Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 631/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 73 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa (spr.) Sędziowie: NSA Anna Szkodzińska WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na rozprawie sprawy ze skargi A.P. i L.P. na decyzję Wojewody [....] z dnia 6 lutego 2014 r. nr [....] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 czerwca 2013 r. znak: [...] Starosta orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz A. P. oraz L. P., za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0133 ha, położoną w obrębie [...], jedn. ewid. [...], m. K., zajętą pod drogę gminną - ulicę J. w K., przejętą z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę, na podstawie decyzji Wojewody z dnia 10 lipca 2012 r., znak [...].

Od ww. decyzji odwołanie wniósł L. P., zarzucając naruszenie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872) poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uznaniu, iż z wnioskiem o ustalenie odszkodowania może wystąpić tylko osoba będąca właścicielem nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r. Naruszenie art. 73 ust. 4 w/w ustawy w zw. z art. 21 ust 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej w zw. z art. 121 ustawy o gospodarce nieruchomościami z 21 sierpnia 1997 r. poprzez pozbawienie skarżącego własności bez ustalenia i wypłacenia jakiegokolwiek odszkodowania. Naruszenie art. 365 § 1 k.p.c poprzez uznanie, iż prawomocne orzeczenie Sądu Rejonowego [...] w Krakowie z dnia [...] listopada 2002 roku o nabyciu z mocy prawa przez zasiedzenie własności całej działki nr [...] przez A. P. nie wiąże organów administracji publicznej. Naruszenie art. 107§ 3 kpa poprzez brak uzasadnienia dlaczego zasiedzenie działki [...] przez A. P. z dniem 21 grudnia 2000 r. organ uznał za bezskuteczne w stosunku do wcześniejszego nabycia działki [...] z mocy prawa przez gminę.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda [...] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż z przepisu art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną wynika, iż ustalenie i wypłata odszkodowania następuje przy spełnieniu następujących przesłanek:

- dana nieruchomość musi być zajęta pod pas drogi publicznej,

- nieruchomość taka nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności Skarbu Państwa czy jednostki samorządu terytorialnego,

- z wnioskiem o ustalenie odszkodowania występuje właściciel nieruchomości w terminie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. przy czym wszystkie te przesłanki musza być spełnione łącznie.

W niniejszej sprawie najważniejsze było ustalenie podmiotu, który uprawniony jest do otrzymania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość i udzielenie odpowiedzi na pytanie czy mogą to być jedynie właściciele nieruchomości na dzień 31 grudnia 1998 r., czy również osoby, których prawo własności przedmiotowej nieruchomości stwierdził sąd wyrokiem wydanym po tej dacie i ze wskazaniem, że prawo to uzyskały te podmioty wg stanu po 1 stycznia 1999 r. Postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], wszczęto na wniosek A. P. i L. P. złożony w dniu 27 grudnia 2005 r. i sprecyzowany w dniu 29 października 2012 r. Wniosek został złożony w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie. Według stanu z dnia 31 grudnia 1998 r., działka nr [...] zajęta pod drogę gminną - ulicę J. w K., stanowiła w tej dacie współwłasność A. M. w 9/16 części, H. Z. w 1/8 części, Pani H. K. w 1/16 części, M. S. 1/16 części, S. M. w 1/80 części, E. M. w 1/80 części, J. M. w 1/80 części, K. S. w 1/80 części, Pani L. Z. w 1/80 części. Natomiast A. P. uzyskał wyrok sądu powszechnego (Sąd Rejonowy dla [...] z dnia 22 listopada 2002 r. sygn. akt [...]) stwierdzający, iż stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości przez zasiedzenie własności tej nieruchomości z dniem 21 grudnia 2000 r. Fakt ten został ujawniony w dziale II nowo założonej księgi wieczystej [...]. Następnie prawo własności w w/w księdze wieczystej wpisano na rzecz L. P. na podstawie umów darowizny z 15 marca 2004 r. Rep. A nr [...] i z dnia 1 czerwca 2007 r. Rep. A nr [...], zawartych z A. P.. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna, sygn. akt III CSK 352/10 z dnia 17 listopada 2011 r., w którym stwierdzono, iż nabycie własności przez zasiedzenie jest zdarzeniem prawnym, realizującym się w ściśle określonej dacie ("jednorazowo"), w której następuje zakończenie biegu odpowiedniego terminu. Nie jest więc zdarzeniem, które trwa przez wymagany okres. Inaczej mówiąc, zasiedzenie nie następuje sukcesywnie przez cały okres zasiedzenia. W trakcie biegu zasiedzenia posiadacz nie ma żadnych roszczeń z tego tytułu. Na ogólnych zasadach może jedynie korzystać z ochrony posesoryjnej przysługującej każdemu posiadaczowi. Dopiero zakończenie biegu terminu prowadzi do skutku w postaci nabycia własności w drodze zasiedzenia. Zatem w niniejszej sprawie zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia 22 listopada 2002 r. sygn. akt [...] A. P. z dniem 21 grudnia 2000 r. nabył przez zasiedzenie własność nieruchomości składającej się z działki ewidencyjnej numer [...] obręb [...] o pow. 1045m2. A. P. został uznany za właściciela przedmiotowej nieruchomości dopiero z dniem 21 grudnia 2000 r. w trybie nabycia pierwotnego i nieodpłatnego przez zasiedzenie. Zdaniem organu postanowienie o stwierdzeniu nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 21 grudnia 2000 r., nie skutkuje powstaniem po stronie podmiotu, którego takie prawo sąd powszechny stwierdził, roszczenia o odszkodowanie o którym mowa w art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, które to roszczenie co do zasady przysługuje osobom, którym prawo własności tej nieruchomości przysługiwało według stanu na dzień 31 grudnia 1998r. Organ odwoławczy wskazał na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 396/11 w którym stwierdzono, iż uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczna z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt l OPS 3/09, wskazał podmioty, którym przysługuje prawo do odszkodowania za utratę prawa własności nieruchomości, zajętej pod drogę - podmiotem tym może być również osoba, która zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Dla ustalenia, któremu z tych podmiotów uprawnienie to przysługuje Sąd wskazał na potrzebę badania zapisów umowy zawartej między byłym i nowym właścicielem, wskazując w efekcie na możliwość dokonania przelewu na nowonabywcę nieruchomości wierzytelności odszkodowania za odebrane prawo własności.

W przedmiotowej sprawie wobec faktu jednak, iż zarówno A. P. jaki i L. P. nie nabyli własność działki nr [...], na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego (nieruchomości zajętej pod drogę publiczną) od osoby, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., organ I instancji prawidłowo uznał, iż na nich nie przeszła w wyniku przelewu wierzytelność odszkodowania za odebrane prawo własności nieruchomości a tym samym prawidłowo organ ten przyjął, iż wniosek pochodził od osób nieuprawnionych do uzyskania odszkodowania a w efekcie odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz tych osób.

Powyższą decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. P. i L. P. zarzucając:

- naruszenie art. 73 ust. 4 w związku z ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację, poprzez niedopuszczalne ograniczenie podmiotowe, kiedy przepis ten odnosi się tylko do właściciela nieruchomości oraz, że dla ustalenia i zapłaty odszkodowania należnego skarżącym za pozbawienie ich prawa własności nie ma znaczenia sposób i data nabycia nieruchomości macierzystej identyfikowanej jako działka [...],

- błąd w ustaleniach faktycznych mających istotny wpływ na zaskarżone tu rozstrzygnięcie,

- naruszenie art. 365 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zasiedzenia jako okoliczność niweczącą uprawnienia skarżących do należnego im odszkodowania, podczas gdy w ocenie skarżących orzeczenie prawomocne o stwierdzeniu zasiedzenia wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby,

- naruszenie art. 107 § 3 kpa, znajdującego zastosowanie z mocy art. 140 kpa.

Ponadto skarżący zakwestionowali pierwotny charakter nabycia własności nieruchomości, jako pozostającą bez znaczenia dla sprawy, gdyż "pierwotność" nie jest kategorią normatywną. Ten rodzaj nabycia nie powoduje wygaśnięcia np. ograniczonych praw rzeczowych, obciążających nieruchomość bądź będących ich częścią składową. Nie skutkuje też zniweczeniem innych szczególnych uprawnień związanych z własnością nieruchomości, a to roszczeń urzeczowionych, do których należy zaliczyć przedmiotowe roszczenie odszkodowawcze, jako że roszczenie to związane jest z konkretną nieruchomością, czyli z rzeczą w rozumieniu prawa cywilnego.

Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie kosztów.

W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.", sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" oraz kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Natomiast w przypadku nieuwzględnienia skargi Sąd, w oparciu o art. 151 p.p.s.a. skargę oddala.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, wbrew zarzutom zawartym w skardze odnoszącym się do kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania odszkodowania, w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w związku z ust. 1, niewątpliwie co do zasady chodzi o właściciela nieruchomości ale nie każdego lecz takiego któremu prawo to przysługiwało w dniu 31 grudnia 1998 r. Celem regulacji jest zapewnienie odszkodowania właścicielom nieruchomości przejętych w dniu 31 grudnia 1998 r. Dotyczy to zatem wprost bezpośrednio tego byłego właściciela, ale także jego spadkobierców, w razie otwarcia spadku przed dniem 31 grudnia 2005 r. i złożenia przez nich wniosku przed tą datą, spadkobierców osoby, która utraciła własność nieruchomości, jeśli otwarcie spadku nastąpiło przed datą wygaśnięcia tego prawa. Ponadto w niektórych sytuacjach byli właściciele nieruchomości zajętych pod drogi nie mieli świadomości, że dana nieruchomość przeszła z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, i dokonywali obrotu tymi nieruchomościami, legitymując się w tej dacie wpisem w księdze wieczystej prawa własności co do tej nieruchomości. Nowi nabywcy wpisywani byli do ksiąg wieczystych, gdyż prawo własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie było jeszcze wówczas ujawnione. Dopóki więc nie doszło do stwierdzenia nieważności czynności prawnej objętej aktem notarialnym przez sąd powszechny lub nie został wykreślony z ksiąg wieczystych wpis prawa własności, nie można pozbawić tych "nowych wieczystoksięgowych właścicieli" (tj. osób ujawnionych w księdze wieczystej jako ich właściciele), jeszcze przed wydaniem decyzji wojewody stwierdzającej nabycie z mocy prawa tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, przymiotu właściciela w rozumieniu art. 73 ust. 4 ustawy, tj. podmiotu uprawnionego do złożenia wniosku o odszkodowanie - wystąpienia z żądaniem ustalenia i wypłaty odszkodowania. A zatem uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy, może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 ustawy, zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r., i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Powyższe poglądy są powszechnie przyjęte w orzecznictwie sądowym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 396/11 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt l OPS 3/09).

Skarżący A. P. i L. P. nie spełniają w/w przesłanek do uznania ich za osoby uprawnione do żądania odszkodowania. Przede wszystkim w dniu 31 grudnia 1998r. nie przysługiwało im prawo własności przedmiotowej nieruchomości, która wówczas stanowiła współwłasność innych wymienionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji osób, przy czym ewentualny błąd w nazwisku jednej z tych osób podany przez organy nie ma wpływu na wynik sprawy, gdyż istotne było nie kto konkretnie został wskazany jako właściciel w decyzji, lecz okoliczność czy w dniu 31 grudnia 1998r. prawo własności przysługiwało skarżącym A. P. i L. P., co organy prawidłowo ustaliły. A. P. nabył przedmiotową nieruchomość w drodze zasiedzenia dopiero z dniem 21 grudnia 2000 r., co wynika z postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 22 listopada 2002 r. sygn. akt [...]. Z kolei L. P. nabył własność na podstawie umów darowizny z 15 marca 2004 r. Rep. [...] i z dnia 1 czerwca 2007 r. Rep. A nr [...], od A. P.. Uprawnionym do złożenia wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy z 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną może być także osoba, która po dniu 31 grudnia 1998 r., ale przed wydaniem decyzji na podstawie art. 73 ust. 3 zawarła w formie aktu notarialnego umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczna z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. L. P. nie nabył nieruchomości od osoby, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. Zatem skarżący nie spełniają przesłanek do uznania ich za osoby uprawnione do żądania odszkodowania.

Na gruncie w/w uwag w zakresie ustalania kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania odszkodowania w oparciu o art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nie budzi również wątpliwości, że istotny jest sposób nabycia nieruchomości przez skarżącego A. P. przez zasiedzenie, z kolei L. P. nabył nieruchomość od A. P.. Zasiedzenie jest zdarzeniem prawnym, realizującym się w ściśle określonej dacie (jednorazowo), tj. w momencie zakończenia biegu odpowiedniego terminu. W niniejszej sprawie z dniem 21 grudnia 2000r. Nie jest więc zdarzeniem, które trwa przez wymagany okres, to jest zasiedzenie nie następuje sukcesywnie przez cały okres zasiedzenia i w trakcie biegu zasiedzenia posiadacz nie ma żadnych roszczeń z tego tytułu. Na ogólnych zasadach może jedynie korzystać z ochrony posesoryjnej przysługującej każdemu posiadaczowi. Dopiero zakończenie biegu terminu prowadzi do skutku w postaci nabycia własności w drodze zasiedzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt III CSK 352/10). Stąd brak podstaw do wywodzenia w tej sytuacji prawa do uzyskania odszkodowania, skoro w dniu 31 grudnia 1998r. A. P. nie nabył przez zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości. Stąd nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia art. 365 kpc, gdyż skarżone organy prawidłowo oceniły skutek wydanego co do przedmiotowej nieruchomości postanowienia o stwierdzeniu zasiedzenia przez A. P.. Ponadto zasiedzenie własności jest tzw. nabyciem pierwotnym, w którym nie następuje zależność pomiędzy zbywcą i nabywcą, co oznacza, iż nabywca pierwotny nie wstępuje w miejsce poprzedniego właściciela w zakresie jego ewentualnych roszczeń do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Niezasadny jest także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, gdyż organy prawidłowo ustaliły wszystkie istotne dla wydania rozstrzygnięcia okoliczności. Sporna zaś była jedynie ocena prawna, lecz zarówno uzasadnienie organu co do stanu faktycznego jak i oceny prawnej odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 p.p.s.a.