Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 22/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2022-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1, 5 i 1a, art. 16 ust. 2 pkt 3 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Agnieszka Banach Protokolant Starszy inspektor sądowy Katarzyna Tuz-Stando po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2022 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania S. J. od decyzji wydanej [...] kwietnia 2021 r. z upoważnienia Burmistrza [...] i Gminy N. S., odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i w to miejsce orzekło o odmowie przyznania S. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią - Z. S. na okres od 1 marca 2021 r. do bezterminowo.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że Z. S., nad którą sprawowana jest opieka, jest zamężna. M. W. S. ma 94 lata i został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Następnie cytując treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U.2020.111), dalej zwanej "u.ś.r." organ odwoławczy zaznaczył, że wykładnia językowa powyższego przepisu pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Natomiast, w przypadku braku takiego orzeczenia ani organ, ani Kolegium nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Organ dodał, że realizacja przez zobowiązanego obowiązku alimentacyjnego może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem.

Dalej Kolegium wskazało, że S. J. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią - Z. S., która ma córkę E. J. (lat 65). E. J., pomimo wspólnego zamieszkiwania, nie może sprawować opieki nad matką, z uwagi na zły stan zdrowia (stan po przebytej chorobie nowotworowej oraz choroby współistniejące: guz mózgu i zwyrodnienie kręgosłupa, co wynika z zaświadczeń lekarskich z kwietnia i maja 2021 r.), w tym legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe (orzeczenie z 17 maja 2021 r.). Zatem uprawniona do opieki ma jedno dziecko, które niewątpliwie zobowiązane jest do alimentacji przed wnioskodawcą. Oznacza to, że istniałyby przesłanki do przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego jedynie gdyby - oprócz W. S. - także córka nie byli w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Taką okolicznością która mogłaby uzasadniać niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez dziecko uprawnionego do opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie córka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się takim orzeczeniem. Natomiast nie wyklucza obowiązku alimentacyjnego fakt posiadania przez E. J. licznych schorzeń czy legitymowanie się przez nią orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W niniejszej sprawie nie zaszły więc okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny odwołującego względem jego babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej córki. To dzieci są, po małżonku, zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby.

Wobec powyższego trafna jest konstatacja organu, że przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego stoi na przeszkodzie treść art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Kolegium nie zgodziło się jednak z organem I instancji, że wnioskowane świadczenie nie powinno zostać przyznane, gdyż z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność Z. S. istnieje od 89-go roku życia. Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych ugruntowane po wydaniu tego wyroku, Kolegium wskazało, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Nie ma bowiem znaczenia wiek, w którym niepełnosprawność powstała, istotne jest, że występuje ona w stopniu znacznym.

Odnosząc się do treści odwołania, Kolegium stwierdziło, że okoliczności, że mąż (także córka) niepełnosprawnej jest osobą schorowaną i posiada zaświadczenie lekarskie potwierdzające zły stan zdrowia, a także orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie mogą zastąpić wskazywanego przez ustawodawcę dokumentu jakim jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sztywne przyjęcie, że tylko osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zwolniona ze sprawowania opieki, jest jasne, nie sprawia trudności interpretacyjnych, a przez to nie doprowadzi do sytuacji, że w dwóch różnych sprawach administracyjnych, podobne stany faktyczne, będą inaczej oceniane (zob. wyrok WSA w Kielcach z 17 lutego 2021 r., II SA/Ke 144/21).

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję S. J. decyzji tej zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego:

- art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 132 k.r.o. poprzez błędne przyjęcie, że orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności W. S. oraz E. J. zawierające stwierdzenie o niezdolności do pracy oraz konieczności korzystania ze wsparcia w samodzielnej egzystencji, nie stanowią obiektywnej przesłanki do aktualizacji obowiązku alimentacyjnego;

- art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni celowościowej i systemowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

2. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania:

- art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa, poprzez niepełną analizę materiału dowodowego oraz brak analizy dowodów możliwych do uzyskania z urzędu, w szczególności nieustalenie czy stan zdrowia oraz sytuacja finansowa zobowiązanych do alimentacji pozwala zapewnić całodobową opiekę niepełnosprawnej;

- art. 7a § 1, art. 8 w związku z art. 84 § 1 kpa, poprzez nieuwzględnienie korzystnej linii orzeczniczej oraz niewykorzystanie przewidzianych prawem środków w celu ustalenia stanu faktycznego;

- art. 107 § 3 kpa, m.in. poprzez oparcie odmowy przyznania świadczenia na orzeczeniach sądów administracyjnych wydanych w innym stanie faktycznym;

- art. 107 § 1 i 9 kpa, poprzez brak w pouczeniu informacji o kosztach wniesienia skargi oraz możliwości skorzystania z pomocy prawnej.

Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę/uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania w I lub II instancji wraz z wytycznymi dotyczącymi prokonstytucyjnej wykładni przepisów; włączenie dowodów w postaci zaświadczeń o dochodach W. S. oraz E. J. i przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność możliwości opłacenia całodobowej opieki nad niepełnosprawną; powołanie biegłego sądowego w zakresie medycyny (tylko w przypadku gdyby dowody istniejące w sprawie oraz wyjaśnienia nie wystarczyły do wydania decyzji zgodnej z żądaniem), w celu ustalenia wpływu schorzeń W. S. oraz E. J. na zdolność sprawowanie całodobowej opieki nad uprawnioną do opieki.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że z zaskarżonej decyzji wynika, że organ badając przeszkody w wypełnieniu obowiązku opieki nad najbliższymi członkami rodziny, skupił się jedynie na braku orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem z orzeczeń sądów administracyjnych wydanych w podobnych stanach faktycznych, wyłania się obraz ugruntowanej linii orzeczniczej dopuszczającej aktualizację obowiązku alimentacyjnego pomimo braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, przykładowo wyrok NSA z 14 lipca 2021 r., I OSK 394/21, czy z 25 stycznia 2021 r. I OSK 2103/20.

Dalej autor skargi podkreślił, że ze względu na przyjęcie błędnej wykładni przepisów wymienionych w pkt 1 niniejszej skargi, organ II instancji nie dokonał pełnej analizy dowodów oraz ustaleń stanu faktycznego mającego wpływ na wynik postępowania. Ograniczenie się jedynie do wymienienia dolegliwości córki i męża uprawnionej do opieki w kontekście, że nie stanowiły one wystarczających przesłanek do wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, bez ich analizy pod kątem niniejszej sprawy oraz wydanie decyzji odmownej na skutek braku rzeczonych orzeczeń, stanowi naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 kpa. Skarżący zaznaczył, że z zasady orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (niezdolności do samodzielnej egzystencji) stanowi, że dana osoba nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności niezbędnych do życia (np. samodzielne spożywanie posiłków), i że nie jest w stanie zapewnić opieki/pomocy osobistej innej osobie niepełnosprawnej. Jednak pomiędzy taką osobą, a osobą zdrową jest szerokie spektrum osób, które są w stanie wykonywać czynności samoobsługowe (przez co nie kwalifikują się do uzyskania orzeczenia o znacznej niepełnosprawności), jednocześnie nie będąc w stanie sprostać opiece nad inną osobą. Także samo określenie "z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób zdolnych do pracy, które są w stanie fizycznie sprostać zakresowi obowiązków związanych z opieką nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem skarżącego, logicznym wnioskiem w niniejszej sprawie powinno być, że zarówno W. S., jak i E. J. nie są w stanie zapewnić osobistej opieki nad uprawnioną do tej opieki.

Następnie przedstawiając stan zdrowia W. S., E. J. i Z. S., skarżący podniósł, że opieka nad Z. S. (90 lat), która cierpi na demencję i nie chodzi lecz raczkuje, wymaga w pierwszej kolejności sprawności fizycznej ale również cierpliwości i opanowania. Z pozoru proste czynności (nie wymagające wysiłku fizycznego) jakimi są karmienie lub podawanie leków w tym przypadku mogą stanowić wyzwanie. Z zasady babcia odmawia przyjmowania jakichkolwiek leków (lekarzy również nie lubi), sposobem na podanie jest pokruszenie i rozpuszczenie leku z dodatkiem cukru w napoju. Posiłki toleruje tylko w wersji półpłynnej, gdy wyczuje "paprochy" zaczyna pluć i odmawia jedzenia, zdarzają się zachowania agresywne np. drapanie.

Kończąc skarżący zaznaczył, że ilość gotówki pozostałej łącznie w gospodarstwie domowym, po opłaceniu opłat stałych i wyżywienia, zwykle nie przekraczał 500-1000 zł miesięcznie w 2021 r., a 2022 r., ze względu na wzrost cen będzie gorzej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 1 lutego 2022 r. skarżący między innymi podał, że nieodwołanie się od orzeczenia o niepełnosprawności, spowodowane było niemożnością dostarczenia aktualnych wyników badań medycznych w ustalonym terminie.

Na rozprawie sądowej 9 marca 2022 r. skarżący wyjaśnił, że od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z [...] maja 2021 r. E. J. nie odwołała się do Sądu, ponieważ była w trakcie leczenia onkologicznego, lepiej się czuła i była szansa na poprawę jej stanu zdrowia. Jednak w lutym 2022 r. złożyła ponownie wniosek o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, ale [...] lutego 2022 r. uzyskała orzeczenie o odmowie zmiany stopnia niepełnosprawności, od którego złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., które nie zostało jeszcze rozpoznane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylająca w całości decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. wnioskowanego na Z. S. i odmawiająca przyznania tego samego świadczenia pielęgnacyjnego. Powodem zreformowania decyzji organu I instancji było wyłącznie powołanie przez ten organ w sentencji decyzji wymienionego wyżej przepisu, zamiast prawidłowego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zasadniczym natomiast powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było to, że wymagająca opieki babcia wnioskodawcy, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 90-letnia Z. S. pozostaje w związku małżeńskim z 94-letnim W. S., na którym ciąży obowiązek alimentacyjny względem żony w pierwszej kolejności i który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto ma córkę – 65-letnią E. J., matkę skarżącego, której obowiązek alimentacyjny względem matki również wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka Z. [...] - S. J. i po której stronie nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, związane w szczególności z jej stanem zdrowia lub wiekiem, a przede wszystkim również nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W oparciu o ustalenia organu I instancji oraz oświadczenia złożone przez wnioskodawcę S. J. organ odwoławczy ustalił ponadto, że 94-letni mąż Z. S. – W. S. jest po zapaleniu stawu biodrowego, ma trudności w poruszaniu się, rozedmę płuc, niedosłuch, a także jest po operacji oka prawego. Mimo tego jednak, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] maja 2021 r. został zaliczony jedynie do osób o umiarkowany stopniu niepełnosprawności na stałe. Jedyna córka Z. S. – E. J., pomimo wspólnego zamieszkiwania z matką nie może sprawować nad nią opieki z uwagi na zły stan zdrowia (stan po przebytej chorobie nowotworowej oraz choroby współistniejące: guz mózgu i zwyrodnienie kręgosłupa), w tym legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności na stałe na podstawie orzeczenia z [...] maja 2021 r.

Z przestawionych powyżej zasadniczych motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że istotą rozpoznawanej sprawy jest ocena wpływu braku orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności małżonka i dziecka wymagającej opieki Z. S. będącej osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dalszemu zstępnemu osoby niepełnosprawnej.

Odnosząc się do tego zagadnienia należy wyjaśnić, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zostały oparte na konstrukcji obowiązków alimentacyjnych, przy czym przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych określają kolejność osób uprawnionych do uzyskania wspomnianego świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem, z którego wynika prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyprzedza ten sam obowiązek ciążący nad innymi osobami, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 2021 r., sygn. akt I OSK 627/21, czy z 18 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2164/20). Analogicznie również obowiązek opieki nad niepełnosprawnym wstępnym spokrewnionym w pierwszym stopniu, z którego wynika prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wyprzedza ten sam obowiązek ciążący na dalszych zstępnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki, o czym mowa w art. 17 ust. 1a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Również w tym wypadku literalna wykładnia art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. wskazuje, że jeśli istnieją osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu, to osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela jednak prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd o konieczności zastosowania wykładni celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Zgodnie z nim okoliczność, że osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, zaś jej małżonek, względnie jej dziecko nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przesądza o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Istnieją bowiem sytuacje, w których pomimo pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim z osobą, która formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź pomimo istnienia osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną wymagającą opieki, która to osoba spokrewniona w pierwszym stopniu formalnie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - możliwe byłoby przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny. A mianowicie byłoby to dopuszczalne wówczas, gdyby małżonek osoby niepełnosprawnej, a także jej zstępny spokrewniony w pierwszym stopniu, faktycznie, z przyczyn od nich niezależnych i nie wynikających z ich woli, nie byli zdolni do sprawowania nad nią opieki. Zgodnie z powyższym poglądem przepisy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, a także art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. rozumiane celowościowo, umożliwiają uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź posiada krewnych pierwszego stopnia również nieposiadających takiego orzeczenia, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek lub krewny pierwszego stopnia - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie mogą tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niech i od ich woli (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2022 r., I OSK 1059/21 i z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd podziela również wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że ukończenie przez daną osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji uprawnionego ze względu na osiągnięty wiek. Art. 16 ust. 2 pkt 3 u.ś.r. przewiduje możliwość przyznania zasiłku pielęgnacyjnego osobie, która ukończyła 75 lat. Ten rodzaj świadczenia rodzinnego został przewidziany dla osób niezdolnych do samodzielnego życia, jako forma rekompensaty wydatków ponoszonych na opłacenie usług opiekuńczych. Ustawodawca ma świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16-go roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku. Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemaniu braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019 r. poz. 291 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia.

Powyższe unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Ustawowe założenie zrównania osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z osobami, które ukończyły 75 lat życia powoduje, iż w sprawach o przyznanie świadczeń pielęgnacyjnych powstaje konieczność dokładnego wyjaśnienia, czy małżonek osoby wymagającej opieki z uwagi na osiągnięty wiek 75 lat, a także stan zdrowia, jest rzeczywiście zdolny do sprawowania opieki. Stwierdzenie braku takiej zdolności będzie znosić negatywną przesłankę przyznania świadczenia z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. na równi z orzeczeniem o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności (tak wyroki WSA w Rzeszowie z 22 września 2021 r., II SA/Rz 709/21, z 15 lipca 2021r., II SA/Rz 526/21, zob. również wyrok NSA z 10 listopada 2015 r., sygn. I OSK 910/15).

Taka sytuacja może w ocenie Sądu zachodzić w niniejszej sprawie.

Uwzględniając bowiem bardzo podeszły wiek męża Z. S. – W. S. (94 lata) oraz stan jego zdrowia ustalony przez sam organ II instancji, można powziąć poważne wątpliwości co do tego, czy mimo braku orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a posiadania jedynie orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, rzeczywiście jest on w stanie sprawować opiekę nad swoją żoną, zwłaszcza zważywszy na jej również bardzo podeszły wiek, zły stan zdrowia i wynikający z tego, a także z posiadanego przez nią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zakres koniecznej i długotrwałej opieki innej osoby, jakiej Z. S. wymaga w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Nieco tylko mniejsze, ale ciągle istotne dla wyniku sprawy wątpliwości można powziąć odnośnie zdolności córki Z. S. - E. J., do sprawowania opieki nad matką.

Wprawdzie jej wiek (obecnie ukończone 66 lat) sam w sobie nie kwalifikuje do grona osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, a ponadto nie dysponuje ona orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a jedynie orzeczeniem z 17 maja 2021 r. zaliczającym ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe, ale dołączone do akt sprawy, w tym również w toku postępowania administracyjnego zaświadczenia lekarskie wystawione przez lekarzy specjalistów chirurgii ogólnej onkologicznej wskazują, że u E. J. stwierdzono stan po resekcji poprzecznicy z powodu niedrożności w przebiegu raka poprzecznicy, stan po wytworzeniu ileostomii pętlowej, przepuklinę powłok jamy brzusznej (wypadanie stomii), guza kąta mostowo-móżdżkowego prawego przy przewodzie słuchowym wewnętrznym, ograniczoną sprawność manualną pogłębioną po przejściu polineuropatii nowotworowej, depresję, nerwicę, utraty przytomności, zaburzenia równowagi. Konsekwencją takiego jej stanu zdrowia jest według tych zaświadczeń to, że wymaga ona opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji (zaświadczenie lekarskie z 5 maja 2021 r. – k. 20 odwrót akt administracyjnych), w szczególności wymaga stałej pomocy przy zakładaniu worka stomijnego. Jak ponadto wynika z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie w dniu 9 marca 2022 r., w lutym 2022 r. E. J. złożyła wniosek o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności załatwiony negatywnie orzeczeniem z [...] lutego 2022 r., od którego złożyła odwołanie do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., które nie zostało jeszcze rozpoznane.

Przedstawione okoliczności, które nie zostały wzięte pod uwagę przez rozpatrujące sprawę organy, mogą wskazywać na to, że na skutek wadliwej, bo tylko literalnej wykładni prawa materialnego, w szczególności art. 17 ust. 1a pkt 2 i ust. 5 pkt. 2 lit. a u.ś.r. sprowadzającej się do twierdzenia, że tylko brak po stronie małżonka osoby wymagającej opieki, a także jego krewnych w pierwszym stopniu legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przy spełnieniu pozostałych ustawowych przesłanek), umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, nie doszło do ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, majątkowej męża i jedynej córki Z. S.. Z tego powodu nie zostało w sprawie w ogóle ustalone, czy rzeczywiście, zwłaszcza w świetle zasad doświadczenia życiowego, W. S. i E. J. są w stanie sprawować opiekę nad ich żoną i matką Z. S..

W związku z powyższym konieczne jest w sprawie dokonanie takich ustaleń przez organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Organ ten uwzględni przy tym przedstawioną powyżej wykładnię prawa materialnego. Organ tej rozważy również potrzebę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, której to czynności organ I instancji zaniechał, a organ II instancji stan taki zaakceptował. Zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Wątpliwości, o których mowa w przywołanym przepisie dotyczące nie tyle wnioskodawcy, co małżonka i córki Z. S., zachodzą w niniejszej sprawie, o czym była wyżej mowa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.