Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 849/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 16a, art. 17 ust. 1 i 1b, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 11 ust. 1 i 3, art. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1548
law: Ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2013r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta K. (dalej: Burmistrz) z dnia [...] 2014 r. znak [...], którą organ I instancji odmówił przyznania K. G. specjalnego zasiłku opiekuńczego z ty tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką matką J. G.

Przedmiotowe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

W dniu 10 stycznia 2013 r. do [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 7 marca 2007 r. (orzeczenie wydane na stałe), datującym niepełnosprawność od 1997 r., zaś ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się [od] [...] 2002 r.

Wnioskodawca sprawuje stała opiekę nad niepełnosprawną matką; w skład rodziny wnioskodawcy wchodzi poza nim jego żona, natomiast osoba wymagająca opieki prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Łączny miesięczny dochód (po uwzględnieniu utraty dochodu) rodziny wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki wyniósł w 2011 r. [...] zł, tj. [...] zł na osobę. Wnioskodawca był ostatnio zatrudniony okresie od [...] lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. w wymiarze [...] etatu jako [...]; stosunek pracy ustał z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta.

Wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. (dalej: PUP w K.) jako osoba bezrobotna od dnia [...] stycznia 2013 r.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzje Burmistrza z dnia [...] 2013 r. zna [...], którą organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do przedmiotowego świadczenia w związku z opieką nad matką J. G. – i przekazało sprawę Burmistrzowi do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Burmistrz (Dyrektor [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w K. działający z upoważnienia Burmistrza) decyzją z dnia [...] 2014 r., powołując się m.in. na art. 16a i art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm. - dalej: u.ś.r.), odmówił wnioskodawcy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matka J. G.

Organ podniósł, że w toku ponownie prowadzonego postępowania pozyskał z PUP w K. informację, że od [...] stycznia 2013 r. figuruje w ewidencji osób bezrobotnych i w okresie zarejestrowania nie otrzymał propozycji prac, natomiast w dniu [...] czerwca 2013 r. wnioskodawca złożył oświadczenie, że otrzymał telefonicznie jedną ofertę pracy, ale odmówił jej przyjęcia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ stwierdził, że wnioskodawca nie przekracza kryterium dochodowego, który wynosi 623 zł, jednak nie spełnia przesłanki określonej w art. 16a ust. 1 u.ś.r., jaką jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym zakresie organ podniósł, że wnioskodawca pracował do 31 grudnia 2012 r. – umowa o pracę uległą rozwiązaniu z uwagi na upływ czasu, na jaki została zawarta, następnie strona zarejestrowała się jako bezrobotna, jednak nie otrzymała żadnych ofert pracy.

W ocenie organu rezygnacja z zatrudnienia nie miała związku z powstaniem niepełnosprawności matki wnioskodawcy, który to stan istniał od 2002 r. Nadto, zdaniem organu fakt, że po ustaniu zatrudnienia wnioskodawca nie otrzymywał ofert pracy świadczy o tym, że w tym wypadku "rezygnacja z zatrudnienia nie była motywowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ale wynika z trudności z uzyskaniem zatrudnienia".

W odwołaniu od decyzji Burmistrza wnioskodawca podniósł, że organ pominął przy rozpatrywaniu sprawy istotne fakty: złożenie wniosku o przyznanie przedmiotowego zasiłku było podyktowane trudnością podjęcia pracy ze względu na sprawowanie opieki nad matką, w związku z czym po ustaniu ostatniego zatrudnienia nie poszukiwał pracy ani też jej nie oczekiwał, skoro odmówił przyjęcia propozycji PUP w K. dotyczącej pracy przy obsłudze koparko-ładowarki, a ze względu na posiadane uprawnienia zawodowe możliwość podjęcia pracy ma zawsze; w związku z opieką nad matką dotychczas pracę podejmował na terenie zamieszkania lub w pobliskich miejscowościach; wraz z upływem czasu i postępująca chorobą matki "czynności życiowe [...] matki znacznie się ograniczyły". Zwrócił uwagę na to, że ostatnia umowa o pracę, która wygasła z dniem 31 grudnia 2012 r., była zawarta na [...] etatu – w odróżnieniu od poprzednich umów, które zawsze były zawierane na cały etat; umowa ta pozwalała stornie poświęcić więcej czasu jego matce, w związku z tym "rezygnacja czy rozwiązanie umowy przed jej wygaśnięciem nie miałoby sensu".

W decyzji z dnia [...] lipca 2013 r. Kolegium, powołując się m.in. na art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 1 stycznia 2013 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak to wynika z art. 15 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), która wprowadziła do ustawy oświadczeniach rodzinnych przepis art. 16a, który określił warunki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Dalej organ wyjaśnił, że przepis ten stanowi, że "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji".

Kolegium podzieliło zdanie organu, że w przedmiotowej sprawie ostatni stosunek pracy wnioskodawcy ustał w wyniku upływu czasu, na który umowa została zawarta, a nie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ zaznaczył, że określoną w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przesłanką funkcjonalną warunkującą przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest rezygnacja osoby ubiegającej się o to świadczenie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem Kolegium rezygnacja przez wnioskodawcę z zatrudnienia nie miała związku z powstaniem niepełnosprawności jego matki, który to stan zaistniał od 2002 r., a ponadto po ustaniu zatrudnienia wnioskodawca nie otrzymywał ofert pracy, co świadczy o tym, że w przedmiotowym wypadku rezygnacja z zatrudnienia nie była motywowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wobec czego wnioskodawca nie spełnia przesłanki z art. 16a ust. 1 u.ś.r. Omyłkowo organ wskazał, że "Z. B. pozostaje bez zatrudnienia od grudnia 2012 roku". Ponadto podniósł, że niepełnosprawność matki wnioskodawcy istnieje od 2002 r., a znaczny stopień niepełnosprawności tej osoby powstał dziesięć lat przed ustaniem stosunku pracy wnioskodawcy (pięć lat po wydaniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności).

W skardze na decyzję Kolegium K. G. zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia przez brak wzięcia pod uwagę jego odwołania i odstąpienie w ten sposób przez organ sposób zasady prawdy obiektywnej. W jego ocenie, pomimo przedstawienia w tym piśmie istotnych faktów, które miały decydujący wpływ na rezygnację Z podjęcia zatrudnienia, Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wydana decyzja jest w ocenie strony dowodem na brak rzetelności w rozpatrzeniu jego odwołania, bowiem zawiera liczne błędy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie.

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Po 1128/13 Sąd podjął postępowanie, zawieszone wcześniej postanowieniem z dnia 17 grudnia 2013 r. z powodu skierowania do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego w sprawie istotnej dla rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Sprawa była następnie prowadzona pod nową sygnaturą akt II SA/Po 849/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić pewne zagadnienia wstępne bezpośrednio związane z przedmiotem zaskarżonej decyzji. Niniejsza sprawa dotyczy prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a zaistniały pomiędzy skarżącym a organami spór skupia się wokół tego, czy o osobie, której zatrudnienie ustało z końcem 2012 r. i która następnie zarejestrowała się jako osoba bezrobotna, lecz nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, można stwierdzić, że spełnia przesłankę "rezygnacji z zatrudnienia", o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r.

W dacie wydania przez Kolegium zaskarżonej decyzji przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. stanowił, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej [podkreśl. wł.] w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548, z późn. zm. - dalej: ustawa nowelizująca) - przepisem art. 1 pkt 4, któraś weszła w życie 1 stycznia 2013 r.

Analizując stan faktyczny niniejszej sprawy Sąd w pierwszej kolejności rozważył, czy znaczenie dla jej rozstrzygnięcia może mieć podnoszona przez skarżącego okoliczność, którą można sprowadzić do twierdzenia, że strona, ostatni raz zatrudniona w 2012 r., nie rozwiązała wcześniej umowy o pracę, lecz poczekała do jej wygaśnięcia z upływem okresu, na jaki została zawarta, tj. z dniem 31 grudnia 2012 r., a następnie z dniem [...] stycznia 2013 r. zarejestrowała się jako osoba bezpowrotna, by w dniu 10 stycznia 2013 r. złożyć wniosek o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o którym mowa w art. 16a u.ś.r.

Otóż, w ocenie Sądu skarżący pomimo braku rezygnacji z bieżąco wykonywanej pracy, której w dacie złożenia wniosku już nie wykonywał, w istocie "zrezygnował z zatrudnienia" w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. w celu opieki nad swoją niepełnosprawną matką. W art. 16a ust. 1 u.ś.r., jak i zresztą w art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przewiduje zbliżone uprawnienie dla opiekunów (świadczenie pielęgnacyjne), mowa jest o osobach, które "rezygnują", a niektóre "zrezygnowały" z zatrudnienia. Należy zatem przyjąć, że fakt rezygnacji z zatrudnienia powiązany przyczynowo z podjęciem opieki relewantny z punktu widzenia świadczeń dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, powinien mieć miejsce najwcześniej w dacie, kiedy z takim faktem przepisy wiązały skutki prawne, tj. 1 stycznia 2010 r., kiedy to wprowadzono takie świadczenie w ustawie o świadczeniach rodzinnych (zmiana przepisu art. 17 u.ś.r., który wcześniej dotyczył opiekunów niepełnosprawnych dzieci).

W tym kontekście należy uznać, że zachodzi funkcjonalne powiązanie zaniechania aktywności zawodowej przez skarżącego z wykonywaniem opieki nad matką. Twierdzenia organów co do daty powstania niepełnosprawności czy też uzyskania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności są całkowicie nietrafne. Nie chodzi bowiem o to, że osoba wnosząca o przedmiotowe świadczenie ma zrezygnować z zatrudnienia w związku z wydaniem orzeczenia o (określonym stopniu) niepełnosprawności osoby podopiecznej czy też wystąpieniem stanu niepełnosprawności. Osoba wnosząca o przyznanie zasiłku z art. 16a u.ś.r. powinna bowiem zrezygnować z zatrudnienia w celu wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną, a może to nastąpić w zasadzie w każdym czasie po zaistnieniu stanu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, potwierdzonym odpowiednim orzeczeniem.

Warto odnotować, że skarżący przywołał przy tym przekonujące twierdzenia co do tego, że jeszcze przed 1 stycznia 2013 r. zwykle wykonywał pracę w pobliżu miejsca zamieszkania, a ostatnia umowa została zawarta w wymierzę [...] etatu, właśnie po to, by mógł pomagać swojej matce. Rozstrzygnięcia zatem wymaga, czy osoba znajdująca się w takiej sytuacji jak skarżący, jest uprawniona do ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy z art. 16a u.ś.r.

W ocenie organów orzekających w tej sprawie nie jest możliwe wypełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r., ze względu na to, że niepełnosprawność matki skarżącego w stopniu ustalonym orzeczeniem z 2007 r. powstała 10 lat przed ustaniem stosunku pracy skarżącego, które to ustanie nastąpiło wskutek upływu czasu, na jaki umowa byłą zawarta, zaś w dacie "rezygnacji" skarżący nie pozostawał w zatrudnieniu. W ocenie organów fakt, że po ustaniu zatrudnienia strona nie otrzymywała ofert pracy świadczy o tym, że w przedmiotowej sprawie rezygnacja z zatrudnienia nie była motywowana koniecznością sprawowania opieki.

Stanowisko organów w tym względzie jest niekonsekwentne, bowiem z jednej strony posługując się pojęciem "rezygnacji z zatrudnienia" niejako potwierdzają, że taka sytuacja miała miejsce w przypadku skarżącego, jednak że nie miała ona związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Zarazem argumentują, że skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia, bowiem ostatni stosunek pracy ustał z upływem okresu, na jaki umowa o pracę była zawarta, a ponadto w okresie zarejestrowania jako osoba bezrobotna (a przed złożeniem wniosku) nie otrzymywał ofert pracy. Zarazem całkowicie pominęły odniesie się do twierdzeń skarżącego, że po zarejestrowaniu się w dniu [...] stycznia 2013 r. jako osoba bezrobotna otrzymał telefonicznie ofertę pracy, jednak nie przyjął jej z uwagi na konieczność opiekowania się matką, jak również to, że obiektywnie posiada on kwalifikacje zawodowe i nie miałby trudności ze znalezieniem pracy. Już to wskazuje na niedostatki rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, jak i spójnego podania motywów rozstrzygnięcia.

Ze stanowiskiem organów dotyczącym wykładni zastosowanego prawa materialnego nie sposób się zgodzić.

Zaznaczyć najpierw należy, że wskutek niepełnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i odniesienia się do twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu Kolegium w sposób nieuprawniony – co najmniej przedwcześnie, w ślad za organem I instancji – przyjęło, że po ustaniu ostatniego zatrudnienia skarżący nie miał żadnych ofert pracy, jako osoba bezrobotna. Organ odwoławczy pominął w tym zakresie należyte skonfrontowanie jego oświadczenia z dnia 11 czerwca 2013 r., wskazującego na konkretną ofertę zatrudnienia otrzymaną w maju 2013 r. z informacją z PUP w K. z dnia 28 maja 2013 r., że w okresie zarejestrowania jako osoba bezrobotna skarżący nie otrzymał żadnych ofert pracy. Uchybienie to, jakkolwiek stanowiące naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, traci na znaczeniu z uwagi na naruszenie przez organy administracji w niniejszej sprawie prawa materialnego.

W ocenie Sądu, prezentowana przez organy w niniejszej sprawie wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie zasługuje na akceptację. Sąd w tym miejscu wyjaśnia, że problem wykładni tego przepisu budził kontrowersje od daty jego wejścia w życie. Analiza orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym obecnie i Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazuje jednak, że wyraźnie kształtuje się konsekwentna linia orzecznicza, w której eksponowana jest konieczność prokonstytucyjnego rozumienia art. 16a ust. 1 u.ś.r. Uwzględnia się zwłaszcza okoliczność, że przepis art. 11 ust. 3 ustawy [nowelizującej] z dnia 7 grudnia 2012 r., który następnie został uznany za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akty K 27/13 (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557). Nie bez znaczenia pozostają też późniejsze wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego (zawarte w postanowieniu z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14, do którego Sąd powróci w dalszej części uzasadnienia).

Sąd w niniejszym składzie akceptuje zwłaszcza prokonstytucyjną linię orzeczniczą prezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (zob. np. prawomocne wyroki z dnia 26 września 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 630/13, z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 791/13 oraz z dnia 23 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 626/14). Rzetelnie i dogłębnie umotywowane orzeczenia tego Sądu odnoszące się do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego uznane zostały też za trafne przez Naczelny Sąd Administracyjny (zob. np. wyrok z dnia 10 października 2014 r. sygn. akt I OSK 489/14 czy wyrok z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt I OSK 410/14 - orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd też, formułując dalsze rozważania, Sąd skorzystał z argumentacji zaprezentowanej przez Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt III SA/Gd 626/14), którą w pełni podziela.

W rozpoznawanej sprawie organy, prezentując wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r., w istocie przyjęły, że w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego (inaczej niż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r.) świadczenie to przysługuje wyłącznie tym osobom uprawnionym, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek tylko rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy (de facto wykonywanej w czasie wykonywania opieki i podejmowania decyzji o rezygnacji z zatrudnienia).

Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zasadą równości wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących, czy też faworyzujących. Dokonana przez organy wykładnia art. 16a ust. 1 u.ś.r. prowadzi natomiast do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, w stosunku do których niepełnosprawność powstała w okolicznościach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. (czyli beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego) od sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi", ale także – co istotne w rozpoznawanej sprawie – zastosowana przez organy wykładnia różnicuje w sposób nieuzasadniony potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże, nie pozostając w zatrudnieniu, powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy stanowi niejako wynagradzanie (rekompensatę) przez Państwo osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to właśnie Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Go 550/13 - dostępny jw.). W konsekwencji, to sam fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi być decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia, i nie ma tu żadnego znaczenia, czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. W ocenie Sądu byłoby fikcją wymaganie od osób niepracujących z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny podejmowanie przez te osoby pracy, po to, by następnie z niej zrezygnować dla spełnienia przesłanki otrzymania świadczenia, którego celem w istocie nie jest podjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia, lecz rekompensata Państwa za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, której konsekwencją jest niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Reasumując tę część rozważań należy stwierdzić, że w ocenie Sądu nie sposób jest przyjąć za zgodne z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, iż w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwało, gdyż osoba ta - pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia - nie wypełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Potwierdzenia prawidłowości powyższej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. doszukać się można w związanych z analizowanym stanem prawnym orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał ten, wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie sygn. akt K 27/13 (OTK-A 2013/9/134, Dz.U. z 2013 r., poz. 1557) orzekł o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej. Przepisy te przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby uprawnione na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Wydane natomiast na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasnąć miały z mocy prawa po upływie terminu 30 czerwca 2013 r. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zastrzegł, że nie można jeszcze bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się praktyka stosowania art. 16a ust. 1 u.ś.r. wprowadzającego nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Trybunał wskazał jednakże, że może ona doprowadzić do wykluczenia możliwości ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji administracyjnych na mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że "osoby te – de nomine – nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji "rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. Dalej Trybunał stwierdził, że w jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować. Trybunał uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, prowadzącą do utraty prawa do zasiłku pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Trybunał wskazał, że "pułapka prawna" polega w tej sprawie na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie – w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego – utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia.

Trzeba również podnieść, że w uzasadnieniu postanowienia z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt P 1/14 (http://trybunal.gov.pl/s/p-114) Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na to, że pytający sąd zasygnalizował istniejące rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 u.ś.r. W tym zakresie przywołał m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku opierający się na założeniu, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje także osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Trybunał w dalszej części swego orzeczenia stwierdził, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją".

Można z tego jednoznacznie wywieść zatem, że to rzeczą sądu administracyjnego rozpatrującego sprawę ze skargi na decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego było dokonanie wyboru spośród możliwych sposobów wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r. takiego, który przyniósłby rezultat zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona na wstępie rozważań prawnych w niniejszym uzasadnieniu interpretacja art. 16a ust. 1 u.ś.r. do rezultatu takiego właśnie prowadzi.

W tym miejscu należy także rozważyć kwestię znaczenia nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonanej ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie z art. 17 pkt 2 w zw. z art. 26 tej ustawy przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. przybiera od dnia 1 stycznia 2015 r. następujące brzmienie: specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami : konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej [podkreśl. wł.] lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolejna nowelizacja przywraca zatem uszczegółowienie przesłanek nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego znajdujące się uprzednio wśród przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do końca 2012 r.). Zdaniem Sądu należy zmianę tę uznać za zabieg ustawodawczy mający na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie, do których doprowadziła ustawa nowelizująca z dnia 7 grudnia 2012 r. przez ograniczenie określenia przesłanki nabycia specjalnego zasiłku opiekuńczego do sformułowania: "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W istocie zmiana ta precyzuje jedynie treść przesłanki nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w zgodzie z normami konstytucyjnymi. Jak wspomniano bowiem wyżej, na niekonstytucyjne skutki możliwej wykładni art. 16a ust. 1 u.ś.r., prowadzącej do utraty praw słusznie nabytych, zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2013 r.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę nie podziela natomiast poglądu prawnego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 269/14, akceptującego wykładnię art. 16a ust. 1 u.ś.r. w istocie prezentowaną w niniejszej sprawie przez organy administracji. Uzasadnienie to pomija bowiem aspekt konstytucyjny wykładni analizowanego przepisu, który ma znaczenie decydujące dla jej rezultatu.

Dodatkowo Sąd uznaje za stosowane zauważyć, że nawet gdyby uznać za trafny sposób wykładni organów co do tego, że rezygnacja z zatrudnienia w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. może nastąpić tylko w sytuacji faktycznego pozostawania w zatrudnieniu, to ocena stanu faktycznego niniejszej sprawy pozwalałaby na stwierdzenie, że skarżący właśnie z wykonywanej pracy zrezygnował. Podjęcie decyzji o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w sytuacji, gdy aktualna umowa o pracę jest umową okresową, a stosunek pracy wygaśnie wskutek upływu czasu, na jaki umowa została zawarta, może polegać właśnie na tym, że wnioskodawca "pozwoli" ustać stosunkowi pracy i powstrzyma się od działań związanych z jego kontynuacją lub zawiązaniem nowego. Kwestia ta jednak, ze [...] [względu na] wcześniej przedstawione rozważania dotyczące naruszenia [prawa] przez organy (przyjęcie błędnej wykładni), nie ma decydującego znaczenia w niniejszej sprawie.

Stwierdzone uchybienia po [stronie] organów wymagały uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, [...] [jak i] decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpatrując sprawę, organy uwzględnią wyżej przedstawioną wykładnię przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r., co będzie polegało na przyjęciu, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Ponadto zadbają o należyte omówienie wszystkich okoliczności sprawy i staranną redakcję uzasadnienia decyzji, wystrzegając się chociażby umieszczania w nim twierdzeń dotyczących innej osoby, która nie jest stroną w tym postępowania - jak to miało miejsce w przypadku zaskarżonej decyzji Kolegium.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: P.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję I poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd na podstawie art. 152 P.p.s.a. określił, że zaskarżona decyzja może zostać wykonana.