Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 728/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Jaśkowska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Anna Łuczaj Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA/Wa 182/04 w sprawie ze skargi E. P., Z. L., J. N., W. N., J. N., M. R., A. R., O. S., M. C., S. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt IV SA/Wa 182/04) uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] ([...]) wydaną w przedmiocie ustalenia, czy część nieruchomości ziemskiej podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku podał, iż uchyloną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydaną w wyniku rozpoznania odwołania Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...], uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] (nr [...]) stwierdzającą, iż część nieruchomości ziemskiej, położonej w [...] gm. [...] o pow. 11.3829 ha, (obecnie działki o numerach ewid. 562/12 i 562/5), dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi Księgę Wieczystą [...] tom 1 karta 1, stanowiąca zespół pałacowo - parkowy nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm). Jako uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzekł, iż nieruchomość ziemska [...] podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm). Wskazano przy tym, iż organ I instancji zastosował wadliwą wykładnię § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.51). Przepis ten dopuszcza wyłączenie spod działania dekretu całej nieruchomości rolnej przejętej na własność Państwa, pod warunkiem wszakże wykazania przez wnioskodawcę, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych wskazanych w art. 2 ust. 1 lit.e dekretu. Równocześnie przepis ten nie daje możliwości wyłączania w tym trybie jedynie części przejętej nieruchomości (np. zespołu pałacowo-parkowego), która nie była wyodrębniona prawnie. W konsekwencji, zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, § 5 rozporządzenia nie daje podstaw do wyłączenia spod działania dekretu zespołu pałacowo-parkowego tylko z tego względu, iż zespół ten nie pozostawał w związku funkcjonalnym z gospodarstwem rolnym (zarówno dekret, jak i przepisy rozporządzenia nie wskazują bowiem aby przesłanka ta posiadała jakąkolwiek doniosłość prawną). W konsekwencji organ I instancji nie miał podstawy prawnej do orzekania co do części przejętej nieruchomości ziemskiej, nie wyodrębnionej prawnie z całości majątku [...] i nie miał także podstaw prawnych do badania, czy związek funkcjonalny pomiędzy gospodarstwem rolnym, a zespołem pałacowo – parkowym rzeczywiście istniał, czy też nie.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli spadkobiercy byłego właściciela nieruchomości ziemskiej w [...] R. J. C., którzy wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Zaskarżonej decyzji zarzucono, iż prezentowane w niej stanowisko pozostaje w rażącej sprzeczności z powszechnie obowiązującą wykładnią przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Powołano się przy tym na wykładnię pojęcia "nieruchomość ziemska" zawartą w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r.

Uznając podniesione argumenty za zasadne WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. – jak wspomniano – uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Sąd zauważył bowiem, iż organ wadliwie zinterpretował przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz.13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51). Ocenił przy tym, iż nie do zaakceptowania jest pogląd prawny, wedle którego § 5 rozporządzenia umożliwia orzekanie przez organ administracji o niepodapadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e dekretu wyłącznie w odniesieniu do całej nieruchomości, przejętej przez Państwo na podstawie dekretu, i to tylko w tej sytuacji, w której nieruchomość ta nie spełnia wskazanych w dekrecie norm obszarowych. Zdaniem Sądu, wbrew poglądowi wyrażonemu w zaskarżonej decyzji, należy przyjąć, iż niezbędnym warunkiem do przejęcia nieruchomości przez Państwo powinno być zawsze wykazanie przez właściwe organy administracji jej "ziemskiego" charakteru. Ustalenie natomiast, iż nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego stanowić mogło podstawę do jej wyłączenia spod działania dekretu. Nie ma zatem racjonalnych przesłanek przemawiających przeciwko stosowaniu tej zasady w odniesieniu do jedynie części nieruchomości (zespołu pałacowo-parkowego), która, inaczej niż reszta majątku, nie posiadała charakteru ziemskiego. WSA w Warszawie zwrócił przy tym uwagę, iż u podstaw takiej wykładni przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej leży stanowisko, wyrażone w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/98, OTK 1990, poz.26., zaakceptowane w późniejszym orzecznictwie sądowym (np. w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn.akt IV SA 2582/98, opubl. w Rejent 2001/12/193). Zgodnie z tym stanowiskiem intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tylko tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Nie wynika natomiast z tych przepisów, aby na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości nie mające wskazanego wyżej charakteru, tj. nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. Wystarczającą zatem przesłanką do uznania, iż zespół pałacowo-parkowy nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu było zatem zdaniem Sądu wykazanie braku związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem a resztą majątku. Uznanie, iż związek taki nie istniał nie jest przy tym uzależnione od tego aby zespół ten był prawnie wyodrębniony z reszty majątku. Sąd stwierdził, że skoro w dotychczasowym postępowaniu przedmiotem ustaleń organu wydającego zaskarżoną decyzję nie były kwestie istotne dla sprawy (tj. wskazany wyżej związek funkcjonalny) to zaskarżona decyzja powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego.

Powyższy wyrok WSA w Warszawie zaskarżyła w całości Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...]. W skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), tj.:

- art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17, ze zm., dalej zw. dekretem) w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej jako rozporzadzenie), poprzez błędną wykładnię, polegającą na ustaleniu, że wystarczającą przesłanką do uznania, iż niewyodrębniona prawnie część nieruchomości ziemskiej w postaci zespołu pałacowo - parkowy nie podpadała pod działanie tego przepisu dekretu, jest wykazanie braku związku funkcjonalnego pomiędzy taką częścią nieruchomości a resztą majątktu, bez bliższego wskazania, na czym brak takiego związku funkcjonalnego miałby polegać,

- art. 87 i 239 ust. 3 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie, w wyniku czego wydano orzeczenie na źródłach nie będących źródłami prawa powszechnego w rozumieniu Konstytucji.

Oprócz tego autor skargi kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:

- art. 145 § 1 ust. 1 lit a) p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieprawidłową ocenę, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 2 ust. 1 lit e dekretu,

- art. 145 § 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuprawnione przyjęcie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał błędnej wykładni § 5 rozporządzenia, oraz, że przepis ten pozwala na orzeczenie o niepodpadaniu pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dowolnie wskazanej części nieruchomości niewyodrębnionej prawnie od pozostałej części przejętej nieruchomości,

- art. 145 § 1 ust. 1 lit c p.p.s.a. w związku z § 6 rozporządzenia poprzez

niewłaściwe zastosowanie i nieuprawnione przyjęcie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi może orzekać o nie podpadaniu nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu w oparciu o inne dowody, niż dokumenty pomiarowe wskazane w § 6 rozporządzenia, w szczególności w oparciu o dowody potwierdzające brak "związku funkcjonalnego" pomiędzy zespołem pałacowo - parkowym i pozostałą częścią przejętej nieruchomości.

Jako uzasadnienie zarzutów skargi kasacyjnej Agencja Nieruchomości Rolnych wskazała, iż kwestionuje przyjęte przez Sąd I instancji stanowisko, wedle którego o niepodpadaniu pod działanie dekretu o reformie rolnej danej nieruchomości winien przesądzać już sam brak "związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem i resztą majątku". Podkreślono, iż WSA w Warszawie nie wskazał, o jakiż to związek funkcjonalny chodzi, a także w jakich aspektach miałby on być badany. Niezależnie od tego wskazano, iż o braku takiego związku mówić można byłoby jedynie w rzadkich przypadkach, tj. gdy przejęte nieruchomości nie stanowiły własności tej samej osoby. W każdym innym przypadku zawsze będzie zachodzić "związek funkcjonalny" pomiędzy zespołem pałacowo – parkowym, a pozostałą częścią nieruchomości - co najmniej poprzez osobę tego samego właściciela. Ponadto w żadnym miejscu, ani dekret, ani też przepisy wykonawcze nie wskazywały tak niedookreślonej przesłanki, jak "związek funkcjonalny", jako podstawy do przejęcia lub nieprzejęcia przez Skarb Państwa na własność danej nieruchomości, a skoro sprawa dotyczy przeniesienia własności nieruchomości ze skutkiem przed ponad 60 laty, w dodatku ujawnionego w księdze wieczystej, w ocenie skarżącego nie jest uprawnione oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach przez ustawodawcę nie wskazanych, z pominięciem nadal obowiązujących norm prawnych.

Podkreślono, iż z treści art. 1 i 2 ust. 1 pkt. 3 dekretu wynika, że na potrzeby przejęcia nieruchomości ziemskiej położonej na terenie województwa wielkopolskiego ustawodawca w ogóle zrezygnował przy określaniu pojęcia "nieruchomość ziemska" z kryterium jej "charakteru rolniczego", skoro bez znaczenia był w takich przypadkach obszar użytków rolnych. Zarówno z dekretu, jak i z rozporządzeń wykonawczych do niego nie wynika, aby przy byłych właścicielach miały być pozostawione zespoły dworsko-parkowe, takie jak w [...]. Przeciwnie, z przepisów tych jasno wynika, że przejęciu podlegały wszystkie budynki posadowione na znacjonalizowanej nieruchomości, a więc również i dwory (pałace), jeżeli tylko wchodziły w skład przejmowanej nieruchomości. O tym, że nacjonalizacji wraz z majątkiem ziemskim podlegały również tzw. zespoły dworsko - parkowe świadczą w szczególności przepisy rozporządzenia. Z jego § 44 wynika bowiem, że podziałowi między beneficjentów reformy rolnej nie podlegały parki (pkt 2) oraz zabudowania dworskie i przemysłowe (pkt 3). Natomiast w § 11 rozporządzenia szczegółowo wyliczono

te składniki mienia, które nie podlegały przejęciu przez państwo przy nacjonalizacji majątków. W zamkniętym katalogu mienia nie podlegającego przejęciu ustawodawca nie wymienił ponadto ani dworu (pałacu), ani też parku. Jako zasadne powinno być zatem ocenione twierdzenie, iż cele reformy rolnej nie stały na przeszkodzie przejęciu nieruchomości ziemskiej, na której stały pałace z parkami (por. tak np. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 1996 r. sygn. akt II SA 2832/95), nawet wówczas gdy nie miały one charakteru rolniczego.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 87 i 239 ust. 3 Konstytucji autor skargi kasacyjnej wskazał, iż wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska", zawarta w powołanym przez WSA orzeczeniu TK, nie została sformułowana na okoliczność ustalenia możliwości domagania się wyłączenia spod działania dekretu dowolnie wybranej części nieruchomości stanowiącej zespół pałacowo - parkowy. Wskazany przez Sąd pogląd zawarty w uchwale TK ma przy tym jedynie walor wykładni prawa, i nie może stanowić treści rozstrzygnięcia wbrew obowiązującym nadal przepisom prawa. Postępując odmiennie WSA w Warszawie potraktował uchwałę TK jako źródło prawa, a nie wskazówkę interpretacyjną. Niezależnie od tego zanegowano wskazane przez Sąd I instancji twierdzenie, jakoby stanowisko TK zostało "zaakceptowane" w późniejszym orzecznictwie sądowym, bowiem zdaniem skarżącego w podobnych sprawach do niniejszej zapadały odmienne orzeczenia. Przytoczono zupełnie odmienne postanowienia, zawarte w wyrokach NSA: z 5 października 1998 r. sygn. akt IV SA 1658/96, z 12 października 2000 r. sygn. akt SA 730/00 i 7 grudnia 2000 r. sygn. akt IV SA 2039/98, 17 stycznia 1996 r. sygn. akt II SA 2832/95, czy też z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt IV SA 215/99.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zauważono także, że skoro uchylając decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi WSA w Warszawie nałożył na organy obowiązek zbadania w sprawie istnienia bliżej nie określonego "związku funkcjonalnego", to zgodnie z zasadami logicznego myślenia organ powinien dopuścić w takim postępowaniu dowody, inne niż dokumenty pomiarowe, o których jest mowa w § 6 rozporządzenia. Takie zaś ewentualne działania stoją w jawnej sprzeczności z treścią przepisu prawa i prowadzą do wykładni contra legem.

W konsekwencji podniesionych zarzutów Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Wniesiona przez pełnomocnika Agencji Nieruchomości Rolnych – Oddział Terenowy w [...] skarga kasacyjna od wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. (sygn. akt IV SA/Wa 182/04) nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu.

Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres sądowego rozpoznania sprawy, poza nieważnością postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych przez autora skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem zaskarżenia ściśle sformalizowanym i oprócz wymagań przepisanych dla pisma procesowego w postępowaniu sądowym, powinna zawierać - poza oznaczeniem zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części i wnioskiem o uchylenie lub zmianę orzeczenia - przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie (art. 176 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W sprawie niniejszej skarga kasacyjna zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. Należy jednak zauważyć, iż zarzuty o charakterze procesowym budowane są przez autora skargi kasacyjnej na podstawie okoliczności, że Sąd zastosował art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. i uchylił zaskarżoną decyzję w sytuacji, gdy organy naruszyły zdaniem skarżącego wskazane w skardze przepisy prawa materialnego, tj. § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Tak sformułowane zarzuty nie mają jednak – wbrew przyjętej przez stronę nazwie - charakteru zarzutów procesowych, lecz de facto stanowią zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, które to zarzuty zostały zresztą przez stronę postawione.

Przechodząc do oceny istoty sprawy, tj. prawidłowości zastosowania przez WSA w Warszawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu w zw. z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazać należy, iż wbrew wywodom skargi kasacyjnej, trafnie zostało w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazane, że § 5 wskazanego rozporządzenia umożliwia orzekanie przez organ administracji o niepodapadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit.e) dekretu danej nieruchomości, przejętej przez Państwo na podstawie dekretu, nie tylko w sytuacji, w której nieruchomość ta nie spełnia wskazanych w dekrecie norm obszarowych, ale także w przypadku braku spełniania przez nią przesłanki "ziemskiego" charakteru. Ustalenie bowiem, iż dana nieruchomość nie miała charakteru ziemskiego stanowić powinno podstawę do jej wyłączenia spod działania dekretu. Nie ma przy tym racjonalnych przesłanek przemawiających przeciwko stosowaniu tej zasady w odniesieniu do jedynie wyodrębnionej części nieruchomości (zespołu pałacowo-parkowego), która, inaczej niż reszta majątku, nie posiadała charakteru ziemskiego.

Dodatkowo – niejako precyzując pogląd wyrażony przez WSA w Warszawie – zauważyć trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 wyraził pogląd prawny, zgodnie z którym "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.)". Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie stanowisko zaprezentowane przez poszerzony skład NSA w pełnym zakresie podziela, a w związku z tym stwierdza brak podstaw do ewentualnego przedstawiania powstałego zagadnienia prawnego do jego odmiennego rozstrzygnięcia, stosownie do art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Analiza przepisów dekretu oraz rozporządzenia wykonawczego z 1 marca 1945 r. powinna zatem prowadzić i doprowadziła WSA w Warszawie do wniosku, iż omawiany dekret nie dotyczył wszelkich nieruchomości, ale tylko ich określonego rodzaju. Jak wynika przy tym z cytowanej uchwały NSA – problem ten nie musi dotyczyć całej nieruchomości, lecz także jej części (niekoniecznie zresztą prawnie wyodrębnionej). Stąd przejęciu w trybie dekretu podlegały te z nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej (por. uchwała TK z dnia 19 września 1990 r., sygn. W 3/89 OTK 1990 Nr 1 poz.26, czy wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2004 r. sygn. akt OSK 46/04, opubl. ONSA/WSA 2004 r. nr 1 poz. 20). Przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych powinna być więc oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust.1 lit. e) dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie (a nie jedynie prawnie) powiązana z gospodarstwem rolnym i nie mogła być w związku z tym przeznaczona na cele dekretu (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2000 r. sygn. IV SA 2582/98, Rejent 2001 z. 12 s. 193).

NSA ocenia, iż w tę linię orzeczniczą zaskarżony wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2004 r. w pełni się wpisuje. W związku z tym zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z § 5 ust. 1 i § 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie może się ostać.

Przechodząc natomiast do kwestii pojęcia "funkcjonalnego" związku, o którym jest mowa we wskazanych przepisach, to trzeba mieć na uwadze, iż w uzasadnieniu wspomnianego wyroku z 19.09.1990 r. Trybunał Konstytucyjny podkreślił (a za nim i WSA w Warszawie), że na cele reformy rolnej nie były przeznaczone nieruchomości nie mające charakteru rolnego, tj. takie, które nie pozostawały w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym. W tym kontekście przesłanka "braku funkcjonalnego związku" jako podstawa do wydania przez organ orzeczenia o niepodpadaniu danej nieruchomości, bądź jej części, powinna być rozumiana możliwie szeroko. Oznacza to także – na co zwrócił uwagę NSA w uzasadnieniu uchwały z 2 czerwca 2006 r., że organ administracji publicznej (a nie sąd powszechny) w trybie tego przepisu powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności wynikające z wykładni uwzględniającej pełne brzmienie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

W tym kontekście istota postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów zasadza się na de facto twierdzeniu, że skoro WSA w Warszawie nie sprecyzował na czym badanie związku funkcjonalnego przez organ ma polegać, to przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez organ odwoławczy, nie będzie on wiedział, jakie okoliczności powinny podlegać badaniu przy ustalaniu "funkcjonalnego związku" części nieruchomości z resztą majątku, podlegającą przepisom dekretu o reformie rolnej. W kontekście powyższych uwag takie rozumowanie nie może być w opinii NSA uznane za słuszne. Kwestia jakie czynności faktyczne należy przedsięwziąć, i jakie dowody przeprowadzić, aby w sposób zupełny organ mógł ocenić istnienie, lub brak występowania funkcjonalnego związku nieruchomośći (bądź jej części), należy bowiem do tego organu administracji, nie zaś do sądu administracyjnego. W tym zakresie odpowiednie zastosowanie mają bowiem przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, regulujące postępowanie dowodowe i zasady oceny już zgromadzonego materiału dowodowego. Rolą sądu administracyjnego jest zatem jedynie ewentualne dokonanie następczej oceny sprawy pod kątem, czy przeprowadzone przez organ postępowanie dowodowe zrealizowało cele wyznaczone zasadami wynikającymi z kpa i czy było prowadzone zgodnie z przepisami kodeksu. Wymaganie zatem przez autora skargi kasacyjnej, aby sąd wojewódzki w uzasadnieniu wyroku wskazywał po kolei jakie czynności organ powinien podjąć, aby móc ocenić "funkcjonalny związek" danej nieruchomości (jej części) z nieruchomością ziemską, podlegającą przepisom dekretu o reformie rolnej, a w konsekwencji - czynienie z brak takich wskazań zarzutów, jest bezpodstawne.

Z kolei zarzut naruszenia art. 87 i 239 Konstytucji RP, a to poprzez orzekanie przez WSA w Warszawie na podstawie aktu, który nie jest aktem prawa powszechnie obowiązującego (tj. z powołaniem się na wyrok TK z 19.09.1990 r.) uznać trzeba za nieporozumienie. Fakt bowiem, iż orzeczenia TK nie mają już przymiotu legalnej wykładni ustaw nie oznacza, iż dorobek myśli prawniczej w nich zawarty, w szczególności zaś uzasadnienia określonych poglądów prawnych i przyjętej przez Trybunał interpretacji przepisów nie może być wykorzystywany (tj. nie można się na ten dorobek powoływać). Oczywiście sądy są w tym zakresie niezawisłe, co jednak nie może być utożsamiane – tak jak uczynił to autor skargi kasacyjnej – z zakazem powoływania się na treść uzasadnień orzeczeń wydanych przez TK, lub inne organy władzy sądowniczej (np. SN), co zresztą wielokrotnie czyni i NSA. Taki proces przyczynia się zresztą do zwiększenia jednolitości w stosowaniu prawa przez sądy.

Reasumując, postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego, oraz - wynikające z nich - zarzuty naruszenia prawa procesowego oceniono jako nie znajdujące usprawiedliwionych podstaw. Z tego też względu Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku .