Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1271/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 75 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor Tomasz Dziuk, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2021r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 10 marca 2021 r., uzupełnionym w dniu 23 kwietnia 2021 r. M. C. (dalej: skarżąca) zwróciła się do [...] Centrum Świadczeń Rodzinnych w Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną- matką B. C.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 17 i art. 20 w związku z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz rozporządzeń wykonawczych, odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu organ przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mówiące o tym komu przedmiotowe świadczenie przysługuje, a następnie wskazał, że skarżąca opiekuje się matką – B. C., uzupełniła złożony wniosek, dostarczając brakujące dokumenty, w tym m.in. pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., z którego wynika, że niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej powstała w 1983 r.

Ponadto stwierdzono, że matka skarżącej jest mężatką, a jej mąż jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie przedstawił dokumentów potwierdzających znaczny stopień niepełnosprawności.

Wobec powyższego odmówiono prawa do wnioskowanego świadczenia skarżącej.

Pismem z dnia 28 lipca 2021 r. skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się jego uwzględnienia i uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że wydanie rozstrzygnięcie odmawiającego przyznania jej wnioskowanego świadczenia jest całkowicie błędne, gdyż spełnia przesłanki do jego uzyskania. Z zaskarżonej decyzji wynika, że organ odmówił jej świadczenia z uwagi na dwie okoliczności, a mianowicie: iż niepełnosprawność jej matki nie powstała w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy oraz z uwagi na to, iż matka pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dalej stwierdziła, iż data powstania niepełnosprawności nie ma znaczenia w sprawie, a to wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, którym doszło do uznania niekonstytucyjności części tej normy prawnej, w której różnicuje się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Aktualnie orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na stanowisku, iż w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia na tej części przepisu -tj. art. 17 ust. 1b ustawy. Na poparcie swego stanowiska przywołała orzeczenia sądów administracyjnych.

Nadto wskazała, że mąż osoby wymagającej opieki, a jej ojciec - z racji wieku i stanu zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, a wręcz sam już wymaga pomocy. Stąd pozostaje jedyną osobą uprawnioną do wnioskowanego świadczenia. Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1331/20 podniosła, że niezależenie od braku przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności stan zdrowia i warunki osobiste mogą uzasadniać brak obiektywnej możliwości sprawowania takiej opieki nad osobą niepełnosprawną. W tym konkretnym przypadku ojciec skarżącej pomimo posiadania orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma wiele chorób, m.in. [...], zanik mięśni [...] i [...], choruje na nadciśnienie tętnicze, przewlekłą chorobę nerek, a w 2018 r. doznał zapaści.

Z kolei matka skarżącej ma 72 lata i od 14 roku życia stwierdzoną [...], także nadciśnienie tętnicze, obustronny niedosłuch, miażdżycę, chorobę zwyrodnieniową, niedokrwistość i migotanie przedsionków. Stąd obiektywnie rzecz ujmując ojciec nie jest w stanie zająć się chorą matką skarżącej.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., działając jako organ drugiej instancji, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz przebieg dotychczasowego postępowania. Następnie podkreślił, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie pracuje i opiekuje się niepełnosprawną matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie ustalono, że matka skarżącej jest osobą zamężną, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast matka skarżącej- osoba wymagająca opieki - na mocy orzeczenia lekarza orzecznika ZUS jest całkowicie niezdolna do pracy oraz niezdolna do samodzielnej egzystencji od dnia [...] r, co ustalono na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia nr [...] w Z. na akt [...] oraz pisma ZUS Oddział w G.z dnia [...] r.

Dalej organ odwoławczy przytoczył treść przepisów właściwych dla sprawy, tj. art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przyznał, że organ pierwszej instancji poczynił prawidłowe ustalania, zastosował właściwe przepisy i odpowiednio uzasadnił swoje stanowisko. Organ odwoławczy podzielił słuszność tych ustaleń, podkreślając, iż stronie zapewniono czynny udział w postępowaniu oraz wszelkie prawa i uprawnienia w tym zakresie.

Przyznał, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego, na mocy art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Stąd też przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy wskutek orzeczenie Trybunału o niekonstytucyjności tego zapisu nie może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do tych osób spełnienie przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Kolegium wskazało jednak na przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1a omawianej ustawy w związku z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy podnosząc, że w sumie wskazują one katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Podniosło, iż jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, iż zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie z uwagi na swój stan zdrowia takiej pomocy świadczyć

W przedmiotowym postępowaniu niezaprzeczalnie strona opiekuje się matką i obecnie nie może podjąć zatrudnienia. Niemniej w ocenie organu odwoławczego stronie nie przysługuje prawo do tego świadczenia, albowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Konkludując organ odwoławczy stwierdził, że gdyby mąż osoby wymagającej opieki legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to organ odwoławczy ustaliłby stronie prawo do świadczenia w związku z opieką nad matką od dnia [...] r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie tego prawa, gdyby w tej dacie ojciec strony legitymował się wymaganym orzeczeniem).

Pismem z dnia 3 września 2021 r. skarżąca złożyła osobistą skargę na powyższą decyzję, wnosząc o jej uchylenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1 a w zawiązku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich nieprawidłową wykładnię, naruszającą zasady wyrażone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - równości wobec prawa (art. 32 ust. 1) i sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zd. drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69), skutkującą pozbawieniem Jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką w sytuacji, gdy mąż matki opieki tej nie może sprawować z przyczyn obiektywnych - z racji swego stanu zdrowia i niepełnosprawności;

a także naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie wymogu podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy oraz naruszenie wymogu praworządnego, sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji a także zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych co do niemożności sprawowania opieki przez męża osoby wymagającej opieki, a ojca strony w oparciu o inne dowody a nie tylko w oparciu o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Uzasadniając skargę skarżąca odwołała się do treści art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, a także przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a, podkreślając, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że ten ostatni przepis powinien być rozumiany celowościowo, a nie literalnie. Bowiem celowościowe rozumienie tego przepisu umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji niepełnosprawnego, w związku ze sprawowaniem na nim opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko w wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności- nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od jego woli, głównie ze względu na stan zdrowia czy wiek.

Odwołała się do wyroku tut. Sądu z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn.. akt II SA/Gl 390/21, w którym potwierdzono, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy nie można ograniczać się do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że zobowiązanemu do alimentacji w dalszej kolejności będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko w sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Konieczne jest posługiwanie się wykładnią celowościową i systemową, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z tych przepisów nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także przywołane orzeczenia sądów administracyjnych potwierdzają takie rozumienie przywołanych przepisów.

W konsekwencji literalne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, od tego, czy współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uznać należy za zabieg niedostateczny w procesie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy. Wyniki wykładni językowej pomijają zresztą także cel regulacji zawartej w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do przedmiotowej sprawy skarżąca dodała, iż mąż osoby wymagającej opieki, a jej ojciec kończy 80 lat, pozostaje emerytem pod stałą opieką wielu poradni lekarskich - neurologicznej, kardiologicznej i ortopedycznej. Z dołączonej dokumentacji medycznej wynika, że brak po jego stronie rzeczywistych możliwości sprawowania opieki nad chorą żoną, która jest osobą schorowaną i niezdolną do samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Rozpoznając Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana w niniejszej sprawie decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są, w ocenie składu orzekającego, zgodne z prawem. Nie można bowiem podzielić stanowiska orzekających w sprawie organów zakresie interpretacji i wykładni obowiązujących w sprawie przepisów ustawy.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że na mocy art. 109 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym.

Materialnoprawną podstawę wydanej w niniejszej sprawie decyzji stanowił art. 17 ust. 4 w związku z ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dyspozycja cytowanego przepisu ustawy odwołuje się więc do dwóch przypadków: pierwszego, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz drugiego: w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Z kolei w ust. 5 pkt 2a stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organy odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia powołując, iż faktycznie skarżąca nie spełnia wymagań do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, gdyż nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 5 pkt 2a ustawy. Organy potwierdziły, że z całości dokumentacji sprawy bezspornie wynika, iż matka skarżącej wymaga całodobowej opieki, jest osobą schorowaną i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jednak zgodnie z przywołaną powyżej regulacją opiekę taką w pierwszej kolejności winien świadczyć jej mąż, który nie przedstawił orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem córka zobowiązana do alimentacji w drugiej kolejności taką opiekę świadczyć może tylko w przypadku, gdy mąż osoby wymagającej opieki ma orzeczony znaczy stopień niepełnosprawności.

Odnosząc się do tak wskazanej przez organy przeszkody w przyznaniu skarżącej wnioskowanego świadczenia należy stwierdzić, że skład orzekający nie podzielił prezentowanego przez organy stanowiska. W ocenie składu orzekającego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał organom administracji podstaw do takiego jednoznacznego stwierdzenia, że w sprawie niniejszej zachodzą przesłanki określone w powyższym przepisie. Wobec naruszenia reguły wyrażonej w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także zasad postępowania dowodowego ( art. 77 § 1 ) doszło do wydania decyzji w oparciu o niepełny i nie oceniony należycie materiał dowodowy.

Jak podniesiono powyżej, zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładnia językowa tego przepisu ustawy prowadzi do wniosku, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena, czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Jednak Sąd składzie orzekającym nie podziela tak dokonanej przez organy wykładni wskazanego przepisu, prowadzącej do uznania, że niedopuszczalne jest przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że mąż niepełnosprawnej matki skarżącej, a ojciec skarżącej, nie jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu. W judykaturze podkreślane jest stanowisko, zgodnie z którym w procesie wykładni prawa nie wolno ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej poprzez ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej pojedynczego przepisu. Może się bowiem okazać, że sens przepisu, który wydaje się językowo jasny, okaże się wątpliwy, gdy skonfrontujemy go z innymi przepisami lub weźmiemy pod uwagę cel regulacji prawnej. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

W wykładni celowościowej przepis ten, w ocenie Sądu, umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji osoby niepełnosprawnej w związku ze sprawowaniem nad nim opieki, nawet jeśli osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Może to jednak mieć miejsce tylko wówczas, gdy drugi małżonek – nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli. Przy czym te "obiektywne przyczyny" powinny być przede wszystkim związane z wiekiem lub stanem zdrowia współmałżonka, a nie z innymi okolicznościami (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 11 października 2012 r. sygn. II SA/Bk 642/12 i z 4 kwietnia 2013 r. sygn. II SA/Bk 987/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 lutego 2015 r. sygn. IV SA/Wr 924/14). CBOSA). Chodzi o takie sytuacje, gdy zobowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę.

W realiach niniejszej sprawy ojciec skarżącej, a mąż osoby wymagającej opieki jest osobą, która ma 80 lat, jest także osobą schorowaną stale leczącą się w poradniach neurologicznej, kardiologicznej i ortopedycznej. Posiada tylko orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie legitymując się wymaganym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dołączonej jednak do akt sprawy dokumentacji medycznej wynika, że jest on przewlekle chory. Wskazano m.in. chorobę nadciśnieniową i zaburzenia rytmu serca, wielopoziomową dyskopatię zwyrodnieniową, miażdżycę oraz zdarzające się zaniki pamięci.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga fakt, iż w orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się, iż ustawodawca niejako z góry zakłada, że każda osoba, która ukończyła 75 lat, wymaga zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W związku z tym domniemaniem wprowadził dwa różne świadczenia adresowane do tych osób mając na celu wsparcie ich w ponoszeniu wydatków związanych z koniecznością korzystania z takiej pomocy. Pierwszym świadczeniem jest zasiłek pielęgnacyjny, który zgodnie z art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Drugim świadczeniem jest dodatek pielęgnacyjny, który przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia - art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn. Dz U. z 2021 r., poz. 291). Uzyskanie prawa do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza prawo do zasiłku pielęgnacyjnego (art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Oba te świadczenia mają ten sam cel jako dodatkowe wsparcie dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, z uwagi na zaawansowany wiek. Skoro zatem ustawodawca przyjmuje domniemanie, że osoba w wieku 75 lat sama co do zasady wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku 75 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym małżonkiem (odpowiednio – zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 23 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Po 122/15). Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wyłączenie przez ustawodawcę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej kryteria z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, w sytuacji, gdy osoba wymieniona w art. 17 ust. 1a pkt 1 nie może takiej opieki sprawować, (z racji wieku i stanu zdrowia) narusza konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny.

W ocenie składu sądzącego fakt, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji stan zdrowia męża osoby wymagającej opieki nie został wykazany stosownym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, nie może przesądzać, że umożliwia on sprawowanie opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną, a tym samym uniemożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez córkę osoby wymagającej opieki. Stan zdrowia męża osoby wymagającej opieki, a ojca skarżącej może być wykazany również innymi dowodami.

Stwierdzone u męża osoby wymagającej opieki rozpoznanych chorób – m.in. choroby serca, nadciśnienie, miażdżyca czy zwyrodnienia wielostawowe mogą stanowić okoliczności świadczące o niemożności sprawowania opieki nad matką skarżącej.

W kontrolowanej sprawie jedyną przesłanką odmowy świadczenia było ustalenie, że mąż osoby niepełnosprawnej nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak w świetle zgromadzonych materiałów dowodowych, w tym załączonej do akt dokumentacji medycznej ojca skarżącej zdaje się wynikać konstatacja, że z uwagi na swój stan zdrowia ojciec skarżącej nie jest w stanie opiekować się żoną, a matką skarżącej, sam wymagając stosownej opieki.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie naruszyły również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie przeprowadziły bowiem postępowania w sposób wyczerpujący i jednoznacznie ustalający wszystkie istotne okoliczności sprawy.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W szczególności dokładnie zbadać, czy ojciec skarżącej jest obiektywnie zdolny do sprawowania prawidłowej opieki nad niepełnosprawną żoną, czy też taka możliwość jest wykluczona. Oceny niemożności sprawowania opieki należy dokonać kierując się zasadami logiki i względami doświadczenia życiowego. Dokonując tej oceny, nie można z góry założyć, że tylko osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym nie jest zdolna do sprawowania pełnej i efektywnej opieki nad osobą tego wymagającą.