Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 133/96
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 1996-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 40 ust. 2
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 1 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o zobowiązaniach podatkowych.
Teza: Prawo podatkowe nie zna odpowiednika, jakim w prawie cywilnym jest art. 5 kodeksu cywilnego. Diametralnie różna jest sytuacja, gdy konkretny przepis ustawy przewiduje jako przesłankę konieczną dla jego zastosowania również ocenę pod względem zasad współżycia społecznego, względów gospodarczych czy społecznych, bądź innych szczególnych okoliczności /por. art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

W takiej sytuacji organ podatkowy ma obowiązek, stosując prawo, zebrać właściwy materiał dowodowy i ocenić całokształt sprawy, m.in. pod kątem tych zasad. Pominięcie ustaleń w tym zakresie musi prowadzić do uchylenia rozstrzygnięcia.

TEZY

Prawo podatkowe nie zna odpowiednika, jakim w prawie cywilnym jest art. 5 kodeksu cywilnego. Diametralnie różna jest sytuacja, gdy konkretny przepis ustawy przewiduje jako przesłankę konieczną dla jego zastosowania również ocenę pod względem zasad współżycia społecznego, względów gospodarczych czy społecznych, bądź innych szczególnych okoliczności /por. art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - Dz.U. 1993 nr 108 poz. 486 ze zm./.

W takiej sytuacji organ podatkowy ma obowiązek, stosując prawo, zebrać właściwy materiał dowodowy i ocenić całokształt sprawy, m.in. pod kątem tych zasad. Pominięcie ustaleń w tym zakresie musi prowadzić do uchylenia rozstrzygnięcia.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny, nie będąc z mocy art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ związany granicami skargi zważył, co następuje:

Zarzuty skarżącego nie mogły doprowadzić do uwzględnienia skargi. Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego prowadzi do uwzględnienia skargi tylko wówczas, gdy to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA/. Taka zaś sytuacja w sprawie nie występuje. Wprawdzie nie podziela się stanowiska izby Skarbowej, że nie było potrzeby zawiadamiać skarżącego o wszczęciu postępowania, gdyż przepis art. 61 par. 4 Kpa nie przewiduje żadnych wyjątków, to jednak wada ta nie może być uznana za mającą istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy nie uchybił wykładni art. 47 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych.

Organy podatkowe jednakże nie uwzględniły treści art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych. Nie wystarczy bowiem powołać się na ust. 1 art. 40, który pozwala organom podatkowym na ustalenie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe podatników. Konieczne jest jeszcze - i to niezależnie od podnoszonych w sprawie zarzutów - aby organ podatkowy wyczerpująco zebrał i należycie ocenił materiał dowodowy do co okoliczności uzasadniających odstąpienie od orzeczenia odpowiedzialności podatkowej.

Prawo administracyjne, a w szczególności prawo podatkowe sensu largo nie daje podstaw do uwzględnienia zasad współżycia społecznego bądź innych ważnych względów społeczno-gospodarczych, gdy chodzi o tzw. klauzule generalne. Prawo to nie zna bowiem odpowiednika jakim w prawie cywilnym jest art. 5 kodeksu cywilnego.

Diametralnie różna jest sytuacja, gdy konkretny przepis ustawy przewiduje jako przesłankę konieczną dla jego zastosowania również ocenę pod względem zasad współżycia społecznego, względów gospodarczych czy społecznych, bądź innych szczególnych okoliczności /por. art. 31 ust. 1 i art. 8 ust. 1 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. W takiej sytuacji organ podatkowy ma obowiązek stosując prawo /art. 6 Kpa/, zebrać właściwy materiał dowodowy i ocenić całokształt sprawy, m.in. pod kątem tych zasad. Pominięcie ustaleń w tym zakresie musi prowadzić do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Ustalenia te mają bowiem istotne znaczenie w sprawie, bez nich może sąd administracyjny ocenić czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym.

W przedmiotowej sprawie ustaleń co do przesłanek zawartych w art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w ogóle nie ma. Nie ma więc istotnej części w postępowaniu, które ma dać odpowiedź czy ta konkretna osoba trzecia będzie mogła być zobowiązana do odpowiedzialności za zaległości podatkowe podatnika.

Klauzula generalna w postaci tzw. zasad współżycia społecznego funkcjonuje w prawie polskim od dziesiątek lat /por. art. 3 przepisów ogólnych prawa cywilnego z 1950 r./ i obrosła w obszerną literaturę i niezwykle bogate orzecznictwo.

Mutatis mutandis to bogactwo dorobku prawniczego można i należy wykorzystać wszędzie tam, gdzie organ podatkowy zmuszony jest z mocy szczególnego przepisu ustawy sięgnąć do zasad współżycia społecznego czy też innych klauzul bądź wyrażeń niedookreślonych.

W sytuacjach, jakie występują w sprawach ze skarg wspólników upadłej Spółki /Sąd w dniu 18 października 1996 r. wydał kilka wyroków w tym przedmiocie/, nie bez znaczenia dla oceny zasad współżycia społecznego jest, że odpowiedzialni za upadłość Spółki /w ocenie skarżących/ członkowie zarządu, nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za zaległości podatkowe /art. 40 ust. 1 w zw. z art. 47 ust. 2 ustawy/, ponieważ zbyli swoje udziały przed wszczęciem postępowania i tym samym nie mogą być adresatami decyzji. W konsekwencji zaległości podatkowe upadłej spółki pracowniczej mają obciążać szeregowych pracowników, dla których nabycie udziałów /aczkolwiek organy podatkowe już w tym zakresie pewne korzystne rozwiązania dla wspólników mających niewielkie udziały przyjęły/ pozwalało na normalną i godną egzystencję.

Te i tym podobne problemy, jakie występują w sprawie muszą być przedmiotem wnikliwej oceny przez organy podatkowe. Dopiero wyczerpująco zebrany materiał dowodowy i jego ocena również pod kątem przesłanek z art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych pozwoli na wydanie decyzji, która albo obciąży odpowiedzialnością konkretne osoby trzecie /wspólników/ albo organ od orzeczenia odstąpi.

Skoro więc w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia art. 40 ust. 2 ustawy o zobowiązaniach podatkowych w związku z art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa, przeto Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 i 2 pkt 3 oraz art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.