Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1432/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.156 §1 pkt 2 w związku z
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.3 ust.1 lit B
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot Mładanowicz Sędziowie NSA Andrzej Gliniecki del. NSA Grażyna Radzicka (spr.) Protokolant asystent Andrzej Nędzarek po rozpoznaniu w dniu 22 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 181/05 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od A. K. na rzecz Ministra Gospodarki zwrotu kosztów postępowania w całości.


UZASADNIENIE

I OSK 1432/10

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 181/05 będącym przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skarg A. K. oraz [...] Spółki z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa – oddalił skargi.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał iż decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 158 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 K.p.a. na wniosek A. K., w punkcie I decyzji nie stwierdzono nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa - w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...], S., [...], zaś w punkcie II tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157§ 1 i 2 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M. B. stwierdzono nieważność powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta wraz z wymienionym przedsiębiorstwem na własność Państwa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły dnia [...] czerwca 2003 r [...] Sp. z o.o. z siedzibą w K. - obecny użytkownik wieczysty nieruchomości dawniej wchodzących w skład przedsiębiorstwa [...] w S., żądając uchylenia bądź zmiany decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. w części określonej w punkcie II. Jako okoliczności uzasadniające wniosek o zmianę w/w decyzji wskazano, że plac przy [...] w S. jest placem pod budynkiem fabrycznym, a nie mieszkalnym (co ma potwierdzać wykaz nieruchomości, które stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa z dnia [...].06.1949 r.) oraz posiada powierzchnię 659 m2, a nie 751 m2, co wynika z wypisu z rejestru gruntów z dnia [...] grudnia 1993 r. i decyzji Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r., nr [...].

Powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uzupełniono pismami z dnia [...] i [...] sierpnia 2003 r. oraz [...] listopada 2004 r. podnosząc dodatkowo, że skoro siedziba przedsiębiorstwa pn. [...] mieściła się przy ul. [...], to nieruchomość ta stanowiła również część przedsiębiorstwa przemysłowego oraz że postępowanie nacjonalizacyjne zostało przeprowadzone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62). Przy pismach tych zostały ponadto nadesłane do akt sprawy kserokopie stronic Monitora Polskiego zawierające orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz [...] Dziennika Wojewódzkiego z dnia [...] kwietnia 1949 r., zawierającego ogłoszenie o tym, że zostanie sporządzony protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa, a ponadto kserokopie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. (bez załączników) i pisma Ministerstwa Przemysłu Maszynowego - Samodzielnego Wydziału Organizacyjno-Administracyjnego z dnia [...] stycznia 1953 r. dotyczącego przesłania egzemplarza protokołu zdawczo – odbiorczego.

A. K. - jeden ze spadkobierców byłych właścicieli przedsiębiorstwa: [...] w S. - wniósł również o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że:

1) przejęty przez Państwo zakład znajdował się na terenie stanowiącym w momencie przejęcia prywatną własność spadkobierców S. K. ([...]-ro dzieci i żona),

2) budynek przy [...] stanowił w 90% część mieszkalną zamieszkałą przez rodzinę W. K. oraz przez rodzinę dozorcy,

3) w toku rozpoznania sprawy uznano bezpodstawnie, że przedsiębiorstwo jest zdolne zatrudniać ponad 100 pracowników na jedną zmianę,

4) nie rozpatrzono informacji M. B. o tym, że w fabryce było zatrudnionych ok. 45 pracowników na jedną zmianę,

5) nie rozpatrzono dostarczonych organowi 18 szt. ogólnych zestawień rachunków z lat 1939-1940 obejmujących koszty wynagrodzenia.

Powyższy wniosek odwołujący się uzupełnił pismami z dnia: [...] sierpnia 2003 r. i [...] października 2004 r., w których potwierdził dotychczasowe stanowisko oraz dodatkowo podniósł, że na charakter mieszkalny budynku przy [...] wskazuje fakt, iż kierownik Fabryki S. D. zamieszkiwał pod tym adresem, co wynika ze "Zgłoszenia" z dnia [...] kwietnia 1948 r. Ponadto odwołujący się wniósł o uwzględnienie funkcji części zabudowań gospodarczych przynależnych do budynków mieszkalnych nr [...] i [...], w tym przede wszystkim garaży, które nie były związane z przedsiębiorstwem, ponieważ Fabryka nie posiadała żadnego taboru samochodowego ani konnego zarówno przed, jak i po wojnie oraz w momencie upaństwowienia. A. K. podniósł również zarzut, że zarówno w procesie nacjonalizacyjnym, jak i w postępowaniu dotyczącym oceny legalności decyzji nacjonalizacyjnej nie powołano biegłych rzeczoznawców na okoliczność wielkości zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie. Zakwestionował także autentyczność "Zgłoszenia" z dnia [...] kwietnia (brak roku) do Zarządu Miejskiego Wydziału Przemysłu, które jego zdaniem jest dokumentem sfabrykowanym na użytek nacjonalizacji. Dodatkowo przy oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2003 r. odwołujący się dołączył do akt sprawy dokument w języku niemieckim pn. "Arbeitsbuch" wystawiony na nazwisko V. K., a także wniósł o dołączenie do akt sprawy materiałów nadesłanych przez O. K. przy piśmie z dnia [...] czerwca 2003r., mających świadczyć o mieszkalnym charakterze budynku przy [...].

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ orzekający nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. i decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję z [...] marca 2003 r.

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wnioskach o ponowne rozpoznanie sprawy, organ administracji publicznej stwierdził co następuje:

Przedsiębiorstwo: [...] w S. stanowiła własność S. K. do czasu jego śmierci, tj. do dnia [...] lipca 1939 r. Następnie zakład ten stał się współwłasnością jego spadkobierców ustawowych, tj. synów: S., E., A., W. i W. oraz córek: J. B., S. G., K. P. i M. B. Zakład ten był zlokalizowany na nieruchomościach położonych przy ul. [...] w S., należących do tych samych osób.

Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] października 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17).

Wojewódzka Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. po rozpatrzeniu zarzutów współwłaścicieli przedsiębiorstwa postanowiła w dniu [...] czerwca 1947 r. przedstawić na zasadzie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. wniosek Ministrowi Przemysłu i Handlu o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa "wraz z budynkiem mieszkalnym położonym na terenie przedsiębiorstwa". Komisja uznała, "że bezsporne jest, iż przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić na jedną zmianę ponad 100 pracowników przy produkcji".

Od postanowienia tego właściciele przedsiębiorstwa oraz reprezentujące stronę państwową Zjednoczenie [...] w K. wnieśli odwołanie do Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Warszawie.

Główna Komisja w dniu [...] grudnia 1947 r. zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r., uznając, że w stosunku do omawianego przedsiębiorstwa, będącego zakładem produkującym armatury oraz odlewnią metali, ma zastosowanie kryterium nacjonalizacyjne w postaci zdolności zatrudnienia 50 pracowników na jedną zmianę przy produkcji.

Ponadto Komisja stwierdziła, że "nawet wnoszący zarzuty nie twierdzi, by przedsiębiorstwo mogło zatrudnić mniej niż 50 pracowników na jedną zmianę".

Stanowisko Głównej Komisji było ostatecznie podstawą do wydania przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. (M.P. Nr [...], poz. [...]) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa pn. [...], S., [...] (orzeczenie nacjonalizacyjne).

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] czerwca 1949 r. Zgodnie z załącznikiem nr 1 (lp. 3) do tego protokołu - stanowiącym jego integralną część - wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przejęto nieruchomość położoną w S. przy ul. [...].

Protokół ten nie został zatwierdzony orzeczeniem właściwego organu, co nakazywał art. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.).

Przedsiębiorstwo [...] w S. zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17). Przepis ten stanowił, że za odszkodowaniem przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Jak wynika z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, [...] w S. w dniu [...] lutego 1946 r., tj. w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. posiadała zdolność zatrudnienia przekraczającą wyżej wskazany ustawowy próg 50 pracowników na jedną zmianę.

Powyższe ustalenie organ orzekający oparł na, będącym w jego ocenie w pełni wiarygodnym materiale dowodowym pozyskanym od stron postępowania oraz z Archiwum Akt Nowych w Warszawie (zespół akt Głównej Komisji d/s Upaństwowienia Przedsiębiorstw, sygn. [...]), uwzględniając w szczególności:

1. Kwestionariusz przedsiębiorstwa sporządzony w 1946 r. przez Zjednoczenie [...] w K., działające jako Tymczasowy Zarząd Państwowy [...], z którego wynika, że "zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę" wynosiła 230 pracowników.

2. Odpowiedź Zjednoczenia [...] w K. z dnia [...] maja 1947 r. na zarzuty właścicieli, w którym podaje ono następujące dane statystyczne (zgłaszane również do GUS) dotyczące stanu zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie: "3 XII. 1945 - 162 pracowników fizycznych na 1 zmianę i 24 umysłowych (...) 3 XII. 1946 - 181 pracowników na 1 zmianę i 29 umysłowych".

3. "Zgłoszenie przemysłu" z dnia 30 kwietnia 1948 r., z którego wynika, że [...] wraz ze skomasowanym przedsiębiorstwem [...] "[...]" S.A. zatrudniało 400 pracowników, w tym fizycznych 349 (przy czym drugie z tych przedsiębiorstw, jak wynika z "Deklaracji w sprawie nabycia karty rejestracyjnej" za lata 1945-46 r. zatrudniało ok. 100 pracowników).

Organ orzekający oceniając wartość dowodową powyższych dokumentów uznał je za wiarygodne. Są to oficjalne pisma zawierające dane, które mogły podlegać weryfikacji. Pisma te były kierowane do organów państwowych ("Odpowiedź Zjednoczenia [...] w K." i "Zgłoszenie przemysłu") lub były sporządzone przez te organy w zakresie ich właściwości ("Kwestionariusz"). W przypadku dokumentu "Zgłoszenie przemysłu" został on sporządzony dla innych potrzeb, bez jakiegokolwiek związku z postępowaniem nacjonalizacyjnym. Nie został również w tamtym postępowaniu wykorzystany jako dowód. Z tego względu uznano za niezasadny zarzut skarżącego, podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, polegający na zakwestionowaniu autentyczności tego dokumentu i wysunięciu podejrzenia, że został on sfabrykowany na potrzeby nacjonalizacji.

Ponadto wyżej opisany materiał dowodowy, a szczególnie "Odpowiedź Zjednoczenia [...] z dnia [...] maja 1947 r. koresponduje -zdaniem organu orzekającego - z pismem z dnia [...] grudnia 1946 r. pełnomocnika właścicieli przedsiębiorstwa adw. L. Z., w którym zgłaszał on do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. zarzuty wobec umieszczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw zakwalifikowanych do upaństwowienia. Pełnomocnik stwierdził w nim, że "obecnie Fabryka zatrudnia około 200 ludzi, z czego na administrację przypada 30 osób, a z pozostałych 170-połowę stanowią chłopcy praktykanci". Nawet przy przyjęciu założenia, że praktykanci nie stanowili pracowników w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej, z dokumentu tego wynika niezbicie, że również strona właścicielska przyznawała, że stan zatrudnienia w zakładzie wynosił co najmniej połowę z owych 170 ludzi zatrudnionych w fabryce, czyli 85 pracowników.

Podkreślono również fakt, że w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego ani właściciele przedsiębiorstwa, ani też ich pełnomocnicy nie twierdzili, by Fabryka miała zdolność zatrudnienia niższą niż 50 pracowników. W toku postępowania wyjaśniającego nie natrafiono na żaden dokument archiwalny, któryby wskazywał, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie była niższa niż 50 pracowników na jedną zmianę. Wobec powyższego organ orzekający nie mógł dać wiary treści pisemnego oświadczenia z dnia [...] listopada 2002 r. złożonego na tę okoliczność przez M. B. - byłą współwłaścicielkę fabryki, w którym podała ona, że w przedmiotowym przedsiębiorstwie było zatrudnionych ok. 45 pracowników na jedną zmianę. Oświadczenie to pozostaje bowiem w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, a także jest niewiarygodne z uwagi na fakt, że wniosek M. B. dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego jedynie w części odnoszącej się do przejęcia na własność Państwa działki nr [...] i częściowo [...] o powierzchni 751,06 m2 wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym czteromieszkaniowym, położonym przy [...] oraz z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawczyni złożyła to oświadczenie dopiero po 12-stu latach od wszczęcia postępowania.

Mając powyższe na uwadze organ uznał za wiarygodne dane i informacje zawarte w dokumentach archiwalnych, a odmówił wiary pisemnemu oświadczeniu złożonemu przez M. B.

Wobec wyżej przedstawionego całokształtu materiału dowodowego, wskazującego, że stan zatrudnienia w Fabryce znacznie przekraczał ustawowy próg nacjonalizacji, organ orzekający nie uwzględnił wniosków Andrzeja Kraupe o powołanie biegłego rzeczoznawcy, który określiłby zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez A. K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w pismach uzupełniających ten wniosek stwierdzono, że są one niezasadne. W szczególności, wobec przedstawionego wyżej materiału dowodowego, uznano za nietrafny pogląd jakoby bezpodstawnie przyjęto w toku postępowania, że przedsiębiorstwo jest zdolne zatrudniać ponad 100 pracowników na jedną zmianę. Jak to zostało wyżej wykazane, nawet strona właścicielska w postępowaniu nacjonalizacyjnym potwierdziła na piśmie, że stan zatrudnienia w fabryce wynosił co najmniej 85 pracowników, nie licząc 85 praktykantów, dla których też musiały być stworzone stanowiska pracy (przynajmniej dla części z nich) i 30 osób administracji, z których część również mogła być zatrudniona na stanowiskach związanych z produkcją. Ponadto organ orzekający odmówił wartości dowodowej "Ogólnym zestawieniom rachunków z lat 1939-1940 (właściwie 1941) obejmujących po stronie kosztów wynagrodzenia' (18 szt.), uznając ten dowód za nieprzydatny do ustalenia zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1945r. z uwagi na upływ ok. 4 lat od sporządzenia ostatniego z tych rachunków do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Za niezasadny z oczywistych względów uznano również zarzut polegający na stwierdzeniu, że przejęty przez Państwo zakład znajdował się na terenie stanowiącym w momencie przejęcia prywatną własność spadkobierców S. K. Sam zakład jako prawna i funkcjonalna całość, w tym teren wchodzący w jego skład, stanowił bezspornie własność prywatną spadkobierców S. K. i jako taki został znacjonalizowany.

Powyższe ustalenia prowadziły, zdaniem organu orzekającego, do wniosku, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...],[...]- w zakresie upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości - nie jest obciążone ciężką wadą prawną uzasadniającą jego usunięcie z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa. Za sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym uznano twierdzenia skarżącego o 90%-wej mieszkalnej funkcji budynku położonego przy Al. [...]. (Zarzut ten zmierzający w swej istocie do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w części dotyczącej tej nieruchomości, organ orzekający potraktował jako ewentualny wniosek skarżącego na wypadek, gdyby organ nie stwierdził nieważności przedmiotowego orzeczenia w całości.). W szczególności w tym zakresie organ orzekający wziął pod uwagę treść pisma z dnia [...] marca 1947 r. adw. L. T. - drugiego z pełnomocników współwłaścicieli fabryki, który przekonywał w nim Wojewódzką Komisję do Spraw Upaństwowienia w K., że "(...) obszar gruntowy, na którym wznoszą się budynki fabryczne i zabudowania administracyjne, a zatem na którym mieści się całość obiektów, przeznaczonych organizacyjnie do produkcji przedsiębiorstwa, oznaczony jest nr hip. [...] i położony jest w S. przy ul. [...] nr [...] (...)" To stanowisko potwierdził w odwołaniu z dnia [...] czerwca 1947 r. od postanowienia Wojewódzkiej Komisji wspomniany wcześniej pełnomocnik właścicieli adw. L. Z. Tak więc w postępowaniu nacjonalizacyjnym, przed obiema instancjami, bezsporna była okoliczność, że budynek położony przy Al. [...] stanowił składnik przedsiębiorstwa organicznie z nim związany, bez którego przedsiębiorstwo to nie mogłoby normalnie funkcjonować. Wobec powyższego za bezpodstawne uznano próby skarżącego zmierzające do zmiany ustaleń poczynionych w tym zakresie w postępowaniu nacjonalizacyjnym m.in. przez jego spadkodawcę, reprezentowanego wówczas przez dwóch adwokatów, którzy nie negowali przynależności tego budynku do przedsiębiorstwa.

Wystąpienie z powyższym zarzutem organ uznał tym bardziej za niezrozumiałe, że sam A. K. w niniejszym postępowaniu przedstawił początkowo jako dowód "Spis Abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem m.st. Warszawy) 1931/1932 r.", który wskazuje, że fabryka armatur S. K. mieściła się przy ul. [...], natomiast po wydaniu decyzji przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. okoliczność tę zaczął negować i twierdzić, że ten budynek również (tzn. tak jak budynek przy Al. [...]) miał charakter mieszkalny.

Przy ocenie tej kwestii organ orzekający wziął również zgłoszone przez skarżącego: dokument w języku niemieckim pn. "Arbeitsbuch" (książeczka pracy) wystawiony na nazwisko V. K. oraz nadesłany przez O. K. przy piśmie z dnia [...] czerwca 2003r. dokument pochodzący z okresu okupacji p.n. "Zgłoszenie celem policyjnego stwierdzenia ludności" sporządzone na nazwisko: "G. K." oraz informację, zawartą w "Zgłoszeniu" z dnia [...] kwietnia 1948 r. dotyczącą miejsca zamieszkania kierownika Fabryki S. D. Wszystkie wyżej przytoczone dowody wskazują, zdaniem organu orzekającego, że osoby w nich wymienione posiadały miejsce zamieszkania w S. przy ul. [...]. Jak to wyżej zostało wykazane, w omawianym budynku znajdowało się jedno mieszkanie służbowe. Było ono zajmowane przez W. K. - jednego ze spadkobierców S. K. - i jego rodzinę, a po wojnie przez kierownika z ramienia Zarządu Państwowego - S. D. W ocenie organu orzekającego powyższe okoliczności nie przesądzają o braku związku tego budynku z przedsiębiorstwem. Oprócz wyżej już przytoczonych dokumentów wskazujących na charakter budynku przy ul. [...] organ orzekający wziął jeszcze pod uwagę pochodzący z okresu nacjonalizacji przedmiotowej fabryki: "Plan sytuacyjny budynków należących do Firmy [...] "[...]", położonych przy ul. [...] w S." sporządzony przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w S. Na planie tym budynek (Nr pol. [...]) oznaczony nr [...] jest opisany jako przeznaczony głównie na biura i magazyny, przy czym w suterynie znajdowało się mieszkanie dla służby, a na I piętrze było jedno mieszkanie służbowe. Budynek ten znajdował się w obrębie ogrodzenia fabrycznego, a firma nie posiadała innego budynku administracyjnego. Oprócz magazynów znajdowały się tu również: biuro techniczne, biuro handlowe i gabinet właściciela. Dokument ten w ocenie organu jest autentyczny i w pełni wiarygodny, z uwagi na okoliczność, że choć został sporządzony przez jednostkę państwową, to zgodnie z rzeczywistym stanem wskazywał, że budynek przy Al. [...] to "Dom mieszkalny", natomiast nie zawiera on takiej informacji w odniesieniu do wyżej opisanego budynku przy Al. [...].

Z tych wszystkich względów organ orzekający uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...],[...] - w zakresie upaństwowienia budynku położonego przy ul. [...] - nie jest obciążone ciężką wadą prawną uzasadniającą usunięcie jego części z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa.

Ponadto skarżący wniósł o uwzględnienie funkcji części zabudowań gospodarczych przynależnych do budynków mieszkalnych nr [...] i [...], w tym przede wszystkim garaży, które nie były związane z przedsiębiorstwem, ponieważ fabryka nie posiadała żadnego taboru samochodowego ani konnego, zarówno przed jak i po wojnie oraz w momencie upaństwowienia. Ten wniosek organ orzekający potraktował również jako wniosek ewentualny, na wypadek gdyby nie zapadła decyzja o stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w odniesieniu do całości przedsiębiorstwa.

Zdaniem organu administracji publicznej zarzuty skarżącego w tej części są nieuzasadnione, już choćby z tej racji, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedsiębiorstwo: [...] w S. posiadało środki transportu w postaci wozów. Wskazuje na to załącznik Nr [...] do protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. pn. "Uwagi i zarzuty", w których W. K. wraz z adw. L. Z. stwierdzili, że w spisach inwentarzowych brak jest m.in. "wozów, które były w fabryce w chwili objęcia Zakładu przez władze polskie, a stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa." Wozy te należały więc do fabryki i mogły być ustawiane w garażach. Ponadto, jak to wyżej wykazano, budynek przy ul. [...] - wbrew temu, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdzi skarżący - nie miał charakteru mieszkalnego.

Biorąc pod uwagę uznany za autentyczny i w pełni wiarygodny dokument w postaci "Planu sytuacyjnego budynków należących do Firmy [...], położonych przy ul. [...] w S." sporządzonego przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w S." uznano, że tylko jeden obiekt na nim zaznaczony był określony jako: "Budynek gospodarczy". Był to budynek nr [...] znajdujący się w obrębie nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2 położonej w S. przy ul. [...] (dawny Nr hip. [...]). Wobec powyższego twierdzenia o przeznaczeniu innych budynków położonych na terenie przedsiębiorstwa na potrzeby nie związane z funkcjonowaniem tegoż przedsiębiorstwa uznano za gołosłowne i nie znajdujące żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.

W tym stanie rzeczy organ orzekający nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa przy wydaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...] - [...],[...] - w zakresie upaństwowienia budynków gospodarczych związanych z budynkami przy ul. [...] - uzasadniającego usunięcie jego części z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa.

Wobec zaskarżenia przez [...] "[...]" w K. punktu II decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003r. ponownie rozpatrzono wniosek M. B. o ocenę orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. "w części dotyczącej przyjęcia na własność Państwa działki nr [...] i częściowo [...] o powierzchni 751,06 m2 wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym czteromieszkaniowym."

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału, przedmiotowe działki są położone w S. przy ul. [...]. Stanowiły one w momencie nacjonalizacji część nieruchomości oznaczonej Nr rep. hip. [...], której właścicielem był S. K.

W toku postępowania nacjonalizacyjnego spadkobiercy S. K. podnosili zarówno przed Wojewódzką Komisją do Spraw Upaństwowienia w K., jak i przed Główną Komisją w Warszawie, że nieruchomość przy ul. [...] w S. nie stanowiła części przedsiębiorstwa, będącego przedmiotem postępowania i żądali jej wyłączenia spod upaństwowienia.

Wojewódzka Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Katowicach postanowiła w dniu [...] czerwca 1947 r. przedstawić na zasadzie art. 3, ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. wniosek Ministrowi Przemysłu i Handlu o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa "wraz z budynkiem mieszkalnym położonym na terenie przedsiębiorstwa". Odnośnie tej kwestii "komisja stanęła na stanowisku, że budynek nr hip. [...], położony jest w obrębie fabryki, stanowi wraz z nią jedną gospodarczą całość i nie może bez szkody dla fabryki być wyłączony spod upaństwowienia."

Główna Komisja w postanowieniu z dnia [...] grudnia 1947 r. zatwierdzającym postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. odnośnie nieruchomości przy ul. [...] orzekła, że, jako stanowiącą część przedsiębiorstwa, użytkowaną bezpośrednio na potrzeby fabryki z mocy art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. podlega upaństwowieniu łącznie z przedsiębiorstwem".

Stanowisko Głównej Komisji było ostatecznie podstawą do wydania przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. (M.P. Nr [...], poz. [...]) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa: [...] - [...], S., [...].

Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] czerwca 1949 r. Zgodnie z załącznikiem Nr 1 (lp. 3) do tego protokołu - stanowiącego jego integralną część - wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przejęto nieruchomość położoną w S. przy ul. [...].

Zdaniem organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedmiotowa nieruchomość - posiadając charakter mieszkalny - nie stanowiła części przedsiębiorstwa. O powyższym świadczą następujące dokumenty:

1. Umowa sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1936 r., z którego wynika, że S. K. zamieszkiwał w S. przy "[...]".

2. Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1939 r., z którego wynika, że zostało ono sporządzone w "domu Nr [...] przy ul. [...] w S." i że zamieszkiwali w nim M. K. (wdowa po S. K.) i W. K.

3. Plan sytuacyjny budynków należących do [...] położonych przy ul. [...] w S.". Wynika z niego, że przedmiotowy budynek oznaczony nr [...] stanowi: "Dom mieszkalny 2-piętrowy; parter: świetlica, Rada Zakładowa, stowarzyszenia pracownicze; 1 piętro, 2 piętro mieszkania służbowe".

4. "Plan sytuacyjny budynków należących do Firmy [...] "[...]", położonych przy ul. [...] w S." sporządzony przez [...] Przedsiębiorstwo Państwowe Wyodrębnione w S. Przedmiotowy budynek jest w nim oznaczony nr [...] i określony jako "Dom mieszkalny dwupiętrowy."

5. "Spis Abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem m.st. Warszawy) 1931/1932 r.", który wskazuje, że fabryka armatur S. K. mieściła się przy ul. [...], natomiast jego mieszkanie mieściło się przy ul. [...].

Całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w postaci dokumentacji archiwalnej, która zdaniem organu orzekającego jest autentyczna i wiarygodna, jednoznacznie wskazuje, że budynek przy ul. [...] w S. posiadał charakter mieszkalny i jako taki w całości służył zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych licznej rodziny S. i M. K. Stan taki istniał w okresie międzywojennym, jak i po wojnie. Nieruchomość ta była usytuowana w bezpośredniej bliskości terenu fabrycznego położonego przy ul. [...] (Nr rep. hip. [...] i część Nr rep. hip. [...]), od którego jednak była odgrodzona płotem i posiadała oddzielne wejście. Przedsiębiorstwo posiadało osobny budynek administracyjny położony przy ul. [...]. Z przedmiotowej nieruchomości rodzina Kraupów została usunięta przez niemieckie władze okupacyjne. Po wojnie parter budynku został zajęty na potrzeby partii politycznych (PPS, PPR) oraz Rady Zakładowej - działających w nowoutworzonym przedsiębiorstwie państwowym [...] - natomiast dwa pozostałe piętra zamieniono na mieszkania służbowe kadry kierowniczej tego przedsiębiorstwa.

W ocenie organu orzekającego powyższy stan faktyczny nie pozwalał uznać, że przedmiotowa nieruchomość była częścią przedsiębiorstwa przemysłowego. Ponadto zauważono, że w ówczesnym porządku prawnym obowiązywały akty prawne normujące przejmowanie na własność Państwa nieruchomości miejskich o charakterze mieszkalnym, z których właściwe organy mogły w określonych okolicznościach korzystać.

Ponadto w ustawie nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. brak jest przepisu, który pozwalałby na przejęcie przez Państwo mienia nie należącego do przedsiębiorstwa objętego procesem upaństwowienia. Przepisów w/w ustawy nie można bowiem interpretować rozszerzająco, w sposób umożliwiający przejmowanie składników majątkowych nie należących do przedsiębiorstwa. Ustawa ta nie zawierała również jakiejkolwiek delegacji do odmiennego uregulowania zakresu nacjonalizacji, a w szczególności do objęcia nią własności nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi należącymi do właścicieli przedsiębiorstw. Brak było także definicji legalnej przedsiębiorstwa, dlatego też obowiązującą normę prawną w tym zakresie określał art. 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks Handlowy z dnia 26 czerwca 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwem był "zespół składników majątkowych obejmujący wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, a w szczególności [...] nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa." Jeżeli zatem przedmiotowa nieruchomość nie wchodziła w skład przedsiębiorstwa, to nie mogła być przedmiotem upaństwowienia.

Niezależnie od powyższego stwierdzono, że nie wydanie przez właściwego ministra orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, które ustalałoby ostatecznie, które ze składników majątkowych ujętych w protokole stanowią część składową w/w przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, stanowiło samo w sobie naruszenie prawa procesowego, a w szczególności przepisu § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62, ze zm.).

Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez [...] "[...]" Sp. z o.o. w K., w odniesieniu do rozstrzygnięcia dotyczącego nacjonalizacji nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., zawartego w punkcie II decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003r. uznano je za nietrafne.

W szczególności za nieprzydatne w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym orzeczenia z dnia [...] lutego 1948r. uznano nadesłane przez skarżącego kopie: wypisu z rejestru gruntów z 1993 r. oraz decyzji Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r., nr [...]. Zdaniem organu niczego również nowego do sprawy nie wniosły nadesłane kserokopie: stronic Monitora Polskiego, [...] Dziennika Wojewódzkiego, zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. (bez załączników) i pisma Ministerstwa Przemysłu Maszynowego, gdyż dokumenty te bądź informacje w nich zawarte znane były Ministrowi Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w dniu [...] maja 2003 r., tj. w dniu wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.

Z kolei argument, że z wykazu nieruchomości, które stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa z dnia [...] czerwca 1949 r., stanowiącego załącznik nr 1 do protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa (lp.3), wynika, że plac położony w S. przy Al. [...] nr [...] to plac pod budynkiem fabrycznym, a nie mieszkalnym, nie znajduje oparcia w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i przedstawionym wyżej i z tego powodu uznano go za bezpodstawny.

Ostatnim zarzutem skarżącego było twierdzenie że skoro siedziba przedsiębiorstwa [...][...] mieściła się przy Al. [...], to nieruchomość ta stanowiła również część przedsiębiorstwa przemysłowego. Także i ten zarzut jako nie znajdujący oparcia w pozostałym materiale dowodowym uznano za niezasadny, ponadto stwierdzono, że przepis art. 70 § 1 obowiązującego w okresie nacjonalizacji rozporządzenia P.R. z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks Handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502) stanowił ogólnie: "Gdy chodzi o jednoosobowego kupca rejestrowego, podlegają wpisowi do rejestru: imię i nazwisko kupca, firma, siedziba, przedmiot przedsiębiorstwa i okoliczności dotyczące zdolności kupca do działań prawnych, jak również zmiany powyższych danych. ,,Przepisy Kodeksu Handlowego nie normowały tej kwestii szczegółowo, pozostawiając decyzję o wyborze siedziby kupcowi rejestrowemu. Wynika stąd, że siedziba ta mogła być obierana dowolnie, nie musiała się znajdować na terenie przedsiębiorstwa. A zatem mogła znajdować się również w miejscu zamieszkania kupca rejestrowego lub w każdym innym miejscu (np. wynajętym od osób trzecich), co nie powodowało jeszcze, że dana nieruchomość stawała się częścią przedsiębiorstwa, jak podnosił skarżący.

Z tych względów uznano, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: [...][...], S., [...] - w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...] w S. (dawny lwh. [...] część) o powierzchni 751 m zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Dodano przy tym, że rozstrzygnięcie to dotyczy gruntu wyraźnie odgraniczonego od terenu fabrycznego wraz z położonym na nim budynkiem mieszkalnym przy ul. [...], tak jak na to wskazuje "Plan sytuacyjny budynków, należących do Firmy [...] "[...]", położonych przy ul. [...] w S.". Na gruncie tym w momencie nacjonalizacji znajdował się ponadto obiekt nr [...]: "Budynek gospodarczy".

Dzisiejsze oznaczenia ewidencyjno–geodezyjne oraz wieczysto–księgowe mogą na skutek przeliczeń stosowanych po II Wojnie Światowej różnić się od pierwotnych danych, zawartych w dokumentach archiwalnych, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, na której posadowiony był budynek mieszkalny przy al. [...] w S. Jednakże te kwestie, zdaniem organu orzekającego, będą mogły być przedmiotem rozważań na etapie realizacji wydanej decyzji lub też przy okazji oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r., nr [...].

Dla stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 14 lutego 1948 r. w tej części należało, zdaniem organu orzekającego - zgodnie z art. 156 § 2 Kpa -ocenić skutki prawne, jakie ono wywołało. W związku z tym stwierdzono, że utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż przez nieodwracalność skutków prawnych należy rozumieć sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot prawa lub podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa (wyrok NSA z 23 listopada 1987 r., sygn. akt I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81). Jednakże okoliczność, iż nieruchomość, której dotyczy decyzja, będąca przedmiotem oceny legalności w ramach art. 156 § 2 K.p.a., znajduje się w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, sama przez się nie oznacza, że decyzja administracyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. W ocenie NSA obciążenie nieruchomości prawem użytkowania wieczystego powstałym z mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) nie może stanowić negatywnej przesłanki dla stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej (wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 2498/98). Przewidziane w art. 2 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 29 września 1990 r. postanowienie, że uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich należy rozumieć w ten sposób, że w wyniku przekształcenia prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości w prawo użytkowania wieczystego i w prawo własności znajdujących się na niej budynków, innych urządzeń oraz lokali, uprawnienia osób trzecich zarówno obligacyjne, jak i rzeczowe nie zmieniają się (wyrok NSA z dnia 31 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA 1998/98). Przedmiotem rozważań w zakresie art. 156 § 2 Kpa mogą stanowić skutki prawne wywołane tylko przez decyzję nacjonalizacyjną, a nie przez późniejsze zdarzenia, które mogą być przedmiotem oceny w innym postępowaniu (wyrok NSA z 12 lutego 2001 r., sygn. akt IV SA 2722/98).

Oceniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście wyżej wskazanych poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że tego rodzaju skutki w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły.

Jak wynika z pisma Urzędu Miejskiego w S. z dnia [...] listopada 2000 r. (znak: [...]) aktualnie mienie przejętego przedsiębiorstwa stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] "[...]" Sp. z o.o. w K., ul. [...]. Podmiot ten nabył prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów nieodpłatnie na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r. (Nr [...]). Decyzja ta została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.).

Wobec faktu, że omawiana nieruchomość pozostaje aktualnie nadal własnością Skarbu Państwa, a prawo użytkowania wieczystego przysługujące [...] "[...]" Sp. z o.o. w K. zostało ustanowione nieodpłatnie, nie występują w niniejszej sprawie nieodwracalne skutki prawne podlegającej ocenie decyzji nacjonalizacyjnej (uchwała NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, publ. ONSA z 1997 r., z. 2, poz. 46). Skutki wywołane późniejszymi zdarzeniami prawnymi mogą stanowić przedmiot oceny w postępowaniu administracyjnym o ocenę legalności decyzji Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r.

W zakończeniu decyzji Ministra stwierdzono, że legitymacja prawna wnioskodawców oraz pozostałych stron postępowania została należycie udokumentowana poprzez przekazanie do akt sprawy odpowiednich postanowień o nabyciu praw do spadku.

Jest bowiem niespornym, że w toku postępowania mającego za przedmiot ponowne rozpatrzenie sprawy zmarła wnioskodawczyni M. B., w miejsce której w ramach sukcesji spadkowej do postępowania wstąpili: L. C. i S. W. B. Zmarła także N. K., po której spadek nabyli: J. K., W. K. i E. M., czyli osoby, które już wcześniej miały status stron w prowadzonym postępowaniu.

W tym stanie rzeczy oraz wobec bezzasadności zarzutów zawartych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy - organ orzekający nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosków [...] "[...]" Sp. z o.o. z/s, w K. oraz A. K.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. złożyli: [...] "[...]" Sp. z o.o. z/s w K. oraz A.K.

[...] "[...]" Sp. z 0.0. z/s w K." wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo, a w szczególności ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz wykonawcze wobec niej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, a także art. 156 § 1 K.p.a., . A. K., działający w imieniu wszystkich żyjących następców prawnych zmarłego dnia [...] lipca 1939 r. S. K., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt I, tzn. w takim zakresie, w jakim odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...], ul. [...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości, a także uchylenia - w takim samym zakresie - poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. Zaskarżonej decyzji, A. K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 przez ustalenie, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...], w zakresie upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości.

W skardze [...] "[...]" Sp. z o.o. po przedstawieniu trybu postępowania przy przejmowaniu na własność Państwa [...] - [...], S., [...] przypomniano, iż w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...], str. [...], z dnia [...] kwietnia 1948 r., dotyczącym przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, znalazła się wzmianka, że :"Nie podlegają przejęciu na własność Państwa parcele budowlane [...], [...] i budynek mieszkalny wraz z parcelą [...]." Zdaniem strony skarżącej wydając decyzję Minister Gospodarki i Pracy całkowicie pominął skutki faktyczne i prawne tego zapisu, przy czym skarżący nie wyjaśnił, na czym te skutki miałyby polegać. Ponadto skarżący stwierdził, iż z zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa wynika, że wszelkie procedury związane z trybem postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. zostały zachowane, w szczególności zaś została zachowana procedura, o której mowa w § 75 a tego rozporządzenia oraz procedura uregulowana w § 73 rozporządzenia (o czym ma świadczyć ogłoszenie zamieszczone w Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] kwietnia 1949 r.). Byli właściciele nie skorzystali z uprawnień przysługujących im na podstawie § 74 powołanego rozporządzenia, tzn. nie wnieśli uwag i zarzutów co do wielkości i zakresu przejmowanego majątku i zgodnie z § 75 ust. 3 rozporządzenia uzyskali stosowne odszkodowanie. Powołując się na protokół zdawczo-odbiorczy skarżący stwierdził, że przejęte zostały wszystkie znane stronom składniki majątkowe i zobowiązania przedsiębiorstwa, a nikt z byłych właścicieli ani przedstawicieli "przejmujących" nie miał wątpliwości, iż siedzibą Przedsiębiorstwa [...] - [...], jest S., Aleja [...]. Stąd skarżący wywodził, że przejęcie nieruchomości w S. przy Al. [...] nastąpiło zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, tak samo jak przejęcie nieruchomości położonych w S. przy Al. [...][...] i [...], zaś siedziba firmy w S., Al. [...], położona na określonej nieruchomości, stanowiła część przejętego przedsiębiorstwa przemysłowego. W zakończeniu skarżący podniósł, odwołując się do wypisu z rejestru gruntów z 1993 r., że decyzja Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nie daje podstaw do określenia obszaru nieruchomości zabudowanej, położonej w S. przy ulicy [...].

W uzasadnieniu skargi A. K., powołując się na wyrok SN z dnia 9 kwietnia 1992 r., sygn. akt III ARN 20/92, stwierdził, iż art. 3 ust. 1 lit. B nie wiąże skutku nacjonalizacyjnego z ściśle określoną liczbą pracowników zatrudnionych w określonej dacie, lecz daje podstawy do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, co jest możliwe wyłącznie po dokonaniu analizy majątku (rozmiarów) przedsiębiorstwa, jego sytuacji rynkowej i mocy "przerobowych", a nie po zbadaniu aktualnego stanu zatrudnienia. W związku z tym podniósł argument, iż zgodnie z § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa należało powołać biegłego do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, o co w piśmie z dnia [...] grudnia 1946 r. wnosił pełnomocnik spadkobierców S. K. Oceny takiej nie mogły zastąpić, zdaniem skarżącego, druki urzędowe i prywatne wykazujące stan zatrudnienia w przedsiębiorstwie, które - nawet gdyby były zgodne ze stanem rzeczywistym - nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, jaka liczbę pracowników zdolne jest zatrudnić to przedsiębiorstwo przy produkcji na jedną zmianę. Skarżący podniósł również, że w omawianym okresie powszechne było zatrudnianie przez zarządy komisaryczne nacjonalizowanych przedsiębiorstw pracowników w liczbie nie mającej żadnego związku ze zdolnościami przerobowymi tych przedsiębiorstw, często tylko w celu wywołania błędnego przekonania organów orzekających o nacjonalizacji o zaistnieniu przesłanki z art. 3 ust. 1 lit B. W związku z tym, zdaniem skarżącego, w istniejącej wówczas sytuacji nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania biegłych, a także błędna wykładnia art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowiły rażące naruszenie prawa z uwagi na to, że doprowadziły do zbadania innych przesłanek niż wymagane przepisami i wydania w oparciu o nie rozstrzygnięcia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej upaństwowienia przedsiębiorstwa pn. [...] - [...].

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki i Pracy wniósł o ich oddalenie.

W obszernym uzasadnieniu powtórzono argumentację użytą w zaskarżonej decyzji oraz odniesiono się do zarzutów podniesionych w skargach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił obie skargi i stwierdził, że przedmiotowa sprawa rozpatrywana była w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, a mianowicie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w szczególności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Jeżeli chodzi o stan prawny, w jakim badane są przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, Sąd wyraził pogląd, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa z dnia wydania decyzji, a na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa. Ten warunek w ocenie Sądu został w rozpatrywanej sprawie dochowany. W przypadku wad uzasadniających stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, to muszą to być wady o charakterze materialno-prawnym, tkwiące w samej decyzji administracyjnej. Nie mogą to być wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Z tej racji, że wady są w samej decyzji, postępowanie, w którym została ona wydana, może być prawidłowe pod względem prawnym, może ono natomiast być źródłem wadliwości decyzji ze względu na merytoryczne treści ustalone w stadium wstępnym lub stadium rozpoznawczym postępowania. Z punktu widzenia bytu prawnego decyzji wadliwej nie ma to jednak znaczenia, gdyż ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a nie poprzedzające ją postępowanie. Zdaniem Sądu stanowisko takie zajął w rozpatrywanej sprawie organ orzekający i uczynił to zgodnie z obowiązującą wykładnią przepisów K.P.A. regulujących stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.

Sąd zaakcentował, że w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej organ prowadzący to postępowanie ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 K.p.a., to znaczy, że nie może rozpatrywać sprawę co do jej istoty w granicach określonych orzeczoną decyzją, gdyż celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy dane orzeczenie dotknięte jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 K.p.a. W myśl powyższych zasad zdaniem Sądu I instancji podstawowym przepisem w rozpatrywanej sprawie jest art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), w związku z art. 6 ust. 1 tej ustawy, uzupełnionym przez przepis art. 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks Handlowy z dnia 26 czerwca 1934 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), określający pojęcie przedsiębiorstwa, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa - w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] - [...], S., [...]. Natomiast, zdaniem Sądu zdecydowanie mniejsze (jeżeli w ogóle) znaczenie w rozpatrywanej sprawie mają przepisy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62).

Sąd wskazał, że w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. powołano art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, w myśl którego za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione w pkt A (pomijającym fabryki armatur i brązów fosforowych), jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Spod działania tego przepisu wyłączono przedsiębiorstwa robót budowlanych oraz instalacyjnych bez względu na ilość pracowników, którą zdolne są zatrudnić. Ponadto w tym przepisie zawarto delegację dla Rady Ministrów do podwyższenia dolnej granicy 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym. Rada Ministrów skorzystała z tej delegacji wydając rozporządzenie z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. z 1947 Nr 2, poz. 7), które nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W ocenie Sądu I instancji z przedstawionego przepisu jednoznacznie wynika, że podstawowym kryterium przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa była zdolność zatrudnienia na jedną zmianę granicznej wielkości 50 pracowników. W przypadku przedsiębiorstwa pn. [...] - [...], S., [...] Minister, na podstawie przedstawionych dowodów o różnym charakterze, pośrednich i bezpośrednich, uznał przekroczenie granicznej wielkości zatrudnienia za jednoznacznie udowodnione. Natomiast skarżący – A. K. negował ten fakt wielkości zatrudnienia w Fabryce, nie przedstawiając w istocie przekonywujących dowodów i kwestionując samą zasadę. Stwierdził on bowiem, iż art. 3 ust. 1 lit. B nie wiąże skutku nacjonalizacyjnego z ściśle określoną liczbą pracowników zatrudnionych w określonej dacie, lecz daje podstawy do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, co jest możliwe wyłącznie po dokonaniu analizy majątku (rozmiarów) przedsiębiorstwa, jego sytuacji rynkowej i mocy "przerobowych", a nie po zbadaniu aktualnego stanu zatrudnienia. W związku z tym podniósł argument, iż zgodnie z § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa należało powołać biegłego do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, o co w piśmie z dnia [...] grudnia 1946 r. wnosił pełnomocnik spadkobierców S. K. Oceny takiej nie mogły zastąpić, zdaniem skarżącego, druki urzędowe i prywatne wykazujące stan zatrudnienia w przedsiębiorstwie, które - nawet gdyby były zgodne ze stanem rzeczywistym - nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, jaką liczbę pracowników zdolne jest zatrudnić to przedsiębiorstwo przy produkcji na jedną zmianę. W odpowiedzi na ten zarzut podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] grudnia 1947 r. Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw utrzymała w mocy postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu i Handlu, w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa, wskazując w uzasadnieniu, iż "nawet wnoszący zarzuty nie twierdzi, by przedsiębiorstwo nie mogło zatrudniać 50 pracowników na jedną zmianę, a zatem powołanie biegłych na ustalenie tej bezspornej okoliczności było bezcelowe". Odpowiadając zaś na zarzut naruszenia przepisów proceduralnych stwierdzono, że nawet ewentualne naruszenie przepisów w postępowaniu nacjonalizacyjnym, nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada tkwi nie w postępowaniu, lecz w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Jak wyżej wskazano, w tego typu przypadkach nie chodzi bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie

prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

W rozpatrywanej sprawie, w kwestii granicznej wielkości zatrudnienia stanowiącej przesłankę nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa, Sąd I instancji podzielił stanowisko Ministra zajęte w zaskarżonej decyzji. Również kontrolując pkt II rozstrzygnięcia organu administracji publicznej w którym stwierdzono nieważność powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ul. [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta wraz z wymienionym przedsiębiorstwem na własność Państwa, Sąd podzielił zasadność stwierdzenia, że przejęcie tej nieruchomości na własność Państwa zostało dokonane z rażącym naruszeniem przepisu art. 3 ust. 1 lit. B powołanej ustawy.

Odnosząc się do kwestii własności zabudowanej nieruchomości o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta na własność Państwa na podstawie wspomnianego orzeczenia z 1948 r. wraz z wymienionym przedsiębiorstwem Sąd uznał, że organ orzekający trafnie odwołał się - ustalając zakres nacjonalizacji w przypadku przedmiotowego przedsiębiorstwa - do art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, a w kwestii definicji przedsiębiorstwa - do art. 40 Kodeksu handlowego. Na gruncie tych przepisów bez wątpienia stwierdzono przejęcie przedmiotowej nieruchomości, nie wchodzącej w skład majątku przedsiębiorstwa i służącej wyłącznie rodzinie właściciela Fabryki, z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Sądu tutaj wyraźnie wada leżała w samej decyzji, w jej treści, która wykroczyła poza granice upoważnienia ustawowego. Nie można bowiem w drodze decyzji nacjonalizacyjnej przejąć na własność Państwa składników majątkowych - "nieruchomego i ruchomego majątku i wszelkich praw" – jeżeli wykraczają one poza pojęcie przedsiębiorstwa. Zasada ta nie mogła mieć jednak zastosowania w odniesieniu do nieruchomości położonej przy ulicy [...], gdyż powołane i znajdujące się w aktach dowody wskazały na ścisłe funkcjonalne ("organiczne") i prawne związanie tej nieruchomości z pozostałymi obiektami fabrycznymi.

Nie stwierdzając innych uchybień, które Sąd winien uwzględnić z urzędu Sąd I instancji obie skargi oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.).

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesione zostały dwie skargi kasacyjne i to:

przez A. K. i przez [...] "[...]" Sp. z o.o.

Skarga kasacyjna A. K. zaskarża wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w tej części w jakiej oddalono jego skargę i zarzuca rozstrzygnięciu iż zostało ono wydane w warunkach:

1/ naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") i art. 135 p.p.s.a. polegające na niestwierdzeniu nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I rozstrzygnięcia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości (pkt I rozstrzygnięcia), pomimo wydania obu w/w decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. z naruszeniem § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62) w zw. z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.) i w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz z naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.),

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. polegające na

- nieuchyleniu zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I rozstrzygnięcia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości (pkt I rozstrzygnięcia), pomimo wydania obu w/w decyzji z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. z naruszeniem § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62) w zw. z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.) - co stanowi naruszenie przez organy administracji przepisu postępowania (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I rozstrzygnięcia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości (pkt I rozstrzygnięcia), pomimo wydania obu w/w decyzji z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.),

d) art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a., polegające na:

- niewyjaśnieniu, czy przesłanką zastosowania art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.) jest ocena zdolności przedsiębiorstwa do zatrudniania przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników, czy też ocena, czy stan zatrudnienia przy produkcji w przedsiębiorstwie na jedną zmianę przekracza liczbę 50 pracowników,

- niewyjaśnieniu, czy zgodnie z § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62), Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw miała obowiązek powołania biegłych w razie złożenia wniosku o ich powołanie przez właściciela przedsiębiorstwa,

- niewyjaśnieniu, dlaczego zdaniem Sądu I instancji powołane i znajdujące się w aktach dowody wskazały na ścisłe funkcjonalne i prawne związanie całości nieruchomości budynkowej przy ul. [...] z pozostałymi obiektami fabrycznymi,

- niewyjaśnieniu, czy zachodziło ścisłe funkcjonalne i prawne związanie pomieszczeń stajni, bryczek i garażów oraz pomieszczeń gospodarczych oznaczonych na planie sytuacyjnym w aktach sprawy numerami [...], [...], [...] i [...] z pozostałymi obiektami fabrycznymi.

2/ naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię, tj. przez przyjęcie, że pojęcie zdolność przedsiębiorstwa do zatrudniania przy produkcji na jedną zmianą więcej niż 50 pracowników" oznacza to samo, co zatrudnianie przy produkcji w przedsiębiorstwie na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników",

b) przepisu art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 Nr 3, poz. 17 ze zm.) poprzez uznanie, że został on właściwie zastosowany przez organy administracji, tj. przez uznanie, że ocena zdolności przedsiębiorstwa do zatrudniania przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników nie wymagała przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych,

c) przepisu § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62) poprzez jego błędną wykładnię, tj. przez uznanie, że Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw nie ma obowiązku powołania biegłych pomimo złożenia wniosku o ich powołanie przez właściciela przedsiębiorstwa,

d) przepisu § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62) poprzez uznanie, że został on właściwie zastosowany przez organy administracji, tj. przez uznanie, że ocena zdolności przedsiębiorstwa do zatrudniania przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników nie wymagała wiadomości specjalnych i przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych,

e) przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię, tj. przez uznanie, że - aby stwierdzić nieważność decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa - należy ustalić, że wada tkwi nie w postępowaniu, lecz w samej decyzji.

W konkluzji skarżący wnosił o:

1/ zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a) stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I rozstrzygnięcia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], tj. w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości oraz

b) stwierdzenie nieważności poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...] , [...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości (pkt I rozstrzygnięcia) oraz

c) zwrot kosztów postępowania zgodnie z przepisami odrębnymi,

albo o:

2/ zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

a) uchylenie decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. znak [...] w części dotyczącej utrzymania w mocy pkt I rozstrzygnięcia decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], tj. w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości oraz

b) uchylenie poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2003 r. znak [...], w zakresie, w jakim decyzją tą odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] - [...],[...] co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości (pkt I rozstrzygnięcia) oraz

c) zwrot kosztów postępowania zgodnie z przepisami odrębnymi.

Ewentualnie skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w części, w jakiej oddalono skargę A. K., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zwrot kosztów postępowania zgodnie z przepisami odrębnymi.

Natomiast skarga kasacyjna [...] "[...]" Sp. z o.o. zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art.156 § 1 ust.2, polegającą na przyjęciu, "że przejęcie nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 metrow kwadratowych położonej w S. przy ul. [...] /dawny Nr hip. [...]/ na własność Państwa dokonane zostało z rażącym naruszeniem przepisu art.3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz. U. Nr 3 ,poz. l7/, w związku z Art. 6 ust.1 tej ustawy ,uzupełnionym przez przepis art. 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej -Kodeks Handlowy z dnia 26.06.1934, określający pojęcie przedsiębiorstwa, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r skutkującego nieważnością tego orzeczenia w rym zakresie jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

We wnioskach skarżące Zakłady wnosiły o:

1/ uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej skargę skarżącego i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania lub jego zmianę poprzez uwzględnienie skargi skarżącego z dnia [...].01.2005 na decyzje Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...].12.2004 Nr [...]

2/ zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

Pismem z dnia [...].10.2008 r. [...] "[...]" Spółka z o.o. w K. cofnęły skargę kasacyjną co spowodowało, że Naczelny Sąd Administracyjny dnia 7 stycznia 2009 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

W toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zmarli następujący uczestnicy postępowania: F. K. ([...].06.2006), W. K. ([...].11.2006), T. N. ([...].12.2007), D. P. ([...].09.2008). W miejsce zmarłych uczestników, po przeprowadzeniu odpowiednich postępowań przed sądami polskimi i sądem francuskim wstąpili ich następcy prawni i to: V. K., E. K., A. K., E. P.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez Sąd I instancji w szczególności art. 145 § 1 pkt 2, 145 § 1 pkt 1 lit. c, 135, 141 § 4 zd. 1 P.p.s.a są chybione. W świetle art. 174 P.p.s.a nie jest możliwe formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa poprzez jego niezastosowanie, a w istocie tak zostały sformułowane zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a, a Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia tylko wtedy gdy zachodzą przyczyny określone w K.P.A lub w innych przepisach.

W odniesieniu do prawa procesowego, tylko niektóre przypadki mogą być kwalifikowane jako rażące.

I tak za rażące ich naruszenie należy uznać zupełne zignorowanie czy też nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych, ograniczanie uprawnień strony, naruszenie zasady dwuinstancyjności, uchylenie decyzji ostatecznej bez zgody strony.

W postępowaniu o stwierdzeniu nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, prowadzonym na wniosek byłych właścicieli, czy ich następców prawnych obowiązują przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania wyjaśniającego z odrębnościami dla trybów nadzwyczajnych. W związku z powyższym należy stosować zasady przewidziane w K.P.A., umożliwić stronom czynny udział w postępowaniu, zapewnić prawo wypowiedzenia się do dowodów, jednakże istotą decyzji jest rozstrzygnięcie wyłącznie co do nieważności decyzji poddanej kontroli, a nie rozstrzyganie co do istoty sprawy. W tej mierze Sąd prawidłowo ocenił przeprowadzone postępowanie przez Ministra Gospodarki i Pracy i odniósł się do poczynionych ustaleń.

Poddanemu kontroli Sądu I instancji rozstrzygnięciu nie można zarzucić rażącego naruszenia norm proceduralnych, bowiem jak wyżej wykazano, w postępowaniu Minister Gospodarki i Pracy norm postępowania nie naruszył.

Natomiast istotnym było w niniejszej sprawie, czy prowadząc w trybie nadzwyczajnym kontrolę decyzji – orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własności Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą [...] – [...] S. Al. [...] – Minister Gospodarki i Pracy w decyzji z [...].12.2004 r. zasadnie w pkt I swojej decyzji nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa.

Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. z 1946 r. nr 3 poz. 17 ze zm.) w art. 3 ust. 1 lit. "B" dawała podstawę przejęcia przedsiębiorstw przemysłowych nie wymienionych w lit. "A" tegoż artykułu, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

Kontroli Sądu I instancji skarżonej decyzji w kontekście tak brzmiącego przepisu nie można zarzucić wadliwości. Dotyczy ona analizy zgromadzonego materiału dowodowego, zarówno przez Ministra Przemysłu i Handlu w 1948 roku, jak i oceny tego materiału w postępowaniu nieważnościowym. Organ administracyjny przytoczył zarówno dowody zgromadzone przez Ministra Przemysłu i Handlu z urzędu jak i przedstawione przez właściciela przedsiębiorstwa. Dowody te wskazywały jednoznacznie, że przejmowane przedsiębiorstwo zatrudniało więcej niż 50 pracowników. W tym kontekście zupełnie zbędną jest polemika skargi kasacyjnej, że przepis art. 3 ust. 1 lit. "B" mówi "o zdolności zatrudnienia", a nie faktycznym zatrudnieniu. Brzmienie tak sformułowanego przepisu miałoby znaczenie w sytuacji, gdyby podstawą przyjęcia ilości zatrudnionych byłoby wyłącznie twierdzenie organu administracji publicznej na użytek postępowania o przejęciu przedsiębiorstwa, że zatrudnienie przekracza 50 pracowników na jedną zmianę. Jednakże w postępowaniu nieważnościowym stwierdzono, że ustalenia dotyczące ilości zatrudnionych pochodzą z różnych źródeł, i dotyczą oceny na przestrzeni pewnego okresu czasu.

Toteż chybionym jest zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 3 ust. 1 lit. "B" ustawy z 3.01.1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, bowiem wnioskowanie logiczne pozwala na uznanie, że skoro na przestrzeni lat faktyczne zatrudnienie przekraczało 50 osób, to oznacza, że zakład miał zdolność zatrudnienia pracowników powyżej 50 na jedną zmianę. Nie można również podzielić trafności zarzutu naruszenia § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. z 1947 nr 16 poz. 62 ze zm.).

W przytaczanym w skardze kasacyjnej przepisie - § 43 ust. 1 – który wbrew zarzutom skargi nie jest przepisem prawa materialnego lecz proceduralnego, mówi się o potrzebie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania biegłych w sprawach wymagających wiadomości specjalnych.

Wykładnia językowa przepisu pozwala na stwierdzenie, że w postępowaniu nie stosowano opinii biegłych w klasycznym rozumieniu art. 84 K.P.A. lecz dopuszczano dowód z przesłuchania biegłych w sprawach wymagających wiadomości specjalnych np. określenia nazewnictwa urządzeń technicznych. Toteż nie można podzielić wywodów skargi kasacyjnej, że ocena ilości zatrudnionych wymagała wiadomości specjalnych i prowadzenia dowodu "z przesłuchania biegłych". Przechodząc wreszcie do oceny zarzutu skargi kasacyjnej iż Sąd I instancji wadliwie uznał, że rażące naruszenie prawa może dotyczyć wyłącznie przepisów prawa materialnego – należało stwierdzić, że zarzut ten jest zasadny.

Przesłanka rażącego naruszenia prawa może dotyczyć zarówno przepisów materialnych, procesowych jak i ustrojowych (vide: wyrok NSA z 8.08.1986 r. SA/Wr 370/86 czy też poglądy doktryny E. Smoktunowicz, D. Kijowski, J. Mieszkowski – Postępowanie administracyjne ... s. 563). Należy jednak zauważyć, że zarówno orzecznictwo sądów administracyjnych jak i poglądy doktryny ulegały w tym względzie zmianie. Jednak aktualna wykładnia pojęcia rażącego naruszenia prawa wskazuje, że tylko niektóre przypadki naruszenia prawa procesowego mogą być kwalifikowane jako rażące. W tym przedmiocie należy przytoczyć tezę wyroku NSA w sprawie II GSK 600/08 Lex nr 475235 w której stwierdzono, że "Posłużenie się przez ustawodawcę w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieostrym pojęciem rażącego naruszenia prawa wymaga szczególnej staranności w budowaniu tezy, że naruszenie jasnych w treści norm proceduralnych jest rażącym naruszeniem prawa. O ile bowiem w przypadku prawa materialnego teza ta w zasadzie nie jest kwestionowana to w odniesieniu do prawa procesowego, chociażby z uwagi na istnienie trybu wznowienia, tylko niektóre przypadki mogą być kwalifikowane jako rażące".

Przykłady tych przypadków podano wyżej, jednakże należy stwierdzić, że skarga kasacyjna nie wykazała aby w decyzji kontrolowanej przez Sąd I instancji do rażącego naruszenia przepisów postępowania doszło.

Z powyższych względów mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyroku Sądu I instancji – na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiocie orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów od A. K. na rzecz organu. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wprowadzając w postępowaniu kasacyjnym zasadę odpowiedzialności finansowej za wynik postępowania, ustawodawca zmierzał do ograniczenia wnoszenia skarg kasacyjnych nieuzasadnionych.

W rozpoznawanej sprawie – z uwagi na jej charakter i wynik postępowania administracyjnego należy stwierdzić, że wskutek pierwotnie częściowo wadliwego rozstrzygnięcia organów administracyjnych zaszła potrzeba częściowej weryfikacji decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym, poddanym kontroli sądów obu instancji, a strona, której racje zostały uwzględnione co do części rozstrzygnięcia ma uzasadnione prawo do żądania weryfikacji całości orzeczenia, tym bardziej, że do wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia z 1948 roku doszło w innych niż obecnie warunkach ustrojowych.