Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SAB/Kr 148/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
658
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 35  ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 463
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi J. S. na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w przedmiocie sprostowania aktu zgonu skargę oddala


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r. J. S., zwany dalej skarżącym, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego zarzucając mu niedokonanie sprostowania aktu zgonu K. S. z urzędu.

Stan faktyczny i prawny sprawy przedstawia się następująco:

Pismem z dnia 2 grudnia 2019 r. skarżący zwrócił się do Urzędu Stanu Cywilnego o sprostowanie skróconego aktu zgonu K. S., nazwisko rodowe R, w zakresie daty urodzenia zmarłej oraz w zakresie danych osobowych rodziców zmarłej.

Pismem z dnia 6 grudnia 2019 r., znak: [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wezwał skarżącego o uzupełnienie wniosku poprzez wniesienie opłaty skarbowej w wysokości 39,00 zł, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania pod rygorem zwrotu wniosku.

Nadto zwrócił się do skarżącego, by złożył dodatkowe wyjaśnienia, a to: kim dla wnioskodawcy jest osoba wymieniona w akcie zgonu o którego skarżący wystąpił o sprostowanie; do jakich czynności urzędowych wnioskodawca zamierza wykorzystać sprostowany akt zgonu (wykazanie interesu prawnego); w oparciu o jaki dokument (akt stanu cywilnego) wnioskodawca wnosi o sprostowanie przedmiotowego aktu zgonu. Organ wyjaśnił, że w załącznikach do wniosku wymieniono m. in. skrócony akt małżeństwa, bez wskazania kogo dotyczy, który nie został jednak załączony do podania. Jednocześnie organ wskazał, że w przypadku dokonania opłaty skarbowej, a nieustosunkowania się do powyższych pytań, sprawa zostanie rozpatrzona w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Powyższe pismo zostało doręczone skarżącemu 16 grudnia 2019 r.

W dniu 16 grudnia 2019 r. (data nadania) skarżący wyjaśnił, że osoba wymieniana w akcie zgonu to jego matka – K. S. z domu R, ur. [...] 1891 r.; akt zgonu potrzebny jest do przeprowadzenia sprawy sądowej dotyczącej spadku; sprostowanie aktu zgonu żądane jest w oparciu o akt małżeństwa z dnia 6 listopada 2015 r.; akt zgonu z dnia 25 listopada 2019 r., pismo z Archiwum Narodowego.

Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2019 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego zwrócił skarżącemu podanie o sprostowanie aktu zgonu K. S.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że wnioskodawca nie dokonał, pomimo wezwania, opłaty skarbowej w kwocie 39 zł należnej za wydanie odpisu zupełnego aktu stanu cywilnego wydanego po jego sprostowaniu na wniosek skarżącego, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1546).

Pismem z dnia 8 stycznia 2020 r skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

Postanowieniem z dnia 26 maja 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 261 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – zwanej dalej w skrócie k.p.a.) w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 463 ze zm.) Wojewoda utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z dnia 31 grudnia 2019 r. w przedmiocie zwrotu podania o sprostowanie aktu stanu cywilnego.

Pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu 15 czerwca 2020 r.) skarżący zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z zapytaniem czy nastąpiło sprostowanie aktu zgonu K. S. z urzędu.

W odpowiedzi na powyższe, w piśmie z dnia 25 czerwca 2020 r., znak: [...], Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wyjaśnił, że akt zgonu na nazwisko S. K. nie został sprostowany z urzędu, gdyż jego treść jest zgodna z treścią w papierowej księdze zgonów zapisanej przez duchownego w Parafii [...] w K. Dokument ten jest jedynym aktem zbiorowym będącym podstawą sporządzenia aktu zgonu oraz przeniesienia go do Systemów Rejestrów Państwowych. Akt małżeństwa, choć również przechowywany w urzędzie stanu cywilnego nie był podstawą rejestracji zgonu K. S. (czyli nie jest aktem zbiorowym dla aktu zgonu K. S.), a zatem nie może być podstawą sprostowania aktu zgonu z urzędu.

Kierownik wskazał, że jeżeli skarżący jest dalej zainteresowany sprostowaniem przedmiotowego aktu zgonu winien złożyć pisemny, uzasadniony wniosek, co wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty skarbowej w kwocie 39 zł.

Pismem z dnia 2 czerwca 2020 r. skarżący wniósł do Wojewody za pośrednictwem Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego ponaglenie w przedmiocie bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania o sprostowanie z urzędu aktu stanu cywilnego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego.

Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2020 r., znak: [...], na podstawie art. 37 § 6 k.p.a. Wojewoda stwierdził bezzasadność ponaglenia.

Wobec powyższego pismem z dnia 12 sierpnia 2020 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na bezczynność Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego zarzucając mu niedokonanie sprostowania aktu zgonu K. S. z urzędu.

Skarżący wniósł o: stwierdzenie, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego dopuścił się bezczynności w niniejszej sprawie; zobowiązanie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego do sprostowania z urzędu aktu stanu cywilnego zawierającego dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego w oznaczonym przez Sąd terminie, ewentualnie o zobowiązanie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego do wszczęcia postępowania w sprawie sprostowania z urzędu przedmiotowego aktu zgonu w wyznaczonym terminie.

Zdaniem skarżącego jeśli zachodzą przesłanki merytoryczne do wszczęcia postępowania z urzędu, a tak jest w niniejszej sprawie, to organ nie ma prawa ani możliwości takiego postępowania nie wszcząć i sprostowania z urzędu nie dokonać. Organ administracyjne nie wszczynając postępowania pozostawały by bowiem poza kontrolą instancyjną i sądową będąc, co do zasady, bezczynnym zaś strona nie miałaby możliwości stanu tego zwalczać. Skrajnym ale podstawowym przykładem bezczynności organu jest niewszczynanie postępowania, gdy przesłanki prawne do jego wszczęcia istnieją.

Skarżący wskazał, że w przedmiotowej sprawie ustalono, iż w akcie zgonu K. S. z domu R. znajdują się błędne dane w postaci błędnego nazwiska jej matki, a babki skarżącego. Winno być "F", a wpisano "F." Nadto błędna jest data urodzenia K. S., wpisano "22 listopada 1894 r.", a winno być "25 listopada 1891 r." Wnioski takie wywiedziono z aktu małżeństwa K. R. i T. S. nr [...]. Dane te potwierdza akt chrztu K. R. odnotowany w księgach parafialnych pw. Narodzenia N.M.P w Z. Wobec tego Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego winien, zdaniem skarżącego, dokonać sprostowania przedmiotowego aktu zgonu z urzędu.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wniósł o oddalenie skargi. Podał, że wszczęcie postępowania z urzędu jest prawem organu i żaden z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie daje możliwości wyegzekwowania od organu podjęcia czynności w tym zakresie. W przedmiotowej sprawie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego uznał, że nie występują przesłanki uzasadniające sprostowanie aktu zgonu K. S. z urzędu, o czym zainteresowany został pisemnie poinformowany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podał, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach swej kognicji sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, zwanej dalej P.p.s.a.).

W ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 11960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).

W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Korzystając z tego uprawnienia Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Nie ulega wątpliwości Sądu, że sprostowanie z urzędu aktu stanu cywilnego ma charakter administracyjnoprawny, władczy i indywidualny. Potwierdza to treść art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 463, zwanej dalej Prawem o aktach stanu cywilnego), zgodnie z którym sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej, która jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

W takim razie skarga na bezczynność organu w przedmiocie sprostowania aktu stanu cywilnego była dopuszczalna. Kognicją sądów administracyjnych objęta jest bowiem taka bezczynność organu administracji publicznej, którego władcze działanie wobec indywidualnego podmiotu przejawia się poprzez skonkretyzowanie jego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa w formie decyzji administracyjnej, postanowienia bądź innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej.

Zgodnie z postanowieniami art. 53 § 2b P.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Przepis ten należy jednak interpretować tak, że ponaglenie jest wymagalne wtedy, gdy sprawa, której dotyczy skarga na bezczynność lub przewlekłość, prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256, zwanej dalej k.p.a.) lub przy ich zastosowaniu (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2433/18; LEX nr 2825597).

W sprawach z zakresu rejestracji stanu cywilnego dokonywanych w formie czynności materialno-technicznej Kodeks postępowania administracyjnego nie ma zastosowania. Postępowania w tym zakresie organ bowiem nie prowadzi. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się, w świetle art. 12 Prawa o aktach stanu cywilnego, w sprawach rozstrzygniętych decyzją negatywną, w przypadkach zawieszenia postępowania, uzupełnienia braków, jak również do ustalenia terminów i ich obliczania do wezwań, doręczeń, sporów o właściwość itp. (por. Basior Iwona, Czajkowska Alicja, Sorbian Danuta, Prawo o aktach stanu cywilnego z komentarzem. Przepisy wykonawcze i związkowe oraz wzory dokumentów; komentarz do art. 12 w System Informacji Prawnej LEX).przedmiocie sprostowania aktu nie stosuje się przepisów o postępowaniu administracyjnym, którego w tym zakresie się nie prowadzi.

Nie wdając się w spór, czy w sytuacji negatywnego stanowiska organu w kwestii istnienia przesłanek do sprostowania aktu stanu cywilnego organ powinien wydać decyzję administracyjną (o odmowie sprostowania) i czy ma ku temu podstawę, mając także na względzie, że podstawy do wydania tej władczej formy objawu woli organu, nie można domniemywać, to bezsprzecznie skarżący poprzedził wniesienie przedmiotowej skargi na bezczynność kierownika urzędu stanu cywilnego złożeniem ponaglenia do Wojewody. Również zatem i z tego powodu skargę, jako dopuszczalną, należało rozpoznać merytorycznie.

Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). Oznacza to, że celem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest doprowadzenie do wydania przez organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) w sprawie wszczętej żądaniem strony.

Wyjaśnić należy, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności. Dla uznania bezczynności nie ma przy tym znaczenia to, z jakiego powodu bezczynność zaistniała i czy była przez organ zawiniona. Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób działania organu w toku rozpoznania sprawy (czy też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, mają jedynie znaczenie dla oceny sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca. Podlegają one także ocenie w przypadku skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, gdzie sąd bada sprawność oraz skuteczność prowadzonego postępowania oraz zasadność jego przedłużania (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Op 87/16; LEX nr 2232325).

Mając powyższe na uwadze w ocenie Sądu Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, po otrzymaniu pisma skarżącego skierował niezwłocznie, bo już 6 grudnia 2019 r., pismo wzywające wnioskodawcę do uiszczenia opłaty skarbowej od wniosku oraz do uzupełnienia wniosku poprzez podanie wskazanych w wezwaniu informacji. W piśmie z dnia 18 grudnia 2019 r. skarżący ustosunkował się do ww. wezwania. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2019 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego zwrócił jednak podanie skarżącemu z uwagi na nieuzupełnienie jego braków fiskalnych (brak uiszczenia należnej opłaty skarbowej pomimo uprzedniego wezwania).

Na tym etapie postępowania Sąd nie dopatrzył się więc bezczynności organu. Kwestia kwalifikowanego charakteru bezczynności (rażącego naruszenia prawa) stała się wobec tego bezprzedmiotowa.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 35 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego akt stanu cywilnego, który zawiera dane niezgodne z danymi zawartymi w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub z innymi aktami stanu cywilnego, o ile stwierdzają one zdarzenie wcześniejsze i dotyczą tej samej osoby lub jej wstępnych, albo z zagranicznymi dokumentami stanu cywilnego, podlega sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego, który go sporządził. Z kolei w myśl art. 35 ust. 3 ww. ustawy sprostowania aktu stanu cywilnego dokonuje się z urzędu, na wniosek osoby, której ten akt dotyczy, lub jej przedstawiciela ustawowego, na wniosek osoby mającej w tym interes prawny lub prokuratora, w formie czynności materialno-technicznej. Tak więc sprostowanie może być dokonane z urzędu na wniosek osoby, której akt dotyczy, jej przedstawiciela ustawowego (np. rodziców w stosunku do małoletnich lub ubezwłasnowolnionych częściowo i całkowicie dzieci), osoby mającej w tym interes prawny oraz prokuratora.

Podkreślić należy, że co do zasady kierownik urzędu stanu cywilnego, któremu zasygnalizowana została potrzeba sprostowania aktu stanu cywilnego powinien zbadać, czy sprostowanie takie może być dokonane z urzędu, ponieważ art. 35 Prawa o aktach stanu cywilnego stwarza również taką możliwość.

W rozpatrywanej sprawie pismem o z dnia 2 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu 15 czerwca 2020 r.) skarżący zwrócił się z zapytaniem o sprostowanie z urzędu przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego przedmiotowego aktu zgonu.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżącego w piśmie z dnia 25 czerwca 2020 r. (k. 36 akt administracyjnych) organ wyjaśnił, że przedmiotowy akt zgonu nie został sprostowany z urzędu, gdyż jego treść jest, w ocenie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, zgodna z treścią w papierowej księdze zgonów, zapisaną przez duchownego w Parafii [...] w K, który to dokument jest jedynym aktem zbiorowym będącym podstawą sporządzenia aktu zgonu oraz przeniesienia go do Systemu Rejestrów Państwowych.

Wskazać jedynie należy, że sprostowaniu przez kierownika urzędu stanu cywilnego mogą podlegać "niezgodne dane", co wymaga przede wszystkim rozważenia, które akty zawierają dane niezgodne, a które odpowiadają prawdzie. Nie chodzi tylko o zapewnienie spójności rejestru, ale odzwierciedlenie obiektywnej prawdy, zgodnej z rzeczywistością. Organ może rozstrzygnąć samodzielnie tę kwestię, jeżeli dysponuje niebudzącymi wątpliwości dokumentami, które mu na to zezwalają (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 96/19; LEX nr 2641598).

Skoro w tej sprawie Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego doszedł do przekonania, że brak było podstaw do sprostowania z urzędu przedmiotowego aktu zgonu, gdyż uznał, jak już wskazano, iż jego treść jest zgodna z treścią aktu zgonu sporządzonego w roku 1941 w Parafii [...] w K, który stanowił podstawę przeniesienia aktu zgonu do rejestru Stanu Cywilnego, informując o tym skarżącego w piśmie z dnia 25 czerwca 2020 r., to nie można, zdaniem Sądu, w takim stanie rzeczy postawić mu skutecznie zarzutu bezczynności.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym bezczynności organu sąd administracyjny nie ocenia bowiem prawidłowości zajętego przez organ stanowiska. W przypadku skargi na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt administracyjny lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.

Nawet, jeżeli by uznać, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego takie działania winien podjąć, jak zdaje się twierdzić skarżący, to zauważyć należy, iż w tej sprawie nie mamy do czynienia ze stanem braku działania organu. Zajął on bowiem bezsprzecznie w tej kwestii swoje stanowisko, wyrażone w piśmie z dnia 25 czerwca 2020 r. Zasadność i prawidłowość tego stanowiska pozostaje jednakże poza kontrolą Sądu w niniejszej sprawie. Postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie dotyczy bowiem bezczynności organu, a nie jego działania w takiej, czy nie innej formie.

Skarga na bezczynność organu nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł o oddaleniu skargi.