Wyrok NSA oz. w Katowicach, sygn. akt I SA/Ka 2171/00
NSA oz. w Katowicach
Data orzeczenia: 2002-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Podatkowe postępowanie
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 253 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 23 poz. 117
law: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny.
article: art. 135, art. 137
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: "Przedstawicielstwo" jest pojęciem szerszym niż "pełnomocnictwo" - to ostatnie jest rodzajem przedstawicielstwa umownego. Kodeks celny zawiera szczególną regulację w zakresie przedstawicielstwa, stanowiąc, iż w przypadku, gdy postępowanie dotyczy towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej, przedstawicielem bezpośrednim może być wyłącznie pracownik osoby lub agencja celna - a zatem wykluczone jest ustanowienie innego pełnomocnika /przedstawiciela/ niż podmioty wymienione w tym przepisie; ograniczenie to dotyczy tylko "postępowania przed dyrektorem urzędu celnego".

TEZY

"Przedstawicielstwo" jest pojęciem szerszym niż "pełnomocnictwo" - to ostatnie jest rodzajem przedstawicielstwa umownego. Kodeks celny zawiera szczególną regulację w zakresie przedstawicielstwa, stanowiąc, iż w przypadku, gdy postępowanie dotyczy towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej, przedstawicielem bezpośrednim może być wyłącznie pracownik osoby lub agencja celna - a zatem wykluczone jest ustanowienie innego pełnomocnika /przedstawiciela/ niż podmioty wymienione w tym przepisie; ograniczenie to dotyczy tylko "postępowania przed dyrektorem urzędu celnego".


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Spółki z o.o. "T." z siedzibą w K. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie powrotnego wywozu towaru - oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 2 maja 1999 r. Agencja Celna "J.-F." S.A., działając jako przedstawiciel "T." Spółki z o.o. w B.-B., zgłosiła towar do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym. Dyrektor Urzędu Celnego w C. przyjął zgłoszenie celne (...). Wskutek kontroli zgłoszenia celnego stwierdzono zaniżenie wartości zgłoszonego towaru oraz nadwyżkę towaru w stosunku do towaru zgłoszonego, z tego względu organ celny wydał w dniu 31 maja 1999 r. decyzję (...) uznającą zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części określenia wartości celnej i ilości towaru, określił kwotę wynikającą z długu celnego oraz objął towar procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym.

Pismem z dnia 22 lipca 1999 r. pełnomocnik spółki "T." adwokat Adam W. wniósł o wydanie zezwolenia na powrotny wywóz towaru za granicę. Urząd Celny w C. wezwał spółkę "T." do złożenia nowego wniosku podpisanego przez upoważnionego pracownika spółki względnie przez agencję celną, stosownie do zasad wynikających z art. 253 par. 2 Kodeksu celnego. Wniosek taki, datowany na 30 sierpnia 1999 r., został złożony z podpisem pracownika spółki "T." Krzysztofa Sz.

Decyzją z dnia 9 września 1999 r. Dyrektor Urzędu Celnego w C. nie wyraził zgody na dokonanie powrotnego wywozu towarów określonych w zgłoszeniu złożonym przez Agencję Celną "J.-F." S.A. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 207 i art. 208 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ i art. 3 par. 1 pkt 18 i 19, art. 65 par. 3, art. 84, art. 184 i art. 185 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./. Organ celny w uzasadnieniu decyzji podniósł, iż zgłoszony towar został objęty procedurą dopuszczenia do obrotu, co nadało mu status celny towaru krajowego zgodnie z art. 65 par. 3 Kodeksu celnego. Z art. 184 Kodeksu celnego wynika natomiast, iż powrotnie wywiezione poza polski obszar celny mogą być tylko i wyłącznie towary, niekrajowe. Ponieważ towar zgłoszony do procedury dopuszczenia do obrotu jest towarem krajowym, organ celny nie przychylił się do wniosku strony i odmówił zgody na jego powrotny wywóz poza polski obszar celny.

Strona, reprezentowana przez adwokata Adama W., wniosła odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C., zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 125 w związku z art. 139 Ordynacji podatkowej i art. 262 Kodeksu celnego, poprzez rażące naruszenie zasady szybkości postępowania podatkowego oraz zasad postępowania celnego, a nadto niewłaściwe zastosowanie art. 208 Ordynacji podatkowej oraz naruszenie art. 127 i art. 145 par. 2 Ordynacji podatkowej. W oparciu o te zarzuty odwołujący się wniósł o wstrzymanie wykonania decyzji, stwierdzenie nieważności decyzji oraz przyznanie pełnomocnikowi kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości wynikającej z umowy z klientem. Odwołujący się podniósł, iż organ celny pierwszej instancji naruszył ogólną zasadę szybkości postępowania, gdyż od daty jego wszczęcia do wydania decyzji załatwiającej sprawę merytorycznie upłynęło ponad pięć miesięcy, co stanowi ewidentne przekroczenie terminu wynikającego z art. 139 par. 1 Ordynacji podatkowej. Podstawą liczenia terminu nie mógł być natomiast ponowny wniosek strony o powrotny wywóz towaru, gdyż wniosek taki został zawarty już w odwołaniu strony z dnia 15 czerwca 1999 r. i od tej właśnie daty winien rozpocząć swój bieg termin do załatwienia sprawy w przedmiocie powrotnego wywozu towaru poza polski obszar celny.

Ponadto odwołujący się zarzucił, iż nie rozpoznanie przez Główny Urząd Ceł wniosku o powrotny wywóz towaru zawartego w odwołaniu od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w C. z dnia 31 maja 1999 r. stanowi pogwałcenie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy i może stanowić przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji. Uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania art. 208 Ordynacji podatkowej odwołujący się podniósł, iż powołanie tego przepisu jako jednej z podstaw zaskarżonej decyzji jest błędne, gdyż dotyczy on umorzenia postępowania, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Kolejnym zarzutem podniesionym w odwołaniu była okoliczność, iż zaskarżona decyzja nie została doręczona pełnomocnikowi strony, co stanowi naruszenie art. 145 par. 2 Ordynacji podatkowej. Odwołujący się zarzucił, iż organ celny naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu osobiście lub przez pełnomocnika, błędnie twierdząc, iż strona winna być reprezentowana przez przedstawiciela, a nie przez pełnomocnika, co jest sprzeczne z zasada odróżnienia przedstawicielstwa w sprawach celnych od pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym w sprawach celnych. Odwołujący się wskazał także na naruszenie obowiązku zaznajomienia strony z zebranym w sprawie materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 30 sierpnia 2000 r. (...) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w C. Organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 184 pkt 1 Kodeksu celnego towary niekrajowe mogą, zostać powrotnie wywiezione poza polski obszar celny. Natomiast w myśl, art. 3 par. 1 pkt 18 lit. "b" Kodeksu celnego, towary przywiezione spoza polskiego obszaru celnego i dopuszczone do obrotu stają się towarami krajowymi. Nabycie przez towary przywiezione z zagranicy miana krajowości jest, więc uzależnione od faktu dopuszczenia ich do obrotu na polskim obszarze celnym.

W przedmiotowej sprawie organ celny przyjął zgłoszenie celne, co spowodowało, zgodnie z art. 65 par. 3 Kodeksu celnego, objęcie towaru procedurą celną z mocy prawa. Zgodnie zaś z art. 84 Kodeksu celnego dopuszczenie do obrotu nadaje towarowi niekrajowemu status celny towaru krajowego, a zatem wyklucza powrotne wywiezienie tego towaru poza polski obszar celny. Odnosząc się do zarzutów strony o charakterze proceduralnym, organ odwoławczy stwierdził, iż ze względu na szczególne przepisy Kodeksu celnego dotyczące przedstawicielstwa bezpośredniego w postępowaniu celnym dotyczącym towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej, zarówno wymóg podpisania wniosku o zezwolenie na powrotny wywóz towaru przez pracownika spółki "T.", jak i doręczenie decyzji w tej sprawie bezpośrednio tej spółce, a nie pełnomocnikowi, było zgodne z przepisami. Zwłoka w załatwieniu sprawy nie może natomiast stanowić podstawy zarzutu wadliwości samej decyzji. Organ odwoławczy przyznał, iż Dyrektor Urzędu Celnego błędnie powołał art. 208 Ordynacji podatkowej jako jedną z podstaw rozstrzygnięcia, lecz błąd ten nie miał wpływu na treść merytorycznego rozstrzygnięcia.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż nie może rozpoznać wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji zawartego w odwołaniu, gdyż tryb odwoławczy ma pierwszeństwo przed trybem nadzoru z art. 247 Ordynacji podatkowej, a strona wniosła odwołanie w terminie określonym w art. 223 Ordynacji podatkowej. Z tego względu organ odwoławczy może jedynie wydać rozstrzygnięcie w oparciu o art. 233 Ordynacji. Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał ponadto, iż koszty zastępstwa adwokackiego nie należą do kosztów postępowania w rozumieniu art. 265 par. 1 Ordynacji podatkowej i obciążają stronę.

Strona nie zgodziła się z powyższą decyzją i wniosła skargę, zarzucając obrazę art. 125 w związku z art. 139 oraz art. 262 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady szybkości postępowania podatkowego i zasad postępowania celnego, a także naruszenie art. 136 i art. 145 par. 2 Ordynacji podatkowej poprzez niedoręczenie decyzji organu I instancji pełnomocnikowi Adamowi W. W związku z tak sformułowanymi zarzutami skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie pełnomocnikowi kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości wynikającej z umowy z klientem.

Skarżący podtrzymał zarzuty prezentowane w postępowaniu odwoławczym, wskazując na zaistniałe jego zdaniem naruszenie zasady szybkości postępowania, pogwałcenie prawa do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a także naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu poprzez niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi oraz nie zaznajomienie strony z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji. Skarżący podkreślił, iż postępowanie zostało wszczęte 30 kwietnia 1999 r., zaś decyzja ostateczna zapadła dopiero w dniu 30 sierpnia 2000 r. Strona została pozbawiona prawa dwukrotnego rozpoznania sprawy poprzez ponowne przesłanie wniosku o powrotny wywóz towaru organowi I instancji. Organy celne nie widzą nadto różnicy pomiędzy instytucją "przedstawiciela", o której mowa w art. 253 do art. 261 Kodeksu celnego, a instytucją "pełnomocnictwa", określoną wyraźnie w art. 135 i art. 137 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego - czego konsekwencją jest naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, także w zakresie prawa do wypowiedzenia się w przedmiocie dowodów stanowiących podstawę decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wskazując, iż powrotnemu wywozowi poza polski obszar celny mogą ulec, zgodnie z art. 184 pkt 1 Kodeksu celnego, tylko towary niekrajowe. Ponieważ w przedmiotowej zostało przyjęte zgłoszenie celne, a towar objęty procedurą dopuszczenia do obrotu, to w świetle art. 3 par. 1 pkt 18 lit. "b" w związku z art. 65 par. 3 oraz art. 84 Kodeksu celnego towar ten uzyskał status celny towaru krajowego - a zatem nie był dopuszczalny jego powrotny wywóz poza polski obszar celny na podstawie art. 184 Kodeksu celnego.

Prezes Głównego Urzędu Ceł podtrzymał również stanowisko co do tego, iż podnoszone przez skarżącego naruszenia norm proceduralnych, w szczególności zasady szybkości postępowania, nie miały wpływu na merytoryczną treść zaskarżonej decyzji, a zatem nie mogą stanowić podstawy zarzutu wadliwości tej decyzji. Kwestia przedstawicielstwa bezpośredniego w postępowaniu celnym jest regulowana przepisami Działu I Tytułu VIII Kodeksu celnego, które przewidują, iż w postępowaniu dotyczącym towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej bezpośrednim przedstawicielem strony może być wyłącznie pracownik tej osoby lub agencja celna. Przeciwnik skargi ponowił także wyjaśnienie, co do niemożności rozpoznania w postępowaniu odwoławczym wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji, w świetle art. 247 oraz art. 233 Ordynacji podatkowej.

Pełnomocnik strony skarżącej na rozprawie w dniu 5 lutego 2002 podtrzymał skargę.

Pełnomocnik organu odwoławczego wniósł o oddalenie skargi.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż postępowanie przed organami celnymi nie zawiera takich wad, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący wnosił o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, /czyli decyzji Prezesa GUC/; jakkolwiek nie skonkretyzował podstawy tego żądania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zachodzi żadna z podstaw stwierdzenia nieważności decyzji określonych w art. 247 Ordynacji podatkowej. Fakt doręczenia decyzji I instancji stronie, a nie pełnomocnikowi nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia skoro to pełnomocnik złożył odwołanie. Również mylne wskazanie podstawy prawnej w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego art. 208 Ordynacji podatkowej obok art. 207 cytowanej ustawy także nie miało wpływu na ocenę poprawności decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego merytoryczna poprawność zaskarżonej decyzji nie budzi zastrzeżeń. Wniosek o zezwolenie na powrotny wywóz towaru został złożony już po wydaniu decyzji określającej dług celny, a zatem można uznać, iż spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 84 Kodeksu celnego, tj. objęto towar procedurą dopuszczenia do obrotu i zastosowano przepisy dotyczące należności celnych przywozowych. Skoro tak, to towar utracił status celny towaru niekrajowego, a zatem nie mógł zostać powrotnie wywieziony poza polski obszar celny.

Nie można podzielić poglądu skarżącego, co do odróżnienia przedstawicielstwa w rozumieniu Kodeksu celnego od pełnomocnictwa w rozumieniu Ordynacji podatkowe j. "Przedstawicielstwo" jest pojęciem szerszym niż "pełnomocnictwo" - to ostatnie jest rodzajem przedstawicielstwa umownego. Kodeks celny zawiera szczególną regulację w zakresie przedstawicielstwa, stanowiąc, iż w przypadku, gdy postępowanie dotyczy towaru przeznaczonego do działalności gospodarczej, przedstawicielem bezpośrednim może być wyłącznie pracownik osoby lub agencja celna - a zatem wykluczone jest ustanowienie innego pełnomocnika /przedstawiciela/ niż podmioty wymienione w tym przepisie; ograniczenie to dotyczy tylko "postępowania przed dyrektorem urzędu celnego", a zatem słusznie wskazał organ odwoławczy, że adwokat mógł już skutecznie działać za stronę w postępowaniu odwoławczym, które nie toczy się przed dyrektorem urzędu celnego.

Zarzut naruszenia zasady szybkości postępowania i terminów do załatwienia sprawy jest uzasadniony w odniesieniu do postępowania odwoławczego, jako że odwołanie wpłynęło do GUC w październiku 1999 r., a decyzja zapadła pod koniec sierpnia 2000 r. Niemniej jednak okoliczność ta w istocie nie wpłynęła na treść rozstrzygnięcia, a więc nie stanowi podstawy uchylenia decyzji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, gdy strona nie przedstawia żadnych zarzutów merytorycznych, jak również nie skorzystała z przysługujących jej środków w postaci skargi na niezałatwienie sprawy w terminie, nie zachodzi również rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji.

Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa i mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, oddalił skargę.