Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1703/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 1943
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.
article: art. 184, 188 w zw. z art. 146 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. NSA Jacek Hyla (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 lutego 2018r., sygn. akt II SA/Bk 794/17 w sprawie ze skargi E.B. na czynność Burmistrza S. z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania bezpłatnego transportu i opieki z domu do szkoły uchyla zaskarżony wyrok oraz stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 13 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/BK 794/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę E.B. na czynność Burmistrza S. z dnia [...] marca 2017r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania bezpłatnego transportu i opieki z domu do szkoły nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

E.B. zwróciła się do Burmistrza S. z wnioskiem o zapewnienie jej niepełnosprawnemu synowi bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu z domu do Szkoły Przysposabiającej do Pracy w Zespole Szkół nr [...] przy ul. Z. [...] w B. w roku szkolnym 2016/2017. Wyjaśniła, że jej syn jest objęty kształceniem specjalnym z uwagi na niepełnosprawność sprzężoną. Zespół Szkół zapewnia realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Wyjaśniła, że nie posiada własnego środka transportu, jak też z uwagi na jej stan zdrowia nie może dowozić syna środkami komunikacji publicznej.

Pismem z dnia [...] marca 2017 r. Burmistrz S. odmówił uwzględnienia prośby. Wyjaśnił, że przepisy nie pozwalają na zorganizowanie bezpłatnego transportu w przypadku syna wnioskodawczyni, bowiem w przepisie art. 17 ust. 3a pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 ze zm.), dalej u.s.o., mowa jest o zapewnieniu bezpłatnego transportu do ośrodka a nie do szkoły. Zorganizowanie transportu przez Gminę S. byłoby możliwe, gdyby syn skarżącej uczęszczał do ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku nauki a nie, jak ma to miejsce, do szkoły specjalnej w zespole szkół.

E.B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na powyższą czynność, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania tj.

- art. 7 i 77 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie bez wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy (bez ustalenia sytuacji rodzinnej, stopnia niepełnosprawności, faktycznych potrzeb i możliwości psychofizycznych syna skarżącej, zakresu działalności Zespołu Szkół nr [...] w B.), z całkowitym pominięciem zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony;

- art. 8 K.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania wbrew zasadzie działania organów w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej (także wbrew zasadzie rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony oraz nakazu równego traktowania stron w przypadku podobnej sytuacji faktycznej i identycznych uregulowań prawnych);

2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust. 3a u.s.o. poprzez błędną wykładnię wyrażającą się zawężeniem interpretacji użytego w nim pojęcia "ośrodek" i w konsekwencji przyjęciem nieprawidłowego założenia o możliwości zapewnienia transportu i opieki niepełnosprawnemu synowi skarżącej tylko i wyłącznie w przypadku uczęszczania do placówki mającej w nazwie słowo "ośrodek".

Zdaniem skarżącej, mając na uwadze postulat "racjonalnego ustawodawcy" nie sposób przyjąć, jak uczynił organ, że udzielenie przez państwo pomocy osobom ciężko upośledzonym uwarunkowano nie dostępnością do określonych zajęć, ale nazwą placówki, w której te zajęcia mogą się odbywać. W jej ocenie, kolejne zmiany art. 17 ust. 3a u.s.o. stopniowo polepszały położenie uczniów z najpoważniejszymi uszczerbkami zdrowotnymi, zaś zawsze w przypadku takich uczniów trzeba mieć na uwadze ich szczególną sytuację, faktyczne potrzeby oraz zalecenia wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Takie zalecenia wynikają również, jak wskazała skarżąca, z regulacji konstytucyjnych i międzynarodowych (Konwencja ONZ o prawach osób niepełnoprawnych oraz Konwencja Praw Dziecka). Zdaniem skarżącej, organ nie rozważył szczególnych potrzeb jej syna, nie pochylił się należycie nad treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz nie przeanalizował Statutu Zespołu Szkół nr [...] w B. (w tym Szkoły Przysposabiającej do Pracy), która to placówka jest tożsama w zakresie zadań i celów, jakie spełniałby w odniesieniu do jej syna ośrodek wychowawczo – rewalidacyjny. Podkreśliła, że najbliższy taki ośrodek znajduje się w Ł., zaś szkoła jej syna jest jedyną tego typu placówką w regionie. Podkreśliła również, że zarówno gmina B., jak i gminy C. i G. zapewniają w oparciu o przepis art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. bezpłatny transport młodzieży do Szkoły Przysposabiającej do Pracy w Zespole Szkół nr [...] w B.. Wyjaśniła, że jej 22-letni syn jako osoba niepełnosprawna intelektualnie w stopniu znacznym oraz niepełnosprawna ruchowo, nie jest w stanie prowadzić samodzielnego życia, jest skazany na pomoc rodziców, zaś sytuacja rodzinna jest trudna, bowiem rodzina utrzymuje się ze świadczeń socjalnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd wskazał, że wniosek skarżącej inicjujący postępowanie o zapewnienie jej synowi bezpłatnego dojazdu do placówki zapewniającej zajęcia odpowiadające jego potrzebom został złożony w dniu [...] marca 2017r. W tym czasie kwestie związane z bezpłatnym dojazdem osób niepełnosprawnych do placówek oświatowych uregulowane były w przepisie art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2016 r., poz. 1943 ze zm.), dalej: u.s.o. Przepis ten został uchylony z dniem 1 września 2017 r. regulacją art.15 pkt 25 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r., poz. 60 ze zm.).

Sąd wskazał, że ustawodawca w powołanym przepisie wyraźnie rozróżnia kategorię "szkoły" od kategorii "ośrodka", zaś obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu uzależnił od rodzaju kształcenia, niepełnosprawności i rodzaju placówki oświatowej. Taka interpretacja art. 17 ust. 3a u.s.o. pozostaje w zgodzie z treścią art. 2 pkt 2 i 5 u.s.o., w których odróżnia się szkoły (jako podstawowe, w tym: specjalne, integracyjne, z oddziałami integracyjnymi i sportowymi, sportowe i mistrzostwa sportowego; gimnazja; szkoły ponadgimnazjalne; szkoły artystyczne) od ośrodków (młodzieżowych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych oraz specjalnych ośrodków wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki). Nie można zatem pojęć "szkoła" i "ośrodek" używać zamiennie. Sam ustawodawca bowiem zdecydował, że są to różne placówki oświatowe. Potwierdzeniem tej konkluzji jest treść rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. poz. 1113), w którego § 2 wymienia się w dziesięciu punktach różne placówki, oddzielnie szkoły a oddzielnie ośrodki.

W sprawie bezsporne jest, że syn skarżącej w czerwcu 2016 r. skończył 21 lat. Uwzględniając treść regulacji art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o. wskazać należy, że nie może on skorzystać z zapewnienia bezpłatnego dowozu i opieki w trakcie transportu na tej podstawie, bowiem przepis ten dotyczy zapewnienia takiej pomocy w przypadku dojazdu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej – ale wyłącznie do ukończenia 21 roku życia.

Jak wynika z orzeczenia nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego z dnia [...] czerwca 2016 r. synowi skarżącej zalecono "Kształcenie specjalne z uwagi na niepełnosprawności sprzężone [...] do ukończenia nauki w szkole ponadgimnazjalnej realizowane w szkole specjalnej" (pkt 1 części "Zalecenia"). W punkcie 2. tej części orzeczenia wymienia się co prawda zajęcia rewalidacyjne, jednakże nie jako rodzaj niezbędnego/zalecanego kształcenia, ale wymienia się cele założone wobec syna skarżącej a możliwe do osiągania w ramach zajęć rewalidacyjnych. Oznacza to, że syn skarżącej może kształcić się w warunkach szkolnych (co też, jak wynika z akt, jest realizowane), jednakże w takim przypadku obowiązek gminy zapewnienia bezpłatnego dowozu i opieki w czasie transportu jest aktualny wyłącznie do ukończenia 21 roku życia (art. 17 ust. 3a pkt 1 u.s.o.). Byłby on aktualny do ukończenia 25. roku życia wyłącznie w przypadku pobierania nauki i kształcenia w ośrodku (art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o.), który to warunek nie jest spełniony. Powyższe konkluzje potwierdza treść obowiązujących od dnia 1 września 2017 r. regulacji kształtujących obowiązek gminy w zakresie zapewnienia bezpłatnego transportu niepełnosprawnych dzieci i młodzieży. W obecnie obowiązującym przepisie art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016r. Prawo oświatowe wprost wskazano, że do 21 roku życia należy zapewnić taki transport do szkoły podstawowej i ponadpodstawowej, zaś do ośrodka rewalidacyjno – wychowawczego: do 24. roku życia uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi, a do 25. roku życia uczestnikom zajęć rewalidacyjno – wychowawczych. Do żadnej z tych kategorii syn skarżącej się nie kwalifikuje, dopóki pobiera naukę w szkole specjalnej.

Nieuprawnione, zdaniem sądu I instancji, pozostają zarzuty skargi dotyczące naruszenia zasad konstytucyjnych. Ustawodawca ma bowiem prawo ukształtować obowiązki gmin w zakresie wspomagania osób niepełnosprawnych w ich kształceniu i zapewnieniu dojazdu do placówek umożliwiających to kształcenie - w sposób uwzględniający różne okoliczności (wiek niepełnosprawnej osoby, charakter zajęć wynikający z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, rodzaj ośrodków zapewniających naukę i kształcenie). Wynikający z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP obowiązek zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej osobom niepełnosprawnym, oraz wynikający z art. 69 Konstytucji obowiązek udzielenia przez władze publiczne pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej nie oznacza, że udzielenie pomocy w tym zakresie ma być bezwarunkowe i niezależne od jakichkolwiek przesłanek.

Organ zbadał też w sposób wszechstronny warunki udzielenia wnioskowanej pomocy wynikające z obowiązujących w dniu rozpatrywania wniosku skarżącej przepisów, zaś ustaleniom w tym zakresie nie sposób zarzucić nierzetelności czy oparcia na niepełnym materiale dowodowym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E.B. domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 3 § 1, § 2 pkt 4 w zw. z art. 146 § 1, § 2, art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi zamiast jej uwzględnienia, w konsekwencji przyjęcia przez Sąd, iż zarówno wiek syna skarżącej oraz fakt pobierania nauki i kształcenia w szkole specjalnej, a nie w ośrodku, uniemożliwiają skuteczne domaganie się od gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie transportu, podczas gdy wiek syna skarżącej, stopień jego niepełnosprawności, potrzeba wdrażania w stosunku do niego zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz zakres faktycznej działalności Zespołu Szkół nr [...] w B., odpowiadający zaleceniom orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego w zakresie działań rewalidacyjno-wychowawczych, przemawiałyby za jej uwzględnieniem.

- art. 3 § 1, § 2 pkt 4 w zw. z art. 146 § 1, § 2, art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi zamiast jej uwzględnienia, w konsekwencji posiłkowania się przez Sąd, brzmieniem, obowiązującego od dnia 1 września 2017 roku przepisu art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, podczas gdy stan faktyczny i prawny winien być oceniany wyłącznie przez pryzmat przepisu, obowiązującego w dniu podejmowania przez organ zaskarżonej czynności, t.j. art. 17 ust. 3a pkt. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty.

2. naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) poprzez błędną wykładnię wyrażającą się zawężeniem interpretacji użytego w nim pojęcia "ośrodek" i w konsekwencji przyjęciem nieprawidłowego założenia o możliwości zapewnienia transportu i opieki niepełnosprawnemu synowi skarżącej tylko i wyłącznie w przypadku uczęszczania przez niego do placówki mającej w swej nazwie słowo: "ośrodek", podczas gdy zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze mogą być prowadzone w innych placówkach, w tym w szkołach specjalnych.

- art. 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z 13 grudnia 2006 r. poprzez jego niezastosowanie, wyrażające się dokonaniem nieprawidłowej oceny prawnej zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, t.j. z pominięciem między innymi postulatu zapewniania osobom niepełnosprawnym niezbędnego wsparcia, w ramach powszechnego systemu edukacji, celem ułatwienia ich skutecznej edukacji oraz prawa osób niepełnosprawnych do korzystania z włączającego, bezpłatnego nauczania obowiązkowego wysokiej jakości, na poziomie podstawowym i średnim.

W uzasadnieniu wskazano, że w stanie faktycznym sprawy opieranie się wyłącznie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 3a pkt. 2 ustawy o systemie oświaty godzi w fundamentalne zasady, wynikające z ratyfikowanych umów międzynarodowych. Takiego rozumienia przepisu nie sposób pogodzić z konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobienia do pracy oraz komunikacji społecznej osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP).

Syn skarżącej, 22 letni K.B. jest osobą niepełnosprawną intelektualnie w stopniu znacznym oraz niepełnosprawną ruchowo. Jego niepełnosprawność nie pozwala mu na prowadzenie samodzielnego życia i jest skazany na pomoc rodziców - także osób zmagających się z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Pod ich opieką pozostają także dwie nastoletnie córki. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń socjalnych. Państwo B. nie posiadają własnego środka transportu. By móc realizować dalsze kształcenie syna E.B. zmuszona jest od poniedziałku do piątku samodzielnie przewozić syna z miejsca zamieszkania - gminy S. do oddalonego o 13 kilometrów B., korzystając z komunikacji PKS. K.B. uczęszcza do Szkoły Przysposabiającej do Pracy w Zespole Szkół Nr [...] w B. Statut tej placówki w § 6 stanowi, iż celem działalności Zespołu, poza celami określonymi ustawą, jest w szczególności przygotowanie uczniów niepełnosprawnych do samodzielnego funkcjonowania w życiu społecznym, w integracji ze społeczeństwem poprzez osiąganie możliwie wszechstronnego rozwoju uczniów w dostępnym im zakresie za pomocą specjalnych metod. Zespół realizuje swoje zadania między innymi poprzez: prowadzenie zajęć dydaktycznych, rewalidacyjnych, wychowawczych i opiekuńczych zgodnie z metodyką i zasadami pedagogiki specjalnej, dostosowanie szkolnych programów nauczania do celów rewalidacji, udzielanie specjalistycznej pomocy psychologiczno - pedagogicznej i rewalidacyjnej, podejmowanie działań profilaktyczno - wychowawczych wynikających z Programu Wychowawczego i Programu Profilaktyki Szkolnej, współdziałanie z rodzicami ucznia w jego wychowaniu i rewalidacji.

Placówka ta jest tożsama w zakresie zadań i celów, jakie spełniałby w odniesieniu do niepełnosprawnego syna skarżącej, ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy. Wyłącznie dzięki determinacji skarżącej jej syn uczęszcza do jakiejkolwiek placówki. W gminie S. nie ma ani szkoły specjalnej, ani ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Edukacja uczniów Szkoły Przysposabiającej do Pracy w Zespole Szkół nr [...] opiera się na indywidualnych programach edukacyjno-terapeutycznych, opracowanych przez nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniami. Placówka ta zapewnia pełną realizację wydanego wobec K.B. orzeczenia nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym w zakresie zajęć wychowawczo-rewalidacyjnych. Nie sposób podzielić stanowiska Sądu o drugorzędnym charakterze tego typu zajęć w przypadku syna skarżącej. Takie twierdzenie jest nieuprawnione, zważywszy na "ciężar gatunkowy" niepełnosprawności intelektualnej w stopniu znacznym sprzężonej z innymi niepełnosprawnościami i wynikające z tego tytułu ograniczenia dla osoby nią dotkniętej w zakresie typowej edukacji szkolnej. Edukacja takiej osoby koncentruje się nade wszystko na rozwijaniu samodzielności w funkcjonowaniu w codziennym życiu, stosownie do jej możliwości psychofizycznych oraz indywidualnych potrzeb rozwojowych. Cele te bowiem stanowią istotę zajęć rewalidacyjno-wychowawczych (§ 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna opiera się na usprawiedliwionej podstawie.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma wykładnia przepisu art. 17 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 ze zm.) zwanej dalej u.s.o., obowiązującego do dnia 31 sierpnia 2017r., a zatem w dacie zaskarżonej czynności.

Przepis ten stanowi, że obowiązkiem gminy jest:

1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia;

2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia;

3) zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w pkt 1 i 2, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka, wymienionych w pkt 1 i 2, na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.

Nie budzi wątpliwości, że syn skarżącej należy do grupy osób, o których mowa w art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. Jest on bowiem osobą upośledzoną umysłowo z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz nie ukończył 25 roku życia. Osobom takim przepis art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. gwarantował bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego celem powyższego przepisu była pomoc rodzinom wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu kwalifikowanym (upośledzoną umysłowo z niepełnosprawnościami sprzężonymi) i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, który z powodu niepełnosprawności trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością. Zatem z obowiązkiem gminy określonym w powyższym przepisie skorelowane jest prawo podmiotowe osoby uprawnionej, by korzystać z bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do właściwego ośrodka.

Omawiana regulacja wskazuje także na preferencję, by młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu kwalifikowanym korzystały z form edukacji realizowanych w "ośrodkach" umożliwiających tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Jest to zrozumiałe w sytuacji, gdy zapewnienie transportu i opieki w takim przypadku wymaga pewnych szczególnych warunków i starań ze strony gminy.

Jednakże skorzystanie z uprawnienia, o którym mowa w art.17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. musi być realne, to znaczy konieczne jest, by w zasięgu możliwości realizacji skorelowanego z nim obowiązku gminy istniał ośrodek, który mógłby zapewnić osobie mającej prawo do bezpłatnego transportu i opieki właściwe dla niej formy edukacji czy rewalidacji.

Skarżąca podnosiła, że najbliższy dla jej miejsca zamieszkania ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy znajduje się w Ł. Burmistrz S. , odmawiając skarżącej zapewnienia transportu i opieki dla jej syna do szkoły, do której uczęszcza, nie wskazał zaś ośrodka w rozumieniu art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o., do którego możliwe byłoby zapewnienie takiego transportu i opieki. Uznać należy zatem w tej sytuacji zaskarżoną czynność za naruszającą prawo, gdyż pozbawia ona w istocie osobę uprawnioną możliwości realizacji jej praw wynikających z art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o.

Przyjąć bowiem należy, że warunkiem skuteczności odmowy zapewnienia transportu i opieki dla młodzieży i dzieci upośledzonych umysłowo z niepełnosprawnościami sprzężonymi na podstawie art. 17 ust. 3a pkt 2 u.s.o. jest wskazanie przez organ gminy ośrodka, w którym możliwe byłyby takie formy edukacji, czy rewalidacji, które są właściwe dla danej osoby, a zarazem, do którego możliwe byłoby zapewnienie przez gminę bezpłatnego transportu i opieki.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela tym samym poglądu NSA wyrażonego w wyroku z 4 września 2018r. sygn.. akt I OSK 2008/18.

Powyższe rozważania wskazują na to, że w pełni usprawiedliwiony był zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty.

Sąd nie podziela także stanowiska sądu I instancji, który odwołał się do przepisów prawa nie obowiązujących jeszcze w dacie dokonania zaskarżonej czynności. Zmiana regulacji, do której doszło od dnia 1 września 2017r. nie może mieć bowiem znaczenia dla oceny zgodności z prawem czynności dokonanej wcześniej. Zmiana ta nie może być także wskazówką interpretacyjną dla wykładni przepisów wcześniej obowiązujących, gdyż może oznaczać zarówno doprecyzowanie uprzedniej regulacji, jak i regulację całkowicie nową – zmieniająca znaczenie wcześniejszego rozwiązania.

W tym stanie sprawy, uznając skargę kasacyjna za opartą na usprawiedliwionych podstawach i stwierdzając zarazem, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 146§1 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku ustanowionego dla skarżącej pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej, gdyż o przyznaniu lub odmowie przyznania pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia, orzeka w drodze odrębnego postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym, referendarz sądowy (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.) albo sąd (art. 258 § 4 zdanie pierwsze p.p.s.a). W związku z powyższym o wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku.