Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1260/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 135 pkt 2 i 3, art 136 ust 1 pkt 1 i 5
journal: Dz.U. 2005 nr 239 poz 2019
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne - tekst jednolity
article: art 134 par 1, art 135,  art 145 par 1 pkt 1 lit a i c, art 152, art 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 2 ust 1, art 6 pkt 4 i 9, art 11, art 12, art 15
journal: Dz.U. 2007 nr 75 poz 493
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie
article: art 28, art 29, art 36 ust 1 i 3, ar 37 ust 2
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art 7, art 15, art 16 par 1, art 77, art 107 par 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art 3 pkt 20 i 29, art 181 ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity
article: art 74 ust 2, art 86
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec,, Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2010 r. sprawy ze skarg C. S., B. S., S. B., R. S. i R. S. na decyzje Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2009 r. o znakach: [...] wydane w wyniku wniesienia odwołań C. i B. S., R. S., S. B., R. S. w przedmiocie zobowiązania do przeprowadzenia działań naprawczych w zakresie ochrony przyrody I. Uchyla zaskarżoną decyzję, którą uchylono w części decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. znak: [...] zobowiązującą C. i B. S. do przeprowadzenia działań naprawczych; II. Uchyla zaskarżoną decyzję, którą uchylono w części decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. znak: [...] zobowiązującą S. B. do przeprowadzenia działań naprawczych; III. Uchyla zaskarżoną decyzję, którą uchylono w części decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. znak: [...] zobowiązującą R. S. do przeprowadzenia działań naprawczych; IV. Uchyla zaskarżoną decyzję, którą uchylono w części decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2008 r. znak: [...] zobowiązującą R. S. do przeprowadzenia działań naprawczych; V. stwierdza, że decyzje wskazane w punktach od I do IV nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; VI. zasądza od Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska na rzecz skarżących: ← C. i B. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; ← S. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; ← R. S. i R. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego;


UZASADNIENIE

Zaskarżonymi do Sądu Administracyjnego decyzjami z dnia [...] maja 2009 r. (wszystkie decyzje o tym samym znaku) Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił decyzje Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r., w części, w jakiej określono w nich dla p. S. B., oraz p. R., R., B. i C. S., termin do przedstawienia informacji na temat stanu technicznego urządzeń piętrzących i samego piętrzenia wód i wskazano nowy termin - dwa miesiące od uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniach decyzji zrelacjonowano następujący stan faktyczny.

Do organu administracji wpłynęło w dniu [...] lipca 2007 r. zgłoszenie, iż na terenie stawów hodowlanych "N." w miejscowości L. gm. Z. w granicach obszaru Natura 2000 "L." (kod: [...]) w pełni sezonu lęgowego została odprowadzona woda, są również prowadzone przy pomocy sprzętu ciężkiego prace, które mają na celu osuszenie stawów a następnie ich zalesienie. Przeprowadzona kontrola w dniu [...] lipca 2007 r. potwierdziła ten stan rzeczy. Spuszczono wodę ze stawów o nazwach "Z." "R." i "K.", zostały także zniszczone urządzenia wodne (mnichy, przepusty, zastawki). Na miesjcu znajdowała się koparka oraz były widoczne ślady jej pracy. Stawy w duzym stopniu były pokryte zbiorowiskami szuwarowymi, w miejscach suchszych wkraczały drzewa i krzewy, miejsca nie pokryte roślinnością szuwarową pokrywały się roslinnościa zieloną. Stwierdzono występowanie gatunków ptaków: błotniak stawowy, bielik, trzcinniaczek, gąsiorek i kos. Wedle wyjaśnień właściciela stawów - p. S. B. - spuszczenia wody dokonały osoby trzecie. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2007 r. z Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. wyrażono pogląd, iż prowadzone na terenie stawów prace mieszczą się zakresie remontu i konserwacji urządzeń wodnych a spuszczenie wody należy kwalifikować jako awarię. Z informacji przedstawionych przez T. wynika, iż na terenie stawów przed spuszczeniem wody stwierdzono występowanie szeregu gatunków ptaków jak: żuraw, błotniak stawowy, bąk gęgawa, perkoz rdzawoszyi, bielik, wodnik, cyraneczka. W dniu [...] listopada 2007 r. P. S. B. poinformował urząd, iż sprzedał zachodnią część stawów (umowy przeniesienia własności z dnia [...] września 2007 r.). Jak ustalono w trakcie kontroli w dniu [...] lutego 2008 r., na

stawach, gdzie spuszczono wodę, nie zostały odbudowane urządzenia służące do jej piętrzenia. Uznając, iż zachodzą przesłanki wskazane w art. 15 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz.U. Nr 75, poz. 473 ze zm.), zwanej dalej ustawą o szkodach, organ I. instancji wydał w dniu [...] maja 2008 r. w stosunku do p. S. B. oraz p. R., R., B. i C. S. szereg decyzji o analogicznej treści (opatrzonych identycznym znakiem), którymi zobowiązano ich do:

1) piętrzenia wód na warunkach wskazanych w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1998 r. (będącej pozwoleniem wodnoprawnym dla p. S. B. na piętrzenie wód rzeki Z. oraz pobór z niej oraz z rzeki J. wody dla potrzeb stawów rybnych "N." oraz zrzut wody do wspólnego kanału tych rzek),

2) nie usuwania roślinności wodnej i nadwodnej ze stawów w okresie lęgowym oraz wychowu młodych (od marca do września),

3) przedstawienia do dnia [...] lipca 2008 r. informacji na temat urządzeń piętrzących i samego piętrzenia wód,

4) niezwłocznej naprawy ewentualnych awarii urządzeń wodnych oraz informowania o tym fakcie organu I. instancji (ówcześnie wojewody).

Odnosząc się do zarzutów odwołań organ II. instancji wskazał, iż wydanie decyzji, w związku z trzecią art. 15 ustawy o szkodach, było zasadne, bowiem w rozpatrywanym przypadku podmioty korzystające ze środowiska nie podjęły stosownych działań zapobiegawczych i naprawczych a, w ocenie organu, wystąpiło bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku, w rozumieniu art. 6 pkt 11 ustawy. Zaniechanie piętrzenia wody stanowi zagrożenie szkodą w gatunkach chronionych, gdyż wiąże się ze zmianą sposobu użytkowania terenu, co może skutkować znacznym pogorszeniem stanu siedlisk przyrodniczych i wpływać negatywnie na gatunki, dla których został ustanowiony obszar Natura 2000 "L.", przez zmianę rozmieszczenia i zmniejszenie liczebności populacji gatunków. Gdy chodzi o nabywców części stawów (p. S.) mają oni obowiązek podjęcia działań zapobiegawczych niezależnie od tego czy ewentualne szkody wywołuje działalność osób trzecich. Wcześniejszy właściciel stawów - p. S. B. - zaprzestał piętrzenia na przełomie czerwca i lipca 2007 r. Nowi właściciele także zaprzestali piętrzenia wody. Piętrzenie wody ma na celu zapełnienie właściwego stanu

chronionych siedlisk przyrodniczych oraz typowych dla nich gatunków zwierząt (w szczególności ptaków), dla których został utworzony obszar "Natura 2000". Zaniechanie piętrzenia skutkuje pozbawieniem stawów wody i może doprowadzić do zmian środowiskowych i wiążących się z tym pogorszeniem gatunków i siedlisk przyrodniczych. Obowiązek piętrzenia wody nie obciąża p. S., jako następców prawnych zakładu dysponującego tym dokumentem. Art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239, poz. 2019 ze zm.) nie ma w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy sytuacji, gdy następuje nabycie całego zakładu. W przypadku podziału obiektu na oddzielne kompleksy konieczne jest uzyskanie nowych pozwoleń wodnoprawnych (na przebudowe gwarantującą niezależne korzystanie z wód oraz na samo korzystanie z wód).

Odnosząc się do zarzutów p. S. B. wskazano, iż zgodnie z warunkami pozwolenia wodnoprawnego spust wody mógł być dokonywany w sierpniu i pierwszej połowie września. Stąd spust w lipcu stanowił naruszenie warunków (jak podnosił zainteresowany dokonały go osoby trzecie). Nie ma sprzeczności pomiędzy warunkami pozwolenia wodnoprawnego a warunkami decyzji, gdyż obliguje ona do piętrzenia na warunkach wynikających z pozwolenia. Gdy chodzi o niepodejmowanie określonych działań w okresie ochronnym wskazano, iż zakaz w tym zakresie wynika wprost z odrębnych regulacji normatywnych – rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz.U. Nr 220, poz. 2237).

W decyzjach przytoczono treść art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. Nr 151 z 2009 r., poz. 1220), wskazując, iż podjęto działania w celu zapewnienia stosownych środków finansowych.

W skardze na decyzje Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska skarżący p. S. B. sformułował zarzuty naruszenia:

- art. 15 ustawy o szkodach poprzez wydanie decyzji pozostającej w sprzeczności z ostateczną decyzją - pozwoleniem wodnoprawnym z 1998 r.,

- naruszenie interesu prawnego skarżącego poprzez uniemożliwienie mu prowadzenia działalności w oparciu o warunki uzyskanego pozwolenia.

Uzasadniając zarzuty Skarżący wskazał, iż pozwolenia nie nakłada na niego obowiązku piętrzenia wody, lecz jedynie uprawnia do prowadzenia działań w tym zakresie. Sankcją za nieskorzystanie z pozwolenia jest jego cofnięcie. Jak wynika z

operatu wodnoprawnego, stanowiącego podstawę wydania pozwolenia Skarżący ma uprawnienie do oczyszczania stawu z porostów, likwidacji porastających jego dno trzcin, sitowi i turzyc (w celu zmniejszenia strat wód przez parowanie). Operat nie, wskazuje kiedy prace mają być wykonywane - są one realizowane w miarę potrzeb. Odstąpienie od nich mogłoby doprowadzić do zarośnięcia stawów (strata dla Skarżącego). W świetle operatu, w związku z niedoborami wody, konieczne jest opróżnianie górnych stawów w lipcu lub sierpniu i odprowadzanie wody do dolnych stawów - to rutynowe działanie podejmowane od lat. Deczyja zobowiązująca do piętrzenia i nie usuwania roślinności w okresie od marca do września uniemożliwia korzystanie z pozwolenia. Wykonywanie decyzji doprowadzi Skarżącego do strat materialnych (wysuszenie stawów), których nikt mu nie zrekompensuje.

Natomiast uzasadniając skargi p. S. przywołano następujące okoliczności:

- interpretując znaczenie regulacji ustawy o szkodach trzeba mieć na uwadze treść art. 86 Konstytucji RP., w świetle którego każdy odpowiada za spowodowane przez siebie szkody - w przedmiotowej sprawie nie ustalono sprawcy spuszczenia wody ze stawów, dodatkowo skarżący nie byli wówczas właścicielami obiektów (lipiec 2007),

- od kiedy Skarżący dowiedzieli się o sprawie, stali na stanowisku, iż mogą piętrzyć wodę w stawach, o ile uzyskają dofinansowanie takiej działalności, w innym przypadku nie są zainteresowani podjęciem działalności w tym zakresie (jest ona nieopłacalna), mogą także wydzierżawić obiekty organowi administracji w celu podjęcia stosownych działań,

- skarżący nie mogą być obciążeni obowiązkiem piętrzenia wód na warunkach pozwolenia wodnoprawnego gdyż decyzja ta stanowi jedynie o uprawnieniu nie zaś o obowiązku realizacji określonych działań (organ administracji wydający pozwolenie nie nałożył w nim obowiązku piętrzenia wody),

- konsekwencje nie korzystania z pozwolenia określa art. 135 i 136 ustawy - Prawo wodne, ma ono też termin obowiązywania (tu 30 grudnia 2010 r.), po wyekspirowaniu tego terminu nikt nie może przymusić skarżących do uzyskania nowego pozwolenia (wydaje się je na wniosek - art. 131 ustawy - Prawo wodne),

- Skarżący nie uważają, aby byli "podmiotami korzystającymi ze środowiska" wyłącznie z uwagi na fakt, iż nabyli nieruchomość i są następcą prawnym zakładu,

- zaskarżona decyzja nakłada na Skarżących obowiązek prowadzenia działalności gospodarczej, co nie znajduje uzasadnienia w obowiązującym prawie,

- obowiązek ochrony środowiska obciąża władze publiczne (art. 74 ust. 2 Konstytucji) - skoro zespół stawów został włączony do obszaru "Natura 2000" Skarżący, jako ich właściciele mogą negocjować, co do sposobu realizacji przez władze publiczne stosownych obowiązków - obowiązki Państwa nie mogą być przerzucane na właścicieli nieruchomości

Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie B. S. oświadczyła, iż ani ona ani C. S. nie prowadzą działalności gospodarczej lub innej (np. w zakresie rybołówstwa). S. B. wyjaśnił, iż nie usuwanie roślinności ze stawów w okresie lęgowym (od marca od września) uniemożliwia mu korzystnie ze zestawów na warunkach pozwolenia, gdyż:

- czynności te (zajmujące ok. miesiąca) muszą być dokonane przed napełnieniem stawów, co jest możliwe tylko w okresie, gdy wystarczający jest przepływ wody (okres jesienny),

- ·usuwanie roślinności jest zasadne tylko w okresie wegetacyjnym.

Wskazał, iż dzięki prowadzonej gospodarce jego obiekt należy do niewielu, gdzie legną się dzikie gęsi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi zasługują na uwzględnienie, chociaż nie tylko z przyczyn w nich podniesionych. Sąd, w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Wydając zaskarżone decyzje i utrzymane nimi w mocy, naruszono przepisy prawa procesowego w zakresie

obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy, co mogło mieć wpływ na jej wynik. Rozpoznając sprawę oparto się także na mylonej wykładni treści normatywnej przepisów prawa materialnego (ustawy o szkodach).

W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest stan faktyczny w zakresie, w jakim organy administracji uznały, iż kompleks stawów należących obecnie w wydzielonych częściach do kilku właścicieli nie był eksploatowany, w myśl pozwolenia wodnoprawnego udzielonego p. S. B. (nie były one napełnione, nie była prowadzona gospodarka rybacka), co powodowało bezpośrednie zagrożenie wystąpienia szkody w środowisku. Wydane jednak w sprawie orzeczenia, w przedmiocie zobowiązania do podjęcia działań zapobiegawczych, jak i decyzje utrzymujące je w mocy są wadliwe z następujących powodów.

Gdy chodzi o decyzję w przedmiocie podjęcia działań zapobiegawczych przez p. S. B.:

Trafnie podnoszą Skarżący, iż uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na pobór i zrzut wód, w celu eksploatacji stawów nie wiąże się z obowiązkiem realizacji działań w tym zakresie. Takie rozumienie znaczenia uzyskania pozwolenia potwierdza pośrednio treść art. 135 pkt 2 i 3 oraz art. 136 ust. 1 pkt 1 i 5 ustawy - Prawo wodne. Stąd, gdy chodzi o korzystanie z pozwolenia w zakresie, w jakim wiąże się to z eksploatacją stawów (piętrzenie wód w stawach) podmiot nie jest zobligowany do prowadzenia działalności w tym zakresie z mocy samego pozwolenia, jednak o ile ją faktycznie prowadzi, jest zobligowany do zachowania wynikających z tego pozwolenia warunków.

W rozpoznawanej sprawie, jak można wywnioskować z treści pierwszego punktu decyzji organu I. instancji, zamiarem organu było zobligowanie Skarżącego do eksploatacji stawów, zgodnie z warunkami pozwolenia z 1998 roku, wobec ustalenia, iż zaniechanie tych działań powoduje bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku (kwestie związane z ochrona obszaru "Natura 2000").

Co do zasady, należy uznać, iż przyczyną szkody w środowisku (czy bezpośredniego nią zagrożenia) w rozumieniu przepisów ustawy o szkodach może być zarówno realizacja określonych czynności jak i zaniechanie ich podejmowania. Obie te sytuacje mieszczą się w pojęciu działań podmiotu korzystającego ze środowiska w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o szkodach. Jednak regulacje te, gdy chodzi o sytuację zaniechania, odnoszą się wyłącznie do przypadków, gdy szkody są

następstwem działań prawnie wymaganych lub racjonalnie uzasadnionych zasadami dobrego gospodarowania (wymaganie należytej staranności). Nie można, bowiem uznać, aby z mocy określonego przepisu szczególnego ciążył na obywatelach ogólny obowiązek realizacji (kontynuacji), na własny koszt, działań mających służyć utrzymaniu w dobrym stanie dóbr cennych przyrodniczo. Wprawdzie, w pewnych przypadkach, np. na właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek powstrzymania się od podejmowania określonych czynności, co prowadzi do faktycznego ograniczenia prawa własności. Jednak tego rodzaju przypadki wskazane są wprost w ustawach (patrz wprowadzanie obszarowych i gatunkowych form ochrony przyrody - ustawa o ochronie przyrody). Natomiast prawnego nakazu podejmowania działań wykraczających poza interes gospodarczy zainteresowanego nie można domniemywać, zwłaszcza w sytuacji, gdy prawodawca nie przewiduje stosownego systemowego rozwiązania (wyrażenia zasady i właściwej procedury) gwarantującego zrekompensowanie nakładów poniesionych wyłącznie w celu ochrony dóbr przyrodniczych (analogiczne regulacje ustanowiono natomiast obnośnie zrekompensowania szkód w następstwie ograniczenia praw własności). Za rozwiązanie tego rodzaju nie może być uznana norma art. 36 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, skoro z przepisu tego nie wynika po stronie organu administracji obowiązek zawarcia stosownej umowy.

W tej sytuacji należy uznać, iż zaniechanie określonych działań gospodarczych, których prowadzenie nie jest obligatoryjne lub nie wynika z zasad dobrego gospodarowania, choć może być faktycznie przyczyną bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku, nie stanowi działania w rozumieniu ustawy o szkodach, które rodzi obowiązek podjęcia działań zapobiegawczych. Jak wskazano, nie podejmowanie działań niewymaganych prawem, czy też niewynikających z dobrej praktyki gospodarczej, nie mieści się bowiem w pojęciu "działania" podmiotu w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o szkodach, które powoduje bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku. Bezpośrednie zagrożenie w takim przypadku obiektywnie występuje, lecz nie jest następstwem działania określonego podmiotu.

Powyższa konstatacja nie oznacza, iż w polskim porządku prawnym brak jest jakiegokolwiek mechanizmu umożliwiającego ochronę cennych dóbr przyrodniczych objętych ochrona poprzez ustanowienie obszarów "Natura 2000", jak w przypadku rozpatrywanym. W myśl art. 28 i 29 ustawy o ochronie przyrody przewidywane jest

sporządzenie planów zadań ochronnych oraz programów ochrony, w których należy określić konieczne warunki dla ochrony obszarów "Natura 2000", w tym np. w zakresie utrzymania stosownych stosunków wodnych (np. utrzymywanie piętrzenia przedmiotowych stawów rybnych). W ustawie wskazano wprost, iż działania, do jakich mogą być zobowiązane podmioty mogą dotyczyć ochrony czynnej - gdy chodzi o plan zadań ochronnych (art. 28 ust. 10 pkt 4). Gdy chodzi o plan ochrony wskazano, iż może on obejmować działania w zakresie gospodarki wodnej i rybołówstwa (art. 29 ust. 8 pkt 3 lit. d i e). W przypadku podjęcia działań z naruszeniem warunków wskazanych w tych opracowaniach, mających postać aktów normatywnych (art. 28 ust. 5 i art., 29 ust. 3), możliwe jest zobowiązanie w drodze decyzji administracyjnej do ich realizacji (art. 37 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody). W rozpoznawanym przypadku, kwestie te nie były jednak w ogóle rozważane przez organy obu instancji.

Poza oceną Sądu pozostaje kwestia, czy przyjęte w prawodawstwie krajowym rozwiązania są wystarczające i gwarantują realizacji celów wskazanych w dyrektywach: Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (Dz.Urz. UE wyd. spec. 15/t.1 s.98 ze zm.), Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.Urz. UE wyd. spec. 15/t.2 s.102 ze zm.) oraz Parlamentu Europejskiego i Rady 35/2004/UE z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zarządzania szkodami wyrządzonymi środowisku naturalnemu (Dz.Urz. UE wyd. spec. 15/t. 8 s.357 ze zm.). Nawet bowiem w przypadku konstatacji, w związku z przedmiotowym przypadkiem, iż prawodawstwo krajowe w tym zakresie nie gwarantuje stosownie skutecznej ochrony dóbr objętych ochroną w prawie wspólnotowym (np. z punktu widzenia możliwości podjęcia szybkich działań doraźnych), nie dopuszczalne byłoby bezpośrednie odwołanie do treści tego prawa o charakterze dyrektywnym, skoro prowadziłoby to do nałożenia na zainteresowanego obowiązku podejmowania działań (ponoszenia związanych z tym kosztów) w zakresie wykraczającym poza ramy określone prawodawstwem stanowionym na szczeblu krajowym.

Wobec wskazanych wyżej uwarunkowań, nałożenie na Skarżącego obowiązków wskazanych w pierwszym punkcie decyzji organu I. instancji było nieuprawnione w zakresie, w jakim z treści decyzji wynika obowiązek eksploatacji

stawów. Natomiast, jako oczywiście bezzasadne należałoby ocenić zobowiązanie w drodze decyzji do przestrzegania warunków pozwolenia wodnoprawnego, stanowiącego odrębną decyzję administracyjną. Przy eksploatacji stawów, które pozostały jego własnością, Skarżący obowiązany jest do przestrzegania warunków pozwolenia, a sankcje w przypadku jego naruszenia określają przepisy odrębne (ustawa - Prawo wodne).

Co do punktu drugiego decyzji organu I. instancji, trzeba stwierdzić, iż nie zostały w toku postępowania wyjaśnione kwestie związane z zarzutami skarżącego, jakoby treść decyzji uniemożliwiała korzystanie z pozwolenia wodnoprawnego na wskazanych w nim warunkach. Organ nie ustalił w istocie, w czym Skarżący upatruje sprzeczność pomiędzy wymaganiami decyzji a warunkami pozwolenia. Skarżący podnosi, iż wypuszczanie wody z części stawów (stawy górne) i ich oczyszczanie w okresie objętym zakazem sformułowanym w punkcie drugim decyzji jest niezbędne dla prawidłowego gospodarowania i pozostaje w zgodzie z zasadami gospodarowania wodą opisanymi w operacie wodnoprawnym. W toku postępowania podnosił również, iż tego rodzaju praktyka stosowana była od wielu lat. O ile jest tak w istocie, wymaga szczegółowego wyjaśnienia, czy istotnie prowadzona racjonalnie gospodarka rybacka faktycznie oddziaływała znacząco negatywnie na powołany obszar Natura 2000, w myśl 36 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, czy też stanowiła trwały element powiązań środowiskowych (patrz podnoszona na rozprawie kwestia gniazdowania dzikich gęsi). Z kolei jeżeli wskazane w pkt 2 decyzji ograniczenie wynikałoby wprost z treści normatywnej rozporządzenia w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (jak to wywodzi organ w zaskarżonym akcie) nie zasadne było wprowadzanie tych samych zakazów na mocy rozstrzygnięcia indywidualnego – decyzji administracyjnej.

Natomiast w myśl art. 15 ustawy o szkodach nie było dopuszczalne nałożenie na Skarżącego obowiązków wskazanych w punkcie trzecim i w części punktu czwartego decyzji organu I. instancji. Obowiązki przedstawienia informacji, czy powiadamiania organu administracji o awarii urządzeń, choć ich nałożenie może być zasadne merytorycznie, jako niesłużące bezpośrednio zapobieżeniu szkodzie, nie mieszczą się w pojęciu działań zapobiegawczych w myśl art. 6 pkt 4 ustawy o szkodach. W świetle treści normatywnej art. 11 i 12 ustawy, czynności zgłaszania

czy przedkładania informacji nie stanowią jednej z kategorii działań zapobiegawczych lub naprawczych.

Dodatkową wadliwość decyzji organu I. instancji w tej części stanowi określenie dla Skarżącego obowiązków w sposób identyczny do wskazanych dla p. S. W sytuacji, gdy kompleks stawów stanowi własność kilku osób konieczne było doprecyzowanie, których urządzeń dotyczy obowiązek Skarżącego. Treść obowiązku wynikającego z decyzji powinna, bowiem zostać sprecyzowana na tyle szczegółowo, aby decyzja nadawała się do ewentualnej egzekucji. Analogiczna wadliwość dotyczy decyzji w jej punkcie pierwszym.

Uchybieniem niemającym wpływu na wynik sprawy jest pominięcie w sentencji decyzji organu odwoławczego stwierdzenia, iż w pozostałej części decyzja organu I. instancji została utrzymana w mocy. Organ administracji wyjaśnił bowiem wystarczająco swoją intencję w części końcowej uzasadnienia, które stanowi integralną część orzeczenia.

Jedynie na marginesie wskazać należy, w kwestii określenia terminu realizacji obowiązku, iż decyzja organu odwoławczego jest ostateczna od dnia jej wydania (nie służą na nią środki odwoławcze w myśl art. 16 § 1 K.p.a.). Stąd liczenie terminu realizacji obowiązku od tego dnia może nie być uzasadnione. W tego rodzaju przypadku rozważenia wymaga określenie terminu od dnia doręczenia decyzji lub określenie go przy pomocy konkretnej daty kalendarzowej.

Gdy chodzi o zaskarżone decyzje dotyczące p. S.:

W pierwszym rzędzie wymaga ustalenia, czy przepisy ustawy o szkodach w ogóle mogą znaleźć do Skarżących zastosowanie. Bowiem w myśl art. 2 ust. 1 jej regulacje dotyczą wyłącznie zagrożenia szkodą w środowisku (bądź wystąpienia takiej szkody), gdy jej sprawcą jest podmiot korzystający ze środowiska, w myśl art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) - w związku z art. 6 pkt 9 ustawy o szkodach. W świetle zawartej w tej ustawie definicji, podmiotem korzystającym ze środowiska nie jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej (także w działalności w wybranych zakresach - patrz lit a), chyba, że działa w zakresie, w jakim wymaga to pozwolenia na wprowadzanie substancji lub energii do środowiska, o którym mowa w art. 181 ust. 1 ustawy - Prawo ochrony środowiska (patrz art. 3 pkt 29 ustawy). Na

rozprawie skarżąca A. S. wskazała, iż ani ona ani jej mąż (C. S.) nie prowadzą działalności gospodarczej lub innej. Kwestie te, gdy chodzi o skarżących p. S., wymagają wyjaśnienia w pierwszej kolejności przez organy administracji prowadzące postępowania. Jedynie w razie ustalenia, iż Skarżący są podmiotami korzystającymi ze środowiska rozważania wymaga, czy ich działalność powoduje bezpośrednie zagrożenie wystąpienia szkody w środowisku z uwzględnieniem wcześniej wskazanych kryteriów, a o ile tak jest, obowiązek podjęcia, jakich działań zapobiegawczych, może być na nich nałożony, uwzględniając aktualny stan własności stawów.

Natomiast nie mogło odnieść skutków odwołanie do wymienionych w skardze norm konstytucyjnych. Trzeba mieć bowiem na uwadze, iż:

- wyrażona w art. 86 Konstytucji zasada odpowiedzialności za szkody wyrządzone własną działalnością jest skonkretyzowana w regulacjach rangi ustawowej (np. na zasadzie ryzyka - patrz art. 2 ust. 1 pkt 1 a contrario pkt 2 ustawy o szkodach).

- spoczywający na władzach publicznych obowiązek zapewnienia ochrony środowiska (art. 74 ust. 2 Konstytucji) nie wyłącza możliwości ponoszenia określonych ciężarów z tym związanych przez obywateli, o ile wynikałoby to z regulacji rangi ustawowej.

Wadliwa wykładnia przepisów ustawy o szkodach przez organ odwoławczy jak i nie wyjaśnienie wskazanych wcześniej istotnych okoliczności (naruszanie normy art. 7 i 77 i 107 § 3 K.p.a.), co we wskazanym wcześniej zakresie mogło bądź odpowiednio miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Wobec konieczności wyjaśnienia sprawy w zakresie, w jakim nie była ona rozważana przez organy obu instancji, jak i z uwzględnieniem właściwej wykładni przepisów ustawy o szkodach, w związku z treścią art. 15 K.p.a. zasadne było także uchylenia decyzji organu I. instancji.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie 135, 145 § 1 pkt 1 lit a i c 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 ustawy, mając na uwadze zwrot wpisu.

Orzekając ponownie w sprawie, organ I instancji będzie miał na uwadze ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia.