Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1829/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia specjalnego: - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2009 r., odmawiającą G. S. przyznania świadczenia specjalnego. Decyzję wydano na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje:

G. S., urodziła się w [...] roku. W dniu 10 maja 2009 r. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie jej świadczenia specjalnego, wyższego niż przewidziano w ustawie. Wniosek (pismo z dnia 10 maja 2009 r. i dalsze pisma) motywowała tym, iż świadczenie specjalne umożliwiłoby jej przejście na emeryturę w bieżącym roku, w trybie szczególnym, ze względu na szczególne zdarzenia losowe oraz jej działalność opozycyjną w obronie nauczycieli legitymujących się wykształceniem [...] ([...]), zatrudnionych na podstawie mianowania. Uważa, że obecne przepisy prawne dyskryminują ją jako obywatelkę, pracownika i matkę. W tym roku ukończy [...] lat, będzie miała 30 lat pracy w zawodzie nauczyciela przedszkola i nie może nabyć prawa do wcześniejszej emerytury. Jednocześnie wychowała troje dzieci. Najmłodszy syn, który w tym roku pisał maturę i zdaje na studia, wymaga diety bezglutenowej od 2 roku życia i ma orzeczenie o umiarkowanej niepełnosprawności od 5 roku życia. Wnioskodawczyni podniosła, że syn nie korzysta ze wsparcia samorządu terytorialnego i nie otrzymuje żadnej pomocy stypendialnej. Córka w ubiegłym roku zdała maturę, obecnie studiuje zaocznie, nie pracuje. Twierdzi, że nie ma możliwości zatrudnienia jej na etat mimo, że uczestniczyła w wymianie kulturalnej w ramach UE i pisała przewodnik [...], zaś wcześniej jako uczennica ukończyła [...] i zdobywała doświadczenie w [...]. Wnioskodawczyni podniosła, że córka również nie otrzymała żadnej pomocy ze strony władz miasta [...]. Uważa, że miasto skutecznie blokuje wszelką pomoc rodzinie. Czuje się kilkukrotnie karana za brak studiów wyższych. Twierdzi, że im dłużej pracuje, tym mniej zarabia. Doświadcza wyobcowania w swoim środowisku. Prosiła władze miasta [...], aby w swoim budżecie zagwarantowały kwoty na zmniejszenie dysproporcji płacowych dla nauczycieli mianowanych po [...]. Nie doceniono jej praktyki zawodowej, pracy społecznej oraz osobistego zaangażowania w obronę praw i godności nauczycieli mianowanych po [...]. Ma żal, że w miejsce wcześniejszych emerytur zostały uchwalone świadczenia przedemerytalne, które są dla niej krzywdzące. Podniosła, że nie stać jej nawet na wyjazd do najstarszego syna, który po odbyciu służby wojskowej wyjechał do [...] w poszukiwaniu pracy. Wnioskodawczyni twierdzi, że ma z nim kontakt telefoniczny i listowny, oraz że przesyła mu lekarstwa.

Wnioskodawczyni w dniu [...] r. ukończyła dwuletnie Studium [...]. Jej przebieg pracy zawodowej to:

1. [...];

2. [...];

3. [...];

4. [...];

5. [...];

6. [...];

7. [...];

8. [...].

W wyniku zmiany ustawy – Karta Nauczyciela w dniu [...] października 2000 r. G. S. nadano stopień nauczyciela mianowanego. Wnioskodawczyni do 2006 r. nie uzupełniła swojego wykształcenia do przynajmniej dyplomu licencjata i dlatego została zakwalifikowana do najniższej grupy – [...], zaś od [...]września 2006 r. jej wynagrodzenie zasadnicze uległo obniżeniu. Od 2006 r. wnioskodawczyni bezskutecznie domaga się wyrównania za przepracowane lata, twierdząc, że jest najniżej zaszeregowanym nauczycielem mianowanym.

Wnioskodawczyni czuje się pokrzywdzona, gdyż – jak twierdzi – samorząd terytorialny prowadzący przedszkole nie zabezpieczył żadnych środków do wyrównania powstałych w wyniku reformy dysproporcji płacowych. Podała, że obecnie otrzymuje pensję minimalną w wysokości [...] zł + 20% wysługi, bez dodatków, które samorząd lokalny wstrzymał. Swoje stanowisko wnioskodawczyni wielokrotnie przedstawiała w samorządzie ([...]) oraz w Kancelarii Prezydenta RP, Kancelarii Sejmu, Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwie Edukacji Narodowej, a także Europejskiemu Rzecznikowi Praw Obywatelskich. Wnioskodawczyni nadesłała potwierdzenie swojego udziału w całodziennym strajku pracowników oświaty zorganizowanym przez ZNP. Wynika z niego, iż wnioskodawczyni od [...] r. pełniła funkcję prezesa oddziału NSZZ [...] w [...].

Wnioskodawczyni podała, iż w 2004 r. przystąpiła do egzaminów wstępnych do [...] w O. na kierunek: [...]. Twierdzi, że zdała egzaminy wstępne jednak studiów nie rozpoczęła z uwagi na utratę, tzw. "drożności" – zbyt długi okres czasu upłynął od czasu obrony dyplomu ukończenia [...] do egzaminu. W miejsce 3-letnich studiów uzupełniających magisterskich drugiego stopnia zaproponowano jej 4-letnie studia magisterskie. Podała, że nie mogła ich podjąć z uwagi na opiekę nad chorym synem.

G. S. bezskutecznie występowała do Urzędu Miasta [...], by utworzono w [...] rok studiów dla przedszkolanek. Przez wszystkie ostatnie lata walczyła o uznanie [...] na równi z dyplomem licencjata. Zdaniem wnioskodawczyni samorząd terytorialny dyskryminował nauczycieli po [...] i uniemożliwiał im zdobycie wyższego wykształcenia. Podała, że w czasach jej młodości reglamentowano studia dla swoich zaufanych nauczycieli. Twierdzi, iż dwukrotnie miała zablokowany dostęp do nauki (nie dano zgody, zatrzymano dokumenty), była poniżana, blokowano jej dostęp do nauki, ukarano dyscyplinarnie w Wydziale Edukacji w [...]. Jednakże wnioskodawczyni nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powyższe informacje.

Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. zostało oddalone powództwo G. S. przeciwko Przedszkolu nr [...] w [...] o wynagrodzenie. Sąd zważył, że wnioskodawczyni otrzymywała wynagrodzenie zgodne z obowiązującymi przepisami.

Starania wnioskodawczyni w zakresie przyznania jej świadczenia specjalnego zostały poparte przez Kierownika Biura Terenowego NSZZ [...] Regionu [...] w [...] oraz Przewodniczącą Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ [...] Pracowników Oświaty – Panią U. G..

Sekretariat Prezesa Rady Ministrów wystąpił do Przewodniczącej Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ [...] Pracowników Oświaty z prośbą o sprecyzowanie zasług wnioskodawczyni na tle wprowadzonej w życie reformy systemu oświaty. W swojej odpowiedzi Przewodnicząca podniosła, że wnioskodawczyni nie była internowana, nie posiada wybitnych odznaczeń, ale jej zdaniem, swoją postawą i zaangażowaniem zasługuje na przyznanie jej świadczenia specjalnego. Uważa ona, że wnioskodawczyni walczyła w słusznej sprawie o godność człowieka, gdyż starała się o poprawę warunków finansowych innych nauczycieli mianowanych, którzy tak jak ona stracili 200 zł miesięcznie. Przewodnicząca w żaden sposób nie odniosła się do idei wprowadzonej w 2000 r. reformy systemu oświaty i świadomego nieuzupełnienia przez wnioskodawczynię wykształcenia do poziomu przynajmniej licencjata, aż przez 6 lat obowiązywania przejściowych przepisów ochronnych.

Z pisma Związku Nauczycielstwa Polskiego z dnia [...] lipca 2006 r. wynika, iż wnioskodawczyni dobrowolnie zrezygnowała z członkostwa w organizacji pomimo obniżenia na jej prośbę miesięcznej składki członkowskiej do wysokości 1 zł. Członkiem ZNP pozostawała od [...] r. do [...] r.

Wnioskodawczyni wskazywała, iż w [...] wobec niej wytworzyła się atmosfera niechęci, a nawet wrogości. Występowała o przyznanie stypendium szkolnego dla uczących się dzieci i otrzymała odmowę. Zdaniem G. S. stypendium nie było ogólnodostępne i było ograniczone nierealnym kryterium dochodowym. Dlatego odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. i zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta [...] została uchylona, a stypendia stały się ogólnodostępne. Zarówno syn jak i córka uzyskali prawo do stypendium szkolnego na okres od 1 stycznia do 31 marca 2006 r. w wysokości [...] zł miesięcznie dla każdego z nich w formie refundacji poniesionych kosztów na cele edukacyjne. Uważa, że jej zaangażowanie w życie [...] rzutuje na otrzymywane odmowy pomocy społecznej (decyzją z dnia [...] października 2005 r. Prezydent Miasta [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania dodatku mieszkaniowego).

Z nadesłanego zaświadczenia Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny wnioskodawczyni wynika, iż w roku podatkowym 2007 dochód ten wyniósł [...] zł, zaś w 2002 r. był niemal dwukrotnie wyższy, tj. [...] zł. Na spadek dochodów wpłynęła utrata pracy przez męża wnioskodawczyni.

G. S. wyjaśniła, iż po utracie przez męża pracy, rodzina sprzedała mieszkanie w [...] i kupiła dom na wsi. Rodzina posiada 1,5 ha gospodarstwo rolne. Mąż wnioskodawczyni jest ubezpieczony w KRUS. Uzyskiwane plony sprzedaje na pobliskim targu.

Wnioskodawczyni przedstawiła dokumenty potwierdzające, iż syn dwukrotnie skorzystał z dofinansowania do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym, oraz że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane okresowo do 31 października 2009 r. Z pozytywnej opinii wychowawcy syna wynika, że jest on uzdolniony plastycznie, zamierza podjąć studia na Wydziale Architektury na Politechnice [...]. Wnioskodawczyni ma przyznany dla syna zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł miesięcznie, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w kwocie [...] zł miesięcznie, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [..] zł miesięcznie, jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...] zł oraz dodatek na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem dziecku dojazdu do szkoły w kwocie [...] zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie nadesłała żadnego dokumentu potwierdzającego wysokość jej aktualnego wynagrodzenia. Ostatnim dokumentem w tym zakresie jest pismo Dyrektora Przedszkola nr [...], wskazujące, iż z dniem 1 stycznia 2008 r. ustalono wysokość wynagrodzenia miesięcznego wnioskodawczyni w łącznej kwocie [...] zł (wraz z dodatkami w kwocie [...] zł obowiązującymi do końca sierpnia 2008 r.). Miesięczne wydatki rodziny G. S. oszacowała na kwotę ok. [...] zł.

Wnioskodawczyni nadesłała również szereg dokumentów potwierdzających jej starania w zakresie uzyskania jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, jaki miał miejsce w dniu [...] r. Tego dnia we wczesnych godzinach rannych wpadła do niezabezpieczonej studzienki na terenie przedszkola, w którym pracowała. Doznała wówczas złamania łopatki lewej, główki kości promieniowej lewej i złamania obojczyka lewego. Komisja Lekarska orzeczeniem z dnia [...] maja 2005 r. ustaliła, że skutki wypadku przy pracy nie spowodowały u poszkodowanej żadnego stałego ani długotrwałego uszczerbku na zdrowiu i ZUS odmówił odszkodowania. Od decyzji ZUS wnioskodawczyni odwołała się do Sądu, ale wyroku w tej sprawie nie nadesłała. W uzupełniającym piśmie wskazała, że w listopadzie 2008 r. doznała urazu lewej nogi i była unieruchomiona przez wiele tygodni. W marcu 2009 r. doznała powtórnego urazu tej samej nogi. Podała, iż porusza się o kulach.

Z informacji nadesłanych przez [...] Urząd Wojewódzki w K. wynika, iż rodzina G. S. jest rodziną czteroosobową, utrzymującą się z wynagrodzenia wnioskodawczyni oraz dochodu jej męża osiąganego z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kwoty dochodów nie zostały podane. Córka pozostająca na utrzymaniu rodziców jest studentką Uniwersytetu [...] (3-letnie studia niestacjonarne pierwszego stopnia – planowany termin ukończenia studiów to 30 czerwca 2011 r.), zaś syn, również będący na utrzymaniu rodziców, jest uczniem Liceum Ogólnokształcącego w [...]. Rodzina nigdy nie złożyła do OPS wniosku o pomoc, pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej. Do nadesłanych przez [...] Urząd Wojewódzki w K. dokumentów zostało dołączone oświadczenie wnioskodawczyni, iż całą dokumentację dotyczącą dochodów rodziny oraz leczenia syna przesłała do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Wnioskodawczyni oświadczyła również, iż pomimo, że kwalifikuje się do pomocy społecznej, nie wnosi o taką pomoc, gdyż stara się o emeryturę na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

G. S. twierdziła, iż Rząd RP zapewniał o zapełnieniu luki w przepisach prawnych dotyczących – jak twierdzi wnioskodawczyni – "nauczycieli rocznika [...], którzy nie skorzystali z możliwości przejścia na emeryturę w 2008 r. z uwagi na brak wymaganego stażu pracy" i uważa, iż skoro aktów takich nie wydano, to została pokrzywdzona.

Ustosunkowując się do powyższego materiału dowodowego, Prezes Rady Ministrów odmówił przyznania żądanego świadczenia, uznając, iż zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia wnioskodawczyni nie wskazują, aby jej sprawa stanowiła szczególny przypadek, dający podstawę do przyznania świadczenia specjalnego.

Nadesłane przez wnioskodawczynię dokumenty potwierdzają, iż należy ona do grupy nauczycieli legitymujących się jedynie dwuletnimi formami kształcenia zawodowego, którzy nie uzupełnili swojego wykształcenia przynajmniej do dyplomu licencjata i dlatego została zakwalifikowana do najniższej grupy uposażenia.

Organ wyjaśnił, że konstrukcja tabeli minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli weszła w życie w 2000 r. wraz z reformą systemu oświaty. Założeniem reformy było wprowadzenie mechanizmów służących podwyższeniu kwalifikacji przez nauczycieli i w ślad za tym wynagrodzeń. Omawiana grupa nauczycieli była chroniona przepisami przejściowymi, obowiązującymi do dnia 31 sierpnia 2006 r., aż przez sześć lat. Przepisy te pozwalały na ustalanie takim nauczycielom identycznych stawek płacowych wynagrodzenia zasadniczego, jak dla nauczycieli legitymujących się licencjatem bez przygotowania pedagogicznego, czy dyplomem ukończenia trzyletnich kolegiów nauczycielskich, mimo, iż nie legitymowali się oni porównywalnym poziomem wykształcenia. Okres ten miał pozwolić tej grupie nauczycieli uzupełnić kwalifikacje, bez negatywnych konsekwencji finansowych. Ponieważ przez 6 lat G. S. nie uzupełniła swojego wykształcenia, od [...] września 2006 r. jej wynagrodzenie zasadnicze uległo obniżeniu. Organ podkreślił, iż okres na uzupełnienie kwalifikacji był wystarczająco długi. Wystarczyło wówczas ukończyć jedynie trzyletnie studia licencjackie, aby z dniem 31 sierpnia 2006 r. nie zostać przeszeregowanym do niższej grupy i uzyskać podwyżkę. Bezspornym jest fakt, iż każdy nauczyciel jest obowiązany podnosić swoją wiedzę ogólną i zawodową. Poziom wykształcenia oraz wysokość stawek w obowiązujących obecnie przepisach zhierarchizowano zgodnie z zasadą, im wyższe kwalifikacje, tym wyższa stawka wynagrodzenia. Takie usystematyzowanie stawek wynagrodzenia zasadniczego służy przede wszystkim wspieraniu i promowaniu procesu podnoszenia poziomu wiedzy i kwalifikacji nauczycieli. Natomiast sugerowany przez wnioskodawczynię pogląd o potrzebie odzwierciedlania i premiowania w powszechnie obowiązujących przepisach płacowych takich form kształcenia, które obecnie nie mogą być uznawane za pożądany standard wykształcenia nauczycieli, choć były takim wcześniej, nie znajduje uzasadnienia. Jednocześnie należy podkreślić, że podnoszony problem dotyczy szczególnego obszaru, jakim jest edukacja dzieci i młodzieży. Dlatego walka wnioskodawczyni o uznanie wykształcenia uzyskanego w wyniku ukończenia dwuletniego [...] na równi z dyplomem licencjata, czyli wykształceniem wyższym pierwszego stopnia, zdaniem Prezesa Rady Ministrów, nie zasługuje na przyznanie świadczenia specjalnego. Podążając tokiem rozumowania wnioskodawczyni, dyplomy ukończenia wszystkich innych policealnych szkół zawodowych powinny być traktowane na równi z dyplomami ukończenia szkół wyższych pierwszego stopnia.

W sytuacji wnioskodawczyni nie dopatrzono się również szczególnego zdarzenia losowego, które byłoby zdarzeniem nadzwyczajnym i wyjątkowym. Urodzenie i wychowywanie syna, legitymującego się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, nie jest zdarzeniem wyjątkowym. Syn wnioskodawczyni nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, natomiast wnioskodawczyni jako nauczyciel w przedszkolu pracuje średnio zaledwie około 5 godzin dziennie. Zatem w przypadku G. S. łączenie obowiązków matki z aktywnością zawodową było i jest znacznie łatwiejsze niż w przypadku innych grup zawodowych.

Zdaniem Prezesa Rady Ministrów uhonorowanie właśnie wnioskodawczyni przyznaniem świadczenia specjalnego byłoby społecznie niesprawiedliwe w odniesieniu do innych faktycznych opiekunów niepełnosprawnych dzieci, niejednokrotnie legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności.

Wnioskodawczyni nie powinna upatrywać w swojej dotychczasowej opiece nad niepełnosprawnym synem wystarczających podstaw do przyznania przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego w trybie szczególnym. G. S. nie wykazała złej sytuacji materialnej rodziny. Nieznane są dochody jej męża osiągane z prowadzenia gospodarstwa rolnego, natomiast z nadesłanej przez nią decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2005 r. jednoznacznie wynika, iż w jej przypadku występuje rażąca dysproporcja pomiędzy wykazywanymi przez nią niskimi dochodami a jej faktycznym stanem majątkowym. Przy czym nawet, gdyby wnioskodawczyni wiarygodnie udokumentowała bardzo złą sytuację materialno-bytową rodziny, nie miałoby to wpływu na zmianę decyzji w przedmiotowej sprawie. Emerytury i renty specjalne nie są świadczeniami o charakterze socjalnym przyznawanymi jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Do udzielania stosownej pomocy finansowej, rzeczowej oraz usługowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach zarówno socjalno-bytowych, jak i zdrowotnych zostały powołane terenowe ośrodki pomocy społecznej. Brak zgody wnioskodawczyni na złożenie wniosku o pomoc nie może stanowić jedynej przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego.

Publiczna obietnica przedstawicieli Rządu RP, na którą powołała się G. S., dotyczyła podjęcia działań mających na celu złagodzenie społecznych skutków zmian zachodzących w systemie edukacji. Obietnica ta została zrealizowana poprzez wprowadzenie w życie z dniem 1 lipca 2009 r. ustawy z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 97, poz. 800). Świadczenia te należy uznać za formę rekompensaty dla określonej grupy zawodowej, jaką stanowią nauczyciele, za utratę zlikwidowanych z dniem 1 stycznia 2009 r. uprawnień do skorzystania z przywilejów emerytalnych w postaci prawa do przejścia na emeryturę bez względu na wiek. Świadczenia te przyznawane są nauczycielom, którzy osiągnęli 30-letni staż pracy, w tym 20 lat pracy nauczycielskiej. Przy czym wiek uprawniający do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego będzie wzrastał w kolejnych latach kalendarzowych, aż osiągnie powszechny wiek emerytalny, czyli 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. W świetle wprowadzonych zmian w powszechnie obowiązujących przepisach prawa dodatkowe uzasadnienie wnioskodawczyni nie stanowi szczególnego przypadku umożliwiającego przyznanie świadczenia specjalnego.

Powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów G. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie i o uchylenie decyzji poprzedzającej. Zaskarżonej decyzji zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez nieuwzględnienie przez organ szczególnych zasług skarżącej dla społeczności nauczycielskiej, uzasadniających przyznanie jej renty specjalnej; naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 oraz art. 8 Kpa, poprzez zlekceważenie istnienia słusznego interesu obywatela oraz działanie powodujące utratę zaufania obywatela do organów Państwa i art. 77 § 1 Kpa, poprzez potraktowanie w sposób wybiórczy zebranego w sprawie materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga nie jest zasadna.

Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Mimo, iż podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów w niniejszych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zastosował wskazany wyżej przepis ustawy i w sposób bardzo skrupulatny i wszechstronny wyjaśnił wszelkie aspekty sprawy, a w szczególności te, które mogłyby, zgodnie z przedstawionymi wyżej kryteriami, stanowić o przyznaniu dochodzonego przez zainteresowaną świadczenia specjalnego.

Organ przeanalizował działalność społeczno-związkową G. S., nie dopatrując się w tej działalności wybitnych zasług. Mimo wprowadzonej w 2000 r. w Polsce reformy systemu oświaty skarżąca, aż przez 6 lat obowiązywania przejściowych przepisów ochronnych, nie uzupełniła swojego wykształcenia do poziomu przynajmniej licencjata. Sytuacji tej nie można tłumaczyć jedynie kłopotami rodzinnymi skarżącej. Skarżąca w swoich postawach i wypowiedziach oraz działaniach wprost dążyła do uznania wykształcenia policealnego – ukończenia dwuletniego [...] za równorzędne z dyplomem licencjata, czyli zrównania ukończenia szkoły policealnej z wykształceniem wyższym pierwszego stopnia (licencjat). Działania takie przeczą racjonalnej polityce kadrowej w resorcie Edukacji Narodowej i nie mogą być, niezależnie od poglądów skarżącej, uważane za zaszczytne albo traktowane jako zasługi dla Polski. Zaaprobowanie powyższych poglądów skarżącej prowadziłoby wprost do deprecjonowania wyższego wykształcenia w oświacie.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokładnie przedstawił założenia reformy systemu oświaty i wskazał, iż jej celem jest uzyskanie wyższego wykształcenia nauczycieli – w tym także nauczycieli przedszkolnych. Reforma zakładała także okres przejściowy, w którym nauczyciele byli jednakowo wynagradzani, i który mogli wykorzystać na zdobywanie wyższego wykształcenia, co najmniej na poziomie licencjata. Po okresie przejściowym sposób wynagradzania nauczycieli jest uzależniony od uzyskanego wykształcenia. W takim kontekście trudno zrozumieć, na czym w mniemaniu skarżącej, mają polegać jej zasługi.

Organ nie dopatrzył się także żadnych szczególnych okoliczności w życiu skarżącej oraz jej rodziny, przemawiających za przyznaniem świadczenia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie widzi potrzeby powtarzania tu ustaleń i argumentacji organu zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, albowiem decyzja ta broni się sama, zaś Sąd w części wstępnej uzasadnienia niniejszego wyroku bardzo dokładnie odnotował motywy rozstrzygnięcia organu administracji i argumentację w kontekście twierdzeń skarżącej.

Trudno także podzielić zasadność argumentacji skargi, zwłaszcza w kontekście zarzutu wybiórczego traktowania osiągnięć skarżącej przez organ. Opinia o G. S. – jako działaczce związkowej, zasięgnięta przez Prezesa Rady Ministrów na potrzeby rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie wskazuje na wybitne i szczególne osiągnięcia na tej niwie. Główny cel, jaki stawiała sobie skarżąca w działalności związkowej, sprowadzał się do kontestowania zmian w ustawie Karta Nauczyciela w aspekcie zrównania w uprawnieniach adeptów policealnych szkół nauczycielskich z dyplomem licencjackim, a więc w zasadzie popieraniu własnej sprawy.

Ma rację skarżąca, gdy w skardze wskazuje, iż także wybitne i szczególne osiągnięcia o charakterze lokalnym mogą stanowić przesłankę decydującą o przyznaniu świadczenia specjalnego, jednakże skarżąca nie dostrzega, iż waga i rozmiar takich osiągnięć, czy też zasług, musi posiadać wymiar szczególny i wyjątkowy. Tego wymiaru w niniejszej sprawie brak, co trafnie stwierdza organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zresztą w uzasadnieniu skargi G. S. nawet nie usiłuje wskazać, które ze swoich działań mają, jej zdaniem, wymiar szczególny i wybitny i powinny zostać docenione przez Prezesa Rady Ministrów.

Reasumując, należy potwierdzić za organem, iż powyższe okoliczności nie dają podstaw do przyznania G. S. świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie są świadczeniami zastępczymi, w sytuacji, gdy dotychczasowe uprawnienia nauczycieli mają charakter wygasający, zaś w aktualnie obowiązującym systemie ubezpieczeń społecznych nie ma już możliwości przechodzenia na emeryturę bez względu na wiek ubezpieczonego. Świadczenia specjalne nie są również świadczeniami mającymi na celu rekompensowanie konsekwencji świadomych decyzji wnioskodawców o nieuzupełnieniu wymaganego przepisami wykształcenia, co umożliwiłoby uzyskiwanie wyższych dochodów oraz nie są świadczeniami zastępczymi dla wprowadzonego w życie przejściowego rozwiązania w postaci ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Świadczenia przewidziane w dyspozycji art. 82 cyt. ustawy są świadczeniami specjalnymi, gdyż ustawodawca pozwala na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przy czym objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" takich okoliczności, jak umiarkowana niepełnosprawność syna wnioskodawczyni i opieka nad nim, prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności. Świadczenia te uważane są za specjalne również z tego względu, że nie mają charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów.

Z tych też względów chybione są zarzuty skargi, co do naruszenia prawa materialnego, jak i zarzucające organowi niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przez organ przy podejmowaniu powyższych decyzji i dlatego, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.