Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 538/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 178 par 1, art. 179 par 1, art. 217 par 2, art. 123, art. 129
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 151, art. 134, art. 145 par 1 pkt 1 kit a, b
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi P. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie wyłączenia dowodów z akt sprawy podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 4 lipca 2022 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. (dalej "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w S. (dalej "organ I instancji") z 28 kwietnia 2022 r. nr [...] o odmowie firma A (dalej: "spółka" bądź "skarżąca") zapoznania się z dokumentami i udostępnienia odpisów dowodów.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 216 § 1 i § 2, art. 239, art. 122, art.178 § 1, art.179 § 1, art. 217 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej "O.p."), art. 94 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej z 16 listopada 2016 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 813).

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, na podstawie imiennych upoważnień do przeprowadzenia kontroli celno-skarbowej Naczelnik UCS wszczął wobec skarżącej kontrole w zakresie:

. rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r. (kontrola nr [...]),

. rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za okres od 1 stycznia do 31 marca 2019 r. (kontrola nr [...]).

Postanowieniami z 5.04.2022 r. nr [...] oraz nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w S. postanowił wymienione w tych postanowieniach dowody wyłączyć z akt sprawy, ze względu na interes publiczny, rozumiany, jako dobro i ochrona danych osobowych osób trzecich, niezwiązanych ze sprawą, a które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację.

W toku kontroli, pełnomocnik skarżącej, pismami z 7 kwietnia 2022 r. (data wpływu do urzędu 19.04.2022 r.) złożył:

• 1 wniosek o udostępnienie odpisów dowodów (kontrola nr [...]),

• 2 wnioski o umożliwienie zapoznania się z dokumentami (kontrola nr [...] kontrola nr [...]),

które zostały postanowieniami z 5 kwietnia 2022 r. nr [...] oraz nr [...] wyłączone z akt sprawy.

W pismach wymienione zostały enumeratywnie dokumenty, których dotyczyły wnioski.

Postanowieniem z 28 kwietnia 2022 r. nr: [...]; [...] organ I instancji odmówił Spółce:

• zapoznania się z dokumentami, stanowiącymi informacje niejawne, wyłączone z akt sprawy postanowieniami Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie w trybie art. 179 § 1 O.p.;

• udostępnienia odpisów dowodów, wyłączonych z akt sprawy postanowieniem Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie, w trybie art. 179 § 1 O.p.

Organ I instancji wskazał, że zgodnie z przepisami ustawy Ordynacja podatkowa, w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy. Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy. Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu. Z treści tego przepisu nie wynika jednak dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek udostępnienia akt sprawy zawsze, gdy strona wystąpi z takim żądaniem. Złożony wniosek podlega ocenie organu, a prawo wglądu do akt sprawy podlega ograniczeniom w odniesieniu do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Organ I instancji wskazał, że postanowieniami z 5 kwietnia 2022 r. z akt sprawy wyłączone zostały dowody w trybie art. 179 § 1 O.p. Zostały one wyłączone ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro i ochrona danych osobowych osób trzecich. Podejmując takie rozstrzygnięcie Naczelnik Zachodniopomorskiego Urzędu Celno- Skarbowego w Szczecinie kierował się zasadą zaufania obywateli do organów. W myśl tej zasady, organy podatkowe prowadząc postępowanie wobec określonego podmiotu, nie ujawniają danych innych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, jakie zostały uzyskane w trakcie czynności służbowych, a które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację. Podkreślił, że przez "interes publiczny", o którym mowa w art. 179 § 1 O.p., należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.

W ocenie organu I instancji, pod pojęciem interesu publicznego mieści się także dobro osób trzecich, niebędących stroną w toczącym się postępowaniu, których dotyczą informacje zawarte z włączonych do akt sprawy dokumentach, bowiem zawierają istotne dane o tych podmiotach. Organ podkreślił, że wyłączenie z akt sprawy wskazanych dowodów, zawierających informacje niejawne, było niezbędne, ze względu na konieczność zachowania zasady zaufania obywateli do organów.

Nie zgadzając się z powyższym orzeczeniem, Spółka wniosła zażalenie.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powołując treść art. 179 O.p. organ odwoławczy wskazał, że użyte w tym przepisie pojęcie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Posiłkując się dotychczasowym orzecznictwem sądów administracyjnych organ wskazał, że pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się również dobro osób trzecich pośrednio związanych z toczącym się postępowaniem, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, w szczególności gdy zawierają one tak istotne informacje o tych podmiotach jak dane osobowe (imiona i nazwisko, nazwisko rodowe, imiona rodziców, data urodzenia, miejsce zamieszkania, numer ewidencyjny PESEL itd.). W badanej sprawie organ I instancji postanowieniami z 5 kwietnia 2022 r. nr [...] wyłączył z akt sprawy wymienione w ich treści dowody. Następnie na tej podstawie zaskarżonym postanowieniem z 28 kwietnia 2022 r. organ I instancji odmówił Spółce zapoznania się z dokumentami oraz udostępnienia odpisów dowodów, które zostały wyłączone z akt sprawy w trybie art. 179 § 1 O.p., ze względu na interes publiczny, rozumiany, jako dobro i ochrona danych osobowych osób trzecich, niezwiązanych ze sprawą.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie organ chronił informacje, które dotyczą osób trzecich. Organ zasadnie stwierdził, że mają one prawo do ochrony swoich danych osobowych, które jest dobrem szczególnie chronionym. Realizacja tej ochrony jest przejawem dbałości o interes publiczny, który nakazuje respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej i dobro osób trzecich. Działanie takie stanowiło wyraz dbałości o interes publiczny, który należy rozumieć jako nienaruszalny interes tych osób, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty i dane w nich zawarte.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem strony dotyczącym odmowy zapoznania się ze zwrotnymi potwierdzeniami odbioru wezwań świadków na przesłuchanie, w sytuacji gdy przedmiotem wniosku strony o zapoznanie się i udostępnienie były inne dokumenty i dowody.

W ocenie organu odwoławczego, postanowienie organu I instancji, odmawiające Spółce zapoznania się z dokumentami stanowiącymi informacje niejawne oraz udostępnienia odpisów dowodów, wyłączonych przez organ spełnia wymogi formalne wynikające z art. 217 O.p. Organ wyczerpująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zasadnie podając i wyjaśniając jego podstawy prawne oraz motywy, które stały za odmową uwzględnienia wniosków Spółki z 7 kwietnia 2022 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym go postanowieniem organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Nadto, skarżąca wniosła o zwrot kosztów postępowania w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść postanowienia, tj. 178 § 1 O.p. i nieudostępnienie dokumentów, odmowę udostępnienia odpisów dowodów w myśl wniosku pełnomocnika z dnia 7 kwietnia 2022 r., podczas gdy brak było podstaw do odmowy zapoznania się z dokumentami ze względu na interes podatnika oraz jego czynny udział w postępowaniu;

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść postanowienia tj. art. 178 § 1 O.p. w zw. z art. 179 § 1 O.p. i odmowę zapoznania się z dokumentami i odmowę udostępnienia odpisów dowodów w myśl wniosku pełnomocnika z dnia 7 kwietnia 2022 r., podczas gdy w niniejszej sprawie nie wskazano przesłanek interesu publicznego na podstawie których organ wydał postanowienie odmowne;

- naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na treść postanowienia tj. 217 § 2 O.p., gdyż organ podatkowy sporządził ogólnikowe, nieprecyzyjne uzasadnienie faktyczne i prawne wydanego postanowienia, podczas gdy uzasadnienie faktyczne i prawne powinno być wnikliwe, wyczerpujące.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do treści art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który dotyczy interpretacji podatkowych i który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Wyjaśnić również trzeba, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Jeśli zaś sąd nie dopatrzy się niezgodności decyzji lub postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującymi prawa materialnego bądź procesowego, to skargę oddala w oparciu o brzmienie art. 151 p.p.s.a.

Badając sprawę na podstawie powyższych kryteriów należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji są prawidłowe.

Przedmiotem kontroli sądu w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 4 lipca 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie z 28 kwietnia 2022 r. wydane w przedmiocie nieuwzględnienia jednego wniosku skarżącej o udostępnienie odpisów dowodów (kontrola nr [...]) oraz dwóch wniosków skarżącej o umożliwienie zapoznania się z dokumentami (kontrola nr [...], kontrola nr [...]).

Istotą sporu zawisłego pomiędzy stronami postępowania okazało się zagadnienie, czy organy podatkowe prawidłowo i zasadnie odmówiły skarżącej możliwości zapoznania się z dokumentami stanowiącymi informacje niejawne oraz udostępnienia odpisów dowodów, wyłączonych z akt sprawy postanowieniami Naczelnika Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie, w trybie art. 179 § 1 O.p.

W skardze skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przez organ art.178 § 1 O.p., art. 179 § 1 O.p. i art. 217 § 2 O.p., poprzez odmowę udostępnienia wnioskowanych danych, podczas gdy brak było podstaw do odmowy zapoznania się z dokumentami ze względu na interes podatnika oraz jego czynny udział w postępowaniu oraz w sytuacji, gdy nie wskazano przesłanek interesu publicznego na podstawie których organ wydał postanowienie odmowne.

Zasadą jest, że w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest udostępnić stronie akta sprawy. Korzystając z tego prawa, strona może przeglądać te akta oraz sporządzać z nich notatki, kopie lub odpisy (art. 178 § 1 O.p.). Może też żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (art. 178 § 3 O.p.). Akta sprawy są udostępniane w lokalu organu podatkowego i w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 O.p.).

Sąd podziela stanowisko organu, ze z treści art. 178 O.p. nie wynika jednak dla organu obligatoryjny nakaz, obowiązek udostępniania akt sprawy zawsze, gdy strona wystąpi z takim żądaniem. W istocie, przepis ten stanowi o uprawnieniach strony. Wniosek złożony w tej mierze podlega ocenie organów, które przy jego rozpatrywaniu winny mieć na względzie głównie to, że omawiana norma jest wyrazem realizacji wielu zasad ogólnych postępowania, a w szczególności zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 123 O.p.) oraz jawności postępowania dla strony (art. 129 O.p.). Wskazać należy, że prawo wglądu do akt sprawy doznaje ograniczeń, stosownie do art. 179 § 1 O.p. w odniesieniu do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Wynika to wprost z treści powołanego przepisu.

Zastosowane w art. 179 § 1 O.p. określenie "interesu publicznego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny", o którym mowa w przepisach Ordynacji podatkowej, należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (np. wyroki: WSA w Lublinie z 16 listopada 2007 r., I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008 r., I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009 r., I SA/Sz 260/09).

Zgodnie z art. 179 § 1 O.p. przepisu art. 178 O.p. (dającego stronie uprawnienie wglądu do akt sprawy) nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

Zgodnie z § 2 tego przepisu odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia. Natomiast zgodnie z § 3 tego przepisu, na postanowienie,

o którym mowa w § 2, służy zażalenie.

Podkreślenia wymaga, że wyrażone w art. 178 § 1 O.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 O.p. (wyrok NSA z 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587).

W ocenie sądu, trafnie organ wskazał, że interesem publicznym w rozumieniu art. 179 O.p. jest w tym przypadku dobro i ochrona danych osób trzecich. Podejmując takie rozstrzygnięcie organ podatkowy kierował się zasadą zaufania obywateli do organów. W myśl tej zasady organy podatkowe prowadząc postępowanie wobec określonego podmiotu, nie ujawniają danych innych podmiotów niezwiązanych ze sprawą, jakie zostały uzyskane w trakcie czynności służbowych, a które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację. Ochrona informacji uzyskanych przez organ podatkowy w wyniku czynności służbowych przez wydanie rozstrzygnięcia o odmowie umożliwienia zapoznania się z ich treścią, służyła realizacji szeroko pojętego interesu publicznego, wyrażającego się w takim działaniu, które nie narusza zaufania obywateli do organów podatkowych. Organ chronił informacje, które dotyczą osób trzecich. Osoby te mają prawo do ochrony swoich danych osobowych, które jest dobrem szczególnie chronionym. Realizacja tej ochrony jest przejawem dbałości o interes publiczny, który nakazuje respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej i dobro osób trzecich. Działanie organu należy uznać za stanowiące wyraz dbałości o interes publiczny, który należy rozumieć jako nienaruszalny interes tych osób, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty i dane w nich zawarte.

Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia przez organ art. 217 § 2 O.p. wyrażającego się poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia uniemożliwiające kontrolę instancyjną i poznanie motywów, które stały za odmową uwzględnienia wniosku skarżącej. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu podkreślenia wymaga, że organ podatkowy odmawiając udostępnienia danych świadków odmowę tę uzasadnił w sposób wyczerpujący tzn. nie tylko powołał się na przesłankę interesu publicznego, ale wyjaśnił również, czym kierował się i czyj interes (dobro postępowania przez zapewnienie spontaniczność i obiektywizm zeznań oraz wykluczenie możliwości kontaktu podatnika ze świadkami przed pierwszym ich przesłuchaniem) organ wskazał i wyjaśnił także, że jego zdaniem zachodzi również konieczność ochrony danych świadków, które są dobrem szczególnie chronionym.

Z powyższych względów nie można przyznać racji skarżącej, gdyż zaskarżone postanowienie w ocenie sądu zawiera wszystkie elementy, objęte dyspozycją art. 217 § 1 i 2 O.p.

Podsumowując sąd rozpoznający sprawę nie podzielił żadnego z zarzutów Skarżącego podniesionych w skardze.

W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia organu i instancji w przedmiocie odmowy zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt postępowania na mocy postanowień z 5 kwietnia 2022 r. nie uchybiają normom prawnym.

Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.