Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 980/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) NSA - Bogumiła Skrzypczak Protokolant Agnieszka Figura po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2004 r. przy udziale --- sprawy ze skargi F. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił F. O. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD we W. decyzją z dnia [...]r. z tytułu "walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej" w okresie od [...]r. do dnia [...]r.

W uzasadnieniu podał, że F. O. w okresie zaliczonym jako działalność kombatancka był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej, co ustalono na podstawie zaświadczenia WUSW w E. z dnia [...]r.

Organ wskazał, że do sytuacji tej ma zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, który stanowi, że: "pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4."

Zgodnie zaś z art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej wyżej ustawy: "za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu."

Organ wskazał, że Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej nie była służbą zmilitaryzowaną w związku z czym jakiekolwiek zadania wykonywane w ORMO nie mogą być uznane jako działalność kombatancka.

Mając powyższe na uwadze organ ten orzekł jak w wydanej decyzji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. O. opisał swoje losy po zakończeniu wojny i podał m. in., że po zakończeniu wojny powrócił do Polski z przymusowych robót w Niemczech. W czasie podróży PKP z K. do K. został aresztowany przez patrol Wojska Polskiego a następnie zwolniony. Po zwolnieniu zobowiązano go do zgłoszenia się do RKU w K. albowiem z uwagi na wiek podlegał poborowi. Kiedy zgłosił się do RKU w K., skierowano go do Komendy MO w K. w celu odbycia służby zastępczej z tego względu, że było już po poborze. Został zarejestrowany i wyznaczono mu termin stawienia się na koniec [...]r. Kiedy stawił się w wyznaczonym terminie dostał karabin i skierowano go na Posterunek MO w miejscowości G. pow. K., gdzie skierowano go do ochrony opuszczonych majątków ziemskich przed kradzieżami i zniszczeniami.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 kpa, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

W uzasadnieniu podał, że do Urzędu wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją o pozbawieniu uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD we W. z tytułu utrwalania władzy ludowej. W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że odwołujący się otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej zatem podstawą prawną pozbawienia tych uprawnień jest art. 25 ust. 2 pkt 2 obowiązującej ustawy. Z powyższego wynika, że kwestionowana w odwołaniu decyzja nie narusza prawa. Organ dodał, że odwołujący się nie przedstawił nowych dowodów mogących mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze organ orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

W skardze na powyższą decyzję F. O. podtrzymał twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponadto dodał, że w [...]r. został wywieziony na przymusowe roboty do III Rzeszy. Tam w [...]r. był zmuszony do podpisania volkslisty albowiem pochodził z ziem zachodnich Polski. Ponieważ odmówił, to z Nowym Rokiem [...] został uwięziony w obozie karnym SS w W., gdzie przebywał do [...]r. Tam został pobity do utraty przytomności. Przy zwalnianiu z obozu nie otrzymał żadnego dokumentu. Obecnie stara się o uzyskanie dokumentów na powyższą okoliczność ale sprawa ta trwa już dwa lata.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawujący zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem uznał, że wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa. Organ rozpoznający sprawę nie wyjaśnił bowiem w sposób należyty wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w związku z czym skargę należało uwzględnić a wydane w sprawie decyzje uchylić.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.)

Na mocy art. 25 ust. 1 tej ustawy wprowadzony został tryb weryfikacji uprawnień kombatanckich uzyskanych na podstawie przepisów dotychczasowych.

W myśl przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały uprawnienia na mocy dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947 r.

Poza sporem jest w niniejszej sprawie, że F. O. otrzymał uprawnienia kombatanckie przyznane przez ZW ZBoWiD we W. decyzją z dnia [...]r. z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. Z zaświadczenia WUSW w E. z dnia [...]r. i akt kombatanckich ZBoWiD wynika, że w okresie od [...]r. do [...]r. F. O. był członkiem Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej i w tym czasie brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem o utrwalenie władzy ludowej.

Wskazać należy, że Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej (od czasu wejścia w życie ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej - Dz. U. Nr 23, poz. 108) nie była organem utworzonym aktem prawa powszechnie obowiązującego. Była ona natomiast organizacją społeczną, powstałą w 1946r. jako organizacja paramilitarna w celu współdziałania z Milicją Obywatelską w zakresie utrzymywania porządku i spokoju publicznego (por. wyrok NSA z dnia 28.07.1995r., sygn. akt V SA 1662/93, Prok. i Pr. 1996/7-8/64).

Zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 5/00 "Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm.)".

Skoro zaś Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, to tym bardziej nie była nią Ochotnicza Rezerwa Milicji Obywatelskiej. W tej sytuacji nawet gdyby skarżący, pełniąc służbę w ORMO, walczył z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii, czy grupami Wehrwolfu, to okoliczność ta pozostawałaby w sprawie bez znaczenia albowiem według przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6) wymienionej wyżej ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się: uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

W tej sytuacji organ decyzyjny prawidłowo uznał, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego brak jest podstaw do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w ORMO.

Uszło jednak uwagi tego organu, że w toku postępowania weryfikacyjnego skarżący podnosił, iż po zakończeniu wojny powrócił z robót przymusowych z Niemiec i wkrótce potem został skierowany przez RKU w K. do odbycia wojskowej służby zastępczej. Okoliczność ta w świetle treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach miałaby znaczenie dla zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich, gdyby w wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że w tym czasie był żołnierzem z poboru pełniącym służbę wojskową w Wojsku Polskim.

Organ z naruszeniem art. 7 i art. 77 kpa nie wyjaśnił także przyczyn i faktu pobytu skarżącego "w obozie karnym SS w W.", gdzie skarżący przebywał - jak twierdzi - z powodu odmowy podpisania volkslisty w okresie od Nowego Roku [...] do [...]r. O fakcie pobytu w tym obozie skarżący pisał już w deklaracji członkowskiej ZBoWiD w dniu [...]r. Okoliczność ta w świetle przepisu art. 3 pkt 2 i art. 4 ust. 1 pkt 1 a) i b) ustawy o kombatantach może mieć wpływ na wynik sprawy.

Okoliczności te jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy wymagały wszechstronnego wyjaśnienia zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Zwrócić należy uwagę, że w wyroku z dnia 31.07.2001r. sygn. V SA 3431/00 (ONSA 2002/3/131) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "W postępowaniu weryfikacyjnym, prowadzonym na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia tego postępowania zgodnie ze standardami postępowania administracyjnego, wyznaczonymi przez art. 7 i 77 k.p.a." Z kolei w wyroku z dnia 2.08.2001r. sygn. V SA 3588/00 (LEX nr 79610) Sąd ten wyraził pogląd, zgodnie z którym: "Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zawiera wykaz okoliczności, które stanowią materialnoprawne przesłanki powodujące zachowanie uprawnień kombatanckich nabytych z racji utrwalania władzy ludowej lub z innych tytułów. Oznacza to, że organ orzekający w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich, na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, jest nie tylko uprawniony, lecz zobowiązany do ustalenia, czy zachodzą przesłanki powodujące zachowanie posiadanych uprawnień, także ze względu na uzyskanie uprawnień z tytułów określonych w ustawie."

Organ decyzyjny rozpoznając sprawę winien był wyjaśnić wyżej wskazane okoliczności. Wskazać należy, że w myśl art. 8 kpa organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. W myśl art. 9 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek czuwania nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać mają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zawiadamiając skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, organ orzekający wezwał go m.in. do "nadesłania wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia kombatanckie". Tego rodzaju ogólnikowe sformułowanie nie spełnia wymagań sposobu informowania, o którym mowa w art. 9 kpa.

Rozpoznając sprawę organ decyzyjny uchybił powyższym przepisom prawa.

Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2002r., sygn. OPS 13/01 (Pr. Pracy 2002/6/42): "Wniosek (zarzut) osoby, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie o pozbawienie tych uprawnień na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wskazujący na zachowanie uprawnień z tytułów określonych w tej ustawie, powinien być rozpoznany i rozstrzygnięty w postępowaniu weryfikacyjnym w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich." (podobnie w uchwale Składu Siedmiu Sędziów NSA z dnia 3.12.2001r., sygn. OPS 11/01, ONSA 2002/3/100).

O fakcie uwięzienia w obozie karnym SS w W. w [...]r. skarżący pisał już w deklaracji członkowskiej ZBoWiD w [...]r. a o skierowaniu przez RKU w K. do służby zastępczej - we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do twierdzeń tych organ decyzyjny wbrew obowiązkowi art. 107 § 3 kpa w żaden sposób się nie odniósł.

W tej sytuacji decyzje zaskarżonej treści uznać należy za przedwczesne. W związku bowiem z jednej strony z wyżej powołanymi twierdzeniami skarżącego, z drugiej zaś w związku z treścią art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie drugie ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, należało wyjaśnić i ustalić, czy nie zachodzą przewidziane omawianą ustawą przesłanki do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z tytułów wskazanych w w/w ustawie.

Powyższe uchybienia, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowały konieczność uchylenia wydanych w sprawie decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji, mając na względzie to, co powiedziano wyżej odnośnie meritum sprawy, wyjaśni i ustali, czy zachodzą przesłanki z wyżej wskazanych przepisów ustawy o kombatantach do zachowania przez skarżącego uprawnień kombatanckich.

O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś orzeczenie zawarte w pkt III wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy w związku z brzmieniem art. 26 ustawy z dnia 24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.