Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 897/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-07-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2; art. 255; art. 258 § 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. F. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

K. F. wnosząc skargę na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej wystąpił z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 12 maja 2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, posiada mieszkanie o pow. [...] m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce 10 wniosku oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 1.398,12 zł miesięcznie, zaś jego żona z tego samego tytułu w wysokości 642,57 zł. W uzasadnieniu wniosku podniósł, iż jest osobą chorą, dlatego ponosi znaczne wydatki na leczenie.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 7 czerwca 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 21 czerwca 2010 r., w którym podał jak przedstawiają się jego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem. Jednocześnie oświadczył, iż żadnych oszczędności i majątku ruchomego ani on ani jego żona nie posiada. Do pisma załączył kserokopie następujących dokumentów: powiadomienia o wysokości opłat za mieszkanie z 12 maja 2010 r. oraz rozliczenia wody z 12 maja 2010 r.

Zarządzeniem z 24 czerwca 2010 r. ponownie wezwano wnioskodawcę do udzielenia informacji czy on sam bądź jego żona posiada rachunki bankowe oraz do złożenia wyciągów z takich rachunków z okresu ostatnich 3 miesięcy.

Pismo sporządzone w wykonaniu powyższego zarządzenia zostało doręczone do rąk dorosłego domownika wnioskodawcy w dniu 17 czerwca 2010 r. (potwierdzenie na k. 43 akt sądowych), mimo tego skarżący nie udzielił odpowiedzi i nie złożył żądanych dokumentów.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym – na podstawie art. 256 p.p.s.a. – rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3) wypisy z rejestrów urzędowych;

4) odpisy aktualnych bilansów;

5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjna gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się – z uwagi na stan sprawy – iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 12 maja 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy skarżący bądź jego żona posiadają zasoby pieniężne, zwłaszcza środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym.

Wprawdzie w piśmie procesowym z 21 czerwca 2010 r. wnioskodawca opisał jak przedstawiają się jego miesięczne wydatki oraz oświadczył, iż nie posiada oszczędności pieniężnych, jednakże nie wskazał, czy on sam bądź jego małżonka posiadają zasoby pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, jak również nie wykonał drugiej części zarządzenia z 12 maja 2010 r., tj. nie nadesłała wskazanych dokumentów.

Z tego powodu ponownie został wezwana do złożenia oświadczenia w zakresie posiadanych ewentualnie rachunków bankowych oraz przedstawienia wyciągów z takich rachunków, które to wezwanie pozostało już bez odpowiedzi.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku odpowiedzi na pytanie o posiadanie środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym. W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Podkreślić należy, iż nie można uznać za odpowiedź na pytanie o zasoby pieniężne lokowane na rachunku bankowym oświadczenia wnioskodawcy – złożonego w piśmie z 21 czerwca 2010 r. – iż nie posiada oszczędności, albowiem w subiektywnej ocenie wnioskującej strony ewentualnie posiadane zasoby pieniężne gromadzone na rachunku bankowym nie muszą być tożsame z "oszczędnościami" w potocznym tego słowa znaczeniu. Poza tym dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy nie jest tylko istotne jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie, bądź też jakie są przyczyny, że posiadając stałe źródło dochodów nie dysponuje zasobami pieniężnymi w danym okresie.

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawcę wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazał on, że w odniesieniu do jego osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym (na obecnym etapie wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł ) z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.