Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1591/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7  ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Dorota Gaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2011 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] czerwca 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania H. R., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia H. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej w C., gmina H., powiat G., województwo [...].

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 26 listopada 1990 r. H. R. zwróciła się do Urzędu Rejonowego w O. o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 31 maja 1995 r. w Urzędzie Rejonowym w O. podpisano protokół uzgodnień na mocy którego Kierownik Urzędu Rejonowego w O. zobowiązał się sprzedać H. R. lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w O. oraz prawo użytkowania wieczystego [...] działki [...] o powierzchni [...] m2. Na poczet sprzedaży lokalu mieszkalnego oraz opłat z tytułu użytkowania wieczystego zaliczono H. R. wartość mienia nieruchomego położonego we wsi C., powiat G. Nabycie prawa własności do ww. lokalu mieszkalnego przez H. R. nastąpiło umową sprzedaży z dnia [...] czerwca 1995 r.

W dniu 15 lutego 2002 r. H. R. zwróciła się z wnioskiem do Starosty O. o zrekompensowanie pozostałej kwoty przysługującej jej w ramach ekwiwalentu za mienie pozostawione w C., który to organ przekazał jej wniosek do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewodzie [...]. Rozpoznając wniosek organ pierwszej instancji na wstępie zaznaczył, że szczegółową procedurę, oraz zakres przedmiotowy i podmiotowy postępowania w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty przewidziany został w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 169, poz. 14148 ze zm.). Dokonując w tym świetle oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Wojewoda [...] zauważył, że jako materiał świadczący o rodzaju i powierzchni nieruchomości pozostawionej przez H. R. poza granicami

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

Rzeczypospolitej Polskiej wnioskodawczyni przedłożyła oświadczenia świadków: L. K. i J. T. złożone 4 grudnia 1990 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, których własnoręczność podpisu została potwierdzona przez notariusza w O. –M. K. Według tych oświadczeń w skład nieruchomości pozostawionej we wsi C. wchodziło gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, z czego [...] ha stanowiły łąki, natomiast [...] ha było zajęte pod ziemię orną, budynek mieszkalny składający się z trzech izb i komory, stodoły oraz dwóch stajni.

Organ pierwszej instancji zauważył, że spisany [...] października 2009 r. protokół z przesłuchania właścicielki mienia H. R. pouczonej o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wykazał, że "nieruchomość w C. to jest grunty i zabudowania, a także inwentarz i maszyny zostały zabrane do kołchozu". Ponadto karta ewidencyjna repatrianta wydana na nazwisko H. R. potwierdza, że ww. opuściła tereny Kresów Wschodnich w 1958 r., a zatem w momencie repathacji H. R. nie była już właścicielką gospodarstwa rolnego w C. Wojewoda [...] zauważył więc, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka jaką jest pozostawienie mienia, o której mowa w art. 1 ust. 1 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdzie wyraźnie stwierdzone jest, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielom pozostawionej nieruchomości bądź ich spadkobiercom.

Wojewoda [...] podkreślił również, że spełniona jest przesłanka jaką była konieczność posiadania obywatelstwa polskiego (uznana na podstawie uwierzytelnionej kserokopii dowodu osobistego) w dniu 1 września 1939 r. oraz konieczność zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i repatriowania się do Polski na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy rządem PRL, a rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222 i 223). Reasumując Wojewoda [...] w oparciu o zebrane dowody ocenił, że nie zostały spełnione ustawowe przesłanki określone w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej pozwalające na wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty.

Wobec powyższego Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmówił potwierdzenia H. R. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez nią nieruchomości położonych w C., gm. H., powiat ., województwo [....].

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

Od powyższej decyzji H. R. wniosła odwołanie do Ministra Skarbu Państwa.

Prowadząc postępowanie odwoławcze organ drugiej instancji zauważył, że z wypisu aktu notarialnego (testament) z dnia [...] maja 1932 r. zarejestrowanego w Sądzie Okręgowym w G. wynika, że obywatel polski S. N. zapisał swojej żonie M. N., która była główną opiekunką córki H. gospodarstwo rolne położone we wsi C., gmina H., powiat [...] wraz z budynkami.

Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii karty ewidencyjnej repatrianta z dnia [...] marca 1958 r., nr [...] wydanej przez Punkt Repatriacyjny w B. wynika, że H. R. z domu N. w 1939 roku była obywatelką polską, w latach 1939 - 58 była również obywatelką ZSRR. Do 1939 r. w czasie wojny oraz przed powrotem do kraju zamieszkiwała w C., powiat G., województwo b.. Takie same warunki dotyczą A. M. i M. M. Z oświadczenia L. K. i J. T. z dnia 4 grudnia 1990 r. wynika, że H. R. z domu N. odziedziczyła po zmarłym w 1932 r. S. N. gospodarstwo rolne, obejmujące [...] ha gruntu ornego i [...] ha łąki wraz z zabudowaniami mieszkalno - gospodarczymi (dom mieszkalny o trzech izbach i komorze, stodołę i dwie stajnie), położone we wsi C., województwo G. i gospodarstwo powyższe pozostawiła w całości przy repatriacji do Polski.

Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w O. z [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po M. M., zmarłej w dniu [...] stycznia 1977 r. ostatnio stale zamieszkałej w O. nabyli na podstawie ustawy mąż A. M. i córka H. R. oboje w częściach równych po 1/2 każdy. Z postanowienia Sądu Rejonowego w O. wynika również, że spadek po A. M., zmarłym w dniu [...] października 1979 r., ostatnio stale zamieszkałym w O., nabył na podstawie ustawy Skarb Państwa –Wojewoda [...].

Z operatu szacunkowego mienia pozostawionego poza granicami Polski z listopada 1994 r. sporządzonego przez J. K. - rzeczoznawcę majątkowego wynika, że wartość ww. nieruchomości wynosi [...] zł. Z odpisu aktu notarialnego z dnia [...] czerwca 1995 r. repertorium A numer [...] zawartego pomiędzy H. R., a przedstawicielem Skarbu Państwa wynika, że H. R. nabyła od Skarbu Państwa lokal mieszkalny przy ul. ks. [...] w O. wraz z [...] częścią podpiwniczenia, klatki schodowej oraz prawo

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

użytkowania wieczystego [...] części działki gruntowej w O. za łączną cenę [...] zł. Ponadto z aktu notarialnego wynika, że zaliczono H. R. na poczet powołanej ceny nabycia wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą kraju przez rodziców nabywczyni, małżonków A. i M. M. w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy zauważył, że z odpisu pisma Starosty Powiatowego w O. z [...] marca 2002 r., nr [...] wynika, że H. R. nabywając mieszkanie za kwotę [...] zł wykorzystała 80 % swojego uprawnienia do rekompensaty za mienie zabużańskie. W dniu 22 lutego 2002 r. H. R. złożyła wniosek do Starostwa Powiatowego w O. o wykorzystanie pozostałej części rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w celu nabycia działki budowlanej lub mieszkania. Z protokołu przesłuchania H. R. z 28 października 2009 r. dokonanego przez Urzędnika Urzędu Miasta O. wynika, że "grunty i zabudowania, a także inwentarz i maszyny zostały zabrane w 1956 r. do kołchozu".

Minister Skarbu Państwa powołał się na treść art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stwierdził, że z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii karty ewidencyjnej repatrianta nr [...] z dnia [...] marca 1958 r. wydanej przez punkt repatriacyjny w B. wynika, że H. R. powróciła do Polski w 1958 r., była obywatelką polską i w 1939 r. oraz w trakcie działań wojennych oraz do chwili repatriacji zamieszkiwała w C. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ odwoławczy podkreślił, że z protokołu przesłuchania H. R. z dnia 28 stycznia 2009 r. przeprowadzonego w Urzędzie Miasta O. wynika, że w 1956 r. przedmiotowa nieruchomość została zabrana do kołchozu, co oznacza, że H. R. w chwili repatriacji nie była właścicielką pozostawionej nieruchomości, a ponadto z akt sprawy nie wynika, żeby skarżąca była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Na marginesie Minister Skarbu Państwa wskazał, że nawet gdyby przedmiotowe nieruchomości nie zostały przejęte przez kołchoz na podstawie aktualnego stanu prawnego najprawdopodobniej strona i tak nie otrzymałaby pozostałej części rekompensaty. Z akt sprawy wynika, że cała nieruchomość została przekazana w drodze testamentu na rzecz M. M., po jej śmierci udział w spadku przeszedł w połowie na rzecz H. R. oraz A. M. (po którym z kolei całość spadku odziedziczył Skarb Państwa) zatem w niniejszym postępowaniu ustalając

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

wartość ewentualnej rekompensaty należałoby w pierwszej kolejności wartość nieruchomości pozostawionych pomnożyć przez połowę (gdyż taki udział spadkowy po M. M. posiada strona postępowania), tak ustalona wartość w oparciu o art. 13 ust. 2 ustawy zabużańskiej należałoby następnie pomnożyć przez 20% i od ustalonej kwoty - na podstawie ust. 3 ww. artykułu - odjąć jeszcze wartość zrealizowanego już prawa do rekompensaty (tj. zwaloryzowaną wartość nabytego prawa użytkowania wieczystego i lokalu. Dopiero, gdy ustalona w ten sposób kwota miała by wartość dodatnią, podlegałaby przekazaniu na rzecz strony postępowania. Uwzględniając to, że wartość nieruchomości pozostawionych - ustalona w oparciu o operat szacunkowy z 1994 r. - wyniosła ok. [...] tysięcy złotych, a wartość nieruchomości nabytej w ramach częściowej realizacji prawa do rekompensaty wyniosła około [...] tysięcy złotych, mało prawdopodobnym jest, aby ustalając na nowo powyższe wartości w oparciu o aktualne przepisy wskazana wyżej procedura obliczeń dała by wartość dodatnią.

Reasumując organ drugiej instancji podzielił pogląd wyrażony przez Wojewodę [...] w decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia H. R. prawa do rekompensaty z tytułu postawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2010 r., H. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. W jej ocenie zarówno decyzja pierwszej jak i drugiej instancji rażąco naruszają prawa człowieka w szczególności art. 1 Konwencji dotyczący własności. Skarżąca zauważyła, że z odpisu aktu notarialnego z dnia [...] maja 1932 roku zarejestrowanego w Sądzie Okręgowym w G. wynika, że ojciec skarżącej zapisał swojej żonie, a jej matce nieruchomości i ziemię i uczynił ją jej opiekunką. W myśl tego dokumentu prawo do majątku posiadały dwie osoby - matka skarżącej i skarżąca. H. R. zauważyła, że biorąc pod uwagę treść tego dokumentu niezrozumia jest dla niej późniejsza decyzja Sądu z [...] stycznia 1991 r., sygn. akt [...] o przyznaniu spadku w wymiarze [...] dla każdego, jeżeli we wcześniejszym dokumencie prawnym to jest w testamencie jest wyraźny zapis kto może otrzymać to mienie i zabudowania. Skarżąca podkreśliła, że ona jest jedyną córką M. N. z drugiego małżeństwa M. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że niezrozumiałym jest dla niej to dlaczego zgodnie z ustawą Vi udziału przypadająca na jej ojczyma przechodzi na Skarb Państwa.

Wnioskodawczyni podkreśliła, że ziemia i sad nigdy nie zostały oddane do kołchozu. Wyjaśniła, że ona sama nigdy nie podpisała żadnego dokumentu w myśl

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

którego zgodziłaby się na zabranie swojej ziemi. Ziemia została zabrana przez "odpowiednie służby". W wszystkich dokumentach repatriacyjnych wyraźnie jest napisane, że zarówno ona jak i jej rodzina zawsze byli Polakami. Wjeżdżając do Polski na granicy odebrano jej polskie dokumenty, które w jakikolwiek sposób mogły teraz pomóc przy załatwianiu spraw spadkowych. H. R. zaznaczyła, że zgodnie z ustawą z 8 lipca 2005 r. Polska zobowiązała się do zwrotu osobom przesiedlonym wartości majątku pozostawionego na kresach wschodnich. Mimo to jednak jej sprawy załatwiane są od 1999 r. i nadal uważa się, że nie ma ona praw do jakiegokolwiek zadośćuczynienia.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie Za niesłuszne uznał zarzuty wysuwane przez skarżącą w skardze. Jednocześnie poparł rozstrzygnięcie i uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W ocenie organu właściwie zinterpretowano i zastosowano odpowiednie przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.

Sąd zauważa, że zgodnie z art. 2 w związku z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może ubiegać się będący obywatelem polskim, spadkobierca właściciela tychże nieruchomości, tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w okolicznościach, o których mowa w art. 1 tej ustawy.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, że H. R. była właścicielką nieruchomości położonej w C., gm. H., pow. G., woj. B.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy brak odpisu (wypisu) z testamentu S. N., sporządzonego przed P. C. - notariuszem w G. w dniu 28 maja 1932 r.

Jednocześnie brak dowodu na to, że S. N. był właścicielem przedmiotowego mienia i dowodu na to, że po jego śmierci H. R. odziedziczyła nieruchomość położoną w C. W oświadczeniu złożonym w dniu 4 grudnia 1990 r. L. K. i J. T. podali, że H.

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

R. odziedziczyła po swym zmarłym w 1932 r. ojcu S. N. zabudowane gospodarstwo rolne i majątek ten pozostawiła przy repatriacji do Polski.

Zdaniem Sądu, oświadczenie to budzi wątpliwości Sądu, ponieważ okoliczności w nim podane, a dotyczące pozostawienia przez skarżącą mienia, nie są zbieżne z oświadczeniami H. R. złożonymi do akt sprawy.

Po pierwsze - z oświadczenia L. K. i J. T. nie wynika, że S. N. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie oświadczenie to nie może stanowić dowodu na to, że h. R. nabyła wskazane wyżej gospodarstwo rolne jako spadek po ojcu. Takim dowodem w niniejszej sprawie, jeżeli chodzi o nabycie w drodze spadkobrania mienia nieruchomego położonego za granicą - zgodnie z art. 1027 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 628 i 1108 Kodeksu postępowania cywilnego - mogło by być wyłącznie prawomocne postanowienie sądu spadku o stwierdzeniu nabycia spadku.

Po drugie - świadkowie oświadczyli, iż nieruchomość w C. nabyła po zmarłym w 1932 r. S. N. wyłącznie H. R. Z kolei w piśmie z dnia 17 września 2007 r. H. R. oświadczyła, że S. N. zmarł w 1933 r., a w testamencie cały majątek nieruchomy w tym gospodarstwo rolne w C. zapisał swojej żonie M. N. czyniąc ją jednocześnie główną opiekunką małoletniej H. R. W odwołaniu H. R. wskazała, że s. N. zmarł w 1932 r. i w testamencie zapisał cały swój majątek matce skarżącej M. i małoletniej córce H. Skarżąca podała też, że po pięciu latach M. N. wyszła za mąż za A. M. i przyjęła jego nazwisko.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostało jednoznacznie wyjaśnione, czy S. N. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości (brak dowodu potwierdzającego tytuł własności) i kiedy zmarł - 1932 r. czy 1933 r., kto po nim dziedziczył - żona, córka, czy obie te osoby (brak prawomocnego postanowienia, bądź postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku). Nie wiadomo również, czy - a jeżeli tak to - jaki wpływ na status prawny przedmiotowego mienia miało zawarcie związku małżeńskiego przez M. N. z A. M. W niniejszej sprawie nie zostało zatem wyjaśnione kogo należało uznać za właściciela (właścicieli), który w 1958 r. pozostawił przedmiotowe mienie. Brak wyjaśnienia tych okoliczności skutkuje tym, że nie wiadomo jaki status w niniejszej sprawie ma h. R. (czy należy ją uznać za spadkobiercę po właścicielu lub właścicielach, którzy pozostawili mienie, czy za właściciela pozostawionego mienia).

Sygn. akt I SA/Wa 1591/10

Wobec tego, że zarówno Wojewoda [...], jak i Minister Skarbu Państwa nie wyjaśnili wskazanych wyżej rozbieżności i nie dostrzegli opisanych wyżej braków w materiale dowodowym Sąd uznał, że organy przedwcześnie uznały H. R. za właścicielkę mienia pozostawionego w C. i odmówiły jej potwierdzenia prawa do rekompensaty. W tej sytuacji Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd podziela stanowisko organu, że osoba, o której mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. musiała być właścicielem nieruchomości zarówno w dniu 1 września 1939 r. jak i w momencie jej pozostawienia. Nie można jednak zgodzić się z Ministrem Skarbu Państwa, że wskazane w wyjaśnieniach skarżącej twierdzenie o "oddaniu gruntu wraz z zabudowaniami do kołchozu" stanowi dowód na to, że nastąpiło odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. Organ nie wyjaśnił, czy - a jeżeli tak to jakie - zdarzenie prawne wywarło skutek w postaci utraty prawa własności po stronie dotychczasowego właściciela. Wyjaśnienia skarżącej sugerują, że przedmiotowe gospodarstwo rolne mogło być objęte tzw. kolektywizacją rolnictwa w ramach której tworzono m.in. K. (rodzaj przymusowej spółdzielni rolniczej). W tego rodzaju podmiotach rolnik indywidualny - co do zasady - nie tracił swego tytułu prawnego do gruntu, natomiast grunt był obciążony bezterminowym użytkowaniem na rzecz tej wspólnoty.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] wezwie H. R. do udokumentowania prawa własności przysługującego S. N. do mienia położonego w C. oraz do wykazania na podstawie prawomocnego postanowienia bądź prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po S. N., kto dziedziczył po zmarłym. Organ pierwszej instancji wezwie również skarżącą do przedłożenia dowodu (dowodów) potwierdzających, kto w 1958 r. był właścicielem mienia pozostawionego w C. W dalszej kolejności, w zależności od poczynionych ustaleń, organ wyda stosowny akt.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.