Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 163/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par. 2, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M. J. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] (dalej jako "Wojewoda") postanowieniem z [...] grudnia 2019 r. nr [...], na skutek zażalenia M. J. (dalej jako "skarżąca"), uchylił postanowienie Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent") z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] o zawieszeniu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] r. [...] ozn. hip. nr [...], do czasu zakończenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do ww. gruntu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r., działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", zawiesił postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] r. [...] ozn. hip. nr [...] do czasu zakończenia postępowania zainicjowanego wnioskiem o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do tego gruntu. Jak bowiem wynika z akt sprawy nieruchomość ta, znajduje się na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z treścią zaświadczenia Wydziału [...] Sądu Okręgowego w W. z [...] stycznia 1948 r. nr [...], o nazwie "Nieruchomość [...]" rejestru hipotecznego [...], do dz. nr [...] o pow. [...] m2, zapisane jest przez zastrzeżenie na imię W. J. w 1/4 części, S. J. w 1/4 części i A. D. w 2/4 częściach, wszystkich niepodzielnie. W aktach sprawy znajduje się wniosek A. D. z 3 maja 1948 r. o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Powyższy wniosek nie został dotychczas rozpatrzony. Z kolei wnioskiem z 5 sierpnia 1998 r. skarżąca wystąpiła o odszkodowanie za ww. nieruchomość. W tej sytuacji Prezydent uznał, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej należało zawiesić do czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, podstawę dla rozstrzygnięcia spraw o odszkodowanie daje dopiero odmowa uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) lub umorzenie postępowania w tej kwestii.

W zażaleniu na ww. postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie twierdząc, że wniosek dekretowy został już rozpoznany orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1961 r. Ponadto Prezydent w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia nie wykazał, że rozpoznanie wniosku dekretowego stanowi zagadnienie wstępne uzasadniające zawieszenie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania na podstawie art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.).

Wojewoda postanowieniem z [...] grudnia 2019 r., działając na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a., uchylił postanowienie z [...] kwietnia 2019 r. i przekazał sprawę Prezydentowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że w aktach znajduje się wniosek A. D. z 3 maja 1948 r. o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Pozostali współspadkobiercy wniosku o przyznanie własności czasowej nie złożyli. Z akt wynika, że postępowanie o odszkodowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącej z 5 sierpnia 1998 r. Do postępowania tego przystąpił A. D. wnioskiem z 18 września 2014 r. Wojewoda zauważył, że o ile należy się zgodzić z Prezydentem, że podstawę dla rozstrzygnięcia sprawy o odszkodowanie daje dopiero odmowa uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) lub umorzenie postępowania w tej kwestii, o tyle należy wskazać, że w stosunku do skarżącej warunek ten nie został spełniony. Tym samym w stosunku do skarżącej brak jest przesłanek do zawieszenia postępowania, bowiem w stosunku do jej udziału w nieruchomości nie został złożony wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej. W sprawie istnieje możliwość prowadzenia postępowania w stosunku do każdego ze współwłaścicieli. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prawo współwłasności nieruchomości i prawo do odszkodowania za udział w tej nieruchomości, to niewątpliwie dwa różne prawa majątkowe. Przedmiotem współwłasności dawnych właścicieli był grunt i posadowione na nim zabudowania, natomiast roszczenie o odszkodowanie jest prawem podzielnym, które przysługuje każdemu ze współwłaścicieli (i ich spadkobiercom) w częściach odpowiadającej ich udziałom we współwłasności. Świadczenie pieniężne ma bowiem charakter podzielny z samej jego istoty. Powyższe ustalenia, co do braku podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość, doprowadziły do uchylenia postanowienia z [...] kwietnia 2019 r. Wojewoda zauważył, że Prezydent zobowiązany jest ponownie zbadać materiał dowodowy i rozważyć możliwość prowadzenia postępowania w stosunku do poszczególnych współwłaścicieli lub ich następców prawnych i zbadania okoliczności związanych z ewentualnym zawieszeniem postępowania.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie, zarzucając Wojewodzie naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy w zw. z art. 89 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57, poz. 319 ze zm.), poprzez uznanie, że w stosunku do przysługującego skarżącej udziału w przedmiotowej nieruchomości nie został złożony wniosek dekretowy, podczas gdy w dniu 3 maja 1948 r. współwłaściciel tej nieruchomości – A. D. złożył taki wniosek, który to, jako czynność zmierzająca do zachowania wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli, wywołuje skutki prawne do całej nieruchomości, a zatem również do udziału przysługującego skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewoda, po rozpoznaniu zażalenia skarżącej, uchylił na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. postanowienie Prezydenta z [...] kwietnia 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Poddane kontroli Wojewody postanowienie Prezydenta wydane zostało na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. i dotyczyło zawieszenia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość do czasu rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do tego gruntu. Jak uznał jednak Wojewoda, w niniejszej sprawie nie wystąpiło zagadnienie wstępne, o którym mowa w ww. przepisie, bowiem z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w dniu 3 maja 1948 r. złożył jedynie A. D., zaś pozostali współwłaściciele gruntu wniosku takiego już nie złożyli. Choć zatem trafnie Prezydent przyjął, że podstawę dla rozstrzygnięcia spraw o odszkodowanie daje dopiero odmowa uwzględnienia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej (obecnie prawa użytkowania wieczystego) lub umorzenie postępowania w tej kwestii, to jednak w stosunku do skarżącej warunek ten nie został spełniony, bowiem w stosunku do jej udziału w nieruchomości nie został złożony wniosek o ustanowienie prawa własności czasowej.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem ustalenie, czy złożenie wniosku dekretowego przez jednego ze współwłaścicieli gruntu, odnosiło skutek do całej nieruchomości.

Wskazać należy, że zgodnie z treścią zaświadczenia Wydziału [...] Sądu Okręgowego w W. z [...] stycznia 1948 r. nr [...], o nazwie "Nieruchomość [...]" rejestru hipotecznego [...], do dz. nr [...] o pow. [...] m2, zapisane jest przez zastrzeżenie na imię W. J. w 1/4 części, S. J. w 1/4 części i A. D. w 2/4 częściach, wszystkich niepodzielnie. W aktach sprawy znajduje się również wniosek A. D. z 3 maja 1948 r. o przyznanie własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości.

W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przez współwłaściciela nieruchomości – w dniu 3 maja 1948 r. obowiązywał dekret z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe, który w art. 89 (obecnie jego odpowiednikiem jest art. 209 Kodeksu cywilnego) przewidywał, że każdy współwłaściciel mógł wykonywać czynności zmierzające do zachowania wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli. Oznaczało to, że każdy ze współwłaścicieli mógł podejmować działania, o jakich stanowił cytowany przepis, którego celem było zachowanie wspólnego prawa wszystkich współwłaścicieli, w tym wypadku zachowanie prawa do gruntu w zakresie przewidzianym dekretem z dnia 26 października 1946 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy oraz własności znajdującego się na nim budynku. Wynika z tego, że wniosek złożony przez współwłaściciela we własnym imieniu o ustanowienie prawa własności czasowej do nieruchomości wywierał skutki również i dla pozostałych współwłaścicieli tej nieruchomości. Organ prowadzący zaś to postępowanie powinien powiadomić o nim pozostałych współwłaścicieli i uzyskać ich stanowisko, czy nie są wnioskowi przeciwni (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 listopada 2002 r. sygn. akt I SA 762/01; wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 lutego 2009 r. I SA/Wa 907/08 i z 1 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1842/10; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, za błędne należało uznać stanowisko Wojewody, że złożony w dniu 3 maja 1948 r. przez A. D. wniosek dekretowy nie odniósł skutku do udziałów pozostałych współwłaścicieli , a w konsekwencji również w odniesieniu do skarżącej. Podkreślić jeszcze raz należy, że wniosek ten wywierał skutki również i dla pozostałych współwłaścicieli, zaś prowadzenie postępowania w sprawie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości wyłącznie z udziałem jednego ze współwłaścicieli byłoby naruszeniem prawa.

W związku z powyższym należy uznać, że wydanie przez Wojewodę postanowienia uchylającego z powyższej przyczyny postanowienie Prezydenta o zawieszeniu postępowania, narusza art. art. 138 § 2 w zw. z art. 144 K.p.a. oraz w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda rozpozna zażalenie skarżącej, uwzględniając powyżej przedstawioną ocenę prawną.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 100 zł.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy pozwalają na rozpoznanie sprawy we wskazanym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.