Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2639/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzanego w dniu [...] r. J. K. złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na wskazane cele obejmujące jej zobowiązania bieżące i zaległe, w tym opłatę zaległych rachunków za gaz w wysokości [...] zł, z czego rachunki na kwotę [...] zł jako natychmiast wymagalne.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. K. pomocy finansowej na opłacenie zaległych rachunków za gaz. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o udzielenie pomocy na pokrycie zadłużenia za gaz jest złożony po raz koleiny, albowiem w dniu [...] r. decyzją nr [...] organ odmówił przyznania pomocy w tym zakresie wyczerpująco uzasadniając decyzję. W ocenie organu, uzasadnienie odmowy przyznania ww. pomocy pozostaje w pełni aktualne.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że zwróciła się o pieniądze na czynsz, gaz, elektryczność, naprawę światła i telewizora oraz zakup kranu. Podniosła, że do rezygnacji z dodatku mieszkaniowego zmusiły ją okoliczności. Wskazała, że został jej przyznany dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] złotych, jednakże z zasiłku stałego jaki otrzymywała (w wysokości [...] złote) kwota tego dodatku była odejmowana i finalnie otrzymywała kwotę [...] złotych na utrzymanie. Podniosła, że organ wskazując, że w kwietniu otrzymała [...] zł pominął fakt, że w styczniu otrzymała niepełny zasiłek stały, zaś w lutym, marcu i do końca kwietnia nie otrzymała tego zasiłku chociaż jej się należał, a tym samym nie otrzymała pieniędzy na życie. Podniosła, że nigdy nie udzielono jej odpowiedzi konstruktywnej jak ma wyjść z trudnej sytuacji życiowej.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Kolegium, powołując się na treść art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4 oraz art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), oraz orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, że konieczność pokrycia zaległości w opłatach, w tym za gaz, nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej o jakiej mowa w ww. przepisach. Osiąganie niskich dochodów nie może być podstawą do żądania przyznania pomocy w tym zakresie, albowiem udzielenie takiej pomocy oznaczałoby przerzucenie na podatników kosztów utrzymania mieszkania osoby wnioskującej. Konieczność utrzymania mieszkania i tym samym ponoszenia związanych z tym opłat obciąża bowiem stronę. Tym samym pomimo, że istniejące zadłużenie wpływa na sytuację skarżącej, to spłacenie istniejącego zadłużenia nie może być uznane za niezbędną potrzebę życiową, w takim znaczeniu, że środki finansowe przyznane w ramach tej pomocy trafią do wierzyciela, nie zaś do osoby wnioskującej. Ponadto organ wskazał, że wobec faktu, iż skarżąca przekracza kryterium dochodowe jednoosobowego gospodarstwa domowego możliwość udzielenia pomocy uwarunkowana jest spełnieniem przesłanek wynikających z art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nie zachodzą bowiem przesłanki z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie organu konieczność uiszczenia zaległych rachunków za gaz nie jest wydatkiem, który powstał w związku z wystąpieniem szczególnego zdarzenia oraz nie służy do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącej. Organ przytoczył treść przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej oraz powołał orzecznictwo dotyczące rozumienia pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków".

Skargę na decyzję Kolegium z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją, która jest szablonem, w której zmienia się tylko imię i nazwisko strony. Wskazała, że nie ma wygórowanych żądań. Podniosła, że ma [...] lat i [...] zł zasiłku emerytalnego, którego wysokość i zasadność rozpatruje sąd. Wskazała na niekonsekwencję organu, który z jednej strony odmawia pieniędzy na gaz, elektryczność, czynsz, na naprawę lampy czy telewizora a z drugiej strony pisze o możliwości przyznania pomocy na drobne naprawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

W piśmie datowanym na dzień [...] r. skarżąca zarzuciła przekroczenie granic uznania administracyjnego skutkujące naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu wskazała, że jednorazowa pomoc w zakresie spłaty zaległych rachunków za gaz nie mieści się w zakresie stałej bądź systematycznej pomocy tak jak wskazuje organ. W ocenie skarżącej uregulowanie zaległych rachunków umożliwi skarżącej podstawową egzystencję, albowiem ma na celu zapewnienie niezbędnych potrzeb bytowych, nie zaś zaspokojenie wierzyciela. W ocenie skarżącej organy nie przeprowadziły prawidłowo postępowania dowodowego co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Wskazała, że w przeszłości ubiegała się o zasiłki celowe, a jej sytuacja nie uległa w sposób istotny zmianie. Podniosła, że moment, w którym stała się osobą niepełnosprawną jest zdarzeniem wypełniającym przesłankę "szczególnie uzasadnionego przypadku". W ocenie skarżącej jej sytuacja życiowo-materialna wypełnia tę przesłankę, albowiem jej przypadek nie jest zdarzeniem codziennym, a ponadto stanowi kumulacje wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń. Ostatecznie wskazała, że uznanie administracyjne winno się opierać na zasadzie proporcjonalności poprzez uwzględnienie interesu obywatela i interesu publicznego. Powyższe powoduje, że organ naruszył art. 107 § 3 k.p.a. nie uzasadniając w sposób wymagany tym przepisem decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Słusznie organy uznały, że wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego brak jest podstaw do przyznania zasiłku w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Odnośnie osób, które przekraczają kryterium dochodowe ustawodawca wprowadził ograniczenie w dyspozycji przepisu art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy. Chodzi o sytuacje zupełnie wyjątkowe, nieprzewidywalne zagrażające podstawowym potrzebom życiowym.

W niniejszej sprawie postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej o udzielenie pomocy na spłatę zadłużenia wynikającego z wystawionych na skarżącą rachunków za gaz. W pierwszej kolejności należy zatem zauważyć, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że powstałe zadłużenie wynika z niepłacenia przez skarżącą tychże zobowiązań w zakresie w jakim organ nie udzielił skarżącej pomocy. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się bowiem decyzje Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...], z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. przyznające skarżącej świadczenie pieniężne w formie zasiłku celowego w wysokości odpowiednio [...]zł , [...] zł i [...] zł tytułem opłaty częściowej za gaz płatnej bezpośrednio G. sp. z o.o. Żądanie zatem udzielenia pomocy społecznej w postaci przyznania środków na powstałe zadłużenie zmierza w swej istocie do opłacenia przez organ całości rachunków wystawianych na skarżącą. Ponadto należy zauważyć, że z faktury VAT nr [...] z dnia [...] r. wynika, że skarżąca zużyła w okresie od [...] r. do [...] r. [...] m3 gazu, zaś w okresie od [...] r. do dnia [...] r. [...] m3 gazu. Z akt sprawy wynika, że na rzecz skarżącej wystawiane są faktury rzędu [...] zł - [...] zł, gdy tymczasem zużycie roczne gazu na 1 mieszkańca miasta prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo wynosi [...] m3 (Rocznik statystyczny za [...] r.). Zestawienie zatem zużycia gazu przez skarżącą ([...]+[...]=[...] m3) oraz danych statystycznych wskazuje, że skarżąca zużywa ponad sześciokrotnie więcej gazu od przeciętnego mieszkańca miasta.

Biorąc zatem pod uwagę powyższe należy uznać, że udzielane wsparcie skarżącej w ramach systemu pomocy społecznej ww. decyzjami z dnia [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. winno wystarczyć skarżącej na opłatę za gaz przy racjonalnym korzystaniu z niego. Zużywanie gazu w sposób ponadprzeciętny przy jednoczesnym nieregulowaniu rachunków przez skarżącą nie może być zatem uznane za spełniające wymogi ww. przepisów. Należy również wskazać, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ze skarżącą w dniu [...] r. wynika, że jest ona osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, w miesiącu [...] r. osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, zaś w miesiącu [...] r. - [...] zł. Powyższe oznacza, iż dochód skarżącej przekracza ustawowe kryterium dochodowe, które zostało określone na poziomie 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej, a zatem również dla skarżącej. Tym samym skarżąca powinna dysponować środkami na spłatę powstałych zadłużeń.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo uznał, że kryterium "przypadku szczególnie uzasadnionego" wynikającego z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Powyższa sytuacja istnieje od dawna i jest wynikiem nie regulowania zobowiązań przez skarżącą.

Takim "szczególnym przypadkiem", wbrew stanowisku skarżącej, nie jest jej niepełnosprawność. Zadłużenie w opłatach za gaz nie pozostaje bowiem w bezpośrednim związku z niepełnosprawnością.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

Wbrew twierdzeniom skarżącej organy obydwu instancji prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. Organ powołał przepisy prawa będące podstawą rozstrzygnięcia, prawidłowo ustalił stan faktyczny, wyjaśniając treść zastosowanych przepisów.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. [...] powołanej ustawy