Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1282/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 b ust. 1, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 95 ust. 1, art. 103 ust. 3, art. 134 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 2, art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7, art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] września 2021 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej M. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. M. S. (zwana dalej: "stroną" lub "skarżącą"), zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad synem Ł. S..

Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...] Samodzielny Referent w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Burmistrza P. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na syna strony.

Jako powód odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ podał, że strona jest uprawniona do emerytury, a nadto o świadczenie pielęgnacyjne wystąpiła matka, podczas gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim.

W wyniku rozpatrzenia odwołania strony, decyzją z dnia [...] września 2021 r.,

nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "organem II instancji") uchyliło w całości decyzję organu I instancji z dnia [...] lipca 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozparzenia organowi I instancji.

Organ II instancji wskazał w uzasadnieniu wydanej decyzji, że w rozpatrywanej sprawie, jak wynika z materiału dowodowego, żona osoby niepełnosprawnej złożyła [...] kwietnia 2021 r. pozew o rozwód. Organ I instancji rozpatrując sprawę całkowicie pominął ten dowód przedstawiony przez stronę. Organ II instancji wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji powinien ustalić czy sprawa rozwodowa została zakończona, a także powinien pouczyć stronę, że przysługuje jej prawo wyboru między emeryturą, a świadczeniem pielęgnacyjnym i pouczyć o konieczności złożenia oświadczenia w tym zakresie. Dopiero po uzyskaniu stosownego oświadczenia strony, organ I instancji winien wydać w sprawie stosowne rozstrzygnięcie.

Ponownie rozpatrujący sprawę organ I instancji, decyzją z dnia [...] września

2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a." ) oraz art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na syna strony.

W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wskazał, że strona ubiega się

o przyznanie przedmiotowego świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, który posiada znaczny stopień niepełnosprawności wydany przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. do [...] października 2023 r. Niepełnosprawność syna strony istnieje od [...] czerwca 2002 r., czyli od [...] roku życia. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2021 r., organ stwierdził, że strona sprawuje opiekę nad synem. Pomaga mu w codziennych czynnościach, tj.: sprzątanie, mycie, ubieranie, gotowanie, poruszanie się. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem i jego dziećmi (dla których pełni funkcję rodziny zastępczej). Syn strony jest żonaty, aktualnie jest w trakcie sprawy rozwodowej.

Według organu I instancji, sytuacja w sprawie nie uległa zmianie od momentu złożenia wniosku, syn pozostaje w związku małżeńskim, więc z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje (art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.).

Ponadto organ I instancji zauważył, że strona posiada emeryturę z ZUS

w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc nie spełnia wymogu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r.). Organ podał, iż w dniu

[...] września 2021 r. strona oświadczyła, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wstrzyma świadczenie emerytalne w ZUS.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2021 r., której zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym synem strony,

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 23 oraz art. 27 Kodeksu rodzinnego

i opiekuńczego, przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że matce na której spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż współmałżonek osoby niepełnosprawnej żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Ponadto wydanej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, że strona nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2021 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ II instancji stwierdził, że ustalony

w sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast istota sporu sprowadza się

do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organ II instancji powołał treść uzasadnienia wyroku NSA z dnia 24 sierpnia

2020 r., sygn. akt I OSK 650/20, z którego wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień

do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Osoba, która spełnia warunki

do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego, z tych świadczeń przez rezygnację

z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa

do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Według organu II instancji, z powyższego wynika, że osoba ubiegająca się

o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna wpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie może otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Niemożliwe jest bowiem pobieranie dwóch świadczeń jednocześnie. Jak podniósł organ, strona była o powyższym prawidłowo pouczona, jednak nie zrezygnowała z pobierania emerytury.

Organ II instancji nie podzielił stanowiska strony, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane do wysokości emerytury. Argumentował,

że prawidłowa prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia

za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia

[...] października 2021 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i ustalenie na rzecz skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] czerwca 2021 r. Ewentualnie skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżąca wniosła o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżąca wniosła o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez stronę świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym synem,

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.: art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a.,

art. 79a k.p.a., przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji

o konieczności zawieszenia poobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Według skarżącej, organ I oraz II instancji dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do wskazanego przepisu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Narusza bowiem zasadę równości taka wykładnia tego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty świadczenia, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Według skarżącej, przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., powinien być interpretowany w taki sposób, że pozbawia przysługującego z mocy art. 17 ust. 1 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko do wysokości otrzymywanej emerytury. Skarżąca wsparła się w swej argumentacji stanowiskiem prezentowanym

w uzasadnieniu wyroków NSA z 24 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20,

z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; wyroku WSA we Wrocławiu z 22 lipca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 353/21; wyroku WSA w Szczecinie z 15 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 430/21.

Ponadto skarżąca powołała się na naczelne zasady kodeksu postępowania administracyjnego z art. 8, art. 9, art. 12. Podniosła, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zasada informowania ma charakter gwarancyjny i ochronny względem jednostki, jako podmiotu słabszego w stosunkach natury publicznoprawnej. Dodała, że treść art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79 a k.p.a. obliguje organ do zapewnienia stronie czynnego udziału

w sprawie, informowania jej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zobowiązuje organ do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, skarżąca argumentowała, iż w sytuacji, gdy organ stwierdził, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez skarżącą emerytury, powinien ją o tym poinformować i wyznaczyć odpowiedni termin do usunięcia negatywnej przesłanki. Dążąc do szybkiego załatwienia sprawy zgodnie z dobrem strony skarżącej organ powinien podjąć działania, aby strona spełniła wszystkie przesłanki ustawowe

do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącej, organ II instancji zaniechał jednak podjęcia działań zgodnych ze słusznym interesem strony, co stanowi rażące uchybienie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Jednocześnie na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") stanowi z kolei, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

i stosują środki określone w ustawie. Według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron

w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na wniosek skarżącej i przy braku sprzeciwu organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Ocena legalności zaskarżonej decyzji, przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów, wykazała, że skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Sąd wyjaśnia jednocześnie, że nie mogło być uwzględnione żądanie skargi, poprzez ustalenie w postępowaniu sądowym prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sądy administracyjne nie są uprawnione do zastępowania organów administracji w realizacji przysługującym im obowiązków rozstrzygania indywidualnych spraw z zakresu administracji publicznej.

Kontrolowana sprawa administracyjna została zainicjowana wnioskiem skarżącej z dnia [...] czerwca 2021 r., w którym zwróciła się do organu I instancji

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem Ł. S. legitymującym się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2020 r. w stopniu znacznym od [...] października 2020 r., zaś niepełnosprawność istnieje od [...] czerwca 2002 r.

Materialnoprawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z kolei, w przepisie art. 17 ust. 5 u.ś.r. określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w pkt 1a, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Natomiast, w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także

w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji, jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazał natomiast

na negatywną przesłankę określoną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury, której wysokość jest niższa od kwoty zasiłku pielęgnacyjnego. Jak przy tym zaznaczył organ II instancji, osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winna wpierw wystąpić do organu rentowego o zawieszenie emerytury. Dopiero po uzyskaniu decyzji w tej sprawie skarżąca może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Jest to kwestia sporna w sprawie.

Sąd w składzie kład orzekającym w niniejszej sprawie podziela pogląd judykatury, zgodnie z którym prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy. Sąd nie podziela stanowiska tej linii orzeczniczej sądów, zgodnie z którą osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym, a więc prawo do emerytury wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie do wysokości tej emerytury. Na powyższe trudności zwrócił również uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym podkreślił, że w systemie świadczeń rodzinnych brak jest rozwiązana pośredniego, które pozwoliłoby tę sytuację rozwiązać dzięki np. obniżeniu wysokości przyznanego świadczenia proporcjonalnie do wysokości pobieranej renty. Sprzeczna z zasadą równości jest jedynie sytuacja, gdy samo przyznanie prawa do takiej renty skutkuje odebraniem świadczenia. Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki (por. wyroki NSA: z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 484/21).

W ocenie Sądu, właściwa interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga aby organ rozpoznający wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miał na względzie ustawowy cel tego świadczenia, którym jest zrekompensowanie opiekunowi braku dochodów z pracy zarobkowej

z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie więc prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających jedno ze wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy świadczeń w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne powoduje, że cel instytucji świadczeń pielęgnacyjnych nie jest w stosunku do pewnej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawujący opiekę nie może podjąć pracy zarobkowej. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że fakt uzyskania świadczeń emerytalnych nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

Ponadto, zdaniem Sądu, przy stosowaniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, należy dokonać jego prokonstytucyjnej wykładni, pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP).

W ramach omawianej ustawy funkcjonuje zasada wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną, w sytuacji zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 ustawy, na mocy którego, w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Stąd też, w ocenie Sądu, sprawiedliwe i uzasadnione wartościami konstytucyjnymi, jest przyjęcie analogicznego rozwiązania w zakresie prawa do wyboru świadczenia, w sytuacji gdy osoba spełniająca warunki do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pobiera inne świadczenie emerytalno-rentowe,

w niższej wysokości niż wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższych przyczyn Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko przyjęte

w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19 oraz z dnia 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20 oraz w wyroku z dnia 15 grudnia 2020 r. I OSK 2006/20. We wskazanych orzeczeniach podkreślono, z czym Sąd w obecnym składzie się zgadza, że wybór świadczenia strona może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy jednak o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale zgodzić należy się ze skarżącą, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować, zgodnie z art. 9 k.p.a.

Ponadto, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Istotnym jest jednakże wskazanie, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien skarżącą poinformować.

Sąd zauważa, że organ II instancji zwrócił uwagę skarżącej na konieczność wyboru jednego ze świadczeń (tj. emerytury lub świadczenia pielęgnacyjnego), jednakże informacja ta była – zdaniem Sądu - niewystarczająca. Skarżąca miała wiedzę, że może skorzystać tylko z jednego ze świadczeń, jednakże jej wiedza nie była wystarczająca do podjęcia decyzji w sprawie, gdyż wyjaśnienia organu nie były dostatecznie wyczerpujące. Nie wynikał z nich bowiem sposób postępowania, który pozwoliłby skarżącej na zachowanie prawa do wypłaty emerytury do czasu uzyskania pozytywnej dla niej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to obawa uzasadniona, albowiem brak rozeznania co do sposobu postępowania może pozbawić zarówno skarżącą jak i osoby znajdujące się w podobnej do jej sytuacji ekonomicznej często jedynego źródła utrzymania.

Sąd podkreśla, że obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W rozpoznawanej sprawie konieczna jest zatem taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

Działania organów w rozpoznawanej sprawie, choć były częściowo podejmowane w kierunku przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, jednakże sposób procedowania był na tyle wadliwy, że skarżąca w rezultacie braku dostatecznej wiedzy obawiała się zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. W piśmie z dnia [...] września 2021 r. skarżąca poinformowała organ, że złoży wniosek o zawieszenie emerytury, ale dopiero po uzyskaniu pozytywnej decyzji w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Badający sprawę organ II instancji, uznając, że jedyną przeszkodą do przyznania wnioskowanego świadczenia jest brak rezygnacji skarżącej z pobierania emerytury, nie podjął się wyjaśnienia intencji skarżącej przedstawionych we wskazanym wyżej piśmie skarżącej i przedstawienia jej trybu procedowania, by takie świadczenie mogła otrzymać.

W zaistniałej sytuacji, w ocenie Sądu przyjąć należało, że naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 9 i 79a k.p.a.- który to przepis ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu spraw inicjowanych wnioskiem strony) doprowadziło do odmowy ustalenia skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przy tym mając na uwadze zakres dostrzeżonych przez Sąd wad prowadzonego postępowania administracyjnego, dla końcowego załatwienia sprawy niezbędne okazało się uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, ale także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Sąd podkreśla również, że nie ma znaczenia w sprawie pozostawanie Ł. S. w związku małżeńskim, albowiem toczy się postępowanie w sprawie o rozwód, zaś na niecelowość powierzenia opieki nad synem skarżącej jego żonie wskazuje powierzenie skarżącej pieczy zastępczej nad wnukami pochodzącymi z tego związku oraz wyjazd żony poza granice kraju.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Burmistrza P. z dnia [...] września 2021 r. r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni - zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocenę prawną zaprezentowaną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku oraz podejmie działania w kierunku wyjaśnienia skarżącej trybu postępowania, by mogła uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce zawieszonego prawa do wypłaty emerytury bez uszczerbku dla sytuacji finansowej skarżącej.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.