Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2507/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska as. sąd. WSA Maciej Jaśniewicz Protokolant: sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B.J. kwotę 24,80 zł (dwadzieścia cztery złote osiemdziesiąt groszy), tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. wstrzymuje wykonanie decyzji określonych w punkcie pierwszym do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Jaśniewicz /-/ W. Zygmont /-/ M. Skwierzyńska


UZASADNIENIE

We wniosku z dnia [...].05.2002r. podatnik B.J. prosił Wójta Gminy L. o umorzenie mu zaległego podatku rolnego za lata 2000-2002 w łącznej wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości [...] zł podając, że grunty gospodarstwa rolnego wydzierżawił, że żona choruje, a [...] zł jej renty nie wystarcza na leki, wobec czego rodzina jest bez środków do życia.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] Nr [...] odmówił umorzenia zaległego podatku rolnego bowiem podatnik pracuje dorywczo, za co osiąga dochód w wysokości [...] zł, otrzymuje pomoc finansową od rodziców w wysokości [...] zł miesięcznie, na utrzymaniu ma dwoje dzieci w wieku szkolnym, dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik wskazał, że ziemię, która leżała ugorem wydzierżawił, sam nie pracuje, żona poważnie choruje na cukrzycę typ I, wychowuje dwoje uczących się dzieci w wieku 18 i 17 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Uzasadniając decyzję stwierdziło, że postępowanie dowodowe w sprawie nie było przeprowadzone, wnikliwie i rzetelnie.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] Nr [...] ponownie odmówił podatnikowi umorzenia podatku rolnego za lata 2000, 2001 i 2002, stwierdzając, iż podatnik posiada znajdujące w bardzo dobrym stanie technicznym zabudowania, a także 8,82 ha ziemi, za wydzierżawienie których nie pobiera czynszu dzierżawnego, zatem grunty są mu zbędne.

W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik stwierdził, że budynki mieszkalny i gospodarczy są w dobrym stanie technicznym wynika tylko z tego, że nie zmarnował ojcowizny i dbał o ziemię. Choroba żony spowodowała konieczność ponoszenia dużych kosztów związanych z jej leczeniem i zmuszony był ziemię wydzierżawić, aby nie leżała ugorem.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] ponownie uchyliło zakwestionowaną decyzję, przekazało sprawę do ponownego rozparzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazano, że organ podatkowy w ogóle nie odniósł się do sytuacji materialnej rodziny, tj. nie dokonał analizy i oceny dochodów, a w szczególności wydatków ponoszonych na jej utrzymanie, nie wyjaśnił, czy budynki podatnika to nowo wybudowane obiekty, czy też remontowane, a jeżeli tak, to w jakim okresie czasu i z jakich dochodów podatnik zrealizował inwestycję.

Wójt Gminy L. decyzją z dnia [...] Nr [...] po raz trzeci odmówił umorzenia zaległości podatkowych w podatku rolnym z uzasadnieniem, że podatnik posiada majątek, z którego może pokryć zobowiązania podatkowe - posiadane grunty o powierzchni 8,08 ha wydzierżawił, a z tytułu dzierżawy nie pobiera czynszu dzierżawnego (czynsz bądź sprzedaż ziemi pozwoliłaby na uregulowanie zobowiązań podatkowych). Żona podatnika otrzymuje rentę w wysokości [...] zł, a wraz z podatnikiem w gospodarstwie domowym zamieszkuje również ojciec, który otrzymuje rentę. Podatnik złożył oświadczenie, z którego wynika, iż miesięcznie wydaje około [...] zł na żywność, [...] zł na energię elektryczną, natomiast nie udokumentował ponoszonych wydatków na leczenie, a przedstawione recepty dotyczą głównie bezpłatnych wizyt u stomatologa, dwie przedstawione recepty nieodpłatne, bądź wynikają z nich niskie kwoty pieniężne. Podatnik nie ujawnia wszystkich źródeł dochodu.

W odwołaniu od tej decyzji podatnik podał, że jest zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy, że żona przebywa od trzech miesięcy w Klinice w Szczecinie, że w dniu [...] r. urodziła córkę. Poza tym na utrzymaniu jest dwoje dzieci: syn 19 lat, który zdał maturę i córka, która się uczy dalej. Żona otrzymuje rentę w wysokości [...] zł. Ojciec ma 80 lat, jest inwalidą I grupy i musi się nim opiekować. Propozycja sprzedaży części gruntów to złośliwość. We wsi niesłusznie umorzono zaległy podatek, rolnikom nadużywającym alkoholu, nie dbającym o wygląd swoich zabudowań.

Tym razem Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art.13 § 1 pkt 3 i art.67 § 1, art.233 § 1 pkt 1 O.p. utrzymało powyższą decyzję w mocy. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że w stanie faktycznym sprawy nie można uwzględnić żądania zobowiązanego, gdyż nie wykazał on aby odmowa umorzenia zaległości podatkowej powodowała zagrożenie egzystencji. Sytuacja rodzinna i majątkowa podatnika nie należy do szczególnie i wyjątkowo trudnych. W interesie publicznym nie leży uprzywilejowanie podatników, którzy nie wywiązują się z ciążących na nich zobowiązań podatkowych.

W skardze podatnik zrelacjonował częściowo dotychczasowy przebieg postępowania, przedstawił sytuację majątkową i rodzinną i zwrócił się "o rozważenie przytoczonych faktów". Podkreślił, że w dniu [...] urodziło się mu trzecie dziecko,- córka A., że 80 letni ojciec, inwalida I grupy rentę wydaje na swoje utrzymanie i na lekarstwa, natomiast w oświadczeniu kwotę [...]zł/m na jedną osobę wpisał na sugestię urzędnika gminnego, który nie chciał przyjąć rzeczywistej kwoty [...] zł/m na osobę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla zaskarżone decyzje, jako niezgodne z prawem.

Powody.

W osądzanej sprawie połączenie decyzji uznaniowej z pojęciami niedookreślonymi, stanowiącymi podstawę prawną jej wydania (art. 67 O.p. - dyrektywa "ważnego interesu podatnika", dyrektywa "interesu publicznego") spowodowało, że organ podatkowy I instancji dysponował bardzo szerokim polem podejmowania rozstrzygnięć, by mógł w ten sposób kształtować własną politykę administracyjną. Z tego względu zaskarżona decyzja, jako oparta na podstawie przepisu zawierającego powyższe zwroty niedookreślone wymagała kontroli przez sąd poprawności posługiwania się nimi z uwzględnieniem prawideł poprawnego myślenia i doświadczenia, z odwołaniem się do podstawowych zasad konstytucyjnych czy też zasad ogólnych postępowania. Z punktu widzenia tej kontroli istotne było, aby sposób korzystania z uznania administracyjnego, w obrębie, jaki dla tego uznania przewidział ustawodawca "dał się skontrolować" i aby zostały ujawnione przesłanki polityki administracyjnej, a przede wszystkim decyzja musi zawierać wyczerpujące motywy rozstrzygnięcia, a nie tylko (co często się zdarza) samo przytoczenie podstawy prawnej dla wykonania uznania jako kompetencji.

Wskazać należy, iż dyrektywa "ważnego interesu podatnika" jest pojęciem nieostrym i dlatego jego treść powinna być oceniana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. O istnieniu tej dyrektywy nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika: oceny należy dokonywać w oparciu o kryteria zobiektywizowane, zgodne z aprobowaną hierarchią wartości, a więc między innymi uwzględniając życie i zdrowie ludzkie, możliwości zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie własne i swojej rodziny. Ponieważ "ważny interes podatnika" wynika z treści przepisu prawnego, toteż błędna ocena dokonana w tym zakresie przez organ podatkowy może być podstawą uchylenia decyzji odmawiającej uwzględnienia wniosku podatnika przez sąd.

Natomiast dyrektywę "interes publicznego" rozumieć można jako nie mający stałego zakresu treści nakaz respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa bądź np. ogółu mieszkańców gminy, takich jak np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sytuacja gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie on w stanie zaspokajać swych potrzeb materialnych.

Sąd stwierdził, że w procesie dochodzenia do zaskarżonej decyzji organy podatkowe nie dysponowały pełnymi ustaleniami faktycznymi mającymi wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes społeczny uzasadniający umorzenie zaległości podatkowej, wobec czego zaskarżona decyzja odmawiająca umorzenia zaległości podatkowych wykracza poza granice uznania administracyjnego.

W osądzanej sprawie organ podatkowy I instancji nienależycie ustalił i ocenił sytuację materialną rodziny. W szczególności nie rozważał należycie przyczyn zawarcia dzierżawy, powodów dla których umowa nie przewiduje czynszu, ani czy w świetle ustawy o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym rolników podatnik mógł pobierać czynsz, a jeśli tak, to jaka mogłaby być jego realna wysokość i wpływ na zdolność zapłacenia zaległości. Wskazać należy, iż żona skarżącego (ur. [...] r.) decyzją KRUS z [...] uzna została za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym od lutego 2000r. z powodu nadciśnienia i cukrzycy. Ponowna decyzja z dnia [...] potwierdziła długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i określiła kontrolne badanie na październik 2005r. Natomiast nieodpłatna umowa dzierżawy z dnia [...].07.2001r. opiewa na 10 lat, nie obejmując działki 0.74 ha, które nie przekraczają 1 ha przeliczeniowego. Na podkreślenie zasługuje, że § 8 umowy stanowiący, iż wydzierżawiający zawiera niniejszą umowę w celu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i zobowiązuje się jednocześnie do niezwłocznego zawiadomienia Placówki Terenowej lub Oddziału Regionalnego KRUS o każdym przypadku ustania dzierżawy z jakichkolwiek powodów przed zakończeniem okresu, na który została zawarta umowa, a także o każdym przypadku zmiany osoby dzierżawcy.

Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 28 ust. 4. ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników( j.t. Dz. U. z 1993r. nr 71 poz. 342) uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego i nie prowadzi działu specjalnego, nie licząc m.in. gruntów wydzierżawionych, na podstawie umowy pisemnej zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie nie będącej małżonkiem emeryta lub rencisty, jego zstępnym lub pasierbem, osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i małżonkiem tych dwóch ostatnich grup osób. Z reguły zaprzestanie takiej działalności wiąże się z wyzbyciem się przez rolnika własności i posiadania gospodarstwa (art. 28 ust. 4 ustawy). Wyzbycie się gospodarstwa może nastąpić zarówno na podstawie umów przewidzianych w kodeksie cywilnym, jak i uregulowanych przepisami powołanej ustawy, tj. umowy z następcą lub umowy w celu wykonania umowy z następcą (art. 84 i 85 ustawy). Strony w ramach przysługującej im swobody umów (art. 3531 k.c.) mogą dokonać wyboru rodzaju umowy prowadzącej do wyzbycia się przez rolnika własności posiadania gospodarstwa (a więc wyzbycie się przez skarżącego gospodarstwa dla celów rentowych mogło nastąpić w formie umowy dzierżawy).

Według sądu niezrozumiałe jest wskazywanie przez organ podatkowy I instancji na istnienie obecnie możliwości sprzedaży części wydzierżawionych gruntów, aby zapłacić zaległość podatkową. Skarżący z mocy prawa jest zobowiązany do zawiadomienia KRUS o każdym przypadku ustania dzierżawy z jakichkolwiek powodów przed zakończeniem okresu, na który została zawarta umowa, pod rygorem utraty prawa do świadczeń z KRUS.

W ocenie sądu brak jest oceny znaczenia istotnego faktu jakim było urodzenie się w dniu [...]r. kolejnego dziecka w rodzinie, na sytuację bytową i zdolność skarżącego do utrzymania rodziny, na zdolność zapłacenia zaległości podatkowej. Ocena tego zdarzenia przyjęta przez organ odwoławczy jest nieadekwatna do przedmiotu sprawy. Nie ulega przecież wątpliwości, że wzrosły znacząco koszty utrzymania rodziny skarżącego.

Według sądu wadliwy jest pogląd organów podatkowych, że renta 80 letniego ojca skarżącego, inwalidy I grupy, wydawana na jego utrzymanie i na lekarstwa, powinna być przeznaczana także na zapłatę zaległego podatku. Świadczenie z zabezpieczenia społecznego służy bowiem tylko uprawnionemu.

Sąd nie podziela także konkluzji organów podatkowych, że sytuacja rodzinna i majątkowa podatnika, nie należy do szczególnie i wyjątkowo trudnych. Przesłanki umorzenia zaległości podatkowej zasadniczo nie zależą od przyczyn jej powstania. Sytuacja rodzinna i majątkowa podatnika jest wystarczająco trudna. Natomiast ustalenie czy odpowiada prawdzie oświadczenie o wydatkowaniu przez skarżącego kwoty [...] zł/m na każdego członka rodziny, o której to kwocie twierdzi skarżący, że wpisał ją na sugestię urzędnika gminnego, który nie chciał przyjąć rzeczywistej kwoty [...] zł/m na osobę, wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego.

Dlatego na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit.c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzekł sąd jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania między stronami orzekł sąd na podstawie art. 200 powyższej ustawy.

/-/ M. Jaśniewicz /-/ W. Zygmont /-/ M. Skwierzyńska