Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 245/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 9, art. 79a
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2021 r. nr SKO.4114.436.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej B.J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

II SA/Łd 245/22

U Z A S A D N I E N I E

Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 2 września 2021 r. odmówił przyznania B.J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad Z.S. w okresie od 1 lipca 2021 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wskazał motywy podjętego rozstrzygnięcia.

W odwołaniu od powyższej decyzji B.J., reprezentowana przez pełnomocnika podniosła zarzut błędnej wykładni art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP oraz błędną wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką Z.S.

W uzasadnieniu odwołania pełnomocnik wskazał na wadliwe zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu do emerytury. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych oraz prokonstytucyjną wykładnię tego przepisu wniósł o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do wysokości emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, pismem z dnia 13 października 2021 r., wezwało B.J. w terminie 30 dni od daty doręczenia wezwania do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że skutecznie zrzekła się bądź zawiesiła prawo do świadczenia emerytalnego pod rygorem rozpatrzenia sprawy na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.

Pełnomocnik strony pismem z dnia 28 października 2021 r. zwrócił się do organu z prośbą o udzielenie informacji, czy pobierane świadczenia emerytalnego przez stronę stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia 28 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne będące przedmiotem niniejszego postępowania należy do kategorii świadczeń, których warunki i zasady przyznawania zostały przez ustawodawcę ściśle określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.).

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na podstawie art. 17 ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Na podstawie art. 17 ust. 5 w/w ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in., jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

B.J. złożyła w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad Z.S. W aktach sprawy znajdują się:

1. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] z dnia 29 czerwca 2015r. nr 99900, z treści którego wynika, iż Z.S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2. oświadczenie B.J. z dnia 23 czerwca 2021 r., w którym pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła, że od dnia 06.2020 do chwili obecnej sprawuję stałą opiekę nad niepełnosprawną Z.S. i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną;

3. oświadczenie B.J. złożone w dniu 23 czerwca 2021 r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, w którym oświadcza, że: a) powyższe dane są prawdziwe, b) zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, c) ma ustalone prawo do emerytury, nie posiada prawa do renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego prawa emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenie kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; d) nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna, e) osoba wymagająca opieki: nie pozostaje w związku małżeńskim, nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, f) na osobę wymagającą opieki mną osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury; g) na osobę wymagającą opieki inna osoba w rodzinie nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i prawa do zasiłku dla opiekuna, h) na osobę wymagającą opieki członek rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką; i) nie jest zatrudniona i nie wykonuje innej pracy zarobkowej, j) nie przebywa ani członek jej rodziny w tym współmałżonek albo drugi rodzic poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

4. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 kwietnia 2021 r. o przeliczeniu emerytury B.J.;

5. oświadczenie B.J. z dnia 3 sierpnia, w którym oświadcza, że z dniem 1 lipca 2021 r. nie podpisała kolejnej umowy.

Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że B.J. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, ma emeryturę, nie pracuje dorywczo, umowa zlecenie była zawarta do dnia 30 czerwca 2021 r. B.J. jest jedyną osobą faktycznie sprawującą opiekę nad matką od spraw urzędowych, czynności pielęgnacyjnych i higienicznych aż po czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Kolegium stwierdziło, że B.J. sprawuje opiekę nad matką Z.S., która ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, B.J. ma ustalone prawo do emerytury.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wyjaśniło, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi z dnia 27 kwietnia 2021r. znak: ENP/15/021230877 została przyznana B.J. emerytura, którą niewątpliwie strona pobiera i której, pomimo wezwania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi nie zawiesiła. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik wnioskodawcy r. pr. M.A. zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji, czy pobieranie świadczenia emerytalnego stanowi jedyna negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wyjaśnił, że pobieranie emerytury jest na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką wyłączającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Podnieść zatem należy, iż pomimo, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione pozostałe kryteria warunkujące uprawnienie do wnioskowanego świadczenia (m.in.: z wnioskiem wystąpiła osoba uprawniona, osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, to pobieranie emerytury przez wnioskodawcę zobowiązuje organ właściwy do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, o które on wnosi.

Na gruncie powoływanej ustawy, ustalenia prawa do emerytury jest przesłanka bezwzględnie wyłączająca możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma także możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością emerytury, a świadczeniem pielęgnacyjnym, o które wnosi wnioskodawca w odwołaniu bowiem art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych określa wysokość świadczenia pielęgnacyjnego kwotowo. Brak jest uregulowań w ustawie o świadczeniach rodzinnych dotyczących ewentualnego sposobu obliczania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością świadczenia emerytalnego, a świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma zatem podstawy prawnej do dokonania wyliczeń wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy. Brak w ustawie jest uregulowań dotyczących czy przy obliczaniu świadczenia w wysokości różnicy należy brać pod uwagę emeryturę do wypłaty czy netto. Czy w wysokości emerytury do wypłaty uwzględniać dodatki do emerytury przysługujące wnioskodawcy np. dodatek pielęgnacyjny. Ponadto emerytura to świadczenie, które podlega waloryzacji bądź też innym zmian wpływającym na wysokość świadczenia np. trzynasta emerytura, przeliczenie podstawy emerytury, ewentualna zmiana wysokości podatku lub składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi stoi na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane wnioskodawcy tylko w sytuacji gdy skorzysta z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego i zawiesi prawo do emerytury. Strona reprezentowana przez r. pr. M.A. została poinformowana o możliwości dokonania wyboru poprzez dostarczenie dokumentu potwierdzającego zawieszenie emerytury. Strona nie skorzystała z przysługującego uprawnienia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, podniosła zarzut naruszenia, tj.:

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez B.J. świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką,

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez B.J. emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem skargi stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 28 grudnia 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 2 września 2021 r. o odmowie przyznania B.J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad matką.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 111) - dalej: u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W niniejszej sprawie bezspornym pozostaje, że matka skarżącej posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] w dniu 29 czerwca 2015r. nr 99900, z treści którego wynika, iż Z.S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. B.J. oświadczyła również, że od czerwca 2020 r. do chwili obecnej sprawuję stałą opiekę nad niepełnosprawną Z.S. i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wobec powyższego uznać należy, że skarżąca należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestią sporną pozostaje natomiast zasadność podjęcia niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo miedzy innymi do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Zestawienie treści powołanych wyżej art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do wniosku, iż z literalnego brzmienia drugiego ze wskazanych przepisów wynika, że bezwzględnie eliminuje on z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, te osoby, które co prawda spełniają warunki do jego otrzymania, to jest sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują aktywności zawodowej, jednakże posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd niniejszą skargę w pełni podziela, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. skutkująca każdorazowo pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przyjmuje się, iż prawidłowa interpretacja analizowanego przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które skutkują stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. Ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 504) - dalej: ustawa o emeryturach, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1727/21, z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 102/22; wyrok WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r.; IV SA/Po 169/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawie bezspornym pozostaje, że skarżąca ma ustalone prawo do świadczenia emerytalnego, które pobierała zarówno w dacie wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, jak i w dacie wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Bezspornym pozostaje również, że pomimo wezwania Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia prawa do pobieranego świadczenia emerytalnego.

Tym samym, pomijając w tym miejscu przyczyny niedokonania przez stronę wyboru jednego z przysługujących świadczeń, poprzez nieprzedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu prawa do emerytury, uznać należy, iż w sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co uniemożliwiało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnego z oczekiwaniami strony.

Niemniej jednak podkreślenia wymaga, iż na organach administracji publicznej ciąży wynikający z treści art. 9 k.p.a obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela i przyjmuje jako własny, zgodnie z którym w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, co do przysługującego stronie prawa wyboru pomiędzy pobieranym przez nią świadczeniem emerytalnym a przysługującym jej świadczeniem pielęgnacyjnym, nie może polegać na oczekiwaniu rezygnacji z posiadanego uprawnienia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (por. wyroki NSA z 21 stycznia 2022 r., I OSK 944/21; z 16 grudnia 2021 r., I OSK 832/21; wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2021 r., II SA/Lu 770/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano, bezspornym pozostaje, iż wystosowane do pełnomocnika skarżącej, w trybie art. 79a w zw. z art. 136 k.p.a. wezwanie z dnia 13 października 2021 r. do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego skuteczne zrzeczenie się lub zawieszenie prawa do pobieranego przez stronę świadczenia emerytalnego nie zawierało informacji, że fakt pobierania emerytury stanowi jedyną negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Tego rodzaju informacja nie została udzielona także stronie w odpowiedzi na wystosowane do organu odwoławczego zapytanie pełnomocnika skarżącej z dnia 28 października 2021 r. Wobec powyższego zgodzić należy się ze stanowiskiem strony skarżącej, iż procedujące w sprawie organy administracji nie wywiązały się w sposób należyty z ciążących na nich obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a., czym w konsekwencji naruszyły również art. 8 k.p.a. Przy czym jakkolwiek w odniesieniu do procedowania organu I instancji, stwierdzone powyżej naruszenie wynikać mogło z błędnego stanowiska, co do wystąpienia w sprawie, poza negatywną przesłanką z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy, to w odniesieniu do postępowania przed organem odwoławczym uznać należy, iż stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Skoro bowiem w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skarżąca spełniała wszystkie ustawowe pozytywne przesłanki przemawiające za przyznaniem jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a negatywne rozpatrzenie żądania strony wynikało wyłącznie z faktu nieprzedłożenia przez skarżącą zaświadczenia o zawieszeniu pobieranego świadczenia emerytalnego, a tak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, to w takiej sytuacji Kolegium rozpatrując odwołanie skarżącej, mając na uwadze ciążący na organach obowiązek informacyjny wynikający z powołanych wyżej art. 9 i art. 79a k.p.a., winien poinformować stronę, że okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania żądanego świadczenia, wezwać do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia emerytalnego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, korzystając z przysługującego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylić decyzję organu I instancji i orzec, co do istoty sprawy, bądź też odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu uzupełnienie przez organ odwoławczy akt administracyjnych o dokument potwierdzający fakt zawieszenia przez skarżącą prawa do pobieranej emerytury niewątpliwe mieści się w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego na podstawie art. 136 k.p.a. i wbrew argumentacji Kolegium nie stanowiłoby naruszenia przepisów ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 570).

Reasumując Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenie obowiązków informacyjnych wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a., a w konsekwencji wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a. zasady procedowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej, w realiach niniejszej sprawy stanowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co jak wcześniej wskazano uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Rozpatrując ponownie odwołanie skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zobowiązane będzie do uwzględnienia stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu niniejszego wyroku, co do sposobu realizacji ciążącego na organach obowiązku informacyjnego w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 205 § 2 ak w w pkt 2 wyroku.

Końcowo należy dodatkowo wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 oraz art. 120 p.p.s.a.

is