Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 998/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marta Mielczarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. P.-T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej – ZUS lub organ) decyzją z dnia [...] nr [...], [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm. – dalej u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] nr [...] odmawiającą A. P. (dalej – zobowiązana lub skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek na:

– ubezpieczenia społeczne – za okres luty 2013 r. – październik 2016 r. w wysokości 30.502,18 zł; odsetek za zwlokę w wysokości 4.788 zł liczonych na 12 grudnia 2016 r.; kosztów upomnienia w wysokości 127,60 zł;

– ubezpieczenie zdrowotne - za okres luty 2013 r. – październik 2016 r. w wysokości 12.281,23 zł; odsetek za zwlokę w wysokości 1.910 zł liczonych na 12 grudnia 2016 r.; kosztów upomnienia w wysokości 127,60 zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 9 grudnia 2016 r. zobowiązana zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek w ramach pomocy de minimis. W jego uzasadnieniu podniosła, że od 1996 r. wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą. Wyjaśniła następnie, że wskutek występujących od 2012 r. niezależnych od nich przerw w otrzymywanych zleceniach powstało zadłużenia wobec: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego oraz banków. Zaciągnięte kredyty pozwoliły przetrwać trudne okresy, jednak obecnie stanowią dla nich bardzo duże obciążenie. Obowiązek uregulowania zaległych składek, jak twierdzi skarżąca, stanowi zagrożenie dla kontynuacji działalności gospodarczej oraz dla zapewnienia podstawowych środków utrzymania.

Do wniosku dołączono:

– oświadczenie przedsiębiorcy o wielkości otrzymanej pomocy de minimis, z którego wynika, że zobowiązana w latach 2014-2016 r. uzyskała pomoc w wysokości 142,79 zł, co stanowi równowartość 33,58 euro;

– Formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis;

– wydruk z księgi przychodów i rozchodów dotyczący okresu styczeń-listopad 2016 r.;

– wydruk z dnia 21 listopada 2016 r. dotyczący obliczenia podatku liniowego;

– pierwszą stronę PIT-36L za 2015 r.;

– oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości, z którego wynika, że:

• prowadzona działalność gospodarcza przyniosła dochód: w 2014 r. – 67.731,92 zł, w 2015 r. – 31.733,74 zł, w 2016 r. do października – 39.621,57 zł,

• nie posiada dochodu z innych źródeł,

• nie pobiera świadczeń oraz nie korzysta z pomocy opieki społecznej,

• nie korzysta z innych form pomocy,

• stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz bez opłat eksploatacyjnych) – 113,79 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, woda, węgiel, itp.) - 572 zł oraz 24 zł opłaty za śmieci, koszty związane z leczeniem – 150 zł, koszty zakupu żywności dla dwóch osób – 1.400 zł, opłata za telefon - ok. 100 zł,

• leczy się na [...],

• prowadzi gospodarstwo domowe z mężem,

• wraz z mężem posiada zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za lata 2015-2016 w wysokości 32.141 zł oraz z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach w wysokości 244.401,60 zł. Zobowiązania te są spłacane w systemie ratalnym, których łączna wysokość rat wynosi 8.398 zł,

• jest współwłaścicielem ½ udziału nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 120 m2 położnej w S.,

• jest właścicielem samochodu marki [...]rok prod. 2008,

• oświadczyła, że przystąpiła wraz z mężem do realizacji kontraktu, który daje szansę na ciągłość dochodów, a w konsekwencji na ustabilizowanie sytuacji finansowej i możliwość wywiązywania się z ciążących zobowiązań,

Korzystając z prawa wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. zobowiązana wyjaśniła, że comiesięcznie: wydatkowana jest kwota 4.147 zł z tytułu spłat rat zaciągniętych kredytów (A – 2.261 zł, B Bank – 936 zł, C – 898 zł, D – 52 zł) oraz kwota 4.251 zł z tytułu spłat w systemie ratalnym zaległych podatków za 2015 r. i 2016 r. Ponadto każdego miesiąca rodzina zobowiązanej ponosi koszty związane z utrzymaniem w kwocie 2.707,55 zł (opłaty: wod-kan – 175,98 zł, gaz – 143,78 zł, energia elektryczna – 127 zł, węgiel – 120 zł, wywóz śmieci – 24 zł, czynsz – 113,79 zł, telefon – 100 zł; utrzymanie – ok. 1.600 zł; lekarstwa – ok. 300 zł).

W toku postępowania organ ustalił dodatkowo, iż zobowiązana prowadzi nadal działalność gospodarczą. Oprócz tego łączy ją umowa zlecenia z E w K.. Z tego tytułu uzyskała w listopadzie 2016 r. wynagrodzenie w wysokości 500 zł brutto. Dochód męża, wynosi 3.962,16 zł. Ponadto ustalono, że wobec należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Następnie decyzją z dnia [...] odmówiono zobowiązanej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia ZUS stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu składek, które określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 – zwane dalej rozporządzeniem).

W dniu 20 marca 2017 r. do ZUS-u wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek. Podniesiono w nim, że kłopoty finansowe są następstwem okresowych braków zleceń. Pozyskanie kredytów pozwoliło natomiast zachować firmę. Jak podniosła zobowiązana, prowadzona działalność przynosi dochód, ale w wysokości pozwalającej jedynie na utrzymanie jej i męża. Wynika to z zestawienia dochodów i wydatków. Wśród wydatków wskazała raty kredytów – 4.500 zł, raty z tytułu spłaty zaległych podatków – 1.820 zł. Natomiast dochód łączny małżonków zobowiązana określiła na kwotę 7.924 zł. Kwota jaka pozostaje do dyspozycji po opłaceniu wszystkich należności i obciążeń jest niższa od minimum socjalnego, gdyż wynosi 812 zł na osobę. Skarżąca zwróciła uwagę, że w odróżnieniu od dochodów z umowy o pracę, działalność gospodarcza nie cechuje się pewnością i stałością pozyskiwanych środków finansowych. Mimo występujących trudności, jak wyjaśnia skarżąca, podejmowała wraz z mężem starania, aby nie doszło do upadłości firmy. Zakończenie działalności gospodarczej, jak wskazuje skarżąca, wiązałoby się z przejściem na zasiłek dla bezrobotnych. W ocenie zobowiązanej, organ widzi możliwość umorzenia zaległości jedynie w sytuacji całkowitego zaprzestania pracy zarobkowej, przy jednoczesnym korzystaniu z pomocy społecznej. Jej zdaniem, ZUS winien udzielić im wsparcia, aby mogli utrzymać prowadzoną działalność, a tym samym utrzymać swe źródło utrzymania, aby nie stać się obciążeniem dla Państwa.

Pismem z dnia 10 kwietnia 2017 r. organ wezwał zobowiązaną do przedstawienia faktów i okoliczności, które miałyby istotne znaczenie dla sprawy, np. poprzez przedstawienie dokumentów, które w świetle obowiązujących przepisów prawa umożliwiałyby umorzenie należności.

W odpowiedzi na wezwanie, skarżąca w piśmie z dnia 10 maja 2017 r. ponownie podniosła, że obciążenia spoczywające na niej i jej mężu w większości konsumują wypracowywany przez nich dochód. Z tego też względu środki jakimi dysponują na utrzymanie rodziny są poniżej minimum socjalnego. Jednocześnie podkreśliła, że wykazane dochody są pewną średnią z uzyskiwanych zleceń, co do których ilości żaden przedsiębiorca nie może mieć pewności. Skarżąca wyjaśniła również, że koszty utrzymania określone zostały na kwotę 1.600 zł. Jednak ich wysokość wzrasta w sytuacji realizacji kontraktów zagranicą. Wtedy wynoszą one 3.200 zł. W piśmie tym skarżąca zwróciła uwagę, że dużym obciążeniem jest także spłata zaległych zobowiązań podatkowych oraz realizacja bieżących obowiązków podatkowych. Obecnie zaległość z tego tytułu (poza układem ratalnym) wynosi 9.931 zł na każdego z małżonków. Jednak, jak zauważa skarżąca, organy podatkowe podchodzą ze zrozumieniem do ich sytuacji. Przedstawiła także daty końcowe spłaty kredytów zaciągniętych w poszczególnych bankach: A – spłaty do maja 2026 r., B Bank – spłaty do lutego 2020 r., C – spłaty do lipca 2021 r. Zdaniem skarżącej, wpływ na sytuację finansową ma również to, że w lipcu 2017 r. osiągnie wiek emerytalny a jej mąż w 2021 r. lub 2023 r. Podsumowując skarżąca wskazała, że z uwagi na przedstawione okoliczności nie jest w stanie uregulować należności z tytułu zaległych składek, wynoszącej 110.000 zł (kwota ta obejmuje zaległości skarżącej i męża). Wobec tego ponownie zwróciła się do ZUS-u o pozytywne rozpatrzenie jej wniosku. Do pisma załączyła zestawienie wydatków miesięcznych dla dwóch osób, kopie PIT-36L: A. P. oraz D. T..

Pismem z dnia 19 maja 2017 r. skarżąca poinformowała, że od października 2016 r. nie pracuje na rzecz E w K..

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] ZUS utrzymał w mocy swe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił zasady umarzania zaległości z tytułu składek, które odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego. Badając wystąpienie przesłanek umorzeniowych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ uznał, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Twierdzenie to umotywował tym, że prowadzona przez skarżącą działalność gospodarcza przynosi dochód, czego dowodem są przedstawione zeznania PIT-36L za lata 2014-2016. W roku 2016 dochód zobowiązanej wyniósł 52.267,62 zł, co daje średnio miesięcznie kwotę 4.355,64 zł. Identyczny dochód osiągnął mąż skarżącej. Ponadto organ zwrócił uwagę, że skarżąca wraz z mężem są właścicielami domu mieszkalnego oraz jest współwłaścicielem z bankiem samochodu marki [...] rok prod. 2008. Podjęte czynności egzekucyjne nie przyniosły do dnia wydania decyzji efektu w postaci wyegzekwowania chociażby części zaległych składek. Niemniej jednak wobec wykazanych składników majątku zobowiązanej, zdaniem ZUS-u, nieuzasadnionym byłoby twierdzenie o całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zajmując się okolicznościami wynikającymi z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ w pierwszej kolejności odniósł się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia przyjmując, że skarżąca nie wykazała, iż ze względu na swoją indywidualną sytuację (ważny interes zobowiązanego, interes publiczny) nie jest w stanie uregulować zadłużenia w późniejszym lub dłuższym okresie czasu np. w ramach zawartego z ZUS-em układu ratalnego i, że spowoduje to brak możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych oraz jej rodziny. Podkreślono przy tej okazji, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą, która co do zasady ma charakter zarobkowy i jest wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Zwrócono również uwagę, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżąca wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Skutki finansowe działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli, gdyż działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Wyjaśnił również, że samo złożenie oświadczenia o sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanej, nie poparte stosownymi dowodami, w sytuacji ubiegania się o umorzenie nie stanowi wystarczającej podstawy uznania prawdziwości zawartych w nich danych. Zwrócono uwagę, że fakt posiadania przez skarżącą i jej męża zobowiązań cywilnoprawnych nie został potwierdzony żadnymi dokumentami. Niemniej jednak organ stwierdził, że fakt spłacania zaciągniętych zobowiązań finansowych nie może przesądzać o automatycznej zgodzie na umorzenie zaległych składek. Podkreślił, że zobowiązania cywilnoprawne zostały bowiem zaciągnięte przez skarżącą i jej męża świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, godząc się tym samym na ewentualne skutki. Udzielenie ulgi w spłacie składek z racji na wspomniane zobowiązania cywilnoprawne oznaczałoby przyznanie pierwszeństwa owym zobowiązaniom, kosztem obowiązku regulowania składek, które są świadczeniem publicznoprawnym. Ponadto zajmując się przesłanką z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ wskazał, że nie można mówić o jej występowaniu także z racji na uzyskiwane przez zobowiązaną dochody oraz posiadany przez nią majątek.

ZUS stanął również na stanowisku, że zobowiązana nie wykazała, aby poniosła jakieś straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się do ostatniej przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS stwierdził, że zobowiązana nie wykazała wystąpienia przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 12 grudnia 2016 r. wskazano bowiem jedynie, że skarżąca leczy się na [...], a jej mąż z powodu [...]. Jednakże fakt ten nie został potwierdzony żadnymi dokumentami. Nie wniosła skarżąca do akt sprawy żadnych dowodów zaświadczających o stanie zdrowia, który wymagałby specjalistycznego i kosztownego leczenia lub rehabilitacji. Brak także informacji o występującej w jej rodzinie niepełnosprawności lub niemożności samodzielnej egzystencji.

Konkludując, ZUS uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne.

W skardze z dnia 10 sierpnia 2017 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zobowiązana stwierdziła na samym wstępie, że motywy wydania zaskarżonej decyzji są dla niej niezrozumiałe. Ponadto odmowa umorzenia zaległych składek stawia ją w bardzo trudnej sytuacji.

W dalszej części skargi zobowiązana wskazała, że zaraz po uzyskaniu dyplomu, tj. w 1982 r. podjęła na podstawie umowy pracę aktywność zawodową, która od 1996 r. przybrała formę działalności gospodarczej prowadzonej wraz z mężem. W okresie tym opłacała podatki jak i składki na ubezpieczenia. Działalność gospodarcza nie daje jednak stabilizacji nawet przy dużym zaangażowania w jej prowadzenie. W ciągu 21 lat, jak wyjaśnia zobowiązana, dwukrotnie doszło do załamania sytuacji finansowej związanej z długotrwałym brakiem zleceń. Pierwsze zaległości wobec Urzędu Skarbowego i ZUS-u zostały spłacone w systemie ratalnym. Obecnie zobowiązana wraz z mężem ponoszą skutki drugiego załamania wynikające z braku zleceń. Starają się jednak rozwiązać powstałe problemy w taki sposób, aby móc kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą oraz zachować niezależność finansową.

Jak wyjaśniła skarżącą, w trudnych sytuacjach ratowali się zaciągniętymi kredytami. Oprócz zobowiązań z tytułu kredytów, posiadają zaległości względem Urzędu Skarbowego. Wszystkie te obciążenia, jak wskazuje skarżąca, nie pozwalają na przerwanie pracy zawodowej. Dlatego też mimo uzyskania wieku emerytalnego skarżącą nie korzysta z przysługującego jej prawa.

Skarżąca zadeklarowała, że od lipca 2017 r. będą opłacane składki ZUS. Jednak zaznaczyła, że dalsze zwiększanie wydatków nie jest możliwe. Nie może więc się zgodzić z twierdzeniem ZUS-u, że spłacenie ponad 11.000 zł nie powinno stanowić dla niej problemu. Jej zdaniem, uregulowanie tak wysokiej kwoty wiązałoby się z koniecznością wyzbycia się całego majątku, co stanowi o występowaniu "zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego". Skarżąca podkreśliła, że pozytywne ustosunkowanie się do ich prośby pozwoli kontynuować działalność gospodarczą, która jest dla niej i jej męża jedynym źródłem dochodu. Na takim rozwiązaniu korzysta również Skarb Państwa, który uzyskuje z działalności gospodarczej opłaty, a jednocześnie nie jest zobligowany do wypłaty świadczeń dla zobowiązanej i jej męża.

W skardze podniesiono, że bezzasadne są twierdzenia i zarzuty organu dotyczące braku staranności skarżącej i jej męża w poszukiwaniu nowych zleceń i samym prowadzeniu działalności gospodarczej. Przyznano także, że spłacie kredytów nadano znaczenie priorytetowe, gdyż zapewniają one im "dach na głową" oraz pozwalają na prowadzenie działalności gospodarczej. Zwróciła przy tym skarżąca ponownie uwagę, że uzyskiwanie dochodów pozwala na spłatę zadłużeń oraz stanowi źródło podatków. Zdaniem zobowiązanej, okoliczności te są przez organ marginalizowane. Przyznała również, że dochody przewyższają minimum socjalne, ale dzięki temu możliwe jest wywiązywanie się z ciążących na skarżącej i jej mężu zobowiązań. Podkreślono jednak, że opłacanie zaległych składek wywołałoby ciężkie dla zobowiązanej skutki.

Odnosząc się do zarzutu nieprzedstawienia dokumentów na potwierdzenie: występujących chorób, posiadanych zobowiązań cywilnoprawnych czy poniesienia strat powstałych w następstwie nadzwyczajnego zdarzenia, wyjaśniono, że organ nie poinformował o występujących brakach dowodowych i nie zażądał ich uzupełnienia.

Podsumowując, zobowiązana wyraziła swą nadzieję, że w obecnej trudnej sytuacji zostanie im udzielona pomoc w postaci umorzenia zaległych składek. Ulga ta pozwoliłaby wrócić "do normalności również w kwestii płacenia podatków i składek do ZUS".

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W trakcie rozprawy skarżąca poinformowała, że uzyskała prawa emerytalne, z którego to tytułu uzyskuje świadczenie w wysokości 1.800 zł netto miesięcznie. Ponadto nadal wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie może być uwzględniona, gdyż objęta nią decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie należy przypomnieć, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Przesądza o tym treść art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 z późn. zm.), który stanowi, że "kontrola (...) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej".

Zastrzeżenie powyższe ma szczególne znaczenie w przypadku zaskarżenia do sądu decyzji wydanych w ramach przysługującego organowi uznania administracyjnego. Do tej kategorii spraw należą też decyzje wydawane w przedmiocie udzielania ulg w spłacie zaległości podatkowych oraz składkowych.

Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne.

Rozpatrując wniosek skarżącej, organ stanął na stanowisku, że nie spełnia ona żadnej z przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne określonych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak również tych, o których mowa w § 3 ust. 1 powołanego już wyżej rozporządzenia. Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek, która pozwalałaby na zastosowanie uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia składek. Podkreślenia bowiem wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim - to jest na etapie uznania administracyjnego.

Analizując sytuację skarżącej, bezspornym jest, że nie zachodzą wobec niej przesłanki umorzenia składek wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w punktach: 1, 2, 4, 4a, 4b. Nie może w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania również przesłanka z pkt 3, gdyż dotyczy ona sytuacji, gdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. Tymczasem skarżąca nadal prowadzi tego rodzaju aktywność zarobkową. Odnosząc się do przesłanek zawartych w pozostałych punktach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. (pkt 5 i 6) stwierdzić należy, że w stosunku do skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Nie można zatem zakładać obecnie, że owo postępowanie okaże się bezskuteczne lub, że wyegzekwowane należności nie pokryją wydatków egzekucyjnych. Odnośnie wydatków egzekucyjnych, Sąd podziela pogląd, że organ w trakcie postępowania dotyczącego umorzenia zaległości, może samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanego (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 października 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 224/12, Lex nr 1697448).

Zajmując się zagadnieniem całkowitej nieściągalności nie można tracić z pola widzenia tego, że skarżąca wraz z mężem prowadzi działalność gospodarczą. Skoro cechą działalności gospodarczej jest uzyskiwanie dochodu, co wynika z definicji legalnej tego pojęcia zawartej w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1829 z późn. zm.), to zakładać należy, że taki cel przyświeca także zobowiązanej. Zatem zasadnie przyjmuje organ, że prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącą daje perspektywy dla uzyskania zapłaty zaległych składek. Tym bardziej, że ze znajdujących się aktach sprawy dokumentów wynika, że prowadzona działalność przyniosła dochód: w 2014 r. w wysokości 67.731,92 zł, w 2015 r. w wysokości 31.733,74 zł, w 2016 r. w wysokości 52.267,62 zł. Nadmienić należy, że identyczny dochód uzyskał mąż skarżącej. Ponadto skarżąca posiada majątek w postaci domu mieszkalnego, który jest własnością małżonków, tj. zobowiązanej i jej męża. Ponadto jest ona współwłaścicielem wraz z bankiem samochodu marki [...] (rok prod. 2008 ). Wszystkie te okoliczności świadczą o trafności stanowiska organu o niewystępowaniu przesłanek umorzenia zaległych składek związanych z całkowitą nieściągalnością (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.).

Zobowiązana jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, których dotyczy wniosek o umorzenie, wobec czego znajduje w stosunku do niej zastosowanie również art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przed przystąpieniem do rozpatrzenia zasadności stanowiska organu o braku występowania przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia podnieść należy, iż to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (zob. wyroki NSA: z dnia 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13 oraz z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt II GSK 4993/16), co wprost wynika z przywołanego przepisu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione w zakresie powyższych podstaw umorzenia, wskazując na informacje obrazujące sytuację materialną i osobistą zobowiązanej. Wynika z nich, że skarżąca wraz mężem prowadzi działalność gospodarczą. Zobowiązana z tego tytułu uzyskała dochód: w 2014 r. w wysokości 67.731,92 zł, w 2015 r. w wysokości 31.733,74 zł, w 2016 r. w wysokości 52.267,62 zł. Zatem średni miesięczny dochód w 2016 r. wyniósł 4.355,64 zł. Skarżąca tworzy gospodarstwo domowe z mężem, który w 2016 r. osiągnął dochód w identycznej wysokości. Pozwala to na stwierdzenie, że budżet miesięczny to kwota 8.711,28 zł. Natomiast według zestawienia wydatków miesięcznych 2 - osobowego gospodarstwa domowego, załączonego do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydatkowana jest kwota 4.330 zł na spłatę zaciągniętych kredytów (A – 2.261 zł, B Bank – 936 zł, C – 898 zł, D– 52 zł oraz karty: F – 123 zł, A – 60 zł) oraz kwota 1.815 zł na spłatę w systemie ratalnym zaległych podatków za 2015 r. Ponadto skarżąca i jej mąż zalegają z płatnością podatków za 2016 r. na kwotę 19.862,10 zł. Ponadto każdego miesiąca rodzina zobowiązanej ponosi koszty związane z utrzymaniem z tytułu: opłat w wysokości 804,55 zł (wod-kan – 175,98 zł, gaz – 143,78 zł, energia elektryczna – 127 zł, węgiel – 120 zł, wywóz śmieci – 24 zł, czynsz – 113,79 zł, telefon – 100 zł); utrzymanie – ok. 1.600 zł w Polsce lub ok. 3.200 zł w przypadku realizacji kontraktu zagranicą; lekarstwa – ok. 300 zł.

Poza udokumentowaniem wysokości dochodu, skarżąca nie przedstawiła jakiegokolwiek dowodu, który potwierdzałby wysokość ponoszonych wydatków czy też wysokość zaciągniętych zobowiązań pieniężnych. Tym samym nie można w sposób jednoznaczny ustalić położenia skarżącej. Nie można przy tym zgodzić się z zarzutem skierowanym do organu, że ten nie poinformował jej o obowiązku przedłożenia dowodów na okoliczności przywoływane w toku postępowania, które miały uzasadniać wniosek o umorzenie zaległych składek. Otóż skarżąca o takim obowiązku była informowana dwukrotnie w toku postepowania. Nastąpiło to pismami z dnia: 19 grudnia 2016 r. oraz 10 kwietnia 2017 r. W obu przypadkach wspomniane pisma zostały doręczone do rąk adresata, tj. skarżącej. Ponadto we wstępnej części "Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości" zawarte jest pouczenie, że: "W celu potwierdzenia danych zawartych w oświadczeniu wskazane jest dołączenie dokumentów obrazujących sytuację materialną (dokumenty potwierdzające dochody, wydatki, zadłużenie, orzeczenia lekarskie oraz zaświadczenia o stanie zdrowia) oraz innych dokumentów potwierdzających okoliczności podnoszone we wniosku".

Sąd zwraca uwagę, że rację ma organ stwierdzając, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Nie można poczytywać za spełniające przesłanki do uzyskania omawianej ulgi w spłacie, osób, które nie dysponują środkami na wykonanie zobowiązań publicznoprawnych jedynie z uwagi na preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanej. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby bowiem nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli. Omawiana instytucja służy bowiem wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach. Nie może być jednakże wykorzystywana do celów preferujących spłatę zaciągniętych kredytów kosztem realizowania zobowiązań publicznoprawnych.

W tym stanie rzeczy zasadnym było uznanie przez ZUS, że skarżąca nie wykazała przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżącą nie wykazała również, aby wystąpiła okoliczność z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. aby poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W toku postępowania zobowiązana nie dowiodła również, aby z powodu przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiona była możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tym samym brak jest podstaw ku temu, aby przyjąć, iż wystąpiła okoliczność warunkująca umorzenie zaległych składek opisana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Konkludując, skoro nie zaistniała żadna z okoliczności warunkujących umorzenie składek to organ nie był uprawniony do procedowania w zakresie uznania administracyjnego.

Jednorazowe uregulowanie zaległości może stanowić duże obciążenie dla zobowiązanej. Dlatego wskazać należy na art. 29 u.s.u.s., który daje możliwość zobowiązanemu ubiegania się o rozłożenie należności na raty. Co istotne wysokość raty dostosowana jest do możliwości płatniczych osoby zobowiązanej.

Mają powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.).