Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2072/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 par. 1 , at. 121, art. 122 par 3 u.p.e.a.
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), sędzia WSA Mirosława Kowalska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2018 r. znak [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia postanowieniem z [...] czerwca 2018r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 119 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599), dalej u.p.e.a, po rozpatrzeniu zażalenia M. B. – utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] listopada 2017r., [...] nakładające na M. B. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania szczepieniom małoletniej córki Z. B. ur. [...] stycznia 2015r.

Organ podkreślił, że postępowanie egzekucyjne w celu przymuszenia do wykonania ww. obowiązku było prowadzone prawidłowo. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny (PPIS) [...] listopada 2017r. wystawił tytuł wykonawczy nr [...], a uprzednio upomnieniem z [...] sierpnia 2017r. wezwał do dobrowolnego wykonania szczepień i pouczył o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na uchylanie się od wykonania obowiązku organ wniósł do Wojewody o wszczęcie egzekucji, przesyłając tytuł wykonawczy.

Minister Zdrowia odnosząc się do odwołania wskazał, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2016r., poz. 1866 ze zm.), zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, a w art. 5 ust. 2 ww. ustawy co do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle rodzice). Przepisy te określają podmiot, na którym obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek się aktualizuje, jego zakres i czas realizacji na podstawie zaleceń w Programie Szczepień Ochronnych.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ww. ustawy przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego ma prawo do wyrażenia zgody na przeprowadzenie badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych przez lekarza, albo ustnie, albo poprzez takie zachowanie pacjenta lub jego opiekuna prawnego, które w sposób niebudzący wątpliwości wskazuje na wolę poddania tym czynnościom, albo brak takiej woli. Konieczność uzyskania zgody pacjenta lub opiekuna prawnego przez lekarza, wynika z art. 32 ust. 1- 2 ustawy z 5 grudnia 1996r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2017r., poz. 125 ze zm.). Wykonanie świadczenia wymaga poinformowania pacjenta. W przypadku, gdy pacjent nie może samodzielnie udzielić zgody (np. ze względu na wiek), stosuje się zgodę zastępczą przedstawiciela ustawowego (m.in. rodziców). W przypadku obowiązkowych szczepień, obowiązek wynika z ustawy i nie zmienia go brak zgody.

Dalej organ wyjaśnił pojęcia "wierzyciela" i "organu egzekucyjnego". Podkreślił, że PPIS nie działał jako organ egzekucyjny, lecz wierzyciel. Zgodnie z u.p.e.a. kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. PPIS nie podejmował natomiast czynności, gdyż nie jest organem egzekucyjnym. Jest nim Wojewoda [...].

Organ zaznaczył, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom określa art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2016r., poz. 849; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 5 rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym corocznie przez GIS w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Szczepienia obowiązkowe realizują osoby upoważnione, w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami co do szczepionek i zgodnie z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od wieku dziecka. Obowiązek staje się egzekwowalny w chwili wejścia w granice wiekowe zakreślone ustawą – w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Brak jest więc podstaw do uznania zaskarżonego postanowienia za niezgodne z art. 119 § 1 u.p.e.a.

Organ zaznaczył, że to na rodzicu małoletniego - opiekunie prawnym - spoczywają obowiązki rodzicielskie – w tym zgłoszenia do lekarza w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych do potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań. Skarżąca nie podejmowała żadnych działań w tym kierunku. Następnie powołał się na orzecznictwo i wyjaśnił pojęcie niewykonalności obowiązku, nie stwierdzając naruszenia art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.

Dalej organ wyjaśnił pojęcie szczepienia i podkreślił, iż jest ono świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1793 ze zm.) służącym profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Procedura szczepień ochronnych wymaga ich realizacji w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z ww. obowiązku. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia lekarz stwierdzający, że badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

Powyższe, nie potwierdza naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. - dotyczącego braku uzasadnienia faktycznego i prawnego nałożenia grzywny. Jak wynika z wyżej opisanych okoliczności dotyczących niewykonania badania kwalifikacyjnego i szczepień, kwestia ta została wyjaśniona w zaskarżonym postanowieniu, a ponadto jak wynika z akt (w tym upomnienia) był on informowany o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w celu przymuszenia do wykonania ww. obowiązku. Powyższe okoliczności zostały wzięte pod uwagę przy wydaniu postanowienia przez Wojewodę. Akta wskazują, iż skarżąca nie wykonał u dziecka obowiązkowych szczepień, a wcześniej badania kwalifikacyjnego, co wskazuje wyłącznie na uchylanie się od obowiązku szczepienia dziecka.

Nie naruszono też art. 10 i 81 k.p.a. poprzez brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i stanowisk w sprawie oraz możliwości zgłoszenia żądań i wniosków, ponieważ skuteczność naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania, iż uchybienie organu pozbawiło ją możliwości dokonania czynności, czego strona nie wykazała.

Nadto, wybór środka egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego i nie wymaga uzasadnienia. Zgodnie z art. 28 u.p.e.a. to wierzyciel wskazuje organowi egzekucyjnemu środek egzekucyjny jego zdaniem skutecznie prowadzący do wykonania przez zobowiązanego tego obowiązku. Zastosowanie środka egzekucyjnego, którego użycie ma doprowadzić do realizacji obowiązku poprzez zagrożenie wyrządzenia zobowiązanemu dolegliwości finansowej jest istotne w sprawie, gdyż nałożona na zobowiązanych grzywna nie stanowi kary za niewykonanie obowiązku. Jest ona nałożona w związku z uchylaniem się zobowiązanych. Grzywna została ustalona zgodnie z zasadą celowości oraz zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Skargę na ww. postanowienie złożył M. B. i wnosząc o jego uchylenie zarzucił naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wynik postępowania:

1. art. 34 § 4 u.p.e.a, poprzez nieumorzenie postępowania egzekucyjnego,

2. art. 5 ust. 1 pkt 1a cyt. ustawy w zw. z § 3 ww. rozporządzenia poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej Z. B. jest wymagalny mimo, iż brak jest dokumentów potwierdzających zakwalifikowanie małoletniej przez lekarza do szczepień, lub przeciwwskazań do zaszczepienia,

3. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a w zw. z § ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych; organ twierdzi, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin wymagalności wynika z Komunikatu GIS, który nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczani zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie organ, co wskazuje, iż można zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w rozporządzeniu tj. do ukończenia p 6 roku życia, 15 r. życia, 19 r. życia,

4. art. 29 § 1 u.p.e.a poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej tytułu wykonawczego PPIS, mimo iż dziecko było w trakcie diagnostyki lekarskiej w celu dopuszczalność szczepienia i tym samym naruszenie art. 29 § 2 w zw. z art. 29 § 1 u.p.e.a poprzez niewydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji, mimo że tytuł wykonawczy nie podlegał egzekucji,

6. art. 119 § 1 u.p.e.a poprzez prowadzenie postępowania, pomimo nieistnienia obowiązku w dniu wydania postanowienia; jako podstawę prawną postanowienia organ powołuje art. 5 ust.1 pkt.1 lit. b cyt. ustawy, tymczasem ustawa w art. 17 ust. 10 w pkt od 1 do 4 stanowi, że minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: a) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, b) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, c) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych - bez wskazania, że powyższe nastąpi w formie komunikatu GIS,

7. nieważność postępowania egzekucyjnego wobec niewykonalności obowiązku w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.,

8. art. 124 § 2 k.p.a - poprzez brak odniesienia się do konsultacji mających na celu kwalifikację dziecka do szczepienia, jak i zarzutów naruszenia Konstytucji, 9. art. 10 § 1 k.p.a i art. 81 k.p.a poprzez brak zawiadomienia o możliwości zajęcia stanowiska, złożenia dowodów,

10. art. 27 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez niewskazanie podstawy prawnej egzekucji, 10. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 3 cyt. ustawy poprzez przyjęcie, iż przepis ten stanowi podstawę do prowadzenia egzekucji w sytuacji, gdy nie konkretyzuje on obowiązku co do czasu i rodzaju szczepienia,

11. art. 17 ust. 11 cyt. ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. w zw. z art. 87 i 92 Konstytucji,

12. art. 17 ust. 2 ww. ustawy,

13. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

14. art. 47 Konstytucji RP.

Skarżący wniósł m.in. o uchylenie postanowień organów obu instancji oraz o zwrócenie z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 z 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku funduszu na wsparcie i rehabilitację osób z powikłaniami, jaki w zakresie ogłaszania komunikatu w formie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, wykazu chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Z uwagi na to, że zagadnienie to ma charakter prejudycjalny wniesiono o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez TK.

W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018r., poz. 2107) obowiązkiem Sądu było dokonanie kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem – prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

Zaskarżone orzeczenie odpowiada powyższym kryteriom.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Ministra Zdrowia z [...] czerwca 2018r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017r. nakładające na skarżącego grzywnę 1000 zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania małoletniej córki Z. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z [...] listopada 2017r nr [...].

Podstawę prawną badanych orzeczeń stanowił art. 119 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Wysokość tej grzywny, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Zgodnie zaś z art. 122 u.p.e.a, grzywnę tą nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie, a w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego lub z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, będzie orzeczone wykonanie zastępcze. Zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny - art. 122 § 3 u.p.e.a.

Dodać również należy, że grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b u.p.e.a.) znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w powołanym powyżej art. 119 u.p.e.a., to jest m.in. wówczas, gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Skarżący sprawuje opiekę nad małoletnią córką Z. B. urodzoną [...] stycznia 2015r., a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 151 ze zm.). Zgodnie z ww. przepisem w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2017 r. poz.1318).

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie poddał małoletniej córki obowiązkowym szczepieniem ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego w momencie wystawienia tytułu wykonawczego, wystawionego przez wierzyciela tego obowiązku, to jest Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. nr [...].

Wobec niewykonania szczepień u małoletniej córki skarżącego, zasadnie zatem organ egzekucyjny zastosował ww. środek egzekucyjny.

Badając prawidłowość przeprowadzonego postępowania i mając na uwadze zarzuty skargi Sąd wskazuje, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Realizację tego obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Musi być to badanie aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Zważyć więc trzeba, iż zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Z ww. przepisów nie można jednak wykładać tak, że badanie kwalifikacyjne jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Stosownie do art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń (...), urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast według art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe rozwinięte zostały w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2016r. poz. 849 ze zm.) Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Wbrew zatem zarzutom skargi obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który co roku jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej w kraju, a do którego to programu odsyła § 5 ww. rozporządzenia.

Ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji przeciwskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyrok NSA z 4 lutego 2015r. sygn. akt II OSK 1509/13).

Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata mają za zadanie precyzyjne wskazanie, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. W celu realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Nie zmienia tej oceny okoliczność, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. W komunikacie tym, wydanym na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (tak: NSA w wyroku z 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Oczywiste jest zatem, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym powoduje jednocześnie obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym skarżący nie mógł skutecznie zarzucać braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na niewykonanie badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa jego poddaniu - uniemożliwiająca wykonanie szczepienia - stanowi w istocie odmowę poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu wyeliminowania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

W tej sprawie nieprzeprowadzenie badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się skarżącego z córką na badanie kwalifikacyjne i szczepienie w podmiocie leczniczym. Skarżący w toku całego postępowania nie dostarczył lekarskiego zaświadczenia potwierdzającego czasowe lub stałe przeciwwskazanie do realizacji powyższych szczepień u córki. Dziecko nie otrzymało w efekcie - zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO) – szczepionki.

Podkreślić raz jeszcze należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje w każdym przypadku lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne.

W konsekwencji Sąd stwierdza, że ustawowy obowiązek poddania szczepieniom ochronnym wynikający z przepisów prawa, w stosunku do córki skarżącego, stał się wymagalny. Zaistniały zatem przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (przez wystawienie tytułu wykonawczego), a następnie - do wydania postanowienia o nałożeniu grzywny. Zdaniem Sądu, wysokość nałożonej grzywny jest zgodna z art. 121 § 1 u.p.e.a., a wydane w tym przedmiocie przez organy obu instancji postanowienia, nie naruszają przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a.

W świetle powyższego zarzuty skargi okazały się chybione.

W ocenie Sądu, nie doszło też do naruszenia art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Jak już wyjaśniono wyżej obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci (opiekunów) powinność poddania dzieci szczepieniom obowiązkowym.

Należy przy tym ze szczególna mocą podkreślić, że obowiązek przeprowadzania szczepień ochronnych dotyczy całego społeczeństwa i ma na celu zabezpieczenie wszystkich przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osób przed ewentualnymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi).

Co do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, Sąd wskazuje na pogląd ukształtowany w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do TK z pytaniem prawnym w tej sprawie, skoro obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (zob. ww. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17).

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.