Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2731/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 23, art. 24
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt II SA/Ke 364/16 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2016 r. znak: [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej, wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez M. K., jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ke 364/16, którym oddalono jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], wydaną w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane.

Wyrok wydany został w następujących, ustalonych przez Sąd I instancji, okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2015 r., stwierdzono, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla K. W. wypłacone w łącznej kwocie 2.750 zł w okresie od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi (pkt 1) oraz zobowiązano skarżącą do zwrotu kwoty nienależnie pobranych za ten okres świadczeń w łącznej kwocie 2.750 zł (pkt 2). Organ ustalił, że [...] grudnia 2011 r. przyznano K. W. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 250 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. Przed wydaniem tej decyzji wnioskodawczyni - M. K. otrzymała od P. W. tytułem przyszłych alimentów na rzecz dziecka kwotę 15.000 zł. W związku z tym, ponieważ była to nowa okoliczność nieznana organowi w dniu wydania decyzji, wznowiono postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W wyniku wznowionego postępowania, organ I instancji kwotę 15.000 zł zaliczył na poczet alimentów na okresy: od kwietnia 2010 r. do czerwca 2011 r. włącznie na poczet alimentów przyznanych postanowieniem zabezpieczającym Sądu Okręgowego w K. z [...] kwietnia 2010 r., sygn. akt [...], po 400 zł miesięcznie tj. 6.000 zł oraz na okres od lipca 2011 r. do września 2012 r. włącznie na poczet alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 6 czerwca 2011 r., sygn. akt [...], po 250 zł miesięcznie tj. 3.750 zł. Ustalono tym samym, że P. W. w pełni zrealizował nałożony na niego obowiązek alimentacyjny, zarówno w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak również w okresie wypłaty tych świadczeń. W związku z powyższym decyzją z [...] maja 2015 r. uchylono opisaną wyżej decyzję z [...] grudnia 2011 r. i odmówiono przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a następnie organ I instancji wydał wskazaną wyżej decyzję z [...] października 2016 r.

Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Kolegium podało, że z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że dłużnik alimentacyjny P. W. w dniu 17 stycznia 2012 r. zgłosił się do MOPR w K. z informacją o przekazaniu w grudniu 2009 r. wierzycielce kwoty 15.000 zł z przeznaczeniem na późniejsze alimenty na rzecz córki K., co zostało pisemnie przez nią potwierdzone. Dłużnik przedstawił również dowody wpłat.

Decyzją z [...] listopada 2012 r. organ zobowiązał dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy. Oba te rozstrzygnięcia zostały następnie uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach. Następnie postanowieniem z 10 kwietnia 2015 r., organ I instancji wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z [...] grudnia 2011 r. Dalej Kolegium cytując art. 2 pkt 7c ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859 ze zm., obecnie: Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.), stwierdziło, że skoro bezspornym jest, że decyzją ostateczną z [...] maja 2015 r., wydaną po wznowieniu postępowania, organ I instancji uchylił decyzję własną z [...] grudnia 2011 r. o przyznaniu odwołującej na rzecz dziecka świadczenia z funduszu alimentacyjnego i odmówił przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w spornym okresie, to nie ma podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja organu I instancji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych odwołującej się na rzecz córki w tym okresie, została wydana nieprawidłowo. Ustawodawca bowiem w tym przepisie jednoznacznie wykluczył możliwość pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Zatem sytuacja, w której prawomocnie uchylono decyzję przyznającą świadczenia obligowała organ do wydania zaskarżonej decyzji. Ponadto zarówno w pouczeniu będącym częścią wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i w informacji zawartej w decyzji przyznającej to świadczenie, znalazło się wyjaśnienie, jakie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uważa się za nienależnie pobrane.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze M. K. zarzuciła, że Kolegium powołało się na dokument, który nie powinien mieć żadnej mocy prawnej, gdyż celowo został napisany bez daty by nie mógł być nigdzie wykorzystany. Pomimo tego P. W. bezprawnie tę datę sam dopisał, a do jego napisania została zmuszona, nie zrobiła tego dobrowolnie i nie otrzymała wtedy żadnej kwoty pieniędzy. Podkreśliła, że P. W. do domu przyniósł jedynie kwotę 10.000 zł, jednak pieniądze te zostały spożytkowane na utrzymanie jej i córki K. oraz P. W., ponieważ żadne z nich nie pracowało. Końcówka tych pieniędzy została potem przeznaczona na utrzymanie córki i na leki, kiedy ojciec w ogóle się nią nie interesował. Skarżąca wskazała też, że to komornik namówił ją na wniesienie sprawy do funduszu alimentacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając skardze podniósł, że w sprawie jest bezsporne, że ostateczną decyzją z [...] maja 2015 r. Prezydent Miasta K. uchylił decyzję z [...] grudnia 2011 r., przyznającą małoletniej K. W., córce skarżącej, świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmówił przyznania tego świadczenia na okres od 1 listopada 2011 r. do 30 września 2012 r. Tak więc nie może budzić żadnych wątpliwości, że zaistniała podstawa do wydania decyzji o jakiej mowa w art. 23 ustawy. Aktualnie skarżąca kwestionuje prawidłowość decyzji z [...] maja 2015 r., zarzucając, że nie jest prawdą jakoby otrzymała od ojca dziecka kwotę 15.000 zł. W związku z tym Sąd zwrócił uwagę, że występując w listopadzie 2011 r. o przyznanie na rzecz córki świadczeń alimentacyjnych z funduszu, skarżąca dołączyła tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Sądu Okręgowego z 29 kwietnia 2010 r., zabezpieczającego świadczenia alimentacyjne i zobowiązującego P. W. do świadczenia na rzecz córki K. alimentów w kwocie po 250 zł miesięcznie i na rzecz M. W. w kwocie po 150 zł miesięcznie oraz wyrok tego samego Sądu z 6 czerwca 2011 r., którym zasądzono od P. W. na rzecz córki alimenty w wysokości 250 zł. Do wniosku skarżąca dołączyła wówczas także zaświadczenie Komornika, z którego wynikało, że dłużnik zalega z płaceniem alimentów na kwotę ponad 3.137,65 złotych. Przed wydaniem wyżej opisanych orzeczeń nie został wystawiony żaden tytuł wykonawczy przeciwko ojcu dziecka, tak więc zaległość w płaceniu alimentów teoretycznie najwcześniej mogła powstać po 29 kwietnia 2010 r. (data wydania postanowienia zabezpieczającego alimenty). Jednakże prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z [...] grudnia 2012 r. tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w K. z [...] kwietnia 2010 r. został pozbawiony wykonalności w całości. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, powodem pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności było ustalenie, że w grudniu 2009 r. P. W. przekazał swojej jeszcze wówczas żonie na poczet przyszłych alimentów dla córki kwotę 15.000 zł i że kwota ta w całości pokryła wynikające z postanowienia Sądu Okręgowego zobowiązanie w wysokości 400 złotych miesięcznie za okres od 29 kwietnia 2010 r. do 27 czerwca 2011 r. (15 miesięcy razy 400 zł = 6.000 zł). W świetle tego prawomocnego wyroku skarżąca obecnie nie może skutecznie kwestionować otrzymania tych pieniędzy. Ponadto w aktach sprawy znajdują się dowody dokonywanych przez P. W. wpłat alimentów na rzecz córki, na nazwisko skarżącej: za miesiąc maj i czerwiec 2010 r. po 300 złotych i następnie za okres od lipca 2010 r. do czerwca 2011 r. po 250 złotych miesięcznie, i następnie już za pośrednictwem komornika poczynając od lipca 2011 r. do stycznia 2012 r. po 250 zł miesięcznie. Powyższe okoliczności były powodem tego, że WSA w Kielcach wyrokiem z 26 czerwca 2013 r. w sprawie II SA/Ke 436/13 uchylił decyzje SKO oraz organu I instancji, zobowiązujące P.W. do zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Komornik, który wcześniej wystawił zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, mimo dwukrotnego wzywania go przez organ, nie wskazał, jakiego okresu miała dotyczyć wskazana przez niego w zaświadczeniu z dnia 30 grudnia 2011 r. zaległość w wysokości 3.137,65 zł.

W skardze kasacyjnej skarżąca na podstawie naruszenia przepisów prawa postępowania zarzuciła obrazę art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w zw. z art. 7 i 77 K.p.a. na skutek bezzasadnego uznania, że organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca pobrała świadczenie z funduszu nienależnie w rozumieniu art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy.

Na podstawie kasacyjnej naruszenia prawa materialnego zarzuciła, że Sąd niewłaściwie zastosował przepis art. 23 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji z 24 lipca 2015 r., podczas gdy ze względu na treść art. 3 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów powinien zastosować ten przepis w brzmieniu dotychczasowym, zakazującym jednoczesnego orzekania w jednej decyzji o uznaniu świadczeń pobranych z funduszu alimentacyjnego za nienależne i o zwrocie pobranych świadczeń.

W oparciu o powyższe wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W skardze kasacyjnej zawarto też wniosek o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej z urzędu oraz oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu podniesiono, że art. 3 ustawy nowelizującej z 19 sierpnia 2011 r. nakazywał w sprawach o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie nowelizacji, stosowanie przepisów dotychczasowych. Dotyczy to w szczególności aprobowanego przez judykaturę stanowiska, że dopiero gdy uprawomocniła się decyzja uznającą dane świadczenie za nienależnie pobrane, można było o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot w osobnej decyzji.

Ponadto, skoro obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń obciąża osobę, która przyjmowała świadczenia ze świadomością, że jej się one nie należały, to obowiązek ten rodzi konieczność uprzedniego ustalenia istnienia takiego stanu świadomości u podmiotu pobierającego świadczenie. W kontrolowanej sprawie nie istniała ostateczna decyzja o uznaniu świadczeń pobieranych przez skarżącą za nienależne, a organy obu instancji nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania, co oznacza naruszenie art. 7 i 77 K.p.a. oraz art. 141 § 4 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 P.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt l OPS 10/09, opubl. w ONSAiwsa z 2010 r., nr 1, poz. 1).

W rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania przed Sądem I instancji, a zatem należało dokonać kontroli zaskarżonego wyroku jedynie pod kątem zgłoszonych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W pierwszej kolejności należało odnieść się zatem do zarzutów procesowych, dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do kontroli procesu subsumcji tak ustalonego stanu faktycznego sprawy pod zastosowany przez sąd przepis prawa materialnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, opubl. w ONSAiwsa z 2005 r., nr 6, poz. 120).

Zarzutem procesowym było naruszenie przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. na skutek uznania, ze organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia, czy świadczenie pobierane przez skarżącą było nienależne w rozumieniu art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 ustawy. Jak wynika z przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a., uzasadnienie wyroku jest sprawozdaniem zawierającym zwięzłe przedstawienie stanu sprawy i zarzutów podniesionych w skardze, wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz wyjaśnienie tej podstawy. Jakkolwiek czynność procesowa sporządzenia pisemnego uzasadnienia, dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy oraz mająca sprawozdawczy charakter, sama przez się nie może wpływać na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy, niemniej za trafną uznać należy tezę, iż tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce i że prowadzone przez ten sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa. W literaturze przyjmuje się, że szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku zajmuje wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Powinno ono mieć charakter zwięzły, ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie przez sąd wyższej instancji, czy sąd orzekający nie popełnił w swoim rozumowaniu błędów. (...) W uzasadnieniu powinno się znaleźć ustalenie, jaka norma obowiązuje i jakie jest jej znaczenie, a więc uzasadnienie powinno zawierać interpretację przepisu w odniesieniu do określonej sprawy. W uzasadnieniu powinna zostać uwidoczniona operacja logiczna, którą przeprowadził sąd stosując określone normy prawne w rozstrzyganej sprawie (por. T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi", Wyd. Prawn. LexisNexis, Warszawa 2005, str. 452 – 453). Zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może natomiast służyć podważaniu przyjętej przez Sąd wykładni przepisów prawa regulujących podstawę prawną wyrokowania. Z tego punktu widzenia należało uznać, że uzasadnienie wyroku Sądu I instancji nie narusza zasad wynikających z przywołanej regulacji art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim w sposób prawidłowy stan faktyczny sprawy oraz omówiono podstawę prawną rozstrzygnięcia z odniesieniem się także do wszystkich poruszanych w skardze kwestii związanych z oceną legalności kontrolowanej decyzji. Wywód Sądu jest precyzyjny i czytelny, pozwalający na odczytanie rzeczywistych przesłanek przyjętego rozstrzygnięcia i trudno zgodzić się z zarzutem, że nie dokonano wyczerpującego wyjaśnienia jego motywów. Autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu nie wskazał jakiego wymaganego elementu nie zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uznać tak zredagowanego zarzutu za usprawiedliwiony.

Dodatkowo jedynie należało zauważyć, że już w prawomocnym wyroku z dnia 26 czerwca 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 436/ 13, w sprawie dotyczącej zwrotu przez P. W. świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zwrócił uwagę na to, że w dniu 17 stycznia 2012r. P. W. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie pismo, z którego wynika, że w grudniu 2009 r. na poczet przyszłych alimentów przekazał skarżącej kwotę w sumie 28.000 zł. W aktach sprawy znajduje się kserokopia wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r., sygn. [...], na mocy którego pozbawiono wykonalności tytuł wykonawczy w postaci postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r., sygn. [...], w całości. W wyroku tym Sąd stwierdził, że kwota 15.000 uiszczona do rąk skarżącej pod koniec roku 2009 w całości pokrywa zobowiązania wynikające z obowiązującego od dnia 29 kwietnia 2009 r. do dnia 27 czerwca 2011 r. postanowienia zabezpieczającego alimenty w wysokości po 400 zł miesięcznie. Od czerwca 2011 r., tj. od wyroku rozwodowego, skarżący zobowiązany był już tylko do uiszczania kwoty 250 zł tytułem alimentów na dziecko. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, że kwota 15.000 zł, co do której Sąd Rejonowy w K. przesądził, że została wypłacona tytułem alimentów, mogłaby pokryć w całości kwotę alimentów wynikającą z postanowienia o zabezpieczeniu (400 zł miesięcznie od maja 2009 r. do czerwca 2011 r.) oraz wyroku rozwodowego, łącznie z okresem, za który zwrotu dochodzi organ w niniejszej sprawie (250 zł miesięcznie od lipca 2011 r. do września 2012 r.).

Odpis wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] grudnia 2012 r. został również załączony do akt niniejszej sprawy, a jego ustalenia stały się podstawą przyjęcia, że świadczenie pobierane w spornym okresie przez skarżącą było nienależne. W tej mierze należy jedynie dodatkowo podnieść, że z regulacji wynikającej z art. 365 § 1 K.p.c., który stanowi, że "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby" wynika, że orzeczenia sadów cywilnych są wiążące we wskazywanym w ty przepisie zakresie (ze względu na zamieszczenie tego przepisu w Kodeksie postępowania cywilnego nie może budzić wątpliwości, że chodzi tu o orzeczenia zapadłe w postępowaniu cywilnym). Art.365 § 1 K.p.c. jest przepisem wyznaczającym zakres res iudicata, a zatem zakres obowiązku respektowania rozstrzygnięcia sądu powszechnego przez "inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej". Pomimo ulokowania w ustawie innej niż P.p.s.a., art. 365 § 1 K.p.c. powinien być stosowany bezpośrednio także przez sądy administracyjne, bowiem m.in. tego typu sądy są adresatami normy zawartej w tym przepisie. Ratio legis art. 365 § 1 K.p.c. polega na tym, że przepis ten gwarantuje zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć wzajemnie ze sobą sprzecznych, co byłoby nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyroki NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1054/08 i z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 1116/14 – zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA). Stanowiąc o związaniu prawomocnym wyrokiem nie tylko stron i sądu, który go wydał, ale także innych sądów oraz organów państwowych, wywiera on określone skutki w sferze materialnoprawnej. Jest zatem przepisem prawa materialnego, który dotyczy także sądów administracyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 22 marca 2005r., sygn. akt FSK 1437/04; z dnia 12 maja 2010r., sygn. akt I FSK 674/09 – zam. w CBOSA).

Postulowane przez skarżącą prowadzenie dalszych ustaleń faktycznych w tym zakresie przez organy administracyjne i Sąd I instancji było zatem zbyteczne i nieuprawnione.

Nie można uznać za usprawiedliwiony także zarzutu sprowadzającego się do niewłaściwego zastosowania art. 23 ust. 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji i jednoczesnego orzeczenia o ustaleniu i zwrocie spornych należności. Zgodnie z przywołaną regulacją " Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat." Nowelizacja tego przepisu nastąpiła w ustawie z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302).

Uprzednio przepis ten miał brzmienie "Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat". Na tle tego unormowania ukształtowała się linia orzecznicza, do której zdaje się nawiązywać autor skargi kasacyjnej, że obowiązek zwrotu świadczenia może zostać orzeczony dopiero wówczas, gdy określone świadczenie uznane zostanie w drodze decyzji administracyjnej za świadczenie nienależne. Tym samym dopiero, gdy wejdzie do obrotu prawnego decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe jednoczesne orzekanie o obu tych kwestiach w jednej decyzji administracyjnej, gdyż są to według powołanych przepisów dwie odrębne sprawy administracyjne. O rozgraniczeniu w art. 23 ustawy decyzji ustalającej należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń od decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń dowodzić miał również przepis art. 23 ust. 2 ustawy, który stanowił, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna, oraz przepis art. 23 ust. 4 ustawy, według którego nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat ( zob. wyrok NSA z 16 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 3235/14 – zam. w CBOSA).

Nowelizacja z 24 lipca 2015 r. zmieniająca w art. 1 pkt 3 sporny przepis art. 23 ust. 4 ustawy, zawierała przepis wskazujący datę wejścia w życie nowelizacji, bez żadnych ograniczeń oraz przepisów przejściowych i międzyczasowych (przepis art. 10 brzmiał: "Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem:

1) art. 1 pkt 1 lit. c i d, art. 3 pkt 1 i art. 4, które wchodzą w życie z dniem ogłoszenia;

2) art. 2 i art. 3 pkt 2, które wchodzą w życie po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia".

Oznacza to, że z dniem wejścia jej w życie, tj. z dniem 18 września 2015 r. przepis art. 23 ust. 4 (ale także 23 ust. 2 wprowadzający zbliżoną regulację) miał pełne zastosowanie, dopuszczając jednoczesne wydanie decyzji o ustaleniu i o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.

Przepis art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, na który powołuje się skarżąca kasacyjnie, w brzmieniu "Sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych", był tzw. przepisem własnym ustawy wprowadzającej nowelizację i odnosił się wyłącznie do zmian wprowadzonych tą ustawą. Nowelizacja z 19 sierpnia 2011 r. nie obejmowała przy tym przepisu art. 23 ust. 2 i 4 ustawy. Wywód skargi kasacyjnej, sprowadzający się do twierdzenia, że przepis art. 3 ustawy z 19 sierpnia 2011 r. skutkował obowiązkiem stosowania w przyszłości w stosunku do spraw o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem jej wejścia w życie, wyłącznie przepisów sprzed tej nowelizacji jest błędny, a oparty na tym zarzut kasacyjny należało uznać za nieusprawiedliwiony. W rzeczy samej sprowadzałby się on do zakazu wprowadzania jakichkolwiek nowelizacji do przepisów regulujących postępowanie w tej kategorii spraw.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Odnośnie wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należnego od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) wskazać należało, że jest ono przyznawane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.