Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 904/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1b, 17 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 146  par. 1  pkt 1 lit. c i a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Barbara Pasternak WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant specjalista Bernadetta Szczypka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków-Śródmieście Zachód Małgorzaty Osuchowskiej-Krawczyk sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżaną przez M. S. (dalej skarżąca) decyzją z dnia 18 czerwca 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), art. 17 ust. 1, ust. 1b, 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 570), utrzymało w mocy w całości decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia 7 maja 2019 r., znak: [...], odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką M. O.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 6 marca 2019 r. skarżąca złożyła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – M. O.

W efekcie przeprowadzonego postępowania Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy, wydał decyzję w dniu [...] 2019 r., znak: [...], odmawiając przyznania skarżącej żądanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na skutek wniesionego odwołania przez skarżącą Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2019 r. nr [...], uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia wskazując w szczególności w uzasadnieniu decyzji, iż w ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji powinien dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 ust. 1b ustawy został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13. W tym celu organ powinien ustalić, czy nie zachodzą negatywne przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organ pierwszej instancji - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy wydał w dniu [...] 2019 r., decyzję, znak: [...], odmawiając ponownie skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką M. O.

W jej uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał na trzy przesłanki przemawiające za odmową przyznania skarżącej świadczenia. Pierwszą stanowi okoliczność, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, jednakże stopień niepełnosprawności istnieje od lutego 2012 r. (osoba wymagająca opieki miała wtedy 80 lat) i już z tego powodu nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jako drugą przesłankę odmowy świadczenia organ wskazał zaś fakt pobierania przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w jego ocenie również uniemożliwia przyznanie dochodzonego przez Stronę świadczenia, wobec zaistnienia przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy. Z kolei jako trzecią przesłankę odmowy organ wskazał, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącą jest tego rodzaju, iż nie wyklucza on możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że zwróciła się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzając, iż zrzeka się prawa do pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jako dla niej korzystniejszego. Nadto skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami organu, że sprawowana przez nią opieka nie wyklucza podjęcia pracy zarobkowej. Wskazał na orzecznictwo sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO wskazało w szczególności na treść 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podnosząc, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wskazało, że na podstawie art. 17 ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 5 omawianej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku

przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) uchylony,

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z kolei w myśl przepisu art. 27 ust. 5 w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zdaniem Kolegium z zebranego w sprawie materiału wynika, że w dniu 6 marca 2019 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką M. O., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 8 marca 2012 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z treści orzeczenia wynika także, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2012 r. Wnioskodawczyni oświadczyła także, że z chwilą uzyskania tegoż świadczenia zrezygnuje z pobieranego aktualnie specjalnego zasiłku opiekuńczego .

Kolegium wskazało, że wymagająca opieki M. O. jest wdową i zamieszkuje wspólnie z trzema swoimi synami, z których jeden pracuje a dwóch jest bezrobotnych. W aktach sprawy znajduje się również decyzja Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2018 r., na podstawie której przyznano skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką M. O. na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

Z kolei skarżąca nie zamieszkuje w jednym domu z niepełnosprawną matką, lecz wraz z dziećmi oraz mężem zamieszkuje w wynajmowanym domu w odległości około 3 km od miejsca zamieszkania niepełnosprawnej matki. W dniu przeprowadzenia wywiadu (6 maj 2019 r.) pracownicy socjalni nie zastali skarżącej u matki.

W trakcie rozmowy z osobą wymagającą opieki, tj. matką skarżącej, pracownicy organu pomocowego ustalili, że córka przyjeżdża do niej prawie codziennie i spędza u niej od około 1,5 do 2 godzin. Matka skarżącej stwierdziła także, iż posiłki przygotowuje sobie sama, jest osobą chodzącą i porusza się samodzielnie. Opieka córki sprowadza się zaś do robienia zakupów, wykonywania prac porządkowych, umawiania wizyt lekarskich oraz wożenia do lekarzy i do kościoła.

Kolegium zauważyło, że w zaskarżonej decyzji organ pierwszej instancji przesłanki odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego oparł na trzech okolicznościach.

Co do dwóch pierwszych okoliczności, a mianowicie faktu, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okrasach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, w pełni aktualne pozostaje stanowisko Kolegium zawarte w poprzedniej decyzji z dnia [...] 2019r, które można by streścić do twierdzenia, iż okoliczności te nie mogą stanowić wyłącznej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia.

Odnosząc się zaś do trzeciej ze wskazanych przez organ podstaw odmowy Kolegium stwierdziło, że pomimo, iż strona pobiera przyznane wcześniej świadczenie opiekuńcze, a zatem organ badał przy tej okazji spełnienie przesłanek wynikających z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, to niemniej jednak świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajowo odrębnym świadczeniem opiekuńczym niż specjalny zasiłek opiekuńczy. Każdy kolejny wniosek strony o ustalenie prawa do ww. świadczeń inicjuje nową sprawę administracyjną, wymagającą przeprowadzenia pełnego postępowania administracyjnego i ponownego przeanalizowania wszystkich przesłanek, zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium uważa więc, że rzeczą organu pomocy społecznej jest zebranie w takiej sytuacji pełnego materiału dowodowego i szczegółowe odniesienie się w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia do wszystkich aspektów sprawy.

W rozpoznawanej sprawie organ przeprowadził wywiad środowiskowy oraz dokonał szczegółowych ustaleń, których wynik zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca wprawdzie sprawuje opiekę nad swoją matką, jednakże zakres tej opieki, fakt, iż matka zamieszkuje w domu wraz ze swoim trzema synami, z których jeden pracuje a dwóch jest bezrobotnych powoduje, że brak jest podstaw do uznania, iż opieka nad matką wiąże się z koniecznością niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Jak wskazała matka, skarżąca jest obecna przy niej około 1,5 do 2 godzin dziennie, ale zakres czynności związanych ze sprawowaną przez nią opieką jest tego rodzaju (robienie zakupów, zawożenie do lekarzy i kościoła, umawianie wizyt lekarskich), że mogą je wykonywać osoby pracujące zawodowo chociażby w niepełnym wymiarze godzin, a także synowie pozostający bez pracy. Jak już była o tym mowa, z ustaleń organu wynika, że matka skarżącej zamieszkuje wraz z trzema synami, z których dwaj są osobami bezrobotnymi, a zatem ma zapewnioną stałą obecność innych osób, na których pomoc zawsze może liczyć, a dodatkowo są one zobowiązane do jej alimentacji.

W związku z tym Kolegium podkreśliło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 13 maja 2015 r, sygn. akt l OSK 2820/13, z dnia 5 czerwca 2012 r, sygn. akt l OSK 2454/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 24 kwietnia 2018 r, sygn. akt II SA/Ol 231/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olszynie w wyroku z dnia 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 kwietnia 2019 r, sygn. akt III SA/Gd 135/19, pub. CBOSA).

W ocenie SKO ustalenia organu pierwszej instancji dały podstawę do uznania, że skarżąca nie spełnia warunków do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Decydujące bowiem znaczenie w sprawie miały ustalenia dotyczące zakresu sprawowanej opieki oraz fakt, iż istnieją inne zobowiązane do alimentacji osoby, z którymi skarżąca może te czynności opiekuńcze czasowo podzielić.

Kolegium utrzymało więc w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się skarżąca i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Podniosła w niej, że organ wydała decyzję dla niej krzywdzącą i niesprawiedliwą. Swoje wnioski oparł tylko i wyłącznie na opisie notatki służbowej i niezgodnym z prawem kwestionariuszu wywiadu środowiskowego, decyzji z dnia [...] 2019 r. Zdaniem skarżącej notatka służy wyłącznie do przekazywania informacji wewnątrz firmy, czy organizacji, Notatka była sporządzona przez pracownicę tylko w jednym celu – przedstawienia skarżącej w złym świetle. Ponadto wywiad środowiskowy przeprowadza się tylko i wyłącznie na wniosek. Wywiad przeprowadzony był 21 maja 2019 r., a organ wydał decyzję odmowną[...] 2019 r. Organ zupełnie zignorował dołączone do odwołania zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że u matki rozpoznaje się otępienie starcze wraz z innymi chorobami. Przeprowadzony wywiad był niepełny i niezgodny z prawdą. Nie powinno się go przeprowadzać bez obecności opiekuna. Stan zdrowia matki od 2012 r. się diametralnie pogorszył. Działając z czysto ludzkich pobudek postanowiłam zrezygnować z własnej działalności gospodarczej i przejąć opiekę nad niepełnosprawną matką. Otrzymałam wówczas świadczenie pielęgnacyjne W ówczesnych decyzjach nigdy nie było zastrzeżeń. Przyznała, że wywiad był przeprowadzony w jej obecności, ale dodała, że pracownica dała jej do podpisania kwestionariusz informując ją, że wszystko jest w porządku a resztę uzupełni w biurze. Działa w zaufaniu do organu. Był to jej ogromny błąd, gdyż pracownica dopisała całkowitą nieprawdę. Uznanie, że opieka musi być stała i długotrwała. Wniosła zatem o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na sprzeciw SKO wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych(t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto, w myśl art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli m. in: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (lit. b).

Mając powyższe regulacje na względzie zasadnie podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że podstawą odmowy przyznania skarżącej żądanego świadczenia nie może być fakt, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okrasach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że powyższe zagadnienie było już wielokrotnie przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który - rozpoznając sprawy w analogicznych stanach faktycznych i prawnych - uznawał konieczność uwzględnienia wyroku Trybunału z dnia 21 października 2014 r. dla prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. "Pozwala to na przyjęcie wniosku, że w tym zakresie ukształtowała się już utrwalona linia orzecznicza, do której też będą się odwoływały rozważania zawarte w dalszej części uzasadnienia (por. stanowisko ostatnio wyrażone w wyroku NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 8/19, dostępnym jw.)".

Stwierdzenie przez Trybunał niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, powoduje, że art. 17 ust. 1b od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). Tym bardziej należy zatem opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej na podstawie przepisu, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją.

Racje ma więc Kolegium podnosząc, że kwestie te nie mogły stanowić przesłanek do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Prawdą jest, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z racji tej, iż jest wyrokiem zakresowym, to nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Ten rodzaj wyroku Trybunału powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej na podstawie tych przepisów prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją, przy wykorzystaniu odpowiednich reguł wykładni prawa - tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, o czym w ogóle zapomniał organ pierwszej instancji.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji istotnie nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. np. wyroki NSA z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16 i 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16, dostępne j.w.).

Podobnie, przeszkody nie mogło stanowić uprzednie przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zwrócić należy uwagę, że to właśnie rolą organów było umożliwienie skarżącej ostatecznego "zrezygnowania" z pobierania tego świadczenia, przez przeprowadzenie zgodnie z wnioskiem złożonego przez skarżącą oświadczenia. Organ powinien był poinformować skarżącą o konieczności uprzedniego załatwienia wniosku dotyczącego rezygnacji z pobieranego świadczenia - specjalnego zasiłku opiekuńczego - przed rozpatrzeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tym bardziej, że skarżąca wprost we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyraziła swoją wolę rezygnacji z tego zasiłku. Powyższe obowiązki organu wynikają w sposób jasny i oczywisty z jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), tj. z zasady obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej.

Fakt uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie mógł być również zatem w okolicznościach tej sprawy przeszkodą do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże wymaga to wyeliminowania z obrotu prawnego w pierwszej kolejności decyzji przyznającej ten zasiłek, a następnie rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego."

W ocenie Sądu nie można się jednakże zgodzić ze stanowiskiem Kolegium i organu pierwszej instancji, że za wydaniem negatywnej dla skarżącej decyzji przemawiały w tej sprawie kwestie związane z zakresem sprawowanej przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Skoro z treści decyzji z dnia [...] 2012 r., znak: [...] wynika, że organ uznał spełnienie przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również specjalnego zasiłku opiekuńczego, to ponowny wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł być negatywnie załatwiony. Wniosek ten stanowi swego rodzaju kontynuację świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego uprzednio decyzją, która następnie wygasła z dniem 1 lipca 2013 r. W świetle bowiem art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2013 r., poz. 1557 z późn. zm.), wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (tj. wygasły z dniem 1 lipca 2013 r.). Przepis ten utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. w sprawie, sygn. akt K 27/13, jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP, a konsekwencją tego było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na mocy której znowelizowano także ustawę o świadczeniach rodzinnych w zakresie dotyczącym specjalnego zasiłku opiekuńczego. W świetle bowiem art. 25 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów w przypadku, gdy o specjalny zasiłek opiekuńczy, o którym mowa w art. 16a ustawy zmienianej w art. 17, ubiegają się osoby, którym w okresie od dnia 31 grudnia 2012 r. do dnia 30 czerwca 2013 r. wygasły decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2013 r., z powodu upływu terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje tym osobom w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2014 r., na warunkach dotyczących specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w ustawie zmienianej w art. 17, również jeżeli osoby te nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Również i w aktualnym brzmieniu art. 16a ustawy przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńcze go są analogiczne. Można go przyznać, gdy osoby nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skoro wówczas organ nie kwestionował przesłanek do przyznania tych świadczeń, to obecne stanowisko jest całkowicie niezrozumiałe i nie do zaakceptowania zwłaszcza w sytuacji, gdy organ nie podniósł, żadnych przekonywujących argumentów podważających wymagający przepisami zakres sprawowanej opieki, jako "nowych" okoliczności zaistniałych, a poddających pod wątpliwość, dotychczas sprawowaną przez skarżącą opiekę nad matką, czy też istnienie innych okoliczności, które sprzeciwiałyby się przyznaniu skarżącej żądanego świadczenia. W kontekście podjętych działań uznać należało, że organ pierwszej instancji podjął jednakże taką "decyzję", jako swoistego rodzaju selekcję dotychczasowych beneficjentów. Takie działanie organu, który w myśl postanowień art. 110 k.p.a., jest związany uprzednio wydaną decyzją w przedmiocie świadczenia specjalnego zasiłku opiekuńczego od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej, nie może być akceptowane. W dodatku orzekające jako organ odwoławczy SKO jest w swym stanowisku niekonsekwentne. Utrzymując w mocy nieprawidłową w ocenie Sądu decyzję wydaną w następstwie podjęte przez Kolegium decyzji kasacyjnej z dnia 17 kwietnia 2019 r., nr [...], doprowadziło o sytuacji niekorzystnej dla skarżącej.

Zwrócić należy też uwagę, zwłaszcza organu pierwszej instancji, że konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w myśl art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych obwarowana została istnieniem wątpliwości co do sprawowania opieki i wówczas, gdy one występują należy przeprowadzić wywiad w celu ich zweryfikowania. W innych wypadkach podejmowanie tego rodzaju działań jest wykluczone. Kolegium, ani organ pierwszej instancji w tym przypadku, na takie, konkretne okoliczności nie wskazało, zaś przeprowadzony wywiad był następstwem nie czego innego, jak wskazanej decyzji kasacyjnej Kolegium. W tym względzie podnieść również należy, że choć na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego. nie ma przepisu, który wprost wskazywałby na związanie organu pierwszej instancji wytycznymi organu odwoławczego zawartymi w decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., to jednak niewykonanie tych wytycznych przez organ pierwszej instancji musi być kwalifikowane jako naruszenie przepisów postępowania, z których pośrednio możliwe jest odkodowanie istnienia takiego obowiązku. Kolegium w ww. decyzji kasacyjnej wskazało tylko, że organ pierwszej instancji powinien dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, badając, czy ustalony stan faktyczny wypełnia dyspozycję art. 17 ust. 1 ustawy, ale co ważne, przy uwzględnieniu niekonstytucyjnego zakresu art. 17 ust. 1b ustawy oraz nakazał ustalenie, czy nie występują negatywne przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie wskazywało zatem Kolegium na istnienie okoliczności związanych z wątpliwościami co do zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Z jednej więc strony Kolegium neguje stanowisko organu pierwszej instancji, że za odmową przyznania świadczenia nie mogły przemawiać przesłanki związane z okresem powstania niepełnosprawności matki skarżącej i faktu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego, z drugiej zaś strony, zwracając samo na te aspekty uwagę w decyzji kasacyjnej, aprobuje "zgodność z prawem" podjętej decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji niewypełnienia, jak się zdaje do końca postulowanego przez Kolegium kierunku działań, zaprzeczając tym samym wyrażonemu uprzednio stanowisku spełnienia przesłanek do przyznania żądanego świadczenia, skonkretyzowanych w decyzji z dnia [...] 2012 r., znak: [...], jak i skonkretyzowanych podobnych przesłanek w decyzji z dnia [...] 2017 r., znak: [...]. Podkreślić należy, że i przyznany skarżącej wskazaną co dopiero decyzją specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art.16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jakie zatem inne względy przemawiały za podjęciem takich rozstrzygnięć przez organy. Taki kierunek działań orzekających organów nie mógł być zatem uznany za działanie w ramach "dobrej administracji. który buduje zaufanie obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.), zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżąca podnosiła, najpierw w odwołaniu, a później w skardze, okoliczności związane z diametralnym pogorszeniem się stanu zdrowia matki, niemożnością sprawowania opieki nad matką przez mieszkających z nią braci z powodu tego, że jeden z nich pracuje, a z dwóch pozostałych jeden nadużywa alkoholu, a drugi przeszedł ostry zwała serca,, o których to jak podnosi, doskonale wiadomo GOPS, nie mówiąc już o takich aspektach, jak konieczność wykonywania czynności pielęgnacyjnych w zakresie higieny osobistej u 87 letniej matki. Nie wykazały skutecznie organy możliwość sprawowania przez nich opieki nad matką i nie ustaliły organy w sposób należyty stanu faktycznego co do stanu zdrowia matki skarżącej, zaś Kolegium nie odniosło się w ogóle do okoliczności podnoszonych w odwołaniu przez skarżącą dotyczącą tego stanu zdrowia.

Nie wykazały więc organy istnienia innych przeszkód w tym względzie.

Wynikiem ponownego zbadania, czy ustalony stan faktyczny wypełnia dyspozycję art. 17 ust. 1 ustawy, nie mogły być zatem dotychczasowe stwierdzenia organów, że skarżąca nie opiekuje się matką w zakresie wymagającym przez przepisy prawa. Nie można twierdzić, że wymagane jest sprawowanie opieki przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Nie mogą tego a priori podważać okoliczności zamieszkiwania osoby opiekującej się w innej pobliskiej miejscowości, choć odległość zamieszkiwania może utrudniać sprawowanie opieki. W tym względzie organ ocenia kierując się dyrektywami wynikającymi z przepisów prawa, poczynionymi niewątpliwymi ustaleniami, logicznym rozumowaniem i doświadczeniem życiowym. Z całą pewnością podstawą ustaleń w zakresie wątpliwości co do sprawowanej opieki przez skarżącą nie mógł stanowić wywiad środowiskowy przeprowadzony po dacie wydanej w pierwszej instancji decyzji, a już na pewno notatka służbowa, która ze swej istoty może jedynie być uzupełnieniem, potwierdzeniem okoliczności ustalonych na podstawie przewidzianych przez procedurę środków dowodowych. Jak stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywiad środowiskowy w takich wypadkach przeprowadza się na zasadach wskazanych w art. 107 ustawy o pomocy społecznej. Nie można więc zaakceptować w żadnej mierze jako prawidłowego takiego postępowania pracowników socjalnych, że część ustaleń, które winny znaleźć się w formularzu przeprowadzonego wywiadu uzupełnia się w biurze po uprzednim podpisaniu wywiadu przez osobę, z którą wywiad ten przeprowadzono. Przecież osoba ta składa swój podpis na formularzu wywiadu oświadczając pod odpowiedzialnością karną podanie informacji w wywiadzie jako zgodnych z prawdą. Nadto wywiad przeprowadza się po uprzednim uzgodnieniu terminu z osobą lub rodziną (zob. art. 23 ust. 4aa ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z 107 ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego; Dz. U. 2017 r., poz. 1788).

Orzekające organy obydwu instancji dysponowały również orzeczeniem o niepełnosprawności matki skarżącej z dnia 8 marca 2012 r. (k. 12 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Z treści tego orzeczenia niezbicie wynika, że matka skarżącej, legitymująca się znacznym stopniem niepełnosprawności – wymaga – podkreślić należy z całą mocą - konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W tym kontekście wskazać należy, że w myśl art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się między innymi niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t. jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 511), w art. 4 ust. 1 stanowi z kolei, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t. jedn. Dz. U. 2018 r. poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu, wskazując w pkt 2, że konieczność sprawowania opieki - oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Wobec powyższego, rację ma WSA we Wrocławiu podnosząc w wyroku z dnia 12 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 479/18; Lex nr 2610858, że tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności, a nie inne okoliczności.

Skoro organy skutecznie nie zdołały wykazać istnienia poważnych wątpliwości poddających pod wątpliwość zakres sprawowanej przez skarżącą opieki, to nie mogły w takim stanie rzeczy wydać negatywnego dla niej rozstrzygnięcia powołując się jednocześnie na te okoliczności.

Postępowanie zatem w sprawach – niniejszej dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego oraz drugiej dotyczącego rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze staraniem się o świadczenie pielęgnacyjne - winno być poprowadzone w taki sposób, aby skarżąca nie poniosła uszczerbku z powodu nieznajomości prawa. Organy winny mieć więc na uwadze treść przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym prawo doświadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W sytuacji jednak, w której obrocie prawnym na datę złożenia wniosku w niniejszej sprawie pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, organy winny rozważyć możliwość przyznania skarżącej, za okres od daty złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia odpowiadającej różnicy pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a specjalnego zasiłku opiekuńczego, który otrzymywała skarżąca na mocy decyzji [...] 2017 r., znak: [...].

Podkreślić należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, które skarżąca także posiadała od 2 października 2012 r.. zostało skarżącej odebrane regulacją niekonstytucyjną, przymuszającą do uzyskania świadczenia mniej korzystnego, wbrew zasadzie demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej (wyrok TK z dnia 5 grudnia 2013 r.,sygn. akt K 27/13). Możliwość taką postuluje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1018/17, Lex nr 2442074; z dnia 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Łd 422/16, Lex nr 2120151). Zauważyć nadto należy, że żaden z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje wyjątków od zasady wynikającej z art. 24 ust. 2 ustawy, zaś skarżąca dokonała wyboru świadczenia o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt. 5 ustawy składając wniosek do organu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dlatego skarżąca nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku, wyłącznie na skutek nieprawidłowych działań organu pierwszej instancji, w tym opieszałości w rozstrzygnięciu wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organy winny rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b tej ustawy został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r.

Powyższe obrazuje w dostateczny sposób, że organy przy wydawaniu kontrolowanych decyzji dopuściły się naruszenia przepisów postepowania – artykułów: 7, 8, 77 § 1 i 80 oraz 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, jak i naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy.

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

Ustalenia zawarte w tym wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 P.p.s.a. wiążą zatem orzekające organy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.