Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 293/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 1, art. 2 pkt 7d
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 19 kwietnia 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia WSA: Monika Krzyżaniak (spr.) Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2011 roku przy udziale --- sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zmiany decyzji orzekającej o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Ł., na podstawie art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 20 ust. 2, art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), przyznał J.M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na córkę W.M. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 2008-10-01 do 2009-09-30.

Kolejną decyzją z dnia [...] Nr [...], Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 i 163 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7d, art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zmienił własną decyzję z dnia [...] i orzekł o przyznaniu J.M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.M. na okres od dnia 2008-10-01 do dnia 2008-10-31. Pozostałe rozstrzygnięcia zmienionej decyzji pozostały bez zmian. W uzasadnieniu stwierdzono, iż w dniu 2 czerwca 2009r. stawił się w siedzibie organu dłużnik alimentacyjny – T.M., który dostarczył potwierdzenia wpłat dokonanych tytułem alimentów na rzecz W.M., odpowiednio:

- 10.10.2008 r. - wpłata w wysokości 300,00 zł tytułem alimentów za X/2008 r.

- 06.12.2008 r. - wpłata w wysokości 300,00 zł tytułem alimentów za XI/ 2008 r.

- 11.12.2008 r. - wpłata w wysokości 300,00 zł tytułem alimentów za XII/ 2008 r.

- 14.01.2009 r. - wpłata w wysokości 300,00 zł tytułem alimentów za I/ 2009 r.

- 15.04.2009 r. - wpłata w wysokości 100,00 zł tytułem alimentów za II/ 2009 r.

- 15.04.2009 r. - wpłata w wysokości 100,00 zł tytułem alimentów za III/ 2009 r.

- 15.04.2009 r. - wpłata w wysokości 100,00 zł tytułem alimentów za IV/ 2009 r.

- 15.05.2009 r. - wpłata w wysokości 100,00 zł tytułem alimentów za V/ 2009 r. Powyższa okoliczność stanowiła, w ocenie organu, podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie art. 24 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z faktem, iż wpłata z miesiąca października została dokonana przez dłużnika przed wydaniem decyzji z dnia [...], organ przyjął, iż od miesiąca listopada 2008 r świadczenie z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnie pobranym.

W dniu 9 września 2009r. pełnomocnik J.M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, a postanowieniem z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] Nr [...].

Pismem z dnia 16 lipca 2010r. pełnomocnik J.M., w oparciu o art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 157 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 oraz art. 158 § 2 k.p.a., złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Wskazał, iż przedmiotowa decyzja w sposób rażący narusza art. 1 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który daje możliwość uznania, iż uprawniona do pobierania świadczenia jest osoba, która na skutek uzyskania częściowego i nieterminowego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych nie uzyskała należnego jej wsparcia finansowego, gdyż zarówno brak realizacji płatności pełnych rat alimentacyjnych jak i opóźnienia w ich realizacji w okresie co najmniej dwumiesięcznym stanowią o bezskuteczności egzekucji. Ponadto, art. 2 pkt. 7 ustawy nie pozwala, zdaniem strony, na uznanie, że uprawniona do świadczeń alimentacyjnych pobrała należnie świadczenie z racji częściowego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych, ponieważ ustawa wyraźnie wskazuje, iż przez nienależnie pobrane świadczenie rozumie się sytuację, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała należne jej alimenty w całości, a zatem uznanie przez organ administracyjny częściowego jedynie zaspokojenia zobowiązań alimentacyjnych za "otrzymane alimenty" stanowi nadinterpretację przepisu ustawy. Podobnie art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zezwalał na uznanie, iż strona postępowania należnie pobrała świadczenia, co nie upoważnia organu wierzyciela do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, ponieważ na skutek bezskuteczności egzekucji nie można uznać, iż świadczenia pobrane przez uprawnioną są nienależne. Podniesiono, iż przepis art. 1 ust. 1 pkt. 1 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazuje, iż jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest zasądzenie świadczeń alimentacyjnych i bezskuteczność egzekucji tego świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 2 ustawy bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Składający wniosek podkreślił, iż sąd przyznał W.M. alimenty w kwocie 600 zł miesięcznie, a na skutek bezskuteczności egzekucji należności, na wniosek przedstawicielki ustawowej, przyznano uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie począwszy od dnia 1.10.2008r. Tego samego miesiąca dłużnik alimentacyjny dokonał pierwszej dobrowolnej wpłaty na rzecz uprawnionej w kwocie 300 zł. Następnie w okresie od października 2008r. do maja 2009r. dłużnik dokonywał dobrowolnych wpłat na rzecz uprawnionej w kwotach od 300 do 100 zł miesięcznie, przy czym kwota przypadająca odpowiednio na jeden miesiąc kalendarzowy nie przekraczała 100 zł. Pomimo dobrowolnych wpłat dłużnika na rzecz uprawnionej do świadczenia, egzekucja należności alimentacyjnych pozostała zatem bezskuteczna z uwagi na brak realizacji pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Nadto dobrowolne wpłaty w kwocie 100 zł miesięcznie (w okresie od kwietnia do maja 2009r. za okres od lutego do maja 2009 r.) nie mają, zdaniem strony, żadnego wpływu na powstanie nadpłaty po stronie uprawnionej z racji wysokości alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu, które przewyższają o 100 zł kwotę przyznaną decyzją Prezydenta Miasta Ł. Zaznaczono, że językowa wykładnia przepisu art. 2 pkt 7 ustawy wskazuje, że jedynie w sytuacji uzyskania pełnego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych, otrzymania całej kwoty należnych alimentów uznać należy wypłacone świadczenie za nienależne. Tego rodzaju interpretacja przepisu jest w zgodzie zarówno z preambułą ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również z art. 23 wskazanej ustawy, zwłaszcza zaś z ustępem 5 art. 23, nakazującym kwoty nienależne pobranych świadczeń wraz z odsetkami potrącać z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i § 2, art. 158 k.p.a., odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]Nr [...]. W uzasadnieniu podniosło, iż art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o: nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

- wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

- przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

- wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

- wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty,

- wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 17 ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że zostały zwrócone zgodnie z przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Kolegium podkreśliło, iż o rażącym naruszeniu prawa - co do zasady - można mówić wówczas, gdy pozostawienie w obrocie prawnym kwestionowanej decyzji nie jest do pogodzenia z porządkiem prawnym i wobec tego musi być ona wyeliminowana w takim celu, ażeby możliwe było przywrócenie porządku publicznego zakłóconego tą decyzją, a więc nie chodzi tylko o pozbawienie kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji bytu prawnego, lecz o podjęcie po jej wyeliminowaniu koniecznych czynności lub aktów prawnych naprawczych. Tymczasem, w ocenie organu, z akt sprawy bezspornie wynika, że J.M. tytułem alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego – T.M. na rzecz W.M. alimenty w różnych kwotach w okresie od października 2008 r. do maja 2009 r. Zatem przedmiotowa decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit d ustawy jednoznacznie wykluczył możliwość należnego pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymuje alimenty, jak to miało miejsce w przypadku skarżącej w okresie od października 2008 r. do maja 2009 r., niezależnie od wielkości kwot otrzymywanych alimentów.

Organ podkreślił, iż utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu prawnego przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny, co w analizowanej sprawie nie zaistniało.

We wniosku z dnia 16 listopada 2010r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji stwierdzającej nieważność decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Podkreślił, iż ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów została uchwalona ze względu na utrwalony pogląd, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a szczególności dzieciom, zgodnie z konstytucyjną zasadą pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wsparcia tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Zaznaczył, iż ustawodawca jednoznacznie określił cel ustawy dla naświetlenia faktu, iż cały jej tekst, w razie wątpliwości co do sposobu rozumienia sformułowań, należy interpretować na korzyść uprawnionych do alimentów, a przyjęta w art. 6 k.p.a. zasada praworządności stanowiąca konsekwentne odbicie przepisu art. 7 Konstytucji RP obejmuje zarówno obowiązek zastosowania właściwej normy prawnej, jak i obowiązek ustalenia właściwego jej rozumienia. Pełnomocnik wnioskodawczyni obszernie opisał dwa wyroki sądów administracyjnych, które jego zdaniem jednoznacznie wskazują, iż wystąpienie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. jest uzasadnione, tj wyrok NSA z dnia 28 lipca 2010r. o sygn. akt I OSK 597/10 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2010r., sygn. akt VIII SA/Wa 80/10. We wniosku ponownie podkreślono, iż przedmiotowa decyzja w sposób rażący narusza art. 1 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który daje możliwość uznania, iż uprawniona do pobierania świadczenia jest osoba, która na skutek uzyskania częściowego i nieterminowego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych nie uzyskała należnego jej wsparcia finansowego, gdyż zarówno brak realizacji płatności pełnych rat alimentacyjnych jak i opóźnienia w ich realizacji w okresie co najmniej dwumiesięcznym stanowią o bezskuteczności egzekucji. Wskazano, iż utrzymując w mocy decyzję o zmianie okresu na jaki przyznane zostało świadczenie, organ II instancji pozbawił realnej możliwości zaspokojenia roszczenia uprawnionej w sytuacji, gdy egzekucja komornicza od początku jest bezskuteczna, a niewielkie dobrowolne wpłaty dłużnika na rzecz dziecka nie zaspokajają jej w kwocie przyznanej prawomocnym orzeczeniem sądu. Odnosząc się do powołanej przez Kolegium wykładni "rażącego naruszenia prawa" pełnomocnik strony przywołał wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2009r,. sygn. akt II SA/Wa 136/2009 oraz z dnia 10 listopada 2009r., sygn. akt VII SA/Wa 1376/2000 oraz wyrok NSA z dnia 15 października 2009r. sygn. akt I OSK 24/2009 i 26 sierpnia 2009r., sygn. akt II OSK 1228/2008.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. Organ podniósł, iż zgodnie z treścią art. 16 § 1 k.p.a., decyzje od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności określonej decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym i celem tego postępowania jest stwierdzenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności, czy też nie, czy dana decyzja w dniu jej wydania, a więc w tym przypadku [...], zawiera wady uzasadniające jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, czy też nie. Kolegium zaznaczyło, iż organ prowadzący postępowanie w: sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, gdyż w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności organ ma obowiązek rozpatrywać sprawę wyłącznie w granicach określonych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że J.M. w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała, tytułem alimentów, bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego na rzecz W.M. alimenty w różnych kwotach w okresie od października 2008 r. do maja 2009 r. Bezspornym jest zdaniem organu, że okresy zarówno pobieranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak i wpłacane przez dłużnika alimenty są zbieżne w okresie od października 2008 r. do maja 2009 r. Zatem decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit d jednoznacznie wykluczył możliwość pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymuje alimenty. Powołanym przepisem ustawodawca nie uzależnia nienależnie pobranych świadczeń od wysokości otrzymywanych od dłużnika alimentów. Kolegium podniosło, iż we wskazanym okresie skarżąca pobierała równolegle alimenty od ojca dziecka jak i świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym w świetle powołanego wyżej przepisu, świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi, co też zostało uwzględnione w decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].

W skardze z dnia 15 lutego 2011r. pełnomocnik J.M. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania i norm prawa materialnego, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, tj. :

- art. 12 k.p.a., art. 107 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., polegające na nierozważeniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszystkich podniesionych przez skarżącego zarzutów, w szczególności uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera uzasadnienia prawnego dotyczącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentów,

- art. 2 pkt 7 lit. d) w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne uznanie, że była podstawa do zastosowania tego przepisu, jako że w sytuacji, gdy osoba uprawniona otrzymuje świadczenie alimentacyjne od osoby zobowiązanej, obojętnie czy zaległe, czy bieżące - wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu.

- art. 1 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie, iż skarżąca nie jest uprawniona do pobierania świadczenia, ponieważ na skutek uzyskania częściowego i nieterminowego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych uzyskała należne je wsparcie finansowe,

- art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędnie uznanie, iż strona postępowania nienależnie pobrała świadczenia, co upoważnia w ocenie SKO organ do zmiany ostatecznej decyzji administracyjnej, i uzasadnia uznanie przez częściowego jedynie zaspokojenia zobowiązań alimentacyjnych za "otrzymane alimenty", co jednakże stanowi w ocenie strony nadinterpretację przepisu ustawy.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje ;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z uchybieniami, które powodowałyby konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest ocena, czy decyzja Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zmiany własnej decyzję z dnia [...]i orzekająca o przyznaniu J.M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.M. na okres od dnia 2008-10-01 do dnia 2008-10-31, dotknięta jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. czy wydana została z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu jest zatem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Na wstępie rozważań zwrócić należy uwagę, iż jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zasada trwałości decyzji ostatecznych, która ma na celu nie tylko ochronę praw nabytych strony, ale w ogóle istniejącego porządku prawnego. Pewność obrotu prawnego wymaga, by ostateczne decyzje administracyjne były co do zasady trwałe. W systemie prawa polskiego każda decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości. Organ, który wydał decyzję wadliwą, jest tą decyzją związany do czasu jej zmiany w sposób przewidziany prawem. Wszelkie decyzje ostateczne organów administracji, zgodnie z zasadą ich trwałości, mogą być weryfikowane zupełnie wyjątkowo, tylko i wyłącznie w określonych trybach nadzwyczajnych. Doniosłość tej zasady powoduje, jak się podkreśla w doktrynie prawa administracyjnego, że stabilizacja porządku prawnego jest wartością większą niż potrzeba eliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji. Mimo to, ustawodawca przewidział tryby wzruszania decyzji ostatecznych, a jednym z nich jest uregulowana w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego możliwość stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej.

Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej służy eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji obarczonych kwalifikowanymi wadami materialnoprawnymi, a więc dotykającymi samej decyzji, jej treści i skutków prawnych. Wady te dotyczą elementów stosunku prawnego tworzonego lub ustalonego przez decyzję, jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest natomiast samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie czy nie zachodzi jedna z przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, iż organ administracji nie może rozpatrywać sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym. Postępowanie to nie może więc przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym badane są na nowo wszystkie okoliczności sprawy. Dotyczy to każdego postępowania w tym przedmiocie bez względu na to, czy zostało wszczęte na żądanie strony, czy z urzędu. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 grudnia 2004 r., sygn. akt III SA/Wa 240/04, system informacji prawnej LEX nr 168004 oraz wyroki NSA: z dnia 21 września 2001 r., sygn. akt III SA 1430/00 i z dnia 18 października 2001 r., sygn. akt III SA 1685/00, niepubl.).

Za utrwalony w orzecznictwie należy zatem uznać pogląd, że postępowanie nadzorcze, w szczególności dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, nie służy załatwieniu sprawy administracyjnej. Jego podstawowym celem nie jest orzekanie o obowiązkach i prawach strony, wynikających z przepisów prawa materialnego, lecz zbadanie orzeczenia wydanego w postępowaniu zwykłym pod kątem zaistnienia przesłanek, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Można więc powiedzieć, że przedmiotem decyzji wydanej w postępowaniu nadzorczym jest inna decyzja, a nie rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej (zob. na przykład wyrok NSA z dnia 25 listopada 2005 r., I FSK 268/05, opublikowany w: LEX nr 187911)

Katalog przesłanek warunkujących stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej zakreśla więc ramy powierzonej sądowi administracyjnemu kontroli legalności decyzji wydanych w tym nadzwyczajnym postępowaniu w instancji odwoławczej.

Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, Sąd uznał, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji – bowiem rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Zasadnie, zdaniem Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], przyjmując, że przedmiotowej decyzji nie można zarzucić rażącego naruszenia przepisów ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 1, poz. 7 ze zm.).

Przesłanka rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy naruszenie prawa ma oczywisty charakter. Należy zgodzić się z poglądem doktryny, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie. Jako rażącego naruszenia prawa nie należy traktować błędów w wykładni prawa, ale przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej interpretacji. Wybór jednej z możliwych interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa nawet wtedy, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową. Rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce w sytuacji, gdy w stanie prawnym niebudzącym wątpliwości co do jego zrozumienia zostaje wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów (wyrok NSA z dnia 3 maja 2003 r., III SA 2395/01, niepubl.)

Zdaniem Sądu, brak jest w niniejszej sprawie oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia zawartego w decyzji podlegającej badaniu w trybie stwierdzenia nieważności, a przepisami prawa.

Decyzją z dnia [...] Nr [...], Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 i 163 k.p.a. oraz art. 2 pkt 7d, art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zmienił własną decyzję z dnia 21 października 2008r. i orzekł o przyznaniu J.M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W.M. na okres od dnia 2008-10-01 do dnia 2008-10-31. Pozostałe rozstrzygnięcia zmienionej decyzji pozostały bez zmian. Jako powód zmiany decyzji, organ wskazał na niekwestionowaną przez stronę skarżącą okoliczność, iż w okresie od października 2008r. do maja 2009r. dłużnik alimentacyjny dokonywał bezpośrednio na konto J.M. miesięcznych wpłat w wysokości 100 i 300 złotych, tytułem alimentów na rzecz W.M., za poszczególne miesiące wskazanego wyżej okresu. Powyższy fakt stanowił, w ocenie organu, podstawę do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, na podstawie art. 24 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z faktem, iż wpłata z miesiąca października została dokonana przez dłużnika przed wydaniem decyzji z dnia [...], organ przyjął, iż od miesiąca listopada 2008 r świadczenie z funduszu alimentacyjnego było świadczeniem nienależnie pobranym.

Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Natomiast treść normy art. 2 pkt 7 lit. d ustawy stanowi, iż nienależnie pobrane świadczenie - to świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty .

Skoro, z przedstawionych akt sprawy wynika bezspornie, że Pani J.M. w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywała bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego – T.M. na rzecz W.M. alimenty w różnych kwotach w okresie od października 2008 r. do maja 2009 r., to przedmiotowa decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d omawianego aktu prawnego, jednoznacznie wykluczył możliwość pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w sytuacji gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymuje alimenty. Powołany przepis nie uzależnia, jak interpretuje to strona skarżąca, nienależnie pobranych świadczeń od wysokości otrzymywanych od dłużnika alimentów. We wskazanym okresie J.M. pobierała równolegle alimenty od ojca dziecka jak i świadczenie z funduszu alimentacyjnego, w związku z czym w świetle powołanego wyżej przepisu świadczenia z funduszu alimentacyjnego stały się świadczeniami nienależnie pobranymi, czego konsekwencją było wydanie przez Prezydenta Miasta Łodzi decyzji z dnia [...].

Należy zaznaczyć, iż pogląd ten zachowuje aktualność w świetle obecnego orzecznictwa sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 lipca 2010 r. (sygn. akt I OSK 597/10 LEX nr 603373) stwierdził, że aby można było mówić o jednoczesności pobierania obu świadczeń musi zachodzić tożsamość okresu, za który świadczenia wypłacono, a więc świadczenie wypłacone z funduszu alimentacyjnego musi dotyczyć tego samego miesiąca, co wypłacone równocześnie alimenty. Zaznaczył jednocześnie, że sformułowania "otrzymała alimenty" nie należy rozumieć jako uregulowanie całości zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego, taka wykładnia art. 2 pkt 7 lit d) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów byłaby za daleko idąca.

Nie ulega wątpliwości, iż osoba otrzymująca świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie może jednocześnie pobierać od dłużnika alimentów przysługujących za okres, co do którego wypłacane jest świadczenie z funduszu. Kumulacja tych świadczeń powoduje, że środki finansowe otrzymane z funduszu stają się świadczeniem nienależnie pobranym.

W tym miejscu godzi się podnieść, iż jednym z obowiązków osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest niezwłoczne poinformowanie organu o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu lub utracie dochodu albo o innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie poinformowała organu o wpłatach dokonywanych na jej konto przez dłużnika alimentacyjnego w okresie i za okres pobierania świadczenia z funduszu. Informację o częściowej spłacie alimentów przysługujących na rzecz W.M. organ uzyskał dopiero w czerwcu 2009r. od dłużnika – T.M.

Z powyższych względów Sąd uznał, iż zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. dokonało prawidłowej oceny, iż ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nie można postawić zarzutu wydania z rażącym naruszeniem przepisów prawa. Skarżąca niewątpliwie pobrała nienależne świadczenie z funduszu alimentacyjnego za okres, za który jednocześnie otrzymywała alimenty od dłużnika alimentacyjnego, a zatem Prezydent Miasta Ł. miał podstawy do wydania decyzji w oparciu o art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tożsamość okresu, za który wypłacono świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz okresu (miesiąca), za który nastąpiła dobrowolna wpłata alimentów jest zresztą w rozpoznawanej sprawie niesporna. Dlatego też, Sąd przyjął jako nieuzasadniony, podnoszony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. przepisów prawa materialnego – tj. art. 2 pkt 7d w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Za bezpodstawny Sąd uznał również zarzut naruszenia przez organ art. 1 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 w zw. z art. 2 ust. 2 powołanej wyżej ustawy, poprzez uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do pobierania świadczenia na skutek uzyskania częściowego i nieterminowego zaspokojenia roszczeń alimentacyjnych. Jak zaznaczono wyżej, Kolegium prowadziło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], wydanej w przedmiocie zmiany własnej decyzji z dnia [...]. przyznającej J.M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki. W postępowaniu tym nie było zatem kompetentne do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz zobowiązane było do rozpatrzenia jej wyłącznie w granicach określonych w art. 156 k.p.a. Ponadto, decyzja Prezydenta Miasta Ł., co do której prowadzone było postępowanie o stwierdzenie nieważności, dotyczyła zmiany decyzji przyznającej skarżącej świadczenie alimentacyjne i wydana była w trybie art., 24 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a nie przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia z funduszu. Przesłanki zmiany decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego zostały przez ustawodawcę uregulowane w sposób samoistny i nie można interpretować ich przez pryzmat przesłanek odnoszących się do rozpatrywania wniosków o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Jednocześnie, należy zaznaczyć, iż Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a., art. 107 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nierozważenie wszystkich - podniesionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - argumentów. Zarzut ten nie został przez pełnomocnika skarżącej rozwinięty w dalszej części uzasadnienia skargi, natomiast w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja w obszernym uzasadnieniu odnosi się do wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski należy stwierdzić, iż brak jest ustawowych przesłanek do uwzględnienia skargi, w związku z czym należało ją oddalić na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

AG