Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 627/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 4, art. 79a § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za [...] 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. S. [...] sierpnia 2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję ZUS (z up. Prezesa ZUS) z [...] lipca 2020 r. nr [...] odmawiającą mu prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

A. S. [...] kwietnia 2020 r. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za niego jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Ww. decyzją z [...] lipca 2020 r. (nr jak wyżej) ZUS Oddział w Ostrowie Wlkp. na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia [...] marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: usus) odmówił A. S. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za maj 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS powołał przepisy art. 31zo ust. 2 i 4 oraz art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 podkreślając, że ustalenie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek następuje na podstawie kompletnie i poprawnie wypełnionego wniosku, a także poprawnych zapisów na koncie płatnika w ZUS. Jednym zaś z warunków uzyskania zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie dokumentów rozliczeniowych należnych za maj 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. Wnioskodawca nie złożył wymaganych dokumentów we wskazanym terminie i dlatego nie przysługuje mu prawo do przedmiotowego zwolnienia za maj 2020 r. Decyzję doręczono stronie [...] lipca 2020 r.

A. S. [...] lipca 2020 r., a więc dzień przed doręczeniem mu ww. decyzji, złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (zatytułowane "odwołanie"). Następnie [...] sierpnia 2020 r. wniósł skargę na tę samą decyzję. Na wezwanie organu wyjaśnił, że prosi o nadanie biegu jego skardze na decyzję organu z [...] lipca 2020 r.

W skardze podniósł, że jego dochód za okres marzec – maj 2020 r. z powodu epidemii COVID-19 spadł 100%, albowiem nie pracował z powodu braku zleceń. Wyjaśnił, że po złożeniu korekty w dokumentach informacja z ZUS o odrzuceniu dokumentów przez system ZUS dotarła za późno, aby je poprawić w terminie. Dlatego wniósł o uwzględnienie skargi.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił, że płatnik korzystający z ulgi "małego ZUS" chcący kontynuować opłacanie składek na ubezpieczenie w tej formie powinien złożyć dokument DR2 w lutym 2020 r. oraz w terminie winien złożyć pełną DRA za 02/2020 z podstawami zgodnymi z DR2 identyfikator "40", aby dalsze miesiące mogły się klonować w systemie. Skarżący tych dokumentów nie złożył w ogóle (DRA) lub złożył po terminie (DR2) i w związku z tym brak jest klonów do bieżącego miesiąca rozliczeniowego. Płatnik złożył DR2 z identyfikatorem "40" po terminie – [...] kwietnia 2020 r., a brakujące dokumenty za [...]-05/2020 – [...] lipca 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, dalej: Pusa) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

W pierwszej kolejności Sąd wyjaśnia, że skargę A. S. na przedmiotową decyzję ZUS z [...] lipca 2020 r. uznał za dopuszczalną w świetle art. 52 § 3 ab initio Ppsa. Przepis ten określa, że jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. W ocenie Sądu skarżący nieskutecznie, bowiem przed doręczeniem mu ww. decyzji, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy (pismo zatyt. "odwołanie"), a tym samym nie zamknął sobie drogi do wniesienia skargi na przedmiotową decyzję. Składając zatem następnie w zakreślonym 30-dniowym terminie skargę na decyzję ZUS z [...] lipca 2020 r. nie naruszył powołanego art. 52 § 3 Ppsa.

Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. było niezłożenie w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r. prawidłowej deklaracji rozliczeniowej płatnika składek korzystającego z tzw. ulgi "mały ZUS+"

Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID-19 (pełną nazwę i publikator ustawy powołano na wstępie).

W myśl art. 31zo ust. 2 ww. ustawy na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W myśl zaś z art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przepis art. 31zo ust. 7 ustawy COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed 1 kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów usus. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną.

W ocenie Sądu w świetle powołanych przepisów i ustalonego przez organy stanu faktycznego kluczowe są dwa zagadnienia prawne. Po pierwsze, czy skarżący jako płatnik składek zobowiązany był złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek również dokumentację rozliczeniową, a jeśli tak, czy złożył ją w ustawowym terminie - do 30 czerwca 2020 r.

W przedstawionym przez ZUS stanie zgromadzonego materiału dowodowego oraz zaprezentowanej w zaskarżonej decyzji argumentacji nie sposób przesądzić, czy skarżący zwolniony był z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020r., czy może ze zwolnienia takiego nie korzystał i do [...] czerwca 2020 r. nie zdołał przedstawić organowi wymaganej dokumentacji rozliczeniowej. Przeprowadzenie przez Sąd w powyższym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego wykraczałoby poza dyspozycję art. 106 § 3 Ppsa i w sposób nadmierny przedłużyłoby postępowanie sądowe. Sąd musiałby dodatkowo zastąpić organ w czynionych ustaleniach i przedstawianiu argumentacji faktyczno-prawnej, co jest niedopuszczalne w świetle dyspozycji art. 3 § 1 Ppsa i art. 1 § 1 i 2 Pusa.

Podkreślenia wymaga, iż Sąd wziął pod uwagę, że zakończone postępowanie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii (rozp. Ministra Zdrowia z 20.03.2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz.U. poz. 491). Wiązało się to z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeń związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania - skarżącego.

Wskazać należy, iż do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus, miały zastosowanie przepisy Kpa. Przepis art. 77 § 1 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie Kpa fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 Kpa nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 Kpa. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Mając na względzie powołane przepisy postępowania Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i uzasadnienia prawne i faktyczne zaskarżonej decyzji naruszają przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).

Po pierwsze ZUS stwierdzając w decyzji z [...] lipca 2020 r., że skarżący "nie złożył wymaganych dokumentów" de facto przesądził – bez jakiegokolwiek w tym zakresie wyjaśnienia prawnego – okoliczność, iż A. S. nie był zwolniony z obowiązku przekazywania do ZUS dokumentów rozliczeniowych, względnie, że prawo to utracił. Organ nie wykazał na gruncie przepisów usus i w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy (dokumentację ubezpieczeniową płatnika), dlaczego tak przyjął.

Zasady zwalniania z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych reguluje art. 47 usus. Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 usus płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Przepis art. 47 ust. 2a usus przewiduje zwolnienie osób prowadzących pozarolniczą działalność, opłacających składki wyłącznie za siebie, z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Jednocześnie art. 47 ust. 2g usus określa, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c.

W świetle ww. przepisów usus oraz wymogów uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji stwierdzić należy, iż ZUS nie wyjaśnił powodów, dla których przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za III 2020 r., w szczególności jako korzystający z ulgi "mały ZUS+". Nie jest zaś rolą Sądu kontrolującego legalność zaskarżonej decyzji rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu. Sąd tym bardziej uchyla się od takiej oceny zważywszy, że nie pozwala na to przedstawiony materiał dowodowy.

Przesłane przez ZUS Sądowi akta sprawy są na tyle niekompletne, iż nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto, że skarżący nie korzystał z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w maju 2020 r., a w rezultacie - czy zastosowanie wobec niego znajdował wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 uzależnienia prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek od złożenia do 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za V 2020r. ZUS zredukował bowiem akta do wniosku A. S. o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tyt. składek, decyzji z [...] lipca 2020 r. wraz z dowodem jej doręczenia, przedwczesnego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z [...].07.2020 r., wewnętrznej korespondencji elektronicznej pracowników ZUS i wewnętrznej opinię Wydziału Obsługi Prawnej z [...].09.2020 r. oraz wezwania ZUS skierowanego do strony o sprecyzowanie, czy wnosi jednocześnie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy tylko skargę na ww. decyzję. Z akt sprawy nie wynika natomiast, jaki status miał skarżący jako płatnik składek za maj 2020 r., czy, a jeśli tak kiedy przedłożył deklarację rozliczeniową za 2019 r. (ZUS DRA cz. II) wraz z deklaracją rozliczeniową za luty 2020 r. (ZUS DRA), a przede wszystkim, czy organ - po stwierdzeniu, że skarżący zobowiązany jest przedłożyć dokumenty rozliczeniowe - w okresie od złożenia przez skarżącego wniosku ([...].04.2020r.) do 30 czerwca 2020 r. wezwał go do usunięcia braków wniosku i pouczył o negatywnych skutkach niezłożenia dokumentacji rozliczeniowej w wymaganym terminie. Szczególnie istotne jest, że akta sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, by ZUS – przed wydaniem decyzji odmownej z [...] lipca 2020 r., a przed 30 czerwca 2020 r., po stwierdzeniu, że skarżący nie korzysta z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych - wezwał go do przedłożenia tychże deklaracji.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 Kpa). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 Kpa, a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z powszechnie dostępnego komunikatu ZUS z 29 kwietnia 2020r. (dostępny na stronie internetowej www.zus.pl w zakładce "Aktualności") wynika, ZUS od 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Organ od 4 maja 2020 r. powinien był więc realizować w sprawie uregulowaną w art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, by organ uczynił to przed wydaniem zaskarżonej decyzji

Sąd jednocześnie stwierdza, że samo zamieszczenie 17 czerwca 2020 r. na stronie internetowej ZUS (dostępne j.w.) komunikatu, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 Kpa).

W ocenie Sądu powyższe uchybienie organu świadczy równocześnie o naruszeniu obowiązku, którym mowa w art. 79a § 1 Kpa, tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przed wydaniem decyzji z [...] lipca 2020 r., a przed 30 czerwca 2020 r., ZUS nie wyjaśnił skarżącemu skutków nieprzedłożenia deklaracji rozliczeniowej za V 2020 r.

Również przepis art. 77 § 4 Kpa zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że Andrzej Seremet nie złożył wymaganej deklaracji rozliczeniowej, a nie jest zwolniony z obowiązku jej składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r.

Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową, spełniając tym samym wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Reasumując Sąd stwierdza, że naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 oraz art. 107 § 3 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego niezbędnym okazuje się, z uwagi na powyższe braki, powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., którego ten nie wykonał. W warunkach niniejszej sprawy kwestia ta nie jest możliwa do rozstrzygnięcia zarówno ze względu na braki w przedstawionym materiale dowodowym, jak i niewyczerpujące uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Uzasadnienia prawne i faktyczne decyzji organu z [...] lipca 2020 r. nie pomogło Sądowi stwierdzić, czy rzeczywiście - jak twierdzi organ - skarżący nie był w omawianym okresie zwolniony z obowiązku przekazywania dokumentów rozliczeniowych i z jakich powodów.

W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Nie jest zaś rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz – jak już wyżej wyjaśniono – w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie. Sąd nie może przy tym oprzeć się na wyjaśnieniach ZUS zaprezentowanych w odpowiedzi na skargę, bowiem nie mogą one stanowić uzupełnienia zaskarżonej decyzji.

W związku z powyższym Sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ - kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa - uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Organ uzupełni materiał dowodowy o dokumenty źródłowe (pełną dokumentację ubezpieczeniową płatnika za okres, którego sprawa dotyczy), co pozwoli na ustalenie, czy skarżący zobowiązany był do składania deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r., a jeśli tak, czy uczynił to w terminie określonym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Organ winien też zwrócić uwagę na kwestię podpisu składanego pod decyzją i użytego w niej sformułowania "z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych", który w świetle art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 dotyczyć może jedynie decyzji wydanych wskutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a nie pierwszej decyzji w sprawie.

Jednocześnie Sąd zaleca organowi, by:

1) w przypadku stwierdzenia, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych w omawianym okresie,

2) ustalenia, że organ go o tym nie powiadomił, a także

3) potwierdzenia, że skarżący wymaganych deklaracji nie złożył w wymaganym terminie,

na podstawie obowiązującego art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy COVID-19 zawiadomił stronę o uchybieniu terminu do dokonania przez nią czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów rozliczeniowych), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Wprawdzie powołany przepis wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji (od 16.12.2020r. - zmiana: Dz. U. 2020.2255), niemniej obejmuje zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii, jak wspomniano wyżej, ogłoszono zaś od 20 marca 2020 r.