Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1640/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Inga Gołowska WSA Piotr Głowacki po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi F. A. A. Sp. z o.o. w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 października 2021 r., nr: [...], w przedmiocie umorzenia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję,


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 października 2021r. , Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił swoją decyzję z dnia 19 sierpnia 2020 r i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości.

W sprawie tej decyzja z dnia 23 października 2020 r wydaną po rozpoznaniu wniosku Firmy A. spółki z o o w K. ( dalej jako Strona Skarżąca lub Spółka) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2020r., działając na podstawie art. 138§1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2020r. poz. 256 ze zm. dalej-K.p.a.) w zw z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U z 2020r. poz. 266 ze zm. dalej-u.s.u.s.) - uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2020r. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia zapłaconych 13 marca 2020r. odsetek za zwłokę w łącznej wysokości 5.785,00 zł od składek za zatrudnionych pracowników, w tym:

-odsetek w wysokości 4.403,00 zł od składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01/2013-2/2013, 4/2013-5/2013, 7/2013-3/2015,

-odsetek w wysokości 1.382,00 zł od składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2013, 3/2013-5/2013, 7/2013-12/2013, 2/2014-11/2014, 1/2015-2/2015, 4/2015-6/2015.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 24 marca 2020r. do ZUS wpłynął wniosek Strony Skarżącej o umorzenie odsetek za zwłokę w zapłacie składek ZUS uregulowanych w dniu 13 marca 2020r. na podstawie wyroku Sądu Apelacyjnego. W dniu tym uregulowała kwotę18.000,00 zł tytułem składek ZUS a całość zapłaconych kwot po kontroli ZUS wyniosła 72.525,00 zł w tym odsetki 14.843,63 zł. Spółka doprecyzowała, że wnosi o umorzenie całości należnych odsetek.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z dnia 19 sierpnia 2020r. nr, odmówił umorzenia odsetek naliczonych (na 24 marca 2020r.) od należnych składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 2.400,00 zł:

ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 1.107,00 zł z tytułu: odsetek w kwocie 633,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez płatnika za okres 02/2013-12/2015, odsetek w kwocie 474,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 02/2013-12/2015; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej w kwocie 1.293,00 zł w tym z tytułu: odsetek w kwocie 1.293,00 zł przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 02/2014-12/2015.

Protokołem kontroli z dnia 27 czerwca 2017r. zestawiono przypadki umów o dzieło zawartych przez skarżącą spółkę z wykonawcami stwierdzając, że są to umowy zlecenia. W 2018r. odbyły się rozprawy sądowe w rezultacie których wydano wyroki niekorzystne dla skarżącej spółki. W grudniu 2019r. odbyła rozprawa przed Sądem Apelacyjnym w K. i apelacja skarżącej spółki została oddalona. W dniu 13 marca 2020r. spółka uregulowała kwotę 18.000,00 zł.

Spółka podniosła, że znalazła się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, całość zapłaconych kwot do ZUS wyniosła 72.525,00 zł w tym odsetki 14.843,63 zł. Jest to kwota, której spółka nie jest w stanie zapłacić wobec czego domagała się umorzenia całości należnych odsetek.

Spółka jest firmą audytorską, prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, prowadzi działalność w zakresie rachunkowości, księgowości doradztwa podatkowego. Prezesem Zarządu jest H. Ż.. Kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł. Spółka osiągnęła zyski: 2016-23.126,50 zł, 2017-34.045,71 zł, 2018-14.763,71 zł i za 2019-3.029,45 zł. Spółka nie posiada nieruchomości, na spółkę jest zarejestrowany pojazd [...] rok produkcji [...] r., posiada także 4 komputery, 2 laptopy, 4 drukarki i 1 komputer zakupiony w 2020r.

W stosunku do spółki nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, należności są wymagalne, nie są przedawnione.

Spółka jest przedsiębiorcą wobec czego Zakład Ubezpieczeń Społecznych analizował wniosek pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U UE C 83 z dnia 30 marca 2010r.). Przesłanki wynikające art. 107 ust. 1 TFUE został spełniony ponieważ należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych, umorzenie następuje w odniesieniu do indywidulanego oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od ZUS, przedsiębiorca uzyskuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych, udzielony przez ZUS środek może zakłócić lub grozić zakłóceniem konkurencji. Ewentualne umorzenie należności mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Organ wskazał, że wniosek o umorzenie dotyczy osoby prawnej i organ mógł go rozpatrzyć jedynie w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. jednakże analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na postawie ww. przepisów.

W dniu 22 września 2020r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy. Spółka podniosła, że od 1 stycznia 2020r. do 31 sierpnia 2020r. poniosła stratę z działalności w wysokości 50.078,72 zł i ponownie wniosła o udzielenie pomocy de minimis.

W pisemnych motywach decyzji z dnia 23 października 2020 r organ podniósł, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Podkreślono, że zostały spełnione przesłanki wynikające a art. 107 ust. 1 TFUE, co przesądziło, że ewentualne wsparcie będzie stanowiło pomoc publiczną-de minimis. Zgodnie z przedłożoną dokumentacją nie można było uznać, że spółka znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (Dz. U UE C 244 z dnia 1 października 2004r.). Umorzenie odsetek w ramach pomocy de minimis byłoby pomocą jakiej spółka nie uzyskałaby w normalnych warunkach.

Podniesiono również, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Ustalono, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponieważ wniosek dotyczył umorzenia zapłaconych odsetek od składek za zatrudnionych pracowników, nie było podstaw prawnych do analizy wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ zaznaczył, że w decyzji z 19 sierpnia 2020r. nr sprawa została rozpoznana w błędnym zakresie. Jest w zakresie odsetek naliczonych na 24 marca 2020r. od należnych składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 2.400,00 zł. Winno być w zakresie zapłaconych 13 marca 2020r. odsetek za zwłokę w łącznej wysokości 5.785,00 zł od składek za zatrudnionych pracowników. Organ uchylił decyzję z 19 sierpnia 2020r. jednak biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności nie znalazł podstaw do umorzenia zapłaconych 13 marca 2020r. odsetek.

Decyzja ta została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 25 lutego 2021 r .

W uzasadnieniu za ogólnikowe i niewystarczające uznano stwierdzenie, że decyzja z dnia 19 sierpnia 2020 r została rozpoznana w błędnym zakresie czyli w zakresie odsetek naliczonych od należnych składek za zatrudnionych pracowników zamiast rozliczenia odsetek od zapłaconych odsetek za zatrudnionych pracowników. Organ orzekając w sprawie początkowo odmówił umorzenia odsetek od należnych składek w wysokości 2.400,00 zł a po ponownym rozpatrzeniu sprawy (przy zastosowaniu art. 138§1 pkt 2 k.p.a.) odmówił umorzenia zapłaconych odsetek za zwłokę w wysokości 5.785,00 zł. Odmowa umorzenia odsetek od należnych składek za zatrudnionych pracowników i odmowa umorzenia zapłaconych odsetek za zwłokę to dwie różne kwestie, które w okolicznościach tej sprawy wymagają wyraźnego rozróżnienia w kontekście wniosków i pism strony oraz okoliczności istnienia niedopłaty (pisma ZUS z dnia 29 września 2020r.). Zbadać należy czy w sprawie mamy do czynienia z zadłużeniem (i w jakiej wysokości) czy chodzi o rozliczenie odsetek od zapłaconych w dniu 13 marca 2020r. zaległych składek za zatrudnionych pracowników. Także okresy rozliczeniowe wskazane w decyzji z 19 sierpnia 2020r. i 23 października 2020r. są różne a organ w zaskarżonej decyzji nie ustosunkowuje się do tej kwestii.

W związku z tym uznano, że w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, którą na podstawie art. 138§1 pkt 2 k.p.a. orzekł merytorycznie na niekorzyść strony odwołującej. Nie wykazał jednak, iż odstąpienie od zakazu reformationis in peius wynika z ustalenia, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że organ odwoławczy dopuścił się obrazy art. 139 k.p.a. Miało to istotny wpływ na wynik sprawy i musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wskazano również, że ponownie rozpoznając sprawę należy zastosować się do wskazań i oceny prawnej zawartych w uzasadnieniu orzeczenia.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 5 października 2021 r decyzję, którą uchylił swoją decyzję z dnia 19 sierpnia 2020 r i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. W uzasadnieniu wskazano, że Spółka w dniu 13 sierpnia 2020 r dokonała wpłaty 18 000 zł , którą z urzędu zaliczono na poczet najstarszych należności proporcjonalnie na zaległe składki i odsetki za zwłokę w stosunku w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległych składek do zaległych odsetek. W związku z tym w dacie złożenia wniosku, tzn w dniu 24 marca 2020 r Spółka nie posiadała zaległości objętych wnioskiem o umorzenie, tzn odsetek za zwłokę od składek wynikających z decyzji ZUS z dnia 13 listopada 2017 r , ponieważ zostały one opłacone. Dlatego też postępowanie w przedmiocie umorzenia uregulowanych odsetek za zwłokę na podstawie art. 28 ust 3 u.s.u.s. jest bezprzedmiotowe. Dlatego też na podstawie art. 105 §1 k.p.c. organ wydał decyzję o umorzeniu postępowania.

W skardze zarzucono, że organ nie zastosował się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W punkcie wyjścia merytorycznych rozważań należy zauważyć, że decyzja zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a., albo rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji. Natomiast w myśl art. 105 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

Umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w takich sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. IV SA 1634/96; Lex nr 43795), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. III SA/Wa 689/07; Lex nr 347805). Na przykład, gdy przestaje istnieć kwestia wymagająca rozstrzygnięcia decyzją administracyjną; albo gdy brak jest przedmiotu sprawy, gdyż nie ma materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjnej (porównaj wyrok WSA w Opolu z 23 lutego 2022 r., sygn. I SA/Op 556/21, Lex nr 3314015, wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Łd 780/21, Lex nr 3304256, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Go 974/21, Lex nr 3291277).

Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.

W niniejszej sprawie zainicjowane wnioskiem skarżącego postępowanie o umorzenie odsetek za zwłokę w zapłacie składek.

Tymczasem jak wskazano wyżej umorzenie postępowania oznacza brak merytorycznego stanowiska organu, który nie rozstrzyga o tym, czy uprawnienie stronie przysługuje, czy nie, a jedynie kończy postępowanie w sposób formalny. Dlatego Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie może mieć miejsca. Merytorycznego rozstrzygnięcia wymagała bowiem kwestia prawa skarżącego do przyznania ulgi w zapłacie odsetek. Błędnie zatem organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania, gdyż strona nie miała zaległości w dacie wydawania zaskarżonej decyzji.

Słusznie zwraca przy tym uwagę strona skarżąca, że treść zaskarżonej decyzji jest sprzeczna z zaleceniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 lutego 2021 r wydanego w sprawie I SA/Kr 1235/20. Stwierdzono w nim, że organ Ii instancji nie mógł orzec na niekorzyść wnioskodawcy.

W tych okolicznościach Sąd w składzie tu orzekającym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 329) orzekł, jak w sentencji.