Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 790/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2008-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 33 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 1949 nr 27 poz 197
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Niecikowski (spr.) Sędziowie: NSA Izabela Dobosz NSA Anna Szkodzińska Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 r. sprawy ze skarg J. O. i A. C. na decyzję Wojewody z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego A. C. kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].04.2006 (znak: [...]) Prezydenta Miasta, działając na podstawie art. 129 ust. 5 w zw. z art. 112 ust. 4 i art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r., o gospodarce nieruchomościami (tj Dz. U. z 2004 nr 261 poz .2603 z późn. zm.- zwaną dalej ustawą o gn) po rozpoznaniu wniosków C. B., W. C. i A. C. o odszkodowanie odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość stanowiącą część parceli katastralnej l.kat. [...] o pow. 3,2089 ha objętej Lwh [...] b. gm. kat. K. będącej poprzednio własnością F. z Z. C., wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. znak [...] na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele budowy miasta N. i [...] - w części dotyczącej działki nr [...] o pow. 0,0042 ha obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa obj. Kw [...].

Odwołania A. C., C. B. i J. O. nie zostały uwzględnione i Wojewoda, decyzją z dnia [...] r. (znak: [...]) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podnosząc w uzasadnieniu co następuje. 1/ organ l instancji poczynił w sprawie następujące ustalenia:

a. w dniu [...].09.1999 roku W. C., C. B. i A. C. zwrócili się do Urzędu Miasta o wypłatę odszkodowania za część nieruchomości, oznaczonej l.kat. [...] o pow. 32089 m2, obj. Lwh [...] b. gm. kat. K., zajętą pod budowę domków jednorodzinnych. Orzeczeniem z dnia [...].11.1951 roku, (znak: [...]) wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele budowy miasta N. i [...] m.in. parcele katastralne l.kat. [...] o pow. 3,2089 ha i 1. kat. [...] o pow. 0,0126 ha, obj. Lwh [...], b. gm. kat. K. stanowiące własność F. z Z. C., która zmarła a spadek po nie nabyli K. z C. Z. i A. C. po 1/2 cz. Zmarł również A. C. a spadek po nim nabyli W. C. oraz C. B. i A. C. (po 1/3 części), a także K. z C. Z. - a spadek po niej nabyła E. O. w całości. Spadek po W. C. nabyli C. B. i A. C. po połowie, a po E. O. nabyli C. O., J. A. O. oraz A. J. O.,

b. decyzją z dnia [...].12.2000 roku, (nr [...]) Prezydent Miasta orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z uwagi na przedawnienie roszczenia o odszkodowanie a Wojewoda utrzymał w mocy tę decyzję ale Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie. Wyrokiem z dnia 25.07.2002 roku, (sygn. akt. II SA/Kr 733/01), uchylił obie co dopiero opisane decyzję. Sąd stwierdził, że w myśl przepisów art. 33 ust. 1 i 6 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych "wniosek o ustalenie odszkodowania mógł również zostać złożony po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, a przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości i choć orzeczenie o ustaleniu odszkodowania następowało w odrębnym orzeczeniu to - w świetle art. 33 ust. 6 w/w dekretu - należy przyjąć, że w sytuacji określonej w tym przepisie mogło to również nastąpić, mimo, że orzeczenie o wywłaszczeniu nieruchomości nie uzyskało jeszcze przymiotu ostateczności. W świetle postanowień art. 33 ust. 1 dekretu, wniosek o ustalenie odszkodowania mogła złożyć każda ze stron postępowania i złożenie wniosku przez którąkolwiek ze stron wszczynało postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Sąd odnośnie interpretacji art. 39 ust. 1 dekretu i jego zastosowania w przedmiotowej sprawie, wyjaśnił, iż "zgodnie z tym przepisem roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości dokonanej pod rządami tego dekretu przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji". Jednakże w świetle art. 108 ustawy z dnia 18.07.1950 r.- Przepisy ogólne prawa cywilnego, obowiązującej w czasie orzekania o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości "bieg przedawnienia roszczenia rozpoczynał się od dnia, w którym uprawniony mógł żądać jego zaspokojenia" W ocenie Sądu "orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. znak: [...], na mocy którego nastąpiło wywłaszczenie między innymi parceli 1. kat. [...], nie wskazuje takiego podmiotu uprawnionego do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie za jej wywłaszczenie. Nie wskazuje bowiem (vide pozycja [...] wykazu nieruchomości objętych wywłaszczeniem tym orzeczeniem na karcie 62 akt sprawy), kto był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości. W związku z powyższym należy przyjąć, że przedawnienie roszczenia o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość nie zaczęło w ogóle biegu. Nie zaistniała bowiem podstawowa przesłanka, która w świetle powołanego wyżej art. 108 ustawy z dnia 18.07.1950 r.- Przepisy ogólne prawa cywilnego, warunkowała rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczenia, a mianowicie w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości nie został określony podmiot uprawniony do dochodzenia roszczenia z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. W tej sytuacji nie mogą w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją znaleźć zastosowania postanowienia art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Ich ratio legis było czasowe ograniczenie dochodzenia roszczenia przez podmioty uprawnione, czyli pozbawione praw do nieruchomości w drodze decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Funkcji tej przepis nie mógł spełnić w przypadku, gdy orzeczenie o wywłaszczeniu w sposób sprzeczny z prawem nie określało podmiotu pozbawionego praw do nieruchomości w drodze wywłaszczenia i z tego tytułu uprawnionego do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie". Sąd oparł swoje ustalenia na znajdującym się w aktach sprawy fragmencie orzeczenia pobranym z archiwum Urzędu Wojewódzkiego z akt wywłaszczeniowych o nr [...] (potwierdzonym za zgodność z oryginałem), w którym w pozycji [...] pominięto nazwisko właścicielki nieruchomości,

c. rozpatrując ponownie wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, organ l instancji po przeprowadzeniu kolejnego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...].09.2004 roku, (znak: [...]) ponownie orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania, bowiem odnaleziono dodatkowe dokumenty których analiza pozwala zdaniem tego organu na podniesienie zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją Wojewody z dnia [...].01.2005 roku, (nr [...]) a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał na konieczność przeprowadzenia dodatkowych czynności wyjaśniających w przedmiotowej sprawie zmierzających między innymi do ustalenia, o jakiej części parceli l. kat [...] jest mowa we wniosku, jakim działkom odpowiada ona obecnie oraz które z nich stanowią lub stanowiły własność Gminy, gdyż może zajść konieczność wyłączenia się Prezydenta Miasta, miasta na prawach powiatu od załatwienia sprawy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości, ze względu na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęta w dniu 19 maja 2003 roku w składzie 7 sędziów (OSP 1/03).

d. dodatkowe postępowanie wyjaśniające doprowadziło do ustalenia, że część parceli l.kat. [...] o pow. 3.2047 ha stanowi (lub stanowiła) własność Gminy na skutek komunalizacji z mocy prawa albo została zwrócona na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela, natomiast jedynie wchodząca w jej skład działka nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] o pow. 0,0042 ha jest własnością Skarbu Państwa. Uzyskane odpisy ksiąg wieczystych działek wchodzących aktualnie w skład parceli l.kat. [...] potwierdziły wcześniejsze ustalenia, że wszystkie działki wchodzące w skład w/w parceli - oprócz działki nr [...] są lub były własnością Gminy. Wobec powyższego, w odniesieniu do działek stanowiących obecnie lub w przeszłości własność Gminy zwrócono się do Wojewody o wyznaczenie innego organu właściwego do załatwienia sprawy ich zwrotu natomiast zaskarżona decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] kwietnia 2006 roku zawiera rozstrzygnięcie wniosków C. B., W. C. i A. C. o odszkodowanie za wywłaszczona parcelę 1. kat. [...] odnośnie do obecnej działki nr [...] o pow. 0,0042 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa.

2/ orzeczenie z dnia [...].11.1951 roku, znak: [...] wydane zostało na podstawie obowiązujących wówczas przepisów dekretu z dnia 26.04.1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (DZ.U. nr 27, poz. 197 z późn. zm.). Zgodnie z art. 13 dekretu celem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego ubiegający się o wywłaszczenie powinien złożyć wojewodzie wniosek z odpowiednimi załącznikami, na podstawie którego wojewoda wszczynał postępowanie. Równocześnie z wszczęciem postępowania wojewoda zarządzał dokonanie ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania, (art. 14 ust.2 ). W niniejszej sprawie wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło na wniosek Pełnomocnika dla Spraw Wywłaszczeniowych Przedsiębiorstwa Państwowego Wyodrębnionego w K. z dnia [...].09.1950 roku. Całe postępowanie wywłaszczeniowe zakończone orzeczeniem z dnia [...].11.1951 roku było prowadzone zgodnie z przepisami dekretu. Wszystkie dokumenty z tego postępowania były wywieszane w formie obwieszczeń na tablicy urzędowej.

3/ rozprawy wywłaszczeńiowo-odszkodowawcze były wyznaczane kilkakrotnie w formie obwieszczeń ogłaszanych do publicznej wiadomości w K. w rejonie meldunkowym oraz na tablicy urzędowej w Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej. Organ prowadzący postępowanie wzywał właścicieli wywłaszczanych nieruchomości, aby w wyznaczonych terminach wzięli udział w rozprawie, przynosząc wszystkie posiadane dokumenty dotyczące wywłaszczanych nieruchomości. Z protokołów wynika, że K. z C. Z. i A. C. jako żyjący właściciele parceli I. kat. [...] nie stawiali się na kolejne rozprawy. W celu dokonania ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania w drodze obwieszczenia z dnia [...].11.1950 r. PWRN w K. zawiadomiło, że w dniach od [...].11. do [...].12.1950 r. zostanie przeprowadzone dochodzenie komisyjne przy udziale rzeczoznawców i stron. Na wezwanie PWRN w K. z dnia [...].11.1950 r. biegli wzięli udział w Komisji celem ustalenia danych dla ustalenia odszkodowań za nieruchomości położone w gm. K. Po dokładnym obejściu komisyjnym i opisie zawnioskowanych nieruchomości biegli ci sporządzili elaborat szacunkowy. W dniu 18.05.1951 r. i następnych (w dniu 4.07.1951 r. odnośnie nieruchomości obj. Lwh [...]) spisany został protokół z czynności komisyjnej zarządzonej pismem PWRN w K. z dnia [...].05.1951 r. Ustalono w nim m. in. że właścicielem wpisanym do Lwh [...] jest F. z Z. C.,

4/ w toku ponownego postępowania organ l instancji pozyskał od [...], następcy prawnego wnioskodawcy wywłaszczenia, egzemplarz orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...].11.1951 r. w którym w pozycji 76 wpisano wywłaszczane parcele wraz z nazwiskiem właścicielki – F. z Z. C. (kopia całego orzeczenia potwierdzona za zgodność z oryginałem przez przedstawiciela "A." S.A samodzielnego geodetę A. P.). Organ prowadzący postępowanie uznał, iż egzemplarz ten stanowi oryginał orzeczenia z dnia [...].11.1951 r., za czym przemawia fakt, iż pochodzi on z archiwum następcy prawnego wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie, a któremu zgodnie z art. 24 w/w dekretu należało dostarczyć orzeczenie o wywłaszczeniu,

5/ organ l instancji uznał, że powyższa okoliczność może stanowić podstawę do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA, ze względu na wykrycie środków dowodowych mogących mieć wpływ na wynik sprawy, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, zgodnie z art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwrócono się wobec tego do Wojewody (jako strony postępowania przez sądem administracyjnym) z wnioskiem o podjęcie działań zmierzających do złożenia skargi w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 25.07.2002 r. sygn. akt. II SA/Kr 733/01. Pismem z dnia [...].04.2004 r. Urząd Wojewódzki poinformował, iż w mniejszej sprawie "nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania przewidziana w art. 273 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W opinii Wojewody "okoliczność, że organ administracji w toku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego odnalazł środki dowodowe, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a których nie powołał uprzednio w postępowaniu, wpływa na brak zrealizowania przesłanek wynikających z powołanego powyżej przepisu Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi."

6/ organ l instancji, ponownie przeszukał wszelkie archiwa i uzyskał materiały które wskazują że egzemplarz orzeczenia z dnia [...].11.1951 r. znak: [...] - na którym swoje ustalenia oparł Naczelny Sąd Administracyjny - stanowi kopię oryginału orzeczenia - przepisywaną na maszynie, w której wskutek oczywistej omyłki w pozycji [...] pominięto nazwisko właścicielki wywłaszczonej nieruchomości,

7/ z zachowanych akt archiwalnych dotyczących wywłaszczenia nieruchomości położonych w b. gm. kat. K. (w tym parceli katastralnej l.kat. [...] obj. Lwh [...] b. gm. kat. K.), orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. było orzeczeniem zbiorczym i dotyczyło wywłaszczenia szeregu nieruchomości, tym samym większej liczby właścicieli, w związku z powyższym, zgodnie z art. 26 ust. 1 dekretu z 26.04.1949 r. zostało podane do wiadomości za pomocą obwieszczeń publicznych. W/w orzeczenie umieszczono na tablicy urzędowej w dniu [...].11.1951 r. a zdjęto 6.12.1951 r. W dacie wywłaszczenia właścicielka nieruchomości l. kat. [...] obj. Lwh [...] nie żyła, zgodnie z przytoczonym postanowieniem sądowym z dnia 16.10.1943 r., właścicielami nieruchomości byli K. Z. i A. C. Jednakże osobą wpisaną jako właściciel nieruchomości w Lwh [...] K. pozostawała nadal F. C. Jej spadkobiercy nie ujawnili swych praw do nieruchomości w Lwh [...], ani też pomimo wielokrotnego wzywania właścicieli wywłaszczonych nieruchomości do wzięcia udziału w postępowaniu i dołączenia posiadanych dokumentów w sprawie, nie uczynili tego. Organ prowadzący postępowanie ustalił również, że w zachowanych aktach archiwalnych brak jest odwołań odnośnie wywłaszczenia parceli katastralnej l. kat. [...] o pow. 32089 m2, w związku z czym przyjęto, iż powyższe orzeczenie odnośnie pozycji [...], obejmującej nieruchomości ujęte w Lwh [...] K. stało się ostateczne z dniem 21.12.1951 r.

8/ zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ustalenie odszkodowania następowało odrębnym orzeczeniem zawsze na wniosek złożony wojewodzie po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania. Przepisy dekretu wyraźnie precyzowały zasady ustalania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zgodnie jednak z treścią art. 39 ust. 1 w/w dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Na podstawie ust. 2 tego artykułu w przypadkach istnienia sporu między osobami przypisującymi sobie własność wywłaszczonej nieruchomości, przedawnienie nie biegło w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Przedawnienie następowało wówczas w każdym razie po upływie 6 lat od w/w dnia. W niniejszej sprawie, jak wynika z zebranej dokumentacji, spór taki nie miał miejsca. Na podstawie art. 33 ust. 1 wniosek o ustalenie odszkodowania mogła złożyć każda ze stron postępowania i złożenie wniosku przez którąkolwiek ze stron wszczynało postępowanie o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Wnioskodawca wywłaszczenia przy tym, jako wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Z opisanej zasady orzekania na wniosek wynika, iż organ nie mógł orzec o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, jeżeli z wnioskiem o wypłatę odszkodowania nie wystąpił wnioskodawca wywłaszczenia lub właściciel wywłaszczonej nieruchomości (jego spadkobiercy) w okresie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne. Obowiązek wypłaty odszkodowania ciążył bowiem na tym, na czyj wniosek nastąpiło wywłaszczenie. Ostatecznym terminem, w którym można było wystąpić z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. kat. [...] był dzień 21.12.1954 r.

9/ w oparciu o zachowaną dokumentację archiwalną a także uzyskaną ze zbiorów zakładowego archiwum [...] - następcy prawnego wnioskodawcy wywłaszczenia, ustalono, iż odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie został złożony wniosek o ustalenie odszkodowania ani przez wnioskodawcę wywłaszczenia ani przez wywłaszczonych właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. W powyższej dokumentacji znajduje się w szczególności wniosek z dnia [...].04.1952 r. o sprostowanie powierzchni wywłaszczenia poszczególnych parcel w Krzesławicach i o ustalenie odszkodowania zgodnie z powierzchnią objętą załączonym sprostowaniem, jednakże sprostowanie to nie dotyczyło parceli katastralnej 1. kat. [...] o pow. 32089 m2, obj. Lwh [...] K. Spadkobiercy wywłaszczonej właścicielki F. C. mogli złożyć taki wniosek na rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, ale jak wyżej wskazano spadkobiercy ci w rozprawach nie uczestniczyli. Z archiwalnych akt sprawy nie wynika, aby K. Z. i A. C. występowali z wnioskiem o ustalenie i wypłatę odszkodowania w latach 1951-54 tj. w okresie, kiedy trwał ustanowiony ówczesnymi przepisami trzyletni bieg terminu przedawnienia. W ocenie organu l instancji, w przedmiotowej sprawie można stwierdzić, że brak dowodów wskazujących na przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia przez jakakolwiek czynność stron zmierzającą pośrednio lub bezpośrednio do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Zgodnie z oceną prawną wyrażoną przez NSA w wyroku z dnia 25.07.2002 r. sygn. akt. II SA/Kr 733/01 by przedawnienie roszczenia o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zaczęło biec, zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 18.07.1950 r.- Przepisy ogólne prawa cywilnego - w orzeczeniu o wywłaszczeniu nieruchomości winien być określony podmiot uprawniony do dochodzenia roszczenia z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. W ocenie sądu orzeczenie z dnia [...].11.1951 r. znak: [...], na mocy którego nastąpiło wywłaszczenie między innymi parceli 1. kat. [...], nie wskazywało takiego podmiotu uprawnionego do dochodzenia roszczenia o odszkodowanie za jej wywłaszczenie.

10/ na podstawie zgromadzonych dokumentów i przeszukania archiwum Urzędu Wojewódzkiego, dowiedziono, iż wadliwy egzemplarz orzeczenia, na którym oparł swoje ustalenia sąd, był jedną z wielu kopii, natomiast oryginał orzeczenia prawidłowo opisuje zarówno nieruchomość jak i właścicielkę nieruchomości. W świetle powyższego organ prowadzący postępowanie w l instancji uznał, że w rozpoznawanej sprawie nastąpiła na tyle istotna zmiana okoliczności, ze przedmiotowa sprawa kwalifikuje się po ponownego negatywnego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jednakże ocena prawna, o której mowa w cytowanym artykule, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych.

11/ zgodnie, zatem z treścią art. 39 ust. 1 (chyba 38 "a" - przyp. WSA) dekretu z dnia 26.04.1949 r., w związku z art. 108 ustawy z dnia 18.07.1950 r.- Przepisy ogólne prawa cywilnego roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną część parceli l. kat. [...] oznaczoną obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,0042 ha, obr. [...], jedn. ewid. [...] uległo przedawnieniu z dniem [...].12.1954 r. tj. po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie stało się ostateczne w toku instancji.

12/ rozpoznając odwołania organ II instancji podniósł, że:

a. w dniu ( 7.11.1951 r.) wydania przedmiotowego orzeczenia obowiązywał dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości (...), w brzmieniu nadanym mu nowelizacją z dnia 26 października 1949 roku - dekretem o zmianie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949 roku, nr 55, poz. 438) -sprostowany obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 października 1950 roku (Dz. U. z 1950 roku, nr 53, poz. 489). Zgodnie z tymi przepisami wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie wykonawcy narodowego planu gospodarczego Do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za wywłaszczenie w myśl dekretu powołany był wojewoda właściwy według miejsca położenia wywłaszczanej nieruchomości (Art. 8 ust .1 dekretu). Zgodnie z przepisami dekretu, wojewoda równocześnie z wszczęciem postępowania zarządzał dokonanie ustaleń niezbędnych dla określenia odszkodowania (Art. 14 dekretu). W gminach, w których obrębie znajdowały się wywłaszczane nieruchomości, wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego było podawane do publicznej wiadomości w formie obwieszczenia o wszczęciu postępowania a każda osoba zainteresowana mogła w terminie 14 dni zgłaszać do zarządu gminy wnioski lub sprzeciwy dotyczące wywłaszczenia i wyłożonych w lokalu zarządu gminy do przejrzenia: planu sytuacyjnego i innych załączników. Treść obwieszczenia należało ponadto wywiesić w lokalach urzędowych właściwej powiatowej władzy administracji ogólnej oraz w lokalach właściwych zarządów gmin,

b. Wojewoda orzekał o wywłaszczeniu po przeprowadzeniu rozprawy. Orzeczenie o wywłaszczeniu zgodnie z obowiązującym w dniu wywłaszczenia art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 roku, o postępowaniu administracyjnym musiało zawierać, jak każda decyzja, powołanie się na podstawę prawna, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niego odwołanie czy skarga ( art. 75 ust. 1 rozporządzenia). Ponadto, zgodnie z art. 23 dekretu orzeczenie takie powinno zawierać: ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia, wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, uzasadnienie przyjęcia lub odrzucenia wniosków i sprzeciwów. Orzeczenie doręczano wywłaszczającemu i wywłaszczonemu na piśmie a w przypadku, gdy orzeczenie dotyczyło większej liczby osób, treść jego mogła być podana do wiadomości zainteresowanych za pomocą obwieszczeń publicznych dokonywanych we właściwych gminach (art. 26 ust. 1 dekretu). W ciągu czternastu dni od daty doręczenia orzeczenia lub od daty dokonania obwieszczeń stronie służyło odwołanie do Ministra Administracji Publicznej,

c. odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalane było w odrębnym postępowaniu. Wniosek o ustalenie odszkodowania mogła złożyć wojewodzie każda ze stron niezwłocznie po upływie terminów, przewidzianych w art. 19 tj. terminów wyznaczanych przez wojewodę wnioskodawcy wywłaszczenia celem złożenia wyjaśnień lub przedstawienia dodatkowych danych określonych w art. 19 dekretu. W przypadku zgłoszenia wniosku o odszkodowanie przed rozprawą wojewoda mógł zarządzić jednoczesną rozprawę co do wywłaszczenia i odszkodowania o czym zawiadamiano strony oraz osoby, których prawa zostały ujawnione w postępowaniu wywłaszczeniowym (art. 33 dekretu),

d. zgodnie z przepisami dekretu obowiązek odszkodowania ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie (art. 27). Orzeczenie co do odszkodowania wydawał wojewoda na podstawie wyników rozprawy. Do doręczenia i zaskarżenia orzeczenia co do odszkodowania miały zastosowanie odpowiednio przepisy art. 26 ust. 1-3 (art. 37 dekretu),

e. z przepisu art. 38 dekretu wynika, że wypłata odszkodowania mogła nastąpić na rzecz wywłaszczonego, który nie był ujawniony w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów jeżeli przedstawił on dowód, iż osoby którym przysługują prawa ujawnione w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów złożonych, zgodziły się, by odszkodowanie było mu wypłacone w całości. W przeciwnym razie wywłaszczający deponował sumę odszkodowania w sądzie (art. 38 ust.2 dekretu),

f. ustawą z dnia 29.12. 1951 roku zmieniającą dekret z dnia 26.04. 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wprowadzono przepis art. 38a zgodnie z którym "roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Przepis ten wszedł w życie z dniem 31 stycznia 1952 roku. Jednak Art. 9 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 roku nowelizującej dekret z 26 kwietnia 1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości (...) stanowił, iż "terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy (tj. od dnia 31 stycznia 1952 roku). Jeżeli w powyższych sprawach przedawnienie - stosownie do przepisów dotychczasowych - nastąpiło we wcześniejszym terminie, przedawnienie następuje w terminie obliczonym według przepisów dotychczasowych".

13/ odnosząc powyższe uwagi do przedmiotowej sprawy organ odwoławczy stwierdził, iż brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty na rzecz wnioskodawców odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. 0,0042 ha. Trafne jest bowiem stanowisko organu l instancji, że oryginalny egzemplarz orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 roku, zawiera nazwisko ujawnionej w Lwh [...] byłej właścicielki nieruchomości F. z Z. C., a zatem ocena prawna wyrażona przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25.07.2002 roku, sygn. akt II SA/Kr 733/01, jakoby termin przedawnienia roszczenia o odszkodowanie nigdy nie rozpoczął biegu - z uwagi na istotną zmianę okoliczności, nie może być uwzględniona przy ponownym rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy.

14/ nie można pominąć faktu, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 roku, (znak [...]), tym samym którym wywłaszczona została nieruchomość oznaczona jako parcela l. kat. [...], objęta Lwh [...], zostały wywłaszczone również: nieruchomość oznaczona jako parcele l. kat. [...] o pow. 0,0347 ha i 1. kat. [...] o pow. 1,0977 ha, b. gm. kat. K., objęta Lwh [...], stanowiąca własność i K. z C. Z. oraz nieruchomość oznaczona jako część parceli 1. kat. [...] o pow. 0,7129, b. gm. kat. K., objęta Lwh [...], stanowiąca własność A. C. W aktach archiwalnych zachował się oryginał orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].08.1953 roku, znak: [...] o odszkodowaniu na rzecz K. z C. Z. za wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 roku, znak [...] nieruchomość objęta Lwh [...], oznaczoną jako parcele l. kat. [...] i l. kat. [....] b. gm. kat. K. oraz uzupełniające orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o odszkodowaniu z dnia [...] lutego 1954 roku [...] doręczone w dniu 25 lutego 1954 roku.

15/ orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 roku, zgodnie z przepisami dekretu z dnia 26.04.1949 roku o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zostało podane do wiadomości zainteresowanych za pomocą obwieszczenia publicznego, a więc zdaniem organu odwoławczego oczywistym jest, że spadkobiercy F. z Z. C. tj. K. z C. Z. i A. C. będący zgodnie z postanowieniem Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...]1943 roku, właścicielami nieruchomości oznaczonej jako parcela l. kat. [...] o pow. 3,2089 ha i l.kat. [...] o pow. 0,0126 ha, b. gm. kat. K. objęta Lwh [...] znali treść orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 roku, znak [...] ponieważ sami byli jej adresatami w sprawie innych należących do nich nieruchomości i mieli możliwość zgłoszenia wniosków o odszkodowanie za wywłaszczona tym orzeczeniem nieruchomość objęta Lwh [...] na tych samych zasadach co w przypadku nieruchomości objętych Lwh [...] i Lwh [...],

16/ trzyletni termin przedawnienia roszczeń o odszkodowanie za nieruchomości wywłaszczone powyższym orzeczeniem rozpoczął bieg 31 stycznia 1952 roku i upłynął 31 stycznia 1955 roku, co wynikało z przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1951 roku nowelizującej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 roku którą wprowadzono przepis art. 38 "a" zgodnie z którym "roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji". Zgodnie bowiem z art. 9 w/w ustawy nowelizującej dekret - w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy trzyletni termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych zaczynał biec od daty wejścia w życie tej ustawy (tj. od dnia 31 stycznia 1952 roku),

17/ organ odwoławczy, po zapoznaniu się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, stwierdził, iż brak jest dowodów potwierdzających złożenie przez wnioskodawcę wywłaszczenia jak również przez byłych właścicieli nieruchomości wywłaszczonej, oznaczonej jako parcela [...] wniosku o odszkodowanie we wskazanym powyżej terminie. Należy zatem przyjąć, iż organ l instancji prawidłowo orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za działkę nr [...] o pow. 0,0042 ha, obręb [...], jedn. ewid. [...] stanowiącą część byłej parceli katastralnej 1. kat [...] b. gm. kat. K. z uwagi na upływ terminu przedawnienia roszczenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję złożył J. O. i nie precyzując żądania skargi zarzucił, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa gdyż Urząd wyciągnął błędne wnioski, sprzeczne ze zgromadzonym materiałem - przede wszystkim w zakresie kwestii, czy uprawnieni złożyli wniosek o odszkodowanie. Istniał dowód, że taki egzemplarz wniosku istniał na początku sprawy ale obecnie zaginął. W dalszym ciągu skargi stwierdził, że byli właściciele nie mogli takiego wniosku złożyć, gdyż na tablicy "na której obwieszczono o wywłaszczeniu brakło kartki (strony) z informacją o wywłaszczeniu dokonanym F. C. A dalej, że nie było konieczne złożenie takiego wniosku przez spadkobierców F. C., gdyż postępowanie odszkodowawcze zostało przeprowadzone równocześnie z postępowaniem wywłaszczeniowym a wniosek o odszkodowanie został złożony przez pełnomocnika zanim rozpoczęły się rozprawy. Zebrany materiał świadczy, że spadkobiercy F. C. stawiali się na rozprawach i zapewne udzielali wyjaśnień.

Na tę samą decyzję w sprawie tut. Sądu sygn. akt II Sa/Kr 791/07 złożył A. C. i wnosząc o chylenie zaskarżonej decyzji zarzucił, że jest ona sprzeczna z wcześniej dokonanymi ustaleniami a w szczególności ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 22.07.2002 r. sygn. akt II Są/Kr 733/01). Zarzucił, że nieprawdą jest aby "zainteresowani nie brali udziału w postępowaniu", a przeczą temu dokumenty. Brak jest podstaw do przyjęcia, że dostarczony przez administrację byłej [...] dokument zawiera oryginał orzeczenia. Dokument ten był znany organom w toku wcześniejszego postępowania a potem zaginął. W odpowiedzi na skargi Wojewoda podniósł, że "Z uwagi na dołączone do akt sprawy kserokopie dokumentów dające podstawę do domniemania, że w przedmiotowej sprawie został złożony wniosek o odszkodowanie za nieruchomość stanowiącą część parceli z I. kat. [...] orzeczenie pozostawiani uznaniu Sądu".

Zarządzeniem z dnia [...].01.2008 r., na podstawie art. 111 § 1 i 2 p.o.p.s.a Sąd zarządził połączenie tej sprawy ze sprawą ze skargi J. O. do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269 z poź. zm.) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem więc dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. W myśl zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 z późn. zm. zwaną dalej w skrócie p.o.p.s.a ) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zdaniem Sądu podstawą kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej jest odpowiedź na pytanie, czy ponownie rozpatrując sprawę orzekające organy nie naruszyły przepisu art. 153 p.o.p.s.a, ( dawniej art. 30 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym) wg. którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Orzekające organy problem ten dostrzegają i stoją na stanowisku, że takiego naruszenia nie ma bowiem ocena prawna, jest wiążąca tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych. Tymczasem w sprawie niniejszej nastąpiła zmiana stanu faktycznego gdyż, w oparciu o zachowaną dokumentację archiwalną, a także uzyskaną ze zbiorów zakładowego archiwum [...] - następcy prawnego wnioskodawcy wywłaszczenia, ustalono, iż odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie został złożony wniosek o ustalenie odszkodowania ani przez wnioskodawcę wywłaszczenia ani przez wywłaszczonych właścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców. Ta "odnaleziona dokumentacja" pozwala na stwierdzenie, że wyrok Sądu z dnia 25.07.2002 r. (sygn. akt. II SA/Kr 733/01), przesądzający o zasadności dochodzenia odszkodowania oparty był na "wadliwym egzemplarzu orzeczenia" Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. znak [...]. W fakcie odnalezienia "prawidłowej dokumentacji" orzekające organy dopatrują się okoliczności pozwalającej na stwierdzenie, że nastąpiła taka zmiana stanu faktycznego która uzasadnia, że organy nie są związane stanowiskiem Sądu zawartym w co dopiero cytowanym wyroku Sądu. Poglądu powyższego nie sposób podzielić. Nie ulega wątpliwości, że wyrok Sądu z dnia 25.07.2002 r. (sygn. akt. II SA/Kr 733/01), zapadł na podstawie, znajdującego się w aktach sprawy - orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].11.1951 r. znak [...]. To samo orzeczenie jest przedmiotem postępowania w sprawie niniejszej, z tym, że obecnie orzekające organy posługują się o tyle inną kserokopią tego orzeczenia, że zawierającą szerszy wykaz osób objętych postępowaniem. Gdyby podzielić rozumowanie organów można by doprowadzić do poważnego niebezpieczeństwa, iż nigdy nie można by mówić o stabilności wyrażonej oceny prawnej bowiem co jakiś czas organy dostarczałyby inną kserokopie dokumentu stanowiącego podstawę orzekania i twierdziłyby, że nastąpiła zmiana stanu faktycznego. Takie rozumowanie naruszałoby istotę państwa prawnego. Nie można więc w takiej sytuacji mówić aby nastąpiła zmiana stanu faktycznego uzasadniająca zwolnienie organów i Sądu od oceny prawnej zawartej w orzeczeniu Sądu w danej sprawie. O niebezpieczeństwie takiego rozumowa dodatkowo może świadczy fakt, że w odpowiedzi na skargę Wojewoda pozostawiając treść orzeczenia Sądu jego uznaniu podniósł, że są kserokopie dokumentów dające podstawę do domniemania, że w przedmiotowej sprawie został złożony wniosek o odszkodowanie. A więc okazuje się, że i ta "prawidłowa dokumentacja" do końca prawidłową nie jest. Także można podkreślić, że organ l instancji chciał aby wznowione zostało postępowanie sądowe ale Wojewoda uznał, że nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania przewidziana w art. 273 § 2 p.o.p.s.a.

Skoro więc, kontrola sądowa wykazała, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu l instancji, naruszają prawo, na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 lit. "c" oraz art. 135 i art. 200 p.o.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.