Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 303/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 47
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy T. z [...] października 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , dalej "SKO" na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 138 § 2a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej "kpa" w związku z art. 17 ust. 1, ust. 1b i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), dalej "ustawa", po rozpatrzeniu odwołania A. P., dalej "Skarżącej" od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy [...] przez Inspektora ds. świadczeń rodzinnych, alimentacyjnych i wychowawczych Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] października r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. D., utrzymało ją w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Wskazaną powyżej decyzją organ I instancji orzekł o odmowie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. D. wskazując, że nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych dot. daty powstania niepełnosprawności. Organ wydając rozstrzygnięcie uwzględnił również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazując, że - w ocenie organu - wyrok ten nie zmienia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w sprawie opieki nad osobami niepełnosprawnymi, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 i 25 roku życia. Zdaniem organu ww. wyrok TK wskazuje konieczność podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań przez ustawodawcę w sprawie zmiany prawa w tej kwestii. Na marginesie wskazano, że podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego osoba wymagająca opieki przebywała pod opieką wynajętej opiekunki, tym samym skarżąca nie sprawowała całodobowej opieki.

Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie przewidzianym do dokonania tej czynności, Pani A. P. złożyła odwołanie, w którym nie zgadzała się z rozstrzygnięciem organu I instancji, jednocześnie uznając je za krzywdzące. Rozpoznając odwołanie SKO jako podstawę prawną powołało art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W światłe art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie (ust. 3 cytowanego artykułu w związku z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020) Natomiast od 1 stycznia 2021 r. zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 4 listopada 2020 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca w dniu 19 sierpnia 2020 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. D., ur. [...] lipca 1934 r. Skarżąca oświadczyła, że z dniem 31 lipca 2020 r. zamknęła działalność gospodarczą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną i ubezwłasnowolnioną matką - do oświadczenia załączono dokument potwierdzający zamknięcie działalności gospodarczej. Zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 8 lipca 2019 r. nr [...] Pani H. D. od dnia 13 czerwca 2019 r. na stałe posiada znaczny stopień niepełnosprawności - wskazano również, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W dniu 8 października 2020 r. pracownik socjalny OPS w [...] przeprowadził u skarżącej rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego stwierdzono, że H. D. nie przebywała w domu, zaś opiekę nad nią sprawowała opiekunka, gdyż Skarżąca w dniach 2-6 października 2020 r. poleciała do Anglii na pogrzeb. Po powrocie Skarżąca "przedłużyła" pobyt matki u opiekunki do dnia 9 października 2020 r., gdyż chciała wykonać prace porządkowe na podwórku (posesji). Niemniej skarżąca przekazała opiekunce plan dnia dot. pory przyjmowania posiłków, jak również zakupiła produkty na posiłki. Koszt opiekunki został pokryty ze świadczenia emerytalnego matki. Skarżąca - niezależnie od powyższego - oświadczyła, że sprawuje nad matką całodobową opiekę, m.in. robi zakupy, myje, ubiera, pielęgnuje, przygotowuje posiłki.

Wobec powyższego organ decyzją z dnia [...] października r. nr [...] odmówił Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tyt. rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką wskazując, że nie zostało spełnione kryterium momentu powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. Ib ustawy).

Odnosząc się do niespełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. kryterium momentu powstania niepełnosprawności Kolegium zauważyło że zaprezentowana przez organ w tej sprawie wykładnia powyższych przepisów uwzględnia bowiem błędny wpływ wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 na obowiązujący stan prawny. Ww. wyrokiem Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten jest tzw. wyrokiem zakresowym, na co wskazuje użycie zwrotu "w zakresie, w jakim różnicuje", którego skutkiem jest zmiana zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie treści w nim ujętej. Wyrok ten nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu. Powoduje jednak, konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, a to zgodnie z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika zasada bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jak i organy administracji publicznej, a oparcie rozstrzygnięcie w sprawie na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnianie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne. Dlatego data powstania niepełnosprawności nie ma w tym wypadku wpływu na możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dlatego, że Trybunał Konstytucyjny uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (jak w niniejszym przypadku), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1.b ustawy.

Powyższe prowadzi do stwierdzenia, iż organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym, ma obowiązek zbadać, czy ubiegająca się o świadczenie osoba spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W ocenie Kolegium fakt, iż niepełnosprawność matki Skarżącej powstała najprawdopodobniej (nie ustalono od kiedy istnieje niepełnosprawność) po ukończeniu odpowiednio 18-go i 25-go roku życia nie może stanowić podstawy do odmowy przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego.

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może zostać przyznane osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W przedmiotowej sprawie - wbrew zapewnieniom skarżącej, że opieka jest sprawowana 24 godziny na dobę - Pani H. D. w okresie od 2.10.2020 r. do 9.10.2020 r. pozostawała pod opieką wynajętej opiekunki, gdyż - jak wyjaśnia skarżąca - w dniach 2-6.10.2020 r. poleciała do Anglii na pogrzeb, zaś w dniach 7-9.10.2020 r. wykonywała prace porządkowe na posesji. Kolegium jest skłonne przyjąć, że pogrzeb osoby bliskiej jest okolicznością wyjątkową, która co do zasady, może uzasadniać pozostawienie (na czas pochówku) osoby, nad którą sprawuje się opiekę pod opieką osoby trzeciej (opiekunki). Niemniej, skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego, że wyjazd do innego kraju (Anglii) był związany z uroczystościami pogrzebowymi. Toteż niewykluczone, że wyjazd miał na celu odwiedziny znajomych/rodziny, bądź zamknięcie wszelkich spraw związanych z wcześniejszym pobytem w tym kraju i prowadzoną w nim działalnością gospodarczą. Ponadto, konieczność wykonania prac porządkowych na posesji nie może stanowić okoliczności uzasadniającej kilkudniowe zaprzestanie sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą. Kolegium zauważa, że wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki, zaś rozróżnienie przez ustawodawcę tych dwóch pojęć wskazuje, że opieka ta nie musi być sprawowane nieustannie (przez 24 godziny na dobę) bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia. Niemniej mowa tu o osobistej opiece, która jest sprawowana codziennie w sposób uniemożliwiający podjęcie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

Reasumując, Kolegium stwierdziło, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką H. D. z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium nie kwestionuje faktu, że H. D. jest osobą niepełnosprawną, wymagającą pomocy w codziennym funkcjonowaniu. Jednakże, w ocenie Składu orzekającego, opieka skarżącej nad jej matką jest sprawowana sporadycznie, co uniemożliwia przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Poza tym Skarżąca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha (dowód: zaświadczenia Wójta Gminy [...] z dnia 19.08.2020 r. nr UG.FN.3140.149.2020). Zgodnie z art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenie te przysługuje odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, jak również małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie przedłożyła rzeczonego oświadczenia, jak również zaniechała wypełnienia części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co poddaje pod wątpliwość okoliczność faktycznego zaprzestania prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego i pracy w tymże gospodarstwie, tym bardziej, że w dniach 7-9.10.2020 r. skarżąca (jak sama informuje) wykonywała prace porządkowe na posesji (niewykluczone, że prace były związane z posiadanym gospodarstwem). Wprawdzie Kolegium, stosownie do art. 64 § 2 Kpa posiadało możliwość wystąpienia do skarżącej w celu uzupełnienia powyższego braku, niemniej jego uzupełnienie nie miałoby wpływy na wynik rozstrzygnięcia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła Skarżąca zarzucając naruszenie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyroku TK w sprawie K 38/13, a tym samym art. 2 i 32 Konstytucji RP i wnosząc o uchylenie decyzji w całości i przekazanie do ponownego rozpatrzenia z uwzględnieniem obowiązującego prawa wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytuł u opieki nad matką, H. D..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. Nr 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 28), dalej jako: "ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy ppsa przy czym stosownie do art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Sąd w pełni podziela wywody SKO o zasadności przyjęcia, że data powstanie niepełnosprawności nie ma w tym wypadku wpływu na możliwość przyznania świadczenia, bez potrzeby ich powtarzania.

Kwestią która jest natomiast istotna jest ocena czy skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy tj. czy sprawuje stałą i długoterminową opiekę nad matką. Na tę okoliczność organ przeprowadził wywiad rodzinny ze skarżącą i na jego podstawie uznał, że przesłanka ta nie została spełniona ponieważ skarżąca wyjechała na kilka dni (4) na pogrzeb do Anglii pozostawiając matkę pod opieką opiekunki (nie w domu matki) a następnie po powrocie przedłużyła ten pobyt o 2 dni żeby wykonać prace na podwórku.

W ocenie Sądu decyzje zapadły z naruszeniem art. 7, 80, 77 § 1, 80, 11 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Świadczenie pielęgnacyjne ma zapewnić osobie niepełnosprawnej możliwość sprawowania nad nią opieki w sposób nieprzerwany gdyż sama nie jest w stanie zadbać o swe interesy. Świadczenie to ma też zrekompensować osobie która sprawuje opiekę nad taką osobą fakt wycofania się z życia zawodowego. Warunkiem przyznania takiego świadczenia jest bowiem rezygnacja z dotychczasowej pracy.

Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1 tiret ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie przysługuje "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wyniki z dokumentów w postaci pisma z [...] –urzędu podatkowego i Celnego w Anglii skarżąca zamknęła firmę w Anglii 31 lipca 2020 r.

Organ wskazał jednak, że Skarżąca ma gospodarstwo rolne którego się nie wyzbyła, co oznacza, że prowadzi działalność rolniczą.

W ocenie Sądu te twierdzenia nie zostały w sposób przekonujący udowodnione. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi tego gospodarstwa a organ w ogóle nie zwrócił uwag na jej oświadczenie. Nie wyjaśnił w sposób należyty co dzieje się z tym gospodarstwem, czy przynosi dochód, czy być może jest wydzierżawione – co oznaczałoby że dochody z tego gospodarstwa nie stanowią dochodu skarżącej i to nie ona prowadzi to gospodarstwo. Zdaniem Sądu, nie ma na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych powodu aby zmuszać osobę opiekującą się osobą niepełnosprawną do wyzbycia się majątku – a tak, jak się wydaje sugeruje organ. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 ustawy wskazuje, że chodzi o rezygnację z pracy o charakterze zarobkowym. Świadczy o tym użyte sformułowanie " rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Kryterium dochodowe ma tu zatem istotne znaczenie. Prowadzenie przydomowego ogródka nawet o dużej powierzchni nie jest wystarczające do uznania, że wyżej przywołany warunek nie został spełniony i ile praca ta nie stanowi dochodu osoby opiekującej się osobą niepełnosprawną.

Po drugie organ nie zebrał wystarczających dowodów pozwalających na prawidłową ocenę spełniania przesłanki stałości i długotrwałości opieki. Ponieważ ustawodawca nie zdefiniował w ustawie tych pojęć należy odnieść je do powszechnego ich rozumienia. Pod pojęciem stałości należy rozumieć sytuację w której opiekun pozostaje w dyspozycji swego podopiecznego jednakże nie należy tego rozumieć jako pozostawania przy podopiecznym przez 24 godziny na dobę. . Opieka musi być adekwatna do potrzeb i stała w sensie trwałości a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie. Nie może w żadnym razie oznaczać, że osoba opiekuna ma obowiązek "bycia" z podopiecznym przez 24 godziny na dobę. Na gruncie ustawy mamy bowiem do czynienia z dwoma dobrami chronionymi prawem. Z jednej strony prawem podopiecznego do godnego życia i tu przy pomocy osoby, która się nią opiekuje a z drugiej strony takie samo prawo opiekuna w powiązaniu z prawa do rekompensowania niemożności wykonywania pracy zawodowej, prawem do wypoczynku czy prawem do nauki. Otrzymywanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może więc pozbawiać opiekuna życia osobistego. Konieczna jest w tym wypadku równowaga pomiędzy obowiązkami opiekuna a życiem prywatnym opiekuna. Konstytucja R.P w art. 47 gwarantuje każdemu obywatelowi ochronę życia prywatnego i rodzinnego i prawo decydowania o swoim życiu osobistym. Oznacza to, że brak jest podstaw prawnych aby w ramach przyznanego ze środków publicznych świadczenia pielęgnacyjnego opiekun musiał z tych praw rezygnować lub drastycznie je ograniczać. Taka wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach pozostawałaby w sprzeczności z art. 47 Konstytucji R.P. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniona jest taka prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 1, która z jednej strony gwarantuje podopiecznemu nieprzerwaną, stałą opiekę a z drugiej strony umożliwia opiekunowi zachowanie prawa do życia osobistego i rodzinnego. Oba wskazane dobra mają taką samą wartość, co oznacza że musi zostać zachowana pomiędzy nimi równowaga. Inne rozumienie tych przepisów prowadziłoby do sytuacji w której opiekun pozbawiony byłby faktycznie możliwości prowadzenia własnego życia osobistego gdyż musiałby nieprzerwanie przez 24 godziny na dobę pozostawać w ciągłej dyspozycji podopiecznego.

Odnosząc te wywody do stanu faktycznego ustalonego przez organ w niniejszej sprawie po pierwsze opiekun ma prawo do uczestniczenia w pogrzebie innej bliskiej mu osoby i może w ramach sprawowania opieki powierzyć ją na krótkotrwały czas innej osobie która będzie w stanie jej sprostać o ile wyda stosowne dyspozycje osobie opiekującej się co do sposobu i zakresu opieki. Po drugie ma prawo, pod takimi samym warunkami, wykonywania innych czynności nie związanych z opieką nad osobą niepełnosprawną o ile nie mają one charakteru ciągłego a sporadyczny.

Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany po pierwsze do ustalenia jakie są potrzeby osoby niepełnosprawnej a następnie czy skarżąca świadczy tę opiekę nieprzerwanie i trwale. W tym celu powinien przesłuchać Skarżącą, po uprzedzeniu jej o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (w warunkach pandemii możliwe jest także odebranie od niej oświadczenia w takich samych warunkach po uprzednim sformułowaniu pytań istotnych dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia). Konieczne będzie też ustalenie czy Skarżąca osiąga dochód z prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy jej życie rodzinne nie ma negatywnego wpływu na sposób i ciągłość i trwałość prowadzenia opieki i nie powoduje zaniedbywania matki w aspekcie jej niezbędnych potrzeb. W tym celu organ powinien pogłębić wywiad np. poprzez uzyskanie informacji od sąsiadów czy innych osób które mają wiedzę na temat życia matki i córki. Obowiązki organu wynikające z konieczności prawidłowego zebrania dowodów i jego oceny (art. 77 § 1 kpa)nie wykluczają w tym zakresie aktywności Skarżącej która może składać wnioski dowodowe na okoliczności istotne w sprawie. Organ zobowiąże także Skarżącą do prawidłowego wypełnienia wniosku w pkt dt. pracy w gospodarstwie rolnym i dochodów jakie przynosi o ile rzeczywiście ma to miejsce.

Dopiero prawidłowo zebrany materiał dowodowy może stanowić podstawę do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i dokonania jego subsumpcji pod normę art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd stwierdza, że organ w ogóle nie zajmował się kwestią zbiegu świadczeń (art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach) Wadliwe zebrany materiał dowodowy nie pozwala na ocenę zasadności naruszenia przepisów Konstytucji.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1pkt 1c i 135 ppsa sąd orzekł jak w wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid -19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U: 2020, poz. 1842), p. także uchwała składu 7 Sędziów NSA z 30 listopada 2020 II OPS 6/19). Poza tym zarządzeniem Prezesa WSA w Warszawie nr 21 z 16 października 2020 r. związku z objęciem Warszawy strefą czerwoną wstrzymano orzekanie na posiedzeniach jawnych i przyjęto zasadę orzekania na posiedzeniach niejawnych a sprawy wyznaczone na rozprawy skierowano do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych (komunikat na stronie internetowej WSA w Warszawie).