Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 771/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania D. M. od decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. działającego z upoważnienia Burmistrza S. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką E. M., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało D. M. świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad córką od 1 października 2020 r. na czas określony w kwocie 1.830 zł.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Dnia [...] czerwca 2020 roku D. M. złożyła do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką E. M. Powołała się na orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...], którym E. M. urodzona dnia [...] października 1986r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] października 2002 r, a orzeczenie wydano na stałe, z zaznaczeniem konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związki ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w S. decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] odmówił D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką E. M. Powodem odmowy przyznania świadczenia było to, że zgodnie z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Ponadto organ I instancji ustalił, że nie można mówić o niepodejmowaniu, czy rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego D. M. miała 65 lat i przyznane prawo do świadczenia, czyli z uwagi na wiek i pobieranie świadczenia emerytalnego nie była osobą zdolną do podjęcia działań.

D. M. nie zgodziła się z decyzją Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w S. i wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. Zarzuciła decyzji błędną wykładnię art. 17 ust.5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. nr [...] zawiesiło postępowanie odwoławcze w sprawie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie zawieszenia decyzji tego organu przyznającej D. M. emeryturę i zobowiązało D. M. do przedłożenia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w Ł. decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o zawieszeniu jego decyzji w przedmiocie przyznanie jej emerytury. Pani D. M. dnia [...] września 2020 r. przedłożyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] września 2020 r. Znak: [...] wstrzymującą wypłatę jej emerytury od dnia 1 października 2020 r. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. nr [...] podjęło z urzędu postępowanie odwoławcze w przedmiotowej sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało D. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką E. M. od dnia 1 października 2020 r. na czas określony w kwocie 1.830 zł.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji przytaczając treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4, 1 b oraz ust. 3 i 3 a, ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.) podniósł, iż mimo literalnego brzemienia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zgodnie z aktualną linią orzeczniczą przyjąć należy, iż świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane mimo ustalonego prawa do emerytury opiekuna osoby niepełnosprawnej. W tym zakresie organ odwoławczy w sposób szczegółowy przedstawił orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie i wskazał, że wyłączenie świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, a jedynie do wysokości tej emerytury w praktyce, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Na podstawie przytoczonego orzecznictwa SKO podzieliło te poglądy i przychyliło się do stanowiska, że w przypadku zbiegu świadczeń osobie uprawnionej przysługuje wybór jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego. Taką regulację przyznano w art. 27 ust. 5 u.ś.r. gdzie umożliwiono wybór świadczenia. Przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach. W związku z tym zróżnicowaniem organ II instancji podkreślił, że wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonywujących argumentach (por. wyroki TK z 23 listopada 2010 r., K 5/10, z 19 kwietnia 2011 r., P 41/09, z 18 czerwca 2013 r., K 37/12, z 5 listopada 2013 r., K 40/12 i z 17 czerwca 2014 r., P 6/12). W związku z powyższym, jak stwierdzono w powołanym wyroku, nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto zwrócono uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Organ II instancji uznał także, że zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione powyżej zasady konstytucyjne organ II instancji uznał, że osoba która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie emerytury. Ponadto organ odwoławczy uznał, że poinformował skarżącą w trybie art. 9 k.p.a. o możliwości zawieszenia emerytury i skarżąca w dniu [...] września 2020 r. przedstawiła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] września 2020 r. o wstrzymaniu emerytury od dnia 1 października. Na tej podstawie organ przyjął, że należało przyznać wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 października 2020 r. na czas nieokreślony, zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył pełnomocnik D. M. zaskarżając ją w części w jakiej nie przyznano wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. od dnia 30 września 2020 r.

Zaskarżonej decyzji pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza ona możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz prawa do emerytury. Na tej podstawie wniósł o uchylenie decyzji SKO z dnia [...] września 2020 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie D. M. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. lub ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, bowiem podstawą nie kierowania sprawy na rozprawę i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. - Dz.U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.). W tych okolicznościach późniejszy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym był bezprzedmiotowy.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 t.j., zwanej dalej p.p.s.a) sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach danej sprawy, lecz sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowo administracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] września 2020 r. nr [...], w której uchylono zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznano D. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad córką E. M. od dnia 1 października 2020 r. na czas określony w kwocie 1.830 zł.

Na wstępie zaakcentować przy tym należy, iż co do zasady decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie niniejszej jest prawidłowa i Sąd akceptuje argumenty w niej podniesione, na podstawie których uznano, że skarżąca mimo posiadanego prawa do emerytury mogła ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, o ile to pierwsze świadczenie zostanie zawieszone. Ponadto skarga dotyczy tylko rozstrzygnięcia w części w jakiej nie przyznano wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 czerwca 2020 r. od dnia 30 września 2020 r. i tylko w tym zakresie skarga podlegała uwzględnieniu. Podkreślić jednakże należy, że biorąc pod uwagę treść rozstrzygnięcia organu II instancji, który nie orzekł o całości wnioskowanego świadczenia tj. od czerwca 2020 r. a jednocześnie nie wydał w tym przedmiocie rozstrzygnięcia odmownego, konieczne było uchylenie całej zaskarżonej decyzji.

Stan faktyczny w sprawie niniejszej nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości. W związku z powyższym należy podzielić poglądy organu II instancji, że w wyrokach z dnia 28.06.2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8.01.2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30.04.2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 NSA stanął na stanowisku, zgodnie z którym zastosowanie reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej u.ś.r.) wyłącza do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury (orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Zatem zgodnie z tym stanowiskiem, osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym. Jednak w nowych orzeczeniach NSA zaprezentowano stanowisko, w którym nie podzielono przedstawionego wyżej sposobu rozwiązania problemu zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalno - rentowego.

Należy przytoczyć stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19 (CBOSA), że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto) pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Słusznie podnosi się w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, że praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020r. sygn. akt IVSA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA). Powyższe, przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno - rentowego.

Trafnie przy tym Kolegium podkreśliło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy zatem każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze trafnie organ II instancji uznał (odmiennie niż organ I instancji) że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa bowiem nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do meritum skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i na tej podstawie przyjął, że w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury.

Podkreślić przy tym należy, że organ II instancji w trybie art. 9 k.p.a. prawidłowo poinformował skarżącą o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Powyższe skutkowało też wydaniem postanowienia w dniu 25 września 2020 r. o zawieszeniu postępowanie odwoławczego w sprawie do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie zawieszenia emerytury. D. M. w dniu [...] września 2020 r. przedłożyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] września 2020 r. nr [...] wstrzymującą wypłatę jej emerytury od dnia 1 października 2020 r. W tej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. nr [...] podjęło z urzędu postępowanie odwoławcze w przedmiotowej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu organ odwoławczy błędnie pominął znaczenie istotnej dla rozstrzygnięcia spornego zagadnienia okoliczności, że skarżąca już w dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (dnia [...] czerwca 2020 r. k. 24 akt admin.), mając świadomość niedopuszczalnego a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, złożyła z powołaniem się na art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. oświadczenie, że w takich okolicznościach nie można wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego "przymuszając" osobę do uzyskania świadczenia mniej korzystnego (w jej przypadku emerytury). Z uwagi zaś na to, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, należało rozważyć – po stwierdzeniu spełnienia przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od daty złożenia wniosku.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy (który wprawdzie nie ma w sprawie zastosowania, ale przez analogię powinien być wzięty pod uwagę), nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (vide: wyroki NSA z 18 grudnia 2018r. sygn. I OSK 1676/18, z 12 grudnia 2018r. sygn. I OSK 1175/18, z 13 lipca 2018r. sygn. I OSK 235/18 a także wyrok WSA w Gliwicach z 19 marca 2019r. sygn. IV SA/Gl 985/18, CBOSA).

Sąd podziela zaprezentowany przez sądy administracyjne pogląd, że na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a. zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Skład orzekający prezentuje pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r. (bowiem innego przepisu regulującego kwestię zbiegu z emeryturą nie ma), zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 ustawy wprowadzającej zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z kilku przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia.

Podkreślić przy tym należy, że wyboru korzystniejszego świadczenia skarżąca dokonała już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wyrażając zamiar uzyskania świadczenia bardziej korzystniejszego tj. świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku.

Fakt zatem pobierania przez skarżącą emerytury w świetle oświadczenia strony o chęci rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego (tak należało odczytywać wniosek), nie mógł stanowić w niespornych okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku (podobnie WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 20.10.2020 r. sygn. akt II SA/Bk 556/20 w stosunku do specjalnego zasiłku opiekuńczego, CBOSA). Skarżąca miała prawo oczekiwać od organu podjęcia działań zamierzających do przyznania wybranego przez nią świadczenia, w tym poinformowania w trybie art. 9 k.p.a. o konieczności zawieszenia emerytury.

Postępowanie zatem w sprawie niniejszej dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz drugiej dotyczącego zawieszenia emerytury w związku ze staraniem się o świadczenie pielęgnacyjne - winno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżąca nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości prawa. Dlatego też strona nie może zostać pozbawiona prawa do tego świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organów. W niniejszej sprawie natomiast skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w dniu [...] czerwca 2020 r. Organ I instancji decyzję odmowną w tym zakresie wydał w dniu [...] lipca 2020 r. Natomiast dopiero organ II instancji poinformował skarżącą o konieczności uzyskania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury w dniu [...] września 2020 r. (k. 45 akt admin.). Skarżąca wniosek o wstrzymaniu wypłaty emerytury złożyła w dniu [...] września 2020 r., a decyzja w tym zakresie została przyznana w dniu [...] września 2020 r., z wstrzymaniem wypłaty emerytury od dnia 1 października 2020 r. (k. 61 akt admin.). Gdyby skarżąca została o tej okoliczności poinformowana wcześniej prawdopodobnie uzyskałaby decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury już w lipcu 2020 r. W związku z powyższym wskazać należy, że na skutek nieprawidłowych działań organu I instancji skarżąca została pozbawiona prawa do tego świadczenia co najmniej od lipca 2020 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd (co do wypłaty dwóch różnych świadczeń przez ten sam organ), że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku opiekuńczego (vide: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018r. sygn. II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019r. sygn. II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019r. sygn. IV SA/Wr 360/19).

Sprawa się jednak komplikuje w przypadku wypłaty różnych świadczeń i przyznanych przez różne organy, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie (chodzi jedynie o sporny okres czerwiec – wrzesień 2020 r.). W tych okolicznościach na zasadzie wyjątku należałoby podzielić jednak poglądy wyrażone w wyrokach z dnia 28.06.2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z dnia 8.01.2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z dnia 30.04.2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, w których NSA stanął na stanowisku, że osobie posiadającej uprawnienie do jednego ze świadczeń wymienionych w powyższym przepisie, należy przyznać świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości stanowiącej różnicę między wysokością tego świadczenia wynikającą z ustawy i pobieranym świadczeniem emerytalnym lub rentowym, nawet mimo odmiennych poglądów w nowych orzeczeniach NSA, ale też dotyczących w znacznej mierze świadczeń przyznawanych przez ten sam organ (CBOSA). Podkreślić jednak należy, iż w sprawie ma bowiem miejsce wyjątkowa sytuacja, gdzie na skutek działań organu I instancji skarżąca za sporny okres poniosłaby uszczerbek z powodu nieznajomości prawa. W przypadku skarżącej kwota ta jest znaczna bowiem emerytura wynosiła 1.234,84 zł (k. 26 akt admin.), natomiast świadczenie pielęgnacyjne wynosi 1.830 zł.

Mając powyższe na uwadze sąd uznał, że organ II instancji dokonał częściowo błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 i 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a z uwagi na treść rozstrzygnięcia tj. brak rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia za sporny okres, konieczne było uchylenie decyzji w całości na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Rozpatrując ponownie sprawę, organ II instancji powinien wydać decyzję uwzględniając wyżej przedstawioną wykładnię przepisów prawa.