Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1626/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq ust. 1i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Rupińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "organ" lub "ZUS"), działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U z 2020 r. poz. 1842) – dalej jako ustawa o COVID, w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.– dalej jako "u.s.u.s."), odmówił M. S. – dalej jako "płatnik" lub "Skarżąca" prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia do maja 2020 r.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

W dniu 18 czerwca 2020 r. Skarżąca wystąpiła do ZUS za pośrednictwem platformy elektronicznej PUE ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące kwiecień 2020 r. oraz maj 2020 r. w oparciu o pomoc udzielaną przedsiębiorcom w oparciu o przepisy ustawy o COVID-19.

Decyzją z dnia 23 czerwca 2020 r. ZUS odmówił Skarżącej zwolnienia z opłacenia składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenia chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

W uzasadnieniu ZUS stwierdził, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy o COVID-19, osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność.

W opinii ZUS, wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. został złożony błędnie, bowiem Skarżąca wystąpiła o ulgę jako pracodawca zatrudniający pracowników. Na dzień 29 lutego 2020 r. pracownicy ci zostali zgłoszeni do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że Skarżąca nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek. Dlatego też Skarżąca powinna złożyć ponownie wniosek RDZ do 30 czerwca 2020 r. ze wskazaniem, iż zwolnienie ma dotyczyć jedynie jej składki.

W związku z powyższym, w opinii ZUS, Skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę, w której zaskarżonej decyzji z dnia 23 czerwca 2020 r. zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Z 2020, poz. 256 - dalej jako k.p.a.) poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, tj. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek złożonego przez Skarżącą poprzez ustalenie, że wnosiła ona o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za miesiące od marca do maja 2020 r. podczas gdy z treści tego wniosku wynika, że Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczania składek za kwiecień oraz maj 2020 r., co doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia przez organ niniejszej sprawy; błędne wyliczenie liczby osób podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego przez Skarżącą na dzień 31 marca 2020 r. co doprowadziło do uznania, że nie zgłosiła ona odpowiedniej liczby osób do ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji wydania decyzji odmawiającej tego prawa,

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 poprzez jego błędną interpretację i wskazanie, że w wypadku ubiegania się o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne i inne za miesiące kwiecień i marzec warunkowane jest zgłoszeniem na dzień 29 lutego 2020 r.

W uzasadnieniu Skarżąca podała, że od 4 maja 2015 r. nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą. W ramach prowadzonej działalności od 2 maja 2018 r. Skarżąca zawarła umowę zlecenia z K. B., którą zgłosiła jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego. Wraz z rozwojem działalności, dnia 10 marca 2020 r. Skarżąca zawarła również umowę zlecenia z N. S., która została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jak również do ubezpieczenia zdrowotnego. Zatem na dzień 31 marca 2020 r. Skarżąca zgłosiła do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych (tj. dwóch - zarówno siebie jak i N. S.).

Wobec jednak nieprzewidzianych okoliczności spowodowanych rozwojem epidemii na terenie kraju, Skarżąca zmuszona była powziąć środki mające na celu zapobiegnięcie zamknięciu działalności gospodarczej. Między innymi Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne od kwietnia do maja 2020 r. jako zgłaszająca do ubezpieczenia mniej niż 50 ubezpieczonych, w tym również siebie.

W opinii Skarżącej, zasadniczym powodem wydania zaskarżonej decyzji było błędne złożenie wniosku przez Skarżącą polegające na tym, iż Skarżąca wystąpiła o zwolnienie jako pracodawca, który na dzień 29 lutego zgłaszał jedynie zleceniobiorców do ubezpieczenia zdrowotnego, co dla organu było równoznaczne z tym, że nie Skarżąca nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek i powinna złożyć wniosek dotyczący jedynie jej składek.

Zdaniem Skarżącej, organ poczynił szereg uchybień, które w jej ocenie doprowadziły do wydania nieprawidłowej decyzji. Z uzasadnienia organu nie wynika, jakoby miał on gruntowną wiedzę i rozpoznał sprawę co do jej istotny, bowiem w treści uzasadnienia powołuje się na treść wniosku o zwolnienie, którego treści Skarżąca ma zwrócić się o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za miesiące marzec-maj. Powyższe nie miało miejsca. Skarżąca, we własnej ocenie bowiem uznała, że wymogi określone ustawą spełnia od kwietnia i z taką treścią też złożyła wniosek.

Zdaniem Skarżącej, organ również nie zbadał wszelkich istotnych okoliczności sprawy, bowiem nie ustalił, że w marcu 2020 r. Skarżąca zawała umowę zlecenia z osobą, którą następnie zgłosiła do ubezpieczenia społecznego oraz zdrowotnego, zatem na dzień 31 marca 2020 r. zgłaszała do wskazanego ubezpieczenia dwie osoby. Organ zaniechał działań po ustaleniu, że w ostatnim dniu lutego do ubezpieczenia społecznego zgłoszona była wyłącznie Skarżąca.

W ocenie Skarżącej, organ dokonał również niewłaściwej wykładni znamion określonych w art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID. W rozumieniu Skarżącej, płatnik poza złożeniem wniosku, aby zostać zwolnionym z obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne itd. musi w wykazanych deklaracjach rozliczeniowych za ten okres, jeżeli:

był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego zgłosił do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych,

był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych,

był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczenia społecznego mniej niż 10 ubezpieczonych.

W ocenie Skarżącej, nie powinno ulegać wątpliwości, że Skarżąca w okresie od dnia 1 lutego do dnia 29 lutego była zgłoszona jako płatnik składek a na dzień 31 marca 2020 zgłaszała do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób - 2. Tymczasem organ uznał, że skoro Skarżąca była zgłoszona jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 i na dzień 29 lutego zgłaszała pracowników tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, to nie przysługuje jej zwolnienie z obowiązku opłaty składek na ich ubezpieczenie zdrowotne przez całe 3 miesiące. Organ, zdaniem Skarżącej pominął zatem fakt, iż podmiotowi, który również zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych w późniejszych miesiącach, i na odpowiedni dzień zgłasza odpowiednią ilość osób do ubezpieczenia społecznego, również powinna przysługiwać ulga określona tarczą.

Końcowo Skarżąca zauważa, że na stronie ZUS pojawia się informacja, że zwolnienie z opłacania 100% należności za dany miesiąc dotyczy płatników składek, którzy prowadzili działalność m.in. w okresie od 1 lutego do 29 lutego 2020 i na dzień 31 marca 2020 zgłosili do ubezpieczeń mniej niż 10 ubezpieczonych (co miało miejsce).

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie postępowania wyjaśniającego organ rentowy stwierdził, że wniosek z dnia 18 czerwca 2020 r. został złożony błędnie.

W ocenie organu, Skarżąca wystąpiła o ulgę jako podmiot zatrudniający pracowników. Na dzień 29 lutego 2020 r. pracownicy ci zostali zgłoszeni do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że Skarżąca nie mogła skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek za 04-05/2020r. W tym wypadku bowiem organ ustala datę zgłoszenia jako płatnika składek, a to nastąpiło 4 maja 2015 r. Tym samym Skarżąca była płatnikiem przed dniem 1 lutego 2020 r. i ilość ubezpieczonych została przeanalizowana na dzień 29 lutego 2020 r., zgodnie z treścią przepisu art. 31zo ust.1 ustawy o COVID.

W opinii ZUS, płatnikowi mogłoby przysługiwać zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres 04-05/2020r. jeśli rozpocząłby prowadzenie działalności w okresie 1 lutego 2020 r. - 29 lutego 2020 r., spełnił kryterium liczby ubezpieczonych jak również kryterium przychodu.

Organ wyjaśnił ponadto, że w zaskarżonej decyzji Skarżąca została poinformowana, ze powinna złożyć ponownie wniosek RDZ do 30 czerwca 2020 r. ze wskazaniem, iż zwolnienie ma dotyczyć jedynie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Ponowny wniosek nie został złożony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) - dalej: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Aktem poddanym kontroli sądowej jest decyzja ZUS z dnia 23czewrca 2020 r., która organ odmówił Skarżącej zwolnienia z opłacenia składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenia chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od kwietnia 2020 r. do maja 2020 r.

Podać należy, że w myśl art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s., opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Z kolei przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy o COVID stanowił, że za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zatem warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W niniejszej sprawie ZUS stwierdził, że nie ma podstaw do zwolnienia Skarżącej z obowiązku opłacania należności składkowych za wskazany okres, ponieważ wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. został złożony błędnie, bowiem Skarżąca wystąpiła o ulgę jako pracodawca zatrudniający pracowników. Na dzień 29 lutego 2020 r. pracownicy ci zostali zgłoszeni do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że Skarżąca nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek. Dlatego też Skarżąca powinna złożyć ponownie wniosek RDZ do 30 czerwca 2020 r. ze wskazaniem, iż zwolnienie ma dotyczyć jedynie jej składki.

Tymczasem Skarżąca stanęła na stanowisku, że ZUS błędnie przyjął, że wnosiła ona o zwolnienie z obowiązku zapłaty składek za miesiące od marca do maja 2020 r. podczas gdy z treści wniosku wynika, że Skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku uiszczania składek za kwiecień oraz maj 2020 r., co doprowadziło do nieprawidłowego rozstrzygnięcia; ponadto organ błędne wyliczył liczbę osób podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia społecznego przez Skarżącą na dzień 31 marca 2020 r. co doprowadziło do uznania, że nie zgłosiła ona odpowiedniej liczby osób do ubezpieczenia społecznego i w konsekwencji wydania decyzji odmawiającej tego prawa.

Podkreślić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s., mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące jego podstawę powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego artykułu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno, w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.

Dodać należy, że poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, Nr 1, poz. 2 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, Nr 19, poz. 366).

Należało o tym wspomnieć, ponieważ o uchyleniu zaskarżonej decyzji przesądziły stwierdzone przez Sąd uchybienia proceduralne.

Zdaniem Sądu, organ w ramach uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji, ograniczył się jedynie do przytoczenia przepisów prawa, regulujących warunki zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek. Decyzja nie posiada jednak prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ organ odmawiając zwolnienia za wskazany okres stwierdził, że wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące od marca do maja 2020 r. został złożony błędnie, bowiem Skarżąca wystąpiła o ulgę jako pracodawca zatrudniający pracowników. Na dzień 29 lutego 2020 r. pracownicy ci zostali zgłoszeni do ubezpieczenia jako zleceniobiorcy podlegający tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oznacza to, że Skarżąca nie może skorzystać ze zwolnienia z opłacania za nich składek. Dlatego też Skarżąca powinna złożyć ponownie wniosek RDZ do 30 czerwca 2020 r. ze wskazaniem, iż zwolnienie ma dotyczyć jedynie jej składki.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie dostrzegł w postępowaniu ZUS istotne naruszenie art. 9 k.p.a., którym to ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę. Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji.

Przenosząc powyższe na grunt stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z dnia 18 czerwca 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., Organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa Strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., Organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić Skarżącej należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony.

Podkreślić w tym miejscu należy, że norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje Organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu,

a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony Strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Mając świadomość obciążenia Organu ogromną ilością spraw do załatwienia i zważywszy na pandemię odbijającą się negatywnie na możliwości sprawnego działania - Sąd nie przypisuje Organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do Strony, ani lekceważącego stosunku do wynikających z art. 9 k.p.a. obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia tego przepisu w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie Skarżącej prawa, które niewątpliwie uzyskałby w sytuacji, gdyby Organ stosował się (i uczynił to w porę) do dyrektyw płynących z art. 9 k.p.a.

Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a. Organ nie poinformował Strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji Stronie, nie wezwał Strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, i nie czuwał, aby Strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że Organ podjął starania aby w porę poinformować Skarżącą, że bez złożenia brakujących dokumentów jej wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania w porę nie został Stronie zasygnalizowany przez Organ, ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku. Wprawie w treści decyzji organ wskazał, że Skarżąca winna złożyć ponowny wniosek w terminie do 30 czerwca 2020 r., przy czym nie może umknąć uwadze, że decyzja została wydana 23 czerwca 2020 r.

W badanej sprawie, w ocenie Sądu, naruszono też w postępowaniu przed Organem rozpoznającym niniejszą sprawę obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie zaskarżania rozstrzygnięć.

Naruszenie wskazanych powyżej przepisów art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. uniemożliwiło zatem Skarżącej uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie przez nią dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jej prawo do uzyskania zwolnienia, i w konsekwencji pozbawiło Skarżącą prawa do zwolnienia z opłacania należności za przedmiotowe składki.

W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając, że naruszenia norm postępowania zawartych w art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c uwzględnił skargę i orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę ponownie Organ pominie fakt niezłożenia ponownego wniosku RDZ jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek złożonego w dniu 18 czerwca 2020 r. Nawet bowiem, jeżeli Skarżąca w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła wszystkich wymaganych dokumentów, to Organ nie może odmówić zwolnienia wyłącznie z powodu tego opóźnienia, albowiem w prowadzonym postępowaniu sam dopuścił się szeregu znaczących uchybień, których skutki nie powinny obciążać Skarżącej. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania Organu, który prowadził postępowanie z oczywistą obrazą art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a.

Organ uwzględni również, że Skarżąca w okresie od dnia 1 lutego do dnia 29 lutego była zgłoszona jako płatnik składek a na dzień 31 marca 2020 r. zgłaszała do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 osób – według oświadczenia Skarżącej były to 2 osoby. Tymczasem organ uznał, że skoro Skarżąca była zgłoszona jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 i na dzień 29 lutego zgłaszała pracowników tylko do ubezpieczenia zdrowotnego, to nie przysługuje jej zwolnienie z obowiązku opłaty składek na ich ubezpieczenie zdrowotne przez całe 3 miesiące. Organ, zdaniem Sądu pominął zatem fakt, iż podmiotowi, który również zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych w późniejszych miesiącach, i na odpowiedni dzień zgłasza odpowiednią ilość osób do ubezpieczenia społecznego, również powinna przysługiwać ulga określona tarczą.

Sąd zawraca także uwagę na obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2

ust. 1 i 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Przytoczone wyżej przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (16 grudnia 2020 r.), to obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491).

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie przepisy art. 15zzzzzn2 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez Sąd pomijane. Przywołana regulacja wyznacza bowiem też kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom ze skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej bardzo korzystnej regulacji prawnej z punktu widzenia interesów płatników.

Skoro podjęte przez ZUS rozstrzygnięcie nie czyni zadość wymogom prawa wynikających z przepisów prawa a przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 6, art. 11 § 1, oraz art. 107 § 3 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozstrzygając sprawę i dokonując subsumpcji zastosowanego przepisu prawa organ wskaże w sposób jednoznaczny normę prawa materialnego stojącą u podstaw podjętego orzeczenia w sprawie i wyda orzeczenie spełniające wymagania z art. 107 § 3 k.p.a.