Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1849/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 60 ust. 1 pkt 3, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e, ust. 2f  , art.106 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ Protokolant referent Katarzyna Kubik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego . z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz", "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735; dalej: "k.p.a.") oraz art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. 2020 r. poz.1876 ze zm.; dalej: "u.p.s.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. Burmistrz ustalił J.B. (dalej: "skarżąca") jako osobie zobowiązanej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2b u.p.s., opłatę za pobyt ojca W.K. w Domu Spokojnej Starości dla osób niepełnosprawnych w [...] w ten sposób, że zobowiązała ją do wniesienia odpłatności za okres 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w wysokości 1068,14 zł miesięcznie oraz za okres 1 stycznia 2020 r. do 25 stycznia 2020 r. w wysokości 861,50 zł.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji, skarżąca wniosła od wydanej decyzji odwołanie. Zdaniem skarżącej nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jej ojca, ponieważ zmarł on w dniu 25 stycznia 2020 r. Działania organu są zatem bezprawne. Nadto organ nie może domagać się i pobierać opłatę z mocą wsteczną. Skarżąca podniosła również, że w sprawie SKO orzekało już dwukrotnie, wobec czego nie powinno przekazywać sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, lecz postępowanie umorzyć, gdyż w ten sposób narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania. Skarżąca wraz z mężem posiada rozdzielność majątkową, wobec czego organ nie może uwzględniać dochodu męża przy ustalaniu opłaty. Nie uwzględniono natomiast wydatków i kosztów zobowiązanej.

Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2021 r. SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że wobec ustalenia, że mieszkaniec nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania, organ I instancji zobligowany był do ustalenia kolejnych podmiotów, które winny opłatę taką ponosić, a krąg tych osób wynika wprost z mocy ustawy (art. 61 ust. 1 u.p.s.). SKO wskazało, że miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...] zgodnie z Zarządzeniem Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...] wynosi od 1 lutego 2019 r. - 3098,00 zł miesięcznie. W.K. nie ponosił pełnej odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej w przedmiotowym okresie, w związku z czym ustalono, że podmiotem zobowiązanym do ponoszenia opłaty zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. są dzieci wymienionego J.B. i J.K.

Jak następnie wskazał organ odwoławczy, z analizy akt sprawy wynika, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca uchylała się od współpracy z organem. Wielokrotnie wskazywała, że brak jest podstaw do pobierania od niej żądanej opłaty i nie widzi możliwości zawarcia umowy z MOPS oraz uniemożliwiała aktualizację wywiadu środowiskowego. Mając na uwadze okoliczności sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca miała zatem świadomość zarówno tego, że ciąży na niej obowiązek pokrycia kosztów pobytu ojca w domu pomocy społecznej, jak i tego w jaki sposób wysokość odpłatności jest ustalana. W ocenie SKO wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony na skutek świadomego działania skarżącej, a ustalenie jej aktualnej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej oraz dokonanie analizy i oceny tej sytuacji i sformułowanie na tej podstawie wniosków, stało się niemożliwe. Organ nie miał zatem możliwości weryfikacji ograniczenia, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Kolegium wyjaśniło, że w pierwszej kolejności organ winien dążyć do zawarcia z osobą zobowiązaną umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku, gdyby do jej zawarcia nie doszło, winien ustalić wysokość opłaty w drodze decyzji administracyjnej. W ocenie SKO organ I instancji dopełnił wszystkich koniecznych czynności, celem zawarcia umowy i mimo ich podjęcia do jej zawarcia nie doszło. Zdaniem Kolegium organ I instancji miał zatem wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Jednocześnie przepis ten wyklucza ustalanie jakichkolwiek dochodów rodziny przy wydawaniu decyzji ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, zaś wystarczające do zastosowania tej regulacji jest znalezienie się w kręgu osób w nim wskazanych oraz odmówienie zawarcia umowy i niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu.

Odnosząc się do zarzutu, że decyzja działa z mocą wsteczną, SKO wskazało, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, ponieważ konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. taki, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca wniosła o uchylenie powyższej decyzji w całości oraz umorzenie postępowania, zarzucając organowi wydanie decyzji ze złamaniem prawa, obrazę praw materialnych i niematerialnych, stronniczość, powierzchowność, brak właściwego zapoznania się z problematyką, brak posiłkowania się aktami poprzednich spraw, dotyczącymi de facto tego samego przypadku i usankcjonowanymi już wcześniej przez Kolegium. Wniosła o załączenie akt tych spraw do niniejszej sprawy oraz pełnej dokumentacji prowadzonej przez MOPS w zakresie odpłatności za pobyt jej ojca w DPS od 2013 r.

Skarżąca uważa, że MOPS nie wywiązywał się ze swoich obowiązków względem jej ojca, zatem nie ma podstaw do żądania od niej uiszczenia spornej opłaty. Zarzuciła, że MOPS próbuje wymusić od niej rzeczoną opłatę, w sytuacji kiedy to sama Gmina winna ponosić tą opłatę, do czego wcześniej się zobowiązała, a decyzja w tym przedmiocie nie została uchylona. Podniosła, że decyzja została wydana z mocą wsteczną, jej ojciec zmarł, a wydanie decyzji odnośnie okresu sprzed daty jego śmierci jest prawnie niedopuszczalne. Ponadto zdaniem skarżącej orzekanie przez organ I instancji po raz trzeci było bezprawne, a postępowanie winno podlegać umorzeniu. W jej ocenie uzasadnienie decyzji Kolegium z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] jest adekwatne w niniejszej sprawie, ponieważ stan prawny się nie zmienił, co stanowi zatem podstawę do uchylenia wszystkich decyzji MOPS w [...] w sprawie jej odpłatności za pobyt ojca w ośrodku opieki. Od wcześniej wydawanych w sprawie decyzji organu odwoławczego uchylających decyzje Burmistrza i umarzających postępowanie dotyczące ponoszenia omawianej odpłatności przez skarżącą organ ten się nie odwołał do WSA w Rzeszowie, co oznacza, że akceptuje wskazaną tam argumentację. Skarżąca podniosła również, że nie jest prawdą jakoby odmówiła przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Opisała szereg czynności, które podejmowała i które w jej ocenie prowadzą do przeciwnych wniosków, m.in. wyrażała chęć spotkania, jednak ze względu na sytuację życiową - pod szczególnymi warunkami, wielokrotnie informowała organ o swojej sytuacji życiowej, zwracała się o pomoc w ratowaniu majątku ojca, jak również w przeniesieniu ojca do innego ośrodka. Zwróciła uwagę na przysługujące jej zgodnie z przepisami k.p.a. prawo odnowy zeznań. Podniosła, że MOPS nie zwracał się o ponoszenie tej odpłatności do opiekuna prawnego jej ojca – A.J., co mógł uczynić na podstawie art. 61 ust. 2a u.p.s. Zdaniem skarżącej MOPS nie miał również prawa domagać się złożenia oświadczeń o dochodach jej i jej męża, ponieważ sprawa nie dotyczy przyznania świadczenia na podstawie u.p.s., lecz ustalenia odpłatności.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] zobowiązującą skarżącą do wniesienia odpłatności za pobyt ojca W.K. w Domu Pomocy Społecznej od dnia 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. w wysokości 1.068 zł miesięcznie oraz za okres od 1 stycznia 2020 r. do 25 stycznia 2020 r. w wysokości 861,50 zł.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił między innymi art. 61 u.p.s.

Zgodnie z tym przepisem: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

2. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

2a. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2.

2b. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

2c. W przypadku, o którym mowa w ust. 2a, art. 103 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

2d. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

2f. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

3. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

4. Dochód mieszkańca domu podejmującego pracę ze wskazań terapeutyczno-rehabilitacyjnych lub uczestniczącego w warsztatach terapii zajęciowej, stanowiący podstawę naliczania opłaty, zmniejsza się o 50% kwoty otrzymywanej z tytułu wynagrodzenia za tę pracę lub o kwotę odpowiadającą wysokości kieszonkowego wypłacanego z tytułu uczestnictwa w tych warsztatach.

Ten obszernie przedstawiony mechanizm wskazuje przede wszystkim na obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, a następnie zasady tej odpłatności.

W sprawie bezsporne jest, że skarżąca jako córka mieszkańca DPS zobowiązana jest do uiszczania opłaty za pobyt w DPS. Ojciec skarżącej przebywa w DPS od 14 marca 2014 r. do 25 stycznia 2020 r. Wysokość kosztów utrzymania mieszkańca w DPS, wynika z zarządzeń Starosty [...]. Organy obu instancji jako podstawę tych ustaleń przyjęły tak dla okresu od 1 października 2020 r., jak i dla okresu od 1 stycznia do 25 stycznia 2020 r. zarządzenie Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. Nr [...], zgodnie z którym średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] wynosił 3.098,00 zł., podczas gdy na podstawie zarządzenia Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...] w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej w powiecie rzeszowskim, w roku 2020 ( Dz.Urz. Woj.Pod. [...] r., poz. [...]) koszt ten wynosił 3.400,00 zł. Z uwagi jednak na to, że uchybienie to wiązałoby się z ustaleniem wyższej opłaty Sąd uznał, że uchybienie to, jako powodujące negatywne skutki dla skarżącej nie może zostać wzięte pod uwagę.

Kwestią niebudzącą w sprawie wątpliwości, ale również nie podlegającą ocenie w niniejszej sprawie jest wysokość ponoszenia opłaty przez mieszkańca DPS. Odrębną decyzją ustalono opłatę W.K. w wysokości odpowiadającej 70 % osiąganych dochodów.

Decyzją Burmistrza [...] z [...] czerwca 2016 r., nr [...] zmienioną decyzją z [...] marca 2017 r., nr [...] ustalono W.K. opłatę w wysokości 70 % dochodów od marca 2014 r. do 28 lutego 2015 r., w wysokości 993,78 zł miesięcznie od 1 marca 2015 r. do 24 września 2015 r., w wysokości 1.031,58 zł miesięcznie od 25 września 2015 r. do 29 lutego 2016 r., w wysokości 788,69 zł miesięcznie, od 1 marca 2016 r. 799,44 zł, od lutego 2017 r. w wysokości 961,72 zł.

Nie ulega także wątpliwości, że ustalona opłata nie pochłania całej kwoty odpłatności choć stanowi maksymalne przewidziane w ustawie obciążenie tej osoby.

W wyżej powołanych decyzjach ustalono również, że J.B. oraz J.B. ponoszą koszty w wysokości 0 zł, pozostałą odpłatność do wysokości pełnego średniego kosztu utrzymania zastępczo pokrywać miała Gmina.

Na podstawie art. 4 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1690):

1. Decyzje ustalające opłatę mieszkańca domu pomocy społecznej za pobyt w tym domu, wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują moc.

2. Decyzje lub umowy ustalające opłatę osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej w art. 1, za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wydane lub zawarte przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują moc do dnia w nich określonego, jednak nie dłużej niż do dnia 1 stycznia 2021 r. ( ustawa weszła w życie 4 października 2019 r.).

W świetle tych przepisów organ prawidłowo pomniejszył opłatę za pobyt mieszkańca DPS o wysokość opłaty ustaloną względem podopiecznego.

W decyzjach z [...] czerwca 2016 r. i [...] marca 2017 r. nie ustalono opłat względem pozostałych zobowiązanych, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., by twierdzić, że ustalone decyzjami opłaty zachowały moc.

Podkreślić należy, że w każdym przypadku, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, rolą organu prowadzącego postępowanie jest poszukiwanie osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., które zyskują status stron w postępowaniu kończącym się decyzją ustalającą odpłatność za pobyt. ( Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2021 r. I OSK 417/20, to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika to z publicznoprawnego charakteru obowiązku ponoszenia odpłatności za osobę względem, której ciąży obowiązek alimentacyjny. Oznacza to, że zarówno w sytuacji, gdy nie ustalono osób obowiązanych do ponoszenia tej opłaty, a takie osoby są, jak również, gdy ustalono te osoby, jednak stwierdzono, że ich sytuacja dochodowa nie pozwala na danym etapie na ponoszenie ciężaru opłaty, organ obowiązany jest do podjęcia działań, w pierwszym przypadku, zmierzających do ustalenia zobowiązanych, w drugim zaś do ustalania czy ich sytuacja w czasie pobytu mieszkańca w DPS nie uległa zmianie w sposób dezaktualizujący ustalenie opłaty na poziomie 0 zł.

Na podstawie art.106 ust. 5 u.p.s.: decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Zatem decyzja z dnia [...] marca 2017 r., na którą powołuje się skarżąca, wbrew jej twierdzeniom nie oznaczała, że określony nią ład nie ulegnie zmianie.

Podjęte przez organ działania celem ustalenia sytuacji dochodowej zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS J.K. i J.B., były w pełni usprawiedliwione. Ostatecznie doprowadziły do ustalenia, że J.K. z uwagi na sytuację dochodową nie kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności, co zostało ustalone decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...]. Z kolei o wysokości nałożonej na skarżącą odpłatności zadecydowało uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i ustalenie odpłatności w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane w ust. 1 pkt 2.

Zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s.: w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, w wysokości proporcjonalnej do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia ( ust. 2f).

Okoliczności sprawy wskazują na prawidłowość zastosowania przez organ wskazanego przepisu.

Z przebiegu postępowania, udokumentowanego stosownymi dokumentami wynika, że próba przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu środowiskowego jak też próba podjęcia negocjacji zawarcia umowy w zakresie pokrycia kosztów pobytu ojca w DPS nie przyniosła oczekiwanego rezultatu.

Pismem z 9 października 2018 r. zwrócono się do skarżącej o skontaktowanie się z organem celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W dniu 31 października 2018 r. MGOPS w [...] wskazał, że skarżąca nie stawiła się na wywiad środowiskowy. Podjęte przez organ próby ustalenia dochodu poprzez skierowanie wniosku do Naczelnika Urzędu Skarbowego skończyło się wniesieniem przez skarżącą skarg na przetwarzanie danych osobowych.

Skarżąca wezwana pismem 8 grudnia 2020 r. o skontaktowanie się z organem w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w piśmie z 21 grudnia 2020 r. podważyła potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podniosła, że niemożliwe jest ustalenie opłaty za okres poprzedzający wydanie decyzji, dodatkowo podniosła, że jej mąż jest bezrobotny i istnieje między nimi rozdzielność majątkową. Zakwestionowała również decyzje Kolegium, które jej zdaniem powinno uchylać decyzje organu I instancji w całości a nie przekazywać sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jednocześnie podniosła, że decyzja Burmistrza [...] obciążająca odpłatnością Gminę [...] nie została cofnięta i pozostaje w mocy, w związku z czym powstaje ryzyko podwójnej odpłatności w sytuacji nałożenia także na nią opłaty.

Podobnie wyglądała sytuacja w zakresie podjętej próby negocjacji warunków umowy o ponoszenie kosztów odpłatności za pobyt ojca w DPS. Pierwszy wyznaczony w tym zakresie termin upłynął po dniu doręczenia skarżącej wezwania ( podwójne awizo), na co zwróciła uwagę w piśmie z 9 stycznia 2020 r., w którym dodatkowo, podobnie jak w poprzednich pismach wskazała na brak podstaw do nałożenia na nią opłaty, a co za tym idzie prowadzenia negocjacji. Organ uwzględniając zarzuty dotyczące wyznaczonego terminu negocjacji ponownie wyznaczył termin na dzień 19 lutego 2021 r., w godzinach pracy urzędu, co także skarżąca zakwestionowała wskazując, że w tych godzinach pracuje.

Wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 – art. 107 ust. 1 u.p.s. Wbrew zarzutom skarżącej dotyczy to również odpłatności za pobyt w DPS. Wywiad jest specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, będący podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. Na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. tj. umożliwienie dokonania oceny rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. Zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest nie tylko uprawnieniem ale i obowiązkiem organu przyznającego środki pomocowe. Mając zatem na uwadze powinność wynikającą z tego przepisu, jak również zachowanie skarżącej, za w pełni uzasadnione należy ocenić zakwalifikowanie tego zachowania, jako spełniające znamiona wymienione w art. 61 ust. 2e u.p.s.

Skarżąca kwestionuje przyjęty przez organ brak współdziałania, podnosząc, że wielokrotnie informowała organ o swojej sytuacji dochodowej, a także proponowała wysokość odpłatności za pobyt ojca w DPS. Okoliczności te nie zostały jednak wykazane. Akta przedstawiają działanie organu zmierzające do ustalenia dochodu skarżącej, podjęte próby negocjacji zawarcia umowy, próby ustalenia terminu do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na co, jak wyżej wskazano, skarżąca odpowiedziała jedynie pismami, konfrontując stanowisko organu. Podkreślić również należy, że niemożliwe jest zastąpienie wywiadu środowiskowego innym dowodem. Zatem składane przez skarżącą pisma z wyjaśnieniami dotyczącymi sytuacji majątkowej niemające takiego waloru nie mogły stanowić dowodu na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej. Całkowicie bezzasadne jest powoływanie się przez skarżącą na wynikające z art. 83 k.p.a. prawo do odmowy składania zeznań. Z uwagi na bezwzględny wymóg przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w którym skarżąca powinna udzielić odpowiedzi na zadawane pytania, przepis ten nie będzie miał zastosowania. W przypadku przyznawania świadczeń, uzależnionych od ustaleń wywiadu środowiskowego, brak udzielonej odpowiedzi szkodzi wnioskodawcy.

Przepisy u.p.s. wyraźnie przewidują to w art. 61 ust. 2e u.p.s.

Bezzasadne są również stawiane przez skarżącą zarzuty odnośnie objęcia decyzją okresu wstecz.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 wskazał, że obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. NSA podkreślił, że to ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje, począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Należy przy tym podkreślić, że uchwała ta została podjęta w celu wyjaśnienia przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Przepis art. 269 § 1 p.p.s.a. nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Również nie może odnieść oczekiwanego rezultatu próba uwolnienia się od odpowiedzialności za ponoszenie opat za pobyt w DPS poprzez stwierdzenie, że Gmina zobowiązała się do ponoszenia opłat w zakresie nie objętym obowiązkiem podopiecznego. Krąg podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt w DPS określa art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. Są nimi: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Obowiązek odpłatności obciąża wymienione podmioty w kolejności określonej ustawą, jeżeli zatem osoba umieszczona w DPS nie jest w stanie ponosić pełnych kosztów pobytu, obowiązek wnoszenia tych opłat spoczywa kolejno na małżonku, a w następnej kolejności na zstępnych oraz wstępnych, na końcu zaś na gminie. Określony w art. 60 ust. 1 pkt 3 u.p.s. obowiązek gminy w zakresie odpłatności ma charakter gwarancyjny, powstaje w zakresie, w jakim pozostałe podmioty obowiązane do wnoszenia opłat nie pokrywają kosztów pobytu (art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s.).

Nałożenie aktualnie zaskarżoną do Sądu decyzją obowiązku opłaty na skarżącą nie oznacza zdublowania obowiązków skarżącej i Gminy. Nadal pozostaje bowiem kwota niepokryta przez obowiązek płatniczy mieszkańca i skarżącej. Jak wyżej wskazano J.K. – brat skarżącej, ze względu na ustaloną sytuację dochodową nie ponosi odpłatności. Zgonie zaś z art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W przypadku skarżącej będzie to zatem połowa kwoty. Różnice pomiędzy średnim kosztem pobytu mieszkańca w DPS, należnością mieszkańca oraz należnością skarżącej ponosić będzie Gmina. Zatem nie można mówić o dublowaniu obowiązku.

Odnośnie do zgłaszanej przez skarżącą gotowości zawarcia umowy dotyczącej odpłatności, wyjaśnić należy, że w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 u.p.s. Zatem aby proponowana przez skarżącą odpłatność mogła mieć charakter wiążący musiałaby przekroczyć wysokość ustaloną na podstawie ustawy. Nie jest to związane z adhezyjną formą umowy, lecz jest skutkiem publicznoprawnego charakteru tego obowiązku, o czym była mowa wcześniej.

Nie jest również prawdą co pisze skarżąca, że organ zataił fakt poprzednio wydanych w sprawie decyzji. Przedstawione Sądowi akta są kompletne i zawierają wszystkie wydane w sprawie decyzje. Zostało już wyżej wyjaśnione, że poprzednie decyzje na podstawie art. 4 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego ( Dz.U. z 2019 r., poz. 1690) zachowały moc. Natomiast zaskarżone do Sądu decyzje ustalające opłatę względem skarżącej są wynikiem przeprowadzonego postępowania aktualizacyjnego, co wyżej zostało wyjaśnione.

Całkowicie chybione są zarzuty skarżącej, że organ II instancji uchylając decyzję przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania zamiast umorzyć postępowanie.

Uchylenie przez organ II instancji decyzji organu I instancji jest konsekwencją administracyjnego toku instancji i reakcją tego organu na nieprawidłowości w procedowaniu bądź stosowaniu przepisów. Wbrew temu na co wskazuje skarżąca brak jest przepisu przewidującego możliwość jednokrotnego uchylania decyzji.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.