Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 67/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2010-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235.1
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 1 i 4, par. 11
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 maja 2010 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Budowy Kopalń [...] w L. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz art. 235¹ Kodeksu pracy (Dz.U. nr z 1998 r. nr 98, poz. 94 ze zm.) oraz § 8 ust. 1 i 4 w związku z § 11 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869), dalej: rozporządzenie, oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej – choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10% (poz. 16.6) u Z. K..

Uzasadniając swoje stanowisko, na wstępie organ odwoławczy szczegółowo opisał przebieg zatrudnienia Z. K.

Wnioskujący ur. dnia 22 października 1942 r., zm. 16 grudnia 2003 r., był zatrudniony:

- od dnia 1 lipca 1960 r. do dnia 31 stycznia 1961 r. w Cukrowni "[...]" w D. na stanowisku ślusarza;

- od dnia 23 maja 1961 r. do dnia 14 sierpnia 1963 r. w Kopalni Węgla Kamiennego w K. na stanowiskach: ślusarz pod ziemią, ładowacz pod ziemią, młodszy górnik pod ziemią, robotnik na powierzchni;

- od dnia 22 sierpnia 1963 r. do dnia 15 czerwca 1964 r. w W.Zakładach Przemysłu Wapiennego w W. na stanowisku ślusarza;

- od dnia 4 sierpnia 1964 r. do dnia 31 grudnia 1969 r. w Zakładach Górniczych "[...]" w W. na stanowisku górnik rabunkarz pod ziemią;

- od dnia 8 stycznia 1970 r. do dnia 10 sierpnia 1974 r. w KGHM Zakłady Górnicze "[...]"' (obecnie: KGHM Polska S.A. Oddział Zakłady Górnicze "[...]") na stanowisku górnik strzałowy pod ziemią;

- od dnia 12 sierpnia 1974 r. do dnia 1 marca 1975 r. w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" (obecnie KGHM Polska [...] S.A. Oddział Zakłady Górnicze "[...]") na stanowisku górnik strzałowy pod ziemią;

- od dnia 5 marca 1975 r. do dnia 30 września 1980 r. w KGHM Zakład Budowy Kopalń w L. (aktualnie: Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń "[...]" S.A. w L.) na stanowiskach górnik przodowy pod ziemią, górnik strzałowy pod ziemią;

- od dnia 1 października 1980 r. do dnia 13 lipca 1990 r. w Zakładzie Budowy Kopalń Rud "[...]" Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń "[...]" S.A. (zakład zlikwidowany) jako górnik przodkowy, górnik strzałowy i górnik oraz od 23 września 1994 r. do 31 grudnia 1994 r. jako kowal.

Pracując na ww. stanowiskach Z. K. był narażony na czynniki szkodliwe dla zdrowia: promieniowanie jonizujące, produkty rozpadu radonu, pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę oraz czynniki chemiczne występujące w powietrzu kopalnianym (związki arsenu, kadmu, ołowiu i miedzi) i w spalinach silników Diesla (WWA, tlenki węgla, tlenki azotu, benzo(a)piren, formaldehyd). Z dostępnych wyników pomiarów wiadomo, iż w okresie zatrudnienia w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" stężenie arsenu wynosiło od 0,0002 do 0,0007 mg/m, natomiast w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" od 0,0007 do 0,002 mg/m . Pomiary produktów rozpadu radonu w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" wykazały roczną dawkę 225 Bq/m3, a w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" od 335 do 440 Bq/m3. W wyniku toczącego się postępowania ustalono również, iż Z. K. palił papierosy. Postępowanie w sprawie choroby zawodowej u Z. K. zostało wszczęte pośmiertnie, na skutek zgłoszenia podejrzenia, dokonanego przez wdowę po zmarłym, M. K.. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. skierował wniosek do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L. o wydanie pośmiertnego orzeczenia lekarskiego w oparciu o zgromadzoną dokumentację medyczną oraz ocenę narażenia zawodowego. W dniu 29 maja 2007 r. D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] znak: [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej — nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.1) u Z. K.. Pomimo klinicznego rozpoznania nowotworu, brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej uzasadniono tym, iż "brak jest potwierdzonego badaniem określenia guza jako ogniska pierwotnego nowotworu, a nie wtórnego, ponieważ nie wykonywano badania histopatologicznego. (...) Poza tym wydaje się znaczące w rozwoju choroby palenie tytoniu przez zmarłego." W trybie odwoławczym, sprawa choroby zawodowej u Z. K. została skierowana do Instytutu Medycyny Pracy w Ł.

Orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. ww. Instytut rozpoznał u zainteresowanego chorobę zawodową - choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego: nowotwór złośliwy płuca (poz. 16.6) po dokonaniu szacunku prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu, która wyniosła 70%. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia stwierdzono, że: "Mimo, że w dokumentacji brak wyniku badania histopatologicznego, można na podstawie informacji zawartych w epikryzie karty leczenia szpitalnego, oceny radiogramów i przebiegu choroby uznać, że ognisko pierwotne nowotworu znajdowało się w płucach. (...) Na podstawie dostępnych danych o długości i wielkości ekspozycji na promieniowanie jonizujące (również danych z raportów Instytutu Medycyny Pracy w Ł. na temat stężenia energii potencjalnej rozpadu radonu w powietrzu podziemnych wyrobisk w Kopalniach Węgla Kamiennego w Polsce) oraz uwzględniając wiek chorego, okres jaki upłynął od zakończenia narażenia a także fakt, iż palił papierosy przez około 30 lat dokonano szacunku prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu. Obliczony wynik wynosi ok. 70 % (siedemdziesiąt procent), co uzasadnia uznanie raka płuca, będącego przyczyną zgonu u Z. Kardasza za chorobę zawodową." Na podstawie ww. orzeczenia lekarskiego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. wydał decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. znak: [...] o stwierdzeniu choroby zawodowej - nowotwór złośliwy płuca (poz. 16.6) u Z. K., od której odwołania złożyły trzy zakłady pracy: KGHM Polska Miedź S.A. O/ZG "[...]", KGHM Polska Miedź S.A O/ZG "[...]" i Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń "[...]" S.A. w L. reprezentowane przez B. W. z Kancelarii Radców Prawnych [...]. Zakłady pracy podnoszą w odwołaniach m.in., iż promieniowanie jonizujące występujące w kopalniach KGHM Polska Miedź S.A. nie przyczyniło się do powstania choroby u zainteresowanego. Stwierdzono również, iż dane dotyczące promieniowania w Kopalniach Węgla Kamiennego nie dotyczą tych zakładów pracy.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W., w związku z rozbieżnościami orzeczniczymi pomiędzy D. Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy we W. Oddział w L. a Instytutem Medycyny Pracy w Ł., zwrócił się do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L. o skierowanie akt sprawy Z. K. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z prośbą o wydanie orzeczenia lekarskiego na podstawie zgromadzonej dokumentacji.

W dniu 6 lipca 2009 r. do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we W. wpłynęło orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 15 czerwca 2009 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego - nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że: "Biorąc pod uwagę długość okresu narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące oraz pierwotną lokalizację zmian nowotworowych można z przeważającym prawdopodobieństwem uznać zawodową etiologię nowotworu płuca lewego. Za rozpoznaniem choroby zawodowej przemawia ponadto indywidualna ocena ryzyka nowotworowego, przeprowadzona u badanego w trakcie procesu orzeczniczego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. przy zastosowaniu nowoczesnej metodologii statystycznej."

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. nie znajdując podstaw prawnych ani merytorycznych do zmiany decyzji organu I instancji utrzymał ją w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione łącznie, jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 Kodeksu pracy oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, dwa warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

W przypadku choroby zawodowej — choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego, nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 % (poz. 16.6 wg wykazu chorób zawodowych do rozporządzenia RM z dnia 30 lipca 2002 r.) u Z. K. orzeczenia lekarskie wydały trzy placówki diagnostyczno-orzecznicze: D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w L. (o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej), Instytut Medycyny Pracy w Ł. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. (o stwierdzeniu choroby zawodowej). D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. wydał orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, gdyż jak stwierdzono: "Pomimo tego, że lokalizacja guza jest zgodna z lokalizacją nowotworu dla wskazanych powyżej czynników rakotwórczych, brak jest jednak potwierdzonego badaniem określenia guza jako ogniska pierwotnego nowotworu, a nie wtórnego, ponieważ nie wykonywano badania histopatologicznego. Spełniona zatem została jedynie przesłanka rozpoznania klinicznego, a nie histopatologicznego nowotworu." Instytut Medycyny Pracy w Ł., który analizował dokumentację medyczną w trybie odwoławczym, w orzeczeniu lekarskim z dnia 13 grudnia 2007 r. nr [...] stwierdził, że na podstawie informacji zawartych w epikryzie karty leczenia szpitalnego, oceny radiogramów i przebiegu choroby można uznać, iż ognisko pierwotne nowotworu znajdowało się w płucach i określił prawdopodobieństwo udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu na 70 %, uwzględniając wszelkie czynniki, w tym palenie tytoniu przez Z. K.. Dokładny sposób wyliczenia prawdopodobieństwa ww. Instytut zawarł w piśmie z dnia 13 listopada 2008 r. nr KP 560/08. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu lekarskim z dnia 15 czerwca 2009 r. potwierdził rozpoznanie choroby zawodowej u Z. K.. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. dokonał oceny orzeczeń lekarskich wydanych w sprawie i stwierdził, że opinie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. oraz Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. są zgodne, uzasadnione i wyjaśniają swoje stanowisko w sposób przekonujący, i dostępny dla stron oraz organu prowadzącego postępowanie.

Odpowiadając na zarzuty podniesione w odwołaniach organ stwierdził, iż fakt palenia tytoniu przez zainteresowanego został uwzględniony przy obliczaniu prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu. Ponadto zgodnie z opinią większości naukowców w przypadku nowotworów, nawet dowolnie mała dawka promieniowania poprzez uszkodzenie DNA genomu może zainicjować proces nowotworowy przy czym prawdopodobieństwo rośnie wraz ze wzrostem ekspozycji. Określenie normatywów higienicznych dla promieniowania jonizującego dotyczy skutków deterministycznych (ostry lub przewlekły zespół popromienny) nie zaś skutków stochastycznych (aberracje chromosomalne w komórkach rozrodczych, śmierć embrionu, nowotwory). W przypadku skutków stochastycznych nie występuje dawka progowa promieniowania a zwiększenie dawki prowadzi jedynie do wzrostu prawdopodobieństwa wystąpienia efektu (na podstawie: "Choroby Zawodowe" pod red prof. Kazimierza Marka, PZWL, Warszawa 2001: 352-353). Dlatego też pomimo braku przekroczeń dawki skutecznej promieniowania jonizującego w wielu kopalniach, u górników stwierdza się choroby zawodowe pod postacią nowotworów, przy czym rolą lekarzy orzeczników jest określenie prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego w indukcji procesów nowotworowych. W przypadku Z. K. oszacowane prawdopodobieństwo nie pozostawia wątpliwości, iż przyczyną nowotworu była zawodowa ekspozycja na promieniowanie jonizujące.

Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń "[...]" S.A. w L. nie zgodziło się z decyzją Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. i złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W uzasadnieniu spółka zarzuciła orzeczeniom, że wydane zostały w oparciu o dokumentację medyczną, a nie w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań lekarskich. Skarżący podkreślił także, że brak jest dowodów na to, że choroba Z. Kardasza ma związek z warunkami pracy w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń [...] S.A. w L. Nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa oraz 235 § 1 k p.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, uzasadniając jak w decyzji ostatecznej.

Odnosząc się do zarzutów skargi, organ wyjaśnił, że Instytut Medycyny Pracy w Ł.i, który analizował dokumentację medyczną w trybie odwoławczym, w orzeczeniu lekarskim z dnia 13 grudnia 2007 r. nr [...] stwierdził, że na podstawie informacji zawartych w epikryzie karty leczenia szpitalnego, oceny radiogramów i przebiegu choroby można uznać, iż ognisko pierwotne nowotworu znajdowało się w płucach i określił prawdopodobieństwo udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu na 70 %, uwzględniając wszelkie czynniki, w tym palenie tytoniu przez Z. K. Dokładny sposób wyliczenia prawdopodobieństwa ww. Instytut zawarł w piśmie z dnia 13 listopada 2008 r. nr [...]. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. w orzeczeniu lekarskim z dnia 15 czerwca 2009 r. potwierdził rozpoznanie choroby zawodowej u Z.K., stwierdzając, iż "Biorąc pod uwagę długość okresu narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące oraz pierwotną lokalizację zmian nowotworowych można z przeważającym prawdopodobieństwem uznać zawodową etiologię nowotworu płuca lewego. Za rozpoznaniem choroby zawodowej przemawia ponadto indywidualna ocena ryzyka nowotworowego, przeprowadzona u badanego w trakcie procesu orzeczniczego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. przy zastosowaniu nowoczesnej metodologii statystycznej." Żaden z Instytutów nie mógł przeprowadzić własnych badań lekarskich ponieważ Z. K. już nie żył (zmarł 16 grudnia 2003 r.), zatem zarzuty strony skarżącej w tej kwestii są bezzasadne.

Odnośnie narażenia zawodowego organ stwierdził, że z okresu zatrudnienia Z. K. w Przedsiębiorstwie Budowy Kopalń [...] S.A. w L. brak jest wyników pomiarów natężenia promieniowania jonizującego. Brak pomiarów czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest zawiniony przez pracownika, nie może więc skutkować odmową uznania choroby za zawodową. Zdaniem organu, popartym orzecznictwem sądów administracyjnych, nieuniknioną konsekwencją takiego kierunku wykładni jest bowiem wręcz przyzwolenie organów na dogodną wszak dla pracodawcy bezczynność w przeprowadzaniu obowiązkowych badań, oraz prawa pracownika do rzetelnej informacji, skoro nawet celowe zaniechanie badań i pouczania pracowników o przysługujących im uprawnieniach, związanych z podejrzewaną u nich chorobą, skutkowałoby w każdym przypadku odmową stwierdzenia choroby zawodowej.

Nadto, zdaniem organu, decyzja administracyjna w myśl § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) "przekazywana jest pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej", co wskazuje jedynie na prawdopodobieństwo a nie oznacza, że musiały je spowodować. Nadto przytoczono wyrok NSA wydany w sprawie sygn. akt II OSK 1794/08 z 26.03.2009 r.: "Do organów inspekcji sanitarnej nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne (sądy pracy). Zatem doręczenie decyzji zakładowi pracy zgodnie z § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki, mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazania zakładu, w którym doszło do powstania choroby zawodowej."

Organ podkreślił także, że zgodnie z opinią większości naukowców w przypadku nowotworów, nawet dowolnie mała dawka promieniowania poprzez uszkodzenie DNA genomu może zainicjować proces nowotworowy przy czym prawdopodobieństwo rośnie wraz ze wzrostem ekspozycji. Określenie normatywów higienicznych dla promieniowania jonizującego dotyczy skutków deterministycznych (ostry lub przewlekły zespół popromienny) nie zaś skutków stochastycznych (aberracje chromosomalne w komórkach rozrodczych, śmierć embrionu, nowotwory). W przypadku skutków stochastycznych nie występuje dawka progowa promieniowania a zwiększenie dawki prowadzi jedynie do wzrostu prawdopodobieństwa wystąpienia efektu uia podstawie: "Choroby Zawodowe" pod red prof. Kazimierza Marka, PZWL, Warszawa 2001: 352-353). Dlatego też pomimo braku przekroczeń dawki skutecznej promieniowania jonizującego w wielu kopalniach, u górników stwierdza się choroby zawodowe pod postacią nowotworów, przy czym rolą lekarzy orzeczników jest określenie prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego w indukcji procesów nowotworowych. W przypadku Z. Kardasza oszacowane prawdopodobieństwo nie pozostawia wątpliwości, iż przyczyną nowotworu była zawodowa ekspozycja na promieniowanie jonizujące.

Zatem również w kwestii narażenia zawodowego zarzuty strony skarżącej należy uznać za bezzasadne.

W ocenie organu, niezasadne są również zarzuty strony skarżącej, naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego. Organ II Instancji, jak wykazuje dokumentacja, przeprowadził dokładne postępowanie wyjaśniające, dokonał oceny orzeczeń lekarskich z uwzględnieniem zasad i reguł przewidzianych w kpa. Zarzut Strony skarżącej jest gołosłowny, albowiem strona nie wskazuje na czym miałyby polegać konkretnie naruszenia zasad postępowania w niniejszej sprawie.

W piśmie przygotowawczym z dnia 6 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącej spółki podtrzymał w całości swoje stanowisko zawarte w skardze, podkreślając, że fakt śmierci zainteresowanego, uniemożliwiający przeprowadzenie badań, nie uprawnia organ do pozytywnej oceny opinii lekarskich, które wydane zostały wyłącznie na podstawie dokumentacji lekarskiej pracownika, a brak wyników pomiarów czynników szkodliwych na stanowisku pracy, na którym był zatrudniony zainteresowany nie uprawniał organu do uznania, że zainteresowany był narażony na promieniowanie jonizujące, tym bardziej, że w tym zakresie organ bazował na danych o długości i wielkości ekspozycji na promieniowanie jonizujące w kopalniach węgla kamiennego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd nie dokonuje więc kontroli aktów lub czynności pod względem słusznościowym i nie orzeka w przedmiocie przyznania stronom uprawnień.

Orzeczenie o stwierdzeniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej następuje w drodze decyzji wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej. Sąd nie może wypowiadać się w kwestii stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, a jedynie ocenić legalność, czyli zgodność z prawem, rozstrzygnięcia dokonanego przez organy administracji.

Kodeks pracy w art. 235¹ - stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów choroby w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² Kodeksu pracy). Oznacza to, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą (jej rodzajem, charakterem i warunkami jej wykonywania). Choroby zawodowe zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Uregulowania tego aktu prawnego obowiązywały już w chwili wydania decyzji organu odwoławczego i według tych przepisów należy oceniać postępowanie organu. Wskazuje na to § 11 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., który stanowi, że z zastrzeżeniem postępowań wszczętych i zakończonych przez dniem 3 września 2002 r., do postępowań w sprawie zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, stosuje się przepisy tego rozporządzenia, z tym że czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularza oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Śmierć pracownika nie stoi na przeszkodzie prowadzeniu postępowania zmierzającego do rozpoznania i stwierdzenia u niego choroby zawodowej (patrz wyrok NSA z dnia 10 stycznia 1997 r. sygn. akt I SA 902/96).

W niniejszej sprawie organy inspekcji sanitarnej jednoznacznie ustaliły, że Z. K., był narażony na czynniki szkodliwe dla zdrowia: promieniowanie jonizujące, produkty rozpadu radonu, pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę oraz czynniki chemiczne występujące w powietrzu kopalnianym (związki arsenu, kadmu, ołowiu i miedzi) i w spalinach silników Diesla (WWA, tlenki węgla, tlenki azotu, benzo(a)piren, formaldehyd). Z dostępnych wyników pomiarów wiadomo, iż w okresie zatrudnienia w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" stężenie arsenu wynosiło od 0,0002 do 0,0007 mg/m, natomiast w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" od 0,0007 do 0,002 mg/m . Pomiary produktów rozpadu radonu w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" wykazały roczną dawkę 225 Bq/m3, a w KGHM Zakłady Górnicze "[...]" od 335 do 440 Bq/m3.

Decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały, gdyż nie taka jest jej rola. Nie ustala też odpowiedzialności pracodawcy za ewentualne skutki szkodliwych warunków pracy. W tej materii wypowiada się sąd powszechny, albo zakład ubezpieczeń społecznych (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/GL 581/08, publ. Lex nr 508079).

W związku ze śmiercią zainteresowanego i wnioskiem wdowy po zmarłym o wszczęcie postępowania w sprawie choroby zawodowej, organy zleciły przeprowadzenie analizy dokumentacji pod kątem wystąpienia choroby zawodowej do D. Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L., który wydał orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej — nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.1), a następnie w trybie odwoławczym, sprawa choroby zawodowej u Z. K. została skierowana do Instytutu Medycyny Pracy w Ł..

Orzeczeniem lekarskim nr [...] z dnia 13 grudnia 2007 r. ww. Instytut rozpoznał u zainteresowanego chorobę zawodową - choroby wywołane działaniem promieniowania jonizującego: nowotwór złośliwy płuca (poz. 16.6) po dokonaniu szacunku prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu, która wyniosła 70%.

W związku z rozbieżnościami orzeczniczymi pomiędzy D. Wojewódzkim Ośrodkiem Medycyny Pracy we W. Oddział w L. a Instytutem Medycyny Pracy w Ł., organ zwrócił się do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w L. o skierowanie akt sprawy Z. K. do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z prośbą o wydanie orzeczenia lekarskiego na podstawie zgromadzonej dokumentacji.

W dniu 6 lipca 2009 r. do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we W. wpłynęło orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. z dnia 15 czerwca 2009 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby wywołanej działaniem promieniowania jonizującego - nowotworu złośliwego z prawdopodobieństwem indukcji przekraczającym 10 %. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że: "Biorąc pod uwagę długość okresu narażenia zawodowego na promieniowanie jonizujące oraz pierwotną lokalizację zmian nowotworowych można z przeważającym prawdopodobieństwem uznać zawodową etiologię nowotworu płuca lewego. Za rozpoznaniem choroby zawodowej przemawia ponadto indywidualna ocena ryzyka nowotworowego, przeprowadzona u badanego w trakcie procesu orzeczniczego przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. przy zastosowaniu nowoczesnej metodologii statystycznej."

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników nadań stanowiących postawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 publikowany w CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

W przedmiotowej sprawie organ, mając dwa rozbieżne orzeczenia, prawidłowo zwrócił się do trzeciego uprawnionego ośrodka o sporządzenie opinii, która przesądziła o treści zaskarżonej decyzji.

Nie będąc uprawniony do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn.. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), należało uznać, że organ, opierając się na stanowiskach zajętych przez uprawnionych lekarzy, zgodnie z prawem rozstrzygnął sprawę.

Sąd nie podzielił również poglądu skarżącej spółki, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji, narusza przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem strony skarżącej ma to polegać na tym, że orzeczenia zostały wydane wyłącznie na podstawie dokumentacji lekarskiej, z pominięciem przeprowadzenia badań lekarskich.

W związku z powyższym należy jeszcze raz podkreślić, że śmierć pracownika nie jest przeszkodą do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, ponieważ ze stwierdzeniem takiej choroby wiążą się nie tylko określone prawa pracownika, ale i innych uprawnionych podmiotów. Okoliczność, że podejrzewana o chorobę osoba zmarła, nie zwalnia organu inspekcji sanitarnej od obowiązku działania na podstawie orzeczenia lekarskiego właściwej jednostki, natomiast do niej będzie należała ocena czy – w świetle wiedzy medycznej – dostępny w sprawie materiał dowodowy uzasadnia rozpoznanie lub nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, czy też w ogóle nie pozwala na zajęcie stanowiska. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 października 2007 r., VII SA/Wa 1161/07, Lex nr 471556).

W przekonaniu Sądu organ dysponując wskazanymi badaniami w postaci orzeczeń lekarskich – w ich ocenie – nie naruszył norm prawa procesowego oraz określających reguły tej oceny. Należy bowiem uznać, że została ona oparta na prawidłowej analizie całokształtu zebranego materiału dowodowego, a organ dokonał racjonalnej oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy.

Wbrew zarzutom, organy orzekające postępowały zgodnie z zakwestionowanymi przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, które nakazują organom administracji publicznej podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.