia Inwalidów im. dr Fr. Witaszka zarzucając, że organ pierwszej instancji nie miał na uwadze słusznego interesu Spółdzielni, która od września 1992 r. stara się o uwłaszczenie i wobec opieszałości w załatwianiu tego wniosku, dnia 1 października 1967 r. wystąpiła do sądu powszechnego z roszczeniem o ustanowienie na jej rzecz użytkowania wieczystego działki nr 5/8. Gdyby organy samorządowe przestrzegały terminów zakreślonych ustawowo do załatwienia sprawy, to obecne postępowanie o zwrot nieruchomości byłoby bezprzedmiotowe. Odwołująca się wyraziła wątpliwość, czy wykup przez Skarb Państwa działki nr 5/2 może być traktowany jako wywłaszczenie w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., oraz wytknęła, że zaskarżona decyzja nie określa, jaki organ i w jakim terminie zwróci jej wartość poniesionych nakładów.

Wojewoda W. decyzją z dnia 28 lutego 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko zajęte przez organ pierwszej instancji.

Nadto wyjaśnił, że w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wyłączone jest dokonywanie rozliczeń z udziałem osób trzecich, a w szczególności rozstrzyganie o roszczeniach osób trzecich z tytułu nakładów na nieruchomość. Tego rodzaju rozliczenia należą do sfery stosunków cywilnoprawnych.

W skardze na powyższą decyzję - z wnioskiem o jej uchylenie -Spółdzielnia Inwalidów im. dr Fr. Witaszka w P. powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu. Szczególnie wyeksponowała, że "dla skarżącej niezbędne jest orzeczenie w zakresie zwrotu poniesionych nakładów finansowych".

Na rozprawie sądowej Spółdzielnia wyjaśniła, że zaskarża decyzję w punkcie I w części dotyczącej użytkowanej przez nią działki nr 5/8.

Wojewoda W. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2000 r. odmówił Spółdzielni uzupełnienia zaskarżonej decyzji przez podanie podmiotu zobowiązanego do zapłaty na rzecz Spółdzielni odszkodowania za nakłady poczynione na nieruchomości i terminu zapłaty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Treść aktu notarialnego z dnia 23 maja 1977 r. (...) nie pozostawia żadnych wątpliwości co do trybu i celu nabycia przez Przedsiębiorstwo Państwowe "A." od Janiny K., Marii A. i Iwony Marii K. nieruchomości położonej w (...), stanowiącej działkę nr 5/2 o obszarze 1,7686 ha. Tę działkę, znajdującą się na terenie objętym decyzją Wojewody z dnia 25 września 1976 r. (...) zatwierdzającą plan realizacyjny rozbudowy i modernizacji Kombinatu Maszyn Rolniczych "A.", wyżej wymienione osoby sprzedały na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /par. 3 i par. 4 umowy sprzedaży z dnia 23.05.1977 r./. Do nieruchomości nabytych na własność Państwa na podstawie tego rodzaju "umowy wywłaszczeniowej" przepis art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm. -aktualnie t.j. Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543/ nakazuje stosować odpowiednio przepisy rozdziału 6 działu III dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Jest bezsporne, że Przedsiębiorstwo "A." nigdy nie rozpoczęło prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia. Właśnie dlatego Kierownik Urzędu Miejskiego w P. decyzją z dnia 30 września 1989 r. wygasił Przedsiębiorstwu Państwowemu "A." prawo zarządu gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, w tym przedmiotowej działki 5/8 i przekazał ten grunt w odpłatne w użytkowanie skarżącej z przeznaczeniem pod budowę Zakładu Pracy Chronionej (...). Jednak z powołaniem się na powyższe skarżąca nie może skutecznie zwalczać stanowiska organów orzekających o zbędności działki nr 5/8 na cel wywłaszczenia, wywodząc, że rozpoczęła prace związane z budową zakładu pracy chronionej przed upływem siedmioletniego terminu określonego w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak już bowiem wcześniej wyjaśniono, działkę nr 5/8 /część działki dawnej oznaczonej numerem 5/2/ nabył Skarb Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r./ dla zrealizowania rozbudowy i modernizacji Przedsiębiorstwa Państwowego "A.".

Skoro potwierdziło się, że wnioskodawczynie mają tytuł do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, to za chybiony uznać należy zarzut, że decyzja o zwrocie narusza prawo, w szczególności przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Niezbędnym elementem decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości jest orzeczenie o obowiązku zwrotu - Skarbowi Państwa lub gminie, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu - odszkodowania, uwzględniającego między innymi zwiększenie wartości nieruchomości wskutek działań podjętych na nieruchomości po wywłaszczeniu /art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami/. Natomiast problematyka rozliczeń nakładów osób trzecich na podlegające/ zwrotowi /, nieruchomości, należy do sfery stosunków cywilnoprawnych /por. wyrok NSA z dnia 29 października 1996 r. II SA/Po 832/96/.

Te wszystkie względy uzasadniają ocenę, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co każe skargę oddalić /art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.