Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 166/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy całkowitego umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. oddala skargę w całości, II. przyznaje adwokatowi K. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych, w tym 23 % VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Burmistrz K. decyzją z dnia [...] nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w postaci zasiłku dla opiekuna w wysokości 1.005,33 zł, pobrane przez J. W. z tytułu opieki nad matką w okresie od 3 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. na podstawie decyzji Burmistrza K. z dnia [...] nr [...]. Organ pierwszej instancji wskazał, że zainteresowany wystąpił dopiero w dniu 10 sierpnia 2018 r. o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, pomimo że matka zmarła w dniu 2 czerwca 2018 r. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 78/19 oddaliło skargę strony w całości.

Decyzja z dnia [...] nr [...] Burmistrz K. na wniosek strony rozłożył kwotę należności w wysokości 1.005,33 zł wraz z należnymi odsetkami na 24 równe raty, począwszy od dnia 20 grudnia 2019 r. (rata – 50 zł).

We wniosku z dnia 11 maja 2020 r. zainteresowany zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie kwoty 1.185,35 zł w całości, wskazując że nie ma możliwości uregulowania żądanej kwoty, nawet w ratach, ponieważ ma 70 lat, pobiera emeryturę w wysokości 245,58 zł, choruje i nie ma środków do życia. W piśmie z dnia 3 czerwca 2020 r. wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żądnego majątku ruchomego ani nieruchomego, mieszka u przypadkowych osób, adres do korespondencji i czasowego przebywania użyczono mu tymczasowo, nie ma środków nawet na podstawowe przetrwanie.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz K. odmówił stronie całkowitego umorzenia należności w wysokości 1.005,33 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 168,42 zł i kosztami upomnienia, łącznie 1.185,35 zł. Organ wskazał, że nie daje wiary wyjaśnieniom strony z dnia 3 czerwca 2020 r., ponieważ wnioskodawca dokonał zakupu leków na kwotę 522,50 zł, znacznie przekraczającą emeryturę w kwocie 237,14 zł. Ponadto strona zamieszkuje od co najmniej 5 lat pod wskazanym adresem w K., gdzie przebywa także I. G., wielokrotnie pośrednicząca w kontaktach strony z MOPS oraz dokonująca zwrotu należności w imieniu strony, co przeczy zapewnieniom o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego. Dodatkowo w kwietniu 2020 r. wnioskodawca uzyskał z organu emerytalnego świadczenie w wysokości 1.226,58 zł, co umożliwiłoby spłatę całości należności.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Kolegium zauważyło, że organ pierwszej instancji nie ustalił, na jakich zasadach wnioskodawca korzysta z części nieruchomości, będącej prawdopodobnie własnością I. G.; czy wynajmuje część lokalu czy też korzysta z lokalu na podstawie innej umowy. Należy też przeprowadzić dowód z przesłuchania I. G. oraz wyjaśnić częstotliwość i wysokość pomocy świadczonej przez inne osoby. Natomiast z załączonej faktury, dotyczącej zakupu leków wynika, że nie została ona opłacona na dzień jej wystawienia.

W oświadczeniu z dnia 16 sierpnia 2020 r. wnioskodawca wskazał, że użytkowniczka nieruchomości w K. I. G. użycza mu czasami jedno z pomieszczeń w celach noclegu; korzysta też z pomocy rzeczowej, materialnej oraz osobistej wymienionych z imienia i nazwiska osób; faktura z tytułu zakupu leków została opłacona ze środków uzyskanych od życzliwych osób; wnioskodawca ma problemy zdrowotne i powinien regularnie przyjmować leki; zmuszony był w ostatnim czasie zaniechać wykupu leków; w ostatnich 4 dniach lipca nie spożywał żadnych posiłków i zmuszony był nocować pod gołym niebem; środki na bieżące utrzymanie stara się uzupełnić, zaciągając pożyczki od osób prywatnych.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz K. odmówił stronie całkowitego umorzenia należności w wysokości 1.005,33 zł wraz z należnymi odsetkami w kwocie 168,42 zł i kosztami upomnienia, łącznie 1.185,35 zł. Organ wskazał, że wnioskodawca od 1 października 2015 r. pobierał zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką. W trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 20 października 2015 r. ustalono, że wnioskodawca był wówczas właścicielem nieruchomości o powierzchni [...] w K., gdzie zamieszkiwał wraz z matką. W nieruchomości tej zamieszkuje do dnia dzisiejszego I. G.

Organ pierwszej instancji ustalił również, że zaineresowany prowadził działalność gospodarczą J. W. Wynajem Pokoi w nieruchomościach w K. i S. w okresie od 1 listopada 2010 r. do 16 września 2014 r. W dniu 24 listopada 2016 r. wnioskodawca sprzedał nieruchomość w K. T. W., mieszkającemu za granicą. Natomiast właścicielem nieruchomości w S. jest siostra wnioskodawcy E. W.. Zainteresowany nie wyjaśnił, na jakiej podstawie użytkuje nieruchomość w K. razem z I. G. od ponad 4 lat.

Organ zauważył, że termin orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności upłynął w 2015 r. Przedłożone wyniki badań potwierdzają zwyrodnienie stawów kolanowych i kręgosłupa, co nie wiąże się z koniecznością zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze. Stan zdrowia strony nie stanowił przeszkody w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką przez okres 4 lat.

Organ nie dał wiary zapewnieniom strony co do źródeł utrzymania, ponieważ wnioskodawca mieszka z I. G. od października 2015 r. w nieruchomości, która była jego własnością, a jednocześnie miejscem prowadzonej przez 4 lata działalności gospodarczej. Ponadto I. G., wezwana przez organ w charakterze świadka, uchyla się od złożenia wyjaśnień i usprawiedliwia swoją nieobecność wyjazdem w sprawach rodzinnych na okres ponad trzech tygodni. Bez wątpienia wnioskodawca czerpie korzyści z uwagi na wspólne zamieszkiwanie z I. G., nawet z racji korzystania z urządzeń technicznych czy sanitarnych. Przejawem wspólnego gospodarowania jest również fakt pokrywania przez I. G. wszelkich wydatków wnioskodawcy, w tym uregulowanie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Opisywana przez stronę sytuacja materialna nie znajduje uzasadnienia z uwagi na sprzedaż nieruchomości w Karpaczu, niekorzystanie z pomocy siostry, a jednocześnie korzystanie z pomocy obcych osób, posiadanie majątku z tytułu dziedziczenia po matce, ponieważ wnioskodawca wraz z matką posiadali zameldowanie w lokalu mieszkalnym w Wałbrzychu, który prawdopodobnie stanowił własność matki.

W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie w całości kwoty 1.185,35 zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że I. G. zamieszkała w nieruchomości w K., ponieważ pomagała w opiece nad jego matką, a obecnie zamieszkuje na podstawie porozumienia z nowym właścicielem, przebywającym za granicą. Obecnie umożliwia stronie sporadyczne noclegi.

Natomiast działalność gospodarcza w zakresie wynajmowania pokoi w K. i S.u została zlikwidowana po odmowie przyznania funduszy unijnych i nie przyniosła stronie dochodów. Poza tym budynek w K. nigdy nie był przystosowany do wynajmowania pokoi, jest to 30 – letnia, niszczejąca budowla, niewykończona do dnia dzisiejszego. Budynek w K. został sprzedany w 2016 r., celem oddania siostrze pożyczki w kwocie 95.000 zł, przeznaczonej na spłatę długu, zaciągniętego na zakup działki w K. w 1996 r. Ponadto rodzeństwo zmarłej żony domagało się zwrotu nakładów na nieruchomość w kwocie około 90.000 zł, poczynionych w trakcie małżeństwa strony. Postępowanie egzekucyjne w tym zakresie została umorzona przez komornika sądowego w dniu 6 lipca 2018 r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. W marcu 2018 r. wybuchł pożar w nieruchomości w pomieszczeniu gospodarczym, a wnioskodawca utracił ukryte tam pozostałe pieniądze ze sprzedaży domu.

Wnioskodawca wyjaśnił również, że jego stan zdrowia nie uległ poprawie od 2015 r. Z uwagi na zły stan zdrowia w opiece nad matką pomagała I. G. Osoba ta, po nieobecności w K. od 8 września do 1 października 2020 r., natychmiast w dniu 2 października 2020 r. złożyła w siedzibie organu oświadczenie o nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z wnioskodawcą. Natomiast korzystanie z nieruchomości przez wnioskodawcę jest przede wszystkim uzgodnione z jej właścicielem T. W.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO podało, że wnioskodawca mieszka wraz z I. G. od października 2015 r. w nieruchomości, która byłą wcześniej jego własnością, a przy tym również miejscem prowadzenia działalności gospodarczej. Próba szczegółowych wyjaśnień w zakresie sytuacji mieszkaniowej strony nie powiodła się wobec odmowy stawienia się na przesłuchanie przez I. G. Nie jest też wiarygodne oświadczenie I. G. z dnia 1 października 2020 r. Opisywana przez stronę trudna sytuacja materialna nie znajduje uzasadnienia w świetle posiadanych informacji. Poza tym wnioskodawca nie wyjaśnił w wiarygodny sposób występujących w sprawie niejasności. Nie można przyjąć, aby doszło do nagłego pogorszenia sytuacji rodzinnej, majątkowej bądź dochodowej wskutek wystąpienia niezależnych od strony okoliczności, nagłej choroby bądź innego zdarzenia, mającego cechy szczególnych okoliczności, uzasadniających udzielenie ulgi. Sama trudna sytuacja materialna nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Nie bez znaczenia pozostaje przy tym szereg wątpliwości w sprawie, do wyjaśnienia których nie przyczynił się wnioskodawca.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie kwoty 1.185,35 zł. Skarżący wyjaśnił, że pobiera obecnie emeryturę w wysokości 256,78 zł, uniemożliwiającą zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych i kontynuowanie leczenia. Nie jest też w stanie spłacać należności MOPS - u w wyznaczonych ratach. Jest osobą niewypłacalną, co potwierdził komornik sądowy, umarzając postępowanie egzekucyjne, prowadzone z wniosku rodzeństwa zmarłej żony. Ponadto w wyniku pożaru w nieruchomości w K. w 2018 r. stracił wszystko, co mu pozostało.

Skarżący wyjaśnił, że niesłusznie uznano pobrany zasiłek dla opiekuna za świadczenie nienależnie pobrane, ponieważ zgłosił śmierć matki, pobierając w Urzędzie Miasta akt zgonu. Poza tym pobrana kwota została już skonsumowana. Nie wyjaśniono też stronie, na czym polegało "świadome wprowadzenie w błąd organu przez beneficjenta". MOPS nie odprowadzał też przez kilka lat składek emerytalnych do ZUS od wypłacanego zasiłku dla opiekuna, dlatego też początkowo emerytura strony wynosiła 18,46 zł.

Zdaniem strony, organy pominęły też wyjaśnienia skarżącego odnośnie braku przystosowania budynku w K. do prowadzenia działalności gospodarczej. Do skargi strona załączyła zdjęcia, przedstawiające stan nieruchomości, "głównie na parterze, z wydzielonym kątem mojego doraźnego użytkowania".

Skarżący zaprzeczył też prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z I. G., która pobiera emeryturę w wysokości 1.065 zł. Odnośnie wsparcia otrzymywanego od innych osób, skarżący wyjaśnił, że kwota wolna od podatku wynosi 8.000 zł i brak było obowiązku odprowadzania podatku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 3 marca 2021 r. skarżący podkreślił, ze nie ma żadnych środków, aby pokryć należności żądane przez MOPS oraz załączył kopię wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 402/19, uchylającego decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W piśmie z dnia 21 czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał żądania strony i podniósł, że organy obu instancji zaniechały dokładnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, naruszając art. 7 i art. 77 k.p.a. Organy powinny wezwać stronę do uzupełnienia danych adresowych osób wskazanych w piśmie strony z dnia 16 sierpnia 2020 r., aby w pełni ocenić sytuację majątkową i życiową strony. Pominięto też wezwanie siostry skarżącego w celu zweryfikowania twierdzeń strony w zakresie konfliktu z członkiem najbliższej rodziny oraz braku pomocy z jej strony. Nie ustalono też charakteru rzeczywistej relacji z I. G..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga w rozpatrywanej sprawie nie podlega uwzględnieniu.

Przede wszystkim należy wyjaśnić, że przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącemu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu zasiłku dla opiekuna. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kwestie związane z orzeczeniem decyzją Burmistrza K. z dnia [...] nr [...] o nienależnym pobraniu przez skarżącego zasiłku dla opiekuna w okresie od 3 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r. w łącznej wysokości 1.005,33 zł oraz o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]. Decyzje te podlegały odrębnemu zaskarżeniu do sądu administracyjnego. Po rozpatrzeniu skargi strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 78/19 oddalił skargę strony w całości. Wyrok ten jest prawomocny od dnia 12 lipca 2019 r. W rozpatrywanej sprawie nie mogą więc odnieść zamierzonego skutku argumenty skarżącego odnośnie nieprawidłowego uznania pobranego zasiłku dla opiekuna za świadczenie nienależnie pobrane.

Podstawą materialnoprawną decyzji o odmowie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku dla opiekuna, jest art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej u.ś.r, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Oznacza to, że warunkiem zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest wystąpienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny wnioskodawcy. W powyższej normie prawnej ustawodawca posłużył się wyrażeniami niedookreślonymi – "szczególnie uzasadnione okoliczności", wymagającymi od właściwego organu przeprowadzenia procesu wartościującego wszystkie kluczowe dla sytuacji rodziny okoliczności społeczno-życiowe, świadczące o tym, że z uwagi na swą szczególność wymagają wsparcia ze strony organu, poprzez udzielenie jednej ze znanych ustawie ulg w spłacie należności. Pojęcie szczególnie uzasadnionych okoliczności ma na celu zapewnienie elastyczności procesu stosowania normy przewidującej ulgę, a jednocześnie wyznacza granice uznania administracyjnego. Zauważa to WSA w Łodzi w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Łd 678/19, wskazując, że sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin.

Wskazać też należy, że rozstrzygnięcie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd sprowadza się do badania, czy organ przy wydaniu tej decyzji nie przekroczył granic uznania dozwolonego prawem oraz czy właściwie ocenił stan faktyczny sprawy i czy należycie uzasadnił rozstrzygnięcie z uwzględnieniem zwrotów niedookreślonych wyrażonych w normie prawnej.

Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie ma cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 9 u.ś.r., a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Aby uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny" osoby wnioskującej, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia.

Ponadto art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie ogranicza organu co do konkretnych okoliczności życia wnioskodawcy i jego rodziny. Zatem organ winien wziąć pod uwagę każdą okoliczność świadczącą o konieczności umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Chodzi tu o takie okoliczności, które świadczą o tym, że sytuacja rodziny jest szczególna, a więc wyjątkowa na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie wszystkich innych rodzin. Chodzi też o sytuacje nadzwyczajne, których nie sposób przewidzieć przy dochowaniu nawet najwyższej staranności, sytuacje nagłe, niespodziewane.

W konsekwencji, uzasadnienie takiej decyzji winno odnosić się do całości sytuacji osoby wnioskującej. Innymi słowy, użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" obejmuje swą treścią wszystkie z kluczowych aspektów tworzących sytuację materialną i zdrowotną, a także relacje społeczne wnioskodawcy.

Przy czym "szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., powinny obiektywnie zaistnieć, mieć cechę niezwykłych, czyli różniących się od powszechnie istniejących, o szczególnej wadze i jednocześnie słusznych i usprawiedliwionych racjach w kontekście istniejącej sytuacji rodziny, a także oceniane przez ich wpływ na układ interesów osoby. Przeprowadzenie tej oceny należy już do organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu organy obu instancji właściwie ustaliły w niniejszym postępowaniu okoliczności związane z sytuacją życiową i majątkową skarżącego.

Z ustaleń organów wynika, że wnioskodawca od 1 października 2015 r. do 2 czerwca 2018 r. pobierał zasiłek dla opiekuna z tytułu sprawowania opieki nad matką. W trakcie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 20 października 2015 r. ustalono, że wnioskodawca był wówczas właścicielem nieruchomości o powierzchni 300 m2 w Karpaczu, gdzie zamieszkiwał wraz z matką. W nieruchomości tej zamieszkuje do dnia dzisiejszego I. G., która według wyjaśnień strony pomagała mu w opiece nad matką. Organ ustalił również, że zainteresowany prowadził działalność gospodarczą J. W. Wynajem Pokoi w nieruchomościach w K. i S. w okresie od 1 listopada 2010 r. do 16 września 2014 r. Następnie w dniu 24 listopada 2016 r. wnioskodawca sprzedał nieruchomość w K. T. W., mieszkającemu za granicą. Natomiast właścicielem nieruchomości w S. jest siostra wnioskodawcy E. W.

Obecnie wnioskodawca utrzymuje się z emerytury w wysokości 256,78 zł i jak oświadczył w piśmie z dnia 16 sierpnia 2020 r. pomocy znajomych z K., S. i U. w formie udzielania noclegów, wsparcia pieniężnego, wyżywienia i odzieży.

Należy zauważyć, że z załączonego do akt sprawy wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 402/19 wynika, że skarżący we wniosku o przyznanie z ZUS świadczenia w drodze wyjątku wskazał, iż przez wiele lat pracował w USA bez ubezpieczenia, wrócił do kraju po wypadku, nie pracował też legalnie w latach 1987 – 1997, w latach 1997 – 2010 jako zarejestrowany bezrobotny nadal pracował bez ubezpieczenia, przez rok prowadził działalność gospodarczą, następnie opiekował się matką. Skarżący powoływał się więc na swoją trwającą wiele lat aktywność zawodową, jednakże bez opłacania składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe.

Skarżący wyjaśnił również, że nie posiada żądnego majątku nieruchomego ani ruchomego. Jak ustali organ, w dniu 24 listopada 2016 r. wnioskodawca sprzedał nieruchomość w K., zabudowaną budynkiem mieszkalno – pensjonatowym o powierzchni [...]. W ocenie Sądu, skarżący nie wyjaśnił w sposób wiarygodny, sposobu wydatkowania lub utraty środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości. Jak podał skarżący, budynek w K. został sprzedany w 2016 r., celem oddania siostrze pożyczki w kwocie 95.000 zł. Do odwołania skarżący załączył jedynie potwierdzenie przelewu z dnia 28 maja 2013 r. kwoty 95.000 zł z rachunku Ewy Wojnar na rachunek strony. Nie przedłożył natomiast jakiegokolwiek dowodu, potwierdzającego zwrot siostrze kwoty 95.000 zł.

Skarżący wyjaśnił również, że w marcu 2018 r. wybuchł pożar w nieruchomości w pomieszczeniu gospodarczym, a wnioskodawca utracił ukryte tam pozostałe pieniądze ze sprzedaży domu. Z zaświadczenia z dnia 8 października 2020 r. Komendanta Miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w J. wynika, że do w dniu 1 marca 2018 r. doszło do pożaru garażu w budynku mieszkalnym w K. W ocenie Sądu, w świetle zasad doświadczenia życiowego nie można uznać za wiarygodne wyjaśnienia strony odnośnie przechowywania znacznej sumy pieniędzy, pochodzącej ze sprzedaży nieruchomości w garażu tej nieruchomości, z narażeniem się na utratę tej sumy (kradzież, zalanie, zaprószenie ognia).

Należy też zauważyć, że wszczęte w roku 2017 postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez komornika sądowego, ponieważ egzekucja z ustalonych rachunków bankowych okazała się bezskuteczna – brak środków i obrotów (zajęcie rachunku bankowego w PeKaO S. A. w dniu 1 grudnia 2017 r.). Oznacza to, że komornik nie ustalił wówczas miejsca przechowywania przez skarżącego środków ze sprzedaży nieruchomości, wskutek czego postępowanie egzekucyjne zostało umorzone.

Skarżący nie wyjaśnił również w sposób jednoznaczny kwestii, związanych z miejscem zamieszkania i faktycznego pobytu. Wskazał mianowicie, że korzysta z noclegów udostępnianych przez znajomych, w tym przez I. G., zaznaczając, że z noclegów udostępnianych przez I. G. korzysta sporadycznie (zdjęcie nr 1 i 4). Jednakże w odwołaniu skarżący stwierdził, że "nadużyciem jest natomiast uporczywe, bezpodstawne imputowanie mi przez organ, że to dzięki Pani Grabarczyk mam pokrywanie wszelkich wydatków związanych z Pana osobą, jak i czerpanie korzyści z korzystania z urządzeń sanitarnych". Skarżący wyjaśnił, że korzystanie z tej nieruchomości "jest uzgodnione przede wszystkim z prawowitym właścicielem budowy T. W., nawet gdyby nie było zgody P. G.". Oznacza to, że brak jest przeszkód ze strony właściciela nieruchomości do stałego korzystania przez skarżącego z nieruchomości w K.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ pierwszej instancji w dniu 4 września 2020 r. wezwał I. G. w charakterze świadka do osobistego stawiennictwa na dzień 14 września 2020 r. w celu złożenia wyjaśnień w sprawie o umorzenie należności skarżącego. Pismem z dnia 8 września 2020 r. świadek poinformowała, że ewentualne przesłuchanie możliwe będzie dopiero w dniu 3 października 2020 r., ponieważ wyjeżdża w sprawach rodzinnych. Do przesłuchania świadka nie doszło, ponieważ decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...]. Jednakże jak wyjaśnił skarżący, sugerowanie przez organ prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest bezcelowe, ponieważ średnia dochodu i tak upoważniałaby obie osoby do korzystania ze wsparcia MOPS- u, ponieważ I. G. otrzymuje emeryturę w wysokości 1.065 zł. W dniu 2 października 2020 r. I. G. złożyła w MOPS pisemne oświadczenie, w którym wyjaśniła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącym. Oświadczenie to podlegało ocenie ze strony organu orzekającego w sprawie.

Nieuzasadniony jest też zarzut nieprzesłuchania siostry skarżącego na okoliczność konfliktu z bratem i braku pomocy z jej strony, ponieważ stosownie do art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny istnieje pomimo ewentualnych konfliktów między zobowiązanym i uprawnionym do pomocy. Organy nie kwestionowały też doraźnej pomocy udzielanej przez znajomych strony, zatem nieuzasadniony jest zarzut nieprzesłuchania osób wspierających skarżącego.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że to przede wszystkim osoba ubiegająca się o przyznanie ulgi w spłacie nienależnie pobranego świadczenia zobowiązana jest do jasnego i jednoznacznego przedstawienia swojej sytuacji materialnej i życiowej, ponieważ to osoba wnioskująca o przyznanie ulgi jest najlepiej zorientowany w tej kwestii. Organ natomiast dokonuje oceny i ewentualnej weryfikacji okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę. W rozpatrywanej sprawie, wnioskodawca nie sprostał powyższemu obowiązkowi. Dlatego też organy słusznie uznały, że nie wykazał, że jego sytuacja jest szczególna na tle innych osób (rodzin) utrzymujących się ze świadczeń emerytalnych.

Nieuzasadniony zatem jest zarzut naruszenia art. 7 oraz art. 77§ 1 k.p.a., podniesiony w piśmie procesowym z dnia 21 czerwca 2021 r.

Należy też zwrócić uwagę, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia 18 listopada 2019 r. nr DŚR.437.7.2019 rozłożył skarżącemu na 24 raty kwotę należności w wysokości 1.005,33 zł wraz z należnymi odsetkami (wysokość łączna każdej z rat – 50 zł). Jednakże, jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący nie wywiązał się z obowiązku regulowania należności w ratach.

Mając na uwadze powyższe wskazać należy, iż organ po sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej skarżącego, w ramach uznania administracyjnego uznał, że sytuacja ta nie jest "szczególną" w myśl art. 30 ust. 9 u.ś.r., która uzasadniałaby umorzenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem sądu, użyty w art. 30 ust. 9 u.ś.r. zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" należy interpretować biorąc pod uwagę fakt, że co do zasady do świadczeń rodzinnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach, spełniające tzw. kryterium dochodowe lub pozbawione możliwości zarobkowania. A zatem sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Uzasadnienie decyzji jest przekonujące, w szczególności organ właściwie wskazał na okoliczności, które mimo ustalonej sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej przemawiały za odmową umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.