Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 2460/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Zieliński Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Elwira Brychcy /spr./ Protokolant masz. Maria Kasztelan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2005 r. sprawy ze skargi 1. M.C., 2. K.C., 3. H.B., 4. M.Z., 5. W.Z., 6. M.Z. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; o d d a l a s k a r g ę /-/ E.Brychcy /-/ A.Zieliński /-/ B.Kamieńska


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta jako Prezydent na prawach powiatu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej powołując się na przepis art. 136 ust. 3, 137, 145 w związku z art. 4 pkt 9b1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 46 poz. 543 z 2000 r. ze zm.) odmówił M.C., K.C., W.C., H.B., M.Z., M.Z. i W.Z. zwrotu nieruchomości położonej w P. przy [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb P., ark. mapy 17, działka nr [...] o powierzchni [...]m2.

Odwołanie od tej decyzji złożyli wnioskodawcy za pośrednictwem swojego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji zarzucając, że organ nie rozpatrzył całości materiału dowodowego, dokonał ustaleń sprzecznych z treścią zebranych dowodów oraz precyzyjnie nie ustalił jaki był rzeczywisty cel wywłaszczenia.

Decyzją z dnia [...]r. Wojewoda z powołaniem na art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W treści uzasadnienia organ II instancji podał następujące ustalenia oraz oparte na ich podstawie rozważania natury prawnej.

Wnioskodawcy W.C., M.C., K.C., W.C., H.B., M.Z., M.Z. i W.Z. są spadkobiercami W.R. i M.C., którzy byli właścicielami nieruchomości oznaczonej jako parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...] o powierzchni [...]m2 zapisanych w księdze wieczystej KW nr [...], KW nr [...] i KW nr [...]. Obecnie zgodnie z ewidencją gruntów dawne parcele o podanych powyżej numerach odpowiadają działce nr [...] o powierzchni [...]m2 ark. mapy 17 zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Skarbu Państwa. Na podstawie oględzin organ ustalił, że działka nr [...] jest zabudowana budynkiem dwukondygnacyjnym, w którym mieści się Muzeum "A" Oddział Muzeum "B" w P. Części tego budynku wykraczają poza teren przedmiotowej działki i znajdują się na działkach nr [...] i [...]. W szczycie budynku od strony ul. [...] znajduje się toaleta miejska. Przed budynkiem od strony ul. [...] oraz od strony ul. [...] teren jest wybrukowany.

Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...].1955 r. Nr [...] orzeczono wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 1 art.10 i art. 21 dekretu z 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. nr 4 poz. 31). W uzasadnieniu decyzji podano jedynie, że nieruchomości są niezbędne do realizacji narodowych planów gospodarczych, a ponieważ starania Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w P. o nabycie tych nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna nie dały rezultatu należało stosownie do wniosku orzec wywłaszczenie. Treść tego orzeczenia nie precyzuje w sposób konkretny celu wywłaszczenia dlatego organ orzekający dla dokładnego ustalenia tego celu odwołał się do dokumentacji poprzedzającej wydanie decyzji wywłaszczeniowej.

W piśmie z [...].11.1954 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej do Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych wyraża zgodę na wstępną lokalizację szczegółową na budownictwo usługowo - handlowe. W piśmie z [...].12.1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego kierowanym do Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych powołując się na art. 5 ust. 2 dekretu określa, że są to nieruchomości niezbędne na cele budownictwa społeczno-usługowego. W grudnia 1954 r. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P. składa wniosek inwestycyjny Nr [...] o zezwolenie na nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, który dotyczy budowy P.-S. podając, że opisane nieruchomości są niezbędne pod budowę domów mieszkalnych. Następnie Pełnomocnik Ministra Budownictwa Miast i Osiedli pismem z dnia [...].1955 r. na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 dekretu zezwala tejże dyrekcji na zgłoszenie wniosku o nabycie nieruchomości. Dnia [...].01.1955 r. Powiatowa Komisja Planowania Gospodarczego zezwala Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie pod budowę domów mieszkalnych spornych nieruchomości. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P. pismem z dnia [...].01.1955 r. poinformowała W.R. i M. C., że należąca do nich nieruchomość przy [...] jest niezbędna do realizacji narodowych planów gospodarczych i wezwała ich do sprzedaży w ciągu 15 dni od doręczenia pisma zgodnie z przepisami dekretu z 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Umowy takiej nie zawarto i Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych pismem z dnia [...].04.1955 r. nr [...] wniosła o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

Miejski Zarząd Architektoniczno-Budowlany Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. zaświadczeniem lokalizacyjnym z dnia [...].11.1954 r. wyraził zgodę na wstępną lokalizację szczegółową na budownictwo usługowo-handlowe na parcelach obejmujących obecną działkę [...].

Analiza map - plansz operacyjnych z lat 1953 i 1955 oraz z lat 1955 - 1960 teren spornej nieruchomości określono jako "teren urządz. użyt. publ." Z map tych wynika, że teren działki nr [...] został zakreślony linią koloru pomarańczowego, który w legendzie został opisany jako oznaczający "teren urządz. użyt. publ." Okoliczność, że tym kolorem obwiedziono jedynie rzeczony teren, nie zaznaczając go w całości, nie oznacza, że teren wewnątrz obwódki nie był uznawany za "teren urządz. użyt. publ." W odwołaniu do ogólnej wiedzy i praktyki przy sporządzaniu tego typu map podano, że dla zachowania odpowiedniej przejrzystości teren zabudowany licznymi budynkami nie jest wypełniany kolorem w całości, a jedynie zaznaczony obwódką.

Prace budowlane na wywłaszczonej nieruchomości prowadzono w okresie od [...].1959 r. do [...].1962 r. W protokole z [...].1962 r. przekazano do użytku i eksploatacji inwestycję o nazwie budynek socjalno - usługowy "[...]" (Pomieszczenia Muzeum "B" - Oddz. "A" i Szalety). Z treści tego protokołu wynika, że Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w P. w dniu [...].1959 r. zleciła budowę tego obiektu Przedsiębiorstwu "C". Protokołem z [...].1962 r. przekazano budynek socjalno-usługowy "[...]" Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Wydziałowi Kultury - Dyrektorowi Muzeum Narodowego w P. jako użytkownikowi.

Organ administracji zacytował treść art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.), który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 tej ustawy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 cyt. ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jeżeli:

1. pomimo upływu 7 lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2. utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Ustęp 2 art. 137 cyt. ustawy stanowi, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Dokonując analizy zgromadzonego i przedstawionego całego materiału dowodowego w powiązaniu z cytowanymi przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami organ orzekający uznał, że cel dla którego nieruchomość została wywłaszczona został osiągnięty. W sprawie nie istnieje żadna z przesłanek zbędności z art. 137 cyt. ustawy, która uprawniałaby do zwrotu nieruchomości. Organ wskazał, że celem wywłaszczenia było utworzenie terenów urządzenia użyteczności publicznej. Prace rozpoczęto przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna i cel ten został zrealizowany.

Skargę na decyzję Wojewody w imieniu spadkobierców właścicieli wywłaszczonej nieruchomości złożyła ich pełnomocnik. Skarżący domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...]r. Zarzuca naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46 poz. 543 ze zm.) przez dokonanie oceny zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej w oparciu o dokumenty nie wskazujące celu wywłaszczenia i nie stanowiące podstawy wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w trybie dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i nieprawidłowe przyjęcie, że nie istnieje żadna z przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości. Zarzucono także naruszenie art. 7 kpa, 77 § 1 kpa i art. 80 kpa przez dowolne oraz sprzeczne z treścią materiału dowodowego ustalenia dotyczące celu, dla którego wywłaszczono nieruchomość oraz art. 107 § 3 kpa w związku z art. 140 kpa przez nie wskazanie przyczyn dla których odmówiono mocy dowodowej dokumentem określającym w myśl przepisu dekretu z 26.04.1949 r. celu wywłaszczenia. W uzasadnieniu skargi położono akcent na wniosek z [...]1954 r. Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych, gdzie wskazano jako cel nabycia nieruchomości budowę domów mieszkalnych. Ten cel też wpisano w piśmie Departamentu Inwestycji z [...].01.1955 r., podkreślono także, iż zgoda pełnomocnika Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z [...].01.1955 r. stwierdza, że nieruchomości są niezbędne dla realizacji budownictwa mieszkaniowego przewidzianego w planie inwestycyjnym na rok 1955, a Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w dniu [...].01.1955 r. zezwolił na nabycie nieruchomości z przeznaczeniem pod budowę domów mieszkalnych. Decyzja ta stanowiła podstawę do wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości. We wniosku z [...].04.1955 r. stwierdzono zaś, że wymienione nieruchomości stanowią teren przeznaczony na cele budownictwa mieszkaniowego. W ocenie skarżącej powyższe wskazuje, że celem wywłaszczenia była budowa domów mieszkalnych. Skarżąca zarzuca, że nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego, że dokumentami określającymi cel dla którego nieruchomości zostały wywłaszczone, były zaświadczenie w sprawie wyrażenia zgody na lokalizację szczegółową oraz opinia Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego. Powołując się na art. 7 kpa, 77 § 1 kpa i 80 kpa zdaniem skarżącej dokonano błędnych ustaleń w przedmiocie celu, dla którego nieruchomość została wywłaszczona.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji twierdząc, że zarzuty zawarte w skardze stanowią polemikę z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Warunkiem wstępnym dla oceny poprawności ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji jest udzielenie odpowiedzi, czy zarzuty skarżącej związane z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 kpa mają uzasadnienie. Naczelną zasadą postępowania, która ma decydujący wpływ na ukształtowanie całego postępowania jest zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą aby w ten sposób stworzyć rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa. Obowiązkiem więc organu jest określenie z urzędu jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Kierując się normą prawa materialnego organ ocenia jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody dla udowodnienia tych faktów są potrzebne. Organ administracji zobowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego. Z art. 7 i 77 § 1 kpa wynika, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego ciąży na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. W niniejszej sprawie gromadzenie dowodów w postaci dokumentów odłożonych w Archiwum Akt Nowych w W., a związanych z odbudową [...] w P. po zniszczeniach II wojny światowej z urzędu zarówno prowadził w imieniu Prezydenta Miasta jako organu I instancji Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego w P. jak i uzupełniająco w trybie art. 136 kpa przeprowadził organ II instancji - Wojewoda. W niniejszej sprawie w sposób wyczerpujący zostały zebrane wszystkie zachowane archiwalne dokumenty pozwalające w sposób precyzyjny ustalić okoliczności faktyczne, konieczne dla ustalenia stanu faktycznego. Nie ma racji skarżąca twierdząc, że w tym zakresie doszło do naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a Wojewoda słusznie podjął czynności w kierunku precyzyjnego ustalenia celu wywłaszczenia i sięgnął do dokumentacji, która zgodnie z przepisami dekretu dnia 26.04.1949 r. winna zostać zgromadzona przed wydaniem decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. W niniejszym postępowania ustalono, że wszystkie etapy postępowania wywłaszczeniowego zostały przeprowadzone. Decyzja wywłaszczeniowa na tyle ogólnie określiła cel wywłaszczenia, że użyto sformułowania w uzasadnieniu "dla realizacji narodowych planów gospodarczych". W ówczesnym stanie prawnym w czasie obowiązywania dekretu z 26.04.1949 r. nie możliwe było wyinterpretować ani dokładnie określić treści pojęcia "narodowy plan gospodarczy". To ogólne pojęcie - w postępowaniu wywłaszczeniowym - było wykorzystywane dla nabycia nieruchomości zaspakających wszystkie potrzeby ówczesnego Państwa, w tym także związane z koniecznością odbudowy po zniszczeniach wojennych. Zarzuty skarżącej, że tym narodowym planem w tym konkretnym przypadku była budowa domów mieszkalnych jest nieuprawniona i poczyniona wybiórczo tylko na niektórych zapisach. W ocenie Sądu Administracyjnego organ orzekający przeprowadził bardzo rzetelne i wszechstronne postępowanie dowodowe. Ze zgromadzonych wszystkich dokumentów, organ wyciągnął prawidłowy wniosek, że celem wywłaszczenia było utworzenie terenów urządzenia użyteczności publicznej. W sposób nie budzący wątpliwości wskazują na to mapy - plansz operacyjnych z lat 1953-1955 i lat 1955-1960, w których sporny teren określono jako teren urządzeń użyteczności publicznej. Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych realizowała ten cel zlecając w dniu [...].04.1959 r. Przedsiębiorstwu "C" budowę budynku socjalno-usługowego. Dla udokumentowania dokonania prawidłowej interpretacji zapisów mapy i planów należy odwołać się do notatki służbowej sporządzonej w dniu [...]r. przez upoważnionego pracownika Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego w P. Wynika z niej, że na podstawie analizy uzyskanych kolorowych zdjęć planów zagospodarowania przestrzennego P. plansza operacyjna etap 1953-1955 i etap 1955-1960 oraz oględzin nieruchomości zaznaczonych na tych planach w taki sam sposób jak działka nr [...] (dawne parcele nr [...],[...],[...],[...] i [...]) ustalono, że na nieruchomościach tych zrealizowano następujące obiekty użyteczności publicznej:

1. Budynek Muzeum "B" w P. oraz zabytkowy kompleks zamkowy [...],

2. Budynek "D" (Urząd Miasta - Urząd [...]),

3. Budynek, w którym mieszczą się:

- Polski Komitet Pomocy Społecznej – Zarząd Dzielnicowy P., Dzielnicowy Dom Pomocy Społecznej nr [...]

- Polski Związek Głuchych

4. Pałac [...]- siedziba Muzeum "E"

5. Szkoła "F" w P.

Dokonane ustalenia wskazują, że nieruchomości oznaczone na planach zagospodarowania przestrzennego obwódką w kolorze "łososiowym" (kolor ten zgodnie z legendą oznacza "tereny urządz. użyt. publ." przeznaczone były pod budownictwo użyteczności publicznej - vide: k. 161-166 tom II akt admin. Zarzut skarżącej, że organ administracji w sposób dowolny oraz sprzeczny z treścią materiału dowodowego dokonał ustaleń celu, dla którego wywłaszczono nieruchomość, jest nietrafny. Zgodnie bowiem z art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i to na materiale dowodowym zebranym przez organ. Skarżący brali czynny udział w toku postępowania administracyjnego i zostali zapoznani z wszystkimi zebranymi dokumentami. Nie przedstawili przeciwstawnych dowodów pozwalających dokonać odmiennej oceny celu wywłaszczenia. Eksponowane w skardze dokumenty zostały uwzględnione przez organ administracji, a w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja, aby tym dowodom odmówiono wiarygodności. Istota sprowadza się do tego, że zadaniem organu I instancji było rozważenie wszystkich dokumentów obrazujących proces związany z wywłaszczeniem spornych nieruchomości w trybie dekretu z 26.04.1949 r. Artykuł 1 cyt. dekretu stanowi, że nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Jak wskazano wyżej w uzasadnieniu należało w drodze postępowania administracyjnego skonkretyzować pojęcie realizacji narodowych planów gospodarczych. Konkretyzacja tego pojęcia pozwoliła organowi prawidłowo ustalić, że wywłaszczenia nieruchomości dokonano na cele urządzenia użyteczności publicznej. Powyższy cel został zrealizowany w całości i wobec tego skarga jako nieuzasadniona i opierająca się na nieuzasadnionej odmiennej i wybiórczej interpretacji niektórych tylko dokumentów nie może być uwzględniona.

Biorąc powyższe pod rozwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.

/-/ E.Brychcy /-/ A.Zieliński /-/ B.Kamieńska

MK