Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1189/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 i 64
journal: Dz.U. 2009 nr 52 poz 417
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), Sędzia WSA Maria Tarnowska, Protokolant st. sekr. sąd. Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 września 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r. znak [...] w przedmiocie naruszenia zbiorowych praw pacjentów skargę oddala


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], działając na podstawie art. 59 ust. 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.), uznał praktyki stosowane przez A. P., prowadzącą działalność leczniczą w przedsiębiorstwach: A. P. [...] Ośrodek Zdrowia oraz [...] Ośrodek Zdrowia C. , polegające na:

- udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej wyłącznie w sposób pisemny z notarialnie lub urzędowo poświadczonym podpisem upoważniającego;

- zobowiązywaniu do złożenia upoważnienia do dostępu do dokumentacji wyłącznie w obecności prawnika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej w przeciwnym razie do zobowiązania do złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego;

- umożliwienia prawa wglądu w dokumentację medyczną po śmierci pacjenta osobie upoważnionej przez niego za życia jedynie z pisemnym zastrzeżeniem w oświadczeniu, iż pełnomocnictwo udzielone jest na wypadek śmierci,

jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów w okresie od 12 lipca 2013 r. i stwierdził zaniechanie stosowania tych praktyk z dniem 26 marca 2014 r.

W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że A. P. prowadzi działalność leczniczą, będąc wpisana do rejestru podmiotów leczniczych prowadzonym przez Wojewodę [...], w następujących przedsiębiorstwach: A. P. [...] OŚRODEK ZDROWIA (adres: C., ul. J. [...]) oraz [...] OŚRODEK ZDROWIA C. (adres: C., ul. P. [...]). A. P. prowadzi działalność leczniczą od dnia 17 grudnia 1998 r.

Pismem z dnia 29 lipca 2014 r. Rzecznik Praw Pacjenta działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy - w związku z pozyskaniem informacji o prawdopodobieństwie naruszenia zbiorowych praw pacjentów - wystąpił do ww. podmiotu leczniczego z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień dotyczących wskazania okresu, w którym podmiot leczniczy udostępniał dokumentację medyczną na podstawie procedury udostępniania dokumentacji medycznej w Specjalistyczno-Diagnostycznym Ośrodku Zdrowia w C.niezgodnej z art. 23 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 pkt 1 -3 ustawy.

Ponadto Rzecznik Praw Pacjenta wystąpił o przesłanie:

1. kopii obecnie obowiązującej w podmiocie leczniczym procedury udostępniania dokumentacji medycznej zawierającej zmiany wytworzone na podstawie zaleceń pokontrolnych [...] z dnia [...] kwietnia 2014 roku wydanych przez Wojewodę [...],

2. kopii procedury obowiązującej w podmiocie leczniczym przed wejściem w życie ww. procedury udostępniania dokumentacji medycznej podmiotu leczniczego ocenionej w wystąpieniu pokontrolnym [...] z dnia [...] kwietnia 2014 roku wraz ze wskazaniem okresu jej obowiązywania.

3. zestawienia ilości wystawionych paragonów i faktur przez podmiot leczniczy za wydanie kopii, wypisu bądź odpisu dokumentacji medycznej w terminie obowiązywania procedury, o którym mowa w punkcie "1" z wyszczególnieniem: numeru paragonu/faktury, daty sprzedaży, nazwy usługi, nabywcy, miejscowości nabywcy, uiszczonej ceny netto i brutto, stawki podatku od towarów i usług, wartości tego podatku oraz ilości stron dokumentacji medycznej wydanych poszczególnym pacjentom.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. o sygn. akt [...] Rzecznik Praw Pacjenta wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez podmiot leczniczy.

Dnia 10 października 2014 r. do Biura Rzecznika Praw Pacjenta wpłynęło pismo Pani A. P. z dnia 7 października 2014 r., do którego załączono:

1. wyciąg z Regulaminu Porządkowego SDOZ część V obowiązujący w terminie od 1 czerwca 2010 r. do 31 maja 2012 r.,

2. wyciąg z Regulaminu Organizacyjnego SDOZ część VI obowiązujący w terminie od 1 czerwca 2012 r. do 11 lipca 2013 r.,

3. wyciąg z Regulaminu Organizacyjnego SDOZ część V obowiązujący w terminie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r.,

4. fragmentu pisma z dnia 26 marca 2012 r. znak: [...][...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia,

5. kopię anonimowego wniosku do Biura Działu Skarg i Wniosków [...] OW NFZ z dnia 19 marca 2013 r.,

6. kopię pokwitowania odbioru dokumentacji medycznej,

7. kopię protokołu kontroli [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. znak: [...].

Dodatkowo A. P.wyjaśniła, iż jej ośrodki nigdy nie działały na szkodę pacjenta, nie ograniczały ani nie odmawiały dostępu pacjentom do dokumentacji ani też nie pobierały opłat niezgodnych z przepisami obowiązującymi w tym zakresie.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego i analizie dokumentacji Rzecznik stwierdził, że w podmiocie leczniczym w okresie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. stosowane były praktyki polegające na:

1. udostępnieniu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej wyłącznie w sposób pisemny z notarialnie lub urzędowo poświadczonym podpisem upoważniającego;

2. zobowiązywaniu do złożenia upoważnienia do dostępu do dokumentacji wyłącznie w obecności pracownika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej, w przeciwnym razie zobowiązania do złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego;

3. umożliwieniu prawa wglądu w dokumentację medyczną po śmierci pacjenta osobie upoważnionej przez niego za życia jedynie z pisemnym zastrzeżeniem w oświadczeniu, iż pełnomocnictwo udzielone jest na wypadek śmierci.

Powyższe wynika z Regulaminu Organizacyjnego oraz Procedury udostępniania dokumentacji medycznej w podmiocie leczniczym obowiązujących jednocześnie w podmiocie leczniczym w terminie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r.

Biorąc pod uwagę powyższe, po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, działając w oparciu o art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, organ stwierdził, że w okresie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Organ wskazał, że dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych.

Do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W art. 26 ust. 1 ustawy wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia.

Kwestia pobierania odpłatności za udostępnianie dokumentacji medycznej została uregulowana w art. 28 ustawy. Za udostępnianie dokumentacji medycznej poprzez sporządzenie jej wyciągów odpisów lub kopii podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę. Opłaty za udostępnianie dokumentacji medycznej w sposób określony powyżej ustala podmiot leczniczy.

Odnosząc się stwierdzonych podczas kontroli nieprawidłowości organ powołał się na protokół kontroli Wojewody [...] znak: [...], w którym wskazano: "W pkt 3 str. 5 (Dokumentacja medyczna udostępniana jest:) ujęto zapis wskazujący, iż dokumentacja medyczna udostępniana jest osobie, która została upoważniona w sposób pisemny z notarialnie lub urzędowo poświadczonym podpisem upoważniającego. W pkt 2 str. 6 (Zasady udostępniania dokumentacji medycznej) ujęto zapis wskazujący, iż upoważnienie do wydania dokumentacji medycznej winno być złożone w obecności pracownika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej, w innym przypadku upoważnienie musi być zaopatrzone w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego".

Powyższe jest niezgodne z ww. art. 26 ust. 1 ustawy, w którym nie została wskazana szczególna forma upoważnienia osoby wskazanej przez pacjenta bądź przedstawiciela ustawowego.

Dlatego w § 8 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697, ze zm.) określono, że w dokumentacji medycznej indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej: oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

Powołując się na orzecznictwo Sądów administracyjnych organ wskazał, że : z ww. przepisów wynika zatem, że pacjent może obecnie sporządzić takie oświadczenie zarówno w ramach jak i poza dokumentacją medyczną i tylko od jego woli zależało będzie jaką treść i jaki zakres upoważnienia obejmuje to oświadczenie. Jeżeli oświadczenie to przybiera najszerszą możliwą formę o upoważnieniu określonej osoby do uzyskiwania dokumentacji medycznej pacjenta, i zostanie załączone do historii określonej choroby, to niezależnie od tego który podmiot medyczny będzie świadczeniodawcą wytwarzającym dokumentację medyczną związaną z tą chorobą, ma obowiązek respektowania oświadczenia wskazującego upoważnioną osobę do uzyskiwania dokumentacji, zarówno za życia jak i po śmierci pacjenta. Racją prawną przepisów dotyczących takiego oświadczenia (...) jest to, że oświadczenie takie wskazuje osobę upoważnioną do zapoznania się z dokumentacją, stanowi z woli pacjenta podstawę uchylającą, wobec takiej osoby, obowiązek zachowania tajemnicy lekarskiej ujawnionej w dokumentacji medycznej, o której mowa w art. 13 i art. 14 ust. 2 pkt 4 ustawy o prawach pacjenta. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 stycznia 2013 r. SAB/Wa 201/12).

Upoważnienie do dokumentacji medycznej jest czynnością prawną, której treścią jest oświadczenie woli pacjenta upoważniające wskazaną przez niego osobę do jego dokumentacji medycznej w zakresie i formie wskazanej w ustawie.

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie stawia dla ważności lub skuteczności upoważnienia do dokumentacji medycznej wymogu innej formy szczególnej, a nawet wymogu formy pisemnej. Oznacza to, że przedmiotowe upoważnienie może być udzielone nawet ustnie np. w obecności lekarza. Negowanie ważności pisemnego upoważnienia do dokumentacji medycznej i stawianie wymogu formy aktu notarialnego wbrew brzemieniu ustawy jest bezzasadne i niedopuszczalne.

Prawo wglądu do dokumentacji medycznej nabywa konkretna osoba na podstawie upoważnienia złożonego przez pacjenta ustnie lub pisemnie.

Udostępnienie dokumentacji medycznej może nastąpić poprzez: wgląd w siedzibie świadczeniodawcy, poprzez sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii, a także poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeśli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Pacjent ma prawo dokonać wyboru formy udostępnienia mu swojej dokumentacji medycznej.

Organ odniósł się również do zawartej w protokole kontroli Wojewody [...] znak: [...], - sprzeczności procedury udostępniania dokumentacji medycznej w podmiocie leczniczym z regulaminem organizacyjnym podmiotu leczniczego. "W pkt I str. 7 (Zasady odpłatności...) nie wskazano wysokości kwoty za udostępnienie dokumentacji medycznej w formie wyciągów, odpisów lub kopii poświadczonych notarialnie. Wskazano jedynie, zgodnie z brzmieniem art. 28 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, sposób obliczenia tejże kwoty. W pkt 2 str. 7 (Zasady odpłatności...) wskazano, iż za udostępnianie dokumentacji medycznej w formie kserokopii nie pobiera się opłat". Jednocześnie: "przyjęto oświadczenie z dnia 6 marca 2014 r. od Pani A. P. z którego wynika, iż nie jest żądane od osoby upoważnionej przez pacjenta upoważnienie w szczególnej formie. Ponadto podmiot nie pobiera opłat za udostępnienie kserokopii dokumentacji medycznej i wykonanie odpisu lub kopii notarialnie poświadczonej pobierana jest opłata w wysokości 7 zł".

W okresie od 28 października 203 r. do 6 marca 2013 r. zgodnie z zapisami ujętymi w protokole kontroli Wojewody [...] sporządzono w podmiocie leczniczym 185 kopii dokumentacji medycznej pacjentom bądź osobom upoważnionym na ich wniosek.

Czas załatwienia przedmiotowej sprawy nie przekraczał w żadnym z przypadków 7 dni. W terminie objętym kontrolą Wojewody [...] nie wykazano wniosków pacjentów o inne formy udostępnienia dokumentacji medycznej, o którym mowa w art. 27 ustawy.

Podsumowując organ wskazał, że stosowana przez podmiot leczniczy praktyka polegała na:

1) uniemożliwianiu udostępniania dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta, w sposób inny niż z notarialnie lub urzędowo poświadczonym podpisem,

2) zobowiązywaniu do złożenia upoważnienia do dostępu do dokumentacji medycznej wyłącznie w obecności pracownika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej, w przeciwnym razie - zobowiązania do złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego,

3) umożliwieniu prawa wglądu w dokumentację medycznej po śmierci pacjenta osobie upoważnionej przez niego za życia jedynie z pisemnym zastrzeżeniem w oświadczeniu, iż pełnomocnictwo udzielone jest na wypadek śmierci,

- czyli była sprzeczna z przepisem art. 23 ust. 1 w zw. z art. 26 ust. 1 i 2 oraz z art. 27 pkt 1 -3 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Powyższe praktyki nie były adresowane do konkretnego pacjenta lecz były wymierzone w każdego pacjenta, w tym również potencjalnego, który był pacjentem podmiotu leczniczego. Zorganizowany charakter rzeczonych praktyk miał wymiar ogólny bowiem polegał na procedurach z zakresu postępowania podmiotu leczniczego w przypadku żądania udostępnienia dokumentacji medycznej przez pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego bądź osobę przez niego upoważnioną.

Organ dodał też, że podmiot leczniczy podjął działania, po przeprowadzonej kontroli [...] Urzędu Wojewódzkiego i otrzymaniu informacji o stwierdzonych nieprawidłowościach. Zatem przed przedmiotową kontrolą nie zapobiegł rzeczonym naruszeniom.

Ze wskazanych powyżej okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Stosownie do art. 64 ust. 3 i 5 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów spoczywa na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych albo na organizatorze strajku.

W toku postępowania podmiot leczniczy, na dowód zaprzestania stosowania zarzucanej praktyki, przedstawił procedurę udostępniania dokumentacji medycznej w Specjalistyczno-Diagnostycznym Ośrodku Zdrowia w C. obowiązującą od 2 maja 2014 r. Procedura, o której mowa wyżej ustaliła opłaty, za sporządzenie odpisu, wyciągu i kopii dokumentacji medycznej w wysokości 0,50 zł za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej, a także 1,00 zł za jedną stronę odpisu dokumentacji medycznej oraz 7,00 zł za jedną stronę wyciągu dokumentacji medycznej. Ponadto ujednolicono procedurę udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom i osobom przez nich upoważnionym, a także innym podmiotom uprawnionym do dostępu do dokumentacji medycznej w sposób zgodny z art. 26 ust. 1-3 ustawy, w sposób nie wymagający od pacjentów złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego bądź pozostawienia upoważnienia do dostępu do dokumentacji medycznej wyłącznie w obecności pracownika podmiotu.

Jak wynika z dokonanych ustaleń, obecnie obowiązujące w procedurze udostępniania dokumentacji medycznej podmiotu leczniczego opłaty pobierane przez podmiot leczniczy za udostępnienie dokumentacji nie stanowią nawet maksymalnej stawki za jedną stronę dokumentacji medycznej, ustalonej w art. 28 ust 4 pkt 1-3 ustawy. Treść ww. Procedury stanowi jednocześnie załącznik do Regulaminu Organizacyjnego podmiotu leczniczego.

Zgodnie z art. 64 ust. 3 ustawy nie wydaje się decyzji, o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ustawy. W takim przypadku Rzecznik Praw Pacjenta wydaje decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdza zaniechanie jej stosowania.

W toku postępowania Rzecznik Praw Pacjenta pozyskał informację, że procedura udostępniania dokumentacji medycznej w podmiocie leczniczym uległa zmianie po kontroli Wojewody [...], a wszelkie jej zapisy są aktualnie zgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego w zakresie prawa pacjenta do dokumentacji medycznej.

Wobec spełnienia przesłanek koniecznych do stwierdzenia praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów określonej w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz przesłanek wydania decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania Rzecznik Praw Pacjenta orzekł jak w sentencji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] marca 2015 r., znak: [...], złożyła A.P. prowadząca działalność gospodarczą w podmiotach: A. P. [...] OŚRODEK ZDROWIA w C. oraz [...] OŚRODEK ZDROWIA C.w C.wnosząc o jej uchylenie, także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 59 ust. 1 pkt ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez jego błędne zastosowanie do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że stosowane przez nią praktyki dotyczące udostępniania dokumentacji medycznej w okresie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. spełniają znamiona praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, podczas gdy praktyki te miały na celu zabezpieczenie podstawowych praw pacjentów;

2) art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez jego błędną wykładnię.

Strona skarżąca wskazała, że organ błędnie interpretuje powołane w decyzji przepisy, które należy interpretować przez pryzmat całego systemu prawa.

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), uchyla ją lub stwierdza jej nieważność.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 64 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy, tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Niniejsza sprawa dotyczy naruszenia zbiorowych praw pacjentów poprzez naruszenie prawa pacjenta do dokumentacji medycznej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W art. 26 ust. 1 ustawy wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia.

Kwestia pobierania odpłatności za udostępnianie dokumentacji medycznej została uregulowana w art. 28 ustawy. Za udostępnianie dokumentacji medycznej poprzez sporządzenie jej wyciągów odpisów lub kopii podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę. Opłaty za udostępnianie dokumentacji medycznej w sposób określony powyżej ustala podmiot leczniczy. Niemniej jednak w art. 28 ust. 4 pkt 1-3 ustawy określona została maksymalna wysokość opłat. Za jedną stronę wyciągu lub odpisu dokumentacji medycznej - nie może przekraczać 0,002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, począwszy od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej oplata nie może przekroczyć 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa powyżej. Sporządzenie wyciągu, odpisu lub kopii dokumentacji medycznej na elektronicznym nośniku danych, jeżeli podmiot wykonujący działalność leczniczą prowadzi dokumentację medyczną w postaci elektronicznej nie może zostać obarczone kwotą przewyższającą 0,002 ww. przeciętnego wynagrodzenia.

Za organem wyjaśnić należy, iż "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12 publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów możemy mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta może nastąpić nie tylko przez działanie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, ale również przez zaniechanie tego podmiotu. Dokonując wykładni art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta na gruncie niniejszej sprawy, istotne jest to na ile podmiot odpowiedzialny, którymi były Ośrodki Zdrowia prowadzone przez Agatę Pawełczak, przedsięwzięły odpowiednie środki celem przeciwdziałania planowanym i w konsekwencji zaistniałym naruszeniom zbiorowych praw pacjenta... Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta". (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r. w sprawie II OSK 61/13, publ: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać trzeba, że z Regulaminu Organizacyjnego oraz Procedury udostępniania dokumentacji medycznej w podmiocie leczniczym obowiązujących jednocześnie w podmiocie leczniczym w terminie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. a także z protokołu kontroli Wojewody [...] znak: [...] wynika, że w kontrolowanym podmiocie leczniczym w okresie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. stosowane były praktyki polegające na:

1. udostępnieniu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej wyłącznie w sposób pisemny z notarialnie lub urzędowo poświadczonym podpisem upoważniającego;

2. zobowiązywaniu do złożenia upoważnienia do dostępu do dokumentacji wyłącznie w obecności pracownika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej, w przeciwnym razie zobowiązania do złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego;

3. umożliwieniu prawa wglądu w dokumentację medyczną po śmierci pacjenta osobie upoważnionej przez niego za życia jedynie z pisemnym zastrzeżeniem w oświadczeniu, iż pełnomocnictwo udzielone jest na wypadek śmierci.

Powyższe - jak słusznie zauważył organ - jest niezgodne z art. 26 ust. 1 ustawy, w którym nie została wskazana szczególna forma upoważnienia osoby wskazanej przez pacjenta bądź przedstawiciela ustawowego.

W § 8 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz. 1697, ze zm.) określono, że w dokumentacji medycznej indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej: oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

Również w przypadku odbioru dokumentacji przez osobą upoważnioną, nie jest wymagane złożenie upoważnienia do wydania dokumentacji sporządzonego w obecności pracownika upoważnionego do wydania kopii dokumentacji medycznej.

Upoważnienie do dokumentacji medycznej jest czynnością prawną, której treścią jest oświadczenie woli pacjenta upoważniające wskazaną przez niego osobę do jego dokumentacji medycznej w zakresie i formie wskazanej w ustawie.

Mając na uwadze zasady ogólne dotyczące formy czynności prawnych uregulowane w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), dalej zwanej "kodeksem cywilnym", organ wskazał, że czynność prawna jest nieważna wtedy, gdy zastrzeżono dla niej formę szczególną a czynność dokonana została bez zachowania tej formy (art. 73 § 2 kodeksu cywilnego).

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie uzależnia ważności lub skuteczności upoważnienia do dokumentacji medycznej od wymogu innej formy szczególnej, a nawet wymogu formy pisemnej. Oznacza to, że przedmiotowe upoważnienie może być udzielone nawet ustnie np. w obecności lekarza. Negowanie ważności pisemnego upoważnienia do dokumentacji medycznej i stawianie wymogu formy aktu notarialnego wbrew brzemieniu ustawy jest bezzasadne i niedopuszczalne.

Prawo wglądu do dokumentacji medycznej nabywa konkretna osoba na podstawie upoważnienia złożonego przez pacjenta ustnie lub pisemnie.

Udostępnienie dokumentacji medycznej może nastąpić poprzez: wgląd w siedzibie świadczeniodawcy, poprzez sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii, a także poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeśli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Pacjent ma prawo dokonać wyboru formy udostępnienia mu swojej dokumentacji medycznej.

Konkludując, do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe, słusznie Rzecznik - w oparciu o art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - stwierdził, że w okresie od 12 lipca 2013 r. do 26 marca 2014 r. doszło do stosowania w podmiocie leczniczym praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 26 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Kontrolowany w sprawie podmiot leczniczy w obu prowadzonych ośrodkach zdrowia niewątpliwie zaniechał podjęcia działań aby nie dopuścić do naruszeń prawa, tj. do udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom i osobom przez nich upoważnionych wbrew przepisom ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Dopiero po przeprowadzonej kontroli [...] Urzędu Wojewódzkiego podmiot leczniczy podjął działania, wydając nową procedurę udostępniania dokumentacji medycznej z poszanowaniem w szczególności prawa do dokumentacji medycznej.

Ze wskazanych powyżej okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania rzeczonej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

Stosownie do art. 64 ust. 3 i 5 ustawy ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów spoczywa na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych.

W niniejszej sprawie kontrolowany podmiot leczniczy, na dowód zaprzestania stosowania zarzucanej praktyki, przedstawił procedurę udostępniania dokumentacji medycznej w Specjalistyczno-Diagnostycznym Ośrodku Zdrowia w C. obowiązującą od 2 maja 2014 r. Procedura, o której mowa wyżej ustaliła również opłaty, za sporządzenie odpisu, wyciągu i kopii dokumentacji medycznej w wysokości 0,50 zł za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej, a także 1,00 zł za jedną stronę odpisu dokumentacji medycznej oraz 7,00 zł za jedną stronę wyciągu dokumentacji medycznej. Ponadto ujednolicono procedurę udostępniania dokumentacji medycznej pacjentom i osobom przez nich upoważnionym, a także innym podmiotom uprawnionym do dostępu do dokumentacji medycznej w sposób zgodny z art. 26 ust. 1-3 ustawy, w sposób nie wymagający od pacjentów złożenia upoważnienia zaopatrzonego w notarialnie lub urzędowo poświadczony podpis upoważniającego bądź pozostawienia upoważnienia do dostępu do dokumentacji medycznej wyłącznie w obecności pracownika podmiotu.

Treść ww. Procedury stanowi jednocześnie załącznik do Regulaminu Organizacyjnego podmiotu leczniczego.

Wobec powyżej przeprowadzonej analizy - nie może być mowy o naruszeniu przez organ art. 59 ani art. 26 ustawy o prawach pacjenta.

W tych okolicznościach zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Organ przeprowadził postępowanie w zgodzie z zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Przeprowadzone czynności pozwoliły bowiem na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i wydanie prawidłowego w ustalonych okolicznościach rozstrzygnięcia. Wbrew twierdzeniom skargi organ prawidłowo zastosował przepisy właśnie interpretując je przez pryzmat całego systemu prawa, uzasadnienie zaś zgodne jest z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób nie budzący wątpliwości przytoczył fakty istotne dla rozstrzygnięcia, wyjaśnił jaki jest przedmiot postępowania, w oparciu o jaką podstawę prawną jest ono prowadzone, a tym samym jaki jest zakres niezbędnych ustaleń.

Sąd Wojewódzki w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, tj. art. 59 i art. 64 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które dawałoby podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Reasumując, skoro Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa a biorąc dodatkowo pod uwagę, że nie zostały dostrzeżone takie naruszenia przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Mając na uwadze powyższe, wobec bezzasadności skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak wyroku.