Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1508/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza S. K. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] 2020/2021, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. C. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 listopada 2017 r., nr 84 2017/2018, Burmistrz Sępólna Krajeńskiego przyznał A. C. (skarżącej) świadczenie w formie: zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat - córki L. i M. C., na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r., oraz jednorazowych dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego.

W piśmie z 29 sierpnia 2018 r., nr WKS.I.9471.19414.2018.KHB, Wojewoda Kujawsko-Pomorski - w związku z zapytaniem Burmistrza Sępólna Krajeńskiego rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego - stwierdził, że od dnia 1 kwietnia 2016 r. w sprawie skarżącej zastosowanie znajduje element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w związku z zatrudnieniem ojca dzieci jako pracownika delegowanego do krajów UE, zgodnie z oświadczeniem pracodawcy.

Decyzją z 27 września 2018 r. nr 1431 2017/2018 (OPS.ŚR.522.271.2017), Burmistrz Sępólna Krajeńskiego uchylił powyższą decyzję z 1 listopada 2017 r. od dnia 1-11.2017 r. do 31.10.2018 r. w całości, powołując m.in. art. 23a i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu wskazano, że w sytuacji, gdy jedno z rodziców pracuje legalnie w innym niż Polska państwie członkowskim UE, organem właściwym do rozpoznania wniosku o świadczenia rodzinne pozostaje Wojewoda, rozstrzygający z uwzględnieniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Decyzją z 5 grudnia 2018 r. nr 2275/18, Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił A. C. świadczenia w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na dzieci – L. i M. C. na ww. okres. W uzasadnieniu wskazano, że dochód męża skarżącej - wykonującego zawód kierowcy międzynarodowego – obliczony z uwzględnieniem podstawowego wynagrodzenia, diet wypłacanych w polskiej walucie oraz diet wypłacanych w walucie euro – powoduje przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, ustalonego w ustawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu, decyzją z 22 stycznia 2019 r., nr SKO.82.29.2019, po rozpoznaniu odwołania A. C., utrzymało decyzję Wojewody w mocy.

Wyrokiem z 2 lipca 2019 r. sygn. II SA/Bd 271/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uwzględniając skargę A. C. – uchylił decyzję SKO w Toruniu wraz z poprzedzającą ją decyzją Wojewody. W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że organy obu instancji nie ustaliły, czy ojciec dzieci nabył uprawnienie do świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim UE w związku z wykonywaniem umowy stanowiącej podstawę zatrudnienia. W ocenie Sądu nie zostało udowodnione, że ojciec dzieci podlegał w zakresie świadczeń ustawodawstwu państwa, na terenie którego wykonywał umowę zawartą z pracodawcą.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda Kujawsko-Pomorski pismem z 19 maja 2021 r., nr WKS.I.II.9470.19414.2018.KHB, poinformował Burmistrza Sępólna Krajeńskiego, że w sprawie m.in. wniosku o ustalenie zasiłku rodzinnego na ww. okres, przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania w całym okresie zasiłkowym. Wojewoda powołując się na ww. wyrok wskazał, że organem właściwym do rozstrzygania w sprawie skarżącej jest burmistrz właściwy ze względu na miejsce zamieszkania wnioskodawcy.

Decyzją z 21 lipca 2021 r. nr 925 2020/2021, Burmistrz Sępólna Krajeńskiego odmówił A. C. wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci – L. i M. C. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego wynikającego z art. 5 ust. 1, 3 i 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1560,76 zł. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne organ stwierdził, że zasadnym było doliczenie do dochodu osiąganego przez męża skarżącej niepodlegającej opodatkowaniu należności ze stosunku pracy w postaci diet kierowcy międzynarodowego, jako składnika uzyskiwanego w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca, działająca za pośrednictwem radcy prawnego, zakwestionowała doliczenie do dochodu rodziny diet z tytułu podróży zagranicznej otrzymywanych przez męża. W jej ocenie nie był to dochód uzyskany poza granicami RP, mąż posiada miejsce zamieszkania w Polsce i w Polsce wskazane jest w umowie stałe miejsce wykonywania pracy.

Decyzją z [...] września 2021 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ stanął na stanowisku, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych należy brać pod uwagę rzeczywiste dochody rodziny, uzyskiwane ze wszystkich źródeł. W jego ocenie należność z tytułu uzyskanych diet związanych z podróżą służbową pracownika poza granice kraju podlega wliczeniu do dochodu rodziny, zaliczają się one bowiem do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r."). Organ odwoławczy potwierdził prawidłowość wyliczeń dochodu na osobę w rodzinie skarżącej.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy A. C., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o:

- zmianę zaskarżonej decyzji i uchylenie decyzji I instancji oraz przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego na sporny okres,

- ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,

- zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 3 pkt 1c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a tym samym uniemożliwienie skarżącej nabycia prawa do zasiłku rodzinnego na sporny okres oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na córki M. C. i L. C., poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię,

2. art. 5 ust 1 ww. ustawy poprzez błędne wyliczenie dochodu rodziny, a w konsekwencji wadliwe wskazanie dochodu na osobę w rodzinie

3. przepisów postępowania, w szczególności

- pominięcie istnienia w obrocie prawnym prawomocnej i wykonanej decyzji Burmistrza Sępólna Krajeńskiego z 7 listopada 2017 r. przyznającej wnioskowane świadczenia na dwójkę dzieci na sporny okres, która nigdy nie została skutecznie uchylona ani zmieniona. Natomiast decyzją z dnia 21 lipca b.r. ten sam organ rozpatrzył ten sam wniosek A. C. z 17 sierpnia 2017 r. wydając po 4 latach decyzję diametralnie odmienną,

- art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez nie dopełnienie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

- art. 136 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ II instancji uzupełniającego postępowania wyjaśniającego; organ w szczególności nie zbadał ani nie odniósł się do zarzutu skarżącej co do ustaleń organu I instancji - jakie koszty mieszczą się w tzw. "dietach", gdyż dowolna interpretacja otrzymywanych przez pracownika świadczeń od pracodawcy jest niedopuszczalna.

- rażące naruszenie zasady legalności działania organów administracji z art. 6 k.p.a., zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa z art. 8 i zasady przekonywania obywateli z art. 11 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Orzekając bowiem w granicach danej sprawy administracyjnej Sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a.").

Przedmiot sądowej kontroli legalności w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 23 września 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Sępólna Krajeńskiego z 21 lipca 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej A. C. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci L. i M. C., za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.

Z treści skargi oraz akt administracyjnych spraw wynika, że spór w niniejszej sprawie na obecnym etapie sprowadza się zasadniczo do dwóch kwestii. Po pierwsze, czy w przedmiotowej sprawie administracyjnej, jak zarzuca strona skarżąca, doszło do wydania ponownej decyzji administracyjnej w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej ostateczną decyzja Burmistrza przyznającą skarżącej sporne świadczenia, która pozostaje w obrocie prawnym. Pozytywne zweryfikowanie tego zarzutu oznaczałoby bowiem, że decyzja Burmistrza z 21 lipca 2021 r. jak również decyzja utrzymująca ją w mocy zostałyby dotknięte kwalifikowana wadą, skutkującą koniecznością stwierdzenia jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Po wtóre kwestie sporną stanowi to, czy prawidłowe jest uwzględnienie w dochodzie rodziny skarżącej dochodu uzyskiwanego przez jej męża w postaci diet z tytułu wykonywania umowy pracowniczej poza granicami kraju.

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o legalności zaskarżonych decyzji ma zatem w pierwszej kolejności wynikająca z części historycznej niniejszego uzasadnienia sytuacja procesowa kontrolowanej sprawy. Zauważyć należy, że zaskarżona decyzja Kolegium utrzymała w mocy decyzję o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, którą rozstrzygnięto w sprawie wniosku skarżącej z 17 sierpnia 2017 r. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, co zasadnie wskazuje skarżąca, że pierwotnie jej wniosek został pozytywnie rozstrzygnięty decyzją Burmistrza z 7 listopada 2017 r. nr 84 2017/2018, którą przyznano jej zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na sporny okres zasiłkowy. Decyzja stała się ostateczna i prawomocna i była realizowana.

Niezasadny jest jednak wywód skarżącej, że owa decyzja nie została nigdy skuteczne uchylona ani zmieniona. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych sprawy, czemu nie przeczy strona skarżąca, decyzja ta została uchylona decyzją Burmistrza Sępólna Krajeńskiego z 27 września 2018 r. nr 1431 2017/2018, jak wynika z jej treści za cały okres zasiłkowy (z mocą wsteczną), na podstawie m.in. art. 23a i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 23a ust. 1 u.ś.r. w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie. W myśl art. 23a ust. 2 u.ś.r. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Treść ww. przepisów Sąd przywołał w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 października 2018 r. Burmistrz działał w tej sprawie w związku z pismem Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 29 sierpnia 2018 r., który ustalił, że w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 23a ust. 5 u.ś.r. w przypadku, gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3.

Wskazać należy, że decyzja ta nie została przez skarżącą zaskarżona w trybie odwoławczym, a następnie ewentualnie skargi do sądu administracyjnego. Nie podlega ona zatem samoistnie kontroli legalności w niniejszym odrębnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Decyzja Burmistrza z 27 września 2018 r., jako ostateczna w administracyjnym toku instancji wywołała zatem skutek prawny w postaci skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji tego organu przyznającej sporne świadczenia rodzinne (z 11 maja 2016 r.).

W związku ze zmianą właściwości organu wynikającą ze stwierdzeniem przez Wojewodę zaistnienia w sprawie elementu stanu faktycznego wymagającego skoordynowania systemów zabezpieczenia społecznego, w sprawie wniosku skarżącej negatywnie rozstrzygnął Wojewoda Kujawsko-Pomorski (decyzja z 5 grudnia 2018 r., nr 2274/18). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu utrzymało w mocy tę decyzję (decyzja z 22 stycznia 2019 r. nr SKO.82.30.2019). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, uwzględniając skargę A. C., uchylił zarówno decyzję Wojewody, jak i utrzymującą ja w mocy decyzję Kolegium - wyrokiem z 3 lipca 2019 r. o sygn. II SA/Bd 271/19. Sąd wskazał przy tym, że decyzja jest przedwczesna albowiem nie zostało w sprawie prawidłowo ustalone czy w ogóle zaistniały przesłanki do uznania, że mają tu zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r.). Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewoda, związany wskazaniami i oceną prawną wyrażoną w ww. wyroku, uznał, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w całym okresie zasiłkowym, o czym poinformował Burmistrza pismem z 19 maja 2021 r. – przekazując mu akta sprawy administracyjnej.

Sytuacja procesowa w niniejszej sprawie nie pozostawia wątpliwości, że ostateczna decyzja Burmistrza Sępólna Krajeńskiego z 7.11.2017 r., przyznająca skarżącej wnioskowany zasiłek rodzinny wraz z dodatkami, została uchylona z mocą wsteczną na podstawie przedwcześnie (błędnie) zidentyfikowanej przez Wojewodę przesłanki (zaistnienie stanu wymagającego zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) – mocą decyzji Burmistrza Sępólna Krajeńskiego z 27 września 2018 r. Z akt sprawy nie wynika, by decyzja ta została zakwestionowana w instancyjnym toku postępowania, co jest równoznaczne z tym, że jest to decyzja ostateczna i funkcjonująca w obrocie prawnym. Jej konsekwencją był zaś stan pozostającego nierozstrzygniętym procesowo żądania zawartego we wniosku z 17 sierpnia 2017 r. W tej sytuacji organ pierwszej instancji, jako ponownie właściwy w sprawie, uznał za konieczne wydanie kolejnej decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych w spornym okresie.

Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Takie związanie, co do kwestii objętych rozstrzygnięciem dotyczy także organów administracji i sadu orzekających w tej sprawie co do treści prawomocnego wyroku tutejszego sądu z 3 lipca 2019 r. sygn. II SA/Bd 269/19.

W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, jej okoliczności faktyczne i prawne, sprowadzające się w istocie do (niejako) wtórnego pozbawienia strony skarżącej prawa do przyznanego i wypłaconego uprzednio świadczenia, a to na skutek błędnych rozstrzygnięć organów ingerujących w zakończoną sprawę administracyjną, aktualizują konieczność podjęcia przez organy administracji wszelkich czynności celem przywrócenia sprawy do jej stanu zgodnego z prawem. Obowiązek ten wynika także wprost z zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a.

Zważyć zatem należy, że Burmistrz jako organ właściwy w sprawie nie uczynił zadość tym obowiązkom, co najmniej przedwcześnie wydając ponowną decyzję, rozstrzygającą co do istoty sprawę wnioskowanych świadczeń rodzinnych. W ocenie Sądu, organ całkowicie pominął okoliczność, że uprzednio wyeliminował działając z urzędu ostateczną decyzję o przyznająca sporne świadczenia rodzinne, niemal w całości już wykonaną – w trybie nadzwyczajnym regulowanym przepisami art. 23 i 23a u.ś.r. Przy czym, jak wynika jednoznacznie i niespornie z pisma Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 19 maja 2021 r. nie zaistniały w tej sprawie przesłanki do zastosowania trybu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to w konsekwencji, że z ww. pisma Wojewody wynikają nowe istotne dla sprawy okoliczności, istniejące w dniu wydania decyzji z 27 września 2018 r. a nieznane wówczas Burmistrzowi. Obligowało to zatem Burmistrza do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji tego organu z 27 września 2018 r. o uchyleniu decyzji własnej z 7 listopada 2017 r. w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 października 2018 r. – na podstawie art. 147 i art. 150 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Następnie organ winien wydać stosowne rozstrzygnięcie we wznowionym postępowaniu (art. 151 k.p.a.), uwzględniając, że wyłączną przesłankę do uchylenia pierwotnej decyzji stanowiło stwierdzenie zaistnienia przesłanek stosowania przepisów o koordynacji.

W skomplikowanej sytuacji jaka nastąpił zaistniała w rozpoznawanej sprawie, w zakresie w jakim Sąd może obecnie to oceniać w granicach rozpoznawanej sprawy dostrzec należy ujawniony brak podstaw do wyeliminowania w trybie art. 23a ust. 5 u.ś.r. z obrotu prawnego korzystnej dla strony ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie której nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Pierwszeństwo zatem winna mieć zasada trwałości decyzji ostatecznych i dążenie do jej zapewnienia, co daje gwarancje zapewnienia zaufania obywatela do organów administracji publicznej. Podkreślenia wymaga, że w demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest przerzucanie wyłącznie na stronę postępowania konsekwencji błędnych działań organów administracji publicznej.

Oczywistym jest, że poza kognicję Sądu wykraczałoby orzekanie – w sentencji wyroku zapadłego w sprawie niniejszej - o zgodności z prawem ostatecznej decyzji uchylającej prawo skarżącego do zasiłku rodzinnego z dodatkami za wskazany okres. Nie przesądzając wyników postępowania wznowieniowego, do którego właściwy jest obecnie Burmistrz, należy wskazać, że w jego wyniku, ze znacznym prawdopodobieństwem (o ile organ zadziała wnikliwie i niezwłocznie) winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego decyzja tego organu z 27 września 2018 r. i umorzone postępowanie w sprawie zastosowania przepisów dotyczących systemów koordynacji zabezpieczenia społecznego. Tym samym odżyje decyzja Burmistrza o przyznaniu świadczeń rodzinnych, i nie zaistnieje konieczność ponownego rozpatrywania wniosku z omawianej przyczyny.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, zgodnie z którym w przypadku upływu okresu zasiłkowego i skonsumowania decyzji o przyznaniu świadczeń rodzinnych, w przypadku gdy nie przewidują tego przepisy Kodeksu lub przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, niedopuszczalne i zbędne jest uchylanie decyzji przyznających świadczenia z mocą wsteczną. Czym innym są bowiem wady decyzji administracyjnej i tryby ich eliminowania, czym innym zmiana okoliczności faktycznych lub prawnych w okresie obowiązywania decyzji, a czym innym kwestia następczego stwierdzenia np. braku podstaw czy tez nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych. Ustawodawca przewidział odmienne tryby rozstrzygania tych wszystkich sytuacji.

Artykuł 32 ust. 1 u.ś.r. określa nadzwyczajny tryb dopuszczający zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej, który stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji i w związku z tym winien być stosowany jedynie w ściśle w nim określonych sytuacjach. Wystąpienie przesłanek wskazanych w tej normie uprawnia właściwy organ do wydania decyzji zmieniającej lub uchylającej przyznane stronie świadczenia rodzinne, bądź też modyfikacji okresu, na jaki świadczenia te zostały przyznane.

Przewidziany w przywołanym wyżej przepisie tryb zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, warunkowany jest, zatem zmianą sytuacji faktycznej lub prawnej. Omawiana instytucja w założeniu, ma bowiem zastosowanie do sytuacji faktycznych, a mianowicie, gdy w trakcie wypłaty świadczenia wystąpiła jedna z okoliczności, o których mowa w tym przepisie, czyli zmianie uległ "pierwotny stan sprawy", tj. stan z chwili ustalania prawa do świadczenia, powodujący konieczność zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 19 lipca 2018 r. w sprawie sygn. akt II SA/Bk 311/18, Lex nr 2524213).

Sąd jednocześnie wyjaśnia, że decyzja uchylająca wydana na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy, ma charakter konstytutywny, co oznacza explicte, że jej skutki zachodzą od chwili obecnej, "na przyszłość". Decyzja wydawana na podstawie tego przepisu umożliwia zmianę sytuacji prawnej strony, określonej wcześniej inną decyzją, ale jedynie ze skutkiem teraźniejszym, nie ze skutkiem wstecznym (por. wyroki NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 54/20, LEX nr 3111148). Inaczej rzecz ujmując decyzja weryfikująca, wydana na podstawie art. 32 u.ś.r., jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka ze względu na jej konstytutywny charakter może wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od jej wydania. Decyzja taka nie może zatem wywołać skutku wstecznego, za okres już w dacie jej wydania miniony.

Natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego, potencjalnie może znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia przewidziana w art. 30 u.ś.r., W tym zakresie organy musiałyby jednakże przeprowadzić odrębne postępowanie i wydać odrębna decyzję nakładającą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego (tak w wyrokach NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 54/20 i powołane w nim orzeczenia: wyrok NSA z 27 września 2017 r., sygn. I OSK 196/16, z 10 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2409/15, z 16 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 15/15, z 20 marca 2012 r., sygn. I OSK 1919/11, z 14 grudnia 2012 r., sygn. I OSK 1099/12, z 29 listopada 2012 r., sygn. I OSK 945/12). Dopiero w toku tego postępowania strona mogłaby podnosić argumenty przemawiające w jej ocenie przeciwko uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane.

W konsekwencji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, wraz z decyzją ją poprzedzającą, podjęte zostały przedwcześnie. Organy obu instancji nie przeanalizowały skomplikowanej sytuacji procesowej zaistniałej w sprawie skarżącej, czyniąc wbrew zasadom postępowania administracyjnego opisanym w art. 7 k.p.a. ("w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli"), art. 8 k.p.a. ("organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania"), art. 77 § 1 k.p.a. ("organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy") oraz art. 80 k.p.a. ("organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona"). W sprawie organy naruszyły nadto przepis prawa materialnego w postaci art. 23a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię związaną z zaakceptowaniem procesowych skutków ustalenia, iż w sprawie występuje element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Charakter stwierdzonych naruszeń czyni zbędnym, bowiem przedwczesnym odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi na tym etapie postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił decyzje obu instancji na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

Ponownie prowadząc postępowanie w sprawie organ zastosuje wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Zastosowany tryb nie wpłynął na ograniczenie praw stron postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd bowiem w świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.