Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1705/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Stukan – Pytlowany (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Dorota Wdowiak Protokolant Beata Kołosowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 5 maja 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 907/10 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 907/10, oddalił skargę J. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, oraz orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, z następującym uzasadnieniem.

W dniu 12 marca 2009 r. J. M. (dalej: skarżący), zwrócił się do Inspektoratu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Zakład odmówił wnioskowanego umorzenia.

Od rozstrzygnięcia tego skarżący złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, wskazując w jego uzasadnieniu, że był objęty ubezpieczeniem rolniczym, które opłacał do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jednakże Kasa uchyliła swą wcześniejszą decyzję o podleganiu ubezpieczeniu, zwróciła opłacone składki za 22 miesiące i uznała, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu na zasadach ogólnych, tj. składki powinny być uiszczane do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W dniu 29 lipca 2009 r., Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. o odmowie umorzenia zaległości. Na decyzję tę strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., który wyrokiem z dnia 13 maja 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując, że nie mogła ona zostać utrzymana w obrocie prawnym, z uwagi na fakt, że w jej podjęciu brali udział pracownicy wyłączeni z mocy ustawy.

Rozpoznając powtórnie wniosek skarżącego Zakład przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił, że skarżący pobiera – przyznane mu do 30 czerwca 2012 r. – świadczenie rentowe w wysokości 864,86 zł brutto, 528,81 zł netto. Dodatkowo, z oświadczeń skarżącego wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która jest zgłoszona do ubezpieczeń jako pracownik i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 1317,00 zł brutto miesięcznie, tj. 984,15 zł netto, oraz z uczącą się córką, a zatem średni dochód na jedną osobę w rodzinie wynosi 504,32 zł. Po odliczeniu przedstawionych przez stronę stałych miesięcznych wydatków, dochód ten wynosi 105 zł.

Zakład podniósł, że dom wnioskodawcy został zniszczony podczas powodzi w 2009 r., i z uwagi na to zdarzenie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wypłacił żonie strony zasiłek celowy w wysokości 3000 zł. Wskazano, że w toku postępowania wnioskodawca oświadczał, że dom ulegał uszkodzeniom również podczas powodzi w 1997 r. i 2001 r. i z tego powodu zaciągnął zobowiązania u osób fizycznych na kwotę 25.000 zł, jednakże nie wskazał, czy zobowiązania te spłaca, a jeżeli tak, to w jakich terminach i w jakich wysokościach.

Organ wyjaśnił, że skarżący jest właścicielem nieruchomości o powierzchni 103 m2, na której ciąży hipoteka, założona na wniosek Zakładu, na zabezpieczenie właśnie należności z tytułu zaległych składek. Dodatkowo wskazał, że zadłużenie skarżącego wobec Zakładu zostało objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. już w 2003 r. Ponadto w maju 2010 r., Dyrektor Oddziału ZUS w W. podjął działania mające na celu przymusowe ściągniecie należności ze świadczenia rentowego. Organ podkreślił przy tym, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest skuteczne, tzn. stale uzyskiwane są z niego pewne kwoty, wobec tego w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 powołanej na wstępie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W ocenie organu pomimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego, bieżące potrzeby strony i jego rodziny są zaspokajane, a skarżący pomimo podnoszenia w toku postępowania twierdzeń o dodatkowych obciążeniach finansowych, związanych z zaciągniętymi pożyczkami, w żaden sposób zobowiązań tych nie udokumentował.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalając skargę stwierdził, że decyzja w sprawie ulg w spłacie zobowiązań pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Redakcja przepisu art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., dalej u.s.u.s.), daje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych swobodę w podejmowaniu takich uznaniowych rozstrzygnięć, a ograniczają ją jedynie materialnoprawne dyrektywy wynikające z norm art. 28 ust 2 – 4 oraz wydanego na podstawie ustawowej delegacji rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

Sąd wskazał, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek tam określonych, daje możliwość umorzenia należności.

W ocenie Sądu organ dokonał właściwej oceny stanu faktycznego trafnie przyjmując, że żadna z przesłanek umorzenia nie zachodzi. Sąd podkreślił, że na podstawie zebranego materiału dowodowego organ uznał, że skarżący został poszkodowany w wyniku powodzi, w 1997 r., 2001 r. i 2009 r., jednakże z powodu szkód odniesionych w ostatniej z nich, tzn. powodzi z 2009 r., na naprawę zalanej piwnicy otrzymał zasiłek celowy z Ośrodka Pomocy Społecznej. Odnośnie innych szkód, skarżący w żaden sposób nie udokumentował, jaki był ich faktyczny rozmiar, czy podjął w ogóle jakiekolwiek prace remontowe, ani jakie w związku z tym poniósł koszty.

Argumentując przyczyny odmowy umorzenia mimo przyznania istnienia wymienionej przesłanki – w zaskarżonej decyzji ZUS w wyczerpujący wskazał i wyjaśnił, z jakich przyczyn nie uznał tej okoliczności za wystarczającą dla umorzenia należności. Jak podkreślono, przede wszystkim nie został udokumentowany faktyczny rozmiar szkód, ani nie wskazano jakie koszty związane z ich naprawieniem zostały poniesione.

W ocenie Sądu uzasadnienie organu dotyczące odmowy uwzględnienia żądania strony nie może być poczytane jako przejaw sprzeczności między ustaleniami organu, w zakresie spełnienia przesłanki do umorzenia, z treścią podjętego rozstrzygnięcia. Wynika to z faktu, że umorzenie składek leży w sferze uznania administracyjnego. Na tle brzmienia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz zważywszy, że § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia odwołuje się do wyrażenia "zbyt ciężkie skutki" ocena organu w kontekście że umorzenie jest instytucją nadzwyczajną i winna dotyczyć wyjątkowych zdarzeń nie jest wadliwa i mieści się w ramach dopuszczalnej wykładni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, w tym w zakresie źródeł dochodów oraz ponoszonych wydatków, kosztów utrzymania, co znalazło stosowne odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym sprawy, jak również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.).

Skargą kasacyjną J. M. zaskarżył powyższe orzeczenie w części dotyczącej oddalenia skargi, wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego z urzędu; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r. w całości oraz o przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącego z urzędu.

Wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia przez błędną jego wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zachodzi szczególny przypadek umożliwiający umorzenie należności z tytułu składek pomimo, że opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla skarżącego i jego rodziny, a także pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. przepisu postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuzasadnione zawężenie granic rozpoznania sprawy, w wyniku niesłusznego przyjęcia, iż konstrukcja uznania administracyjnego, na której oparto zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie organu administracji ogranicza sądową kontrolę decyzji administracyjnej wyłącznie do zbadania czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i tym samym uniemożliwia kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego, w tym w szczególności z dyrektywami kierunkowymi uznania administracyjnego wynikającymi z tych przepisów;

3. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że ocena przesłanek i wymagań formalnych zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia nie została dokonana pod kątem oceny całokształtu okoliczności stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, czyli tych które mają wpływ na sytuację życiową i materialną strony. W toku postępowania administracyjnego skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać zaległych należności z tytułu składek ponieważ powoduje to ciężkie skutki dla jego rodziny, w szczególności pozbawia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych rodziny.

Sąd I instancji, odnosząc się do umorzenia należności, poczynił ogólne uwagi co do możliwości zastosowania § 3 rozporządzenia, koncentrując się na charakterze rozstrzygnięcia zbudowanego w oparciu o uznanie administracyjne.

Sąd I instancji przyjął, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Tym samym nie dostrzegł, że organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., a podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia powołał się na uznaniowy charakter decyzji. Jednocześnie, bez bliższego uzasadnienia, Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów administracji publicznej wskazujące, że bieżące potrzeby skarżącego są zaspokajane, mimo ustalenia, że średniomiesięczny dochód przypadający na 1 członka rodziny skarżącego wynosi 504,32 zł, a po odliczeniu stałych wydatków i wydatków związanych z leczeniem dochód ten wynosi ok. 105 zł. Z takiej oceny sytuacji płatniczej zdaniem Organu wynika, iż przy miesięcznych dochodach w wysokości 105 zł na osobę spłata zadłużenia nie jest dla Skarżącego obciążeniem.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a. nie występowała. Wynik postępowania kasacyjnego był zatem rezultatem oceny zarzutów zgłoszonych w rozpoznawanym środku odwoławczym.

Zgodnie z przepisem art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.

W związku z takim sformułowaniem podstaw kasacyjnych rozpatrzenia w pierwszej kolejności wymagają zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą być oceniane przez Naczelny Sąd Administracyjny wówczas, gdy stan faktyczny sprawy stanowiący podstawę wydanego wyroku został ustalony bez naruszenia przepisów postępowania.

W ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 134 p.p.s.a. przez nieuzasadnione zawężenie granic rozpoznania sprawy jedynie do zbadania prawidłowości przeprowadzenia postępowania poprzedzającego rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym. Ponadto naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Przed odniesieniem się do zarzutów objętych podstawą kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy poczynić uwagę o charakterze ogólnym odnoszącą się do konstrukcji prawnej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że w art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. ustawodawca dopuścił możliwość umarzania w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, jeżeli zachodzi ich całkowita nieściągalność, natomiast w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek – przesłankę całkowitej nieściągalności zastąpiono istnieniem ich ważnego interesu przemawiającego za koniecznością umorzenia należności. Przy umarzaniu nieopłaconych przez płatników należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich zagrożeń zaliczono w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy, a nie – jak w sprawach rozpoznawanych na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. – badaniem istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności (vide wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 650/08, niepublikowany).

Przystępując do oceny zasadności zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy podkreślić, że niewątpliwie decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. Kontrola takiej decyzji w postępowaniu sądowoadministracyjnym ogranicza się do badania jej legalności. W przypadku norm uznaniowych kształtujących podstawę prawną zaskarżonej decyzji ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, sąd administracyjny zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a. w granicach sprawy, w pierwszej kolejności zobowiązany jest do skontrolowania podstaw prawnych i faktycznych takiej decyzji. W szczególności sąd zobowiązany jest do oceny, czy organ uwzględnił przy jej podjęciu przesłanki prawne wynikające z norm art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia i przesłanki faktyczne sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Bowiem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego stwierdził, że z uwagi na fakt, że należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosił skarżący są obecnie przedmiotem skutecznego postępowania egzekucyjnego, w stosunku do skarżącego nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, a także brak jest podstaw do przyjęcia, że za umorzeniem należności z tytułu zaległych składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ podkreślił, że umorzenie zgodnie z tym przepisem może nastąpić w sytuacjach nadzwyczajnych, niezależnych od płatnika zdarzeń losowych, a takich skarżący nie wykazał. Również organ uznał, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, iż w stosunku do skarżącego została spełniona przesłanka o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, na którą powoływał się skarżący, tj. przypadek gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczności sprawy – mimo stwierdzonej trudnej sytuacji skarżącego i jego rodziny – nie dają podstaw do przyjęcia, iż z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne bieżące potrzeby zobowiązanego nie są zaspakajane.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez organ w rozpoznawanej sprawie ocena stanu faktycznego jest pobieżna i dowolna. Bowiem mimo ustalenia w oparciu o zgromadzone dowody, że skarżący by trzykrotnie poszkodowany w wyniku powodzi, mimo ustalenia, że średni dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi obecnie 504,32 zł (po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych dokonywanych ze świadczenia rentowego skarżącego na poczet nieopłaconych składek). A po odliczeniu tylko stałych miesięcznych wydatków (energia, gaz, woda, wywóz śmieci) oraz wydatków na zakup leków - dochód ten wynosi 105 zł. Organ uznał, że egzekucyjne potrącenia ze świadczenia rentowego, nawet mając na uwadze wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków, stanowią dla skarżącego i jego rodziny jedynie uciążliwość. Zauważył, że umorzenie należności w oparciu o rozporządzenie może nastąpić jedynie, gdy osoba zobowiązana wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności bez zagrożenia egzystencji własnej i rodziny, nie zaś jedynie gdy zapłata wywoła uciążliwość, jednocześnie podkreślając uznaniowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia decyzji organu wynika, że podzielając w oparciu o zgromadzone dowody, twierdzenia skarżącego odnośnie jego trudnej sytuacji materialno – bytowej organ uznał jednocześnie, iż okoliczności te nie dają podstaw do przyjęcia, że z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne bieżące potrzeby skarżącego nie są zaspakajane.

Tymczasem w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ odmawiając zastosowania tych instytucji zobowiązany był wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny. Zatem organ obowiązany był wyjaśnić dlaczego, mimo ustalenia, że po odliczeniu stałych wydatków i potrąceniu egzekucyjnym, średniomiesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 105 zł, przyjął że spłata zadłużenia nie jest dla skarżącego obciążeniem, nie spowoduje zbyt ciężkich skutków dla jego rodziny.

Przeliczając bowiem ten dochód na poszczególne dni miesiąca, okazuje się że zdaniem organu kwota 3 zł dziennie na osobę w rodzinie skarżącego ma zaspokoić jej życiowe potrzeby. W takiej sytuacji ocena organu, iż bieżące potrzeby rodziny skarżącego są zaspokajane, a spłata zadłużenia nie zagraża egzystencji tej rodziny, jest oceną dowolną i pozostaje w sprzeczności z zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Należy zatem uznać za usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem Sąd I instancji w rozpoznawanej sprawie, przyjął, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku materiał dowodowy. Sąd nie dopatrzył się sprzeczności między ustaleniami organu w zakresie trudnej sytuacji materialno-bytowej skarżącego a dokonaną oceną co do spełnienia przesłanki umorzenia, na którą powoływał się skarżący. Tym samym Sąd I instancji nie dostrzegł, że organ nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności naruszając art. 7 i art. 77 § 1, a wybiorczą i dowolną oceną okoliczności sprawy naruszył art. 80 k.p.a. Nie dostrzegł też naruszenia dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. gdy organ w uzasadnieniu decyzji podając przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia jedynie ogólnie powołał się na uznaniowy charakter decyzji i skuteczną egzekucję.

Sąd I instancji bez bliższego uzasadnienia co do zaistnienia w okolicznościach sprawy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, zaakceptował stanowisko organu przyjmując, że ocena organu nie jest wadliwa i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Za niewystarczające w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. należy uznać ogólne uwagi Sądu I instancji odnoszące się do interpretacji przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Muszą one bowiem zostać powiązane ze stanem faktycznym sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien raz jeszcze szczegółowo przeanalizować stan faktyczny ustalony przez organ w zaskarżonej decyzji oraz zbadać, czy organ dokonał prawidłowej analizy przesłanek będących ograniczeniami swobody uznania administracyjnego, sformułowanymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Z tych względów należało uznać za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów postępowania – art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Natomiast nie może być oceniony przez Naczelny Sąd Administracyjny postawiony w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, dotyczący błędnej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia, gdyż zarzut naruszenia norm prawa materialnego podlega ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopiero wtedy gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, rozstrzygnięcie zostanie wydane zgodnie z art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.