Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1886/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-03-19 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art. 246 par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług (uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania) w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...]r. skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego, domagała się zwolnienia z kosztów sądowych.

W motywach powyższego wyjaśniła, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, albowiem córka jest już samodzielna, a z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej. Poza wynagrodzeniem za pracę rzędu 1.500,00 zł, nie zadeklarowała innych dochodów. Cały jej majątek na skutek prawomocnych wyroków (vide: nakaz zapłaty Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...] oraz Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] r. sygn. akt [...]) został zajęty. Ponadto celem wyegzekwowania spornych zaległości podatkowych przekraczających milion złotych na posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 0,2610 ha ustanowione zostały hipoteki przymusowe. Nieruchomość ta jak wynika z odpisu księgi wieczystej w ½ części należy do jej córki na mocy zawartej w 2011 r. umowy darowizny.

Ponieważ wskazane wyżej dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia [...]r. wezwano ustanowionego w sprawie pełnomocnika do ich uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - poprzez:

- nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy potwierdzającego wysokość osiąganego przez skarżącą dochodu z okresu ostatnich trzech miesięcy;

- przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp.;

- udokumentowanie (umową darowizny bądź odpisem z księgi wieczystej) kto jest właścicielem mieszkania położonego przy ul. [...] i jaka jest jego powierzchnia, w tym kto pokrywa wydatki związane z jego utrzymaniem i w jakiej wysokości;

- przedłożenie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zameldowanych pod wskazanym w rubryce nr 2.1 miejscem zamieszkania;

- nadesłanie stosownego zaświadczenia lub innego dokumentu źródłowego potwierdzającego, iż prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza została zlikwidowana ze wskazaniem daty wykreślenia jej z ewidencji;

- przedłożenie wyciągów lub wykazów z wszystkich posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy;

- nadesłanie odpisu lub kserokopii składanych przez skarżącą zeznań podatkowych z okresu ostatnich dwóch lat kalendarzowych (w przypadku gdyby zeznanie podatkowe za 2012 r. nie zostało jeszcze złożone należało przesłać informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w postaci PIT-11);

- przedłożenie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących posiadane przez męża składniki majątku, tj. nieruchomości, oszczędności oraz przedmioty o wartości powyżej 3000 euro, a nadto wysokość osiąganych przez męża w ciągu ostatnich trzech miesięcy dochodów oraz ich źródła;

- nadesłanie stosownych dokumentów źródłowych obrazujących zaciągnięte kredyty i pożyczki, ich wysokość, cel na który zostały przeznaczone, a nadto wielkość płaconych rat, ich oprocentowanie oraz przewidywany termin spłaty;

- wskazanie przy pomocy aktualnych dokumentów źródłowych do jakich składników majątku skierowane zostało postępowanie egzekucyjne i na jakim jest ono obecnie etapie.

W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano materiał dowodowy, z którego ustalono, że prowadzoną działalność gospodarczą skarżąca wykreśliła z rejestru [...] r. Z informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2012 r. ustalono, że wypłacone jej należności ze stosunku pracy wynosiły 5.271,66 zł. Skarżąca od 1 czerwca 2012 r. zatrudniona bowiem została w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku pracownik administracyjny. Jej wynagrodzenie w okresie ostatnich trzech miesięcy z uwagi na L-4 wynosiło średnio 316,89 zł brutto, tj. 276,63 zł netto (vide: zaświadczenie o zarobkach). Tymczasem łączna wysokość opłat za użytkowanie mieszkania o pow. 60,38 m2, w którym jest zameldowana wynosi ok. 650,00 zł (vide: oświadczenie z [...] r.). Pokrywa je córka (vide: operacje dokonywane w systemie bankowości elektronicznej), albowiem skarżąca na mocy aktu notarialnego z dnia [...]r. darowała jej to mieszkanie, choć ta nie jest w nim zameldowana (vide: zaświadczenie Urzędu Miasta z dnia [...]r.) tylko pod adresem ul. [...]. Jak wynika z treści zawartej umowy darowizny obejmowała ona również samochód osobowy marki [...]rocznik 2004. Natomiast pozostałe dwa samochody marki [...] rocznik 2007 zostały [...] r. zajęte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wraz z nadpłatą podatku VAT za grudzień 2005 r. w kwocie 68.891,98 zł.

Postanowieniem z 18 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

Pismem z [...] r. skarżąca wniosła sprzeciw od w/w postanowienia. W sprzeciwie skarżąca oświadczyła, że nie ma ona możliwości zapłaty kosztów sądowych w niniejszej sprawie nawet z pomocą rodziny gdyż źródłem jej utrzymania była działalność gospodarcza, która upadła w wyniku przeprowadzonego postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego. Skarżącą oraz spoczywające na nią długi finansuje córka co w konsekwencji doprowadziło do wyzbycia się wzbogacenia otrzymanego od skarżącej. Wszelkie oszczędności i majątek skarżącej zostały zajęte, a każdy dochód jest przekazywany organowi egzekucyjnemu. Stosując zaskarżone postanowienie skarżąca musiałaby podjąć działania rodzące odpowiedzialność karną z art. 300 Kodeksu karnego (udaremnienie zaspokojenia wierzyciela). Skarżąca dodaje, że poniesienie kosztów sądowych jest niemożliwe bez popełnienia przestępstwa i prowadzi do pozbawienia jej prawa do sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej.

Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).

Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245).

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżąca przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczyła się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominęła natomiast istotne informacje dotyczące prowadzonej działalności gospodarczej oraz osiąganych z tego tytułu dochodów. Ta bowiem jak ustalono z akt sprawy została wykreślona z rejestru 1 lutego 2013 r. Podobnie uchyliła się od podania źródeł i wysokości uzyskiwanych przez męża dochodów, należących do niego nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie mają względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08, Lex nr 565693, z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, Lex nr 612561, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113/09, Lex nr 546385, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125/09, Lex nr 574754, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, Lex nr 554620 oraz z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, Lex nr 554656). Instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się bowiem jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków, co oznacza, iż za błędne uznaje się stanowisko skarżącej jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jej samej uniemożliwiało uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej męża.

Nie bez znaczenia jest również fakt darowania córce na mocy aktu notarialnego z dnia [...] r. mieszkania położonego przy ul. [...] o pow. 60,38 m2 wraz z samochodem marki [...] rocznik 2004. Zgodnie bowiem z art. 897 Kodeksu cywilnego w przypadku, gdy po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Tym bardziej, gdy córka nie jest zameldowana w powyższym mieszkaniu, a nadto w nim nie zamieszkuje (vide: adres podany w systemie bankowości elektronicznej). W tej sytuacji należy oczekiwać, iż niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca poszukiwać będzie w pierwszej kolejności u członków swojej najbliższej rodziny. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy chcą i mogą im pomóc. Zwłaszcza, że nie wykazano w żaden sposób jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych (por. wartość przedmiotu darowizny, tj. 260.000,00 zł i należny w sprawie wpis od skargi, który wynosi 100,00 zł).

We wniesionym do tut. Sądu sprzeciwie skarżąca oświadczyła, że nie ma ona możliwości zapłaty kosztów sądowych w niniejszej sprawie nawet z pomocą rodziny gdyż źródłem jej utrzymania była działalność gospodarcza, która upadła w wyniku przeprowadzonego postępowania zabezpieczającego i egzekucyjnego. Skarżąca uważa, że bezcelowe jest rozpatrywanie jakie dochody uzyskują lub są konieczne dla utrzymania jej i osób najbliższych, gdyż każdy dochód jest przekazywany organowi egzekucyjnemu

Ponadto skarżąca oświadczyła, że ją oraz spoczywające na nią długi finansuje córka co w konsekwencji doprowadziło do wyzbycia się wzbogacenia otrzymanego od skarżącej.

Należy zaznaczyć, że na poparcie swoich twierdzeń skarżącą nie dołączyła do sprzeciwu żadnych dokumentów. Uwagę zwraca również dysproporcja wymaganego w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 100 zł i dokonanej przez skarżącą darowizny na rzecz córki. Strona nie wypełniła także w stopniu wyczerpującym wezwania w zakresie nadesłania dokumentacji zawierającej informacje o dochodach. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżąca nie udowodniła w sposób nie budzący wątpliwości ani na etapie postępowania referendarskiego, ani w postępowaniu zainicjowanym wniesionym sprzeciwem, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8, z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04 niepubl. oraz z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt II GZ 306/08, LEX nr 532271).

Przyjąć zatem należało, iż M.P. nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący we wniosku o przyznanie prawa pomocy ani w sprzeciwie jakoby zasługiwała na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.