Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 111/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: art. 7,  art. 9,  art. 10 par. 1,  art. 7, art. 77,80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sędziowie Sędzia WSA Anna Moskała, Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, , Protokolant Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.), art. 10 ust. 1 i 2 oraz i art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1438.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. nr [...] z dnia [...] r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego W. K. (dalej też jako skarżący) w łącznej wysokości [...] zł.

Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym;

Decyzją nr [...] z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał K.K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał K.K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączną kwotę [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. przyznał K. K. płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na łączna kwotę w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. został poinformowany o zgonie K. K., w związku z czym zwrócił się do Urzędu Gminy w O. z prośbą o wydanie odpisu skróconego aktu zgonu K. K. Na podstawie skróconego aktu zgonu nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. stwierdził, że K. K. zmarła [...] r.

W wyniku postępowania toczącego się przed Prokuraturą Rejonową w O. ustalono, że mąż beneficjentki W. K. złożył w latach 2011-2012 wnioski o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w których jako podmiot wnioskujący wskazana została zmarła K. K. oraz pobierał płatności z rachunku bankowego jaki został podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

W następstwie uzyskanej informacji o śmierci beneficjentki płatności rolnej stwierdzono, że decyzje z dnia: [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego K. K. nie mogły zostać skutecznie doręczone wnioskodawczyni z powodu jej śmierci. Konsekwencją tego było umorzenie w dniu [...] r. decyzją nr [...], decyzją nr [...] oraz decyzją nr [...] wydanymi przez Kierownika Biura Powiatowego w O. postępowań w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2010-2012. Ze względu na brak strony postępowania w/w decyzje zostały wydane i złożone do akt sprawy.

Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. ustalił W. K. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wypłaconych na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] r., decyzji nr [...] z dnia [...] r. oraz decyzji nr [...] z dnia [...] r w łącznej wysokości [...] zł, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zalęgłości podatkowych naliczane od dnia następującego po upływie terminu 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR we W. decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na konieczność ponownej weryfikacji sprawy w kontekście zastosowania art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. decyzją nr [...] z dnia [...] r. ustalił W. K. kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości [...] zł.

Dyrektor OR ARiMR we W. utrzymując decyzję organu pierwszej instancji przywołał treść art. 29 ustawy o Agencji i Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i wyjaśnił, że W. K. wystąpił w latach 2011-2012 z wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdzie jako podmiot wnioskujący wskazana została K. K. wraz z podaniem jej nr PESEL oraz NIP, pomimo że K. K. zmarła w dniu [...] r.

Organ odwoławczy wskazał, że płatności przyznane na podstawie decyzji administracyjnych z dnia [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. przekazane zostały na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów przez K. K. odpowiednio w dniach [...] r., [...] r. oraz [...] r.

Dyrektor OR ARiMR we W. podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Zmarły nie mógł stać się bowiem beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłej wnioskodawczyni kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowana w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej na rzecz podmiotu, niebędącego strona postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.

Organ odwoławczy wskazał na treść art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, zgodnie z którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy,- błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Organ odwoławczy stwierdził, że zasadą jest, iż płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, a tym samym przepisy ustanawiające wyjątki od tej zasady powinny być interpretowane zawężająco i wskazał, że przekazanie płatności po śmierci producenta nie można uznać za pomyłkę "właściwej władzy", ponieważ Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności rolnych za lata 2010-2012 nie posiadał informacji, że osoba wskazana we wniosku jako strona wnioskująca zmarła. Przyznanie płatności nastąpiło na podstawie danych i oświadczeń zawartych w przedmiotowym wniosku, których organ wydający decyzję nie miał podstaw podważać i kwestionować. Dyrektor wyraźnie podkreślił, że obowiązek zwrotu pobranych płatności po roku 2009 nie ma zastosowania jeżeli łącznie wystąpią przewidziane przez normodawcę okoliczności i w konsekwencji wywiódł, że przyznanie płatności za lat 2010-2012 nie wynikało z pomyłki organu, wobec czego cytowany przepis nie znajduje w przedmiotowej sprawie zastosowania.

Następnie organ zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie doszło do nienależnego pobrania środków w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, bowiem środki finansowe zostały przyznane na podstawie decyzji administracyjnej wydanej wobec osoby zmarłej (oraz nastąpiła ich wypłata), a następnie zostały pobrane przez podmiot niebędący stroną postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej.

Organ wskazał również, że w przypadku kiedy śmierć K. K. nastąpiła [...] r., W. K. jako spadkobierca gruntów rolnych zadeklarowanych we wnioskach na lata 2010-2012, mógł ubiegać się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na podstawie art. 22 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.). Nie był natomiast uprawniony do pobrania płatności wypłaconych na podstawie wniosku złożonego przez K. K.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, iż zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. Organ drugiej instancji wskazał na kwoty nienależnych płatności przez Winisława Kowalczyka za lata; 2010, 2011 i 2012 oraz wyjaśnił, że przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006. Tym samym podkreślił, że w odniesieniu do spornych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Na koniec Dyrektor OR ARiMR we W. wskazał, że art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 4 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która weszła w życie z dniem 2 kwietnia 2014 r., art. 29 ust. 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa otrzymał następujące brzmienie: "Do należności, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni".

Organ odwoławczy stwierdził, że odpowiednie zastosowanie przywołanych powyżej regulacji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności oznacza, iż w przypadku niewpłacenia wskazanej powyżej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w terminie 60 dni od daty doręczenia niniejszej decyzji, od dnia następującego po upływie ww. terminu do dnia zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, od kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności nalicza się odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Na powyższą decyzję W. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. i zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 9 k.p.a. w zw. z art. 3 ust 1 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej poprzez jego błędną wykładnię w wyniku przyjęcia, że skarżący nie spełnił obowiązków wynikających z art. 22 ww. ustawy i nie złożył w terminie 7 miesięcy wymaganych prawem dokumentów, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, które z kolei w art. i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz nakazują czuwanie nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

2) art. 3 ust 2 pkt 3 ustawy o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżący nie dopełnił obowiązków wynikających a art. 22 ww. ustawy w sytuacji gdy zgodnie z tym przepisem w postępowaniu w sprawach dotyczących płatności bezpośredniej organ administracji publicznej udziela stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania,

3) naruszenie prawa materialnego, art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, 1 a i 7 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 2 Konstytucji RP, przez błędne zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżący nienależnie pobrał środki publiczne mimo braku podstaw do takiego przyjęcia,

4) art. 7 i art. 9 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, który pozwalałby na dokładne spełniania przez skarżącego kryteriów przyznania dopłat, a poprzez to niewłaściwe załatwienie sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli i w konsekwencji uznanie przez organ, iż skarżący, jako właściciel nieruchomości gruntowych nie spełnia kryteriów przyznania dopłat,

5) art. 10 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez jego niezastosowanie i nie umożliwienie odwołującemu wypowiedzenia się co do zebranego w prawie materiału dowodowego, w sytuacji gdy zgodnie z tym przepisem organ administracji przed wydaniem decyzji zapewnia stronom czynny udział w sprawie, w tym wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów,

6) naruszenie przepisów postępowania, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. mających istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak wyczerpującego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności w szczególności, iż zarówno w chwili wydawania decyzji o dopłatach jak i w chwili obecnej skarżący był i nadal jest współwłaścicielem gruntów objętych dopłatami i spełnia wszelkie kryteria uprawniające go do uzyskania dopłat.

7) błąd w ustaleniach faktycznych w wyniku przyjęcia, że strona utraciła uprawnienie do uzyskania płatności, w związku z czym środki pieniężne zostały pobrane nienależnie, w sytuacji gdy z zaistniałego w sprawie stanu faktycznego jednoznacznie wynika, że skarżący spełniał wszelkie kryteria uprawniające go do uzyskania płatności i tym samym przekazane mu środki były należne.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania oraz domagał się zasądzenia kosztów postepowania od Dyrektora OR ARiMR we W.

W odpowiedzi na skargę Organ Odwoławczy podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy Sąd przyjął, co następuje;

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, czyli jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa procesowego i materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja może być uchylona wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując sprawę w kontekście wymienionych przesłanek Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa procesowego ani materialnego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę spornych rozstrzygnięć stanowiły przede wszystkim odpowiednie przepisy ustawy o ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.). oraz ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.). Dlatego to w świetle normatywnych rozwiązań tych aktów oceniać należy zasadność licznych zarzutów, zwłaszcza natury procesowej, sformułowanych w skardze. Rozwiązania zawarte w przywołanych ustawach wyznaczają bowiem zakres okoliczności koniecznych do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia przez organy administracji publicznej w tej sprawie.

Z materiałów znajdujących się w aktach postępowania administracyjnego niespornie wynika, że płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata: 2010, 2011, 2012 przyznane zostały żonie skarżącego decyzjami: z dnia [...] r., [...] r., [...] r. wydanymi przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. Płatności te przekazano na rachunek wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych. Bezspornym jest również, że żona skarżącego K. K. zmarła [...] r., tj. nie tylko przed przekazaniem środków pieniężnych na jej konto, ale i przed wydaniem trzech decyzji na podstawie których środki te zostały jej przyznane. Oznacza to, że decyzje z dni: [...] r., [...] r., [...] r. nie weszły do obrotu prawnego i nie mogły wywołać żadnych skutków prawnych. Środki przyznane na mocy tych decyzji przekazano więc bez podstawy prawnej, co skutkuje koniecznością ich zwrotu przez osobę która je pozyskała, a która nie była adresatem tych trzech decyzji.

Podkreślenia wymaga, że skarżący W. K. po śmierci żony K.K. mógł ubiegać się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za lata 2010, 2011. 2012, (jako współposiadacz oraz współspadkobierca gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności przez żonę).

Stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w wersji obowiązującej dla stanu faktycznego sprawy niniejszej – Dz.U. z 2012 r., poz.1164 ze zm.) w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła od dnia złożenia wniosku o przyznanie jednolitej płatności (...). Płatności te przysługują spadkobiorcy, jeżeli: 1) odpowiednio grunty rolne, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności (...) , były w posiadaniu spadkodawcy lub spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek 2) spełnia on warunki do przyznania danej płatności (...); ust. 2 (...) spadkobierca wstępuje do toczącego się postępowania na miejsce spadkodawcy na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku;

Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika jednak, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 2 art. 22 tej ustawy. Okoliczność tą podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

(1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; (2) krajowych, przeznaczonych na: (a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

(b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 29 ust 1a ww. ustawy przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1.

Z przywołanych przepisów wynika, że przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zbadanie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych oraz ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków w drodze decyzji administracyjnej. Trzeba zauważyć, że przepis art. 29 ust 1a ww. ustawy wyraźnie stanowi, że taka decyzja może być skierowana także do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne.

Ponieważ środki finansowe z tytułu płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za lata 2010-2012 zostały przekazane na wskazany rachunek bankowy i zostały podjęte, po śmierci beneficjentki, przez męża, który nie zainicjował postepowania w trybie art. 22 ustawy o płatnościach, to brak wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 22 ust.2 tej ustawy skutkował tym, że organ nie mógł wydać decyzji w sprawie przyznania skarżącemu płatności, o które wystąpiła jego żona. Dla przykładu warto przywołać tu wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009r. sygn.. akt II GSK 204/09 – lex nr 919874, w którym podkreślono, że po śmierci składającego wniosek, która nastąpiła przed doręczeniem decyzji ustawodawca dalszy bieg postępowania administracyjnego uzależnił od inicjatywy spadkobiercy. Brak inicjatywy co do zasady będzie czynił postępowanie bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Aby taki skutek nie zaistniał wystarczy by spadkobierca w określonym terminie oświadczył, że wstępuje do toczącego się postępowania.

Na marginesie Sąd zauważył, że wyrazem respektowania stanowiska zaprezentowanego w w/w wyroku są decyzje wydane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. w dniach [...] odpowiednio o numerach: [...],[...] oraz [...] o umorzeniu postępowań administracyjnych w sprawie przyznania płatności bezpośrednich za lata 2010-2012 K. K. (znajdujące się w aktach sprawy).

W sprawie nie wystąpiły wiec przesłanki do przyznania skarżącemu po śmierci jego żony płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012. Nie może stanowić podstawy do uzyskania przez niego płatności decyzje przyznające płatność za lata 2010-2012, które zostały wydane wobec osoby zmarłej, które nie weszły do obrotu prawnego. Sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej jest uznawana za decyzję nieistniejącą. Powyższe oznacza, że nie wywołuje żadnych skutków prawnych, nie wchodzi bowiem ona do obrotu prawnego. W tej sytuacji prawo do płatności w ogóle nie powstaje (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej). Zmarły nie staje się, co oczywiste, beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana przez organ kwota pieniężna nie jest płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu, zrealizowaną w ramach powstałego na podstawie decyzji administracyjnej stosunku publicznoprawnego. Stanowi wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej (np.: wyrok NSA z 16 kwietnia 2014 r., II GSK 129/13, wyrok WSA w Kielcach z 27 sierpnia 2015 r. I SA/Ke 305/15, dostępne w CBOSA).

W tych okolicznościach przekazane w odpowiednio w dniach: [...] r., [...] r., [...] r. na rachunek bankowy środków pieniężnych nastąpiło bez podstawy prawnej. Decyzje uznane za nieistniejące nie mogą być bowiem źródłem prawa. Pobranie przedmiotowych płatności przez skarżącego nastąpiło nienależnie, nie był on bowiem podmiotem uprawnionym do ich otrzymania.

Trafnie zatem organ uznał przekazane środki publiczne na rachunek bankowy na podstawie decyzji nieistniejących za kwotę nienależnie pobraną podlegającą zwrotowi stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Skarżący, pomimo, że nie był stroną postępowania w sprawie przyznania płatności jest zobowiązany do ich zwrotu, ponieważ to on pobrał te środki publiczne nienależnie. Nietrafny jest więc zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji podnoszony przez skarżącego.

Z kolei niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej określający zasadę demokratycznego państwa prawnego, zgodnie z którym Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Postępowanie sądowoadministracyjne jaki administracyjne prowadzone w niniejszej sprawie w pełni realizuje bowiem powyższą zasadę.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2016 r. poz. 23, dalej w skrócie k.p.a.) zgodnie z którym "w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli". Artykułu. 77 k.p.a. w myśl którego "organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy(§1). organ może w każdym stadium postępowania zmienić, uzupełnić lub uchylić swoje postanowienie dotyczące przeprowadzenia dowodu (§2) organ przeprowadzający postępowanie na wezwanie organu właściwego do załatwienia sprawy (art. 52) może z urzędu lub na wniosek strony przesłuchać również nowych świadków i biegłych na okoliczności będące przedmiotem tego postępowania(§3) fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie (§4)" oraz art. 80 k.p.a. "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Sąd nie znajdując argumentów na stwierdzenie, że organy rolne naruszyły powyższe przepisy. Sąd zauważa, że postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nienależnie pobranej płatności zostało wszczęte w dniu [...] roku i organy administracji publicznej w rozpatrywanej sprawie działały w tej sprawie na podstawie przepisów prawa, stały na straży praworządności oraz czuwały nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Przy dokonywaniu oceny, czy organy administracji rolnej mogły dopuścić się wskazanych przez skarżącego naruszeń procedury administracyjnej, Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że przedmiotem niniejszego postępowania jest wyłącznie kwestia ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, natomiast w okolicznościach rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostają jej okoliczności faktyczne

Sąd wskazuje, że z powołanych uregulowań wynika, że organ administracji publicznej ma procesowy obowiązek rozpoznania, rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia wszystkich istotnych kwestii dla załatwianej sprawy w tym także tego, czy istnieje konieczność prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu nienależnej płatności. Organy sprostały niniejszym wymaganiom dokonując oceny działania skarżącego także w świetle art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji WE 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., zgodnie którym obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek: - płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, - błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

W rozpatrywanej sprawie wskazany przepis nie może mieć zastosowania, ponieważ płatność w ramach systemu wsparcia bezpośredniego na lata 2010-2012 nie została dokonana wskutek pomyłki organu, lecz zachowania skarżącego. W dniach wydania trzech decyzji przyznających płatności, jak i w dniu ich wypłaty Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w O. nie był w posiadaniu informacji o śmierci K. K. Natomiast skarżący pomimo, że niewątpliwie dysponował taką informacją nie przekazała jej organowi i pobrał przyznane płatności. Jak wynika z akt sprawy, informację tę organ powziął dopiero w dniu [...] r. Nie ma podstaw do przyjęcia, że zaistniały błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. W sytuacji, gdy płatności zostały przyznane na wniosek K. K. i na jej rzecz, skarżący świadomie pobrał je pomimo śmierci wnioskodawczyni, jego żony. Sąd zwraca dodatkowo uwagę, że we wnioskach o płatności składanych w latach 2011 i 2012 skarżący podszywał się pod swoją nieżyjącą już żonę.

W takich okolicznościach niniejszej sprawy nieuzasadnione jest twierdzenie skarżącego o obowiązku pouczania go o treści art. 22 ustawy o płatnościach. Skarżący musiał w pełni zdawać sobie sprawę, że jego żona nie żyje, że podszywając się pod nią postępuje niezgodnie nie tylko z prawem, ale niezgodnie z prawdziwym stanem faktycznym. Zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. zgodnie z którym "organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek." nie może zasługiwać na uwzględnienie.

Wbrew twierdzeniom skarżącego w rozpatrywaniu nieniniejszej sprawy organy w wyczerpujący sposób wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy podejmując w tym celu wszystkie niezbędne działania, tym samym zarzut naruszenia art. 7, art. 77 , art. 80 k.p.a. nie jest uzasadniony.

Odnośnie zarzutu naruszenia przez organ odwołujący zasady zawartej w treści art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań to w ocenie Sądu, chociaż Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. naruszył ten przepis postępowania, to nie było to naruszenie, które miałoby istotny wpływ na wynik postępowania w rozumieniu art. 145 §1 pkt 1 lit. c, ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ ten nie prowadził w ramach postepowania odwoławczego, żadnego postępowania dowodowego, tak więc w aktach sprawy poza odwołaniem i wezwaniem skarżącego przez Dyrektora OR ARiMR we W. w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do złożenia brakującego podpisu pod odwołaniem znajdują się wyłącznie te same dokumenty, które były zgromadzone przez organ pierwszej instancji.

Natomiast zgodnie z art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemu bezpośredniego ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. (Dz. U. 2012, poz. 1164 ze zm.), z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1). W postępowaniu w sprawach dotyczących przyznania płatności bezpośredniej (...) organ administracji publicznej: 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; (ust. 2).

Powyższe przepisy jednoznacznie wskazują, że postępowanie wyjaśniające w sprawach jedynie o przyznanie płatności jest szczególnym, uproszczonym postępowaniem administracyjnym. Regulacja ta nie ma natomiast zastosowania w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych płatności, którego dotyczy niniejsze postepowanie. Dlatego zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy nie może być skutecznie podnoszony.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, a skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.