Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 430/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Marta Kudła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 września 2014 r., Prezydent "[...]" (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), przyznał "[...]" (dalej jako: "skarżąca"), zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na matkę "[...]", na okres od 1 lipca 2013 r., na czas nieokreślony, w wysokości 520 zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 279,47 zł.

Następnie, decyzją z dnia 17 stycznia 2018 r., organ pierwszej instancji orzekł, że kwoty wypłacone skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna w łącznej wysokości 797,30 zł, za okres od 19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r., są świadczeniem nienależnie pobranym; jednocześnie orzekł o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i umorzył postępowanie w części dotyczącej uznania za świadczenie nienależnie pobrane kwoty wypłaconej skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna za dzień 5 września 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że skarżąca w okresie od 19 czerwca 2017 r. do

4 września 2017 r. wykonywała pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia. Wywiódł

z art. 2 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r., poz. 2092) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada

2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, z późn. zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", że przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami m.in. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Organ ocenił, że z uwagi na podjęcie przez skarżącą pracy zarobkowej, w podanym wyżej okresie zasiłek dla opiekuna nie przysługiwał. Ustalił, stosownie do art. 10 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów i art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zasiłek dla opiekuna za okres 1 - 18 czerwca 2017 r. przysługiwał skarżącej w kwocie 312,00 zł, za okres 9 - 30 września 2017 r. - w kwocie 450,70 zł, natomiast za sierpień 2017 r. przedmiotowy zasiłek nie przysługiwał skarżącej.

Organ pierwszej instancji wskazał ponadto, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub

w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Podał, że pismem z dnia 22 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 30 maja

2014 r.), skarżąca została skutecznie pouczona, że zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie

o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Zauważył, że skarżąca miała możliwość zapoznania się z warunkami uprawniającymi do zasiłku dla opiekuna, gdyż informacje w tym zakresie zamieszczone są m.in. na tablicy ogłoszeń znajdującej się w siedzibie organu realizującego zasiłek dla opiekuna w miejscu ogólnie dostępnym. Również w decyzji z dnia 16 września 2014 r., skarżąca została pouczona, że zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych

w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Organ pierwszej instancji stwierdził, że podjęcie pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, w świetle art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, stanowi okoliczność powodującą ustanie prawa do zasiłku dla opiekuna, a skarżąca została pouczona o braku prawa do przedmiotowego świadczenia w przypadku podjęcia pracy zarobkowej. Zasiłek dla opiekuna pobrany za okres od 19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r. jest więc świadczeniem pobranym nienależnie. Z uwagi na art. 30 ust. 1 ust. 5, ust. 6, ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ orzekł o obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń za okres od 19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r. w łącznej wysokości 797,30 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił ponadto, że postępowanie wszczęte w dniu 30 listopada 2017 r., w części dotyczącej uznania za świadczenie pobrane nienależnie kwoty wypłaconej skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna za 5 września 2017 r. było bezprzedmiotowe, gdyż w tym dniu skarżąca spełniała przesłanki uprawniające do zasiłku dla opiekuna (praca zarobkowa trwała do 4 września 2017 r.). Powyższe uzasadniało umorzenie postępowania, stosownie do art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257), dalej jako "K.p.a.".

W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej instancji niezasadnie zastosował art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż pominął, że strona nie została poprawnie pouczona o braku prawa do przedmiotowego świadczenia. Podniosła, że nie została też zawiadomiona o wszczęciu

z urzędu postępowania w tej sprawie. Stwierdziła, że z treści decyzji z dnia 16 września 2014 r. i z dnia 27 kwietnia 2016 r. nie wynika, aby została pouczona, że w przypadku podjęcia pracy nie przysługuje jej prawo do świadczenia. Podniosła też, że pismo informacyjne z dnia 22 maja 2014 r., które odebrała dnia 30 maja 2014 r., to jest ponad

3 miesiące przed wydaniem decyzji o przyznaniu zasiłku, nie ma znaczenia prawnego. Skarżąca powołała się ponadto na orzecznictwo sądów, dotyczące właściwego sposobu formułowania pouczeń przez organy administracji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w "[...]" (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), decyzją z dnia 18 kwietnia 2018 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że zaistniało nienależnie pobrane świadczenie. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Decyzją z dnia 16 września 2014 r. skarżącej przyznano prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od 1 lipca 2013 r. na czas nieokreślony w wysokości

520 zł miesięcznie, gdyż w ocenie organu pierwszej instancji skarżąca spełniła warunki do otrzymania zasiłku dla opiekuna, tj. warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wyjaśniło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom, które zostały zmuszone do rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy podał, że skarżąca nie kwestionuje faktu wykonywania pracy zarobkowej w okresie od

19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r. Bezspornie zatem zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa skarżącej do zasiłku dla opiekuna. Odnosząc się do kwestii prawidłowości pouczenia skarżącej o braku prawa do pobierania zasiłku, Kolegium podniosło, że o spełnieniu przesłanki, o której mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy można mówić tylko, gdy pouczenie dotyczące warunków korzystania ze świadczeń rodzinnych ma charakter zindywidualizowany - jest dostosowane do sytuacji konkretnej osoby, a ponadto pouczenie nie może być udostępniane wyłącznie w chwili występowania z wnioskiem

o przyznanie świadczenia, np. tylko na druku wniosku o przyznanie świadczenia, który jest składany w organie, a tym samym pozostawiany w aktach administracyjnych i którym świadczeniobiorca nie dysponuje w okresie pobierania świadczenia.

Kolegium zauważyło, że skarżąca, składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna, podpisała pouczenie, z którego wynikało m.in., że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku dla opiekuna, np. podjęcie zatrudnienia, osoba ubiegająca się jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający zasiłek dla opiekuna. Złożenie zatem przez stronę podpisu pod pouczeniem

i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Ponadto, pouczenie o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach w liczbie członków rodziny, adresu zamieszkania lub innych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłków dla opiekunów, w szczególności: podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uzyskania prawa do emerytury lub renty, rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, uzyskania statusu osoby bezrobotnej, zostało w sposób jasny

i czytelny (pogrubionym drukiem) przedstawione na stronie drugiej decyzji organu pierwszej instancji z dnia 16 września 2014 r. Organ wyjaśnił przy tym, co należy rozumieć pod pojęciem "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "nienależnie po branego zasiłku dla opiekuna" w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej

o niedopełnieniu przez organ pierwszej instancji obowiązku prawidłowego powiadomienia skarżącej, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje w przypadku podjęcia zatrudnienia.

Kolegium stwierdziło też, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca skutecznie powiadomiła organ pierwszej instancji o podjęciu zatrudnienia. Uznało za wiarygodne wyjaśnienie organu, że praktyką jest, iż wszelkie informacje świadczeniobiorcy składają

w formie pisemnej na oświadczeniu, a w przypadku informacji telefonicznej, pracownik sporządza notatkę służbową. Stanowisko swoje Kolegium oparło również na doświadczeniu, gdyż niejednokrotnie (na gruncie toczących się postępowań w sprawach

z odwołań od decyzji organu pierwszej instancji dotyczących świadczeń rodzinnych), spotykało się z informacjami uzyskiwanymi przez pracowników organu pierwszej instancji w formie oświadczeń świadczeniobiorców i notatek służbowych.

Odnosząc się do zarzutu nieotrzymania zawiadomienia z dnia 30 listopada 2017 r.

o wszczęciu postępowania z urzędu w niniejszej sprawie, Kolegium podniosło, że z akt sprawy wynika, iż zawiadomienie zostało wysłane na adres skarżącej w dniu 4 grudnia 2017 r., w jednej kopercie razem z decyzją z dnia 27 listopada 2017 r. Nawet jednak jeśli, na skutek pomyłki organu, przesyłka listowa zawierała tylko decyzję, to okoliczność ta nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia sprawy, gdyż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania organ odwoławczy rozpoznaje sprawę na nowo. W niniejszej sprawie Kolegium prowadziło dodatkowe postępowanie, zapewniając skarżącej czynny udział

w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwiło wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Zdaniem Kolegium, skarżąca nie informując organu o fakcie podjęcia zatrudnienia, przyczyniła się do nienależnego pobrania świadczenia, w konsekwencji czego powstał obowiązek zwrotu świadczenia wraz z odsetkami.

W skardze złożonej do tut. Sądu na powyższą decyzję Kolegium, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymującej ją w mocy decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie należności ze względu na trudną sytuację materialną skarżącej.

Skarżąca stwierdziła, że we wskazanym terminie pobierała świadczenie w dobrej wierze, ponieważ nie miała świadomości, że nie przysługuje jej ono. Nie została bowiem skutecznie pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku dla opiekuna. W decyzji z dnia 16 września 2014 r., brak jest bowiem należytego pouczenia, a ponadto, w tej decyzji powołano art. 2 ust. 5 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a skarżąca nie spełniała przesłanek negatywnych wymienionych w tym przepisie. W decyzji tej nie została również pouczona o ewentualnych konsekwencjach w przypadku nienależnie pobranego świadczenia oraz w jaki sposób powinno nastąpić niezwłoczne powiadomienie organu o ewentualnych zmianach mających wpływ na prawo do zasiłku dla opiekuna. Stwierdziła, że pouczenie nie może być uznane za należyte, gdy przytacza jedynie przepis ustawy bez jego wyjaśnienia, winno być czytelne i jasne, powinno zawierać wyczerpujące informacje o obowiązujących zasadach.

Skarżąca stwierdziła ponadto, że skoro spełnia przesłanki przyznania zasiłku dla opiekuna – jako osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, to okoliczność podjęcia przez nią zatrudnienia nie stanowi o tym, że świadczenie było nienależne. Zaznaczyła, że otrzymywany zasiłek nie pozwala na godną egzystencję, gdyż nie wystarcza mi na opłaty

i wyżywienie, wobec czego została zmuszona do podjęcia jakiejkolwiek zatrudnienia. Po zakończeniu zatrudnienia, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia, lecz organy obu instancji nie przyznały jej tego świadczenia, mimo iż spełnia wszelkie kryterium.

Skarżąca stwierdziła też, że nie można było poprzestać na przeprowadzeniu wniosków tylko na podstawie wyjaśnień organu, które Kolegium uznało za wiarygodne, gdy nie została skutecznie zawiadomiona przez organ pierwszej instancji o wszczęciu postępowania z urzędu w niniejszej sprawie.

Skarżąca zarzuciła, że organy obu instancji dokonały niewłaściwej wykładni art. 30 ust. 1 i 2 oraz następnych ustawy o świadczeniach rodzinnych, co legło u podstaw wydania nieprawidłowych decyzji, gdyż ograniczyły się do stwierdzenia, że skoro skarżąca pobierała świadczenie, pomimo okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku dla opiekuna, to stanowi to wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia sprawy, z pominięciem kwestii braku należytego pouczenia skarżącej o braku prawa do jego pobierania.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302), dalej jako: p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast

art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji, orzekając w sprawie, nie naruszyły przepisów prawa.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, mający zastosowanie w sprawie stosownie do art. 10 ust. 1 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przewidującego, że

w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych.

Zgodnie z art. 30 ust. 1, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie zaś do ust. 2 pkt 1 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Decyzją z dnia 16 września 2014 r., organ pierwszej instancji, po ustaleniu, że skarżąca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie zasiłku dla opiekuna, przyznał skarżącej to świadczenie na okres od 1 lipca 2013 r. na czas nieokreślony, w wysokości 520 zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 279,47 zł.

Następnie, na podstawie cytowanych wyżej przepisów, decyzją z dnia 22 kwietnia 2016 r., orzekł, że kwoty wypłacone skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna za okres od

19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r., w łącznej wysokości 797,30 zł, są świadczeniem nienależnie pobranym, z uwagi na podjęcie przez skarżącą pracy zarobkowej. Organ orzekł jednocześnie o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i umorzył postępowanie w części dotyczącej uznania za świadczenie nienależnie pobrane kwoty wypłaconej skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna za dzień

5 września 2017 r.

W stanie faktycznym sprawy nie jest kwestionowane, że skarżąca w okresie od

19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r. wykonywała pracę zarobkową na podstawie umowy zlecenia.

Kwestią sporną jest spełnienie przesłanki pouczenia skarżącej o okolicznościach skutkujących brakiem prawa do pobierania przedmiotowego świadczenia.

Cytowany wyżej art. 30 ust. 2 pkt 1 formułuje definicję legalną wyrażenia "nienależnie pobrane świadczenie". Na pojęcie to składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie rodzinne. Ten drugi element wyraża się w konkretnym i celowym zachowaniu (działaniu albo zaniechaniu) tej osoby, dążącej z pełną świadomością lub godzącej się na uzyskanie nielegalnie pomocy finansowej ze środków publicznych. A zatem, art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Tylko w takiej sytuacji świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, co umożliwia żądanie jego zwrotu.

Wobec powyższego, na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania. Prawidłowe pouczenie stanowiące podstawę do ponoszenia przez stronę odpowiednich konsekwencji, to takie pouczenie, które w pełni uświadamia osobie uprawnionej skutki niezastosowania się do obowiązków określonych

w przepisach prawa. Chodzi tu o pouczenia zamieszczane we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i ujmowane w samych decyzjach przyznających świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązków związanych z nienależnie pobranym świadczeniem, decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie, której podstawą jest spoczywający na organach obowiązek prawidłowego pouczenia osoby otrzymującej świadczenia o sytuacjach, w których nastąpić może brak prawa do ich pobierania (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., I OSK 2290/11, dostępny [w:] Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA").

Uwzględniając powyższą argumentację, należy ocenić, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy spełniony został warunek dotyczący pouczenia osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do jego pobierania w sytuacji podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Prawidłowe było uznanie przez organy obu instancji, że skarżąca była należycie pouczona o obowiązku powiadomienia organu m.in. o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt ustawy o świadczeniach należy uznać za spełniony.

Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że składając wniosek o przyznanie prawa do zasiłku dla opiekuna z dnia 12 sierpnia 2014 r. skarżąca własnoręcznie podpisała pouczenie,

z którego wynikało m.in., że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do zasiłku dla opiekuna, np. podjęcie zatrudnienia czy zaprzestanie opieki, jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot wypłacający zasiłek dla opiekuna, zaś zaniechanie poinformowania organu o tych zmianach może skutkować konicznością zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wraz z odsetkami. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. W aktach sprawy nie ma żadnych dowodów świadczących o tym, że skarżąca miała kłopot ze zrozumieniem podpisywanego pouczenia i oświadczenia oraz wątpliwości co do ich treści. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1,

art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

16 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1325/11, CBOSA).

Ponadto, w decyzji z 16 września 2014 r., zawarta jest informacja, o treści:

"W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, adresu zamieszkania, lub innych zmian mających wpływ na prawo do zasiłku dla opiekuna (w szczególności: podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, uzyskania prawa do emerytury lub renty, rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, uzyskania statusu osoby bezrobotnej) osoba uprawniona do zasiłku dla opiekuna jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

Zarówno pouczenie zawarte w formularzu wniosku, jak i w decyzji przyznającej świadczenie, zostały sformułowane w sposób zwięzły i zrozumiały i nie wymagały znajomości przepisów prawa.

Należy też podnieść, że skarżąca nie kwestionuje prawdziwości twierdzenia organu pierwszej instancji, że pismem z dnia 22 maja 2014 r. (doręczonym w dniu 30 maja

2014 r.), została pouczona, iż zasiłek dla opiekuna przysługuje, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. Skarżąca stwierdziła jedynie w odwołaniu, że z uwagi na fakt otrzymania tego pisma na ponad trzy miesiące przed doręczeniem decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna, to pouczenie jest nieskuteczne. Stanowisko to nie jest zasadne, gdyż przepisy ustaw regulujących przesłanki przyznania i utraty przedmiotowego zasiłku oraz obowiązki świadczeniobiorcy, nie uległy zmianie w tym okresie.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca została zatem trzykrotnie poinformowana

o okolicznościach skutkujących utratą prawa do zasiłku dla opiekuna oraz obowiązku poinformowania organu o podjęciu zatrudnienia lub pracy zarobkowej.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy uznać, że trafnie przyjęły organy obu instancji, że skarżąca została prawidłowo pouczona o warunkach przyznania zasiłku dla opiekuna i obowiązku powiadomienia o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lecz mimo tego, obowiązku tego nie dopełniła. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczenia, które było świadczeniem nienależnym. W ocenie Sądu, udzielone skarżącej pouczenie było prawidłowe, a zatem należy przyjąć, że pobierając zasiłek dla opiekuna w okresie, kiedy wykonywała pracę zarobkową, skarżąca działała w złej wierze, gdyż została poinformowana o tym, że zasiłek dla opiekuna nie przysługuje osobie zatrudnionej lub wykonującej inną pracę zarobkową.

Nie można też uwzględnić zarzutu, że organ pierwszej instancji winien był pouczyć skarżącą o tym, w jaki sposób ma przekazać informacje o okolicznościach skutkujących utratą prawa do zasiłku dla opiekuna. Żaden przepis prawa nie nakłada na organ administracji takiego obowiązku. Obowiązek taki nie wynika w szczególności z art. 9 K.p.a., gdyż realizacja przez organ administracji publicznej obowiązku informowania stron polega jedynie na ogólnym ukierunkowaniu strony, co do przepisów prawa znajdujących zastosowanie w jej sprawie (patrz wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1734/17, CBOSA).

Nie zasługuje na uwzględnienie również gołosłowne twierdzenie skarżącej, że ustnie informowała organ pierweszej instancji o podjęciu zatrudnienia. Należy zauważyć, że skarżąca nie precyzuje w ogóle nawet daty, kiedy miała poinformować organ

o podjęciu zatrudnienia, a także nie przytacza jakichkolwiek innych okoliczności, uprawdopodabniających zaistnienie tego faktu. Zauważyć zaś należy, że gdyby taka sytuacja miała miejsce, z uwagi na doniosłe negatywne dla skarżącej skutki ekonomiczne, w interesie skarżącej było upewnić się, że organ został skutecznie poinformowany

o podjęciu przez nią zatrudnienia.

W niniejszej sprawie nie doszło zatem do zarzucanego w skardze naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Okoliczność, że skarżąca została zmuszona przez czynniki ekonomiczne do podjęcia zatrudnienia, nie może zostać uwzględniona, gdyż przepisy prawa mające zastosowanie w niniejszej sprawie, nie przewidują takiej przesłanki uwalniającej osobę, która pobrała nienależne świadczenie, od obowiązku jego zwrotu. Powyższe mogłoby być ewentualnie rozpatrywane, tylko

w odrębnym postępowaniu zainicjowanym wnioskiem złożonym w trybie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Organy administracyjne przeprowadziły prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.