Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 721/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2005-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2004 nr 156 poz 1641
law: Ustawa z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Protokolant Referent Marcin Małek, po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi G. A. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze Służby Celnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej rozpoznając odwołanie od orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] czerwca 2004 r. wydanego w sprawie nr [...], którym organ I instancji działając na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641) wymierzył kontrolerowi celnemu Urzędu Celnego G. A. karę dyscyplinarną wydalenia ze służby celnej, orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] września 2004 r. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że skarżącego uznał winnym:

1. nierzetelnego przeprowadzenia w dniu [...] stycznia 2003 r. kontroli samochodu osobowego marki Audi, nr rej. [...], w którym w wyniku powtórnej kontroli celnej ujawniono nie zgłoszone do kontroli celnej towary w postaci 100 litrów alkoholu w nieoryginalnych opakowaniach, 24 butelek o pojemności 1 litra wódki marki KORN oraz 1396 paczek papierosów marki PALL MALL, bez znaków skarbowych akcyzy.

2. nie zastosowania się w dniu [...] stycznia 2003 r. do obowiązującego funkcjonariuszy służby celnej polecenia Nr [...] z dnia [...] października 2001 r., z którego wynika obowiązek informowania kierownika zmiany o przekroczeniu granicy przez funkcjonariuszy celnych i samodzielne dokonanie kontroli celnej samochodu osobowego marki Audi nr rej.[...] nw którym przejście graniczne przekraczał funkcjonariusz celny J. C.,

tj. winnym naruszenia obowiązków służbowych określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o służbie celnej.

W pozostałej części Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie, w tym także w zakresie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby celnej.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu [...] stycznia 2003 r. G. A. przeprowadził kontrolę celną samochodu osobowego, którym przejście graniczne przekraczał funkcjonariusz celny J. C. W pojeździe w wyniku powtórnej kontroli celnej ujawniono nie zgłoszone do kontroli celnej towary podlegające reglamentacji pozataryfowej w postaci 100 litrów alkoholu w nieoryginalnych opakowaniach, 24 butelki o pojemności 1 litra wódki Korn oraz 1396 paczek papierosów Pall Mall bez znaków skarbowych akcyzy, oraz nie zastosował się do obowiązującego funkcjonariuszy celnych polecenia Nr [...] z dnia [...]., z którego wynika obowiązek informowania kierownika zmiany o przekroczeniu granicy przez funkcjonariuszy celnych.

Po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego Naczelnik Urzędu Celnego z dnia [...] czerwca 2004 r. wymierzył skarżącemu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby celnej.

Od powyższego orzeczenia skarżący złożył odwołanie do Dyrektora Izby Celnej wnosząc o zmianę i uniewinnienie od zarzutu dopuszczenia się wykroczenia dyscyplinarnego.

Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu odwołania, orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] września 2004 r. zmienił zaskarżone orzeczenie I instancji w części dotyczącej opisu zarzucanego czynu, w pozostałej części utrzymując je w mocy.

Od decyzji tej pełnomocnik skarżącego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, wnosząc m. in. o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia jako wydanego z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procedury mających wpływ na jego treść, wyrażenie w orzeczeniu oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania nakazujących umorzenie postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego, oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

W uzasadnieniu skarży podniósł, że orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej zapadło z naruszeniem przepisów prawa procesowego, błędnie ustala stan faktyczny, zaś kara jest rażąco niewspółmierna. Skarżący podnosi także, że utrzymana zaskarżonym rozstrzygnięciem decyzja organu I instancji narusza prawo materialne.

Skarżący argumentuje, iż z treści polecenia Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 2001 r. nie wynika, że jego adresatem był również skarżący. Polecenie jest adresowane do naczelników odpowiednich oddziałów celnych. Za niewystarczające uznaje sporządzenie przez Naczelnika Oddziału Celnego zapisku "Do zapoznania się". Polecenie nie precyzuje sposobu wykonania. Skarżący nie traktował go jako nakazu bezwzględnie obowiązującego. Znana skarżącemu z codziennej służby praktyka postępowania utwierdziła w nim przekonanie, że przedmiotowe polecenie nie jest wiążące. Polecenie nie mieści się w katalogu zadań Służby Celnej określonym w artykule 1 ust. 2 i w rozdziale 9 ustawy o Służbie Celnej i tym samym zdaniem skarżącego, jego zachowanie nie naruszyło art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej.

Skarżący odmiennie niż organy celne interpretuje treść polecenia Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] października 2001 r. uznając, że nie zobowiązuje ono do przeprowadzania rewizji celnej pojazdu, którym się porusza funkcjonariusz celny.

Zdaniem skarżącego organy dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 69 ustawy o Służbie Celnej) gdyż Naczelnik Urzędu Celnego wydał zaskarżone postanowienie bez uwzględnienia wniosku dowodowego złożonego przez obrońcę skarżącego w zakresie wystąpienia do Ministerstwa Finansów o udzielenie odpowiedzi na pytania jaki jest okres przedawnienia wykroczeń dyscyplinarnych przewidzianych w ustawie o służbie celnej, oraz czy wskazany w poleceniu Dyrektora Urzędu Celnego obowiązek informowania kierownika zmiany o fakcie przekraczania granicy państwowej przez funkcjonariusza służby celnej nałożony został na funkcjonariusza pełniącego służbę na przejściu granicznym czy też funkcjonariusza przekraczającego granicę, a także nie uzyskanie informacji z Prokuratury Rejonowej prowadzącej postępowanie przygotowawcze w sprawie nie zgłoszenia towarów do odprawy celnej, czy w trakcie tego postępowania stwierdzono naruszenie przez skarżącego przepisów skutkujących odpowiedzialnością karną lub karno - administracyjną, jak również czy w wyniku prowadzonego postępowania przekazano właściwemu organowi materiały w trybie przewidzianym w art. 18 § 2 kodeksu postępowania karnego.

Kolejny zarzut natury procesowej dotyczy zaniechania przesłuchania w charakterze świadków kierowników zmiany w Oddziale Drogowym w celu ustalenia czy faktyczne warunki pełnienia służby umożliwiały skarżącemu wywiązanie się z obowiązku zakreślonego tym poleceniem w sposób, który nie powodował opuszczenia stanowiska służbowego i nie stwarzał nadmiernych utrudnień osobom przekraczającym granicę, oraz zaniechania przesłuchania w charakterze świadka bezpośrednich przełożonych Skarżącego w okresie ostatnich 2 lat poprzedzających datę zarzucanego mu czynu w celu ustalenia sposobu wywiązywania się przez niego z nałożonych obowiązków służbowych.

W konsekwencji Naczelnik Urzędu Celnego orzekał na podstawie niepełnego materiału i dopuścił się błędu w ustaleniach faktycznych. Zdaniem skarżącego, Dyrektor Izby Celnej, powtarzając argumenty organu I instancji, powielił powyższe błędy w postępowaniu odwoławczym.

Skarżący podnosi ponadto, że złożył wniosek o wyłącznie Dyrektora Izby Celnej od rozpoznawania sprawy jako organ odwoławczy, negatywnie rozpoznany przez Zastępcę Dyrektora Izby Celnej. Zdaniem skarżącego - ze względu na tożsamość sygnatur i dat wydania postanowienia Zastępcy Dyrektora Izby Celnej nie uwzględniającego wniosku o dokonanie wyłączenia i merytorycznego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Celnej, nie można stwierdzić czy rozstrzygnięcie wniosku o wyłączenie nastąpiło przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Ponadto decyzja Zastępcy Dyrektora odnosi się tylko "do aspektu cech osoby fizycznej", zaś pomija wywód wniosku, że Dyrektor Służby Celnej jako organ jest "stroną we własnej sprawie" (niezależnie od tego że to inna osoba fizyczna wydała polecenie z dnia 19 października 2001 r.). Ponadto Dyrektor Izby Celnej, sprawując urząd, nie uchylił obowiązywania tego polecenia ani nie zmienił jego zakresu obowiązywania, zatem zdaniem skarżącego dał wyraz swoim poglądom na sprawę zasadniczą dla kwestii rozstrzygnięcia odpowiedzialności skarżącego jeszcze przed przystąpieniem do orzekania, co pokazuje jego osobisty stosunek do sprawy.

Zastępca Dyrektora Izby Celnej odniósł się w uzasadnieniu do innych argumentów niż podniesione we wniosku o wyłączenie, rozważyć bowiem należało stosunek Dyrektora Izby Celnej wobec utrzymanego polecenia z dnia 19 października 2001 r. Ponadto zgodnie z art. 43 kodeksu postępowania karnego o wyłączeniu winien decydować przełożony bądź inny równorzędny organ. Wniosek ten został rozpoznany przez Zastępcę Dyrektora Izby Celnej, a zatem podwładnego organu - Dyrektora Izby Celnej.

Kolejne naruszenie przepisów prawa procesowego skarżący upatruje w tym, że orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej wydane zostało z naruszeniem art. 433 § 1 i art. 434 § 1 kpk, poprzez rozpoznanie sprawy w postępowaniu odwoławczym w granicach szerszych niż oznaczonych środkiem odwoławczym oraz orzeczenie na niekorzyść skarżącego mimo nie wniesienia na jego niekorzyść środka odwoławczego. Skarżący uznał, że skoro postępowanie dyscyplinarne powinno zawierać określenie czynu zarzucanego, to nie jest możliwe, aby organ odwoławczy rozszerzył zakres zarzucanych czynów o nowe przewinienie, nie określone w orzeczeniu wydanym I Instancji. Powyższe ma dla skarżącego istotne znaczenie, gdyż utrzymując w mocy karę wydalenia skarżącego ze służby Dyrektor Izby Celnej popełnieniem nowego wykroczenia uzasadnił surowość kary.

Skarżący podnosi również rażącą niewspółmierność kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby, wobec zawinienia w zakresie niezastosowania się do polecenia Dyrektora Urzędu Celnego, zwłaszcza wobec braku zarzutów wobec skarżącego w toczącym się równolegle postępowaniu karnym przeciwko J. C., wcześniejsze pozytywne opinie i oceny pracy zawodowej, a także powierzenie mu już po wydaniu orzeczenia dyscyplinarnego (w dniu [...] czerwca 2004 r.) obowiązków kontrolera celnego oraz upoważnienie do załatwiania w imieniu Naczelnika Urzędu Celnego spraw wynikających z jego obowiązków. Jeżeli orzeczenie ma w sposób sprawiedliwy i wyważony osądzać czyn przypisany sprawcy to musi jednocześnie wymierzać karę "zmiarkowaną" co do stopnia społecznej szkodliwości czynu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i w następujący sposób ustosunkował się do zarzutów skarżącego:

Sporne polecenie w sposób nie budzący wątpliwości wskazuje, kto był jego adresatem. Dyrektor ówczesnego Urzędu Celnego w dniu [...] października 2001 r. skierował do Naczelników Oddziału Celnego Drogowego oraz Oddziału Celnego polecenie nr [...], z którego wynikał obowiązek każdorazowego informowania kierownika zmiany o przekraczaniu granicy przez funkcjonariusza celnego, a kierownik zmiany w takim wypadku z kolei jest zobowiązany do przeprowadzenia rewizji pojazdu, którym funkcjonariusz celny przekraczał granicę. O każdym przypadku przekraczania granicy przez funkcjonariusza celnego kierownik zmiany jest obowiązany powiadomić Naczelnika Oddziału Celnego poprzez stosowny zapis w książce służby. W dniu [...] października 2001 r. Naczelnik Oddziału Celnego Drogowego naniósł adnotację na przedmiotowym poleceniu dla kierowników zmian, aby zapoznali z przedmiotowym poleceniem podległych funkcjonariuszy celnych. Jak wynika z załącznika do przedmiotowego polecenia G. A. zapoznał się z nim w dniu [...] października 2001 r. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej treść przedmiotowego polecenia jest zrozumiała. Zapis zawarty w pkt l polecenia wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, że adresatem tego polecenia są szeregowi funkcjonariusze celni, a takim funkcjonariuszem był w chwili zdarzenia G. A., gdyż to oni dokonują odpraw celnych z udziałem osób przekraczających drogowe przejścia graniczne. Adresatem polecenia nie mogą być kierownicy zmian, gdyż nie dokonują oni tzw. pierwotnych odpraw celnych z udziałem podróżnych, w ramach nadzoru służbowego dokonują jedynie powtórnych kontroli celnych po funkcjonariuszach celnych dokonujących pierwotnych kontroli celnych. Tym bardziej pierwotnych odpraw celnych osób przekraczających granicę nie dokonują Naczelnicy Oddziałów Celnych.

Dyrektor Izby Celnej nie zgadza ze stanowiskiem Skarżącego, że obowiązek wymieniony w przedmiotowym poleceniu nie mieści w katalogu zadań Służby Celnej. Każdy funkcjonariusz celny jest obowiązany przestrzegać obowiązków służbowych wynikających z ustawy o Służbie Celnej, aktów wykonawczych oraz Kodeksu Celnego, a ponadto ma obowiązek stosować się do wszelkich decyzji, zaleceń, zarządzeń wydanych odpowiednio przez dyrektora izby celnej oraz naczelników urzędów celnych, jak również ma obowiązek stosowania się do poleceń bezpośrednich przełożonych, który to obowiązek został zapisany w art. 36 ust 1 ustawy o Służbie Celnej. Skarżący w dniu [...] stycznia 2003 r. nie zastosował się do obowiązującego polecenia z dnia [...] października 2001 r. i osobiście dokonał kontroli celnej samochodu osobowego w którym przejście graniczne przekraczał znany mu funkcjonariusz celny, w związku z czym naruszył obowiązek służbowy, określony w art. 36 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej i taka kwalifikacja została przyjęta w zaskarżonych orzeczeniach dyscyplinarnych.

Normę art. 32 ust 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej naruszyło zachowanie skarżącego dotyczące nierzetelnego przeprowadzenia w dniu [...] stycznia 2003 r. kontroli samochodu osobowego w wyniku czego na polski obszar celny usiłowano wprowadzić towary nie zgłoszone do odprawy celnej, podlegające reglamentacji pozataryfowej.

Odnośnie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez odmowę wystąpienia do Ministerstwa Finansów o wyjaśnienie, jaki jest okres przedawnienia wykroczeń dyscyplinarnych, Organ stwierdza, że przedmiotowy wniosek dowodowy jest niedopuszczalny, gdyż przedmiotem wniosku może być z założenia tylko fakt, natomiast nie może go stanowić prawo krajowe. Organ ten wyraził przy tym swój pogląd, wskazując, że instytucja przedawnienia wykroczeń dyscyplinarnych nie została uregulowana ani w ustawie o Służbie Celnej ani w cyt. wyżej rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. Nie można stosować odpowiednio przepisów kodeksu karnego ani kodeksu wykroczeń, gdyż przepisy ustawy o Służbie Celnej oraz cyt. rozporządzenie nie zawierają odesłania do tych ustaw, a jedynie odpowiednio do kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z art. 68 ust. l ustawy o Służbie Celnej postępowanie dyscyplinarne nie może być wszczęte po upływie 6 miesięcy od dnia powzięcia przez właściwy organ wiadomości o naruszeniu obowiązków służbowych przez funkcjonariusza celnego, ani po upływie 2 lat od popełnienia tego czynu. W sprawie naruszenie obowiązków służbowych nastąpiło w dniu [...] stycznia 2003 r., a postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w dniu [...] marca 2003 r. i tym samym nie naruszono wskazanych terminów.

Organ odrzuca zarzut naruszenia prawa procesowego poprzez brak wystąpienia do Ministerstwa Finansów o wyjaśnienie kto był adresatem przedmiotowego polecenia i czy wskazany w poleceniu obowiązek informowania kierownika zmiany o fakcie przekraczania granicy państwowej przez funkcjonariusza służby celnej nałożony został na funkcjonariusza pełniącego służbę na przejściu granicznym. W ocenie Dyrektora Izby Celnej wniosek dowodowy nie ma zastosowania wobec należytego wyjaśnienia sprawy.

W zakresie braku informacji z Prokuratury Rejonowej Dyrektor Izby Celnej stoi na stanowisku, że taki wniosek dowodowy nie ma wpływu na sposób zakończenia postępowania dyscyplinarnego. Postępowanie dyscyplinarne jest postępowaniem niezależnym od postępowania karnego, dotyczy naruszenia obowiązków służbowych.

Odpowiadając na zarzut zaniechania przesłuchania w charakterze świadków kierowników zmiany w Oddziale Celnym Drogowym w celu ustalenia czy warunki pełnienia służby umożliwiały skarżącemu wywiązanie się z obowiązku, Dyrektor Izby Celnej wskazał, że dla stwierdzenia naruszenia obowiązków służbowych przez Skarżącego, które dotyczą określonej odprawy celnej, materiał dowodowy został zgromadzony w sposób kompletny i wystarczający. Natomiast odnośnie zarzutu zaniechania przesłuchania bezpośrednich przełożonych skarżącego w celu ustalenia sposobu wywiązywania się przez niego z obowiązków służbowych, Dyrektor Izby Celnej uznał, że dowód ten nie ma znaczenia, gdyż naruszenie obowiązku służbowego dotyczy nieprawidłowego zachowania G. A. w dniu [...] stycznia 2003 r. podczas określonej odprawy celnej konkretnego samochodu osobowego. Ponadto w sprawie została dołączona opinia służbowa dotycząca skarżącego z dnia [...] lutego 2003 r. sporządzona na potrzeby innego postępowania dyscyplinarnego oraz aktualne uwagi do oceny okresowej bezpośredniego przełożonego skarżącego, jak również oceny z przebiegu służby przygotowawczej skarżącego, które charakteryzują w sposób wystarczający kwalifikacje, umiejętności a także sposób wypełniania obowiązków służbowych.

Postępowanie dowodowe pozwoliło na dokonanie ustaleń, że skarżący w dniu [...] stycznia 2003 r. nierzetelnie przeprowadził kontrolę celną samochodu osobowego w wyniku czego na polski obszar celny usiłowano wprowadzić wyroby alkoholowe i tytoniowe z narażeniem Skarbu Państwa na uszczuplenie należności. Ujawnione towary znajdowały się w standartowych miejscach wykorzystywanych przez podróżnych usiłujących dokonać nielegalnego wprowadzenia towarów na terytorium Polski (tj. w desce rozdzielczej, tylnej kanapie, przednim pasie podszybia, pod przednimi fotelami oraz w schowku na dokumenty po prawej stronie pasażera), a więc w miejscach, do których sprawdzenia nie jest wymagany specjalistyczny sprzęt. Natomiast do podstawowych czynności funkcjonariuszy celnych dokonujących kontroli celnej z udziałem podróżnych przekraczających granicę należy rewizja celna pojazdu, która polega na sprawdzeniu w każdym przypadku wnętrza pojazdu tj. drzwi, dachu, siedzeń, miejsca pod dywanikami, przedniego panelu, schowków, komory silnika, zawartości bagażnika, bagaży oraz koła zapasowego. Ponadto istotną rzeczą w przedmiotowej sprawie jest znaczna ilość przemycanego towaru co powinno ułatwić ujawnienie przemycanych towarów. Wszystko to wskazuje, iż skarżący nie zachował podstawowych zasad i reguł jakimi powinien się kierować funkcjonariusz celny podczas standardowej kontroli celnej dopuszczając się rażącego niedbalstwa oraz wykazując brak jakiejkolwiek inicjatywy i przezorności przy wypełnianiu swoich obowiązków służbowych tym bardziej jeżeli wiążą się one m.in. ze zwalczaniem i ściganiem przestępstw i wykroczeń jak to miało miejsce w przypadku skarżącego. Jako funkcjonariuszowi publicznemu należy mu stawiać znacznie wyższe wymagania mając na uwadze to, że jest pracownikiem samodzielnym, uprawnionym i zobowiązanym do podejmowania decyzji w kwestii dokonywania kontroli celnej. Poza tym w wyniku nieprawidłowego zachowania skarżącego doszło do zagrożenia interesów pracodawcy, gdyż każde ujawnienie nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków służbowych ujemnie wpływa na ocenę pracy całej administracji celnej. Skarżący swoim zachowaniem działał na szkodę interesu publicznego, mając na uwadze narażenie Skarbu Państwa na uszczuplenie podatku akcyzowego.

Realizacja polecenia z dnia [...] października 2001 r. w żaden sposób nie kolidowała ze sprawnym, terminowym wykonaniem powierzonych zadań, w tym przeprowadzaniu rewizji pojazdów. Kierownik zmiany podczas przedmiotowej odprawy celnej z udziałem skarżącego znajdował się po stronie białoruskiej, gdzie miała miejsce odprawa, jednakże skarżący nie zgłosił się do niego w celu powiadomienia o przekraczaniu przejścia granicznego przez funkcjonariusza celnego. Wypełnienie polecenia odciążyłoby skarżącego wobec przejęcia obowiązku rewizji pojazdu przez kierownika zmiany.

W odpowiedzi na zarzut dotyczący rażącej niewspółmierności kary Dyrektor Izby Celnej wskazuje, że zebrany materiał dowodowy pozwala na ustalenie, że kara dyscyplinarna "wydalenia ze służby celnej" jest karą adekwatną do stopnia zawinienia i w pełni spełnia swój cel zapobiegawczy i wychowawczy. Ponadto według Dyrektora Izby Celnej skarżący nie rokuje prawidłowego wykonywania obowiązków służbowych, gdyż jak wynika z oceny okresowej, w okresie pełnienia służby na stanowiskach związanych z dokonywaniem odpraw celnych od dnia [...] grudnia 2001 r. do dnia [...] grudnia 2002 r. skarżący został oceniony negatywnie. W szczególności wynika z niej, że skarżący winien doskonalić umiejętności w zakresie jakości wykonywanych zadań, w tym związanych z wykrywalnością przemytu, wiedzą i umiejętnościami fachowymi, umiejętnością rozwiązywania problemów, identyfikacją ze służbą. Poza tym skarżący naruszył obowiązki służbowe podczas odbywania wymierzonej orzeczeniem z dnia [...] marca 2002 r. kary dyscyplinarnej "upomnienia" za nierzetelne przeprowadzenie kontroli celnej na terenie Oddziału Celnego Drogowego samochodu osobowego, w którym w wyniku powtórnej kontroli celnej ujawniono nie zgłoszony do odprawy celnej towar w postaci 900 sztuk zegarków ręcznych oraz 149 sztuk czapek młodzieżowych. Przedmiotowa kara uległaby zatarciu w dniu [...] kwietnia 2005 r.

Ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego wydania postanowienia Zastępcy Dyrektora Izby Celnej nie uwzględniającego wniosku o dokonanie wyłączenia Dyrektora Izby Celnej oraz orzeczenia dyscyplinarnego Dyrektora Izby Celnej z tą samą datą i sygnaturą, organ wskazuje, że Zastępca Dyrektora Izby Celnej zgodnie ze swą kompetencją uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie Dyrektora Izby Celnej od rozpatrzenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego Naczelnika Urzędu Celnego. Argumenty strony, iż w przedmiotowej sprawie o wyłączeniu Dyrektora Izby Celnej winien decydować przełożony są niezasadne jako nie mające podstawy prawnej.

Nietrafione są również argumenty dotyczące możliwości przekazania sprawy innemu równorzędnemu organowi tj. dyrektorowi innej izby celnej, bowiem ani ustawa o Służbie Celnej ani cyt. rozporządzenie nie przewiduje takiej możliwości.

Natomiast jeżeli chodzi o zastrzeżenia skarżącego dotyczące naruszenia art. 433 § 1 kpk i art. 434 § 1 kpk polegającego na dodaniu nowego zarzutu, zdaniem Dyrektora Izby Celnej przy wydawaniu przedmiotowego orzeczenia dyscyplinarnego nie doszło do naruszenia przedmiotowych przepisów. Rozpoznał on przedmiotową sprawę w granicach środka odwoławczego, a działając na zasadzie art. 437 § 1 i § 2 kpk zmienił zaskarżone orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego w części dotyczącej opisu czynów poprzez zmianę ich kolejności oraz ich graficzne wyodrębnienie poprzez wypunktowanie. Nie uległa zmianie kwalifikacja czynów ani ustalenia faktyczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną, zważył, co następuje:

Orzeczenie organu odwoławczego zawiera wadliwość rozstrzygnięcia skutkującą koniecznością dokonania ponownej oceny istotnych dla sprawy okoliczności, co z kolei stanowi przyczynę uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

W pierwszym rzędzie wskazać jednak należy, że Sąd nie podziela zarzutów skarżącego w zakresie wad procesowych zawartych w postępowaniu dyscyplinarnym. Zastrzeżeń nie budzi również prawidłowość ustalenia stanu faktycznego. Sąd po zapoznaniu się z argumentacją organu odwoławczego nie widzi podstaw do uwzględnienia tych zarzutów, podzielając wyrażone tam poglądy.

Nie ulega wątpliwości, że polecenie wydane przez przełożonego funkcjonariusza, z którym funkcjonariusz mógł się zapoznać, wiąże go. Jeżeli skarżący miał wątpliwości co do interpretacji jego treści, powinien przedstawić swoje zastrzeżenia na piśmie. Jest to nie tylko prawo funkcjonariusza wyartykułowane w art. 36 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej, ale i obowiązek związany z prawidłowym wykonywaniem służby, niemożliwym w razie niezrozumienia wydawanych poleceń. Natomiast odmowa wykonania polecenia może nastąpić jedynie wówczas, jeśli jego wykonanie prowadziłoby do popełnienia przestępstwa lub wykroczenia (art. 36 ust. 3 cyt. ustawy). Niezrozumiałe są zatem tłumaczenia i polemiki skarżącego w tym zakresie, powoływanie się na zwyczaj nieprzestrzegania pewnych poleceń, bądź ich własna interpretacja.

Podobnie rzecz ma się wobec postulatu wyjaśnienia czy wskazany w poleceniu Dyrektora Urzędu Celnego obowiązek informowania kierownika zmiany o fakcie przekraczania granicy państwowej przez funkcjonariusza służby celnej nałożony został na funkcjonariusza pełniącego służbę na przejściu granicznym czy też funkcjonariusza przekraczającego granicę.

Niezasadne są zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia dowodów w zakresie normy prawnej. Zakaz taki wywodzony jest z treści art. 193 § 3 kpk gdyż przyjmuje się, że wiedza na temat obowiązującego prawa jest domeną organów stosujących prawo (por. np. W. Grzeszczyk – Kodeks postępowania karnego. Komentarz" Warszawa 2003 r., s. 164 oraz przytoczone tam orzecznictwo i literatura). Tym samym niedopuszczalne byłoby wystąpienie w ramach postępowania dyscyplinarnego do odpowiedniej komórki Ministerstwa Finansów (jako zasięgnięcie opinii specjalistycznej instytucji) o udzielenie odpowiedzi na pytanie jaki jest okres przedawnienia wykroczeń dyscyplinarnych przewidzianych w ustawie o służbie celnej. Organ stosujący prawo sam ustalił i uzasadnił pogląd prawny w tej materii, natomiast błąd w tym zakresie byłby podstawą odwołania, a później skargi do sądu.

Sąd podziela pogląd o braku konieczności uzyskania informacji z Prokuratury Rejonowej prowadzącej postępowanie przygotowawcze w sprawie nie zgłoszenia towarów do odprawy celnej, gdyż przedmiotem postępowania dyscyplinarnego nie jest odpowiedzialność karna. Gdyby zaś uznać, że prawnokarna ocena czynu mogłaby mieć wpływ na wymiar kary w postępowaniu dyscyplinarnym, to oczywiste jest, że postawienie zarzutu popełnienia przestępstwa w postępowaniu przygotowawczym nie jest jednoznaczne z prawomocnym wyrokiem skazującym, nie narusza zasady domniemania niewinności w postępowaniu karnym, a więc zdarzenie to nie może być elementem oceny w postępowaniu dyscyplinarnym.

Wniosek o wyłącznie Dyrektora Izby Celnej od rozpoznawania sprawy został rozpoznany przez Zastępcę Dyrektora Izby Celnej w sposób prawidłowy, umotywowany i w ocenie Sądu nie ma podstaw do uznania postępowania w tym zakresie za dotknięte wadami. W szczególności Sąd nie może podzielić niezrozumiałego poglądu, że skoro Dyrektor Izby Celnej, sprawując urząd, nie uchylił obowiązywania przedmiotowego polecenia, ujawnił w ten sposób jego osobisty stosunek do sprawy.

Przepisy dotyczące postępowania dyscyplinarnego nie regulują kwestii proceduralnej wyłączenia organu. Ze względu na specyfikę regulacji, nie można zastosować wprost art. 42 § 4 kodeksu postępowania karnego. Co do zasady jednak wniosek o wyłączenie osoby piastującej funkcję organu rozpatrzony być powinien w tej samej instancji i zgodnie z właściwością miejscową organu odwoławczego. Nie ma jurydycznych podstaw do twierdzenia, że o wyłączeniu Dyrektora Izby Celnej winien decydować służbowy przełożony.

Sąd nie dostrzegł również naruszenia art. 433 § 1 i art. 434 § 1 kpk, poprzez rozpoznanie sprawy w postępowaniu odwoławczym w granicach szerszych niż oznaczonych środkiem odwoławczym oraz orzeczenie na niekorzyść skarżącego mimo nie wniesienia na jego niekorzyść środka odwoławczego. Organ odwoławczy poruszając się na gruncie ustalonego przez organ I instancji stanu faktycznego zmienił opis czynu wyodrębniając nowy zarzut, nie zmienił zaś kary dyscyplinarnej, nie naruszył więc zakazu reformationis in peius.

Odmienna ocena dotyczy materialnoprawnych konsekwencji prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej - funkcjonariusz celny jest obowiązany w szczególności rzetelnie i bezstronnie, sprawnie i terminowo wykonywać powierzone zadania. Stosownie zaś do treści art. 36 ust. 1 - funkcjonariusz celny jest obowiązany wypełniać polecenia służbowe przełożonych. Funkcjonariusz celny, który narusza obowiązku służbowe, ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną na mocy art. 62 ust. 1 cyt. ustawy.

Nie ulega wątpliwości, że skarżący dopuścił się niewykonania polecenia służbowego w zakresie, w jakim w razie stwierdzenia przekraczania granicy przez funkcjonariusza celnego, był zobowiązany informować kierownika zmiany (który powinien dokonać rewizji pojazdu).

Sąd nie podziela natomiast poglądu o możliwości postawienia zarzutu w zakresie nierzetelnego przeprowadzenia kontroli celnej pojazdu, gdyż skarżący nie mógł przeprowadzić takiej kontroli, nie łamiąc polecenia z dnia 19 października 2001 r. Polecenie zastrzegało wyłączną kompetencję do właściwości innego funkcjonariusza celnego, a zatem skarżący w ogóle nie powinien był do niej przystępować. Skoro czynność nie należała do jego kompetencji, to oprócz zarzutu, że nie powinien był jej wykonać, nie można mu czynić dodatkowo zarzutu, że wykonał ja nieprawidłowo.

Tym samym organ wydający orzeczenie dyscyplinarne rozważy wyeliminowanie z opisu czynów objętych postępowaniem dyscyplinarnym zarzut dotyczący nierzetelnego przeprowadzenia kontroli celnej samochodu osobowego.

Wydane na mocy ustawy o Służbie Celnej rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. nr 156 poz. 1520) wskazuje w § 21, iż wymierzona kara dyscyplinarna powinna być współmierna do czynu popełnionego przez obwinionego. Przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej uwzględnia się w szczególności rodzaj i wagę czynu, skutki i okoliczności jego popełnienia, pobudki działania obwinionego, następstwa ujemne dla służby, dotychczasowe wyniki w służbie, opinię służbową, okres pozostawania w służbie oraz zachowanie się obwinionego przed i po popełnieniu zarzuconego mu czynu, a także inne okoliczności, zarówno łagodzące, jak i obciążające, istotne w sprawie. Rozporządzenie wskazuje kwalifikowane znamiona naruszeń obowiązków służbowych, skutkujące koniecznością zastosowania surowszej kary. Na zaostrzenie wymiaru kary ma wpływ popełnienie czynu przez funkcjonariusza celnego m. in. w czasie odbywania uprzednio wymierzonej kary dyscyplinarnej.

Najsurowszą, lecz nie jedyną karą dyscyplinarną jest kara wydalenia ze Służby Celnej (art. 63 ust. 1 pkt 7 cyt. ustawy).

W konsekwencji ewentualnego wyeliminowania z kwalifikacji czynu jednego z zarzutów, które łącznie uzasadniały wymierzenie konkretnej kary (lub częściowego umorzenia postępowania, w razie uznania zachowania objętego wyeliminowanym zarzutem za odrębny czyn) organ prowadzący postępowanie dyscyplinarne na nowo rozważy ciężar naruszonych obowiązków i inne okoliczności istotne przy wymiarze kary, a jeśli dojdzie do przekonania iż najsurowsza kara dyscyplinarna mimo zmiany zarzutów wciąż jest adekwatna, uzasadni tę ocenę.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. art. 36 ust. 1 i art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej orzekł jak na wstępie.

Zgodnie z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi, Sąd w wyroku określa czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. W sprawie niniejszej zaskarżone orzeczenie Dyrektora Izby Celnej jako uchylone w całości nie powinno być wykonywane.

O zwrocie kosztów Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez Sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.