Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1779/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 158 par. 1 w zw. z  art. 157 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
article: art. 3
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 96 ust. 2
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi Zakładów [...] w [...] S.A. w [...] na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2) zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz Zakładów [...] w [...] S.A. w [...] kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku Zakładów [...] S.A. z siedzibą w W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] stycznia 2014 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ nadzoru wskazał, że wnioskiem z 25 lutego 1992 r. B. O. i M. H. wystąpiły do Ministra Budownictwa "o umożliwienie przejęcia własności terenu i budynków pozostałych po Zakładach [...] S.A.", wskazując, że są akcjonariuszami tej spółki.

Przy piśmie z 27 kwietnia 1992 r. wniosek został przekazany według właściwości do Ministra Przemysłu i Handlu. Na podstawie art. 7 kpa został on potraktowany przez organ jako wniosek o stwierdzenie nieważności:

- zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lipca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Zakłady [...], pow. [...],

- orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady [...] Sp. Akcyjna, [...],

- orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: Zakłady [...] Sp. Akcyjna, [...].

Organ nadzoru ustalił, że przedsiębiorstwo objęte decyzjami nacjonalizacyjnymi stanowiło własność spółki akcyjnej wpisanej do rejestru handlowego, [...].

Przy piśmie z 21 czerwca 2004 r. nadesłano do akt sprawy postanowienie [...] czerwca 2004 r. Sądu Rejonowego w W., sygn. akt [...] o wpisie spółki Zakłady [...] S.A. z siedzibą w W. do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Spółka została zarejestrowana pod nr [...].

Pismem z 1 lipca 2004 r. ww. Spółka wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady [...] Sp. Akcyjna, [...] oraz w całości poparła i podtrzymała dotychczas zajmowane stanowisko przez B. O. i M. H.

Decyzją z [...] stycznia 2014 r., nr [...] Minister Gospodarki, na podstawie art. 158 § 1 kpa w zw. z art. 157 § 1 i 2 kpa nie stwierdził nieważności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lipca 1950 r., orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia Minister Gospodarki wskazał, że przedsiębiorstwo było [...] znacznych rozmiarów, położoną w pobliżu [...] W. Zgodnie z treścią dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21 poz. 67) w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 5 maja 1927 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 437) przymusowy zarząd państwowy ustanawiany był nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Wymienione przesłanki musiały zachodzić kumulatywnie - brak jednej z nich wykluczał możliwość ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem.

W ocenie organu nadzoru usytuowanie przedmiotowej [...] w pobliżu W., której odbudowa ze zniszczeń wojennych stała się priorytetem dla Państwa było przesłanką ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem Zakłady [...] Sp. Akcyjna, gdyż leżało to w interesie Państwa. Jednocześnie brak wzmianki w protokole komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. sporządzonym bezpośrednio po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego na temat gotowych produktów, surowców czy też jakichkolwiek drobnych narzędzi mogących świadczyć o tym, że w zakładzie odbywała się produkcja oznacza, że w dniu ustanowienia przymusowego zarządu państwowego [...] była nieczynna, zatem spełniona została również druga przesłanka wymieniona w dekrecie z 16 grudnia 1918 r.

Organ I instancji ustalił również, że przedsiębiorstwo zostało znacjonalizowane w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm. ) - na podstawie art. 3 tej ustawy oraz § 81 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 z późn. zm.) i art. 96 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta R.P. z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. R .P. nr 36, poz. 341), orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego Nr [...] z [...] sierpnia 1950 r., wydanym po wznowieniu z urzędu postępowania dotyczącego przejęcia przedmiotowej [...] (na podstawie ww. przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. i rozporządzenia Prezydenta R.P. z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym) i zarządzeniem z [...] kwietnia 1950 r. Ministra Przemysłu Lekkiego.

Zgodnie z ww. przepisami wznowienie postępowania mogło nastąpić przed upływem trzech lat od dnia uprawomocnienia się decyzji (art. 96 ust. 3 rozporządzenia).

Organ ustalił, że w przedmiotowej sprawie termin ten został zachowany.

Natomiast zgodnie z treścią art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej Państwo przejmowało na własność za odszkodowaniem m.in. przedsiębiorstwa przemysłowe zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Kryterium to zostało podwyższone rozporządzeniem Rady Ministrów z 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 2, poz. 7) do 100 pracowników na jedną zmianę w [...], których roczna zdolność produkcji nie przekracza [...].

W ocenie Ministra zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że roczna zdolność produkcyjna [...] przekraczała [...], a tym samym dolna granica zdolności zatrudnienia wynosząca do 100 pracowników na jedną zmianę, nie miała w tym przypadku zastosowania. Przesłanką upaństwowienia przedmiotowej [...] była zatem zdolność zatrudnienia powyżej 50 pracowników na jedną zmianę, która to przesłanka została spełniona, a w konsekwencji Minister uznał, że orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. zostało wydane zgodnie z prawem.

W odniesieniu zaś do orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: Zakłady [...] Sp. Akcyjna organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż posiadało ono charakter wyłącznie formalnoprawny i nie wywierało skutków w sferze prawnorzeczowej, a ponadto było ściśle związane z orzeczeniem nacjonalizacyjnym i zależne od niego przedmiotowo (tylko orzeczenie nacjonalizacyjne stanowiło podstawę przejęcia na rzecz Państwa wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa), to w sytuacji, gdy wskazane orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. zostało wydane zgodnie z prawem - brak było podstaw do uznania, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Zakłady [...] S.A. złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] stycznia 2014 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, wydanie decyzji stwierdzającej nieważność zarządzenia z [...] lipca 1950 r., orzeczenia nr [...] z [...] sierpnia 1950 r. i orzeczenia z [...] marca 1956 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister, niezależnie od zarzutów uwzględnił zmianę orzecznictwa sądowoadministracyjnego dotyczącą przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 kpa odnośnie aktualnych właścicieli i użytkowników wieczystych nieruchomości objętych postępowaniem. Organ wyjaśnił, że w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 września 2014 r., sygn. akt I SAB/Wa 374/14 zapadłego w niniejszej sprawie ze skargi na bezczynność organu, Sąd wskazał, że udział tak szerokiego kręgu podmiotów w sprawie był błędny. Dopuszczenie do udziału w postępowaniu nadzorczym w sprawie o stwierdzenie nieważności aktów nacjonalizacyjnych podmiotów, które w zaufaniu do treści księgi wieczystej uzyskały prawa do nieruchomości od podmiotów w tych księgach ujawnionych, nie znajduje uzasadnienia na gruncie art. 28 kpa, który to przepis przyznaje przymiot strony wyłącznie tym, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wobec tego organ powiadomił odrębnym pismem pozostałych uczestników postępowania o braku przymiotu strony w niniejszej sprawie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ nadzoru wyjaśnił, że zarządzeniem z [...] lipca 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego na podstawie przepisów dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 maja 1927 r., ustanowił przymusowy zarząd państwowy nad przedsiębiorstwem pn. Zakłady [...] w P., powierzając zarząd [...] Zakładom [...]. Przedsiębiorstwo oraz nieruchomości objęte księgą wieczystą "[...]", na których ono funkcjonowało, stanowiły własność Zakładów [...] SA.

Objęcie poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym z [...] sierpnia 1950 r., w którym wskazano, że obszar [...] wynosił [...] ha, w tym użytków rolnych [...] ha.

Oceniając zarządzenie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz w odniesieniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Gospodarki wskazał, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organ z powołaniem się na orzecznictwo wyjaśnił jak należy rozumieć rażące naruszenie prawa.

Oceniając legalność zarządzenia z [...] lipca 1950 r., Minister wyjaśnił, że zobligowany jest do ustalenia, czy przedsiębiorstwo Zakłady [...] spełniało kryteria ustanowienia nad nim przymusowego zarządu państwowego. Zarządzenie jako podstawę prawną wydania powołuje art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu z 16 grudnia 1918 r.

Art. 1 ust. 3 tego dekretu stanowi, że przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leży w interesie państwa mogą być objęte pod zarząd państwowy. Już z samej treści tego przepisu wynika, że ustawodawca zakładał możliwość objęcia przymusowym zarządem państwowym nie tylko takich przedsiębiorstw, których "utrzymanie w ruchu" było zagrożone, ale również takich, które nie były czynne, a ich "puszczenie w ruch" (tak samo jak utrzymanie w ruchu) leżało w interesie Państwa (por. wyrok NSA z 7 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 1003/12). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykładnia pojęcia przedsiębiorstwa "utrzymanego w ruchu", czynnego w rozumieniu ww. przepisu zostało powiązane z jego funkcjonowaniem tj. prowadzeniem działalności wytwórczej (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1818/11).

Dokonując oceny spełnienia wobec Zakładów przesłanki "interesu Państwa" w ustanowieniu nad nimi przymusowego zarządu państwowego Minister podniósł, że w trakcie II wojny W. została w znacznej części zburzona. Jednym z podstawowych zadań Państwa było wówczas zaspokojenie podstawowych potrzeb ludności, w tym również mieszkaniowych oraz zapewnienie podstawowej infrastruktury umożliwiającej mieszkańcom zniszczonej stolicy powrót do normalnych warunków funkcjonowania. Bezpośrednio po wojnie, w interesie Państwa znajdowało się zatem zapewnienie jak najlepszych warunków odbudowy zniszczeń wojennych [...] i rozwoju budownictwa. Było to możliwe tylko po dostarczeniu znacznej ilości materiałów budowlanych, w tym również [...], do czego niezbędne było uruchomienie [...] znajdujących się w bliskiej odległości od W., z których wiele było również zniszczonych działaniami wojennymi.

Zakłady [...] w P. były przedsiębiorstwem znacznych rozmiarów, zlokalizowanym w pobliżu [...] W., zbombardowanej przez okupanta w trakcie wojny. Jak wynika z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r., powierzchnia terenu [...] wynosiła [...], z czego część terenu znajdowała się pod urządzeniami technicznymi i budynkami, część już wyeksploatowano, a reszta terenów pozostała bogata w pokłady [...]. W dokumencie tym wskazano, że zdolność produkcyjna [...] wynosi [...] rocznie. Stwierdzono również, że "zakład posiada znaczenie kluczowe w przemyśle budowlanym". Znaczne rozmiary [...] potwierdza również protokół komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. sporządzony bezpośrednio po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad ww. [...], w treści którego wskazano również powierzchnię, a także liczne urządzenia techniczne, tj.: trzy [...], jeden [...].

Organ nadzoru podał, że z akt sprawy wynika, iż [...] objęta przymusowym zarządem państwowym w czasie wojny również uległa zniszczeniom - była częściowo zburzona i spalona, co uwidocznione jest m.in. na zdjęciach przedsiębiorstwa zrobionych po wojnie. [...] dysponowała jednak parkiem maszynowym umożliwiającym jej uruchomienie i prawidłowe funkcjonowanie po przeprowadzeniu pewnych napraw. Z porównania stanu maszyn i urządzeń z daty sporządzenia protokołu komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. oraz ujętego w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r. z przejęcia przedsiębiorstwa przez państwową jednostkę organizacyjną po nacjonalizacji wynika, że [...] została uruchomiona przez zarządcę państwowego przy wykorzystaniu składników majątkowych pozostających na stanie przedsiębiorstwa. Duże możliwości produkcyjne [...] wynikają również z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z przekazania i przejęcia z dniem [...] stycznia 1952 r., zawierającego wzmianki na temat planowanej wysokości produkcji w 1952 r. - [...], a w przypadku wykonania [...]. W protokole tym znalazło się podsumowanie wielkości produkcji poprzedniego roku. Wskazano, że produkcja w 1952 r. (zapewne chodzi o 1951 r., gdyż pismo zawiera jednocześnie prognozę na 1952 r.) wyniosła dzięki specjalnym warunkom atmosferycznym umożliwiającym oddech na wolnym powietrzu i [...], a więc [...] posiadała zdolności produkcyjne kwalifikujące ją do przedsiębiorstw o kluczowym gospodarczo znaczeniu dla gospodarki narodowej.

Z uwagi zatem na rozmiary i możliwości produkcyjne [...], położenie w pobliżu W. oraz konieczność odbudowy [...] ze zniszczeń wojennych Minister stwierdził, że ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem leżało w interesie Państwa.

W związku z drugą przesłanką warunkującą dopuszczalność ustanowienia przymusowego zarządu państwowego (bezruch przedsiębiorstwa lub zagrożenie bezruchem), organ nadzoru stwierdził brak w aktach sprawy dokumentów bezpośrednio świadczących, że [...] przed ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego była czynna bądź niezagrożona bezruchem. Całokształt dokumentów archiwalnych zgromadzonych w sprawie, w tym nadesłanych przez wnioskodawcę, wskazuje że [...] w ww. dacie nie prowadziła działalności wytwórczej. Właściciel, który od 1948 r. do 1950 r. przeprowadzał remont [...], zarówno z uwagi na brak środków finansowych, jak i z przyczyn niezależnych nie zdołał uruchomić produkcji [...].

W opinii biegłych inż. [...] i dr inż. [...] z 9 lipca 1947 r. dotyczącej stanu [...] znajduje się wzmianka, że [...] zarówno w dacie [...] lutego 1946 r., jak i [...] lipca 1947 r. była nieczynna z powodu zniszczeń wojennych. W protokole komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. sporządzonym bezpośrednio po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego, brak jest wprawdzie bezpośredniej wzmianki, że [...] była nieczynna, jednak fakt, że protokół ten nie wymienia żadnych gotowych produktów, żadnych surowców oraz brak jest w nim wymienionych jakichkolwiek drobnych narzędzi mogących świadczyć o tym, że w zakładzie odbywała się produkcja, pośrednio świadczy o tym że w dniu ustanowienia przymusowego zarządu państwowego [...] była nieczynna. Wprawdzie w protokole Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r., wskazano, że zdolność produkcyjna [...] wynosi [...] rocznie, a zdolność zatrudnienia na jedną zmianę wynosi około 100 pracowników, jednak w ocenie organu powyższy zapis nie potwierdza jeszcze, że [...] była czynna. Dopiero w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r. sporządzonym w związku z nacjonalizacją przedsiębiorstwa, stwierdzono, że przedsiębiorstwo jest [...] czynną. Park maszynowy wymieniony w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r. jest tożsamy z parkiem maszynowym wyszczególnionym w protokole komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. Powyższe, w ocenie organu oznacza, że to przymusowy zarządca uruchomił produkcję. Jednak w dniu [...] sierpnia 1950 r., przekazano mu [...] nieczynną, chociaż właściciel, jak wynika z treści obu protokołów, zdążył jeszcze zelektryfikować [...].

Organ wskazał, że w uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca spółka, w odniesieniu do przesłanek ustanowienia przymusowego zarządu państwowego powołała się na dokumenty:

1. Pismo z 18 lipca 1947 r. adw. [...] (pełnomocnika Spółki) do Komisji Wojewódzkiej o wyznaczenie możliwie najszybszego terminu rozpoznania sprawy dotyczącej skreślenia [...] z listy przedsiębiorstw podlegających nacjonalizacji;

2. Potwierdzenie rejestracji Zakładów w Izbie wydane [...] listopada 1948 r. przez Izbę Przemysłowo - Handlową w W.;

3. Karta rejestracyjna nr [...] /poz. dz. [...]/ na okres od [...] marca do [...] grudnia 1948 r. wydana przez Urząd Skarbowy - Rewizyjny w W.;

4. Karta rejestracyjna nr [...] /poz. dz. [...]/ na okres od [...] stycznia do [...] grudnia 1949 r. wydana przez Urząd Skarbowy - Rewizyjny w W.;

5. Dokument pn. "Własne koszty robót od początku budowy do [...].IV.48 r";

6. Dokument pn. "Specyfikacja Wydatków Konta Odbudowy Fabryki za rok 1948";

7. Dokument pn. "Specyfikacja Wydatków figurujących na Koncie Odbudowy za okres 1948, 1949 i 1950 r." z dnia [...] grudnia 1950 r.;

8. Dokument pn. "Wykaz sum potrąconych na [...] pracowników Firmy za rok 1948 z [...] grudnia 1948 r.;

9. Pismo z [...] kwietnia 1950 r. Zarządu Gminy M. do właściciela [...] w sprawie odwołania planowanej na [...] kwietnia 1950 r. konferencji właścicieli [...];

10. Pismo z 6 kwietnia 1950 r. właściciela [...] do Zarządu Gminy M. w sprawie lokalu mieszkalnego na terenie Zakładów;

11. Pismo Wydziału Finansowego Prezydium Rady Narodowej w W. z [...] lutego 1951 r. w sprawie zobowiązań podatkowych ciążących na Spółce za 1950 r. w związku z podatkiem od lokali oraz podatkiem od nieruchomości;

12. Zeznanie podatkowe dotyczące podatku od nieruchomości za 1948 r.;

13. Pismo Spółki do I Oddziału Finansowego w W. z 3 października 1952 r. wraz z potwierdzeniem nadania;

14. Pismo Spółki do I Oddziału Finansowego w W. z 6 października 1952 r.;

15. Kopia wezwania skierowanego do Spółki przez Urząd Skarbowy w W. z 20 grudnia 1949 r.;

16. Pismo z 25 stycznia 1949 r., l.dz. [...] Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu [...] w W. skierowane do spółki;

17. Protokół z 6 grudnia 1949 r. dotyczący zniszczenia dachu w odbudowanym budynku [...] Zakładów;

18. Protokół Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r.;

19. Protokoły zdawczo - odbiorcze z [...] sierpnia 1950 r., [...] września 1950 r. /[...] października 1950 r./ oraz z [...] kwietnia 1951 r.;

20. Pismo z 2 sierpnia 1950 r. sygn. [...] skierowane do Spółki przez dyrektora technicznego [...] Zakładów [...];

21. Pismo z 26 sierpnia 1950 r. właściciela [...] do zarządcy przymusowego dotyczące zastrzeżeń do protokołu przejęcia Zakładów;

22. Pismo właściciela [...] z 27 listopada 1950 r. do [...] Zakładów [...].

W kontekście powyższych dowodów organ nadzoru stwierdził, że dokumenty te nie zaprzeczają ustaleniu organu, iż w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego przedsiębiorstwo nie prowadziło działalności wytwórczej. Z przedmiotowych dokumentów wynika, że Spółce zostały wydane karty rejestracyjne, rozpoczęto remont w Zakładach, który trwał kilka lat. Na spółce ciążyły zobowiązania podatkowe, w związku z podatkiem od lokali oraz podatkiem od nieruchomości (pismo Prezydium Rady Narodowej W. Wydział Finansowy z [...] lutego 1951 r.). Z protokołu zdawczo - odbiorczego z [...] sierpnia 1950 r. wynika, że Zakłady miały zaległości podatkowe do [...] lipca 1950 r. w wysokości ok. [...] zł. Natomiast z "Wykazu sum potrąconych na S.F.O. pracowników firmy za rok 1948" nie wynika, czy pracownicy ci byli zatrudnieni do prac remontowych, czy też w ramach produkcji. Wprawdzie pismo Zakładów [...] S.A. do [...] Zakładów [...] z 27 listopada 1950 r. wskazuje, że Spółka posiadała gotówkę w kasie w wysokości oraz [...] zł oraz [...] zł w Banku [...]. W protokole z [...] października 1950 r., spisanym [...] września 1950 r. w sprawie przejęcia bilansu netto wskazano na załączniki do tego bilansu: "różnica z rozebranych budynków" [...] zł, strata z lat ubiegłych [...] zł, zysk na rok 1950 r. [...] zł. Tym niemniej z pism z 3 i 6 października 1952 r. Zakładów [...] S.A. do I Oddziału Finansowego w W., dotyczących wyjaśnień do protokołu Kontroli Ksiąg Zakładów [...] wynika, że Spółka uzyskiwała zysk m.in. poprzez sprzedaż [...], z przeznaczeniem na odbudowę [...]. Brak w aktach sprawy wykazania, by źródłem zysku, w wysokości [...] zł była działalność produkcyjna. Spółka odnotowała przy tym straty do 1950 r. w wysokości [...] zł. W aktach sprawy znajdują się natomiast informacje o wynajmie lokali mieszkalnych na terenie [...] (pismo Spółki do Zarządu Gminy M. z dnia 6 kwietnia 1950 r.). Z przesłanego przez skarżącą pisma Zrzeszenia Prywatnego Przemysłu [...] do firmy [...] z 25 stycznia 1949 r., wynika również, że właściciel [...] starał się o kredyt inwestycyjny, który nie został przyznany. W grudniu 1949 r. wichura zniszczyła część dachu o pow. [...] m2 na remontowanym [...].

Organ podkreślił, że z żadnego dokumentu nie wynika, aby przedsiębiorstwo prowadziło działalność produkcyjną. Protokół z przejęcia [...] przez zarządcę państwowego nie potwierdza, by na stanie przedsiębiorstwa znajdowały się wyroby gotowe bądź surowce. Natomiast poczynione nakłady, zmierzające do uruchomienia przedsiębiorstwa, przy jednoczesnym fakcie nieuzyskania kredytu inwestycyjnego przez właściciela [...] nie przesądzają o prowadzeniu działalności produkcyjnej, a wręcz uprawnione jest wnioskowanie, że właściciel we własnym zakresie nie miał przez kilka lat możliwości uruchomienia działalności produkcyjnej [...], tym bardziej w zakresie umożliwiającym optymalne wykorzystanie zdolności produkcyjnych Zakładów, co bezpośrednio związane jest z celem dekretu z 16 grudnia 1918 r.

W ocenie organu nadzoru wskazane powyżej okoliczności potwierdzają, że zostały spełnione przewidziane w przepisach dekretu z 16 grudnia 1918 r. przesłanki niezbędne do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem.

Minister Gospodarki wyjaśnił, że tryb nacjonalizacji przedsiębiorstw, nad którymi został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy, normowały przepisy ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37). Zgodnie z art. 2 i 9 ustawy przedsiębiorstwa pozostające w dniu jej wejścia w życie pod przymusowym zarządem państwowym przechodziły z mocy prawa na własność Państwa bez odszkodowania, przy czym podstawą do ujawnienia w księgach wieczystych, rejestrach handlowych i innych rejestrach publicznych przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz praw rzeczowych, stanowiących składnik majątkowy przejętego przedsiębiorstwa było orzeczenie ministra stwierdzające przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa. Orzeczenie to miało charakter deklaratoryjny, zatem jedynie potwierdzało, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorstwa, jego upaństwowienie z mocy samego prawa.

W przedmiotowej sprawie, nie zostało wydane orzeczenie na podstawie przepisów ustawy z 25 lutego 1958 r.

Przedsiębiorstwo Zakłady [...] Sp. Akcyjna zostało znacjonalizowane w trybie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

Przedsiębiorstwo to zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, który został ogłoszony w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] z 1946 r. Mając na uwadze, że datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem [...] marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394).

Minister wskazał, że [...] stycznia 1947 r. spółka Zakłady [...] S.A. z siedzibą w W. zgłosiła zarzuty do ww. wykazu. Po rozpatrzeniu zarzutów, postanowieniem z [...] września 1947 r. Wojewódzka Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] skreśliła omawiane przedsiębiorstwo z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa stwierdzając, że obiekt jest całkowicie zdewastowany i nie nadaje się do remontu, a jedynie mógłby być znacznym kosztem odbudowany.

Zarządzeniem z [...] kwietnia 1950 r. Minister Przemysłu Lekkiego wznowił z urzędu postępowanie dotyczące przejęcia na własność Państwa przedmiotowej [...]. Jako przyczynę wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego wskazano wyjście na jaw nowych okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie, tj.: że zakład posiadał zdolność zatrudnienia ponad 50 osób przy produkcji ponad [...] rocznie. Jako podstawę tego zarządzenia powołano § 81 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz art. 96 ust. 2 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym.

Stosownie do pierwszego ze wskazanych przepisów w postępowaniu regulowanym przez rozporządzenie Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. ma odpowiednie zastosowanie m. in. art. 96 ust. 2 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, zgodnie z którym wznowienie postępowania może zarządzić władza również z urzędu. Wznowienie w tym trybie mogło nastąpić przed upływem trzech lat od dnia uprawomocnienia się decyzji (art. 96 ust. 3 ww. rozporządzenia). W przedmiotowej sprawie termin ten został zachowany. Zarządzenie z [...] kwietnia 1950 r. Ministra Przemysłu Lekkiego o wznowieniu postępowania zostało wydane przed upływem 3 letniego terminu od daty skreślenia przedsiębiorstwa z wykazu, co nastąpiło postanowieniem Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z [...] września 1947 r.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej z wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, w tym zarzutu naruszenia przepisów rozporządzenia z 22 marca 1928 r. (art. 95 pkt b) oraz § 67 pkt b rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. Minister podniósł, że dotyczą one kwestii samego postępowania nacjonalizacyjnego i jako takie nie mogą być brane pod uwagę w postępowaniu nieważnościowym. Nawet ewentualne naruszenie przepisów w postępowaniu nacjonalizacyjnym nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu kwestionowanego orzeczenia nacjonalizacyjnego. W ocenie organu, aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada tkwi nie w postępowaniu, lecz w samej decyzji.

Niezależnie od powyższego Minister Gospodarki wskazał, że zgodnie z § 67 pkt b rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. właściciel przedsiębiorstwa oraz urzędy i instytucje, wymienione w § 16, mogą żądać wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego lub postanowieniem o skreśleniu przedsiębiorstw z wykazu, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu orzeczenia ministra lub postanowienia komisji lub nowe środki dowodowe, o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane komisji i nie mogły być wówczas powołane przez osoby zainteresowane bez ich winy. Jak wynika z powyższego wznowienie postępowania mogło nastąpić także z urzędu i taki tryb zastosowano w przedmiotowej sprawie. Zgodnie natomiast z art. 95 rozporządzenia w sprawie zakończonej decyzją od której nie służy środek prawny może nastąpić wznowienie postępowania, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu decyzji lub nowe środki dowodowe, o ile okoliczności te i środki w toku postępowania nie były znane władzy rozstrzygającej i nie mogły być wówczas powołane przez stronę zainteresowaną we wznowieniu bez winy tej strony.

Zdaniem organu nadzoru nie może budzić wątpliwości, że przyczyną zakończenia postępowania nacjonalizacyjnego w 1947 r. poprzez skreślenie przedmiotowej [...] z wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, było przekonanie organów państwowych o całkowitej niemożliwości prowadzenia tam działalności, o czym zaświadczyli powołani w sprawie biegli: [...] i [...]. Powyższe stanowiło okoliczność faktyczną, na podstawie której organy państwowe postanowiły o skreśleniu przedmiotowego przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa. Nowymi zaś okolicznościami faktycznymi skutkującymi wznowieniem postępowania nacjonalizacyjnego były bezsprzecznie informacje dotyczące kryterium upaństwowienia, z których wynikało, że zakład posiadał zdolność zatrudnienia ponad 50 osób przy produkcji i ponad [...] rocznie. Świadczy o tym pismo z 27 marca 1950 r. Centralnego Zarządu Przemysłu [...] do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego, z którego wynika, że nowa okoliczność pochodziła z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r., gdzie po dokonaniu oględzin [...] wskazano, że zdolność produkcyjna [...] wynosi [...] rocznie, a zdolność zatrudnienia około 100 pracowników. Z dowodów załączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy również wynika, że pomimo zniszczeń, bezpośrednio po II wojnie na stanie przedsiębiorstwa znajdowały się [...] o wartości użytkowej - 50-70%, które wymagały jedynie remontu, natomiast produkcja została przez zarządcę państwowego wznowiona, na bazie pozostałego po wojnie parku maszynowego. W ocenie Ministra błędne jest stanowisko skarżącej Spółki, że przy wznowieniu postępowania nacjonalizacyjnego zostały rażąco naruszone przepisy prawa.

Organ wskazał, że orzeczeniem Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. stosownie do przepisów § 75 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r., ustalono, że składniki majątkowe, objęte protokołem zdawczo - odbiorczym z [...] kwietnia 1951 r. i z [...] grudnia 1951 r. stanowią część składową przedsiębiorstwa Zakłady [...] Sp. Akcyjna [...] i przechodzą na własność Państwa.

Zgodnie z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej przedsiębiorstwa przejęte na podstawie art. 2 lub 3 przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z majątkiem nieruchomym i ruchomym oraz wszelkimi prawami wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Zamiarem bowiem ustawodawcy zmierzającym do przejęcia przedsiębiorstw, wynikającym wprost z art. 1 w zw. z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, było objęcie upaństwowieniem przedsiębiorstwa jako jednostki organizacyjnej zdolnej do prowadzenia działalności gospodarczej w podstawowej gałęzi gospodarki narodowej, w warunkach umożliwiających zapewnienie jej funkcjonowania i wykorzystania zdolności produkcyjnych.

Art. 3 ust. 1 i 5 ustawy nacjonalizacyjnej stanowi, iż za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa spełniające określone kryteria kwalifikujące je do podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, a o przejęciu tych przedsiębiorstw orzekał właściwy ze względu na rodzaj przedsiębiorstwa minister, którego orzeczenie było ostateczne i nie podlegające zaskarżeniu do Najwyższego Trybunału Administracyjnego. Tryb postępowania, zgodnie z którym miało nastąpić przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa miało określić rozporządzenie Rady Ministrów (stosownie do tego zostało wydane ww. rozporządzenie z 30 stycznia 1947 r.).

Organ nadzoru wyjaśnił, że charakter prowadzonej działalności przez przedsiębiorstwo nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, a zatem jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować do niego był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy. W myśl tego przepisu przedsiębiorstwa przemysłowe, które nie zostały wymienione pod literą A art. 3 ust. 1, jeżeli były zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników podlegały za odszkodowaniem przejęciu na własność państwa.

Należało, zatem rozważyć zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W końcowej części art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej wskazano, że rozporządzenie Rady Ministrów może podwyższyć dolną granicę 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym.

Stosowne rozporządzenie Rada Ministrów wydała 19 grudnia 1946 r. - o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 r. Nr 2 poz. 7). Rozporządzenie to w § 1 stwierdza, że: "dolną granicę zdolności zatrudnienia przewidzianą w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. podwyższa się w następujących rodzajach przedsiębiorstw:

A. [...]) /.../ w [...], których roczna zdolność produkcji nie przekracza [...] do 100 pracowników na jedną zmianę".

Minister wyjaśnił, że dokonał szerokiej kwerendy w zbiorach: Sądu Rejonowego w W., Sądu Rejonowego w W., Starostwa Powiatowego w [...], Archiwum Państwowego W. - w tym w Oddziale w [...] i w [...], Archiwum Państwowego w S. i Archiwum Akt Nowych w W. Podkreślił, że niniejsza sprawa ma charakter szczególnie skomplikowany z uwagi na upływ 65 lat od daty nacjonalizacji i wymaga aktywnego uczestnictwa w postępowaniu właścicieli znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, do czego obliguje również art. 7 kpa. Nadesłane przez wnioskodawczynię dokumenty obligują organ do oceny ich wartości dowodowej.

W ocenie Ministra Gospodarki, w niniejszej sprawie, organ dokonał wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy i podjął rozstrzygnięcie w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonując jego swobodnej oceny. W związku z powyższym podniesiony zarzut naruszenia art. 7, art. 76, 77 § 1 i art. 80 kpa jest bezzasadny.

Organ wskazał na następujące dowody, mające znaczenie przy dokonaniu ustaleń na okoliczność spełnienia przez znacjonalizowane przedsiębiorstwo kryteriów nacjonalizacji:

1) kwestionariusz (bez daty), podpisany przez Naczelnika Wydziału Przemysłowego, w którym w rubryce "ilość pracowników, których przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę" wskazano [...] pracowników i [...],

2) protokół Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r., gdzie wskazano, że zdolność produkcyjna [...] wynosi [...] rocznie, a zdolność zatrudnienia około [...] pracowników rocznie;

3) pismo z 27 marca 1950 r. Centralnego Zarządu Przemysłu [...] do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego, w którym stwierdzono, że zdolność produkcyjna [...] wynosi [...] rocznie, a zdolność zatrudnienia około [...] pracowników;

4) opinię biegłych inż. [...] i dr inż. [...] z 9 lipca 1947 r., gdzie znajduje się wzmianka, że [...] ani w lutym 1946 r. ani w dacie sporządzania opinii nie była zdolna do żadnej produkcji, została ona doszczętnie zniszczona w czasie działań wojennych (w 70-80 %). Dodatkowo wskazano, że [...] jest niewiele, [...] jest dobra, a przed wojną przedsiębiorstwo zatrudniało 250 pracowników. Stwierdzono także "kompletne zniszczenie przez spalenie: maszyn, pras, gniotowników, transmisji, tokarek, strugarki, młyna kulowego, transportera itp.". Zdaniem biegłych [...] jako całość bez gruntownej odbudowy do produkcji się nie nadaje. Za bezprzedmiotowe uznali oni w tych warunkach omawianie stanu zatrudnienia;

5) zarzuty z 14 stycznia 1947 r. spółki Zakłady [...] S.A. z siedzibą w W. skierowane do Wojewódzkiej Komisji ds.Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., gdzie wskazano, że "Zakłady [...] w wyniku toczących się działań wojennych uległy kompletnej dewastacji i nie są zdolne do jakiejkolwiek produkcji i zatrudnienia kogokolwiek". Dodatkowo wskazano, że zapasy [...] zostały wyczerpane tak, że ewentualna odbudowa [...], ze względu na olbrzymie koszty z tym związane przy niewielkich zapasach [...] "nie wytrzymałaby jakiejkolwiek kalkulacji";

6) protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania i przejęcia przedsiębiorstwa z dniem [...] stycznia 1952 r. zawierający wzmiankę o planowanej wysokości produkcji w 1952 r. - [...], a w przypadku wykonania obudowy [...]. W protokole tym znalazło się podsumowanie wielkości produkcji poprzedniego roku. Wskazano, że produkcja w 1952 r. (zapewne chodzi o 1951 r. gdyż pismo zawiera jednocześnie prognozę na 1952 r.) wyniosła dzięki specjalnym warunkom atmosferycznym umożliwiającym oddech na wolnym powietrzu [...]. Załącznik do tego protokołu stanowi lista pracowników zatrudnionych w [...], na której znajduje się [...] pracowników fizycznych i [...] umysłowych.

Strona uzupełniła materiał dowodowy na etapie II instancji o dokumenty wcześniej wymienione dowodząc, że przedsiębiorstwo nie posiadało zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej, które mogły przesądzić o spełnieniu przez [...] przedmiotowych kryteriów nacjonalizacji. Jednocześnie strona skarżąca powołała się na dowody świadczące, w jej ocenie, o całkowitym zniszczeniu [...], a to: ww. pismo z 14 stycznia 1947 r. zawierające zarzuty, protokół z oględzin przeprowadzonych na terenie [...] tuż po wojnie przez komisję w składzie - inż. [...], inż. [...], p. [...] i mech. [...], protokół z drugiego posiedzenia Wojewódzkiej Komisji z [...] września 1947 r. zakończonego wydaniem postanowienia o skreśleniu [...] z ww. wykazu, a także oświadczenie inż. [...] dyrektora [...], na które powołano się w treści postanowienia z [...] września 1947 r. Jednocześnie strona skarżąca przedstawiła sylwetki zawodowe biegłych powołanych do przeprowadzenia ekspertyzy dotyczącej spełnienia przez przedmiotową [...] przesłanek pozwalających na jej nacjonalizację, podkreślając, że zarówno prof. inż. [...], jak też doc. inż. [...] byli wybitnymi specjalistami w dziedzinie chemii, metaloznawstwa i metalurgii, autorami licznych publikacji. W opinii skarżącej Spółki nie jest zrozumiałe podważanie przez organ pierwszej instancji wiedzy i doświadczenia ww. ekspertów. Ponadto Spółka polemizuje z twierdzeniem zawartym w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że oględziny [...] odbyły się tylko raz, a całą opinię sporządził jeden z ekspertów wskazując, na znajdujący się w treści opinii następujący zapis: "/.../ przy oględzinach przez jednego z nas /.../żona kierownika, [...], złożyła dodatkowo poniższe wyjaśnienia /.../". W opinii skarżącej Spółki oznacza to, że 28 czerwca 1947 r. podczas oględzin zaprotokołowane zostały dodatkowe wyjaśnienia, natomiast opinię sporządzono ostatecznie [...] lipca 1947 r. Oznacza to, że pomiędzy tymi datami mogło dojść do kolejnych oględzin również z udziałem obu biegłych, tym bardziej, iż obaj podpisali przedmiotową ekspertyzę, a sama opinia szczegółowo opisuje stan zniszczeń przedsiębiorstwa o bardzo dużych rozmiarach, co mogło wymagać powtórzenia oględzin. Następnie, w opinii Spółki, bezpodstawny jest zarzut organu dotyczący wyjaśnień żony kierownika na temat zapasów [...], gdyż zagadnienie to nie było istotne z punktu widzenia kryteriów nacjonalizacji, skoro w wyniku zniszczenia budynków, maszyn, urządzeń itd. przedsiębiorstwo nie posiadało zdolności produkcyjnych i możliwości zatrudniania kogokolwiek.

Skarżąca nie zgadza się także z porównywaniem opinii z [...] lipca 1947 r. z protokołami sporządzonymi w kolejnych latach tj. [...] sierpnia 1950 r., [...] kwietnia 1951 r. oraz ze stycznia 1952 r., ponieważ dokumenty te obrazowały zupełnie inny stan faktyczny odbudowanej przez właściciela [...]. Ponadto organ pominął istotną okoliczność, jaką było powołanie trzech świadków mających potwierdzić fakt całkowitej dewastacji przedmiotowej [...] (pismo z 14 stycznia 1947 r. zawierające zarzuty) tj. inż. [...], [...] oraz [...], którzy - z racji pełnionych funkcji lub w związku z zamieszkaniem w pobliżu [...] - mieli wystarczającą wiedzę, aby dokonać właściwej oceny stanu przedsiębiorstwa.

Istotnym dowodem potwierdzającym całkowite zniszczenie w trakcie wojny przedmiotowej [...] jest, w opinii skarżącej Spółki, protokół zdawczo - odbiorczy z [...] kwietnia 1951 r. sporządzony na okoliczność przekazania przedsiębiorstwa na rzecz [...] Zakładów [...], w którym znajduje się informacja, że "w czasie działań wojennych 1939 - 45 Zakłady uległy całkowitej dewastacji, tak że ewentualne (niestwierdzone) nakłady okupanta również uległy zniszczeniu".

W odniesieniu do powyższego zarzutu Minister stwierdził, że w tym samym protokole wskazano, iż w okresie przedwojennym działalność gospodarcza przedsiębiorstwa obejmowała [...] i 6 zespołów maszyn produkcyjnych. Na dzień sporządzenia protokołu czynny był [...] z jednym zespołem maszyn produkcyjnych. W protokole ujęto również m.in. budynki, maszyny i urządzenia techniczne, znajdujące się dotychczas na stanie przedsiębiorstwa, co w ocenie organu wskazuje na uruchomienie produkcji, jak również pośrednio na zdolności produkcyjne i zatrudnienia w przedmiotowej [...].

Dokonując oceny dowodowej dokumentów, mających w ocenie organu istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, organ wskazał na:

Kwestionariusz podpisany przez Naczelnika Wydziału Przemysłowego, "za Wojewodę" (bez daty), wskazuje jedynie szacunkowo zdolność zatrudnienia - [...] pracowników, co jednak nie zostało poparte logicznym, opartym na rzeczywistym stanie zamaszynowienia wyliczeniem. Dokument ten został sporządzony w toku wstępnego kwalifikowania [...] do postępowania nacjonalizacyjnego i na potrzeby tego postępowania. Zdaniem organu nie zasługuje on w tym zakresie na walor wiarygodności.

Protokół Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r. w zakresie ustalenia zdolności zatrudnienia posiada, w ocenie organu, ograniczoną wartość dowodową. Komisja dokonała oględzin [...], sporządziła opis techniczny podstawowych maszyn i urządzeń [...]. W protokole tym wskazano, że na terenie Zakładów znajdują się [...] i [...]. Stan [...] bezpośrednio po II Wojnie Światowej potwierdza nadesłany przez wnioskodawczynię protokół z oględzin Zakładów bez daty, przeprowadzony przez 4 - osobową komisję po zakończeniu działań wojennych, z którego wynika, że pomimo zniszczeń dwa [...] posiadały wartość użytkową 50%, natomiast wartość użytkową kolejnych dwóch [...] określono jako 75%. Organ odmówił temu dokumentowi wiarygodności dowodowej, z uwagi na stan dokumentu. Wymieniony jako zał. nr 1 do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dowód nie zawiera podpisów członków komisji i jego treść kończy się w sposób wskazujący na brak dalszych stron dokumentu. Brak również wskazania źródeł archiwalnych jego pochodzenia.

Ponadto w protokole z [...] listopada 1949 r. został wymieniony park maszynowy, w tym wyremontowana lokomobila, jednakże ze wskazanego stanu można wnioskować, że maszyny nie były uruchomione w ciągu produkcyjnym (m.in. wskazano na brak łańcucha przy transporterze prasy suszarki, lokomobila nie posiadała armatury). Dowodami na okoliczność zmiany parku maszynowego po [...] lutym 1946 r. nie są klasyfikacje i specyfikacje wydatków "Konta Odbudowy Fabryki" (zał. nr 6,7 do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), ani niezależnie, od roboczego charakteru tego wyliczenia "własne koszty robót od początku budowy do [...] czerwca 1948 r." (zał. 5 ww. wniosku). Tym niemniej określenie zdolności produkcyjnej [...] - [...] rocznie i zdolności zatrudnienia - [...] pracowników rocznie, wskazane zostało w sposób szacunkowy i lakoniczny, bez jakiegokolwiek uzasadnienia tych wielkości. Z uwagi na powyższe protokół ten nie może stanowić wystarczającego dowodu na okoliczność ustalenia zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej omawianej [...], na którym organ mógłby oprzeć swe rozstrzygnięcie. Może być on potraktowany jako dowód o charakterze poglądowym i porównawczym.

Kolejny dowód - pismo z 27 marca 1950 r. Centralnego Zarządu [...] do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego, w zakresie zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej [...] zawiera dane pochodzące z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r. Pismo to nie posiada zatem samodzielnej wartości dowodowej.

Opinia biegłych inż. [...] - i dr inż. [...] z [...] lipca 1947 r. sporządzona została w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego. Jej autorami są pracownicy naukowi Politechniki [...]. Opinia ta budzi zastrzeżenia Ministra Gospodarki, jednakże organ uznał za zasadny zarzut wnioskodawczyni, że brak jest podstaw do kwestionowania wiedzy specjalistycznej pracowników Politechniki [...]. Jednakże nie można jednoznacznie stwierdzić, który z ww. pracowników był obecny podczas oględzin zakładów. Organ podtrzymał stanowisko, że w zakresie oszacowania ilości [...] jaką dysponowała [...] nie dokonano żadnej wiarygodnej oceny, a jedynie przyjęto oświadczenie żony kierownika [...], która stwierdziła, że [...] jest niewiele. Wątpliwość organu budzi, czy rzeczywiście żona kierownika zakładu posiadała wystarczającą wiedzę w tym zakresie. Biegli stwierdzili "kompletne zniszczenie, przez spalenie: maszyn, pras, gniotowników, transmisji, tokarek, strugarki, młyna kulowego, transportera itp.". Stwierdzili istnienie kotła parowego i maszyny parowej wymagających remontu. Zdaniem biegłych, wobec rozbicia maszyn wszelka produkcja maszynowa była niemożliwa. Wobec rozbicia [...] i braku szop zdolność [...] spada do zera. Dodatkowo stwierdzono istnienie 3 [...] i 3 [...] w stanie niezłym. Zdaniem biegłych [...] jako całość bez gruntownej odbudowy do produkcji się nie nadaje. Stwierdzili oni zniszczenie [...] w 70-80 %. Zdaniem Ministra wiarygodność tego dowodu i zawartych w nim stwierdzeń, w zakresie doszczętnego zniszczenia [...] obniża fakt, że z protokołu zdawczo - odbiorczego z [...] sierpnia 1950 r. wynika, że na wyposażeniu [...] znajdowało się znacznie więcej maszyn i urządzeń niż w opinii z [...] lipca 1947 r., które w ocenie organu były na stanie przedsiębiorstwa w dacie [...] lutego 1946 r.

Wobec zarzutu skarżącej, że organ nie dokonał oceny dowodowej postanowienia Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw z [...] września 1947 r., Minister podkreślił, że ustalenia Komisji nie były samodzielne, lecz oparte w szczególności na ww. opinii z [...] lipca 1947 r. i oświadczeniu jej autorów.

W odniesieniu natomiast do oświadczenia inż. [...] dyrektora [...], na które powołano się w treści postanowienia z [...] września 1947 r., że "obiekt ten jest całkowicie zdewastowany nie nadający się do remontu, a jedynie mógłby zostać znacznym kosztem odbudowany", organ nadzoru stwierdził, iż dokonana ocena w żadnej mierze nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym dotyczącym przedsiębiorstwa, które po dokonaniu remontów osiągnęło zdolność zatrudnienia i produkcji kwalifikujące je jako przedsiębiorstwo o kluczowym znaczeniu dla gospodarki narodowej.

Wbrew stanowisku biegłych, przy wykorzystaniu pozostałego po zniszczeniach wojennych opisanego w protokole zdawczo - odbiorczym z [...] sierpnia 1950 r. parku maszynowego możliwa była produkcja. Zdaniem organu potwierdza to treść protokołu zdawczo - odbiorczego z [...] kwietnia 1951 r., w którym stwierdzono, że "przedsiębiorstwo przejmowane jest [...] czynną". Protokół ten zawierał zestawienie maszyn oraz urządzeń tożsame z treścią protokołu z [...] sierpnia 1950 r. Protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania i przejęcia przedsiębiorstwa z dniem [...] stycznia 1952 r. wskazuje na roczną produkcję w 1951 r. [...]. Z uwagi na fakt, że dowód z opinii biegłych, w zakresie ustalenia zdolności produkcyjnej pozostaje w sprzeczności ze wskazanymi wyżej protokołami, z których wynika, że na pozostałym po zniszczeniach wojennych parku maszynowym możliwa była produkcja, nawet [...] rocznie, opinię z [...] lipca 1947 r. w zakresie zdolności produkcyjnej i zdolności zatrudnienia [...] organ ocenił jako dowód mało wiarygodny.

Oceniając wartość dowodową zarzutów z 14 stycznia 1947 r. organ uznał, że dowód ten w zakresie ustalenia zdolności produkcyjnej [...] posiada niewielką wartość dowodową. Pochodzi on od podmiotu, który był bezpośrednio zainteresowany odstąpieniem od upaństwowienia [...].

Zdaniem organu nadzoru najwięcej informacji dotyczących zdolności produkcyjnej i zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie zawiera protokół zdawczo-odbiorczy z przekazania i przejęcia przedsiębiorstwa z dniem [...] stycznia 1952 r. W dokumencie tym znajduje się wzmianka o planowanej wysokości produkcji w 1952 r. - [...]. Wielkość ta została jednak podana błędnie. Wynika to z dalszej części tego dokumentu, gdzie wskazano prognozowaną wielkość produkcji na rok 1952, z krótkim opisem, co dało łącznie [...]. Z kolei, w przypadku wykonania obudowy drugiego pieca produkcja miała wynieść [...]. W protokole tym znalazło się podsumowanie wielkości produkcji poprzedniego roku. Wskazano, że produkcja w 1952 r. (w rzeczywistości chodzi o 1951 r., gdyż pismo to zawiera jednocześnie prognozę na 1952 r. i jest to protokół "z dniem [...] stycznia 1952 r.") wyniosła dzięki specjalnym warunkom atmosferycznym umożliwiającym oddech na wolnym powietrzu [...]. Z powyższego wynika, że zdolność produkcyjna [...] nawet po zniszczeniach wojennych i z wykorzystaniem tylko jednego [...] wynosiła [...] rocznie, czyli ponad [...] rocznie, a po naprawie drugiego [...] nawet [...] rocznie.

Ostatecznie organ stwierdził, że roczna zdolność produkcyjna omawianej [...] przekraczała [...], co oznacza, że w odniesieniu do tego przedsiębiorstwa, dolna granica zdolności zatrudnienia przewidziana w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nie została podwyższona do 100 pracowników na jedną zmianę. Kryterium upaństwowienia w tej sprawie stanowi zatem zdolność zatrudnienia powyżej 50 pracowników na jedną zmianę.

Minister wskazał, że w załączniku do protokółu zdawczo-odbiorczego z przekazania i przejęcia przedsiębiorstwa z dniem [...] stycznia 1952 r. została zawarta lista pracowników zatrudnionych wówczas w [...]. Na liście tej znajduje się [...] pracowników fizycznych i [...] umysłowych. Chociaż dokument ten wskazuje na faktyczne zatrudnienie w tym przedsiębiorstwie, to jest on przydatny do ustalenia także zdolności zatrudnienia. Zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą w żadnym wypadku jednak rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia. A zatem, skoro faktyczne zatrudnienie pracowników w tym przedsiębiorstwie w dniu [...] stycznia 1952 r. w oparciu o zbliżony do daty nacjonalizacji park maszynowy (produkcja odbywała się przy użyciu tylko 1 [...]) kształtowało się na poziomie [...] pracowników fizycznych, to ta okoliczność w ocenie organu dowodzi, że zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie nie mogła być niższa od kryterium jego nacjonalizacji, tj. 50 pracowników zatrudnionych przy produkcji na jedną zmianę. Brak jest w aktach sprawy informacji o produkcji w systemie wielozmianowym.

Podsumowując Minister Gospodarki stwierdził, że chociaż w aktach sprawy brak jest bezpośrednich dowodów na zdolność zatrudnienia i produkcji w Zakładach, wg stanu na [...] luty 1946 r., zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy pozwala na ustalenie spełniania przez przedsiębiorstwo kryterium upaństwowienia. Organ wyjaśnił, że wyprowadził swoje wnioski z zestawienia w logiczną całość wielu istotnych informacji zawartych w zgromadzonych w aktach sprawy dokumentach, z których wynikają niezaprzeczalne fakty. Po pierwsze omawiana [...] była przedsiębiorstwem znacznych rozmiarów - jak wynika z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z dnia [...] listopada 1949 r. Po drugie pomimo, że w czasie wojny Zakłady uległy zniszczeniom, to jednakże dysponowały parkiem maszynowym umożliwiającym uruchomienie i prawidłowe funkcjonowanie, po przeprowadzeniu pewnych napraw, do których ostatecznie doszło. Powyższą okoliczność potwierdza protokół zdawczo-odbiorczy z [...] kwietnia 1951 r., z którego wynika, że [...] była już wówczas czynna, a składniki majątkowe przedsiębiorstwa od dnia sporządzenia protokołu komisji zdawczo-odbiorczej z [...] sierpnia 1950 r. po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad ww. [...] nie uległy zmianie. Duże możliwości produkcyjne [...] wynikają również z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z przekazania i przejęcia z [...] stycznia 1952 r. zawierającego wzmianki na temat planowanej wysokości produkcji w 1952 r. - [...], a w przypadku wykonania obudowy [...].

Zdaniem organu należy uznać, że w dniu [...] lutego 1946 r. zdolność zatrudnienia w omawianej [...] przekraczała 50 pracowników na jedną zmianę, a tym samym orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Odnośnie orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa: Zakłady [...] Sp. Akcyjna [...], Minister wskazał, z uwagi na fakt, iż posiadało ono charakter wyłącznie formalnoprawny, nie wywierało skutków w sferze prawnorzeczowej. Było ściśle związane z orzeczeniem nacjonalizacyjnym oraz od niego przedmiotowo zależne i tylko orzeczenie nacjonalizacyjne stanowiło podstawę przejęcia na rzecz Państwa wszystkich składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa. W sytuacji zatem, gdy orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. zostało wydane zgodnie z prawem, brak jest podstaw do twierdzenia, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym do stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Na decyzję Ministra Gospodarki z [...] sierpnia 2015 r., nr [...] skargę złożyły Zakłady [...] SA z siedzibą w W.

Zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej przez nią w mocy decyzji z [...] stycznia 2014 r., nr [...] zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy,

- art. 76, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, jak również z uwagi na zastosowanie dowolnej, niespójnej i niedopuszczalnej oceny dowodów, przyznającej tym samym dokumentom jednym razem wartość dowodową, a innym razem odmawiającej im takiej wartości oraz bezzasadnie pomijającej lub obniżającej wartość dowodową innych, istotnych źródeł i dokumentów (w tym urzędowych) przy jednoczesnym nadawaniu szczególnej wartości dowodowej dokumentom nieistotnym w sprawie, zależnie od rodzaju tez i twierdzeń, które organ chce w danym momencie udowodnić,

- art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji, które zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa,

- art. 95 pkt b) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym oraz § 67 pkt b) rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, poprzez akceptację przyjęcia za podstawę wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego w 1950 r. okoliczności istniejących nie w dniu wydania decyzji, lecz w momencie wznowienia postępowania,

2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że użyte tam sformułowanie "przedsiębiorstwa przemysłowe [...] jeżeli zdolne są zatrudnić [...]" odnosi się do potencjału produkcyjnego istniejącego nie w dniu 5 lutego 1946 r. (tj. w dacie wejścia w życie ustawy), lecz w przyszłości, o czym świadczy powoływanie się przez organ na dowody (w szczególności na protokół z [...] stycznia 1952 r.) obrazujące potencjał przedsiębiorstwa zaistniały w okresie znacznie późniejszym po dacie 5 lutego 1946 r., jak również poprzez uznanie w ten sposób, że powyższy przepis został właściwie zastosowany przy wznowieniu postępowania w 1950 r. przez organy administracji, które zastosowały wówczas taki sam sposób argumentacji (powołując się na okoliczności zaistniałe znacznie później po dacie 5 lutego 1946 r.), jak Minister Gospodarki w niniejszym postępowaniu,

- art. 1 ust. 3 dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że została spełniona przesłanka zagrożenia bezruchem w sytuacji, kiedy przedsiębiorstwo w momencie ustanowienia przymusowego zarządu było czynną i [...] i nic nie wskazywało na zagrożenie jej bezruchem, o czym świadczą liczne dowody (w tym urzędowe) zgromadzone w niniejszej sprawie.

Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii technicznej przygotowanej przez rzeczoznawców ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu [...] ws. zdolności produkcji i zatrudnienia w [...] oraz pisma z 29 marca 1950 r. (nr [...]) z Zarządu Gminy w M., stanowiących załączniki do niniejszej skargi.

Skarżąca Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, jak również utrzymanej przez nią w mocy decyzji Ministra Gospodarki z [...] stycznia 2014 r. oraz o zobowiązanie Ministra Gospodarki, stosownie do art. 145a § 1 ppsa do wydania - w terminie 2 miesięcy od zwrotu akt do organu z prawomocnym wyrokiem - decyzji stwierdzającej nieważność:

- zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lipca 1950 r.

- orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r., w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Zakłady [...] sp. akc. [...],

- orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r.

oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi, na jej wstępie, przedstawiła stan faktyczny i prawny.

Odnosząc się do kwestii wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego skarżąca podniosła, że fundamentalną zasadą każdego administracyjnego postępowania wznowieniowego, niezależnie czy prowadzonego w trybie obowiązującego wówczas rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (art. 95 pkt b) lub rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (§ 67 pkt b), czy też obecnej ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 5) jest to, aby nowe okoliczności faktyczne stanowiące podstawę wznowienia postępowania istniały już w dniu wydania decyzji, a nie w momencie wznowienia postępowania.

W analizowanej sprawie istotne było zatem to, czy nowe okoliczności będące podstawą wznowienia postępowania w 1950 r. istniały już w dniu [...] września 1947 r., a więc w dniu wydania przez Wojewódzką Komisję ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw postanowienia o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu podmiotów podlegających przejęciu na własność Państwa. To właśnie wówczas ([...] września 1947 r.) stwierdzono (powołując się w szczególności na opinię niezależnych biegłych, których wiarygodność potwierdzały fotografie zniszczonych i spalonych Zakładów), że [...] - według stanu na dzień [...] lutego 1946 r. - w związku z całkowitą dewastacją po wojnie nie spełniała wymogów przewidzianych w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, ponieważ jako zupełnie zniszczone przedsiębiorstwo nie miała żadnych zdolności produkcyjnych, a tym samym zdolności zatrudniania kogokolwiek. Wszelkie zmiany, które nastąpiły w przyszłości dotyczące odbudowy nie powinny być w żaden sposób brane pod uwagę przy wznowieniu postępowania w zakresie analizy stanu zatrudnienia i możliwości produkcyjnych [...]. Wykluczone było powoływanie się na okoliczności i dokumenty z późniejszych lat obrazujące całkowicie inną rzeczywistość, w której znajdowało się odbudowane przez właściciela i działające już przedsiębiorstwo.

Skarżąca powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśliła, że dla oceny charakteru i zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa miarodajny jest jego stan na dzień 5 lutego 1946 r.

Skarżąca wskazała, że główne postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte [...] grudnia 1946 r., (poprzez umieszczenie w wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa), a więc zaledwie 10 miesięcy od daty, wedle której powinna być oceniana sytuacja przejmowanego przedsiębiorstwa (5 lutego 1946 r.). W ocenie skarżącej przeprowadzono je w pełni rzetelnie i przejrzyście, z zachowaniem wszelkich wymogów proceduralnych, opierając się na dowodach umożliwiających wyczerpującą i dokładną ocenę ówczesnego, powojennego stanu Zakładów. Świadczą o tym następujące fakty:

- w związku z zarzutami Spółki skierowanymi do Komisji w piśmie z [...] stycznia 1947 r. Komisja Wojewódzka nie poprzestała na twierdzeniach przedstawiciela Spółki, lecz wezwała Spółkę do uzupełnienia zarzutów poprzez złożenie m.in. planu i opisu technicznego Zakładów (pismo z 24 kwietnia 1947 r., L.dz. [...]) oraz do wpłacenia zaliczki na poczet wynagrodzenia dla biegłego celem zbadania prawdziwości zarzutów (pismo z [...] czerwca 1947 r.). W piśmie Spółki z [...] stycznia 1947 r. powołano dodatkowo trzech świadków mających potwierdzić fakt całkowitej dewastacji [...]. Byli nimi: inż. [...] z Państwowej Szkoły [...],[...] - mieszkaniec wsi P. oraz [...] ze Zjednoczenia Przemysłu [...] Okręgu [...]. Wszystkie powyższe osoby z racji pełnionych funkcji lub w związku z zamieszkiwaniem w pobliżu [...] miały z pewnością wystarczającą wiedzę, aby dokonać właściwej oceny ówczesnego stanu spalonego i zburzonego przedsiębiorstwa. Zarzuty przedstawione przez właściciela Zakładów nie były więc gołosłowne. Skarżąca powołała się na fragmenty not biograficznych dotyczących [...], który był architektem, technologiem [...], twórcą licznych [...], m.in. na stropy, dachy i ściany.

Poza pismem z zarzutami zgłoszonymi przez właściciela przedsiębiorstwa, stan zniszczonych i zdewastowanych Zakładów odzwierciedla również protokół z oględzin przeprowadzonych na terenie [...] tuż po wojnie przez 4-osobową komisję w składzie: inż. [...], inż. [...], p. [...] i mech. [...]. W dokumencie tym szczegółowo opisano stan budynków i urządzeń przed wojną oraz stopień ich zniszczenia w wyniku działań wojennych.

Skarżąca, z powołaniem się na dowody zebrane w sprawie oraz dokumenty załączone do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, omówiła protokoły posiedzeń Komisji ds. Upaństwowienia i podniosła, że [...] września 1947 r. Komisja wydała postanowienie, w którym zdecydowała o skreśleniu [...] z listy podmiotów podlegających nacjonalizacji. Uzasadniono je następująco: "Z oświadczeń inż. [...], Dyr. Zjedn. [...], okazuje się, że obiekt jest całkowicie zdewastowany, nie nadaje się do remontu, a jedynie mógłby zostać znacznym kosztem odbudowany. Również biegli inż. [...] i inż. [...] orzekli, że [...] ta jest zniszczona w 70-80%, w szczególności maszynownia i wszystkie maszyny uległy zupełnemu zniszczeniu, ze [...] pozostała tylko 1 szopa o powierzchni ok. [...] m2, [...] zaś są bez dachów, na zewnątrz zaś wymagają remontu. Wobec takiego stanu należało uznać przedsiębiorstwo za nieistniejące i skreślić je z wykazu". Powyższe postanowienie Komisji zostało podjęte jednomyślnie w składzie 6 osób, w tym przedstawicieli 2 Ministrów (Ministra Odbudowy i Ministra Skarbu), przedstawiciela Izby Przemysłowo-Handlowej, przedstawiciela Związku Gospodarczego Spółdzielni "Społem" oraz przedstawiciela Okręgowej Komisji Związku Zawodowych.

Skarżąca podkreśliła, że od postanowienia Komisji nie został złożony wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, co oznacza, że naczelny organ państwowy, jakim jest Minister, uznał za prawidłowe postanowienie Komisji z [...] września 1947 r. o odstąpieniu od nacjonalizacji przedsiębiorstwa Spółki i nie znalazł podstaw do wznowienia w tym zakresie postępowania, bowiem podstaw tych nie było ze względu na zupełne zniszczenie [...].

Powyższe okoliczności, w ocenie skarżącej, świadczą o rzetelności, transparentności i profesjonalizmie głównego postępowania prowadzonego w 1947 r., zakończonego skreśleniem [...] z wykazu nacjonalizowanych podmiotów. Dodatkowym argumentem jest czas trwania postępowania - 9 miesięcy, począwszy od [...] grudnia 1946 r. aż do [...] września 1947 r. Tak długi okres toczącego się postępowania wskazuje na chęć starannego i uczciwego wyjaśnienia wszelkich okoliczności związanych z rzeczywistym stanem [...]. To, zdaniem skarżącej Spółki, zupełna odmienność w porównaniu do postępowania wznowieniowego z 1950 r., trwającego znacznie krócej i nacechowanego licznymi błędami proceduralnymi świadczącymi o chęci jak najszybszego zaboru prosperującej już [...]. Co więcej, postępowanie główne toczyło się tuż po wojnie i najbliżej daty 5 lutego 1946 r., jako daty kluczowej z punktu widzenia analizy sytuacji przedsiębiorstwa na potrzeby ustawy nacjonalizacyjnej. Zatem dokonana wówczas ocena Zakładów w najbardziej wiarygodny sposób odzwierciedlała ich powojenny stan.

Komisja Wojewódzka prowadząca postępowanie, składająca się z sześciu osób (w tym przedstawicieli dwóch Ministrów) podjęła postanowienie w sposób jednomyślny. Sprawa nie wzbudzała zatem jakichkolwiek wątpliwości po stronie członków Komisji, w tym po stronie przedstawicieli naczelnych organów administracji państwowej (Ministra Odbudowy i Ministra Skarbu), którzy wchodzili w skład Komisji. Oni również uznali, że zdewastowana [...] nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i nie nadaje się do przejęcia przez Państwo. Komisja zleciła również przeprowadzenie niezależnej ekspertyzy innym specjalistom w tej dziedzinie. Nie bez powodu zwróciła się do pracowników Politechniki [...] z Zakładu Metalurgicznego (obecnego Wydziału Inżynierii Materiałowej) kierując list bezpośrednio do prof. inż. [...] - wybitnego chemika, metaloznawcy i metalurga, profesora Politechniki [...] (przewodniczącego Katedry [...], a następnie [...]) i profesora Akademii [...], założyciela i prezesa Polskiego Towarzystwa Metaloznawczego, autora 170 prac i 40 patentów, głównie z dziedziny metaloznawstwa i metalurgii metali nieżelaznych. Profesor [...] sporządził opinię wspólnie z doc. mgr inż. [...], wysokiej klasy specjalistą, starszym asystentem katedry Chemii i Technologii Metali na Politechnice [...], autorem licznych publikacji.

Zgodnie z treścią opinii sporządzonej [...] lipca 1947 r. i podpisanej przez obu biegłych: stwierdzono całkowite zniszczenie przez spalenie maszyn, pras, gniotowników, transmisji, tokarek, strugarki, młyna kulowego, transportera itp. Stwierdzono istnienie: 1 kotła parowego omurowanego [...] wymagającego dużego remontu, 1 maszyny parowej, zalanej wodą, bez armatury, wymagającej znacznego remontu. Z maszynowni pozostały tylko mury. Brak było dachu, drzwi, okien itp. Komin blaszany wymagał dużego remontu. [...] nie istniały. Wobec zupełnego zniszczenia maszyn, wszelka produkcja maszynowa była niemożliwa. Stwierdzono, że [...] są rozbite, a [...] do nich zdekompletowany. Stwierdzono poza tym brak szop, których było cztery. Pozostała tylko jedna szopa murowana o powierzchni około [...] m2 [...]. Wobec rozbicia [...] i braku [...], zdolność [...] spadła do zera. Wszystkie [...] w mniejszym lub większym stopniu były zniszczone. Bez remontu do produkcji nie nadawały się. [...] została zniszczona w 70-80%. Rzeczoznawcy wskazali, że jako całość bez gruntownej odbudowy przedsiębiorstwo nie nadaje się do produkcji. Zadaniem powyższych ekspertów nie było wyłącznie przedstawienie pisemnej opinii. Z listu skierowanego przez Przewodniczącego Komisji do prof. [...] wynika, że biegli mieli stawić się osobiście na posiedzeniu Komisji i wyjaśnić sprawę bezpośrednio.

Zdaniem skarżącej bezpodstawne jest zatem stanowisko organu, użyte w obu decyzjach dotyczące wyjaśnień żony kierownika (powołanych w powyższej opinii z [...] lipca 1947 r.) na temat zapasów [...]. Eksperci szczegółowo opisali stan zniszczonej i spalonej [...], a sama opinia została ostatecznie podpisana dopiero dnia [...] lipca 1947 r., co oznacza, że przygotowywano ją co najmniej kilkanaście dni. Prawdopodobnie doszło zatem do wielu oględzin, co sugeruje sama opinia, skoro najpierw odebrano oświadczenie od właściciela Zakładów, a następnie w dniu [...] czerwca 1947 r. dodatkowe wyjaśnienia od żony kierownika [...]. Poza tym opinia dotyczy stanu zniszczeń przedsiębiorstwa o znacznych rozmiarach, co mogło wymagać powtórzenia oględzin.

Skarżąca Spółka zarzuciła, że organ nadzoru dokonał niezrozumiałego porównania opinii z [...] lipca 1947 r. do protokołów sporządzonych w kolejnych latach: z [...] sierpnia 1950 r. (moment przejęcia odbudowanej [...] od właściciela przez zarządcę przymusowego), a w szczególności z [...] kwietnia 1951 r. oraz ze stycznia 1952 r., kiedy działające przedsiębiorstwo było już objęte zarządem przymusowym i zostało znacjonalizowane. Dokumenty te obrazowały bowiem całkowicie inny stan faktyczny odbudowanych przez właściciela Zakładów. W sposób oczywisty musiały zatem wymieniać większą liczbę maszyn i urządzeń oraz wskazywać na mniejszą skalę zniszczeń funkcjonującej już wtedy i przywróconej do życia [...].

W ocenie skarżącej zaskakujące jest stwierdzenie (na końcu str. 29 zaskarżonej decyzji), jakoby maszyny i urządzenia wymienione w protokole z [...] sierpnia 1950 r. (a więc z dnia przejęcia uruchomionych Zakładów przez zarządcę) były na stanie przedsiębiorstwa w dacie [...] lutego 1946 r. Nie wiadomo, na jakiej podstawie organ doszedł do takiego wniosku, skoro już na początku 30-tej strony decyzji przyznaje, że właściciel prowadził remont [...]. Oznaczałoby to, że przez kilka lat (od zakończenia głównego postępowania nacjonalizacyjnego w 1947 r. do przejęcia Zakładów w przymusowy zarząd w 1950 r.), mimo odbudowy i uruchomienia przedsiębiorstwa przez właściciela, na stanie [...] wciąż znajdowałyby się te same maszyny i urządzenia.

Skarżąca podkreśliła, że niezrozumiałe jest zwłaszcza ocenianie zdolności produkcji i zatrudnienia w Zakładach (na dzień 5 lutego 1946 r.) w oparciu o protokół z [...] stycznia 1952 r., który dokumentował już zupełnie inną rzeczywistość, w jakiej znalazła się [...] (str. 30-33 zaskarżonej decyzji). Protokół ten dotyczył bowiem przekazania przedsiębiorstwa na rzecz [...] Zakładów [...] od [...] Zakładów [...], które z kolei nabyły [...] od zarządcy przymusowego, tj. [...] Zakładów [...] (protokół z [...] kwietnia 1951 r.). [...] była już wówczas w pełni prosperującym przedsiębiorstwem, stąd porównywanie jej stanu produkcji i zatrudnienia z tego okresu do takiego stanu uwidocznionego w opinii biegłych - prof. [...] i doc. inż. [...] z [...] lipca 1947 r. jest nielogiczne. Dziwi to tym bardziej, że mimo szerokich wyjaśnień zawartych we wniosku Spółki z 14 lutego 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy organ powtórzył wprost powyższą argumentację z poprzedniej decyzji z [...] stycznia 2014 r. (str. 17 i 18).

Skarżąca zarzuciła, że z obu decyzji Ministra Gospodarki wynika, że organ próbuje bezpodstawnie podważyć wiarygodność głównego postępowania nacjonalizacyjnego przeprowadzonego w 1947 r. i zakończonego odstąpieniem od upaństwowienia. Podniosła, że organ nie ustosunkował się do rozległych zarzutów Spółki dotyczących powyższego postępowania, zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zdaniem Spółki zaskakująca jest argumentacja organu (na str. 30 decyzji) dotycząca oświadczenia inż. [...] (dyrektora Zjednoczenia Wytwórni [...]), na które powołano się w postanowieniu Komisji z [...] września 1947 r.: "[...] obiekt jest zdewastowany i wymaga gruntownej odbudowy. Do przejęcia na rzecz Państwa się nie nadaje". W komentarzu do powyższego oświadczenia organ stwierdził: "dokonana ocena w żadnej mierze nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym dotyczącym przedsiębiorstwa, które po dokonaniu remontów osiągnęło zdolność zatrudnienia i produkcji kwalifikujące je jako przedsiębiorstwo o kluczowym znaczeniu dla gospodarki narodowej" . Nie jest jasne skąd organ czerpał wiedzę na temat rzekomo innego stanu faktycznego przedsiębiorstwa tuż po wojnie, skoro najbliżej tej daty toczyło się główne postępowanie nacjonalizacyjne (z 1947 r.) i sporządzona została opinia biegłych (z [...] lipca 1947 r.), która potwierdzała słowa inż. [...].

W ocenie skarżącej komentarz ten zawiera wewnętrzną sprzeczność. Skoro bowiem [...] dopiero po dokonaniu remontów osiągnęła odpowiednią zdolność produkcji i zatrudnienia (kwalifikującą ją do upaństwowienia), to znaczy, że przed remontem taką zdolnością nie dysponowała.

Skarżąca wskazała, że Minister Gospodarki podważając fakt całkowitego zniszczenia [...], a tym samym fakt braku jakichkolwiek zdolności produkcji i zatrudnienia w Zakładach według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. (wynikający w szczególności z opinii biegłych z [...] lipca 1947 r., fotografii spalonej [...], zarzutów właściciela z [...] stycznia 1947 r., stanowiska świadków) w rzeczywistości podważa jednocześnie wiarygodność: przewodniczącego i członków Komisji będących przedstawicielami także dwóch ministerstw, przedstawicielami Izby Przemysłowo-Handlowej, Okręgowej Komisji Związków Zawodowych, wiarygodność dyrektora Zjednoczenia [...], zeznającego przed Komisją, biegłych zeznających przed Komisją, [...] - właściciela [...], który był architekta, technologiem [...], przemysłowcem i producentem wyrobów [...] oraz świadków. Ze stanowiska wszystkich powyższych osób wynikało bowiem, że [...] - według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. - nie spełniała kryteriów z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, ponieważ jako całkowicie zniszczone przedsiębiorstwo nie miała żadnych zdolności produkcyjnych i możliwości zatrudnienia kogokolwiek, a zatem nie nadawała się do przejęcia przez Państwo. Zdaniem skarżącej trudno zakładać, że wszystkie wskazane wyżej osoby, w tym przedstawiciele naczelnych organów administracji państwowej oraz szerokie grono specjalistów, tkwiły w błędzie. Byłoby to o tyle mało prawdopodobne, że opinię tych osób potwierdza stan przedsiębiorstwa udokumentowany siedmioma fotografiami, które wyraźnie obrazują całkowicie zrujnowane i spalone po wojnie Zakłady.

W ten sposób organ podważa także wiarygodność innego, niezwykle ważnego dokumentu, tj. protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie przekazania [...] przez zarządcę przymusowego ([...] Zakłady [...]) na rzecz [...] Zakładów [...]. W protokole tym wprost stwierdzono: "w czasie działań wojennych 1939-45 Zakłady uległy całkowitej dewastacji, tak że ewentualne /niestwierdzone/ nakłady okupanta również uległy zniszczeniu". Protokół ten ma niezwykle ważne znaczenie, ponieważ stanowi on część dokumentacji bezpośrednio związanej z postępowaniem wznowieniowym. Jest jednym z dwóch protokołów zatwierdzonych w dniu [...] 19 marca 1956 r. przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła i jako taki stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa (stosownie do § 75a ust. 2 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.).

W ocenie skarżącej, w kontekście powyższego protokołu, trudno zrozumieć wywody organu zawarte w trzecim akapicie na 27 str. zaskarżonej decyzji. Minister w odniesieniu do wskazanego zarzutu Spółki przytacza zwroty z protokołu dotyczące działalności [...] zarówno przed wojną, jak i na dzień sporządzenia protokołu (tj. 5 kwietnia 1951 r.). Zdaniem organu stan ten ma rzekomo świadczyć o zdolnościach produkcyjnych i zatrudnienia w [...] na potrzeby nacjonalizacji (5 lutego 1946 r.). Skarżąca podkreśliła, że podstawową zasadą postępowania wznowieniowego jest to, aby nowe okoliczności faktyczne stanowiące podstawę wznowienia istniały już w dniu wydania decyzji, a nie w momencie wznowienia postępowania. Dla oceny zdolności produkcyjnych i zatrudnienia w Zakładach nie mógł być zatem brany pod uwagę stan z momentu wznowienia postępowania ([...] kwietnia 1950 r.), a tym bardziej stan z późniejszego okresu, jak np. z momentu sporządzania powyższego protokołu ([...] kwietnia 1951 r.). Stan ten odzwierciedlał bowiem zupełnie inną rzeczywistość, w której znalazła się odbudowana i uruchomiona przez właściciela [...]. Istotne były okoliczności istniejące na dzień 5 lutego 1946 r., do których nawiązano w tym samym protokole pisząc, że: "w czasie działań wojennych 1939-45 Zakłady uległy całkowitej dewastacji"

Zdaniem skarżącej organ w powyższym komentarzu (na temat protokołu z 5 kwietnia 1951 r.) odnoszącym się do zdolności produkcji i zatrudnienia w Zakładach na dzień 5 lutego 1946 r., potwierdził zarazem brak podstaw do ustanowienia przymusowego zarządu w 1950 r., skoro przyznaje, że opisany w protokole stan [...] (czynny [...] z zespołem maszyn produkcyjnych) "wskazuje na uruchomienie produkcji" a składniki majątkowe [...] "nie uległy żadnym zmianom w okresie od [...] sierpnia 1950 (ustanowienie zarządu państwowego) do dnia [...] kwietnia 1951 r. (przejęcie)".

Organ spośród wszystkich dowodów służących ocenie zdolności produkcji i zatrudnienia w [...] na dzień 5 lutego 1946 r. największą wagę przywiązuje do protokołu z [...] stycznia 1952 r. (str. 31 decyzji z [...] sierpnia 2015 r. i str. 18 decyzji z [...] stycznia 2014 r.), pomimo że dokument ten obrazował stan odbudowanej już przez właściciela oraz w pełni prosperującej [...] i został spisany dopiero po 6 latach od daty, wedle której powinna być oceniana zdolność produkcji i zatrudnienia w Zakładach.

Skarżąca zarzuciła, że organ wskazując na protokół zdawczo-odbiorczy z [...] stycznia 1952 r., nie tłumacząc kto i komu przekazywał wówczas [...], co ma istotne znaczenie w sprawie. Otóż przekazującym były [...] Zakłady [...] (które z kolei przejęły [...] na podstawie opisanego wyżej protokołu z [...] kwietnia 1951 r. od zarządcy przymusowego, czyli [...] Zakładów [...]), a przejmującym - [...] Zakłady [...]. Dokument ten był już zatem trzecim z rzędu protokołem od momentu przejęcia przedsiębiorstwa właścicielowi (obok poprzednich dwóch głównych protokołów - z [...] sierpnia 1950 r. oraz z [...] kwietnia 1951 r.) i wskazuje na trzecią już z kolei instytucję, która zarządzała Zakładami. Nawet w samym protokole jest mowa o zmianach w stanie inwentarza [...], co sugeruje że prowadzona w niej działalność wciąż się rozwijała (zwłaszcza biorąc pod uwagę ówczesne zapotrzebowanie w kraju na materiały budowalne, co słusznie zauważył organ). Nie powinno więc dziwić, że w momencie spisywania protokołu [...] musiała się odznaczać znaczną zdolnością produkcyjną i musiała zatrudniać liczną grupę pracowników, którzy mogliby obsłużyć dużą bieżącą produkcję. Nie może być to jednak żadnym argumentem i dowodem na to, że taka zdolność istniała w dniu 5 lutego 1946 r., a więc 6 lat wcześniej, kiedy Zakłady znajdowały się w stanie kompletnej ruiny. Protokół ten obrazuje zupełnie inną rzeczywistość działającego i rozwiniętego już przedsiębiorstwa, o czym świadczy chociażby wyposażenie biura (radio, telefon, dziurkacze, zegary, maszyna do pisania itp.) oraz opis magazynu zawierający ponad 230 pozycji (w tym łopaty, młotki, szczypce, śrubokręty, piły, łańcuchy, odzież robocza itp.). Dodatkowo, na potwierdzenie wiarygodności i znaczenia danych powyższego protokołu powołano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poprzedni protokół z [...] listopada 1949 r. (32 str.), mimo że na 28 i 29 str. protokół ten (z [...] listopada 1949 r.) jest podważany jako posiadający "ograniczoną wartość dowodową" i nie mogący stanowić "wystarczającego dowodu na okoliczność ustalenia zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej omawianej [...], na którym organ mógłby oprzeć swe rozstrzygnięcie".

Protokół z [...] stycznia 1952 r. został spisany 1,5 roku od momentu ustanowienia przymusowego zarządu nad odbudowanymi przez właściciela Zakładami i po 6 latach od daty, wedle której powinna być oceniana zdolność produkcji i zatrudnienia w Zakładach (5 lutego 1946 r.). Jak organ słusznie zauważył, w tym czasie istniał duży popyt na materiały produkowane przez [...], a przedsiębiorstwo musiało sprostać tym oczekiwaniom. Logicznym wnioskiem jest zatem to, że stan [...] z [...] sierpnia 1950 r., a tym bardziej z 5 lutego 1946 r., musiał się różnić od jej stanu z [...] stycznia 1952 r. i nie trzeba w tym miejscu dowodzić na czym ta zmiana miałaby polegać. Zakłady wciąż się rozwijały i w sposób oczywisty zwiększały swoje moce wytwórcze. Przyjęcie więc, że zdolność produkcji i zatrudnienia w [...] z [...] stycznia 1952 r. była taka sama jak w dniu 5 lutego 1946 r. i ocenianie na tej podstawie, czy mogło dojść do nacjonalizacji [...] w 1947 r. jest pozbawione podstaw.

Zdolność produkcji i zatrudnienia (zarówno rzeczywistą, jak i teoretyczną) według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. obrazuje ponadto opinia techniczna przygotowana we wrześniu 2015 r. przez rzeczoznawców ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych z siedzibą w W. (Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT). Wykonanie opinii zostało zlecone przez Spółkę, choć powinien był to uczynić organ, co w ocenie skarżącej potwierdza, że doszło w niniejszej sprawie do naruszenia art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Z ekspertyzy jednoznacznie wynika, że [...] w dniu 5 lutego 1946 r. nie posiadała jakiejkolwiek zdolności produkcji i zatrudnienia, a w momencie objęcia jej przymusowym zarządem (co udokumentowano protokołem z [...] sierpnia 1950 r.) była już czynnym przedsiębiorstwem i nic nie wskazywało na istnienie zagrożenia w postaci ustania działalności przedsiębiorstwa. Co więcej, nawet na dzień ustanowienia przymusowego zarządu zdolność produkcyjna [...] nadal nie przekraczała [...] rocznie, a zdolność zatrudnienia była niższa niż 50 pracowników na jedną zmianę. Oznacza to, że nawet wówczas, już po przeprowadzonej odbudowie, nie byłoby podstaw do nacjonalizacji [...] (oczywiście z czysto teoretycznego punktu widzenia, ponieważ powyższe parametry powinny były być oceniane według stanu na dzień 5 lutego 1946 r.). Opinia stanowi załącznik nr 1 do niniejszej skargi.

W ocenie skarżącej Spółki o tym, że właściciel przystąpił po zakończeniu głównego postępowania nacjonalizacyjnego w 1947 r. do odbudowy [...] i prowadzenia w niej działalności gospodarczej, co uniemożliwiało wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego w 1950 r. (jak również ustanowienie przymusowego zarządu państwowego w tym samym roku), świadczą liczne dowody znajdujące w aktach sprawy i omówione szczegółowo we wniosku Spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca powołała powyższe dokumenty i omówiła je, wskazując m.in. że pod koniec 1948 r. (a więc przed ustanowieniem przymusowego zarządu i nacjonalizacją), nastąpiła rejestracja Zakładów w Izbie Przemysłowo – Handlowej, co oznacza że musiały one już w tym czasie być odbudowanym i czynnym przedsiębiorstwem. W innym przypadku nie mogłyby być zarejestrowane. Urząd Skarbowy-Rewizyjny w W., na podstawie dekretu z 21 grudnia 1945 r. o podatku obrotowym (Dz. U. RP Nr 3/1946, poz. 23), wydał dla przedsiębiorstwa kartę rejestracyjną na okres od [...] marca do [...] grudnia 1948 r. w przedmiocie "prowadzenia zakładów [...] i robót budowlanych. Zgodnie z wyżej wskazanym dekretem, podatkowi obrotowemu podlegały "prywatnoprawne zawodowe i odpłatne świadczenia rzeczy lub usług, wykonywane na obszarze Rzeczypospolitej" (art. 1 ust. 1) a obowiązek podatkowy ciążył w szczególności na osobach fizycznych i prawnych wykonujących przedmiotowe świadczenia (art. 2 ust. 1). Podatek ten był odpowiednikiem współczesnego podatku od towarów i usług, obciążającym przedsiębiorców, czyli podmioty wykonujące profesjonalną działalność gospodarcza (w szczególności dotyczącą produkcji i sprzedaży wyrobów budowlanych, jak w przedmiotowym przypadku). Stosownie do dekretu obowiązek podatkowy powstawał z chwilą rozpoczęcia wykonywania świadczeń podlegających podatkowi (art. 4 ust. 1). Oznacza to, że właściciel rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej w [...] dnia [...] marca 1948 r.

Skarżąca wskazała także na dokumenty dotyczące: "Własnych kosztów robót od początku budowy do [...]. VI. 48 r.", jak również "Specyfikacja Wydatków Konta Odbudowy Fabryki za rok 1948" oraz "Specyfikacja Wydatków figurujących na Koncie Odbudowy za okres 1948, 1949 i 1950 r. Podniosła, że na terenie [...] już w 1948 r. zatrudnionych było co najmniej 14 pracowników, o czym świadczy "Wykaz sum potrąconych na S.F.O. pracowników Firmy za rok 1948" z dnia [...] grudnia 1948 r.

Skarżąca podniosła, że w dniu [...] kwietnia 1950 r. właściciel [...] skierował pismo do Zarządu Gminy M. o zwolnionym pokoju na terenie [...], który po odremontowaniu zostanie zajęty na potrzeby [...]. Oznacza to, że w obrębie [...] jeszcze przed wznowieniem postępowania nacjonalizacyjnego istniały lokale mieszkalne, zdatne do używania, które właściciel remontował. Z pisma wynika, że były one zajmowane na potrzeby [...].

Skarżąca podniosła, że w zeznaniu podatkowym dotyczącym podatku od nieruchomości za 1948 r. zaznaczono, że [...] wznowiła działalność dnia [...] marca 1948 r. (powołując się przy tym na wymienioną wyżej kartę rejestracyjną nr [...] wydaną przez Urząd Rewizyjny) oraz przystąpiono do częściowej odbudowy Zakładów. Skarżąca wskazała na dokumenty dotyczące starań właściciela o uzyskanie kredytu na zakończenie odbudowy [...].

Jako dowód odbudowy [...] może również posłużyć protokół spisany we wsi P. dnia [...] grudnia 1949 r. dotyczący zniszczenia dachu w dopiero co odbudowanym budynku piecowym Zakładów.

Na fakt odbudowy i remontu [...] oraz zainstalowania w niej urządzeń służących produkcji wskazuje nawet protokół Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r. (powoływany wielokrotnie przez sam organ prowadzący niniejsze postępowanie). Świadczą o tym chociażby użyte w protokole następujące sformułowania:

- "[...] czwarty piec odbudowany, nakryty jest dachem papowym [...]",

- "[...] obok w dobudówce jest siłownia, w której znajduje się lokomobila wyremontowana bez armatury oraz ucinacz ręczny [...]",

- "[...] na pierwszym piętrze urządzona jest [...]",

- "[...] pod odbudową urządzona jest maszynownia, w której zainstalowana jest jedna [...]",

- "[...] zainstalowany jest transporter od prasy do [...]",

- "[...] w warsztacie mechanicznym jest tokarka o napędzie elektrycznym, wiertarka i silnik elektryczny [...]",

- "[...] Na terenie Zakładu znajduje się 6 budynków mieszkalnych murowanych, krytych dachówka [...]"

Protokół przedstawia już zupełnie inny obraz [...] w porównaniu do stanu przedsiębiorstwa wyłaniającego się z analizowanej wyżej opinii biegłych - prof. inż. [...] i inż. [...], sporządzonej [...] lipca 1947 r., a więc ponad 2 lata wcześniej oraz z fotografii [...] wykonanych tuż po wojnie. Ten obraz to przywrócony do życia przez właściciela zakład z odbudowanym piecem, urządzoną [...], wyremontowaną maszynownia, zainstalowanymi urządzeniami w postaci [...], lokomobili czy maszyny służącej do transportu produkowanych materiałów oraz działającym warsztatem mechanicznym wraz z urządzeniami i narzędziami służącymi do produkcji, jak tokarka, wiertarka czy silnik elektryczny.

Skarżąca podkreśliła, że w momencie sporządzania powyższego protokołu ([...] listopada 1949 r.) [...] wciąż znajdowała się w rękach prawowitego właściciela. Protokół ten jest pierwszym dokumentem, który doprowadził de facto do wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego, a następnie do ustanowienia przymusowego zarządu nad [...] i jej przejęcia przez Państwo. To właśnie na powyższy protokół powołał się Centralny Zarząd Przemysłu [...] kierując w dniu [...] marca 1950 r. do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego pismo, którym wnosił o wznowienie postępowania ws. Nacjonalizacji.

Skarżąca podniosła, że protokół sporządziła Podkomisja Nacjonalizacyjna przy [...] Zakładach [...], dokładnie tych samych, którym niespełna rok później powierzono przymusowy zarząd państwowy nad [...] i którym właściciel musiał oddać Zakłady z dniem [...] sierpnia 1950 r. Przedsiębiorstwo zostało zatem przejęte przez instytucję, która niewiele wcześniej sama doprowadziła do wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego. To, w ocenie skarżącej, dowód na zaborczy i nieprzejrzysty sposób działania ówczesnej władzy.

Skarżąca zarzuciła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wewnętrznie sprzeczne. Najpierw organ powołuje się na powyższy protokół (str. 10, 12, 20 i 34), a następnie go podważa (str. 28 i 29) wskazując, że posiada on ograniczoną wartość dowodową, określenie zdolności produkcyjnej [...] i zdolności zatrudnienia wskazane zostało w sposób szacunkowy i lakoniczny, bez jakiegokolwiek uzasadnienia tych wielkości, wobec czego nie może on stanowić wystarczającego dowodu na okoliczność ustalenia zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej.

Zdaniem skarżącej tę samą sprzeczność zawiera uzasadnienie poprzedniej decyzji z [...] stycznia 2014 r. (powołanie się na powyższy protokół - str. 5, 6, 10 i 18, a następnie jego podważenie - str. 16 i 19), mimo że zwrócono na to uwagę we wniosku Spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Skarżąca podniosła, że o odbudowie [...] i prowadzeniu w niej działalności gospodarczej świadczą również kolejne protokoły sporządzone w związku z przejęciem przedsiębiorstwa przez Państwo - z [...] sierpnia 1950 r., [...] września 1950 r. (i [...] października 1950 r.) oraz z [...] kwietnia 1951 r.

Pierwszy z nich, spisany w dniu [...] sierpnia 1950 r. (3 dni po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego), obrazował stan [...] na moment jej przejęcia od właściciela przez [...] Zakłady [...], ustanowione jako zarządca. W protokole tym szczegółowo opisano stan Zakładów. Wynika z niego, że poszczególne budynki (nie tylko domy mieszkalne, ale też komórki, chlew, szopa, [...]) zostały już pokryte dachówką, a ich stan był dobry. [...] posiadała też wtedy częściowe ogrodzenie z cegły oraz została zelektryfikowana przez właściciela. Wymieniono również szereg urządzeń technicznych służących produkcji, jak: prasa czeska (skompletowana), lekomobila, część toru kolejki, wózki do wożenia [...], kolby, elektryczne motory i kieraty sznajdrowe, prasa Raupacha, maszyna parowa, kuźnia z urządzeniem polowym, tokarnia, ekshaustor czy transmisjawał transmisyjny. To tylko niektóre ze wszystkich urządzeń przejmowanej i działającej [...]. W protokole wskazano bowiem, że "dużo części nie zostało ujętych z powodu trudności zidentyfikowania ich. Wartość ok. 100.000". Przy wymienianych budynkach i urządzeniach podano także stopień zniszczeń, który był znacznie mniejszy w porównaniu do stanu, w jakim znajdowała się [...] tuż po wojnie. Okoliczność ta, w ocenie skarżącej, potwierdza prowadzoną przez właściciela odbudowę Zakładów i przedstawia inny obraz [...] od ukazanego w opinii biegłych z [...] lipca 1947 r. oraz w fotografiach z tego okresu.

Skarżąca podkreśliła, że w momencie spisywania przedmiotowego protokołu [...] nadal znajdowała się w rękach prawowitego właściciela. Protokół zawiera informacje nawet o księgach rachunkowych i wyciągach buchalteryjnych oraz zaległościach podatkowych przedsiębiorstwa w kwocie [...] zł do dnia [...] lipca 1950 r. (a więc dnia ustanowienia przymusowego zarządu państwowego). Zdaniem skarżącej jeśli przedsiębiorstwo posiadało księgi rachunkowe, a jego prowadzenie doprowadziło do powstania zaległości podatkowych, oznacza to, że musiało działać już w tym okresie i to ze sporym rozmachem, skoro wartość powstałych zobowiązań fiskalnych była znaczna.

W piśmie z [...] sierpnia 1950 r. skierowanym do Spółki (sygn. [...]) dyrektor techniczny zarządcy, czyli [...] Zakładów [...] wezwał Spółkę do przygotowania wszystkich ksiąg handlowych oraz wykazu majątku ruchomego i nieruchomego, zobowiązań, należności przedsiębiorstwa.

Skarżąca podniosła, że w uzupełnieniu protokołu z [...] sierpnia 1950 r., w dniach [...] września oraz [...] października 1950 r. spisano dodatkowy protokół, który dotyczył przekazania przez właściciela na rzecz zarządcy finansowej dokumentacji przejmowanego pod zarząd państwowy przedsiębiorstwa. Z powyższego dokumentu wynika, że dla [...] - jeszcze przed jej przekazaniem zarządcy państwowemu - właściciel prowadził księgi rachunkowe i zatrudniał specjalnie w tym celu księgowego, co znaczy że w przedsiębiorstwie musiała być prowadzona działalność gospodarcza.

Protokół wskazuje również, że na terenie [...] dokonano rozbiórki budynków (zniszczonych po wojnie), co świadczy o odbudowie i uporządkowywaniu stanu Zakładów przez właściciela. [...] jeszcze przed 1950 r. przynosiła właścicielowi straty (potwierdza to dodatkowo, jak duże środki przeznaczono na odbudowę przedsiębiorstwa - strata wyniosła ok. [...] zł), jednak już w 1950 r. Zakłady stały się dochodowe i zaczęły przynosić zyski, co niewątpliwie dowodzi prowadzenia przez właściciela działalności gospodarczej w odbudowanej [...].

Skarżąca podkreśliła, że stan odbudowanego i czynnego przedsiębiorstwa potwierdza również protokół z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie przekazania [...] przez [...] Zakłady [...] (zarządcę) na rzecz [...] Zakładów [...] (wyznaczonych zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] grudnia 1950 r. do objęcia przedsiębiorstwa). Protokół ten został zatwierdzony [...] marca 1956 r. przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła i jako taki stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa (§ 75a ust. 2 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.). W dokumencie wyraźnie podkreślono, że: "przedsiębiorstwo przejmowane jest czynną [...]" oraz że "obecnie czynny jest [...] z jednym zespołem maszyn produkcyjnych". Jednocześnie zaznaczono, że składniki majątkowe przedsiębiorstwa uwidocznione w protokole zdawczo-odbiorczym z tegoż dnia nie uległy żadnym zmianom w okresie od [...] sierpnia 1950 r. do [...] kwietnia 1951 r. Potwierdza to opis budynków, zabudowań, urządzeń i maszyn w protokole z [...] kwietnia 1951 r. pokrywający się z opisem wskazanym w poprzednim protokole z [...] sierpnia 1950 r. (dotyczącym ustanowienia zarządu przymusowego). Jeśli zatem stan składników majątkowych (odbudowanych i wyremontowanych przez właściciela budynków oraz zainstalowanych maszyn i urządzeń produkcyjnych) nie uległ żadnej zmianie od momentu odebrania właścicielowi [...] przez zarządcę przymusowego (tj. [...] sierpnia 1950 r.) do dnia [...] kwietnia 1951 r. i składniki te pozwalały uznać przedsiębiorstwo za czynne właśnie w dniu [...] kwietnia 1951 r., oznacza to, że [...] musiała być czynna również w dniu [...] sierpnia 1950 r., kiedy odbierano ją właścicielowi. Tym bardziej, że jako uzasadnienie przejęcia [...] wskazano: "budynki, urządzenia techniczne i pomocnicze zostały przejęte na cele produkcyjne" a protokół wymienia całą listę obiektów, urządzeń i maszyn służących produkcji (pokrywającą się z listą zawartą w poprzednim protokole z [...] sierpnia 1950 r.), choć i tak nie wszystkie składniki zostały ujęte z powodu trudności w ich zidentyfikowaniu, jak wskazano w obu protokołach.

Protokół z [...] kwietnia 1951 r. wspomina też m.in. o zobowiązaniach przedsiębiorstwa z tytułu elektryfikacji zakładu przez prawowitego właściciela, o zaległościach podatkowych na dzień [...] lipca 1950 r. (w tej samej wysokości, co w protokole z [...] sierpnia 1950 r.), a nawet o stanie konta nr [...] w Banku [...] w W., co znów potwierdza, że [...] musiała działać przed jej przejęciem, skoro prowadzono dla niej nawet konto bankowe.

W ocenie skarżącej przedstawione wyżej dowody i fakty świadczą również o tym, że nie było jakichkolwiek podstaw do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad [...] w dniu [...] lipca 1950 r. Dekret z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego umożliwiał objęcie zarządem państwowym wyłącznie nieczynnych lub zagrożonych bezruchem przedsiębiorstw, jeśli ich uruchomienie lub utrzymane w ruchu leżało w interesie Państwa (art. 1 ust. 3).

Wprowadzenie zarządu przymusowego przy braku zaistnienia wymaganych przesłanek stanowiło rażące naruszenie przepisów dekretu z 16 grudnia 1918 r.

Zdaniem skarżącej z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że na dzień ustanowienia przymusowego zarządu państwowego Zakłady były czynnym, odbudowanym już przez właściciela przedsiębiorstwem, które wciąż się rozwijało i w które właściciel nadal inwestował, o czym świadczą chociażby podjęte przez niego starania dotyczące przyznania kredytu inwestycyjnego na dalszą odbudowę [...]. Powołane dowody wyraźnie dowodzą silnej motywacji i woli właściciela w celu wskrzeszenia dawnej, przedwojennej świetności przedsiębiorstwa. Na fakt odbudowy Zakładów i uruchomienia w nich produkcji przez właściciela wskazuje w szczególności protokół z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie przekazania [...] przez [...] Zakłady [...] (zarządcę) na rzecz [...] Zakładów [...]. Z protokołów i pism sporządzonych w związku z ustanowieniem przymusowego zarządu ([...] sierpnia, [...] września, [...] października i [...] listopada 1950 r.) wynika, że właściciel musiał oddać odbudowane i wyremontowane budynki, naprawione oraz zainstalowane urządzenia i maszyny służące produkcji, gotówkę i środki zgromadzone na rachunku bankowym, a także wszystkie dokumenty handlowe związane z prowadzeniem [...] (księgi rachunkowe, wyciągi, bilanse księgowe itp.). Bez wątpienia zatem właściciel prowadził już wówczas działalność gospodarczą w odbudowanych Zakładach. [...] była czynna i nic nie wskazywało na zagrożenie jej bezruchu. W roku jej przejęcia (1950 r.) [...] odnotowała nawet zysk w wysokości ponad [...] zł. Nie było więc jakichkolwiek podstaw do ustanowienia zarządu państwowego nad czynnymi i rozwijającymi się Zakładami.

Skarżąca zarzuciła, że ani w zarządzeniu ustanawiającym przymusowy zarząd ani w protokole z przejęcia [...] nie wyjaśniono jaka była przyczyna ustanowienia zarządu. Organ prowadzący niniejsze postępowanie nie zwrócił na to uwagi. Dodatkowo w obu dokumentach (zarządzeniu i protokole) nie wskazano na istnienie zależności między przejmowanym przedsiębiorstwem a interesem Państwa, co było warunkiem ustanowienia zarządu. Kwestionowane zarządzenie wydane zostało w dniu [...] lipca 1950 r., a więc w okresie obowiązywania rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 75 ust. 2 rozporządzenia decyzja odmowna w całości lub w części powinna zawierać prawne i faktyczne uzasadnienie. W razie działania z urzędu, jak w niniejszej sprawie, należało uzasadniać te decyzje, które tworzyły niekorzystną sytuację dla adresata, tj. nakładały obowiązki lub ograniczały prawa. Tymczasem w przedmiotowej sprawie decyzja z [...] lipca 1950 r. nie zawiera żadnego uzasadnienia, mimo że pozbawiała właściciela prawa do władania przedsiębiorstwem. Zdaniem skarżącej została wydana z rażącym naruszeniem przepisów art. 44 i 75 ust. 2 rozporządzenia. Oznacza to, że organ nadzoru rozpatrujący sprawę uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 kpa, ponieważ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na wynik postępowania.

Skarżąca podniosła, że przymusowy zarząd został ustanowiony 5 lat po zakończeniu wojny. O ile można zrozumieć, iż tuż po wojnie - kiedy kraj był zniszczony - władzy zależało na "rozruchu" pewnego typu przedsiębiorstw, o tyle zastanawiające jest czym w rzeczywistości kierowała się władza przejmując po latach odbudowane i uruchomione już przez właściciela przedsiębiorstwo. Skarżąca powzięła wątpliwość, czy ustanowienie przymusowego zarządu nad [...] było podyktowano interesem państwa działającego w imię dobra publicznego, czy też innymi pobudkami, w szczególności dążeniem do powiększenia swoich praw majątkowych jako uczestnika obrotu gospodarczego. Zdaniem skarżącej analizując zgromadzone w sprawie dowody trudno oprzeć się wrażeniu, że ustanowienie zarządu przymusowego pełniło wyłącznie rolę instrumentalną wobec zasadniczego celu władzy, jakim było przejęcie odbudowanej już i działającej [...].

O tym, że ustanowienie zarządu przymusowego miało wyłącznie instrumentalny charakter i nie było w rzeczywistości potrzebne świadczy, zdaniem skarżącej, treść protokołów z [...] sierpnia 1950 r. oraz z [...] kwietnia 1951 r. Skoro składniki majątkowe (jak stwierdzono w protokole z [...] kwietnia 1951 r.) nie uległy żadnym zmianom od [...] sierpnia 1950 r. (ustanowienie zarządu) do [...] kwietnia 1951 r. i oba protokoły wymieniają dokładnie te same obiekty, maszyny, urządzenia itp. wchodzące w skład przedsiębiorstwa, a [...] i tak była czynna, to znaczy, że zarządca przez 8 miesięcy zupełnie nic nie zrobił, zwłaszcza nie przyczynił się do "utrzymania w ruchu" lub "puszczenia w ruch" przedsiębiorstwa, jak wymagał tego przepisy dekretu z 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.

Przytoczony z kolei przez organ (na str. 12 uzasadnienia decyzji z [...] sierpnia 2015 r. i na str. 6 uzasadnienia decyzji z [...] stycznia 2014 r.) argument w postaci użytego w protokole z [...] listopada 1949 r. sformułowania: "do prowadzenia przedsiębiorstwa konieczne jest rozszerzenie terenów przez włączenie gruntów po rozebranej [...] sąsiadującej z w/w zakładem. Sąsiadująca [...] stanowi opuszczone mienie pożydowskie" stoi w całkowitej opozycji do pozostałej treści protokołu, z którego wynika, że [...] już wówczas była odbudowana dysponując sporymi możliwościami produkcyjnymi. Wraz z nacjonalizacją Zakładów chciano "przy okazji" przejąć również tereny sąsiednie.

W końcowej części uzasadnienia skargi przedstawiono chronologiczny przebieg wydarzeń związanych z nacjonalizacją [...].

Podsumowując skarżąca wskazała, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lipca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad [...], jak i orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej [...] oraz związane z nim orzeczenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa i nie mogą być akceptowane przez organy praworządnego państwa. Skarżąca zarzuciła, że organ przekroczył granice swobodnej oceny dowodów dokonując ustaleń sprzecznych z treścią materiału dowodowego.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.

Sąd w trybie art. 106 § 3 ppsa dopuścił i przeprowadził zawarty w skardze dowód z pisma Zarządu Gminy w M. z [...] marca 1950 r. na okoliczność zdolności produkcji i zatrudnienia w [...]. Odmówił natomiast dopuszczenia dowodu z opinii technicznej rzeczoznawców ze Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych na wyżej wskazane okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 133 §1 ppsa Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Sąd bierze ponadto pod uwagę fakty powszechnie znane, a także dowody uzupełniające z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 ppsa. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną lecz bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu. Sąd ten nie dokonuje własnych ustaleń, a temu służyłoby w szczególności przeprowadzanie dowodu z opinii biegłych i ustalenie określonych faktów. Opinia biegłego jest bowiem innym środkiem dowodowym niż "dowód z dokumentu" w rozumieniu art. 106 § 3 ppsa. Skoro ustawodawca w art. 106 § 3 ppsa nie wymienił innych niż dokumenty środków dowodowych, to brak jest podstaw do stosowania rozszerzającej wykładni art. 106 § 3 ppsa i prowadzenia przez sąd administracyjny postępowania dowodowego z zakresie szerszym niż dowody wymienione wprost w tym przepisie (por. wyroki NSA: z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1445/11 lex 1367272; z 13 czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK 1051/06; z 12 stycznia 2005 r., sygn. akt II OSK 1595/04, lex nr 489587, wyroki WSA w Krakowie z 5 lutego 2015 r. III SA/Kr 1807/14 lex 1649999 i z 27 lutego 2014 r. I SA/Kr 1756/13 lex 151822, WSA w Lublinie z 26 maja 2014 r. ISA/Lu 896/13 lex 1531480).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenia zostały wydane na skutek wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z [...] września 1947 r. Mocą tego postanowienia Zakłady [...] zostały skreślone z wykazu nacjonalizowanych przedsiębiorstw. Postępowanie nacjonalizacyjne było prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz przepisów rozporządzenia Rady ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Zgodnie z treścią § 67 pkt b) wyżej wskazanego rozporządzenia w zw. z art. 96 ust. 2 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, postępowanie zakończone postanowieniem o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu może być wszczęte z urzędu, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, które istniały już przy wydaniu postanowienia komisji, o ile okoliczności te w toku postępowania nie były znane komisji.

Stanowisko Ministra Gospodarki, że naruszenie przepisów postępowania (w niniejszej sprawie dotyczących wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego) nie może być brane pod uwagę w postępowaniu nieważnościowym, jest chybione.

Otóż, aby można było skutecznie wznowić postępowanie zakończone postanowieniem z [...] września 1947 r. musiały być spełnione przesłanki wynikające z § 67 pkt b) rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Przepis ten stanowi o wyjściu na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, które istniały już przy wydaniu postanowienia komisji, o ile okoliczności te w toku postępowania nie były znane komisji. Są to jednakże przesłanki o charakterze materialnoprawnym a nie wyłącznie procesowym.

Ponadto, wbrew stanowisku organu nadzoru, spełnienie tych przesłanek nie zostało wykazane przez ten organ w sposób bezsporny.

Minister Przemysłu Lekkiego wznawiając z urzędu [...] kwietnia 1950 r. postępowanie nacjonalizacyjne powołał się na nowe okoliczności faktyczne, tj. zdolność zatrudnienia ponad 50 osób przy produkcji ponad [...] rocznie. Z wnioskiem o wznowienie przez Ministra z urzędu postępowania nacjonalizacyjnego wystąpił pismem z [...] marca 1950 r. Centralny Zarząd Przemysłu [...]. Wskazał w tym piśmie, że nowe okoliczności faktyczne, tj. zdolność zatrudnienia na jedną zmianę ok. 100 pracowników i zdolność produkcyjna [...] rocznie wynikają z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r.

Jednakże analiza zebranych w toku postępowania dowodów nie potwierdza w sposób bezsporny, aby w dniu [...] września 1947 r., tj. w dniu wydania postanowienia przez Wojewódzką Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] (a tym bardziej w dniu istotnym dla nacjonalizacji tj. 5 lutego 1946 r.), powyższe okoliczności istniały. Jak wynika z opinii sporządzonej [...] lipca 1947 r. (a więc na dwa miesiące przed wydaniem postanowienia) przez biegłych [...] i [...][...] została zniszczona w 70-80 %. Biegli wskazali na ogromne zniszczenia zarówno w substancji budynkowej, jak i maszynowej. Biegli stwierdzili, że maszynownia i wszystkie maszyny uległy zupełnemu zniszczeniu, z [...] pozostała tylko jedna szopa o powierzchni ok. [...] m2, [...] są bez dachów, na zewnątrz zaś wymagają remontu. Wobec tak znacznych zniszczeń Komisja w uzasadnieniu postanowienia z [...] września 1947 r. uznała przedsiębiorstwo za nieistniejące i poleciła skreślić je z wykazu.

Należy podkreślić, że postanowienie Komisji zostało podjęte jednomyślnie z udziałem przedstawicieli dwóch Ministrów (Ministra Odbudowy i Ministra Skarbu), przedstawiciela Izby Przemysłowo-Handlowej, przedstawiciela Związku Gospodarczego Spółdzielni "Społem" oraz przedstawiciela Okręgowej Komisji Związku Zawodowych. Od postanowienia Komisji nie został złożony wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, co oznacza, że Minister uznał za w pełni prawidłowe postanowienie Komisji. Podjecie jednomyślnie postanowienia przez członków Komisji, którzy uznali przedsiębiorstwo za nieistniejące oznacza, że sprawa nie wzbudzała jakichkolwiek ich wątpliwości. Komisja wcześniej zleciła przeprowadzenie niezależnej ekspertyzy specjalistom z Politechniki [...] z Zakładu Metalurgicznego, tj. prof. [...] i doc. [...]. Zostali również przesłuchani świadkowie. Jak wyżej podniesiono, rzeczoznawcy wskazali, że jako całość, bez gruntownej odbudowy, przedsiębiorstwo nie nadaje się do produkcji. Podali, że wobec całkowitego zniszczenia maszyn wszelka produkcja maszynowa jest niemożliwa. W sytuacji tak znacznego zniszczenia [...] uznali omawianie stanu zatrudnienia jako bezprzedmiotowe.

Z akt sprawy nie wynika, aby od daty opinii biegłych do [...] września 1947 r., tj. wydania postanowienia przez Wojewódzką Komisję zaszły takie zmiany, które spowodowałyby doprowadzenie w tym czasie przedsiębiorstwa do stanu, który uczyniłby z niego przedsiębiorstwo zdolne zatrudnić ponad 50 osób i produkować ponad [...]. Stan [...] obrazują także zdjęcia załączone do akt sprawy. Z zebranych w sprawie dowodów nie wynika więc, aby w tej dacie istniały nowe okoliczności faktyczne, nie znane Komisji, z których wynikałaby wyżej powołane zdolność zatrudnienia i produkcji. Natomiast Centralny Zarząd Przemysłu [...], który wnioskował do Ministra o wznowienie z urzędu postępowania nacjonalizacyjnego te nowe okoliczności faktyczne wywodził z protokołu Podkomisji Nacjonalizacyjnej przy [...] Zakładach [...] z [...] listopada 1949 r. Jednakże dokument ten nie dowodzi, aby te nowe okoliczności faktyczne, o których była mowa we wniosku do Ministra, istniały w dacie wydania postanowienia o skreśleniu przedsiębiorstwa z wykazu przedsiębiorstw przeznaczonych do nacjonalizacji, tj. [...] września 1947 r.

Także z powoływanego przez organ nadzoru protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie przekazania [...] przez zarządcę przymusowego ([...] Zakłady [...]) na rzecz [...] Zakładów [...] wynika, że w czasie działań wojennych 1939-45 Zakłady uległy całkowitej dewastacji. Jest to ważny dokument, ponieważ stanowi on część dokumentacji bezpośrednio związanej z postępowaniem wznowieniowym. Jest jednym z dwóch protokołów zatwierdzonych w dniu [...] marca 1956 r. przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła i stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa (stosownie do § 75a ust. 2 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.).

Zdaniem organu, stan wskazany w protokole z [...] kwietnia 1951 r. ma świadczyć o zdolnościach produkcyjnych i zatrudnienia w [...] na potrzeby nacjonalizacji (5 lutego 1946 r.). Jednakże podstawową zasadą postępowania wznowieniowego jest to, aby nowe okoliczności faktyczne stanowiące podstawę wznowienia istniały już w dniu wydania decyzji (w niniejszej sprawie postanowienia z [...] września 1947 r.), a nie w momencie wznowienia postępowania. Dla oceny zdolności produkcyjnych i zatrudnienia w Zakładach nie mógł być zatem brany pod uwagę stan z momentu wznowienia postępowania ([...] kwietnia 1950 r.), a tym bardziej stan z protokołu z [...] listopada 1949 r. lub z momentu sporządzania protokołu z [...] kwietnia 1951 r. Stan ten odzwierciedlał bowiem zupełnie inną rzeczywistość, w której znalazło się odbudowane przedsiębiorstwo. Dla oceny zdolności produkcyjnej i zatrudnia miarodajne były okoliczności istniejące 5 lutego 1946 r., do których nawiązano w tym samym protokole pisząc, że: "w czasie działań wojennych 1939-45 Zakłady uległy całkowitej dewastacji".

Dlatego budzi uzasadnioną wątpliwość stanowisko organu, że zebrane w sprawie dowody stanowiły podstawy do wznowienia postępowania. Organ winien ustalić, czy nie zostały rażąco naruszone przepisy § 67 pkt b) i § 88 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa w zw. z art. 95 pkt b) rozporządzenia z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Ma więc rację skarżący zarzucając organowi naruszenie przepisu art. 95 pkt b) rozporządzenia z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym oraz § 67 pkt b) rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r., będących wzorcem kontroli w postępowaniu nadzorczym. Wbrew stanowisku organu nadzoru, rażące naruszenie prawa to zarówno ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisów prawa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 września 2014 r., sygn. akt II OSK 510/13, lex 1572748 wskazał, że w zakresie dotyczącym przepisu art. 145 § 1 pkt 1 kpa unormowane tam podstawy wznowienia postępowania nie zamykają stosowania sankcji nieważności decyzji. Również Wojewódzkie Sądy Administracyjne wyrażały pogląd, że rażące naruszenie przepisów prawa procesowego uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji (por. wyroki: WSA w Warszawie z 20 lutego 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 2162/11, lex 1124330, WSA w Rzeszowie z 8 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 194/14, lex 1465465, WSA w Gdańsku z 26 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Gd 829/14, lex 1470200). Jednakże, jak wyżej wskazano, przesłanki wznowienia postępowania mają charakter materialnoprawny. Zatem powołany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok nie jest adekwatny do stanu faktycznego niniejszej sprawy. Organ nadzoru nie może się więc uchylić od oceny, czy wznowienie postępowanie nie było dotknięte rażącym naruszeniem prawa.

Odnośnie kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym orzeczeń wskazać należy, że zasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Ministra Gospodarki przepisów art. 7 kpa, 76, 77 § 1 i 80 kpa, z przyczyn powołanych w skardze.

Dla przejęcia przedsiębiorstwa na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej znaczenie ma stan faktyczny i prawny tego przedsiębiorstwa istniejący w dniu 5 lutego 1946 r. Słuszne zarzuca skarżąca, że organ nadzoru oceny tej dokonywał przez pryzmat późniejszych zdarzeń.

Organ nadzoru dokonał nieuprawnionego porównania opinii z [...] lipca 1947 r. do protokołów sporządzonych w kolejnych latach: z [...] sierpnia 1950 r. (moment przejęcia odbudowanej [...] od właściciela przez zarządcę przymusowego), z [...] kwietnia 1951 r. oraz z [...] stycznia 1952 r., kiedy to przedsiębiorstwo było już objęte zarządem przymusowym i zostało znacjonalizowane. Dokumenty te obrazowały bowiem całkowicie inny stan faktyczny przedsiębiorstwa, odmienny niż wynikający z opinii biegłych [...] i [...]. Nie poparte dowodami z akt sprawy jest stanowisko Ministra Gospodarki jakoby maszyny i urządzenia wymienione w protokole z [...] sierpnia 1950 r. (a więc z daty przejęcia przedsiębiorstwa przez zarządcę) były na stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r., a więc w dacie istotnej dla nacjonalizacji. Tym bardziej stanowisko organu nadzoru jest chybione, skoro następnie organ nadzoru przyznał, że właściciel prowadził remont [...].

Nie sposób wywieść skąd organ nadzoru czerpał wiedzę na temat rzekomo innego stanu faktycznego przedsiębiorstwa tuż po wojnie, w tym w dniu 5 lutego 1946 r., skoro najbliżej tej daty toczyło się główne postępowanie nacjonalizacyjne (z 1947 r.), zakończone postanowieniem z [...] września 1947 r.

Ma racje skarżąca, że Minister Gospodarki, podważając fakt całkowitego zniszczenia [...], a tym samym fakt braku jakichkolwiek zdolności produkcji i zatrudnienia w Zakładach według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. (wynikający w szczególności z opinii biegłych z [...] lipca 1947 r., fotografii spalonej [...], zarzutów właściciela z [...] stycznia 1947 r., stanowiska świadków), w rzeczywistości podważył wiarygodność: przewodniczącego i członków Komisji będących przedstawicielami także dwóch ministerstw, przedstawicielami Izby Przemysłowo-Handlowej, Okręgowej Komisji Związków Zawodowych, wiarygodność dyrektora Zjednoczenia Wytwórni Materiałów Budowlanych, zeznającego przed Komisją, biegłych zeznających przed Komisją, [...] - właściciela [...], który był architektem, technologiem [...], przemysłowcem i producentem wyrobów [...] oraz świadków. Ze stanowiska wszystkich powyższych osób wynikało bowiem, że [...] - według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. - nie spełniała kryteriów z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejściu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, ponieważ jako całkowicie zniszczone przedsiębiorstwo nie miała żadnych zdolności produkcyjnych i możliwości zatrudnienia pracowników, a zatem nie nadawała się do przejęcia przez Państwo. Nie sposób przyjąć, że wszystkie wskazane wyżej osoby, w tym przedstawiciele naczelnych organów administracji państwowej oraz specjaliści tkwili w błędzie, składali fałszywe oświadczenia i opinie, tym bardziej, że fotografie obrazują znaczne zniszczenia przedsiębiorstwa.

Minister Gospodarki wywodząc stan przedsiębiorstwa z protokołu z [...] kwietnia 1951 r. w zakresie zdolności produkcji i zatrudnienia w Zakładach na dzień 5 lutego 1946 r., potwierdził zarazem tym samym brak podstaw do ustanowienia przymusowego zarządu w 1950 r., skoro organ przyznaje, że opisany w protokole stan [...] (czynny [...] z zespołem maszyn produkcyjnych) "w ocenie organu wskazuje na uruchomienie produkcji" a składniki majątkowe [...] (co wynika z protokołu) "nie uległy żadnym zmianom w okresie od [...] sierpnia 1950 r. (ustanowienie zarządu państwowego) do dnia [...] kwietnia 1951 r. (przejęcie)".

Należy zaznaczyć, że postępowanie nacjonalizacyjne toczyło się na podstawie ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Postępowania w tych sprawach regulowało rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Zgodnie z § 59a ust 1 rozporządzenia postanowienie Głównej Komisji określone w § 47 ust.1 lit.b) upoważnia właściwego Ministra do niezwłocznego objęcia przedsiębiorstwa w zarząd państwowy. Natomiast ust. 2 tego przepisu stanowi, że zarząd państwowy wykonuje się zgodnie z przepisami dekretu z 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. Przepis § 59a ust.1 rozporządzenia dawał więc samodzielną podstawę do ustanowienia zarządu, który jedynie był wykonywany, a nie ustanawiany, zgodnie z przepisami wyżej powołanego dekretu.

W niniejszej sprawie po wznowieniu postanowienia nacjonalizacyjnego i w jego toku został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy na podstawie tego dekretu. Otóż, inne były cele regulacji zawartych w dekrecie i inne przesłanki ustanowienia zarządu przymusowego oraz odmienne przesłanki nacjonalizacji na podstawie ustawy z 3 stycznia 1946 r.

Przedsiębiorstwa pozostające pod zarządem państwowym przechodziły z mocy prawa na własność państwa na podstawie ustawy z 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.

Jednakże dokonana przez organ nadzoru ocena legalności zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] lipca 1950 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego jest pobieżna i nie odnosi się szczegółowo do wszystkich dowodów zebranych w sprawie. Dekret z 16 grudnia 1918 r. umożliwiał objęcie zarządem państwowym przedsiębiorstw nieczynnych, zagrożonych bezruchem, których uruchomienie lub utrzymanie w ruchu, puszczenie w ruch leżało w interesie Państwa.

Pojęcie "leży w interesie Państwa" w rozumieniu art. 1 pkt 3 dekretu oznaczało, że rygorem ustanowionym w tym dekrecie mogły być objęte wyłącznie przedsiębiorstwa bez działania, których Państwo nie mogłoby spełniać swoich podstawowych funkcji. Rozciąganie działania dekretu na inne zakłady przemysłowe uznane być musi za naruszenie prawa, albowiem przepisów o charakterze restrykcyjnym nie można interpretować rozszerzająco. Organ nie wykazał, aby przedmiotowa [...] w tym czasie do takich przedsiębiorstw należała. Stanowisko organu nadzoru o kluczowym znaczeniu zakładu w przemyśle budowlanym wynikającym z protokołu z [...] listopada 1949 r., który był podstawą do wystąpienia o wznowienie postępowania, jest niewystarczające, gdyż z akt sprawy nie wynikają w sposób bezsporny możliwości produkcyjne w tym czasie, możliwości zatrudnienia oraz dlatego, że organ nie odniósł się do wszystkich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie można abstrahować także od tego, że ustanowienie zarządu nastąpiło ponad pięć lat od zakończenia wojny. Z akt sprawy nie wynika bezspornie, że w dacie ustanowienia przymusowego zarządu [...] była nieczynna lub zagrożona bezruchem. Stanowisko organu nadzoru w tej kwestii jest co najmniej przedwczesne i nie odnosi się szczegółowo do dowodów przedstawionych przez skarżącą.

Powołany wielokrotnie przez organ protokół z [...] sierpnia 1950 r. jako dowód pozostawania przedsiębiorstwa w bezruchu (spisany 3 dni po ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego) obrazował stan [...] na chwilę jej przejęcia od właściciela przez [...] Zakłady [...], ustanowionego jako zarządca. W protokole tym szczegółowo opisano stan przedsiębiorstwa. Wynika z niego, że poszczególne budynki zostały już pokryte dachówką, a ich stan był dobry. [...] była wówczas częściowo ogrodzona (ogrodzenie z cegły) oraz została zelektryfikowana przez właściciela. Wymieniono również szereg urządzeń technicznych służących produkcji. Były to tylko niektóre ze wszystkich urządzeń przejmowanej [...]. W protokole wskazano bowiem, że "dużo części nie zostało ujętych z powodu trudności zidentyfikowania ich". Przy wymienianych budynkach i urządzeniach podano także stopień zniszczeń, który był znacznie mniejszy w porównaniu do stanu, w jakim znajdowała się [...] tuż po wojnie. Świadczy to niewątpliwie o prowadzonej przez właściciela odbudowie. Protokół zawiera także informacje o księgach rachunkowych oraz zaległościach podatkowych przedsiębiorstwa w kwocie [...] zł do dnia [...] lipca 1950 r. (a więc dnia ustanowienia przymusowego zarządu państwowego). Należy zgodzić się ze skarżącą, że jeśli przedsiębiorstwo posiadało księgi rachunkowe, a jego prowadzenie doprowadziło do powstania zaległości podatkowych, oznacza to, iż mogło działać w tym okresie.

W piśmie z 2 sierpnia 1950 r. skierowanym do Spółki dyrektor techniczny zarządcy, tj. [...] Zakładów [...] wezwał Spółkę do przygotowania wszystkich ksiąg handlowych oraz wykazu majątku ruchomego i nieruchomego, zobowiązań, należności przedsiębiorstwa.

W uzupełnieniu protokołu z [...] sierpnia 1950 r., w dniach [...] września oraz [...] października 1950 r., spisano dodatkowy protokół, który dotyczył przekazania przez właściciela na rzecz zarządcy finansowej dokumentacji przejmowanego pod zarząd państwowy przedsiębiorstwa. Z powyższego dokumentu wynika, że dla [...] - jeszcze przed jej przekazaniem zarządcy państwowemu - właściciel prowadził księgi rachunkowe i zatrudniał specjalnie w tym celu księgowego, co może wskazywać, że w przedsiębiorstwie prowadzona była działalność gospodarcza.

[...] jeszcze przed 1950 r. przynosiła właścicielowi straty (potwierdza to dodatkowo, jak duże środki przeznaczono na odbudowę przedsiębiorstwa - strata wyniosła ok. [...] mln zł), jednak już w 1950 r. Zakłady zaczęły przynosić zyski.

Z pisma Zarządu Gminy w M. z [...] marca 1950 r., załączonego do skargi, z którego dowód Sąd dopuścił, wezwano przedstawiciela zakładów na konferencję w celu m.in. wskazania rodzaju produkcji [...], zdolności produkcyjnej w tym pierwszego gatunku [...], wielkości produkcji w 1949 r. i planowanej w 1950 r. Zapytania dotyczące wielkości produkcji za rok poprzedni i planowanej wskazują, że przedsiębiorstwo w tym czasie mogło prowadzić działalność produkcyjną.

Podnieść należy, że stan odbudowanego i czynnego przedsiębiorstwa pośrednio potwierdza również protokół z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie przekazania [...] przez [...] Zakłady [...] (zarządcę) na rzecz [...] Zakładów [...] (wyznaczonych zarządzeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] grudnia 1950 r. do objęcia przedsiębiorstwa). Protokół ten został zatwierdzony [...] marca 1956 r. przez Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła i jako taki stanowi integralną część orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa (§ 75a ust. 2 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r.). W dokumencie podkreślono, że przedsiębiorstwo przejmowane jest czynną [...], że czynny jest jeden [...] z jednym zespołem maszyn produkcyjnych. Jednocześnie zaznaczono, że składniki majątkowe przedsiębiorstwa uwidocznione w protokole zdawczo-odbiorczym z tego dnia nie uległy żadnym zmianom w okresie od [...] sierpnia 1950 r. do [...] kwietnia 1951 r. Potwierdza to opis budynków, zabudowań, urządzeń i maszyn w protokole z [...] kwietnia 1951 r. pokrywający się z opisem wskazanym w poprzednim protokole z [...] sierpnia 1950 r. (dotyczącym ustanowienia zarządu przymusowego). Jeśli zatem stan składników majątkowych (odbudowanych i wyremontowanych przez właściciela budynków oraz zainstalowanych maszyn i urządzeń produkcyjnych), nie uległ żadnej zmianie od momentu odebrania właścicielowi [...] przez zarządcę przymusowego (tj. [...] sierpnia 1950 r.) do dnia [...] kwietnia 1951 r. i składniki te pozwalały uznać przedsiębiorstwo za czynne właśnie w dniu [...] kwietnia 1951 r., to może oznaczać, że [...] była czynna również w dniu [...] sierpnia 1950 r., kiedy odbierano ją właścicielowi. Tym bardziej, że jako uzasadnienie przejęcia [...] wskazano: "budynki, urządzenia techniczne i pomocnicze zostały przejęte na cele produkcyjne" a protokół wymienia całą listę obiektów, urządzeń i maszyn służących produkcji (pokrywającą się z listą zawartą w poprzednim protokole z [...] sierpnia 1950 r.), choć i tak nie wszystkie składniki zostały ujęte z powodu trudności w ich zidentyfikowaniu, jak wskazano w obu protokołach.

Protokół z [...] kwietnia 1951 r. wzmiankuje też m.in. o zobowiązaniach przedsiębiorstwa z tytułu elektryfikacji zakładu przez prawowitego właściciela, o zaległościach podatkowych na dzień 31 lipca 1950 r. (w tej samej wysokości, co w protokole z [...] sierpnia 1950 r.), a nawet o stanie konta nr [...] w Banku [...] w W., co wskazuje, że [...] mogła działać przed jej przejęciem, skoro prowadzono dla niej konto bankowe.

O funkcjonowaniu przedsiębiorstwa mogą też świadczyć rejestracja pod koniec 1948 r. Zakładów w Izbie Przemysłowo – Handlowej, wydanie przez Urząd Skarbowy-Rewizyjny w W. dla przedsiębiorstwa karty rejestracyjną na okres od [...] marca do [...] grudnia 1948 r. w przedmiocie "prowadzenia zakładów [...] i robót budowlanych". Na terenie [...] w 1948 r. zatrudnionych było co najmniej [...] pracowników, o czym świadczy "Wykaz sum potrąconych na S.F.O. pracowników Firmy za rok 1948" z 31 grudnia 1948 r.

Z zeznania podatkowego dotyczącego podatku od nieruchomości za 1948 r. wynika, że [...] wznowiła działalność [...] marca 1948 r.

Powyżej wskazane dowody nie zostały wnikliwie ocenione przez organ nadzoru, a są istotne dla oceny spełnienia jednej z kumulatywnych przesłanek dotyczących ustanowienia zarządu na podstawie dekretu z 1918 r. Słuszne są więc zarzuty skargi odnośnie naruszenia przez organ nadzoru przepisów art. 76, 77 §1 i 80 kpa poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Jak wyżej wspomniano (omawiając kwestię wznowienia postępowania nacjonalizacyjnego), Minister Gospodarki spośród wszystkich dowodów służących ocenie zdolności produkcji i zatrudnienia w [...] na datę istotną dla nacjonalizacji, tj. [...] lutego 1946 r. największą wagę przywiązał do protokołu z [...] stycznia 1952 r., pomimo że dokument ten obrazował stan odbudowanego przedsiębiorstwa i został spisany dopiero po 6 latach od daty, zgodnie z która powinna być oceniana zdolność produkcji i zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Stanowiska tego z powyższych przyczyn nie sposób podzielić i pozostaje ono w opozycji do dowodów z dokumentów z postępowania prowadzonego w 1947 r.

Ocena przez organ nadzoru zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa i możliwości zatrudnienia przede wszystkim na podstawie protokołów - z [...] sierpnia 1950 r., z [...] kwietnia 1951 r. i z [...] stycznia 1952 r. nie może być dowodem na to, że taka zdolność istniała w dniu [...] lutego 1946 r., kiedy przedsiębiorstwo znajdowało się w stanie całkowitego zniszczenia. Przyjęcie zatem, że zdolność produkcji i zatrudnienia w [...] z [...] stycznia 1952 r. była taka sama jak w dniu 5 lutego 1946 r. i ocenianie na tej podstawie, czy mogło dojść do nacjonalizacji [...] w 1947 r., jest dowolne. Nie wynika bowiem z całokształtu materiału dowodowego, w tym dokumentów załączonych do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Zasadny jest więc zarzut skargi, że organ nadzoru powinien powołać biegłego na okoliczność zdolności zatrudnienia i możliwości produkcyjnych [...] w dniu 5 lutego 1946 r.

Z kolei, jeżeli stan składników majątkowych nie uległ żadnej zmianie od momentu odebrania właścicielowi [...] przez zarządcę przymusowego, tj. [...] sierpnia 1950 r. do [...] kwietnia 1951 r. i składniki te pozwalały uznać przedsiębiorstwo za czynne właśnie w dniu [...] kwietnia 1951 r., to wskazuje że [...] była czynna również [...] sierpnia 1950 r., kiedy odbierano ją właścicielowi. Tym bardziej, że jako uzasadnienie przejęcia [...] wskazano: "budynki, urządzenia techniczne i pomocnicze zostały przejęte na cele produkcyjne". Protokół wymienia obiekty, urządzenia i maszyny służące produkcji. Pokrywającą się one z wymienionymi w protokole z [...] sierpnia 1950 r.

Może to oznaczać, że ustanowienie zarządu nie było potrzebne. Skoro składniki majątkowe (jak stwierdzono w protokole z [...] kwietnia 1951 r.) nie uległy żadnym zmianom od [...] sierpnia 1950 r. (ustanowienie zarządu) do [...] kwietnia 1951 r. i oba protokoły wymieniają dokładnie te same obiekty, maszyny, urządzenia wchodzące w skład przedsiębiorstwa, a [...] była czynna, to znaczy, że zarządca przez 8 miesięcy nie podjął żadnych działań, a zwłaszcza nie przyczynił się do "utrzymania w ruchu" lub "puszczenia w ruch" przedsiębiorstwa, jak wymagał tego przepisy dekretu z 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego.

Ma rację skarżąca, że organ nadzoru tym samym dokumentom raz przyznaje wartość dowodową, a potem takiej wartości im odmawia. Odnośnie do protokołu z [...] listopada 1949 r., to z jednej strony organ podaje, że nowe okoliczności będące podstawą do wznowienia postępowania wynikają właśnie z tego protokołu, by następnie wskazać, że dane w tym protokole są szacunkowe i lakoniczne, bez jakiegokolwiek uzasadnienia tych wielkości, wobec czego protokół ten nie może stanowić wystarczającego dowodu na okoliczność ustalenia zdolności zatrudnienia i zdolności produkcyjnej omawianej [...]. To samo dotyczy oceny dowodu z opinii biegłych [...] i [...], któremu to dowodowi raz daje wiarę, a następnie dowód ten kwestionuje.

Nieuprawnione jest także odmawianie wiarygodności zarzutom właściciela z [...] stycznia 1947 r. tylko dlatego, że pochodziły one od osoby zainteresowanej odstąpieniem od nacjonalizacji, pomimo że właściciel powoływał się na trzech świadków, a zarzuty właściciela potwierdzili eksperci zeznający przed komisją oraz zdjęcia przedsiębiorstwa.

Odnosząc się natomiast do orzeczenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z [...] marca 1956 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo - odbiorczego przedsiębiorstwa wskazać należy, że było ono ściśle związane z orzeczeniem nacjonalizacyjnym i tylko orzeczenie nacjonalizacyjne stanowiło podstawę przejęcia na rzecz Państwa wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa. Legalność orzeczenia z [...] marca 1956 r. zależna jest więc od legalności orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] sierpnia 1950 r.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności, Sąd orzekł jak w wyroku z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ppsa oraz art. 200 ppsa.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.