Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 449/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-05-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: odmówiono zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata
Powołane przepisy: article: Art. 245 , art. 246 par. 1, art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 658
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym : Przewodniczący : Sędzia WSA Bożenna Blitek po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. S. na pismo Rektora Akademii z dnia 23 lutego 2015 r. Nr [...] postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata


UZASADNIENIE

W dniu 25 listopada 2015 r. (data prezentaty Sądu) skarżąca A. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a jej dochód wynosi 0 zł. Równocześnie skarżąca podała, że ponosi koszty przejazdów oraz związane z funkcjonowaniem w codziennym życiu: ubrania, wyżywienie itp.

Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 449/15 referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie wykazała ona zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżąca wniosła sprzeciw.

Pismem z dnia 17 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącą o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie faktów, z których wynika, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata; udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, w tym o wysokości czynszu, opłat za energię elektryczną, gaz, telefon oraz innych opłat; podanie, czy pracuje, a jeżeli nie to o przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu jej statusu osoby bezrobotnej; podanie, czy korzysta z pomocy społecznej, a jeżeli tak to o przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu jej zasiłków; podanie czy uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 25 marca 2016 r., jednak nie udzieliła ona na nie odpowiedzi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

W sprawach prowadzonych przed sądami administracyjnymi podstawy przyznania prawa pomocy określa ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), a w szczególności:

"Art. 245. § 1. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

§ 2. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 3. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

§ 4. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej."

"Art. 246. § 1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny."

Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej im przez profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.

Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że Sąd nie mógł rozpoznać wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, gdyż skarżąca nie wykazała, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała jedynie, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a jej dochód wynosi 0 zł. Uznając powyższe informacje za niewystarczające Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącą w piśmie z dnia 17 marca 2016 r. o uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanie dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Za niewiarygodne Sąd uznał bowiem twierdzenia skarżącej, że nie uzyskuje żadnego dochodu, gdyż względy doświadczenia życiowego nie pozwalają przyjąć, że skarżąca jest w stanie egzystować bez jakichkolwiek środków finansowych. Poza tym w twierdzeniach skarżącej występują sprzeczności, gdyż z jednej strony twierdzi ona, że jej dochód wynosi 0 zł, a z drugiej podaje, że ponosi koszty przejazdów oraz związane z funkcjonowaniem w codziennym życiu: ubrania, wyżywienie itp. Pojawia się więc pytanie skąd skarżąca uzyskuje środki finansowe na zaspokojenie swoich codziennych potrzeb. Skarżąca nie udzieliła jednak odpowiedzi na wezwanie Sądu oraz nie nadesłała wymaganych dokumentów. W związku z powyższym Sąd nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, gdyż nie był w stanie ustalić jej rzeczywistej sytuacji majątkowej.

W postanowieniu z dnia 21 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 118/14 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy."

Biorąc to pod uwagę oraz uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżąca nie złożyła niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej i nie udokumentowała podnoszonych we wniosku okoliczności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu dotychczasowym zgodnie z treścią art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2015 r. poz. 658).