Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1600/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Protokolant: Anna Pałasz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2012 r. sprawy ze skargi M.K. , F.K. na decyzję Wojewody [....] z dnia 19 sierpnia 2011 r., znak: [....] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 sierpnia 2006 r. M.K. i F.K. zwrócili się do Prezydenta Miasta K. z wnioskiem o wykupienie przez Gminę K. należącej do nich działki nr [...] obr. [...] , stanowiącej działkę drogową.

Po wyznaczeniu właściwego organu, tj. Starosty K. , organ ten decyzją z dnia 29 czerwca 2011 r. nr [...] orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz: M.K. córki K.K. i H.K. F.K. syna P. i A. za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0040 ha, obj. księgą wieczystą [...] , obr. [...] , jedn. ewid[...] , zajętą pod drogę gminną - ul. T.W. w K. , której własność z dniem 1 stycznia 1999 r. nabyła z mocy prawa Gmina K. , zgodnie z decyzją Wojewody [...] z dnia 30 października 2006 r. nr [...] .

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Natomiast zgodnie z treścią przepisu ust. 4 art. 73 wyżej powołanej ustawy, przejście własności nieruchomości na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, następuje za odszkodowaniem dla byłych właścicieli, ustalonym na ich wniosek złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Ustawodawca w ust. 4 art. 73 wyżej powołanej ustawy ustalił zatem ściśle termin, w jakim wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania należy wnieść do właściwego organu. W nawiązaniu do powyższego Starosta K. wskazał, że wobec faktu, iż wniosek M.K. i F.K. nie został złożony w zakreślonym przez przepis prawa terminie, należało w konsekwencji odmówić ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz wnioskodawców, w trybie art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli M.K. i F.K. podnosząc, że zaskarżona decyzja jest dla nich krzywdząca. Podnieśli, że zwrócili się do Urzędu Miasta K. argumentując, że w 1999 r. zabrano im 40 metrów z ich działki nr [...] , która znajduje się przy ul. [...] na drogę i do tej pory nie została uregulowana finansowo (zapłacona), oczekują ze strony urzędu załatwienia sprawy uczciwie.

Decyzją z dnia 19 sierpnia 2011 r. znak: [...] Wojewoda [...] , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania M.K. i F.K. od decyzji Starosty K. z dnia 29 czerwca 2011 r. nr [...] , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K.

Wojewoda ustalił następujący stan faktyczny i prawny.

Decyzją z dnia 30 października 2006 r. [...] Wojewoda [...] potwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Gminę K. własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0040 ha, obr. [...] , jedn. ewid. [...] zajętej pod drogę gminną - ul. T.W. w K. , której właścicielami w dniu 31 grudnia 1998 r. byli M.K. i F.K. na prawach wspólności ustawowej.

Decyzją z dnia 12 czerwca 2001 r. nr [...] Prezydent Miasta K. zatwierdził projekt podziału nieruchomości obj. [...] , składającej się z działki nr [...] o pow. 0,1266 ha, na działki: nr [...] o pow. 0,0040 ha (pod drogę) i nr [...] o pow. 0,1226 ha. Powyższa decyzja stała się ostateczna z dniem 6 sierpnia 2001 r.

Pismem z dnia 8 sierpnia 2006 r. (data wpływu do ....Urzędu Wojewódzkiego w K. - 16 sierpnia 2006 r.) M.K. i F.K. , jako dotychczasowi właściciele ww. nieruchomości na prawach wspólności ustawowej, zwrócili się o "nałożenie na Gminą Miejską K. obowiązku wykupienia wyżej wymienionej działki".

Mając na uwadze powyższe Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 73 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego. Właścicielom takich nieruchomości przysługuje odszkodowanie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na ich wniosek złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.

Podniesiono, że wszystkie przesłanki wynikające z przepisu art. 73 muszą być spełnione łącznie. Analizując wyżej opisane przesłanki art. 73 w świetle przedstawionego stanu faktycznego sprawy stwierdzono, że wniosek M.K. i F.K. o ustalenie odszkodowania, złożony został z uchybieniem terminu określonego w tym przepisie. Dochowanie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie jest, jak wyżej wskazano, jedną z przesłanek, od zaistnienia łącznie których zależy pozytywne rozstrzygnięcie sprawy przez organ. W tej sytuacji brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje niemożność ustalenia i wypłaty odszkodowania. Skoro zatem stwierdzono uchybienie przez M.K. i F.K. , co do terminu złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, należało orzec o odmowie jego ustalenia i wypłaty za wyżej opisaną nieruchomość, bez konieczności badania pozostałych przesłanek. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że faktu uchybienia terminu nie usprawiedliwia okoliczność braku wiedzy, tj. znajomości przepisów o obowiązujących, ustawowych terminach wnoszenia żądań dotyczących wypłaty odszkodowania. Argumentacja taka nie znajduje uzasadnienia prawnego i czyni te zarzuty wobec decyzji organu I. instancji bezzasadnymi.

Wojewoda wyjaśnił, że termin na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania wyznaczony przez ustawodawcę ma charakter materialnoprawny co oznacza, że skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Termin prawa materialnego jest terminem, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a jego upływ powoduje wygaśnięcie określonego prawa podmiotowego lub niemożliwość jego realizacji.

Dodatkowo wskazano, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r. sygn. akt P 33/07 wynika, że art. 73 Przepisów wprowadzających określający maksymalny termin składania wniosków o ustalenie odszykowania za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne nie narusza wzorców konstytucyjnych. Trybunał wskazał, że wniosek byłego właściciela nieruchomości o odszkodowanie ma dwojaki charakter. Po pierwsze stanowi oświadczenie, że były właściciel jest i domaga się odszkodowania za wywłaszczenie. Po drugie stanowi żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Dla samego zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, stanowiącego oświadczenie o skorzystaniu z prawa do odszkodowania, nie jest potrzebne wcześniejsze uzyskanie decyzji wojewody.

Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia wskazano, że Starosta K. prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz M.K. i F.K. za przedmiotową nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Wspomnianym osobom przysługiwało prawo złożenia stosownego wniosku o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r., natomiast z uwagi na brak stosownego wniosku w tym zakresie złożonego w przewidzianym w cytowanym wcześniej przepisie powoduje konieczność wydania decyzji o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania.

Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w terminie M.K. i F.K, zarzucając, że przywołane w zaskarżonej decyzji przepisy są krzywdzące obywateli polskich oraz wnosząc o uznanie prawa do uzyskania odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie.

Wojewoda podał, że jak wynika z treści skargi jest ona wyrazem niezadowolenia z faktu nie uzyskania odszkodowania z przyczyny leżącej po stronie Skarżących wobec uchybieniu przez Skarżących ustawowemu terminowi przewidzianemu dla zgłoszenia wniosku w przedmiocie ustalenia i przyznania odszkodowania z tytułu odjęcia prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną.

Wojewoda podniósł, że zgodnie z Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 maja 2011 r. po rozpoznaniu wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) w zakresie, w jakim zezwala na wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie przed wydaniem decyzji potwierdzającej nabycie prawa własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji (OTK-A 2011 r., nr 4, poz. 35). Z tych też przyczyn jak i wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zarzuty skargi Wojewoda uznał za nie zasługujące na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, który w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje są zgodne z prawem.

Art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą" stanowi, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Za tak przejęte nieruchomości należy się byłym właścicielom odszkodowanie, które będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Jak wynika z zacytowanego art. 73 ust. 4 ustawy, postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za ww. nieruchomości może zostać wszczęte i toczy się wyłącznie na wniosek właściciela nieruchomości, czyli na żądanie strony uprawnionej do uzyskania odszkodowania. Wniosek winien zostać złożony w określonym w tym przepisie terminie. Ustawodawca ograniczył w czasie możliwość złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, ustalając termin do jego złożenia na okres pomiędzy dniem 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r. Zachowanie powyższego terminu jest tym samym warunkiem merytorycznego rozpoznania wniosku, ponieważ po jego upływie roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Wygaśnięcie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania oznacza, że następuje bezwzględna utrata możliwości jego dochodzenia przez stronę. Art. 73 ust. 4 ustawy jest przepisem prawa materialnego. Nie stosuje się do niego instytucji przywrócenia terminu (art. 58 K.p.a.), która jest instytucją procesową i ma zastosowanie wyłącznie do terminów dokonania czynności procesowych. Należy podnieść i to, że Trybunał Konstytucyjny badał zgodność z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ograniczenie terminu do skutecznego złożenia wniosku w sprawie ustalenia odszkodowania i nie zakwestionował zgodności z Konstytucją ww. regulacji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, opub. w OTK-A 2009 r. nr 8, poz. 123).

Jeszcze raz należy podnieść, że wyraźne brzmienie powołanego przepisu wskazuje, że wniosek o odszkodowanie może być skutecznie złożony tylko w terminie, wprost wskazanym przez ustawę. Skutkiem niezłożenia wniosku w okresie pomiędzy 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. jest wygaśnięcie roszczenia, co nakazuje uznać, że powyższy termin ten ma charakter materialnoprawny, a nie procesowy. Z faktem upływu określonego czasu ustawodawca powiązał skutek w postaci braku roszczenia o odszkodowanie. Roszczenie przestaje przy tym przysługiwać niezależnie od tego, z jakiego powodu uprawniona osoba nie złożyła stosownego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zatem prezentowane w orzecznictwie poglądy, które wskazują na materiałnoprawny charakterze terminu przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy (np. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 15 stycznia 2009 roku, sygn. akt II SA/Po 558/08, Lex Omega nr 531041 oraz w Lublinie z 9-października 2008 roku, sygn. akt II SA/Lu 366/08, Lex Omega nr 565972).

W sprawie niniejszej organy administracji publicznej słusznie uznały, że skarżący nie złożyli wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną w terminie, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Wniosek ten został złożony 16 sierpnia 2006 r. (akta administracyjne sprawy, karta nr 11).

Organy trafnie więc przyjęły, że oświadczenia złożone w dniu 16 sierpnia 2006 r. przez M.K. i F.K. nie może odnieść wnioskowanego przez skarżących skutku to dlatego, że ich roszczenie wygasło.

Zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Przepisy, na które powołują się organy administracji są precyzyjne i dokonując ich interpretacji organy nie naruszyły prawa. Organy administracji nie miały prawnego obowiązku informowania skarżących o treści art. 73 ustawy i brak takiego poinformowania nie może uzasadniać uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, uznając skargę za bezzasadną, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o jej oddaleniu - jak w sentencji wyroku, mając za podstawę art. 151 P.p.s.a.