Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 708/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 116 par. 1 art. 118 par. 2 art. 191 art. 187
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 118 poz 512
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo  upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki Sędziowie WSA Elwira Brychcy as. sąd. WSA Szymon Widłak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2008r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej Prezesa Zarządu za zaległości podatkowe Spółki za 2002r. oddala skargę /-/ Sz.Widłak /-/ J.Małecki /-/ E.Brychcy


UZASADNIENIE

I SA/Po 708/08

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął z urzędu postępowanie podatkowe zmierzające do orzeczenia solidarnej odpowiedzialności podatkowej M. C. - prezesa zarządu A za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r. wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym w stosunku do spółki, którą to zaległość określono ostatecznie decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (prawomocnym) wyrokiem z dnia [...] oddalił skargę na powyższą decyzję.

Po przeprowadzeniu postępowania podatkowego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia [...] orzekł - w trybie przepisu art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa - solidarną odpowiedzialność podatkową M. C. za zaległość podatkową spółki A z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r., należne od niej odsetki za zwłokę oraz koszty egzekucyjne. W obszernym uzasadnieniu decyzji Naczelnik Urzędu wskazał i omówił zarówno podstawy prawne, jak i przesłanki swego rozstrzygnięcia.

W odwołaniu od powyższej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:

* art. 136 i art. 145 ustawy Ordynacja podatkowa polegające na nieskutecznym doręczeniu decyzji,

* art. 116 §1 i §2 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z brakiem formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki A.,

* art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa polegające na niezapoznaniu strony z całością materiału dowodowego, o czym świadczy pismo J. H. oraz postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nr [...].

Dyrektor Izby Skarbowej w P. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. nr [...]

W uzasadnieniu wskazano, iż zgodnie z przepisem art. 116 ustawy Ordynacja podatkowa za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeśli egzekucja prowadzona w stosunku do spółki okaże się bezskuteczna. Regułę tę stosuje się - zgodnie z przepisem art. 107 §2 ustawy Ordynacja podatkowa - również do innych niż zaległości podatkowe należności, między innymi jak w rozpatrywanej sprawie do odsetek za zwłokę należnych od zaległości podatkowych i kosztów postępowania egzekucyjnego. Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest uwolniony od tej odpowiedzialności jedynie wtedy, jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono upadłość lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie upadłości oraz brak postępowania układowego nastąpiły nie z winy członka zarządu lub też członek zarządu wskaże mienie spółki, z którego możliwa jest egzekucja.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obejmuje zobowiązania podatkowe, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członków zarządu spółki.

Przepis art. 116 §1 ustawy Ordynacja podatkowa obarcza ciężarem udowodnienia istnienia jednej z powyższych okoliczności członka zarządu, który pragnie uwolnić się od odpowiedzialności podatkowej.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. M.C., reprezentowany przez pełnomocnika J. H., nie udowodnił istnienia żadnej z okoliczności, która w świetle cytowanego przepisu art. 116 ustawy Ordynacja Podatkowa stanowiłaby przesłankę do odstąpienia od orzeczenia jego odpowiedzialności podatkowej za spółki A z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r.

W okresie, którego dotyczy przedmiotowa zaległość podatkowa M.C. był członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością A z siedzibą w K.. Pismem z dnia 31 października 2007 r. Sąd Rejonowy w P. Wydział XXII Krajowego Rejestru Sądowego przesłał akt notarialny nr rep. [...] sporządzony przez notariusza P.N. w Kancelarii Notarialnej w K. obejmujący uchwałę z dnia 8 czerwca 2001 r. o powołaniu jednoosobowego zarządu Spółki A w osobie Pana M. C. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. poza sporem pozostaje fakt, iż egzekucja prowadzona w stosunku do spółki A w K., zmierzająca do wyegzekwowania przedmiotowej zaległości okazała się bezskuteczna. Wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. w dniu [...] wystawił tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2001 r. i 2002 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki A wg zawiadomienia nr [...] z dnia 11 października 2006 r. Zawiadomienie to wraz z odpisem tytułu wykonawczego zostało doręczone spółce w dniu 13 października 2006 r., co jest jednoznaczne ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Zajęcie to nie zostało zrealizowane, gdyż Bank B pismem z dnia 18 października 2006 r. powiadomił organ egzekucyjny o braku środków pieniężnych na rachunku spółki, umożliwiających całkowitą bądź częściową realizację zajęcia. Dłużnik zajętej wierzytelności poinformował ponadto, że rachunek spółki jest nieczynny i znajduje się w likwidacji. W dniach 21 grudnia 2006r. i 22 czerwca 2007r. poborca spisał protokoły o stanie majątkowym, z których wynika, że spółka A nie prowadzi działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników. Według oświadczenia M. C. spółka nie posiada żadnych środków transportu, czy jakiegokolwiek majątku ruchomego i nieruchomego, nie posiada również wierzytelności i innych praw majątkowych. Siedziba spółki znajduje się w wynajętym pomieszczeniu biurowym (o pow. 2 m2), którego wyposażenie nie przedstawia żadnej wartości egzekucyjnej.

Zawiadomieniem nr [...] z 13 lipca 2007 r. (doręczone 16 lipca 2007 r.) organ egzekucyjny dokonał ponownego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Spółki. Ponownie Bank B pismem z dnia 16 lipca 2007r. powiadomił organ egzekucyjny o braku środków pieniężnych na rachunku Spółki, umożliwiających całkowitą bądź częściową realizację zajęcia.

W wyniku innych działań egzekucyjnych podjętych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. uzyskano informację, że Spółka A nie posiada gruntów na terenie miasta K., nie figuruje jako właściciel nieruchomości oraz nie posiada pojazdów mechanicznych.

Ostatecznie - w oparciu o powyższe ustalenia - organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...], na podstawie art. 59 §3 w związku z art. 59 §2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do Spółki A. Bezskuteczność egzekucji potwierdza również fakt, że organ egzekucyjny wystąpił do Sądu Rejonowego w K. z wnioskiem o nakazanie wyjawienia majątku Spółki A co ma miejsce wtedy, gdy egzekucja administracyjna należności pieniężnych staje się bezskuteczna (art. 71 §1 cytowanej ustawy egzekucyjnej).

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił także, że protokół Sądu Rejonowego w K. sygn. akt [...], sporządzony dnia 18 stycznia 2008r. z jawnego posiedzenia w sprawie o wyjawienie majątku potwierdza, że spółka A według oświadczenia prezesa M.C., nie posiada żadnego majątku od maja 2003r.

Organ odwoławczy ocenił również, iż M. C. nie wskazał majątku spółki z którego możliwa byłaby egzekucja, np. pominiętego podczas zakończonego postępowania egzekucyjnego lub majątku nabytego później. Wręcz przeciwnie, do protokołów o stanie majątkowym, sporządzonych przez poborcę skarbowego w dniach 21 grudnia 2006 r. i 22 czerwca 2007r. podatnik oświadczył i potwierdził własnoręcznym podpisem, że spółka A nie posiada żadnego majątku.

Nadto z materiału będącego w posiadaniu organów podatkowych wynika, że w bilansie za 2005 r. wartość aktywów środków trwałych Spółki wynosiła 0 zł.

Oceniając zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych przychody spółki za poszczególne lata podatkowe kształtowały się następująco:

* 2001 r. - 2.466.875,14 zł

* 2002 r. - 1.084.356,96 zł

* 2003 r. - 41.437,70 zł

* 2004 r. - 22.824,28 zł

* 2005 r. - 37.263,34 zł

* 2006 r. - 3.648,06 zł.

Z powyższego zestawienia Dyrektor Izby Skarbowej wywiódł, że przychody Spółki A zmniejszyły się radykalnie począwszy od 2003 r., czyli od czasu wszczęcia w spółce czynności kontrolnych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. między innymi w zakresie prawidłowości obliczania i wpłacania podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r.

W ocenie organu odwoławczego bezsporny pozostaje również fakt, że M. C. - jako prezes zarządu spółki A nie złożył w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości tejże Spółki. Nie wykazał również, że zaniechanie działań w powyższym zakresie nastąpiło bez jego winy. Z informacji uzyskanych w dniu 19 lutego 2008 r. z Urzędu Skarbowego w K., w trakcie postępowania odwoławczego wynika, że Spółka do chwili obecnej nie została zlikwidowana.

Odwołując się do przepisów art. 20 ust. 1 pkt 2 i art. 21 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.) organy podatkowe uznały, iż M. C. obowiązany był, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym nastąpiła podstawa ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

W rezultacie Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniała przesłanka wyłączająca odpowiedzialność członka zarządu, gdyż nie wykazano, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez winy podatnika.

Oceniając przesłaną przez M. C. (na etapie postępowania odwoławczego) kserokopię wniosku o upadłość, złożonego w Sądzie Rejonowym w K. w dniu 31 stycznia 2005 r., organ II- ej instancji uznał, iż dowód ten nie pozwala w żadnym wypadku na uznanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki A został złożony we właściwym czasie, gdyż nie wynikają z niego jakiekolwiek informacje na temat kondycji finansowej dłużnika.

Dyrektor Izby Skarbowej w P. odmówił racji stronie wyrażającej w odwołaniu pogląd o naruszeniu w postępowaniu art. 200 Ordynacji Podatkowej.

Odbiór zawiadomienia nr [...] z dnia 12 listopada 2007 r., wyznaczającego 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, wynikający z przepisu art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa M. C. pokwitował w dniu 12 listopada 2007 r. Termin 7-dniowy upłynął skutecznie dnia 19 listopada 2007 r., podatnik nie skorzystał z możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału, sam również nie przedłożył żadnych dokumentów, stąd organ podatkowy I instancji w dniu [...] wydał decyzję nr [...], będącą przedmiotem odwołania.

W ocenie organu odwoławczego nie znajduje potwierdzenia w faktach także zarzut, iż organ I szej instancji wydając decyzję nr [...] uchybił przepisom art. 136 oraz art. 145 ustawy Ordynacja podatkowa. Z materiału dowodowego sprawy wynika zdaniem Dyrektora, że pełnomocnictwo dla J. H. do reprezentowania M. C. w postępowaniu podatkowym przez organem I instancji w sprawie orzeczenia jego odpowiedzialności podatkowej za zobowiązania Spółki A zostało wysłane listem poleconym nadanym w dniu 22 listopada 2007 r., zatem po upływie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego, którego upływ, jak wskazano powyżej, kończy postępowanie podatkowe. Pismo to wpłynęło do Urzędu Skarbowego w K. dnia [...], zatem po zakończeniu postępowania podatkowego. W tym samym dniu została wydana (również wysłana za pośrednictwem poczty) decyzja nr [...], przy czym wydając przedmiotową decyzję Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. nie powziął jeszcze informacji o ustanowieniu przez stronę pełnomocnika.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. M. C. zarzucił decyzji Dyrektora Izby i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. rażące naruszenie przepisów postępowania: art. art. 118, 123, 136, 145 oraz przepisów prawa materialnego: art. 116 w związku z art. 187 i art. 200 ustawy Ordynacja podatkowa. W rezultacie wniósł o uchylenie decyzji w całości z uwagi na naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 145 Ordynacji Podatkowej podniesiono, iż pismem z dnia 22 listopada 2007 r. (odebranym przez Urząd Skarbowy w K. dnia 23 listopada 2007r.) J. H. został ustanowiony pełnomocnikiem M. C. w postępowaniu podatkowym w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania spółki A. W tych okolicznościach, w dniu 23 listopada 2003r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. posiadał wiedzę, że strona działa przez pełnomocnika, co winno go obligować do prowadzenia postępowania poprzez pełnomocnika. Odmienne działanie należy uznać jako naruszenie prawa strony do działania przez pełnomocnika i naruszenie konstytucyjnego prawa strony do obrony. Ustanowienie pełnomocnika powinno skutkować doręczeniem decyzji pełnomocnikowi, podczas gdy decyzję wydaną przez organ pierwszej instancji dnia [...] przesłano na adres strony, co rażąco narusza prawo.

W dalszej części skargi zarzucono, że w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wydał postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zawieszenia postępowania dotyczącego odpowiedzialności podatkowej członka zarządu, uznając, że żądanie zostało złożone przez osobę nie będącą stroną w sprawie, co jest bezpodstawne, gdyż organ podatkowy wówczas już powziął informację o ustanowieniu pełnomocnika, ponadto organ podatkowy posiadał wiedzę, że J. H. jest pełnomocnikiem spółki A w postępowaniu dot. określenia zobowiązań podatkowych Spółki za lata 2001-2002 a postępowanie w sprawie odpowiedzialności członka zarządu za te zaległości pośrednio tego postępowania wymiarowego dotyczy.

Odnosząc się do kwestii braku przesłanek z art. 116 Ordynacji Podatkowej upoważniających organy do jego zastosowania pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie prawa przez organy podatkowe polegające na wydaniu decyzji o odpowiedzialności M.C., jako członka zarządu spółki "A" za jej zaległości podatkowe, mimo iż w stosunku do spółki ciągle jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Pełnomocnik wskazał, że w doktrynie i orzecznictwie podatkowym podkreśla się, że tego rodzaju decyzję można wydać dopiero wtedy, gdy postępowanie egzekucyjne wobec spółki jest bezskuteczne i bezskuteczność ta musi przybrać wymiar formalny.

Pełnomocnik podnosił także, że na mocy przepisu art. 116 §1 ustawy Ordynacja podatkowa nie można orzec odpowiedzialności podatkowej członka zarządu, jeżeli wykazał, że we właściwym czasie złożył do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Okoliczność ta, w ocenie pełnomocnika skarżącego wynika ze złożonej na etapie postępowania odwoławczego kserokopii wniosku o upadłość spółki A złożonego w Sądzie Rejonowym w K. Pełnomocnik skarżącego zarzuca, że dowód ten nie podlegał ocenie w trakcie postępowania i organ odwoławczy potraktował go za nieistotny. Nie uznał także za stosowne odebrać od strony lub jej pełnomocnika wyjaśnień jak też nie wyznaczył również ponownie 7-dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego, choć niewątpliwie nowy dowód w sprawie istniał.

Pełnomocnik strony stanął na stanowisku, że jakkolwiek ciężar udowodnienia faktu złożenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spoczywa na stronie postępowania, to jednak nie zwalnia to organu podatkowego z obowiązków przewidzianych przepisami art. 123 i art. 187 ustawy Ordynacja podatkowa, tj. inicjatywy dowodowej z urzędu i wszechstronnej oceny materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o oddalenie skargi podnosząc argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Przepis art. 116 § 1 Ordynacji Podatkowej wskazuje, iż za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy. Nadto warunkiem jest, aby członek zarządu nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Określona w wyżej opisany sposób odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Do jej istnienia wystąpić muszą łącznie dwie przesłanki pozytywne. Pierwsza - pełnienie obowiązków członka zarządu w dacie powstania zobowiązań podatkowych, które przez brak zapłaty podatku stały się zaległościami podatkowymi oraz druga, polegająca, ogólnie rzecz ujmując, na bezskuteczności egzekucji wobec spółki.

W rozpoznanej sprawie pomimo pierwotnie złożonego wniosku o zawieszenie postępowania wobec braku umorzenia egzekucji wobec spółki ostatecznie nie było między stronami sporne, że obie te przesłanki ziściły się, co ma potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Skarżący, jak prawidłowo ustaliły organy podatkowe, pełnił bowiem funkcję prezesa zarządu Spółki, za której zaległości podatkowe przypisano mu odpowiedzialność w okresie obejmującym poszczególne miesiące. Nadto wydano w sprawie postanowienie o umorzeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Istnienie zatem ww. przesłanek pozytywnych powodowało, iż strona skarżąca mogła uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki przez wykazanie istnienia, co najmniej jednej z tzw. przesłanek egzoneracyjnych.

Należy stwierdzić, że zgodnie z art. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 października 1934r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991r. Nr 118, poz. 512 ze zm.), obowiązującego do 31 października 2003r. (w okresie kiedy powstały zaległości Spółki objęte zaskarżonymi decyzjami), za upadłego był uznawany przedsiębiorca, który zaprzestał płacenia długów (§ 1), a także przedsiębiorca będący osobą prawną oraz znajdującą się w likwidacji spółką jawną i spółką komandytową, którego majątek nie wystarczał na zaspokojenie długów (§ 2). Przepis art. 5 ww. ustawy stanowił zaś, iż przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (§ 1), a reprezentant przedsiębiorcy, o którym mowa w art. 1 § 2 zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym majątek nie wystarczał na zaspokojenie długów, chyba że wcześniej rozpoczął się bieg terminu określonego w § 1 (§ 2), z tym że terminy te nie biegną, a jeżeli rozpoczęły bieg, ulegają zawieszeniu, gdy przedsiębiorca złożył podanie o otwarcie postępowania układowego (§ 3). Stosownie zaś do art. 1 obowiązującego we wskazanym wyżej okresie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 października 1934r. - Prawo o postępowaniu układowym (Dz. U. Nr 93, poz. 836 ze zm.) przedsiębiorca, który wskutek wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje w najbliższej przyszłości zaprzestanie ich płacenia, może żądać otwarcia postępowania celem zawarcia układu z wierzycielami.

Wymaga zauważenia, że art. 116 § 1 O.p. nie odwołuje się wprost do terminów wymienionych w art. 5 Prawa upadłościowego, lecz posługuje się niedookreślonym pojęciem "zgłoszenie wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego we właściwym czasie", co uznać należy za zabieg zamierzony, uzasadniony celem regulacji prawnej zawartej w tym artykule. Wobec tego w sytuacji, gdy w art. 116 § 1 O.p. ustawodawca posłużył się terminem elastycznym, stwierdzić należy, że przy ustalaniu, właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o upadłość w rozumieniu tego przepisu nie należy mechanicznie przenosić terminu wskazanego w art. 5 Prawa upadłościowego, ale w warunkach konkretnej sprawy oceniać istnienie przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość, jak i to, że z punktu widzenia realizacji celu postępowania upadłościowego i art. 116 O.p. wniosek o upadłość powinien być zgłoszony w takim czasie, żeby wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociażby częściowego, zaspokojenia z majątku spółki.

Odpowiedzialność za zrealizowanie tego celu spoczywa na członkach zarządu spółki, oni są bowiem uprawnieni i zobowiązani do kontrolowania stanu finansów i majątku spółki oraz do zgłoszenia wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego, gdy zachodzą do tego podstawy. Członek zarządu spółki z należytą starannością powinien zadbać o ochronę interesów wszystkich wierzycieli zagrożonych stanem niewypłacalności spółki i nie dopuścić, aby niektórzy z wierzycieli zostali zaspokojeni ze szkodą dla innych.

W związku z tym, przy ocenie, czy w okolicznościach danej sprawy brak było winy członka zarządu w niezgłoszeniu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego "we właściwym czasie" nie można ograniczyć się do ustalenia obiektywnego momentu zaistnienia przesłanek zgłoszenia wniosku o upadłość i odniesienia do niego terminu wskazanego w art. 5 Prawa upadłościowego, abstrahując jednocześnie od obowiązków, jakie członek zarządu spółki ma do spełnienia wobec jej wierzycieli (por. wyroki NSA z 5 maja 2005r., sygn. akt FSK 1663/04 i z 17 października 2006r., sygn. akt IFSK 85/06). O braku zawinienia członka zarządu można byłoby zatem mówić, gdyby wykazane zostało, że uczynił on ze swej strony wszystko, by nie dopuścić do zniweczenia celu postępowania upadłościowego przez stworzenie sytuacji, w której niektórzy wierzyciele są zaspokajani kosztem innych.

Przedstawiony sposób rozumienia art. 116 § 1 O.p. znajduje oparcie w ratio legis tego przepisu, a także jest uzasadniony jego brzmieniem. Skoro członek zarządu odpowiadać ma na zasadzie winy za brak możliwości zaspokojenia należności podatkowych Skarbu Państwa, w sytuacji niewypłacalności spółki, to do zwolnienia się z tej odpowiedzialności zainteresowany winien wykazać, że nie ponosi winy w zniweczeniu możliwości równomiernego z wszystkimi innymi wierzycielami zaspokojenia się Skarbu Państwa w toku postępowania upadłościowego.

Z akt sprawy wynika, iż wobec Spółki złożono wniosek o ogłoszenie upadłości dopiero w dniu 31 stycznia 2005r. Tymczasem zaległość podatkowa dotyczy 2001r. Obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego wystąpił zatem na długo przed tym, kiedy skarżący złożył wniosek o upadłość. Odstępując zatem nawet bezpośredniego stosowania dwutygodniowego terminu do złożenia wniosku o upadłość spółki wniosek ten niewątpliwie nie został złożony "we właściwym czasie".

Równie słusznie organy podatkowe uznały, że skarżący nie wykazał, iż niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie nastąpiło z jego winy. Za skuteczne wykonanie tego obowiązku nie można uznać z pewnością złożenie przez niego kopii pisma z dnia 05 marca 2008r. Zauważyć należy, iż to członek zarządu ma interes prawny w wykazaniu okoliczności istnienia przesłanek egzoneracyjnych, z nich bowiem wynika jego uprawnienie do uchylenia się od zasady "przeniesienia" na niego zobowiązania podatkowego spółki. Winien on zatem dołożyć wszelkich starań, których rezultat musi być poddany ocenie zgodnie z art. 191 Ordynacji Podatkowej w decyzji organów podatkowych. W niniejszej sprawie nieskuteczny jest zatem zarzut strony skarżącej naruszenia przez organy podatkowe art. 187 Ordynacji Podatkowej, albowiem organy te wypełniły obowiązki nałożone na nie treścią art. 116 Ordynacji Podatkowej ustalając okoliczności z których wynika odpowiedzialność M. C. za zobowiązania podatkowe spółki. Brak właściwej inicjatywy dowodowej ze strony skarżącego nie może w ocenie sądu w świetle dyspozycji cytowanego przepisu obciążać organów podatkowych.

Nieskuteczne są także pozostałe zarzuty zawarte w skardze dotyczące naruszenia procedury w toku postępowania podatkowego. W szczególności odnieść się należy do donośnie akcentowanego zarzutu pominięcia w postępowaniu na etapie pierwszoinstancyjnym pełnomocnika skarżącego. Argumentacja podnoszona w skardze i przywołane tam wyroki sądów w niniejszej indywidualnej sprawie nie znajdują zastosowania. Rzeczywiście decyzja organu pierwszej instancji wydana i wysłana została do strony osobiście w tym samym dniu w którym do organu wpłynęło pełnomocnictwo udzielone J. H. Niemożliwe jest jednak w tej konkretnej sytuacji skuteczne podważanie prawidłowości zaskarżonej decyzji poprzez postawienie organom podatkowym zarzutu, iż pominęły pełnomocnika strony. "Pominięcie" pełnomocnika aby mogło stanowić podstawę do powtórzenia postępowania a w konsekwencji do uchylenia decyzji musi być związane z jakąkolwiek formą "zawinienia" organów (pracownika organu). W niniejszej sprawie nie sposób uznać, iż organy podatkowe dopełniając wszelkich zasad prawidłowego postępowania mogły dowiedzieć się o złożonym pełnomocnictwie przed wysłaniem decyzji stronie. Obieg dokumentów i związany z tym upływ czasu jest w sposób oczywisty związany z każdym urzędem czy większym przedsiębiorstwem i tylko w przypadku indywidualnie ocenianej opieszałości organu w przekazywaniu poczty mógłby stanowić argument za usunięciem z tego względu decyzji z obiegu w takim przypadku. Niezależnie od tego w stanie faktycznym ocenianym w niniejszej sprawie należy zauważyć, iż ewentualną konsekwencją rygorystycznego stanowiska prezentowanego przez pełnomocnika skarżącego byłoby konieczność ustalania rzeczywistej godziny złożenia pełnomocnictwa jak i godziny wysłania decyzji. Pomijając jednak powagę takich rozważań i możliwość ustalenia faktycznego czasu wykonania tych czynności należy stwierdzić, iż w ocenianej sprawie z przyczyn wskazanych wcześniej w niniejszej sprawie zarzut ten nie podważa prawidłowości działania organu pierwszoinstancyjnego i w rezultacie wydanej przez niego decyzji. W tym miejscu należy zauważyć, iż obowiązek uznania J.H. za pełnomocnika M. C. nie mogło nastąpić wcześniej niż z momentem skutecznego powiadomienia organów podatkowych o udzielonym pełnomocnictwie w konkretnej sprawie. Zatem bez wpływu na wynik niniejszego sporu pozostaje stanowisko tych organów wyrażone w postanowieniu z dnia [...] odmawiające rozpoznania wniosku o zawieszenie postępowania złożonego przez J. H. jako wówczas osobę nieposiadającą interesu prawnego. Bez znaczenia przy tym dla sprawy jest okoliczność ewentualnego wcześniejszego występowania przez J. H. w innym postępowaniu jako pełnomocnika spółki A skoro brak było pełnomocnictwa udzielonego przez M. C. w sprawie dotyczącej przeniesienia na niego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd uznał, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu, na podstawie art. 151 powołanej wcześniej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

/-/ Sz.Widłak /-/ J.Małecki /-/ E.Brychcy