Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1872/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 3, ust. 5 lit. a, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 8, art. 9, art. 15, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. S. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B.S. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (SKO, Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia [...] października 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (organ I instancji lub Wójt) z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco;

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – J.S. Decyzja ta została następnie uchylona przez organ odwoławczy decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...].

SKO przedstawiło wykładnię przepisów art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Wskazało przy tym, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnić prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od powyższego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 3, art. 27 ust. 5, art. 29 u.ś.r., rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna, obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 – odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.S.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J.S., który legitymuje się orzeczeniem zaliczającym do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia.

Organ I instancji wyjaśnił komu zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i na jakich warunkach.

Przytoczył treść art. 17 ust. 1a, ust. 1b i art. 3 pkt 21u.ś.r.

Podał, że zgodnie z art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Organ I instancji wskazał, że organ odwoławczy odnosząc się do pierwszej negatywnej przesłanki dotyczącej czasookresu powstania niepełnosprawności J.S., powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który orzekł, że w zakresie, w jakim przepis 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opieką nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kwestię momentu powstania niepełnosprawności, należy uznać za kryterium podlegające pominięciu w ocenie stanu faktycznego i prawnego.

Dalej organ I instancji podał, że skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, który jak wynika z wypisu z treści orzeczenia z dnia [...] listopada 1994 r. Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w [...] Nr Akt [...] został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów. Inwalidztwo istnieje od 1991 r. i jest trwałe. Skarżąca nie posiada prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, do świadczenia pielęgnacyjnego ani zasiłku dla opiekuna, na osobę wymagającą opieki inna osoba nie jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Skarżąca nie pracuje zawodowo, od wielu lat pobiera emeryturę EWK.

Następnie organ I instancji przytoczył stanowisko wyrażone w decyzji kasatoryjnej organu odwoławczego, zgodnie z którym osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę może zrealizować uprawnienie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego ZUS wniosku o zawieszenie prawa do emerytury.

Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 27 pkt 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa wart. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Organ I instancji podał, że pismem z dnia 9 czerwca 2021 r. wezwał pełnomocnika skarżącej do jednoznacznego oświadczenia się w przedmiocie przesłanki negatywnej występującej w czasie złożenia wniosku, a wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a w przypadku zawieszenia uprawnień do emerytury z ZUS, o potwierdzenie tego faktu odpisem decyzji. W odpowiedzi na pismo pełnomocnik skarżącej nie załączył dowodu na okoliczność ustania prawa do emerytury pobieranej przez skarżącą, czy chociażby potwierdzenia złożenia w ZUS wniosku w przedmiocie zawieszenia świadczenia EWK. Do dnia wydania decyzji do organu nie wpłynęła decyzja o zawieszeniu pobieranej emerytury.

Organ I instancji podał, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził fakt sprawowania przez skarżącą opieki nad mężem. J.S. porusza się na wózku inwalidzkim, ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, żona pomaga mu przy codziennej jego pielęgnacji, kąpieli, ubieraniu praniu, podawaniu leków, umawianiu wizyt lekarskich, robieniu zakupów, sprzątaniu, zapewnia pomoc w poruszaniu się w środowisku zamieszkania. J.S. pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. Rodzice osoby niepełnosprawnej nie żyją, jego siostra mieszka w [...] i pracuje, dzieci również pracują.

Organ I instancji stwierdził, że nie podważa tego, że strona spełnia wymogi, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki, przedmiotowa opieka sprawowana jest w sposób faktyczny - obejmuje wszelkie czynności dnia codziennego związane z bieżącym funkcjonowaniem osoby jej podlegającej. Niemniej pobierana przez skarżącą emerytura jest na bieżąco wypłacana, skarżąca nie zamierza zrzekać się tego świadczenia, ani też nie wniosła chociażby o zawieszenie wypłaty emerytury. Zdaniem organu, przedstawienie decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury jest w tym przypadku kluczowe, gdyż podjęcie takiego działania wskazałoby jednoznacznie na oczekiwanie i wybór strony co do rodzaju uprawnienia, którego beneficjentem ostatecznie chciałaby pozostawać. Organ podkreślił, że ustawodawca w treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazał już samo ustalone prawo do emerytury jako przesłankę wyłączającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie odnosząc się do ewentualnej możliwości wyboru rodzaju świadczenia przez stronę, w przypadku posiadania potencjalnych uprawnień do obu z tych świadczeń. Tego rodzaju zapisy pozostają w treści regulacji świadczeń emerytalno-rentowych (art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), niemniej takie rozwiązania, nie zostały w tym zakresie zapisane w u.ś.r. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem nie tylko spełnienie przesłanek pozytywnych określonych w art. 17 u.ś.r., ale jednocześnie - brak występowania jakiejkolwiek z przesłanek negatywnych. Jednocześnie mając na uwadze orzecznictwo sądów administracyjnych, organ podkreślił, że sądy wskazują na konieczność dokonania wyboru przez osobę, co w aspekcie niniejszej sprawy nie nastąpiło.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie art.17 ust. 5 lit. a u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, oraz że żaden przepis prawa nie uprawnia organu do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości stanowiącej różnicę pomiędzy przyznaną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy organ posiada takie uprawienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej ww. przepisu.

Po rozpoznaniu odwołania, organ odwoławczy decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. po czym wskazał, że organ I instancji realizując wytyczne wyrażone w decyzji z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] wezwał skarżącą do jednoznacznego oświadczenia w przedmiocie negatywnej przesłanki występującej w czasie złożenia wniosku a wynikającej z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a w przypadku zawieszenia uprawnień do emerytury z ZUS potwierdzenie tego faktu decyzją. W odpowiedzi na pismo pełnomocnik skarżącej nie załączył dowodu na okoliczność ustania prawa do emerytury, czy chociażby potwierdzenia z ZUS złożenia stosownego wniosku w przedmiocie zawieszenia świadczenia w związku z podjęciem starań o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Na dzień wydania decyzji do organu nie wpłynęła decyzja o zawieszeniu emerytury pobieranej z ZUS.

W takim stanie rzeczy, mając na względzie brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., jak i opisaną powyżej okoliczność faktyczną, organ odwoławczy nie znalazł uzasadnionych podstaw do kasacji bądź reformacji decyzji organu I instancji.

W ustawowym terminie skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie:

1) art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) art. 9 i art. 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca stwierdziła, że ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny jest bezsporny, skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, natomiast istota rozpoznawanej sprawy sprowadza się do oceny dokonanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skarżąca podkreśliła, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Skarżąca podniosła, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. Natomiast celem przepisu art. 79a k.p.a. jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno- rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie udzielenie takiej informacji nie nastąpiło.

Skarżąca podkreśliła, że informacja o możliwości zawieszenia emerytury winna być udzielona stronie tylko wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia emerytury możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Do przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy należy jeszcze dodać, że sama skarżąca odpowiedziała na pismo organu I instancji z dnia 9 czerwca 2021 r., w którym wezwano ją do złożenia osobiście "oświadczenia co do faktu pobierania przez nią emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki – czy wyraża ona zamiar złożenia wniosku o zawieszenie/rezygnację z uprawnienia z ZUS". Jeśli tak to poproszono o przedstawienie decyzji z ZUS potwierdzającej zawieszenie emerytury i wstrzymaniu jej wypłat. Pod wezwaniem znajduje się szereg pouczeń o treści przepisów: art. 10 § 1, art. 73 § 1, art. 28, art. 41 § 1 i 2, art. 40 § 2, art. 50 § 1, 2 i 3 i art. 51 k.p.a.

W złożonym osobistym oświadczeniu będącym odpowiedzią na powyższe (pismo z dnia 23 czerwca 2021 r.), skarżąca powołała się na orzecznictwo, według którego organy administracji powinny zweryfikować, czy występują wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie stronie prawa do świadczenia a w przypadku, gdy występuje tylko jedna negatywna - w postaci pobierania emerytury, wtedy powinny poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie wypłaty świadczenia emerytalnego lub rentowego na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych. Na koniec wskazała, że organ jej nie zapewnił, że w przypadku zawieszenia prawa do emerytury zostanie wydana decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne. Oświadczyła, że "jest gotowa do zawieszenia emerytury, jednak jedynie w przypadku, gdy organy zapewnią szybkie przejście z systemu świadczeń emerytalno – rentowych do systemu świadczeń rodzinnych, mając na uwadze, że nie może sobie pozwolić na pozostanie bez jakichkolwiek środków do życia przez dłuższy czas. Jak zaznaczyła zawieszenie wypłaty przyznanej emerytury stawiałoby ją w trudnej sytuacji, wprowadzało stan niepewności i obawę, co do tego, czy organ wyda decyzję przyznającą prawo do świadczenia.

Po otrzymaniu takiego oświadczenia, pismem z dnia 1 lipca 2021 r. Wójt zawiadomił o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i zebraniu całości materiału dowodowego. Ponownie pouczył o treści art. 10 § 1 i art. 28 k.p.a. Nawiązując do art. 79a k.p.a. poinformowano ogólnikowo, że "strona w przypadku posiadania dodatkowych dowodów na okoliczność ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego może przedstawić te dowody w terminie 5 dni. Zaznaczono, że brak skorzystania z prawa wskazania przesłanek zależnych od strony może skutkować wydaniem przez organ decyzji niezgodnej z żądaniem strony". Pismo to doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 5 lipca 2021 r. Decyzję Wójt wydał w dniu [...] lipca 2021 r.

W złożonym odwołaniu od ww decyzji profesjonalny pełnomocnik skupił się na zarzucie naruszenia prawa materialnego – art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. opowiadając się za taką wykładnią tego przepisu, która jego zdaniem pozwala przyznać skarżącej świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy pobieraną emeryturą a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W bardzo lakonicznym uzasadnieniu przytoczyło przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wskazując, że w wykonaniu wytycznych organu II instancji wezwano wnioskodawczynię za pośrednictwem pełnomocnika do jednoznacznego oświadczenia w przedmiocie ww negatywnej przesłanki, a w przypadku zawieszenia uprawnień do emerytury czy też złożenia w tym przedmiocie wniosku do przedłożenia dowodu na te okoliczności. Pełnomocnik takiego dowodu nie przedstawił do chwili wydania decyzji. Wobec tego Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania.

Jak wynika z powyższego SKO w ogóle nie ustosunkowało się do przedstawionej w odwołaniu wykładni prawa materialnego, nie dokonało ustaleń dotyczących spełnienia przesłanek uzyskania prawa do świadczenia skupiając się wyłącznie na jednej przesłance negatywnej. To już narusza przepis art. 15 k.p.a., tj. zasadę dwukrotnego rozpatrzenia tej samej sprawy w dwóch instancjach.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do ust. 5 tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z akt sprawy wynika, że od dnia 1 grudnia 1998 r. skarżącej przysługuje emerytura EWK przyznana decyzją ZUS Oddział [...] z dnia [...] marca 1999r.

Bezsporne jest, że skarżąca jest żoną osoby, która w świetle art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Poza sporem także pozostaje, że pobierana przez skarżącą wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki jest niższa niż aktualna wysokość świadczenia pielęgnacyjnego.

Analiza decyzji I instancji pozwala na stwierdzenie, że ostatecznie Wójt nie kwestionował spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tym, że podstawą odmowy przyznania świadczenia było to, że skarżąca pobiera emeryturę EWK i mimo wezwania nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.

Możliwość uzyskania emerytury bez względu na wiek dla pracowników, którzy nie mogli kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia dziecka wymagającego stałej opieki była przewidziana w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki ( Dz.U. z 1989 r., Nr 28, poz. 149 ze zm.). Rozporządzenie to utraciło moc z dniem 1 stycznia 1999 r. Jednakże na mocy przepisów przejściowych zawartych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS- (art. 186 ust. 3) możliwość nabycia uprawnień do takiej emerytury zachowały osoby, które do 31 grudnia 1998 r. spełniły wszystkie warunki wymagane w przepisach rozporządzenia z dnia 15 maja 1989 r.

Co do możliwości przyznania w ramach wniosku o świadczenie pielęgnacyjne różnicy w postaci nadwyżki pomiędzy przyznanym świadczeniem emerytalnym, a przewidzianym w ustawie świadczeniem pielęgnacyjnym SKO w ogóle się nie wypowiedziało.

Aktualnie orzecznictwo w większości opowiada się za możliwością przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r., pod warunkiem wyboru jednego z tych świadczeń.

Rzeczywiście w tym przypadku osoba swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty rodzinnej na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty tego świadczenia poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale przyjmuje się, że zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiąże się z samym prawem, ale i z jego realizacją w postaci wypłaty emerytury.

W takiej sytuacji zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek oraz decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, o ile spełnia pozostałe przesłanki.

O konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a. Zgodnie, z nim organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

NW kontrolowanej sprawie po wezwaniu organu o złożenie oświadczenia co do faktu pobierania przez wnioskodawczynię emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki, czy wnioskodawczyni wyraża zamiar złożenia wniosku o zawieszenie/ rezygnację z uprawnienia z ZUS, skarżąca złożyła pismo z dnia 23 czerwca 2021 r. o treści wyżej cytowanej. Jasno z niego wynika, że oczekiwała zapewnienia ze strony organu, że spełnia pozostałe przesłanki do przyznania jej świadczenia a jedyną przeszkodą jest brak zawieszenia emerytury. Wyraźnie zaznaczyła, że nie mając pewności co do przyznania jej świadczenia, nie może zrezygnować z pobierania emerytury, bo pozostanie bez środków do życia.

Na podstawie tak udzielonej odpowiedzi organ wywiódł, że skarżąca do dnia wydania decyzji nie przedłożyła decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury ani nie poinformowała o wystąpieniu do właściwego organu o zawieszenie emerytury i w konsekwencji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu skierowanie do strony skarżącej wezwania, a następnie zawiadomienia bez jednoczesnego zapewnienia jej o spełnieniu pozostałych przesłanek przyznania świadczenia nie wyczerpywało informacyjnego obowiązku organu, a już na pewno nie uprawniało do wyciągnięcia wyżej wskazanych wniosków. Powyższego nie zmienia fakt, że skarżąca reprezentowana była w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika. W takim przypadku bowiem w postępowaniu administracyjnym nie jest wyłączony obowiązek wyczerpującego i jasnego pouczania o przysługujących prawach i obowiązkach.

Z udzielonej przez skarżącą odpowiedzi, wbrew stanowisku organów, wynikała wola skarżącej uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i niepewność, czy jedyną przeszkodą jest brak zawieszenia emerytury. Przy czym skarżąca wyraziła wolę wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie prawa do emerytury jeśli wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia zostaną spełnione, powołując się przy tym na obawę utraty skromnych środków do życia. W ocenie Sądu udzielona przez skarżącą odpowiedź zobowiązywała organ do skierowania względem niej kolejnego pisma wyjaśniającego w miarę możliwości zgłaszane przez skarżącą wątpliwości i pouczającego co do dalszego sposobu postępowania. Wskazać przy tym należy, że organ I instancji w uzasadnieniu do decyzji stwierdził, że wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione, a przeszkodą jest brak zwieszenia wypłaty emerytury. Nie było zatem przeszkód by tego rodzaju informacje mogły się znaleźć w kolejnym kierowanym do skarżącej piśmie, w związku ze zgłoszonymi przez nią obawami utraty jakichkolwiek środków do życia. Należy pamiętać, że zawieszenie prawa do emerytury wywołuje daleko idące skutki dla strony, gdyż w jego wyniku strona nie otrzymuje świadczenia emerytalnego. Trudno więc wymagać od strony, aby ta wystąpił o zawieszenie prawa do emerytury niejako z "góry" w sytuacji gdy nie ma pewności, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne. Tymczasem bez skierowania do skarżącej pisma z takimi wyjaśnieniami i niejako potwierdzeniem spełnienia pozostałych przesłanek, organ I instancji wydał decyzję odmawiającą przyznania wnioskowanego świadczenia, a organ II instancji tą decyzję utrzymał w mocy, ograniczając swą argumentację wyłącznie do jednej przesłanki negatywnej. Naruszono w ten sposób art. 8, 9 i 79 a dodatkowo organ II instancji naruszył art. 15 k.p.a. poprzez brak odniesienia się do zarzutów odwołania.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. Sąd kierował się bowiem obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą dwuinstancyjności postępowania wynikającą z art. 15 k.p.a., jak również koniecznością właściwego pouczenia strony i skierowania do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do świadczenie emerytalnego.

O kosztach, na które składa się wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 2 i 209 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2018 r., poz. 1265). Strona korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.