Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 969/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 63 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 231 poz 1700
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 7 czerwca 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon Protokolant Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2011 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 1646/09 w sprawie ze skargi M. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1646/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r., [...] oraz przyznał na rzecz pełnomocnika kwotę 292,80 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2009 r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem M. U. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. Zakwestionowana przez wnoszącą o stwierdzenie nieważności decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. orzekała o nieważności decyzji Miejskiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia w Krakowie z dnia [...] marca 1977 r., stwierdzającej, że M.U. stała się właścicielką nieruchomości o powierzchni [...] ha, położonej w S. Wspomniany akt własności ziemi stwierdzał, że własność wskazanej nieruchomości wymieniona nabyła jako o współwłaścicielka na mocy art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).

Uzasadniając umorzenie postępowania wszczętego wnioskiem M. U. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że stosownie do treści art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa wyżej podlega umorzeniu.

Zdaniem Ministra, powołana regulacja oznacza, że od dnia jej wejścia w życie, to jest od 1 stycznia 1992 r., nie ma prawnej możliwości skutecznego wzruszenia w postępowaniach nadzwyczajnych (w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego) decyzji wydanych na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 26 października 1971 r., które uzyskały przymiot ostateczności. Przepis art. 63 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 19 października 1991 r. nakazuje organom administracji umorzyć postępowanie w sprawach wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, zmiany lub uchylenia takich decyzji. Skuteczne zakwestionowanie przedmiotowych decyzji mogło nastąpić tylko do dnia 31 grudnia 1991 r. W obecnie obowiązującym stanie prawnym nie jest to możliwe - nie ma możliwości badania legalności rozstrzygnięć podjętych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, z powyższych względów konieczne było umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ stało się ono bezprzedmiotowe.

M. U. złożyła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosek o ponowne rozpatrzenie zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2009 r.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2009 r., w uzasadnieniu powtarzając zawartą w niej argumentację.

M. U. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r. wskazując, że jest ona dla niej bardzo krzywdząca.

W obszernym uzasadnieniu skargi M. U. wywiodła, iż z mocy prawa stała się i pozostaje właścicielem nieruchomości opisanej w decyzji Miejskiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia w Krakowie z dnia [...] marca 1977 r. Skarżąca, zwracając się o wnikliwe rozpoznanie sprawy wszczętej jej skargą, zażądała także przyznania przez Sąd własności przedmiotowej nieruchomości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 stycznia 2010 r. uwzględnił skargę, uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2005 r., [...].

W uzasadnieniu wskazano, że skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu uchybień, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Zaskarżona decyzja zapadła bowiem z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r., o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2004 r. Nr 208, poz. 2128 ze zm.).

Stosownie do treści art. 63 ust. 2 i 3 tej ustawy, w odniesieniu do decyzji ostatecznych wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Sąd zauważył jednak, że wniosek skarżącej o stwierdzenie nieważności nie dotyczy aktu własności ziemi, tylko decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. stwierdzającej nieważność aktu własności ziemi. Decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. nie została zatem wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. W toku postępowania nieważnościowego ocenie podlegać będzie więc nie wydany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych akt własności ziemi, tylko decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej stwierdzająca nieważność tego aktu. Zakaz wynikający z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie dotyczy zatem tej decyzji, co oznacza, że brak było podstaw do umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w niedopuszczalny sposób rozszerzył stosowanie powołanego przepisu.

Przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa stanowi wyjątek od zasady wyrażonej m.in. w art. 156 i nast. k.p.a., że w przypadku, gdy decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z ustawowo wyliczonych wad nieważności, właściwy organ nadzoru zobowiązany jest do potwierdzenia tego faktu w drodze decyzji o stwierdzeniu nieważności ocenianej decyzji. Analizowany przepis, jako wyjątek od ustawowej zasady eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi, nie może być rozumiany jako przepis wyłączający ocenę legalności także tych decyzji, którymi dokonano oceny legalności decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien ocenić, czy decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. dotknięta jest którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 k.p.a., które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności. W związku z tym konieczne jest również ustalenie przez Ministra wszystkich stron postępowania i zapewnienie im możliwości czynnego udziału w postępowaniu. W ocenie Sądu I instancji, okoliczności podniesione przez M. U. w skardze nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd wskazał też, iż nie ma prawnych podstaw do przyznania skarżącej własności przedmiotowej nieruchomości.

W skardze kasacyjnej Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i tym samym niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700).

W uzasadnieniu wskazano, że stosownie do treści art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksie postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa wyżej, podlega umorzeniu. Z literalnego brzmienia tych przepisów, a także ich wykładni funkcjonalnej wynika, że mają one zastosowanie do wszelkich decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r., a więc także do decyzji, które stwierdzały nieważność aktów własności ziemi. Zatem nie do przyjęcia jest stanowisko, że art. 63 ustawy dotyczy tylko aktów własności ziemi.

Kwestionowana przez skarżącą decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. orzekała o nieważności decyzji Miejskiej Komisji do Spraw Uwłaszczenia w Krakowie z dnia [...] marca 1977 r., nr [...] oraz aktu własności ziemi z [...] stycznia 1976 r., nr [...], stwierdzającego, że M. U. stała się właścicielką nieruchomości o pow. [...] ha, położonej w S. Zgodnie z ww. aktem własności ziemi własność przedmiotowej nieruchomości nabyła jedna współwłaścicielka, M. U. - z mocy art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).

Decyzja Ministra z dnia [...] sierpnia 1984 r. nie może zostać uznana za decyzję uwłaszczeniową (nie orzeka ona bowiem o przyznaniu własności ziemi w trybie ustawy z dnia 26 października 1971 r.), jednakże wyeliminowanie tą decyzją z obrotu prawnego (w trybie postępowania nadzwyczajnego, uregulowanego w przepisach art. 156 k.p.a.) aktu własności ziemi z [...] stycznia 1976 r. możliwe było jedynie po dokonaniu oceny prawidłowości zastosowania, w podstawie prawnej tego aktu, przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Zatem należy uznać, iż podstawę prawną kwestionowanej decyzji z dnia [...] sierpnia 1984 r. stanowiły nie tylko przepisy postępowania administracyjnego zawarte w art. 156 k.p.a. (określające tryb wydania decyzji), ale też ww. przepisy prawa materialnego.

Ewentualne stwierdzenie - w oparciu o art. 156 k.p.a. - nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r. prowadziłoby do przywrócenia mocy prawnej aktu własności ziemi z [...] stycznia 1976 r. Tymczasem ustawa z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych miała na celu ostateczne uporządkowanie stosunków własnościowych na wsi. Zmierzała do sanacji stanów faktycznych - samoistnego posiadania przez rolników nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (wyrok TK z 22.02.2002 r., sygn. akt SK 13/99). Przewidziana omawianą ustawą akcja porządkowania własności gospodarstw rolnych samoistnych posiadaczy została zakończona w 1982 r. - ustawa z 1971 r. została uchylona ustawą z 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz o uchyleniu ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Rozpoznawanie spraw wcześniej nie zakończonych o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez posiadacza samoistnego zostało powierzone na podstawie tej ustawy sądom.

Intencją ustawodawcy wyrażoną w art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa było wykluczenie możliwości kwestionowania tego co zostało rozstrzygnięte mocą decyzji (nie tylko decyzji uwłaszczeniowych) wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Regulacje zawarte w ww. art. 63 ust. 2 wykluczają możliwość kwestionowania czegoś, co miało służyć uporządkowaniu stosunków własnościowych bardzo często niejasnych, niejednoznacznych i prawnie skomplikowanych. Ograniczenie wprowadzone art. 63 ust. 2 było konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na potrzebę ochrony prawa nabytego przez osoby trzecie. Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, iż okres od 1982 r. do 1991 r. był wystarczająco długi, aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone mogły dochodzić swoich praw nie tylko przed organami administracyjnymi, ale także przed sądem powszechnym.

Przyjęcie wykładni art. 63 ustawy, przedstawionej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, o możliwości stwierdzenia nieważności decyzji, które unieważniały wcześniej akty własności ziemi, może oznaczać przywrócenie mocy prawnej tych aktów w sytuacji, gdy stany prawne nieruchomości mogły już być uregulowane w międzyczasie przez sądy powszechne, co spowoduje skutek odmienny od tego, który miał na celu art. 63 ustawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi miał zatem uzasadnioną podstawę do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] sierpnia 1984 r.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i rozpoznanie skargi, zgodnie z art. 188 p.p.s.a. oraz zasądzenie od strony skarżącej na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania według norm obowiązujących.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na gruncie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze, co polega na wskazaniu konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił wojewódzki sąd administracyjny, określenia ich charakteru na gruncie art. 174 pkt 1 lub pkt 2 p.p.s.a. oraz zamieszczenia uzasadnienia uchybień zarzucanych sądowi.

Autor skargi kasacyjnej odwołuje się do zarzutu naruszenia wyłącznie prawa materialnego, upatrując jego istotę w "błędnej wykładni i tym samym niewłaściwym zastosowaniu" art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 231, poz. 1700). Niezależnie od braku odwołania się do art. 174 pkt 1 p.p.s.a. oraz od nieprawidłowego zastosowania w określeniu treści zarzutu koniunkcji, która nie występuje w tym przepisie oraz niewyjaśnienia, w jakim kontekście tę koniunkcję można użyć w podstawach skargi kasacyjnej, a także niewskazania rodzaju błędu występującego w jego ocenie w procesie wykładni czy zastosowanie tego przepisu, sam zarzut, odnoszący się w istocie do błędnego wyniku dokonanej przez Sąd wykładni art. 63 ust. 2 i ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, prowadzącego do nieuzasadnionego zawężenia zakresu zastosowania normy z niego zrekonstruowanej, nieobejmującego decyzji stwierdzających nieważność decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ((Dz. U. Nr 27, poz. 250) jest zarzutem trafnym.

Nie oznacza to jednak, że skutkiem powyższej oceny zasadności samego zarzutu będzie uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Kontrola kasacyjna zaskarżonego w powyższy sposób wyroku prowadzi bowiem do konkluzji, iż wyrok jest zgodny z prawem. Sąd I instancji prawidłowo bowiem wyeliminował z obrotu prawnego decyzję administracyjną zaskarżoną oraz decyzję ją poprzedzającą. Uchylając obie decyzje administracyjne, powołał jednak błędną argumentację, uzasadniającą samo uchylenie, wskazując nietrafnie na możliwość kontroli przesłanek stwierdzenia nieważności, nie dostrzegając przy tym faktu, iż decyzje administracyjnie nie zostały podjęte w poprawnej z punktu widzenia regulacji kodeksu postępowania administracyjnego formie.

Szczegółowa argumentacja dotycząca kontroli zaskarżonego wyroku wskazuje na konieczność przyjęcia, iż na gruncie art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, wyłączona została możliwość poddawania kontroli w trybach nadzwyczajnych decyzji, podjętych na gruncie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych Art. 63 ust. 2 tej ustawy wskazuje bowiem, iż "do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji".

Przekonanie o wyłączeniu możliwości poddania kontroli we wskazanych w tym przepisie trybach decyzji podjętych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r., należy w ocenie Składu Orzekającego, rozciągnąć na możliwość poddania kontroli z punktu widzenia przesłanek stwierdzania nieważności także tych decyzji, których treścią było stwierdzenie nieważności decyzji, wydanych na gruncie ustawy z 1971 r. Po pierwsze dlatego, że przedmiotem materialnoprawnym zarówno decyzji z dnia [...] marca 1977 r., jak i decyzji z dnia [...] sierpnia 1984 r., stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] marca 1977 r., było nabycie z mocy prawa własności nieruchomości rolnej. Po drugie natomiast, co zostało trafnie wskazane w skardze kasacyjnej, ewentualne wzruszenie decyzji z dnia [...] sierpnia 1984 r., stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] marca 1977 r., spowodowałoby uaktualnienie decyzji pierwotnej, która na gruncie art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie może być już w żadnym zakresie przedmiotem decydowania we wskazanych w tym przepisie trybach k.p.a. W obu tych zatem kontekstach poddanie kontroli decyzji stwierdzającej nieważność tej decyzji pierwotnej, w trybie wykluczonego postępowania nadzwyczajnego o stwierdzenie nieważności, nie znajduje podstaw prawnych.

Niejako na marginesie uwagi powyższej należy wskazać, iż dezaktualizacja drogi administracyjnej odnośnie do wzruszania decyzji wydanych na podstawie ustawy z 1971 r. nie oznacza stworzenia sytuacji braku środków prawnych weryfikacji takich decyzji. Nie została bowiem wyeliminowana możliwość realizacji takiego roszczenia w drodze cywilnoprawnej. Nie ma uzasadnionych podstaw, aby takiej możliwości nie odnosić do weryfikacji decyzji administracyjnej, przedmiotem której było stwierdzenie nieważności decyzji wydanej na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych.

Rozważania powyższe, prowadzą zatem do uznania niezasadności argumentacji Sądu I instancji, wspierającej przekonanie o możliwości poddania kontroli z trybie postępowania na gruncie art. 156 § 1 k.p.a., decyzji stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] marca 1977 r. Oznacza to tym samym stwierdzenie nietrafności przyjęcia przez ten Sąd zawężonego zakresu zastosowania zakazu z art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1991 r. jedynie do samych decyzji pierwotnych.

Trafność argumentacji autora skargi kasacyjnej w zakresie problemu analizowanego powyżej nie prowadzi jednak do uchylenia zaskarżonego wyroku. Jak wskazano bowiem wcześniej, sam zaskarżony wyrok, uchylający zaskarżone decyzje administracyjne, mimo określenia nieprawidłowej przyczyny uchylenia oraz odwołania się do błędnej argumentacji w jego uzasadnieniu, jest zgodny z prawem. Taka ocena wynika z faktu, że uchylone decyzje administracyjne zostały podjęte z naruszeniem prawa.

Argumenty przesądzające o naruszeniu prawa przez Ministra podejmującego zaskarżone decyzje administracyjne sprowadzają się do naruszenia przepisów prawa procesowego art. 157 § 3 k.p.a. w związku z art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw. Zgodnie z tą regulacją, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1992 r., umorzeniu podlega postępowanie administracyjne toczące się w sprawach określonych w ust. 2 tego przepisu.

W ocenie Składu orzekającego NSA, regulacja powyższa nie może stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji z 1984 r., związanego ze złożeniem wniosku w 2007 r. Podkreślić w tym miejscu należy, że w przeciwieństwie do trybu zwykłego, gdzie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, nie regulują odmowy wszczęcia postępowania, w trybach nadzwyczajnych przewidziana została forma odmowy wszczęcia postępowania (art. 149 § 3, art. 157 § 3 k.p.a.). Dotyczy to zatem także postępowania o stwierdzenie nieważności, regulowanego w dacie wydawania decyzji w wyniku złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, art. 157 § 3 k.p.a. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji przepis powyższy stanowił podstawę prawną wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania. Treść tego przepisu obligowała zatem organy administracji do uprzedniej kontroli złożonego o stwierdzenie nieważności decyzji wniosku pod kątem spełnienia formalnoprawnych przesłanek warunkujących dopuszczalność tego rodzaju postępowania.

W niniejszej sprawie, ze względu na treść art. 63 ust. 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, badanie we wskazanych w tym przepisie trybach legalności decyzji uwłaszczeniowych, wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, zostało wykluczone. Za niedopuszczalne w związku z tym, uznać należało składane przez zainteresowane osoby wnioski, dotyczące wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji czy też uchylenia lub zmiany decyzji. Złożenie żądania wszczęcia postępowania w sprawie, która nie może być przedmiotem postępowania administracyjnego, uzasadnia odmowę wszczęcia tego postępowania. W takiej sytuacji złożony organ administracji w pierwszej kolejności winien rozważyć możliwość odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności wskazanej we wniosku decyzji na gruncie wskazanego wcześniej i obowiązującego w dacie podejmowania decyzji art. 157 § 3 k.p.a.

Przyjęte przez organ rozwiązanie w postaci umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności nie jest zatem prawidłowe, bowiem zawartą w art. 63 ust. 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa regulację odnieść należy do sytuacji, gdy tego rodzaju postępowanie jest już w toku. Nie można zatem podzielić poglądu, że postępowanie administracyjne zmierzające do wzruszenia aktu własności ziemi, wydanego na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, każdorazowo winno być umorzone z uwagi na dyspozycję art. 63 ust. 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Pogląd powyższy stanowi podstawę przyjęcia przez Skład Orzekający NSA, iż Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, mimo błędnego powołania argumentacji związanej z uchyleniem zaskarżonych decyzji, prawidłowo uchylił te decyzje. W związku z błędnym uzasadnieniem wyroku, organ administracji, badając wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej nieważność decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1971 r., nie uwzględni tych składników uzasadnienia i wskazówek Sądu I instancji, które dotyczą możliwości poddania kontroli decyzji wymienionej we wniosku na gruncie badania wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ natomiast, rozpatrując wniosek w toku ponownego rozpoznania sprawy w konsekwencji uchylenia obu zaskarżonych decyzji, wykorzystując powyższe rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozważy na ich podstawie oraz na gruncie obowiązujących w dacie wydawania decyzji przepisów prawnych, możliwość przyjęcia innego rozwiązania niż umorzenie postępowania o stwierdzenie nieważności na gruncie k.p.a.

Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzając iż zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, na podstawie art. 184 zd. ostatnie p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi strony skarżącej do Sądu I instancji wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie za wykonaną pomoc prawną pełnomocnika ustanowionego z urzędu (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny, do którego pełnomocnik winien się w tym zakresie zwrócić.