Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 942/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-08-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c
journal: Dz.U. 2016 poz 1255
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku J. L. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2020 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

J. L. zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu osadzenia w niemieckim więzieniu [...] oraz obozie Ż. w P..

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Muzeum Martyrologii Wielkopolan - [...], Muzeum Martyrologicznego [...] oraz do Archiwum Akt Nowych o udostępnienie dokumentacji złożonej w związku ze staraniem się przyznanie zadośćuczynienia w Fundacji "[...], dotyczącej J. L., J. F. - matki strony oraz rodzeństwa strony - J. F., B. K., M. W., A. W..

Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] września 2020 r. Nr [...] [...] odmówił J. L. przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ wskazał, przy rozpatrywaniu wniosku wziął również pod uwagę dokumentację zgromadzoną w sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (tekst jednolity - Dz. U. ż 2019 r. poz. 1168) J. L., K. F., A. W., J. F., M. W. oraz dokumentację znajdującą się w aktach matki strony p. J. F., wdowy po zmarłym [...].

Ponadto organ wziął po uwagę ustalenia śledztwa prowadzonego przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. dotyczącego represji wojennych wobec rodziny F. , umorzonego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2020 r.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ orzekający ustalił następujący stan faktyczny:

Wnioskodawczyni urodziła się dnia [...] czerwca 1935 r. we wsi D. N. w powiecie [...], gdzie jej rodzice posiadali gospodarstwo rolne. Do 1944 r. rodzina strony przebywała w D. , matka strony pracowała [...] w gospodarstwie", o czym wspomniała w życiorysie załączonym do wniosku z 1971 r. o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie.

W 1944 r., prawdopodobnie w maju, rodzina F. została wysiedlona z D. (J. F. pisze w życiorysie, że została z mężem i dziećmi wywieziona pod koniec 1944 r.)

Pobyt rodziny F. w swoim gospodarstwie rolnym w m. [...] od [...] maja 1944 r. do maja 1945 r. potwierdziła natomiast E. H.-W..

Na podstawie oświadczenia E. H.-W. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przyznał J. L. decyzją z dnia [...] kwietnia i 997 r. Nr [...] uprawnienie do świadczenia za deportację do pracy przymusowej w wymiarze 11 pełnych miesięcy.

Podobne uprawnienia uzyskali również inni członkowie rodziny F. tj. rodzeństwo wnioskodawczyni: K. F., A. W., J. F., M. W..

Spornym jest natomiast, czy rodzina wnioskodawczyni po wysiedleniu z D. przebywała w obozie w Ż. (właściwie w więzieniu karno-śledczym) oraz w obozie koncentracyjnym [...], co podnosi strona we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Organ wyjaśnił, że dla rozstrzygająca niniejszej sprawy istotna jest konkluzja śledztwa prowadzonego przez Oddziałową Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P., w której przyjęto, że najbardziej prawdopodobnym jest, że rodzina F. (oraz inne, w tym rodzina świadka D. R.) po wysiedleniu została osadzona w obozie przejściowym P. , gdzie władze okupacyjne kierowały osoby/rodziny oczekujące na wywiezienie do pracy przymusowej.

Również M. W., siostra strony, starając się w 1998 r. o przyznanie świadczenia za deportację do pracy przymusowej w opisie represji pisze o pobycie w obozie przejściowym.: "W czasie II wojny światowej dnia [...] maja 1944 r. wraz z rodziną zostałam wywieziona do P., osadzono nas w obozie przejściowym, w którym to przygotowywano na wyjazd Polaków".

Inni członkowie rodziny F. nie wspominają o pobycie w obozie w P..

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1255 ze zm. – dalej: "ustawa o kombatantach") miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa oraz obozy, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b i lit. c są określone w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego. Wnioskodawczyni nie była osadzona w hitlerowskim więzieniu, obozie koncentracyjnym lub w ośrodku zagłady, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach.

W rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2014 r. poz. 1564) nie został wymieniony obóz przejściowy P. , jako jedno z miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach) oraz obóz, o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o kombatantach, tj. inne miejsce odosobnienia, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Załączone do wniosku przy piśmie strony z dnia [...] sierpnia 2020 r. wspomnienie D. R. nie wnosi do sprawy nowych danych. Warto również zauważyć, że D. R., ur. w sierpniu 1940 r., w czasie opisywanych wydarzeń był kilkuletnim dzieckiem, a zatem nie mógł być w pełni świadomym ich uczestnikiem.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzje własną z dnia [...] września 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że z publikacji Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979, str. 595, poz. 5797) wynika, że areszt policji bezpieczeństwa i obóz pracy wychowawczej (Polizeigefangnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager) w Ż. stanowił kontynuację zlikwidowanego aresztu i obozu w [...] w P.. Obóz podzielony był na oddział więźniów politycznych i więźniów karnych. Przebywali w nim głównie więźniowie narodowości polskiej - pracowali na terenie obozu lub byli wywożeni do prac poza obozem. Osadzonych wywożono także do obozów koncentracyjnych. W obozie i poza obozem zdarzały się egzekucje. Z informacji z Muzeum Martyrologicznego w Ż. wynika, że w Ż. osadzano więźniów w trybie tzw. aresztu ochronnego, o stosowaniu którego decydowały urzędy terenowe Tajnej Policji Państwowej (gestapo); więźniów śledczych osadzanych w sprawie o przestępstwa polityczne, w których postępowanie przygotowawcze prowadzili funkcjonariusze gestapo; więźniów tzw. wychowawczego obozu pracy (osoby uchylające się od pracy, zbiegłe z miejsca pracy, łamiący dyscyplinę pracy). Aresztowanych w tym trybie kierowano do obozu na określony czas, wynoszący maksymalnie do 56 dni. Tym samym zasadne jest rozpatrywanie obozu w Ż. właśnie w kategoriach wychowawczego obozu pracy (§ 6 pkt 2 Rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach.

Organ podniósł, iż po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów mając na uwadze także informacje o charakterze obozu w Ż. i osadzanych tam kategoriach więźniów należało uznać, że relacje zainteresowanej w tym zakresie nie są wiarygodne i w konsekwencji, że nie przedstawiła ona dostatecznych dowodów potwierdzających, że podlegała represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach. W aktach brak jest urzędowego lub prywatnego dokumentu potwierdzającego pobytu strony w obozie. Należy również zauważyć, iż zainteresowana wskazała że jej rodzina została skierowana do pracy przymusowej na teren III Rzeszy. Wobec okoliczności, w jakich nastąpiło wysiedlenie oraz skierowanie do pracy przymusowej strony na teren III Rzeszy można podejrzewać, iż rodzina wnioskodawczyni przebywała w obozie przy ul. [...] w P. (P. ), który nie spełniał warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a)-c) ustawy o kombatantach.

Organ wyjaśnił, iż w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zwrócił się do Muzeum Martyrologicznego w Ż. celem potwierdzenia pobytu strony w obozie. W odpowiedzi z dnia [...] października 2019 r. Muzeum wskazało, iż nie posiada informacji dotyczących pobytu w obozie w Ż. J. L.. Organ w swojej właściwości zwrócił również do Archiwum Akt Nowych z prośbą o udostępnienie dokumentów wnioskodawczyni oraz członków jej rodziny, zgromadzonych na potrzeby postępowania o uzyskanie odszkodowania od Fundacji [...]. W przekazanych dokumentach z w/w postępowania zakończonego w 2002 r. brak jest jakichkolwiek oświadczeń członków rodziny P. L. na temat pobytu w obozie w Ż. .

Również kwerenda archiwalna w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie pozwoliła na potwierdzenie podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących pobytu w obozie w Ż. . IPN - Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P. pismem z dnia [...] kwietnia 2020 r. przedstawiła ustalenia śledztwa dotyczącego rodziny J. F. (obecnie L. ), które umorzone zostało [...] kwietnia 2020 r. IPN w toku śledztwa ustalono, że z uwagi na charakter obozu i dalsze wojenne losy rodziny, strona została osadzona w obozie przejściowym [...]. Brak jest natomiast dowodów wskazujących na osadzenie w obozie w Ż. .

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J. L. wskazując, iż w decyzji brak jest szczegółów, a umorzenie śledztwa dotyczyło zbrodniarzy niemieckich którzy już nie żyją. Wyżej wymienione śledztwo opierało się o zeznania świadków- osób które przeżyły piekło II Wojny Światowej.

Skarżąca podniosła, iż obóz w Ż. tylko dla [...] miał nazwę Szkolno-Wychowawczego podlegającego pod GESTAPO, dla Polaków był miejscem masowych mordów, więzienia na krótki okres całych rodzin które w późniejszym czasie były deportowane do Obozów Śmierci albo na roboty przymusowe. Powinno się opierać o fakty historyczne, chociażby zbiorowe mogiły. W 1945 obóz z więźniami jak i z cała dokumentacja został spalony przez Niemców.

Skarżąca wniosła o skierowanie jej na badania do Akademii Medycznej w P. Zakładu Medycyny Sądowej celem określenia jej stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2021 r. Skarżąca podniosła, iż urząd nie przekazał oryginału jej sprawy do Sądu w P.. Skarżąca wskazała, iż odwołaniu były szczegóły dotyczące jej represji. Jako dziecko policja niemiecka z bronią w ręku, wiosną 1944 roku używając przymusu bezpośredniego aresztowała całą jej rodzinę, ograbiła również całą ich posiadłość. Następnie deportowano jej rodzinę samochodami wojskowymi na stacje kolejową K. koło P., potem wagonami bydlęcymi wraz z innymi rodzinami do Poznańskiego Obozu /lokalizowanego w części Południowej P.. Obóz ten był ściśle strzeżony oraz ogrodzony drutem kolczastym. Następnie po około 2 tygodniach deportowani zostaliśmy wagonami towarowymi do [...] gdzie niemieccy oprawcy zamordowali jej ojca.

W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. Skarżąca podtrzymała wniosek o skierowanie jej na badania lekarskie.

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt II SPP/Po [...] przyznano skarżącej w zakresie całkowitym

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Do dnia wyrokowania stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie zatem z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (ust. 3).

Na mocy powołanego wyżej art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie przyznanie Skarżącej uprawnień kombatanckich.

Przystępując do wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazuje, że dostrzega szczególnie ciężkie i drastyczne doświadczenia, które były udziałem Skarżącej i jej rodziny. Jednocześnie jednak, nie sposób nie dostrzec, że sądy administracyjne kontrolują legalność działalności administracji publicznej, przy czym, co trzeba zaznaczyć, czynią to w ramach sprawowanego - wymiaru sprawiedliwości - (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są do wyważenia racji stron procesu - w ramach -wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych.

Badając legalność działań Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sprawie zainicjowanej wnioskiem Skarżącej o przyznanie jej uprawnień kombatanckich, Sąd również działał w granicach prawem wytyczonych.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd w niniejszym składzie nie stwierdził, aby była ona obarczona wadą skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Decyzja Szefa Urzędu jest prawidłowa, została wydana w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu, przy właściwym zastosowaniu przepisów prawa materialnego, stosownie do ustalonych okoliczności sprawy wynikających z zebranego materiału dowodowego.

Podstawą prawną władczych działań organu administracji publicznej jest przywołana wyżej ustawa o kombatantach.

W tym miejscu należy podkreślić, iż celem uchwalenia ustawy, na podstawie której Skarżąca domaga się przyznania uprawnień w niniejszej sprawie, jest uznanie szczególnych zasług wszystkich obywateli Polski, którzy walczyli o niepodległość i suwerenność Ojczyzny, poświęcają własne życie i zdrowie na polach walki – w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w strukturach podziemnych organizacji niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje. W preambule ustawy o kombatantach ustawodawca uznał, że kombatantom oraz ofiarom represji należny jest głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie szczególnej opieki tym poszkodowanym obywatelom podczas ostatniej wojny, którzy doznali represji ze względów narodowościowych, politycznych, religijnych i rasowych. Cel ten ma zostać zrealizowany poprzez udzielenie pomocy ze strony Państwa w postaci przyznania przewidzianych wskazaną ustawą uprawnień kombatanckich tym wszystkim, którzy doznali represji.

Należy mieć jednakże na uwadze treść art. 21 ust. 1 ustawy o kombatantach, zgodnie z którym uprawnienia określone w ustawie przysługują osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, z zastrzeżeniem ust. 2.

Z powyższego przepisu wynika, że ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zamkniętego katalogu działalności, którą można uznać za kombatancką lub równorzędną tej działalności oraz zamknięty katalog represji, za doznanie których przysługują uprawnienia kombatanckie. Z tego względu uprawnienia kombatanckie nie przysługują każdemu obywatelowi, który doznał w trakcie wojny krzywd, lecz wyłącznie tym, których działalność miała szczególne znaczenie dla kraju bądź tym, wobec których represje miały charakter szczególnie okrutny.

W niniejszej sprawie istotne znaczenie ma art. 4 ustawy o kombatantach, który zawiera katalog represji wojennych i okresu powojennego, których doznanie uprawnia wnioskującego do ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich.

Zgodnie z art. 4 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania:

1) z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych:

a) w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady,

b) w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzane pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa,

c) w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzane pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

2) z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;

3) z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych:

a) w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 roku MWD ZSRR,

b) na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

4) w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 – 1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944 – 1956 bez wyroku – za działalności polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenności i niepodległość.

W myśl art. 2 ustawy o kombatantach przepisy tej ustawy stosuje się także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy o kombatantach Minister Pracy i Polityki Społecznej po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w rozporządzeniu z dnia 6 listopada 2014 r. (Dz. U. z 2014 r., poz. 1564) określił miejsca odosobnienia, w których były osadzane osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 listopada 2014 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. 2014, poz. 1564) w § 6 pkt 2 i 3 stanowi, że innymi miejscami odosobnienia określonymi w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy są także wychowawcze obozy pracy (Arbeitserziehungslager): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień i obozów przesiedleńczych oraz karne obozy pracy (Strafarbeitslager): samodzielne oraz utworzone na terenie więzień.

Tym samym, mając na uwadze charakter obozu w Ż. , organ prawidłowo przyjął, iż zasadne jest rozpatrywanie obozu w Ż. w kategoriach wychowawczego obozu pracy (§ 6 pkt 2 Rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o kombatantach.

Wobec powyższego wskazać należy, iż zarówno Sąd jak i organ nie kwestionują charakteru obozu w Ż. . Istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, czy Skarżąca w tym obozie (właściwie w więzieniu karno-śledczym) przebywała.

Dokonując powyższej oceny warto przy tym mieć na uwadze jaki charakter miał ww. obóz w Ż. .

Z publikacji Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979, str. 595, poz. 5797), do której to publikacji zasadnie odwołał się organ, wynika, że areszt policji bezpieczeństwa i obóz pracy wychowawczej (Polizeigefangnis der Sicherheitspolizei und Arbeitserziehungslager) w Ż. stanowił kontynuację zlikwidowanego aresztu i obozu w [...] w P.. Obóz podzielony był na oddział więźniów politycznych i więźniów karnych. Przebywali w nim głównie więźniowie narodowości polskiej - pracowali na terenie obozu lub byli wywożeni do prac poza obozem. Osadzonych wywożono także do obozów koncentracyjnych. W obozie i poza obozem zdarzały się egzekucje. Z informacji z Muzeum Martyrologicznego w Ż. wynika, że w Ż. osadzano więźniów w trybie tzw. aresztu ochronnego, o stosowaniu którego decydowały urzędy terenowe Tajnej Policji Państwowej (gestapo); więźniów śledczych osadzanych w sprawie o przestępstwa polityczne, w których postępowanie przygotowawcze prowadzili funkcjonariusze gestapo; więźniów tzw. wychowawczego obozu pracy (osoby uchylające się od pracy, zbiegłe z miejsca pracy, łamiący dyscyplinę pracy).

W niniejszej sprawie warto również zwrócić uwagę na ustalenia śledztwa prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o sygn. [...], a dotyczącego represji wobec rodziny J. F..

Jak wynika z pisma z dnia [...] kwietnia 2020 r. (k. 167 i nast. akt administracyjnych) "w toku śledztwa, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym materiałów archiwalnych dotyczących obozu w Ż. zgromadzonych w toku śledztwa o sygn. [...] byłej Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, ustalono, że obóz ten został wybudowany w latach 1942-1943 przy ul. [...] w Ż. na terenie zlikwidowanej cegielni stanowiącej przed wojna własność S. . (...) Pierwsi więźniowie trafili do obozu w roku 1943. Obóz dzielił się na dwa zasadnicze oddziały: Więzienie Policyjne Policji Bezpieczeństwa oraz Obóz Pracy Wychowawczej. W więzieniu policyjnym przebywali więźniowie polityczni, aresztowani przez (gestapo, podejrzani o działalność konspiracyjną, dywersyjną, patriotyczną. Ta kategoria więźniów była likwidowana w obozie lub kierowana do obozów koncentracyjnych. Do obozu pracy wychowawczej kierowani byli natomiast tzw. "niedzielnicy-Sonntagsjager", czyli Polacy, którzy dopuścili się wykroczeń w czasie pracy ( spóźnili się do pracy, nie przyszli do pracy lub źle ją wykonywali). Trafiali do obozu w piątek po południu a wywożono ich z obozu w poniedziałek rano, bezpośrednio do zakładów pracy. Nie ujawniono żadnych materiałów z których wynikałoby, iż do obozu w Ż. przyjmowano osoby wysiedlone, które następnie byłyby kierowane do pracy przymusowej na ternie III Rzeszy. Nie było też w nim dzieci. Z dokumentacji wynika, iż najmłodszymi ofiara obozu w Ż. były dwie dziewczynki w wieku 15 lat. Gdyby w tym obozie przebywały dzieci, a dziećmi były wszystkie osoby przesłuchane w toku niniejszego śledztwa, byłoby to potwierdzone ustaleniami śledztwa [...], w trakcie którego przesłuchano szereg świadków, byłych więźniów obozu w Ż. ."

Powyższe doprowadziło IPN do wniosku, iż rodziny F., R. czy też L. , po wysiedleniach nie trafiły do obozu karno-śledczego w Ż. , lecz najpewniej do obozu przejściowego P. , o którym mowa w piśmie Muzeum Martyrologicznego w Ż. .

Mając powyższe na uwadze podnieść należy, iż już sam charakter obozu wywołuje wątpliwości czy Skarżąca jako małe dziecko faktycznie mogła przebywać w tym obozie oraz czy w ogóle rodzina Skarżącej, z uwagi na wywiezienie do pracy przymusowej, mogła zostać skierowana do obozu w Ż. .

Ponadto należy mieć na uwadze, iż Skarżąca, poza wspomnieniami D. R., nie przedłożyła żadnych dokumentów wskazujących na jej pobyt w obozie w Ż. .

W tym miejscu podkreślić należy, iż organ mając na uwadze art. 7 i 77 k.p.a. podjął czynności celem ustalenia stanu faktycznego sprawy.

W celu uzupełnienia materiału dowodowego organ orzekający zwrócił się o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Muzeum Martyrologii Wielkopolan - [...], Muzeum Martyrologicznego w Ż. oraz do Archiwum Akt Nowych o udostępnienie dokumentacji złożonej w związku ze staraniem się przyznanie zadośćuczynienia w Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie, dotyczącej J. L., J. F. - matki strony oraz rodzeństwa strony - J. F., B. K., M. W., A. W..

Warto w tym miejscu wskazać, iż Muzeum Martyrologicznego w Ż. w odpowiedzi z dnia [...] października 2019 r. wskazało, że nie posiada informacji dotyczących pobytu w obozie w Ż. Pani J. L..

Ponadto zwrócić należy uwagę, iż również Instytut Pamięci Narodowej Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prowadząc ww. postępowanie o sygn. [...] nie pozyskał żadnych dokumentów wskazujących na pobyt Skarżącej w obozie w Ż. .

Również w pozyskanych przez organ dokumentów zgromadzonych na potrzeby postępowania o uzyskanie odszkodowania od Fundacji [...] brak jest dokumentów wskazujących na pobyt członków rodziny P. L. w obozie w Ż..

M. W., siostra strony, starając się w 1998 r. o przyznanie świadczenia za deportację do pracy przymusowej w opisie represji pisze o pobycie w obozie przejściowym.: "W czasie II wojny światowej dnia [...] maja 1944 r. wraz z rodziną zostałam wywieziona do P., osadzono nas w obozie przejściowym, w którym to przygotowywano na wyjazd Polaków".

Wobec powyższego mając na uwadze całokształt okoliczności niniejszej sprawy organ trafnie, w ślad za IPN Komisją Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Poznaniu, uznał iż najbardziej prawdopodobnym jest, że rodzina F. (oraz inne, w tym rodzina świadka D. R.) po wysiedleniu została osadzona w obozie przejściowym P. , gdzie władze okupacyjne kierowały osoby/rodziny oczekujące na wywiezienie do pracy przymusowej .

Warto w tym miejscu wskazać, iż pobyt w obozie przejściowym P. nie miał charakteru eksterminacyjnego, a osoby tam osadzone nie pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, lecz podlegały Urzędowi Pracy.

Z tych też względów słusznie organ uznał, iż obóz przejściowy P. nie spełniał warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit a)-c) ustawy o kombatantach.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzył się naruszenia art. 80 k.p.a. Słusznie organ uznał, iż załączone do wniosku przy piśmie strony z dnia [...] sierpnia 2020 r. wspomnienia D. R. nie wnoszą do sprawy nowych danych. Organ zasadnie zwrócił uwagę, iż D. R., ur. w sierpniu 1940 r., w czasie opisywanych wydarzeń był kilkuletnim dzieckiem, a zatem nie mógł być w pełni świadomym ich uczestnikiem.

Ponadto organ zasadnie, po przeprowadzeniu analizy zgromadzonych w sprawie dokumentów oraz mając na uwadze także informacje o charakterze obozu w Ż. i osadzanych tam kategoriach więźniów, uznał relacje zainteresowanej w tym zakresie za niewiarygodne.

Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać trafność oceny co do braku prawnej możliwości przyznania Skarżącej uprawnień kombatanckich (osoby represjonowanej) na podstawie ustawy o kombatantach.

W tym miejscu odnosząc się do wniosku Skarżącej o skierowanie jej na badania lekarskie wskazać należy, iż sądy administracyjne nie mają takich uprawnień, a art. 106 p.p.s.a. dopuszcza jedynie przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

-----------------------

12