Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 774/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2006-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145§1 pkt 1 lit. "c"
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: brak jest ustawowej podstawy, która stanowiłaby, że dowodem represji mogą być tylko dokumenty, a zeznania świadków jedynie wówczas, gdy zostały poparte odpowiednimi dokumentami - art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 ze zm.).

TEZY

brak jest ustawowej podstawy, która stanowiłaby, że dowodem represji mogą być tylko dokumenty, a zeznania świadków jedynie wówczas, gdy zostały poparte odpowiednimi dokumentami - art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (DZ.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 ze zm.).


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi K.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej oraz umieszczenia w obozie pracy 1, uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku, 3. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego K.L. kwotę 340 (słownie trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Skarżący K.L. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie mu świadczenia pieniężnego z ustawy

z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.). Stwierdził, że w okresie od 15 stycznia 1940r. do 30 stycznia 1945r. świadczył pracę przymusową w niemieckim gospodarstwie rolnym w C., powiat Gniezna, przy czym w okresie od 10 kwietnia 1944r. do 23 stycznia 1945r. był wywieziony do obozu pracy w Swarzędzu koło Poznania i zatrudniony był przy kopaniu rowów przeciwczołgowych.

Decyzją z dnia [...] lutego 2005r. Nr [...] organ orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego uznając, że nie miało miejsca wywiezienie (deportacja) skarżącego poza terytorium państwa polskiego, co jest warunkiem przyznania świadczenia

z ustawy z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że organ pominął rozważenie kwestii przyznania świadczenia z tytułu wywiezienia do obozu pracy

w Swarzędzu w okresie od kwietnia 1944r. do stycznia 1945r. Do wniosku dołączył oświadczenie świadka, z którym przebywał w obozie pracy oraz opisał warunki pobytu

w obozie pracy i wykonywaną pracę.

Organ ponownie rozpoznając sprawę wystąpił do archiwum państwowego

o informację o istnieniu obozu pracy w Swarzędzu w okresie okupacji niemieckiej i o pobycie w nim skarżącego, a po uzyskaniu informacji decyzją z dnia [...] czerwca 2005r.

Nr [...] orzekł o utrzymaniu w mocy wcześniejszej decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ raz jeszcze stwierdził, że miejscowość C koło Gniezna, gdzie skarżący pracował u Niemca w gospodarstwie rolnym w okresie okupacji, leżała na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939r. a zatem brak było warunku deportacji na teren III Rzeszy, o którym to warunku mowa w ustawie z 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn.zm.).

Odnośnie pobytu w obozie pracy w Swarzędzu organ wskazał, że Archiwum Państwowe w Poznaniu nie potwierdziło represji doznanych przez stronę, ponieważ w zasobie muzeum nie odnaleziono materiałów archiwalnych dotyczących działania obozu pracy

w Swarzędzu. Oświadczenia świadków W.G. i brata skarżącego – B.L. też nie zostały poparte dokumentami wskazującymi ich pobyt w obozie pracy w Swarzędzu. Stąd odmowa przyznania świadczenia jako nieudowodnionego przez stronę.

W skardze na tę decyzję wywiedzionej do sądu administracyjnego K.L. podniósł zarzut naruszenia art. 2 pkt 2 "a" i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r.

o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn. zm.). w zw. z art. 75 §1 kpa poprzez błędne pominięcie jako dowodu w sprawie zeznań świadków. Skarżący w uzasadnieniu skargi stwierdził, że organ nie ocenił dowodów z zeznań świadków oraz że dowody te maja równą moc dowodową z dokumentami zgodnie z przepisami kpa. Podniósł, że istnienie obozu pracy w Swarzędzu jest faktem niezaprzeczalnym, bo informacja o nim znajduje się

w "Informatorze encyklopedycznym. Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945" – kopię stosownej strony którego to informatora, skarżący uzyskał z Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Skarżący wskazał na trudności w dotarciu do dokumentów z okresu okupacji i wniósł o przyznanie mu świadczenia na podstawie zeznań świadków.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić bowiem zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem

przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu zasadny jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przez organ art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę

i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) w zw. z art. 75 §1 kpa.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie rozpoznając sprawę orzekł o utrzymaniu w mocy wcześniejszej decyzji o odmowie przyznania K.L. świadczenia pieniężnego. Rozstrzygnięcie swoje wydał w oparciu o informację z Archiwum Państwowego w Poznaniu oraz informacje wynikające

z akt osobowych skarżącego znajdujących się w organie emerytalno- rentowym, jednocześnie organ odmówił mocy dowodowej oświadczeniom świadków W.G. i brata skarżącego – B.L. z uwagi na to, że nie zostały one poparte dokumentami wskazującymi na ich pobyt w obozie pracy w Swarzędzu.

W tym miejscu podnieść należy, że zgodnie z treścią art. 75§1 kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne

z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W świetle powyższego należy uznać, ze kodeks postępowania administracyjnego przyjmuje zasadę równej mocy dowodowej środków dowodowych, nie wprowadzając ograniczeń co do rodzaju dowodów, którym należy przyznać pierwszeństwo

w ustaleniu istnienia danego faktu. Ustalenie bez wyraźnej podstawy ustawowej, że pewne fakty mogą być udowodnione jedynie za pomocą ściśle określonych dowodów jest zatem sprzeczne z art. 75 kpa ( vide: wyrok NSA z 27 kwietnia 1992r. ,II S.A. 1838/91, ONSA 1992, Nr 2, poz. 45).

W przedmiotowej sprawie brak jest ustawowej podstawy, która stanowiłaby, że dowodem represji mogą być tylko dokumenty, a zeznania świadków jedynie wówczas, gdy zostały poparte odpowiednimi dokumentami. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ust. 1 ustawy

z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996r., Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) uprawnienie do świadczenia przyznawane jest na podstawie dowodów potwierdzających rodzaj i okres represji, przy czym zgodnie z upoważnieniem ustawowym zawartym w §3 art. 4 w/w ustawy, Minister Pracy i Polityki Społecznej w dniu 29 grudnia 1999r. wydał rozporządzenie w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowy tryb postępowania przy składaniu

i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę

i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Z treści §3 w/w rozporządzenia wynika, że w przypadku stwierdzenia braku możliwości przedstawienia przez wnioskodawcę dokumentów lub innych dowodów określonych §2 ust. 1-3 ( tj. dokumentów wystawionych przez Międzynarodowe Biuro Poszukiwań w B.A., Międzynarodowy czerwony Krzyż i jego agendy w poszczególnych państwach oraz Instytut pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu) dowodami w sprawie mogą być również oświadczenia co najmniej dwóch świadków. Mało tego w §4 rozporządzenia mowa jest

o tym, że w uzasadnionych przypadkach, gdy brak jest możliwości udokumentowania doznanej represji dowodami z dokumentów lub oświadczeniami świadków, dowodem może być również oświadczenie wnioskodawcy lub protokół z jego przesłuchania.

Co prawda w ust. 3 §3 w/w rozporządzenia mowa jest o tym, że świadkowie powinni przedstawić dokumenty potwierdzające ich osobisty udział w zdarzeniach będących przedmiotem oświadczenia, niemniej jednak nieprzedstawienie dokumentów przez świadków nie pozbawia mocy dowodowej ich oświadczeń, albowiem przepis stanowi jedynie

o powinności a nie obowiązku ( tak też wyrok NSA z 8 marca 2002r. V S.A. 1865/01, LEX nr 141226).

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych niezasadnie zróżnicował środki dowodowe i odmówił mocy dowodowej oświadczeniom złożonym przez świadków. Rozpoznając ponownie sprawę organ, działając zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, powinien dokonać oceny zeznań świadków w konfrontacji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Nadto powinien rozważyć czy nie jest zasadne odebranie oświadczenia od wnioskodawcy, czy też jego przesłuchanie ( art. 86 kpa oraz §4 rozporządzenia).

Na marginesie nadmienić należy, że w ocenie Sądu organ nie dokonał wnikliwej oceny dokumentów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia odmawiającego przyznania świadczenia pieniężnego skarżącemu. Nie wynika z nich bowiem jednoznacznie, że K.L. nie przebywał o obozie pracy w Swarzędzu w okresie od kwietnia 1944 do stycznia 1945r. Z treści pisma z Archiwum Państwowego w Poznaniu wynika jedynie, że w zasobach archiwum nie znaleziono materiałów dotyczących okresu działania i podległości obozu pracy w Swarzędzu. Powyższe zatem nie stanowi informacji o tym, że skarżący nie przebywał w obozie, tym bardziej, że sam fakt istnienia tego obozu pozostaje w sprawie okolicznością bezsporną.

Sąd uznając, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 75 Kodeks postępowania administracyjnego na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się wyroku , a także orzeczenie o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego – art. 152 i art. 200 w zw. z art. 210 § 1 ustawy – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.