Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 381/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 3 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2021 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z [...] r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku K.I. (dalej: zobowiązany, skarżący), na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.), uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z [...] r. nr [...] i na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz.1365, dalej: rozporządzenie) i odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżący [...] r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek z prowadzonej działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie uregulować zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową oraz problemy zdrowotne. Zobowiązany powołał się na trudności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - brak zleceń w branży geodezyjnej spowodowany kryzysem, niewypłacenie wynagrodzenia za wykonane roboty, co doprowadziło do zawieszenia i w rezultacie do ostatecznego zakończenia prowadzonej działalności.

Decyzją z [...] r. organ rentowy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W wyniku złożenia skargi na powyższą decyzję została ona uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 719/17.

Następnie ZUS decyzją z [...] r. r. [...], uchylił decyzję z [...] r. o odmowie umorzenia należności w części dotyczącej należności przedawnionych i okresów zadłużenia podanych nieprawidłowo i odmówił umorzenia pozostałych nieopłaconych należności. Na skutek wniesienia skargi przez zobowiązanego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 uchylił tę decyzję ZUS.

Również kolejna decyzja ZUS z [...] r. nr [...], prawidłowo ustalająca okresy dotyczące należności przedawnionych i odmawiająca umorzenia pozostałych nieopłaconych należności została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 16 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/GI 154/20.

Organ rentowy wydając aktualnie zaskarżoną decyzję ustalił, zgodnie z zaleceniami tut. Sądu, czy wszystkie składki objęte postępowaniem uległy przedawnieniu, przeprowadził w tym zakresie analizę mających zastosowanie regulacji prawnych na str. 9-11 uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

ZUS ustalił, że uległy przedawnieniu składki na ubezpieczenia społeczne za miesiąc czerwiec i lipiec 2006 r., na ubezpieczenie zdrowotne za lipiec 2006 r. oraz na Fundusz Pracy za miesiąc lipiec 2006 r. Ponadto składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres czerwiec 2006 r., od kwietnia 2012 r. do kwietnia 2013 r., grudzień 2013 r., luty 2014 r., od października 2014 r. do listopada 2014 r. zostały błędnie wskazane jako należności nieuregulowane i ujęte w decyzji z [...] r.

Natomiast ZUS ustalił, że nie uległy przedawnieniu należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres od kwietnia 2012 r. do listopada 2014 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2013 r. do listopada 2013 r., styczeń 2014 r. oraz od marca 2014 r. do września 2014 r. oraz na Fundusz Pracy za okres od marca 2012 r. do września 2014 r., z uwagi na zawieszenia biegu terminu przedawnienia, które nastąpiło w związku z postępowaniem odnośnie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia i prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. I tak zawieszenie biegu terminu przedawnienia nieopłaconych składek został zawieszony:

- dla składek za okres od 3/2012 r. do 8/2012 r. od 21 marca 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;

- dla składek za okres od 9/2012 r. do 11/2012 r. od 15 maja 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;

- dla składek za okres od 12/2012 r. do 2/2013 r. od 21 sierpnia 2013 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;

- dla składek za okres od 3/2013 r. do 5/2013 r. od 9 lipca 2013 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;

- dla składek za okres od 6/2013 r. do 8/2013 r. od 19 lutego 2014 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;

- dla składek za okres od 9/2013 r. do 1/2014 r. od 9 stycznia 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;

- dla składek od 2/2014 r. do 4/2014 r. od 9 kwietnia 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;

- dla składek od 5/2014 r. do 7/2014 r. od 25 czerwca 2014 r. (tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia) do nadal;

- dla składek za okres od 8/2014 r. do 9/2014 r. od 26 stycznia 2015 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal;

- dla składek za okres od 10/2014 r. do 11/2014 r. od 2 czerwca 2015 r. (tj. od dnia odbioru tytułu wykonawczego) do nadal.

Następnie ZUS podał, że materiał dowodowy został uzupełniony o dostarczone przez skarżącego dokumenty dołączone do pisma z [...] r., z którego wynika, że skarżący [...] r. przeszedł zabieg [...].

Analizując te dokumenty organ stwierdził, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, wynika że: skarżący jest żonaty; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera świadczeń z Urzędu Pracy; pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie [...] zł; korzysta z innych form pomocy: dodatek mieszkaniowy - [...] zł, dodatek energetyczny - [...] zł, pomoc żywnościowa A; ponosi miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł; opłaty eksploatacyjne - [...] zł; koszty związane z leczeniem - [...] zł; prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie i z synem ([...] lata), który nie uzyskuje dochodów; posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych w kwocie [...] zł oraz inne za okres 2015 - 2016 w kwocie [...] zł, które nie są spłacane; posiada mieszkanie (spółdzielcze własnościowe) o powierzchni 58 m2; nie posiada praw majątkowych, wierzytelności i pojazdów oraz innych składników mienia ruchomego (RTV/AGD). Zgodnie z deklaracją podatkową PIT-37 za 2019 r. skarżący nie uzyskał żadnych dochodów.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący: [...] r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej w zakresie [...] i związanym z nią doradztwem technicznym; od [...] r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; w Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdu; w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych figuruje jako: właściciel we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej (w której w skład wchodzą działki: nr: [...]- działka budowana, nr [...] - tereny mieszkaniowe i nr [...] - zurbanizowane tereny niezabudowane) położonej w J. o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą [...], w dziale IV księgi brak wpisów wierzycieli do hipotek; właściciel we wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ulicy [...] o powierzchni 59,48 m2 dla którego Sąd Rejonowy w J. prowadzi księgę wieczystą [...]; w dziale IV księgi znajdują się wpisy hipotek przymusowych na rzecz ZUS; żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne; syn skarżącego od [...] r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku; pod adresem zamieszkania skarżącego zameldowana jest również jego [...] letnia córka.

Następnie organ przeanalizował przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 2 u.s.u.s., ust. 3 pkt 1, ust. 3 pkt 2, pkt 4 i 4b i stwierdził, że nie ma on zastosowania w sytuacji skarżącego, gdyż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wprawdzie komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. zakończył egzekucję prowadzoną na podstawie tytułów wykonawczych ZUS otrzymanych w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnych do rachunku bankowego w B w W. S.A., ale tylko z uwagi na zamknięcie rachunku. Zatem umorzenie postępowania egzekucyjnego przez ww. organ nie jest dowodem całkowitej bezskuteczności egzekucji z majątku, a jedynie z określonego składnika majątkowego.

Zdaniem organu nie zachodzi także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem w związku z bezskutecznością egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w S. przekazano dalsze tytuły wykonawcze do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. celem prowadzenia egzekucji ze składników, do których zastosowania nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. Postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż do dnia dzisiejszego organ egzekucyjny nie wydał wiążącego dla stron postanowienia o umorzeniu postępowania.

Analizując przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczące stanu zdrowia skarżącego, organ wskazał, że umorzenie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Organ zauważył, że wprawdzie skarżący w piśmie z [...] r. wskazuje, że jego stan zdrowia ulega ciągłemu pogorszeniu, jednakże nie przedstawił na tę okoliczność żadnych dokumentów, twierdząc że objęte są one tajemnicą lekarską, a jedna strona tej dokumentacji to koszt [...] zł i nie stać go na taki wydatek. W toku postępowania przedłożył paragony fiskalne wystawione w okresie od [...] r. do [...] r. na zakup lekarstw na łączną kwotę [...] zł. W piśmie z [...] r. poinformował że [...] r. przeszedł zabieg [...] usunięcia guza (rozpoznanie choroby przewlekłej: "[...]"), dodał, że obecnie oczekuje na dalsze badania [...] i leczenie. Przedłożył skierowanie z [...] r. do Poradni [...] z prośbą o leczenie rozpoznanego [...]. Jednak skarżący nie udowodnił, aby problemy zdrowotne, na które się powołuje kwalifikowały go do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji, bądź też wymagających opieki innych osób. Jednocześnie nie przedłożył żadnych dowodów, które wskazywałyby na to, aby niezbędna była wobec niego konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby istotne znaczenie w sprawie z uwagi na brak możliwości wywiązania się przez niego z istniejącego zadłużenia. ZUS uznał za udokumentowane problemy zdrowotne strony i stwierdził, że podchodzi do nich ze zrozumieniem. Wskazane problemy mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. W ocenie ZUS brak dokumentacji, o której mowa powyżej powoduje, że ZUS nie może uznać, że stan zdrowia skarżącego w przeszłości utrudniał, a w chwili obecnej pozbawia go możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego i uzyskiwania dochodu. Organ zauważył również, że od [...] r. skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Formalny status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości, m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. W świetle art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1409 ze zm.) bezrobotnym jest osoba niezatrudniona, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, zarejestrowana we właściwym powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

ZUS stwierdził, że nie występuje także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Zdaniem organu brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody ZUS. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Obowiązek opłacania składek wynika bezpośrednio z przepisów prawa i dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Umorzenie należności z tytułu składek nie może być nagrodą za świadome naruszanie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zawartą w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

ZUS wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże organ postanowił - w ramach uznania administracyjnego oraz w kontekście zgromadzonego w sprawie materiału - odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Organ podkreślił, że zaistnienie którejkolwiek z przesłanek wynikających z rozporządzenia daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem uwzględnić lub odmówić jego uwzględniania. Dokonując analizy zgromadzonej w sprawie dokumentacji ZUS przyznał prymat interesowi publicznemu nad słusznym interesem strony.

Organ zauważył, że skarżący jest wraz z żoną i dwójką dorosłych dzieci jest zameldowany w S.. Z kolei w składanych oświadczeniach o stanie rodzinnym i majątkowym wskazywał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz synem. Żona skarżącego od [...] r. pobiera emeryturę, w kwocie [...] zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane żadne potrącenia. Sytuacja materialna w trzyosobowym gospodarstwie domowym jest trudna i rodzina korzysta z zasiłków z pomocy społecznej w kwocie [...] zł, z dodatku mieszkaniowego - [...] zł, dodatku energetycznego - [...] zł, a także z pomocy żywnościowej z A.

ZUS wskazał, że należy mieć na uwadze, że rodzina skarżącego w latach poprzednich również korzystała z pomocy społecznej.

Te okoliczności, zdaniem ZUS oznaczają, że w chwili obecnej skarżący nie jest w stanie zaspokoić potrzeb materialnych bez pomocy państwa.

Następnie organ wskazał, że skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych opłat, a w oświadczeniu poinformował, że ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...] zł. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględnił podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżący ponosić, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania. ZUS porównał wskazane kwoty dochodów gospodarstwa domowego skarżącego z szacunkowymi wartościami minimum socjalnego w gospodarstwie trzyosobowym. Suma dochodów gospodarstwa domowego skarżącego jest w rzeczywistości znacząco niższa od ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 16 listopada 2020 r. minimum socjalnego dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego w II kwartale 2020 r. ([...] zł), mimo to sytuacja w kontekście przedstawionych wyżej wydatków jest na tyle stabilna, że skarżący reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zalegał skarżący z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu i wody, itp. ZUS zaznaczył, że odnosząc się do określonego na dany okres minimum socjalnego i minimum egzystencji należy mieć na względzie, że przepisy u.s.u.s. ani unormowania rozporządzenia nie odwołują się do tych pojęć, a minimum socjalne i minimum egzystencji są wartościami o charakterze stricte statystycznym. ZUS rozpoznając wniosek o umorzenie zadłużenia zobligowany jest zatem każdorazowo badać całokształt indywidualnej sytuacji zobowiązanego (rodzinnej, zdrowotnej, finansowej, majątkowej) i nie może poprzestawać jedynie na stwierdzeniu, że kwota dochodu na osobę w gospodarstwie domowym zobowiązanego odpowiada co najmniej wysokości określonego minimum.

Zdaniem ZUS aktualna sytuacja materialna skarżącego jest trudna. Jednak brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, bowiem sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia zarówno skarżącego, jak i jego syna ([...] lata). Przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy obecnej sytuacji finansowej syn mógłby odciążyć finansowo rodziców, przejmując w miarę swoich możliwości finansowych częściowe koszty wspólnego utrzymania. Organ uznał, że niezrozumiałym jest dlaczego syn skarżącego, pomimo braku przeciwskazań zdrowotnych oraz w związku z podnoszoną trudną sytuacją materialną, nie podejmuje zatrudnienia i obaj ze skarżącym nie wykazują aktywności i zaangażowania w poszukiwanie pracy zarobkowej i polepszenia swojej sytuacji bytowej. Bierność i pasywna postawa w zakresie uzyskiwania dochodów niezbędnych do utrzymania nie może być przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek i tym samym przerzucenia ciężarów związanych z utrzymaniem systemu ubezpieczeń społecznych na resztę społeczeństwa. W tej sytuacji umorzenie należności byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naruszałoby konstytucyjną zasadę równości społecznej. Brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek.

Ponadto organ podkreślił, że skarżący nie wskazał w jaki sposób ewentualne umorzenie należności z tytułu składek wpłynie na poprawę jego sytuacji finansowej, gdy zadłużenie wobec ZUS stanowi część wszystkich zobowiązań, które bez względu na decyzję ZUS nadal mogą być dochodzone przez innych wierzycieli.

Zdaniem ZUS analizując aktualną sytuację finansową skarżącego należy wziąć pod uwagę także posiadany przez niego majątek, a to współwłasność dwóch nieruchomości, w tym nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w J. j prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której żaden z wierzycieli nie dokonał zabezpieczenia wierzytelności. Kwota uzyskana ze sprzedaży tej nieruchomości z całą pewnością pozwoliłaby na uregulowanie zaległości wobec ZUS.

Ponadto ZUS zaznaczył, że ze względu na wiek w bieżącym roku skarżący nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło sukcesywnej spłaty należności z tytułu składek. Za odmową umorzenia przemawia również fakt, że skarżący ma pełną świadomość swojego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i nie podjął żadnych czynności w celu jego spłaty, licząc tylko na ewentualne jego umorzenie bądź przedawnienie należności z tytułu składek.

Organ zauważył, że sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji gdy skarżący nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości z tytułu składek nie zmienia jego sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji. Mimo wdrożonego postępowania egzekucyjnego istniejąca zaległość z tytułu składek nie jest w chwili obecnej w żaden sposób zaspokajana, a sam fakt jej istnienia nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem skarżącego od ciążącej na nim zaległości.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, na tę decyzję skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w szczególności:

a) art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

b) § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia;

2. wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w postaci niezastosowania się do jednoznacznych wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartych w wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 jak i w wyroku z 21 listopada 2017 r., sygn. akt: I SA/GI 719/17, z 16 lipca 2020 r. sygn.. akt I SA/Gl 154/20, co do sposobu ponownego rozpoznania sprawy, wystąpienia przesłanki umorzenia należności, analizy stanu faktycznego i granic uznania organu;

3. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające w szczególności na:

a) zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i 4 oraz art. 80 K.p.a. w szczególności poprzez: zaniechanie wszechstronnego rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz wydanie decyzji z całkowitym pomięciem dyrektywy nakazującej uwzględnienie słusznego interesu strony, a przy tym naruszenie podstawowych zasad postępowania dowodowego, tj. zasady prawdy materialnej i zasady swobodnej oceny dowodów;

b) art. 7, 7a § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nieuwzględnienie przy załatwieniu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego;

c) nieuwzględnienie faktów znanych organowi z urzędu w trakcie prowadzonego postępowania dowodowego i na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a więc naruszenie art. 77 § 4 K.p.a.;

d) art. 8 K.p.a. poprzez naruszenie zasada pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, a w zwłaszcza zasad bezstronności i równego traktowania oraz odstąpienia bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;

e) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez niezapewnienie wnioskodawcy czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji;

f) art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie przyczyn zastosowania przez organ w sprawie błędnych i niewłaściwych przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy;

g) art. 12 § 1 K.p.a. poprzez zaniechania działania w sprawie wnikliwie i szybko i nie posłużenie się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia;

h) art. 35 § 1 i 3 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki i niewydanie decyzji w ustawowym terminie miesiąca od dnia złożenia wniosku,

i) art. 36 § 1 i 2 K.p.a. poprzez niezawiadomienie odwołującego o niezałatwieniu sprawy w terminie z obowiązkowym podaniem przyczyny zwłoki, ze wskazaniem nowego terminu załatwienia sprawy i pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia;

j) przewlekłym prowadzeniu postępowania, z naruszeniem terminów załatwienia sprawy oraz brakiem wymaganego zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, a więc naruszeniu art. 35 § 1 i § 3, art. 36 § 1 w zw. z art. 12 § 1 K.p.a.;

k) braku zapewnienia wymaganych przez przepisy warunków dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji prowadzenia postępowania w skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w sprzeczności z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 15 K.p.a. w zw. z art.127 § 3 i art. 83 ust. 4 u.s.u.s.;

l) niedopuszczeniu przez organ całego przedłożonego materiału dowodowego, mającego znaczenie dla sprawy i nie rozpoznania istoty sprawy, co skutkowało wydaniem decyzji zawierającej nieprawidłowe rozstrzygnięcie, oparte na błędnie ustalonym stanie faktycznym, a więc w sprzeczności z art. 75 § 1 i 78 § 1 K.p.a.;

m) braku zawarcia w decyzji jej obowiązkowych elementów, w tym uzasadnienia decyzji poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej jak i braku wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, a więc z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 K.p.a.;

n) nierozstrzygnięciu istniejących w sprawie okoliczności i wątpliwości na korzyść skarżącego oraz poprzez brak rzeczowego odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, a także nierozpoznanie istoty sprawy, a więc z naruszeniem art. 8 K.p.a.;

o) braku należytego i wyczerpującego poinformowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony, będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a więc z naruszeniem art. 9 K.p.a.;

p) braku umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w sytuacji dalszego prowadzenia postępowania dowodowego już po zawiadomieniu strony o jego zakończeniu;

r) pominięciu istotnych dowodów i okoliczności składających się na zebrany w sprawie materiał dowodowy;

s) oczywistej sprzeczności ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym;

t) oczywistych błędach w ustaleniach faktycznych, skutkujące wydaniem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek w sytuacji zaistnienia przesłanek dla ich umorzenia;

u) art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, przez niewłaściwy organ ZUS Oddział w B. przy jednoczesnym wskazaniu ZUS Oddział w S. jako organ wydający decyzję za pośrednictwem którego, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, można wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji oraz o zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu składek, a więc poprzez wskazanie sposobu załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcia na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: P.p.s.a.). Ponadto wniósł on o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi podtrzymał wszelkie wcześniejsze twierdzenia, zarzuty i dowody zawarte w postępowaniach administracyjnych poprzedzających wniesienie skarg oraz w postępowaniach sądowoadministracyjnych wywołanych wniesieniem skarg, zakończonych wydaniem orzeczeń przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawach o sygn. akt: I SA/GI 1103/18, I SA/GI 719/17, I SA/GI 1380/15, III SA/Gl 154/20 oraz przedstawione tam fakty i okoliczności.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że niniejsza sprawa podlega kontroli sądowej po raz czwarty. Dlatego też Sąd w związku z treścią art. 153 P.p.s.a. obowiązany jest dokonać analizy normatywnej i zakresu działania organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy w kontekście wywiązania się z zaleceń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/GI 154/20.

Zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Artykuł 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane.

Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 i 15 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1762/12 – wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Reasumując, zarówno organy administracyjne, których działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, jak i sąd orzekający w sprawie, ilekroć dana sprawa będzie ponownie przez nie rozpoznawana, będą związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu tegoż sądu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy prawa, na podstawie których sąd orzekał.

Tak więc dokonana przez sąd ocena prawna traci moc obowiązującą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1328/10).

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdza, że organ rentowy należycie wywiązał się z zaleceń wskazanych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 16 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/GI 154/20.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że: "organ rentowy prawidłowo ustalił, że w sprawie, na obecnym jej etapie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, określona w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (...).

Natomiast w obu wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 719/17 Sąd wówczas orzekający stwierdził, że "nie można zaaprobować stanowiska organu, iż w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 Rozporządzenia, a takiej oceny ZUS właśnie dokonał. Nie sposób bowiem zasadnie twierdzić, że zobowiązany nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, ma powyżej 60 lat, gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną i synem, a ich całkowity dochód zamyka się kwotą [...] zł. Co znamienne, część tego dochodu stanowi dodatek mieszkaniowy, będący świadczeniem pomocowym dla osób, których dochody kształtują się poniżej pewnego pułapu, który jest określony właściwymi przepisami.(...) W ocenie Sądu, tak niski dochód gospodarstwa domowego skarżącego, poniżej minimum socjalnego powoduje, że nie można zgodzić się z organem, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych."

Co więcej Sąd zauważa, że obecnie skarżący w jeszcze większym zakresie korzysta z pomocy społecznej, nie można więc zasadnie twierdzić, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie zachodzi.

Reasumując, skoro Sąd w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. o sygn. akt I SA/Gl 719/17 stwierdził, że w przypadku skarżącego zaistniała przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia, w postaci pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych w skutek opłacenia zaległych składek, na co zwrócił uwagę Sąd w wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1103/18 i uchylił zaskarżoną decyzję – to organ rentowy po raz drugi nie uwzględnił oceny prawnej dokonanej przez Sąd, co uzasadnia uchylenie decyzji w zaskarżonej części na podstawie art. 153 P.p.s.a.

Zatem ZUS ponownie rozpoznając sprawę powinien uwzględnić ocenę prawną dokonaną przez Sąd, którą jest związany, chyba, że uległyby zmianie istotne okoliczności faktyczne, a tak się w rozpoznawanej sprawie nie stało.

Zatem organ rentowy w wyniku wykonania powyższego wyroku Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, winien przejść już do procedowania na etapie drugim, tj. na etapie uznania administracyjnego. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 K.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku, gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. Wydane w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcie winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony, a następnie wyważeniem obu tych interesów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 4401/16). Interes publiczny to nie tylko interes fiskalny, to również obowiązek państwa zapewnienia pomocy, w różnych formach osobom słabszym, w tym osobom ubogim. Organ dokonując takiego wyważenia winien mieć na uwadze także to, że odmowa umorzenia należności oraz dalsze ich egzekwowanie może doprowadzić do zwiększonej aktywności skarżącego w płaszczyźnie świadczeń o charakterze pomocowym. Chodzi natomiast o to, by wskutek dochodzenia zaległości składkowych, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia."

Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać przyjdzie, że prawidłowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przywołał treść art. 28 u.s.u.s. i odnosząc go do stanu faktycznego sprawy, przeanalizował sytuację skarżącego na str. 14 do 17 uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, gdyż postępowanie egzekucyjne jest w toku i nie zostało umorzone z uwagi na bezskuteczność.

Organ na str. 17-25 uzasadnienia zaskarżonej decyzji przeanalizował przesłankę, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i stwierdził, że przesłanka ta wystąpiła, jednakże w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności.

Przypomnieć trzeba, że stosownie do art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Słusznie wskazał ZUS w zaskarżonej decyzji, że z przepisów tych wynika, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności.

W tym miejscu wskazać przyjdzie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, iż decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawana na podstawie art. 28 u.s.u.s. opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (patrz: wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197 , wyrok NSA z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1761/13, LEX nr 1643718).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu. Innymi słowy organ ma wybór dokonanego rozstrzygnięcia. Trzeba zwrócić uwagę, że postępowanie w przedmiocie umorzenia ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ bada, czy w sprawie występują przesłanki warunkujące umorzenie. W wypadku, gdy stwierdzi, że przesłanki nie występują to organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności. Natomiast w wypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia organ przystępuje do drugiego etapu, a więc w tym etapie ma uprawnienie, a nie obowiązek podjąć swobodnie wybrane przez siebie orzeczenie. Wybór tego rozstrzygnięcia jest wyłączną prerogatywą organu i Sąd nie może w żaden sposób w to rozstrzygnięcie ingerować.

Wykonując zalecenia tut. Sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z 16 lipca 2020 r. sygn.. akt I SA/Gl 154/20, ZUS stwierdził, że występują przesłanki umorzenia należności (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) i przystąpił do drugiego etapu procedowania tj. do uznania administracyjnego. Organ odmówił umorzenia należności, do czego miał uprawnienie, a Sąd nie ma kompetencji do zmiany tego rozstrzygnięcia, czy też nakazania zmiany tego rozstrzygnięcia organowi.

Kontrola takich decyzji opartych na uznaniu administracyjnym opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach odnoszących się do celowości, rzetelności, gospodarności i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej - jak wyżej wskazano - wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 K.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 u.s.u.s., nie uchybił też przepisom postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym. Nadto wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 K.p.a.).

Organ prawidłowo wyjaśnił, że skarżący nie udokumentował, że pogarszający się stan jego zdrowia pozbawia go możliwości uzyskania dochodu. Zatem wobec skarżącego nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Słusznie też organ stwierdził, że nie zachodzą przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodzić trzeba się z organem, że obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Przyznając, że w sprawie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i skarżący w chwili obecnej nie jest w stanie zaspokoić należności, organ przedstawił argumenty, które przemawiają za odmową umorzenia należności. Wskazał, że w oświadczeniu złożonym [...] r. skarżący poinformował, że ponosi stałe miesięczne wydatki w wysokości [...] zł, jednakże nie uwzględnił w nich zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań. ZUS porównał dochody gospodarstwa domowego skarżącego z ustalonym przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych z 16 listopada 2020 r. minimum socjalnym dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego w II kwartale 2020 r. (3.378,47 zł) i zauważył, że mimo, iż dochody skarżącego są znacznie niższe, to jego sytuacja w kontekście przedstawionych wydatków jest na tyle stabilna, że reguluje bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Ponadto mimo trudnej sytuacji materialnej, ani skarżący, ani jego syn ([...] lata) nie wykazują aktywności celem podjęcia zatrudnienia. Nadto skarżący wskazuje, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, a pod jego adresem zamieszkuje dorosła córka, co do której nie wyjaśnił sytuacji majątkowej. ZUS ocenił, że bierność i pasywna postawa w zakresie uzyskiwania dochodów niezbędnych do utrzymania nie może być przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek i tym samym przerzucenia ciężarów związanych z utrzymaniem systemu ubezpieczeń społecznych na resztę społeczeństwa. W tej sytuacji umorzenie należności byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i naruszałoby konstytucyjną zasadę równości społecznej. Prawidłowo też ZUS przeanalizował aktualną sytuację finansową skarżącego w kontekście posiadanego przez niego majątku. Słusznie ocenił ZUS, że sprzedaż nieruchomości gruntowej o powierzchni [...] ha w J. z pewnością pozwoliłaby na uregulowanie zaległości wobec ZUS. Organ wskazał też, że ze względu na wiek w bieżącym roku skarżący nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które może stanowić źródło sukcesywnej spłaty należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na str. 23-24, ZUS ocenił także przesłankę interesu publicznego przez pryzmat sytuacji skarżącego i stwierdził, że za odmową umorzenia przemawia również fakt, że skarżący ma pełną świadomość swojego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i nie podjął żadnych czynności w celu jego spłaty, licząc tylko na ewentualne jego umorzenie bądź przedawnienie należności z tytułu składek. Organ zaznaczył też, że sam fakt istnienia należności nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny skarżącego. Nie istnieją też, opisane w treści rozporządzenia, szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem go od ciążącej zaległości.

Oceniając w tym zakresie rozważania organu należy stwierdzić, że organ podołał nałożonym na niego obowiązkom wynikającym z uzasadnienia wyroku tut. Sądu z 16 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Gl 154/20. W ocenie Sądu organ porównał - w oparciu o przesłanki słusznościowe skutki udzielenia ulgi w określonym zakresie ze skutkami odmowy jej przyznania i ustalił, że odmowa umorzenia zobowiązania podatkowego nie spowoduje dodatkowych ciężarów dla finansów publicznych.

Tym samym - mając na uwadze zarzuty skargi - Sąd uznał, że organy wydając zaskarżone decyzje odniosły się zarówno do zgromadzonego materiału dowodowego, jak i twierdzeń strony skarżącej. Spowodowało to – zdaniem Sądu - brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia zasad ogólnych K.p.a., jak również zasad dotyczących zgromadzenia i oceny materiału dowodowego w sposób, który mógłby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.