Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1294/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.106§ 3 i 5
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: w zw. z art.233 § 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie NSA Jolanta Rajewska Małgorzata Borowiec (spr.) Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej "L." Spółki z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Po 542/04 w sprawie ze skargi "L" Spółki z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w R. na rzecz "L" Spółki z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy [...] kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Po 542/04 oddalił skargę "L" Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w R. decyzją z dnia [...], nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.), § 4 i § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. Nr 44, poz. 432), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...], nr [...] nakładającą na "L" Sp. z o.o. Spedycja i Transport Międzynarodowy karę pieniężną w wysokości 1 560 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że kara pieniężna została nałożona dnia [...] na przejściu granicznym w O., po przeprowadzeniu pomiaru dynamicznego obciążenia osi ciągnika z naczepą o nr rejestracyjnym [...], należącego do przedsiębiorstwa "L" Sp. z o.o. z [...] i stwierdzeniu przekroczenia na drugiej osi pojazdu dopuszczalnych norm nacisku ustalonych w rozporządzeniu. Dyrektor Izby stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze dynamicznej typu RPT 97–114, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 9 października 2001 r. nr 95/3146/01 wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją z dnia 28 kwietnia 1997 r. nr ZT 314/97 Prezesa Głównego Urzędu Miar do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej ważne świadectwo legalizacji z dnia 8 maja 2002 r. nr dziennika zgłoszeń 95/1525/2002, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi.

Dyrektor Izby Celnej w R. przedstawił szczegółowo kolejne etapy procesu ważenia i system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg, a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania.

Odnosząc się do powołanego przez Spółkę orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 7/98 oraz wyroku SN sygn. akt III RN 9/2000 organ odwoławczy wskazał, że orzeczenia te nie odnoszą się do przepisów prawnych, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przyznał, że zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 grudnia 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa z 2000 r. Nr 6, poz. 40) z dniem 30 czerwca 2002 r. utraciło moc. Jednakże w świetle art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636 ze zm.) zatwierdzenie przyrządu pomiarowego jest decyzją administracyjną Prezesa GUM i pomiarów na wadze można dokonywać do 31 października 2003 r. – póki waga ma ważne świadectwo legalizacji i obowiązuje decyzja nr ZT 314/97.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi "L" Sp. z o.o. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Spółka podniosła zarzut naruszenia art. 8 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach (Dz. U. Nr 55, poz. 248) w związku z art. 11 i 51 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów, ustawy o działach administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw, popełnione w związku z wydaniem decyzji na podstawie wyników ważenia pojazdu dokonanego na urządzeniu wagowym, którego stosowanie nie miało w świetle ww. przepisów podstawy prawnej. Ponadto, zdaniem skarżącej, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 10 § 1, art. 40 § 1, art. 45, art. 9, art. 6, art. 7, art. 61 § 1, art. 107 § 1 i art. 81 k.p.a.

Skarżąca wskazała, że protokół kontroli i decyzja organu pierwszej instancji zostały doręczone kierowcy, osobie nieupoważnionej do ich odbioru, a skarżąca dowiedziała się o wszczęciu postępowania już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji.

W decyzjach organów obu instancji nie ustosunkowano się do zastrzeżeń kierowcy, jakie odnotował w protokole kontroli pojazdu.

Ponadto, zdaniem Spółki urządzenia kontrolne wagi nie zapewniają sygnalizacji o błędzie, gdy pojazd przejeżdża przez wagę ze zmienną prędkością, jeśli prędkość ta mieści się w dopuszczalnych granicach.

Spółka wniosła o rozważenie możliwości stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, gdyby upoważnienie do wydania decyzji nie określało precyzyjnie zakresu wydawania decyzji i nie zostało podpisane przez uprawnioną osobę.

Zarzut naruszenia art. 7, art. 10 i art. 61 § 3 k.p.a. uzasadniono faktem, że nie poinformowano skarżącej o wszczęciu postępowania i o zamiarze wydania decyzji, przez co została ona pozbawiona możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W związku z tym nie można uznać protokołu z ważenia pojazdu jako podstawy do wydania decyzji, bowiem okoliczność faktyczna może być, na podstawie art. 81 k.p.a., uznana za udowodnioną tylko wtedy, kiedy strona miała możliwość wypowiedzenia się o tej okoliczności. Nie można uznać, że zatrudniony u niej kierowca jest jej przedstawicielem.

Strona skarżąca wniosła także o zobowiązanie Dyrektora Izby Celnej w R. do załączenia do akt sprawy upoważnienia do wydania decyzji dla osoby pod nią podpisanej, czyli dla Kierownika zmiany oraz dopuszczenie dowodu z tego dokumentu.

Dyrektor Izby Celnej w R. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznając skargę uznał, iż nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności zbadał zarzut podpisania decyzji przez osobę do tego nieupoważnioną. Wskazał, że ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych – Dyrektora Urzędu Celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ Naczelnika Urzędu Celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Odpowiadając na wezwanie Sądu o przedstawienie stosownego upoważnienia dla Kierownika zmiany, podpisanego pod decyzją organu pierwszej instancji z dnia 17 listopada 2002 r. nr [...], Naczelnik Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień Kierownika zmiany A. K. jest określony w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w R. z dnia 30 grudnia 1997 r. nr [...], art. 284 i 283 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) i decyzji nr [..] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia 10 czerwca 2002 r. nr [...]. W decyzji tej określono, że Zastępcy Dyrektora i Kierownicy Oddziałów mogą przekazać nadane im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym, zgodnie z podziałem kompetencji określonym w Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Celnego. W piśmie z dnia 14 grudnia 2005 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O. określił, iż Kierownik zmiany był upoważniony do podpisania decyzji na podstawie pkt 1.1.D Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy. W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w punkcie IV Karty, funkcjonariusz posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby. Tym samym, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie doszło do nieważności decyzji organu pierwszej instancji na skutek podpisania jej przez Kierownika zmiany A. K., bowiem działał on w granicach upoważnienia naczelnika urzędu celnego (art. 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych).

Następnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane, między innymi, za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość, w myśl ust. 2 b powołanego artykułu, określał załącznik do ustawy.

Przy pomiarze nacisku dla pojedynczej osi napędowej, w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 4 cytowanego rozporządzenia. Ponieważ kierowca nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym, Naczelnik Urzędu Celnego w R. nałożył na skarżącą, zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych, karę pieniężną w wysokości 1 560 zł.

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej typu RPT-97-114, przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiada ważne świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze w dniu 29 października 2002 r., a wagi tego typu zostały zatwierdzone do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 28 kwietnia 1997 r., nr ZT 314/97. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru stalowego tzw. ruletki, posiadającej świadectwo legalizacji wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze dnia 8 maja 2002 r., a warunki dokonywania pomiaru odpowiadały parametrom określonym w świadectwie legalizacji wagi.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że opisany szczegółowo przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a niezakwestionowany przez skarżącą, opis przebiegu ważenia odpowiada warunkom określonym w cytowanym zarządzeniu. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia), a także sposobu poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia). Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Z kolei każdorazowe pomniejszenie wyników ważenia o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2% zmierzonej masy całkowitej gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiaru wynikających z nieznacznego przyspieszania w granicach prędkości od 2 do 6 km/h. Ponadto podkreślono, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi.

Sąd pierwszej instancji nie znalazł również podstaw do uznania zarzutów skarżącej dotyczących rzekomych uchybień formalnych polegających na nieustosunkowaniu się do zastrzeżeń kierowcy wobec sposobu ważenia. Wbrew twierdzeniu skarżącej, w protokole z dnia 17 listopada 2002 r. ani też na dokumencie zatytułowanym "Wynik ważenia na wadze dynamicznej", nie ma żadnych zastrzeżeń kierowcy wobec sposobu ważenia. Ponadto stwierdził, że mając na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia, a także wskazane wyżej świadectwa legalizacji trzeba stwierdzić, że żądanie ponownego ważenia jest bezzasadne i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Z tych względów uznał, że protokół kontroli został słusznie przyjęty za podstawę ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji.

Jako nietrafny ocenił Sąd pierwszej instancji zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. przez wydanie decyzji z dnia [...] mimo braku przepisów określających sposób dokonywania pomiarów samochodów na wagach. Podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji i decyzji z [...] nie były bowiem jakiekolwiek przepisy regulujące sposób ważenia pojazdów, lecz wskazane prawidłowo w podstawach prawnych obu decyzji przepisy materialnoprawne.

Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że istotnie, podczas ważenia brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki. Jednakże skarżąca jest spółką prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy – profesjonalistą. Powinna zatem wiedzieć na podstawie powszechnie obowiązującego i należycie ogłoszonego prawa, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i art. 40b ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych i rzeczą organów Spółki było zadbać, by w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba, posiadająca upoważnienie do reprezentowania Spółki w owym postępowaniu administracyjnym.

Nie było zatem żadnych przeszkód by Spółka – precyzując należycie zakres pełnomocnictwa udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem w trasę, bowiem w sferze doświadczenia życiowego mieściła się świadomość, że w długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy (od kilku godzin do kilku dni), udzielenie takiego pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w związku z art. 40 § 2 k.p.a. już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, iż skarżąca trafnie podnosi, że organ pierwszej instancji nie zawiadomił jej o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 k.p.a.), doręczając odpis decyzji pierwszej instancji kierowcy, a nie osobie uprawnionej do odbioru pism w lokalu siedziby Spółki (art. 45 i art. 40 § 2 k.p.a.) i nie umożliwił wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 k.p.a.). Jednakże owe uchybienia formalne nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W sprawie nie doszło także do naruszenia art. 9 k.p.a. Skarżąca nie przedłożyła bowiem żadnego dowodu, wskazującego na nieprawidłowość pouczeń udzielanych kierowcy na stanowisku pomiarowym. Charakter urządzenia, jakim jest waga z wysoko wyspecjalizowanym oprogramowaniem, posiadająca właściwe świadectwo legalizacji, pozwala na przyjęcie, że sposób przeprowadzenia ważenia był prawidłowy.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą Ppsa skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła "L." Sp. z o.o. i zaskarżając go w całości zarzuciła naruszenie przepisów postępowania:

1) art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na niewzięciu pod uwagę z urzędu wszystkich okoliczności wynikających z akt sprawy, a w szczególności faktu, że decyzja organu celnego pierwszej instancji została oparta na okolicznościach, które nie zostały udowodnione; decyzja organu celnego pierwszej instancji została oparta na niewłaściwie przeprowadzonym postępowaniu dowodowym; decyzja organu drugiej instancji utrzymywała w mocy decyzję, która nie posiadała właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego; oparciu wyroku na okolicznościach, które nie zostały wykazane w toku procesu i nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy,

2) art. 106 § 3 i 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niewłaściwej ocenie materiału dowodowego i przekroczeniu zasad swobodnej oceny dowodów z dokumentów zawnioskowanych przez stronę oraz obrazę prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 268a Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że osoba podpisująca decyzję w imieniu Naczelnika UC O. była prawidłowo upoważniona do wydawania decyzji administracyjnych.

Powołując się na powyższe naruszenia prawa Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd pierwszej instancji powinien z urzędu wziąć pod uwagę fakt, że decyzja została oparta na jednym dowodzie, tj. protokole ważenia. Przed wydaniem decyzji Spółka nie mogła się wypowiedzieć co do przeprowadzonego dowodu a zatem okoliczności z niego wynikające nie zostały udowodnione. Sąd co prawda prawidłowo ustalił, że kierowca kontrolowanego pojazdu nie był reprezentantem Spółki, lecz z okoliczności tej nie wysnuł oczywistego wniosku, że protokół ważenia nie mógł być uznany za dowód w sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że uchybienie procesowe w postaci braku reprezentanta Spółki nie mogło skutkować uchyleniem decyzji, albowiem strona wszelkie zarzuty mogła podnieść w odwołaniu od decyzji. Nadto Sąd pierwszej instancji uznał, że odstąpienie od zasady z art. 10 § 1 k.p.a. mogło w niniejszej sprawie nastąpić. Jednakże w uzasadnieniu wyroku nie wskazał, jaki przepis procesowy uprawnia organy celne od odstąpienia od ogólnych zasad prawa administracyjnego przy wydawaniu decyzji w sprawie wymierzenia kar pieniężnych za przejazd pojazdem ponadnormatywnym bez wymaganego zezwolenia. Zdaniem skarżącej w prawie polskim brak jest takiego przepisu, stąd też organy celne złamały prawo uniemożliwiając stronie czynny udział w postępowaniu. Sąd pierwszej instancji uznał, że odstąpienie od tej zasady uzasadniała treść art. 10 § 2 k.p.a., albowiem groziłoby to niezwykle dotkliwym zakłóceniem pracy organu celnego co skutkowałoby niepowetowanymi stratami materialnymi. Zdaniem skarżącej Sąd oparł swoje stanowisko na okolicznościach, które nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy, albowiem z żadnego dowodu nie wynika, aby istniała choćby najmniejsza groźba jakiejkolwiek straty materialnej. W ocenie Sądu pierwszej instancji dopuszczenie do postępowania uprawnionego przedstawiciela strony pociągnęłoby niezwykle dotkliwe zakłócenie funkcjonowania organów celnych. Skarżąca uważa taki pogląd za błędny, albowiem wykonywanie przez organ administracji obowiązków ustawowych nigdy nie może być potraktowane za dotkliwe zakłócenie jego funkcjonowania. Generalnie należałoby uznać, że żaden przepis prawa polskiego nie każe organowi administracji celnej wydawać decyzje w takiej sprawie natychmiast po dokonaniu ważenia pojazdu. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby prawidłowo przeprowadzić postępowanie administracyjne zgodnie z przepisami. Skoro przed wydaniem decyzji nie został z nim zapoznany upoważniony reprezentant skarżącej to decyzja nie była oparta na prawidłowo przeprowadzonym dowodzie. Przed wydaniem wyroku Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę faktu, że organy celne nie podjęły żadnych działań zmierzających do zapewnienia skarżącej udziału w postępowaniu. Autor skargi kasacyjnej zaznaczył, że skarżąca nie ma prawnego obowiązku upoważniania wszystkich swoich pracowników do reprezentacji Spółki. W tym zakresie obraza przepisów postępowania miała istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem skarżącej nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie był fakt, że kontrolowany kierowca nie posiadał podstawowej wiedzy prawniczej. Złożenie przez niego na protokole kontroli uwagi, "Nie zgadzam się ze wskazaniem wagi" powinno być przez organy celne potraktowane jako wniosek dowodowy. Sąd pierwszej instancji winien był wziąć tę okoliczność pod uwagę i rozważyć, czy nie ma podstaw do przypisania oświadczeniu kierowcy właściwego, dla chwili jego składania, znaczenia. Uzasadnienie wyroku takich rozważań nie zawiera. Kierowca składając tego typu oświadczenie nie mógł mieć na myśli nic innego jak tylko powtórne dokonanie pomiaru. Pomiar taki powinien być dokonany, albowiem organ administracji ma ustawowy obowiązek dążyć do wnikliwego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter tej decyzji postępowanie dowodowe w sprawie winno być przeprowadzone wnikliwie, rzetelnie i dokładnie. Ta okoliczność powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd rozpoznający sprawę z urzędu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie ugruntowało się stanowisko, zgodnie z którym zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powoływała się na określone ważkie dla sprawy okoliczności, jest oczywistym uchybieniem, skutkującym wadliwość decyzji. Skarżąca podkreśliła, że wobec braku odmiennych dyspozycji ustawowych organy uprawnione do kontroli pojazdów wykonujących międzynarodowy transport drogowy powinny, w postępowaniu zmierzającym do wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drogach publicznych bez zezwolenia lub niezgodnie z warunkami określonymi w zezwoleniu, kierować się regułami procedury administracyjnej. Rozstrzygnięcia o obciążeniu podmiotu karą z tego tytułu, powinny zostać poprzedzone przeprowadzeniem wszelkich czynności niezbędnych do prawidłowego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, co z kolei uzależnione jest od właściwego i wyczerpującego zebrania dowodów, a następnie ich wszechstronnego rozważenia i oceny, zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego określonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z przepisem art. 7 k.p.a. organ administracji w toku postępowania administracyjnego przede wszystkim winien stać na straży praworządności oraz podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. W myśl wskazanej wyżej zasady ogólnej, w toku całego postępowania należy także uwzględnić słuszny interes indywidualny stron tego postępowania, który z reguły nie pokrywa się z interesem społecznym. Niedopuszczalne jest zatem dokonywanie ustaleń stanowiących podstawę do władczego rozstrzygania o prawach lub obowiązkach podmiotów stosunku administracyjno-prawnego, w sposób dowolny i arbitralny, z pominięciem kodeksowych reguł postępowania dowodowego.

Dyrektor Izby Celnej w R. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie podnosząc, iż skarżąca nie wskazała, co konkretnie uszło uwadze Sądu lub na jaką okoliczność niewynikającą z akt sprawy Sąd się powołał. Ponadto zdaniem organu, przedłożony Sądowi dokument Karta zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariusza odnoszący się do funkcjonariusza, który podpisał decyzję – ma wszelkie cechy konieczne dla uznania go za upoważnienie w rozumieniu art. 268a k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty Sąd drugiej instancji uznał za trafne.

Jako niezasadny oceniono zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. poprzez uznanie, że w rozpoznawanej przez organ sprawie nie miał zastosowania art. 10 § 1 k.p.a. Prawo czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym stanowi jedną z naczelnych zasad tego Kodeksu. Możliwość odstąpienia od tej zasady określa § 2 art. 10 k.p.a. Dotyczy to sytuacji, w której zapewnienie prawa czynnego udziału strony w postępowaniu groziłoby niepowetowaną szkodą materialną. Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Ważenie pojazdu w celu sprawdzenia nacisku poszczególnych osi na drogę jest wykonywane w chwili przekroczenia granicy. Jest ono podstawową czynnością postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Mając na uwadze długi okres oczekiwania przez samochody ciężarowe na przekroczenie granicy stosowanie do tej czynności zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. w przypadku, gdy w pojeździe nie znajduje się osoba będąca przedstawicielem bądź pełnomocnikiem strony, groziłoby paraliżem przejścia granicznego. Bezwzględne wymagania prawidłowej reprezentacji strony spowodowałoby znaczne utrudnienia w pracy organów celnych i groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi. Z tych względów stwierdzić należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w sprawie miał zastosowanie art. 10 § 2 k.p.a.

Trafny jest natomiast zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 106 § 3 i 5 ustawy P.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 k.p.a. Ocena przeprowadzonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dowodów z dokumentów w postaci decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w R. z dnia [...] nr [...] i decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [..] nr [...] oraz Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji nr [...] oraz pisma Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] i wyprowadzenie wniosku, że Kierownik zmiany A. K., którego podpis znajduje się pod decyzją z dnia [...] działał z upoważnienia Naczelnika Urzędu Celnego w O. było błędne.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym stwierdza, iż z art. 268a k.p.a. wynika, że organ administracji może upoważnić na piśmie pracowników kierowanej przez siebie jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do wydawania decyzji administracyjnych. W piśmiennictwie powszechnie przyjmuje się, że upoważnienie musi być skierowane do konkretnego pracownika, a nie osoby zajmującej określone stanowisko. Powinno ono określać rodzaj spraw, które z upoważnienia organu może on załatwiać (por. Cz. Martysz [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, t. II, s. 601–603). Podobne stanowisko przyjęto także w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 349/05, z dnia 11 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 834/06, sygn. akt I OSK 832/06, sygn. akt I OSK 833/06.

Z decyzji nr [...] Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] wydanej na podstawie art. 283 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) wynika, że do podejmowania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w O. upoważnieni zostali Zastępca Naczelnika oraz Kierownicy Oddziałów (§ 1). Stosownie do § 2 tej decyzji "osoby wymienione w § 1 mogą przekazać nadane im uprawnienia kierownikom komórek organizacyjnych oraz funkcjonariuszom celnym, zgodnie z podziałem kompetencji określonym w Regulaminie Organizacyjnym Urzędu Celnego w O.. Obowiązki i uprawnienia nadane przez Naczelnika Urzędu lub za jego zgodą określa się w kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy". Analiza tej decyzji prowadzi do wniosku, iż jest to akt generalny o charakterze wewnętrznym, a nie akt indywidualny upoważniający konkretnego wskazanego z imienia i nazwiska funkcjonariusza celnego do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w O.. Decyzja ta nie jest zatem upoważnieniem, o którym mowa w art. 268a k.p.a.

Ponadto zauważyć należy, że podstawy prawnej do upoważnienia funkcjonariuszy celnych do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego nie mógł stanowić żaden z punktów art. 283 Kodeksu celnego powołany w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w O. nr [...] z dnia [...], ani też art. 284 § 2 Kodeksu celnego powołany w podstawie prawnej decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w R. nr [...] z dnia [...]

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie rozważył, czy odpowiednie postanowienie zawarte w Karcie zakresu obowiązków i uprawnień Kierownika zmiany A. K. można uznać za indywidualne upoważnienie do wydawania decyzji w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego w O.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 2 lit. b/ i § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).