Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 980/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 14 ust. 1, ust. 2 i ust. 5
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia 26 stycznia 1952 r. o ogłoszeniu jednolitego tekstu dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) del. WSA Aleksandra Łaskarzewska Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Kr 1350/06 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Wojewody M. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie 2. zasądza od Wojewody M. na rzecz R. C. kwotę 320 złotych (trzysta dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1350/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę R. C. na decyzję Wojewody M. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] lutego 1955 r., znak: [...], na podstawie art. 1, art. 10 i art. 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa na cele Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w K., nieruchomości oznaczonych w gminie katastralnej K. w rejonie ul. [...], zapisanych w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w Krakowie, w tym parcelę [...] pow. 0,0572 ha, objętą Lwh [...] G., należącą do K. C. (K. Č. - w decyzji tej podany jako "G." - aktem notarialnym z dnia 11 grudnia 1947 r. zmienił nazwisko na C. Zmiana ta dotyczyła także żony J. i syna R. J.).

Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1956 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o przyznaniu K. C. (znów podano "G.") odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości.

Z postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z dnia 23 października 1996 r., sygn. akt I Ns [...] wynika, że spadek po F. K. C., zmarłym w dniu 7 lipca 1985 r. w K., nabyli wprost: żona J. C. w 1/3 części, syn R. C. w 1/3 części oraz syn T. C. w 1/3 części.

Z postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z dnia 11 września 1995 r., sygn. akt I Ns [...], wynika natomiast, że spadek po J. A. C., zmarłej w dniu 16 marca 1995 r. na podstawie ustawy nabyli wprost synowie: T. A. C. i R. J. C., obydwaj po - części.

R. C. i T. C. złożyli wniosek o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r., znak: [...], wnosząc o wydanie decyzji stwierdzającej, że decyzja z 1955 r. została wydana z naruszeniem prawa.

Wskazano, że skoro adresatem decyzji o wywłaszczeniu był K. F. G., to w żadnym przypadku nie było skuteczne doręczenie zastępcze, dokonane w formie wywieszenia na tablicy ogłoszeń wobec F. K. C.

Zdaniem wnioskodawców, K. C. bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu, zatem wniosek o wznowienie postępowania jest uzasadniony.

Zastępca Dyrektora Wydziału Architektury, Geodezji i Budownictwa, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1, art. 147, art. 149 § 1 k.p.a. w związku z art. 4 pkt 9 b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), wznowił postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r., znak: [...].

Zastępca Dyrektora Wydziału Architektury, Geodezji i Budownictwa, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta K., decyzją z dnia [...] czerwca 2002 r., nr [...], odmówił uchylenia ww. orzeczenia z uwagi na brak podstaw do jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.

Organ wskazał, że w dacie wydawania decyzji przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., obowiązywał dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, zgodnie z którym w przypadku, gdy postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte na podstawie jednego wniosku dotyczyło większej liczby właścicieli, podanie do wiadomości zawiadomień i orzeczeń następowało za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany był właściciel nieruchomości, którego miejsce pobytu było nieznane.

W ocenie Prezydenta Miasta K., ustalając, że F. K. C. nie brał udziału w przedmiotowym postępowaniu bez własnej winy stwierdzono, że wina może polegać również na zaniechaniu, czyli nie podjęciu ruchów zewnętrznych w określonym kierunku.

Organ podał, że zbadano archiwalne dokumenty geodezyjne, na podstawie których w sprawie prowadzonej w latach pięćdziesiątych, organ administracyjny dokonał ustalenia osoby właściciela nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu.

Z ustaleń tych wynika, że zarówno w spisie posiadaczy, jak i w rejestrze parcel gruntowych w gminie katastralnej G. w pozycji imię i nazwisko właściciela wpisany jest Č. F. K. To samo nazwisko jest ujawnione w księdze wieczystej. Powyższe dokumenty były w latach pięćdziesiątych jedynym źródłem informacji o osobie właściciela nieruchomości i zasadnie stanowiły dla organu prowadzącego postępowanie wywłaszczeniowe podstawę do przyjęcia, że właścicielem parceli był F. K. Č.

W ocenie organu analiza wykazuje również jednoznacznie, że F. K. C. - po zmianie nazwiska w 1947 r. - przez zaniechanie nie dokonał obowiązku ujawnienia nowego nazwiska przez zgłoszenie do właściwego prezydium rady narodowej.

Od tej decyzji R. C. i T. C. złożyli odwołanie, w którym podnieśli, że F. K. Č. nie brał udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym nie z tej przyczyny, że zaniechał zgłoszenia zmiany swojego nazwiska na C., lecz dlatego, że organ administracyjny nie powiadamiał go o przebiegu toczącego się postępowania ani na jego stare nazwisko Č., ani na nowe nazwisko C. Brak jest w aktach jakichkolwiek dokumentów świadczących o tym, że do ojca wnioskodawców była wysyłana jakaś korespondencja dotycząca postępowania wywłaszczeniowego.

Wnioskodawcy wskazali także, iż uszła uwadze organu pierwszej instancji okoliczność, że w decyzji wywłaszczeniowej jako podmiot wywłaszczenia został wskazany nie F. K. Č., lecz F. K. G. pisany przez "G" i "W". Jak z tego wynika - organ administracyjny błędnie określił podmiot wywłaszczenia, gdyż osoba o nazwisku F. K. G. nigdy nie istniała, a w każdym razie nie była właścicielem wywłaszczanej nieruchomości.

Błąd ten, w ocenie wnioskodawców, stanowi dodatkowe pośrednie potwierdzenie zasadności zarzutu, że ojciec wnioskodawców nie był zawiadamiany o postępowaniu, gdyż gdyby było inaczej, urzędnik organu wywłaszczającego znałby pisownię tego nazwiska i nie popełniał dwóch pomyłek w jednym nazwisku.

Wojewoda M. decyzją nr [...], z dnia [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając argumentację organu pierwszej instancji oraz wskazując dodatkowo, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia 17 marca 1950 r. zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Obwodowego. Dowodem jest znajdująca się na zawiadomieniu pieczęć, z której wynika, że wywieszono na tablicy urzędowej dnia 20.01.1950 r., zdjęto dnia 31.11.1950 r. Ogłoszenie to nastąpiło po ustaleniu, na podstawie księgi wieczystej, że właścicielem parceli l.kat. [...] o pow. 572 m objętej Lwh. [...], jest F. K. Ć.

Wskazano także, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika również, że w ten sam sposób została doręczona decyzja wywłaszczeniowa.

Odnośnie natomiast zarzutów skarżących, dotyczących błędnego określenia w decyzji wywłaszczeniowej jako podmiotu wywłaszczenia "G." zamiast "Č." oraz braku wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji kwestii słuszności uznania przez organ wywłaszczający F. K. Č. za osobę nieznaną z miejsca pobytu, Wojewoda M. stwierdził, że okoliczności te nie mają wpływu na ocenę skuteczności zawiadomienia przez obwieszczenie i w związku z tym nie mogą świadczyć o tym, że F.K. Č. nie brał udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym bez własnej winy.

Na decyzję Wojewody M. R. C. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie, podnosząc argumentację zawartą w odwołaniu.

Wyrokiem z dnia 26 lutego 2007 r., sygn. akt II SA/Kr 1350/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę R. C. na decyzję Wojewody M. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia orzeczenia.

Sąd wskazał, że materiał dowodowy w rozpoznawanej sprawie został zebrany starannie, zwłaszcza że od zakończenia sprawy wywłaszczeniowej minęło 50 lat. Z materiału tego wynika zdaniem Sądu, że o postępowaniu w sprawie F. K. Č. został powiadomiony, przez obwieszczenie na tablicy ogłoszeń.

W ocenie Sądu pierwszej instancji zawiadomienie takie należy uznać za wystarczające, bowiem obowiązujący dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. umożliwiał posłużenie się zawiadomieniem umieszczonym na tablicy ogłoszeń, gdy postępowanie wywłaszczeniowe dotyczyło większej liczby właścicieli.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że wbrew przepisom obowiązującym w dacie prowadzenia analizowanego postępowania, F. K. Č. nie powiadomił właściwych organów o zmianie swego nazwiska na C., toteż umieszczenie na tablicy ogłoszeń F. K. Č., a nie F. K. C., było prawidłowe.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skargę kasacyjną złożył pełnomocnik R. C., adwokat M. G., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

W przypadku stwierdzenia, iż zachodzą przesłanki określone w art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi oraz orzeczenie, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z daty [...] lutego 1955 r. o sygn. [...]wydania została z naruszeniem prawa.

Wniesiono także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za obie instancje, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 14 ust 1, ust. 2 i ust 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. 49.27.197) w zw. z art. 4 oraz art. 7 ust 2 dekretu z 24 września 1947 r. o katastrze gruntowym i budynkowym (Dz. U. 47.61.344), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż poprzednik prawny skarżącego, tj. F. K. C., został skutecznie zawiadomiony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego p. 1. kat. [...] o pow. 0,0572 ha, obj. Lwh [...] K. G., a w konsekwencji, iż z własnej winy nie brał udziału w toczącym się postępowaniu;

2) naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez orzeczenie o oddaleniu skargi, pomimo istnienia podstaw do stwierdzenia, iż decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1955 r., sygn. [...], wydana została z naruszeniem prawa stosownie do art. 145 §1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 146 §1 k.p.a. i 151 § 2 k.p.a.;

3) błąd w ustaleniach stanu faktycznego polegający na przyjęciu, iż poprzednik prawny skarżącego, tj. F. K. C., został skutecznie zawiadomiony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego p. 1. kat. [...]o pow. 0,0572, obj. Lwh [...] K. G., a w konsekwencji, iż z własnej winy nie brał udziału w toczącym się postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że dla oceny postępowania wywłaszczeniowego miarodajnym pozostaje dekret z dnia 24 września 1947 r. o katastrze gruntowym i budynkowym (Dz. U. 47.61.344), który wszedł w życie w dniu 29 września 1947 r., to jest prawie trzy miesiące przed wydaniem decyzji o zmianie nazwiska i obowiązywał do dnia wejścia w życie dekretu o ewidencji gruntów i budynków, tj. do dnia 15 lutego 1955 r., natomiast decyzja wywłaszczeniowa została wydana [...] lutego 1955 r., a zatem w sytuacji, gdy nastąpiło już zamknięcie postępowania.

Podniesiono ponadto, że art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. traktuje o udziale strony w postępowaniu przez cały okres jego trwania, nie zaś przez jeden - ostatni dzień, zwłaszcza, gdy postępowanie trwało kilka lat.

Zwrócono uwagę, że powołany dekret o katastrze gruntowym i budynkowym nie nakładał wyłącznie na wpisanego w stosownych rejestrach prowadzonych dla nieruchomości, obowiązku zgłoszenia danych aktualizacyjnych lecz przewidywał, że przedmiotowy obowiązek spoczywa również na organach administracji działających z urzędu, co zdaniem skarżącego oznacza, że Wojewoda K. powinien z urzędu zgłosić w rejestrach katastralnych okoliczność, iż F. K. Č. zmienił nazwisko na C.

Wskazano, że w dacie wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego i zawiadomienia o nim stron, w Lwh [...] G., jako właściciel p.1. kat. [...] o pow. 0,0572 ha, wpisany był F. K. Č., natomiast decyzja wywłaszczeniowa skierowana została do F. K. G.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna, poza zarzutem przedstawionym w jej pkt II - 3, który nie powołuje przepisu prawa naruszonego przez Wojewódzki Administracyjny w Krakowie, posiada usprawiedliwione podstawy.

Kwestią mającą zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy jest to, czy poprzednik prawny skarżącego - ojciec F. K. C. był skutecznie zawiadomiony o wszczęciu wobec nieruchomości, której był właścicielem postępowania wywłaszczeniowego w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 27, poz. 197 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odpowiadając na to pytanie twierdząco, wyraził pogląd, że skoro F. K. Ć. nie zawiadomił właściwych organów o zmianie nazwiska na C., to obwieszczenie wywieszone na tablicy ogłoszeń prezydium rady narodowej informujące o wszczęciu wobec F. K. Č. postępowania wywłaszczeniowego było prawidłowe, a tym samym nieuzasadnione jest twierdzenie jakoby ww. bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu.

Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić.

Z bezspornych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że w dniu 11 grudnia 1947 r. F. K. Č. zmienił nazwisko na C.

Stosownie do art. 9 dekretu z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 310 ze zm.), władza orzekająca zarządza wpisanie nazwiska do księgi urodzeń i małżeństw na marginesie aktu stanu cywilnego, a także zawiadamia według miejsca zamieszkania i pobytu danej osoby władze, prowadzące ewidencję ludności i ewidencję wojskową, władzę skarbową, ponadto zaś władzę prowadzącą rejestr karny.

Z akt sprawy (orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości i o odszkodowaniu) wynika, że ojciec skarżącego był osobą nieznaną z miejsca pobytu.

Okoliczność ta musiała zostać ustalona w oparciu o dane wynikające z ewidencji ludności, która stosownie do powołanego wyżej przepisu powinna odnotować dokonaną przed kilku laty zmianę nazwiska właściciela wywłaszczonej nieruchomości.

Powyższą tezę potwierdza treść wniosku Zakładu Osiedli Robotniczych z dnia 18 lutego 1950 r. skierowanego do Wojewody w K., w którym na stronie 8 wnioskodawca informuje, że jak wynika z zaświadczeń urzędu ewidencji ludności, część właścicieli parcel wchodzących w skład zlokalizowanego terenu, nieznana jest z miejsca pobytu. We wniosku tym przedmiotowa nieruchomość określona jest jako własność F. K. Č., co pozwala stwierdzić, że organ prowadzący ewidencję ludności nie został zawiadomiony lub nie dokonał stosownej zmiany nazwiska właściciela nieruchomości, a nadto dysponował niepoprawionym nazwiskiem danej osoby.

W tej sytuacji nie można podzielić stanowiska Sądu I instancji, że skoro F. K. Č. nie powiadomił właściwych organów o zmianie swojego nazwiska, to umieszczenie w obwieszczeniu o wywłaszczeniu nazwiska F. K. Č., a nie F. K. C. było prawidłowe.

Obowiązki w zakresie informacji o zmianie nazwiska, w świetle obowiązujących wówczas regulacji prawnych, obciążały zarówno osobę dokonującą zmiany nazwiska, jak i władze administracji ogólnej II instancji (art. 2 ust. 1 dekretu o zmianie i ustalaniu nazwisk).

Władze sądowe, górnicze, wodne i inne z jednej strony, a władze miernicze z drugiej strony obowiązane były z urzędu w ciągu 30 dni podawać sobie do wiadomości zmiany powstałe w aktach i dokumentach dotyczące danych wymienionych w art. 4 dekretu o katastrze gruntowym i budynkowym. Zmiany te z urzędu powinny być wpisane do ksiąg i operatów.

Tak więc nie można ocenić jako prawidłowe postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej raz własność F. K. C. (obwieszczenie o wywłaszczeniu), innym razem K. F. G. (orzeczenie o wywłaszczeniu i orzeczenie o odszkodowaniu), a to wobec faktu, że ojciec skarżącego do zmiany nazwiska w 1947 r. nosił nazwisko Č., a nie C., czy G.

Twierdzenie Sądu I instancji, że na tablicy ogłoszeń umieszczone było nazwisko F. K. Č. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, bowiem pod poz. 42 tego obwieszczenia wymieniony został F. K. C., a nie jak przyjął sąd - Č.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dokonana ponownej oceny zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem powołanych wyżej regulacji prawnych, mając na uwadze i to, że właścicielem wywłaszczonej nieruchomości był do 1947 r. F. K. Č.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 ww. ustawy w zw. z § 18 ust. 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348).