Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 467/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: Art. 1 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 2, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 36, art. 39 ust. 1, ust. 2, art. 41, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, ust. 4, ust. 5
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: Art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145, art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 7, 77 par. 1, art. 107 par. 1, par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Par. 18 ust. 1 pkt 1 lit. c, par. 19 pkt 1
journal: Dz.U. 2002 nr 163 poz 1348
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2011 r. sprawy ze skarg M. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych specjalnych z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] z dnia 12 lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. G. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K. kwotę 1440,00 (słownie: tysiąc czterysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 10 marca 2011r.

Po rozpoznaniu wniosków M. P. o przyznanie pomocy finansowej Prezydent Miasta wydał decyzje:

1. z dnia [...] 2009r. nr [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie energii elektrycznej;

2. z dnia [...] 2009r. nr [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących i zaległych opłat za zużycie gazu;

3. z dnia [...] 2009r. nr [...] o odmowie przyznania M. P. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów rehabilitacji;

4. z dnia 27 października 2009r. nr [...] o odmowie przyznania M. P. świadczenia w postaci zasiłku celowego specjalnego na zakup leków;

5. z dnia 27 października 2009r. [...] o odmowie przyznania M. P. świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji;

6. z dnia 27 października 2009r. nr [...] o odmowie przyznania M. P. świadczenia w postaci zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z dojazdami na leczenie i rehabilitację.

W uzasadnieniach obu decyzji z dnia [...] 2009r. organ I instancji wyjaśnił, iż w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. nr 115, poz. 728 z późn. zm.), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 477 zł. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 3 w/w ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Organ I instancji stwierdził, iż wniosek o pomoc finansową M. P. złożył w dniu 6 sierpnia 2009r. (wniosek został ponowiony podczas wywiadu środowiskowego w dniu 11 sierpnia 2009r.), a zatem należało ustalić dochód wnioskodawcy z miesiąca lipca 2009r. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż była to kwota świadczenia rentowego w wysokości 467,62 zł. Wobec powyższego organ I instancji uznał, iż M. P. spełnia przesłanki formalnoprawne niezbędne do przyznania pomocy.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] Prezydent Miasta wskazał, iż została ona wydana na skutek uchylenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2008r. nr [...] decyzji I instancji z dnia [...] 2008r. nr [...], którą umorzono postępowanie w sprawie przyznania M. P. zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów rehabilitacji. Organ I instancji wyjaśnił, iż wniosek o pomoc M. P. złożył w dniu 3 grudnia 2007r., a jego dochodem w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc, tj. w listopadzie 2007r. była renta inwalidzka w wysokości 415,88 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w wysokości 81,44 zł miesięcznie. Łącznie dochód M. P. wynosił zatem 497,32 zł miesięcznie i tym samym przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy obliczone dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 477 zł miesięcznie.

Z kolei w uzasadnieniu decyzji nr [...] organ I instancji wskazał, iż w dniu 4 kwietnia 2008r. M. P. zwrócił się z prośbą o pomoc na zakup leków. Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2008r. nr [...] odmówiono przyznania M. P. pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup leków. W dniu [...] 2008r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] uchyliło powyższą decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Prezydent Miasta w dniu [...] 2009r. wydał decyzję nr [...], którą ponownie odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup leków. Decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ I instancji wskazał, iż na dochód M. P. składał się zasiłek stały w wysokości 81,44 zł, renta inwalidzka w wysokości 441,33 zł, a ponadto w marcu 2008r. otrzymał on zwrot podatku za 2007r. w wysokości 238 zł. Prezydent Miasta stwierdził, iż zgodnie ze wskazaniami Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwagi na utratę dochodu – zwrot podatku za 2007r. – należy przy rozpatrywaniu wniosku M. P. wziąć pod uwagę jego dochód z miesiąca złożenia wniosku. W kwietniu 2008r. na dochód wnioskodawcy składały się zasiłek stały w wysokości 81,44 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 441,33 zł, tj. łącznie 522,77 zł.

W uzasadnieniu decyzji nr [...] organ I instancji wskazał, iż wniosek o pomoc M. P. złożył w dniu 30 stycznia 2009r. Decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...] odmówiono przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia i rehabilitacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] uchyliło powyższą decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta stwierdził, iż w miesiącu styczniu 2009r. dochodem M. P. był zasiłek stały w wysokości 81,44 zł, gdyż z dniem 31 grudnia 2008r. utracił on prawo do renty inwalidzkiej. W związku z powyższym organ I instancji uznał, iż M. P. spełnia przesłanki formalnoprawne niezbędne do przyznania pomocy, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Również w uzasadnieniu decyzji nr [...] Prezydent Miasta stwierdził, że wniosek o pomoc M. P. złożył w dniu 30 stycznia 2009r., a jego dochodem w miesiącu styczniu 2009r. był zasiłek stały w wysokości 81,44 zł, a w związku z tym spełnia on przesłanki formalnoprawne niezbędne do przyznania pomocy. Organ I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] odmówiono przyznania M. P. zasiłku celowego na pokrycie kosztów związanych z dojazdami na leczenie i rehabilitację. Decyzją z dnia [...] 2009r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Natomiast w uzasadnieniu wszystkich swoich decyzji z [...], [...] i [...] 2009r. Prezydent Miasta podniósł, iż w dniu 11 sierpnia 2009r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy podczas którego ustalono, że M. P. zamieszkuje samodzielnie, nie wynajmuje części mieszkania i nie jest nigdzie zatrudniony. Wnioskodawca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy orzeczoną czasowo do dnia 31 grudnia 2010r. w wysokości 467,62 zł miesięcznie, z której dokonywane jest potrącenie na rzecz świadczeń nienależnie pobranych w formie zasiłku dla bezrobotnych. Z informacji podanych przez M. P. wynika, iż w sumie otrzymuje 311,95 zł, ale na okoliczność dokonywanych potrąceń nie okazał żadnych dokumentów. Podczas wywiadu M. P. poinformował pracownika socjalnego, że uregulował zaległość czynszową, a wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacone na bieżąco, posiada natomiast zaległość wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu odsetek. M. P. podał, iż środki pieniężne na uregulowanie wszystkich zaległości, jak i bieżących potrzeb posiada z tytułu pożyczek zaciągniętych systematycznie u osób prywatnych od 2003r. Odmówił jednak podania nazwisk pożyczkodawców oraz oświadczył, iż umowy pożyczek nie były zawierane na piśmie, a jedynie ustnie i nie uiszczał od nich podatku.

Organ I instancji wskazał, iż podczas ponownie prowadzonego postępowania podjęto także próbę ustalenia z M. P. kwestii wynajmu bądź zamiany trzypokojowego mieszkania na mniejsze, co pozwoliłoby na pomoc w wyjściu z trudnej sytuacji materialnej przy wykorzystaniu własnych możliwości. Z uwagi na brak możliwości uzyskania jednoznacznej odpowiedzi M. P. został wezwany na rozprawę administracyjną wyznaczoną na dzień 1 października 2009r. Nie stawił się na niej jednak w wyznaczonym terminie. Natomiast w dniu 30 września 2009r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wpłynęło pismo M. P., w którym poinformował, iż nie może stawić się na rozprawę administracyjną z uwagi na postępujące schorzenia i niepełnosprawność, ale na powyższą okoliczność nie przedstawił żadnego aktualnego zaświadczenia lekarskiego, które by to potwierdzało. Prezydent Miasta podniósł, iż z poczynionych we właściwym miejscowo Urzędzie Skarbowym ustaleń wynika, że M. P. nie zgłosił wynajmu części mieszkania oraz że nie odprowadzał podatku cywilnoprawnego od zaciągniętych pożyczek.

Organ I instancji stwierdził, iż z uzyskanych informacji wynika, że M. P. należności za energię elektryczną reguluje systematycznie w czerwcu – 93,14 zł i 104,77 zł, w lipcu – 102,77 zł, w sierpniu – 102,77 zł. Należności za zużycie gazu także są regulowane terminowo, w kwocie około 60 zł co dwa miesiące. Ponadto ustalono, iż w dniu 4 czerwca 2009r. uregulował zaległości czynszowe wpłacając jednorazowo kwotę 5525,14 zł, zaś w sierpniu 2009r. wpłacił kwotę 1266,74 zł. Ponadto jak wynika z pisma Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" z dnia 8 września 2009r. M. P. obecnie nie posiada żadnych zaległości czynszowych.

Organ I instancji wskazał również, iż w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu 11 sierpnia 2009r. pracownik socjalny zauważył, iż w mieszkaniu zostały wymienione okna we wszystkich pomieszczeniach, tj. w trzech pokojach i w kuchni. M. P. wyjaśnił, iż zostały one wymienione na koszt Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]". Jak wynika jednak z pisma z dnia 8 września 2009r. otrzymanego z w/w spółdzielni całkowity koszt wymiany okien to kwota 5330 zł, zaś spółdzielnia udzieliła M. P. dofinansowania w kwocie 1680,44 zł, a zatem zdaniem organu I instancji, pozostałą część kosztów wnioskodawca pokrył we własnym zakresie.

Mając powyższe na względzie Prezydent Miasta uznał, iż brak współpracy M. P. w kwestii ustalania możliwości wynajmu czy też zamiany mieszkania, niestawienie się na rozprawę administracyjną oraz brak dostarczenia niezbędnych dokumentów, w tym dotyczących zaciąganych pożyczek, należy potraktować jako brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co może być pełną podstawą do odmowy przyznania świadczeń. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Dodatkowo organ I instancji wskazał na występujące w przypadku M. P. dysproporcje. Z posiadanych przez organ dokumentów wynika bowiem, że dysponując dochodem w kwocie 467,62 zł miesięcznie, M. P. opłaca regularnie czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną około 100 zł, oraz za gaz w wysokości około 60 zł. Ponadto dokonuje zakupu żywności, leków i innych niezbędnych rzeczy potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu. Nie bez znaczenia pozostaje, w ocenie organu I instancji, fakt wymiany okien w mieszkaniu, co związane było z kosztem ponad 5000 zł oraz jednorazowe wpłaty zaległości czynszowych w znacznych kwotach. To wszystko świadczy, zdaniem Prezydenta Miasta, iż M. P. posiada źródło dochodu bądź zasoby, o którym nie informuje pracownika socjalnego.

Organ I instancji stwierdził, iż w myśl art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Ponadto w decyzjach z dnia 23 i 27 października 2009r. Prezydent Miasta stwierdził, iż z oświadczeń M. P. wynika wprawdzie, iż pozostaje w stałym leczeniu, ale zarówno w kwietniu 2008r., jak i w styczniu 2009r. oraz w obecnie prowadzonym postępowaniu nie przedstawił żadnych rachunków wskazujących na poniesione wydatki związane z zakupem leków, leczeniem i rehabilitacją, czy dojazdami na leczenie i rehabilitację. Wobec powyższego organ I instancji nie miał możliwości ustalenia wysokości w/w poniesionych wydatków, a tym samym przyznania pomocy finansowej.

Podsumowując Prezydent Miasta stwierdził, iż biorąc powyższe pod uwagę oraz z uwagi na brak współpracy i stwierdzone dysproporcje odmowa przyznania zasiłków celowych i zasiłków celowych specjalnych była uzasadniona.

W odwołaniach od powyższych decyzji Prezydenta Miasta M. P. opisał swoją sytuację materialną i zdrowotną. Wyjaśnił, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest renta inwalidzka w wysokości 467,62 zł miesięcznie. Z tej renty od dnia 1 kwietnia 2009r. Grodzki Urząd Pracy potrąca kwotę 155,95 zł miesięcznie z tytułu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Zostaje mu kwota 311,67 zł., która jest jednak niewystarczająca na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych, w szczególności kosztów leczenia i rehabilitacji. M. P. stwierdził, iż nie jest prawdą jakoby nie okazywał pracownikom socjalnym żądanych dokumentów. Odwołujący się podał, iż w kwestii potrąceń z renty inwalidzkiej przez Grodzki Urząd Pracy wielokrotnie doręczał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzje ZUS z 25 marca i 24 kwietnia 2009r. Odwołujący się stwierdził, iż w decyzji z dnia 24 kwietnia 2009r. jest zapis o potrąceniu ze świadczenia rentowego kwoty 1743,80 zł brutto na rzecz GUP. Pocztowym listem poleconym 25 sierpnia 2009r. M. P. doręczył do MOPS pismo z załączoną decyzją z dnia 25 kwietnia 2009r. ZUS i pismo złożone w dniu 18 sierpnia 2009r. do ZUS. Do pisma załączył również zestawienie faktur z apteki za wykupione leki – po uprzednim okazaniu 11 sierpnia 2009r. faktur pracownikom MOPS.

Zdaniem odwołującego się, całkowicie nieuprawnione są propozycje rozporządzania jego mieszkaniem w celu poprawienia sytuacji materialnej. M. P. wskazał, iż tego rodzaju forma jego aktywizacji nie znajduje podstaw prawnych w ustawie o pomocy społecznej. Poza tym organy administracyjne pominęły fakt, że mieszkanie jest siedliskiem szeregu szczepów grzyba pleśniowego bezpośrednio zagrażającego zdrowiu ludzi.

Jako nieuprawnione i błędne M. P. uznał zarzuty, iż do pisma z dnia 29 września 2009r. w sprawie usprawiedliwienia nieobecności na rozprawie administracyjnej nie dołączył żadnego aktualnego zaświadczenia lekarskiego, ponieważ pismo to było prawidłowo potwierdzone przez lekarza prowadzącego jego leczenie farmakologiczne i rehabilitację. Ponadto do pisma odwołujący się załączył 9 kart zaświadczeń lekarskich, recept i skierowań na zabiegi. Zdaniem odwołującego się, istotne znaczenie w sprawie usprawiedliwienia jego nieobecności na rozprawie administracyjnej stanowi zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2009r., w którym lekarz potwierdził zaostrzenie choroby.

Dodatkowo M. P. oświadczył, iż w dniu 5 czerwca 2009r. zaciągnął pożyczki na uregulowanie zaległego czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz na wymianę okien. Spółdzielnia Mieszkaniowa nawiązała z nim współpracę w sprawie wymiany okien i zaproponowała dofinansowanie. Z dofinansowania do wymiany okien członkowie Spółdzielni mogli skorzystać tylko do końca 2009r. W związku z tym M. P. przyznano dofinansowanie w kwocie 1689,44 zł, które zostało przeznaczone na spłatę w sierpniu zaległego czynszu.

Odnosząc się do zarzutu, że nie przedłożył żadnych faktur za media, M. P. wyjaśnił, iż złożył stosowne wyjaśnienia w piśmie z dnia 25 sierpnia 2009r., ponieważ Zakład Energetyczny i Zakład Gazowniczy nie doręczają mu aktualnych faktur za zużycie energii i gazu. Z osobistego konta bankowego nadal ma pobierane analogiczne należności za media jak w pierwszym półroczu 2009r. Odwołujący się stwierdził, iż nieprawdą jest, że nie okazał żadnych faktur za wykupione leki, ponieważ faktury i recepty okazał 11 sierpnia 2009r. pracownikowi MOPS, który jednak nie wyraził zgody na potwierdzenie okazanych faktur i recept oraz nie sporządził stosownej notatki służbowej. W tym stanie rzeczy 25 sierpnia 2009r. do doręczonego pisma do MOPS odwołujący się załączył sporządzone zestawienie faktur za wykupione leki.

W dniu 12 lutego 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 8, art. 39 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. nr 115, poz. 728 z późn. zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, wydało decyzje:

1. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...];

2. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...];

3. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...];

4. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...];

5. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...];

6. nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...].

Kolegium stwierdziło, iż przyznanie zasiłków celowych i celowych specjalnych następuje na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym zgodnie z art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń przysługuje osobie, której dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 361 zł, a osoby samotnie gospodarującej 477 zł oraz przy zaistnieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 w/w ustawy. Kolegium ustaliło, iż w sprawach [...] i [...] M. P. przekraczał ustawowe kryterium dochodowe.

Kolegium podkreśliło, że w tego rodzaju sprawach organ administracyjny wydaje decyzję w granicach tzw. uznania administracyjnego polegającego na możności dokonania przez organ wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę równowartościowych prawnie rozwiązań. W związku z tym faktem, treść wydanego przez organ administracyjny orzeczenia wiąże się nie tylko z właściwym ustaleniem stanu faktycznego i jego oceną, ale także z uznaniem przez ten organ celowości konkretnego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno zatem zawierać dokładną ocenę zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia, a także szczegółowo wskazywać dlaczego organ nie zastosował rozwiązania, którego domagała się strona. Uzasadnienie decyzji, zwłaszcza w sprawach uznaniowych, powinno być przekonujące co do prawidłowości oceny sytuacji wskazanej przez stronę, jak i co do zasadności, pod względem prawnym i faktycznym, treści rozstrzygnięcia, a z całą pewnością nie może opierać się jedynie na stwierdzeniach o charakterze ogólnym. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dopełnił ciążących na nim obowiązków i właściwie uzasadnił swoje stanowisko, szczegółowo wskazując z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. W każdej ze spraw ustalono m.in., czy M. P. spełnia kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. Organ I instancji nie znalazł szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia w trybie art. 39 lub art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Zdaniem Kolegium, decyzje wydane przez organ I instancji nie naruszają zasad ogólnych przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Organ II instancji wskazał, iż zgodnie z art. 2 ust 1 cyt. ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudności życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Równocześnie organ odwoławczy zastrzegł, iż obowiązkiem osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej jest współdziałanie w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wobec powyższego Kolegium uznało, iż obowiązkiem M. P. była współpraca z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a tym samym odmowa przyznania świadczeń była uzasadniona. W ocenie Kolegium, organ I instancji wykazał w uzasadnieniach swoich decyzji brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ II instancji stwierdził, iż pracownik socjalny ma obowiązek określenia zakresu i formy współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast strona ma obowiązek do współudziału w nakazanym jej zakresie i formie pod rygorem odmowy przyznania świadczeń. Kolegium podniosło, iż w rozpatrywanych sprawach M. P. pomimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez m.in. wynajęcie części mieszkania czy też jego zamianę na mniejsze nie chce z nich skorzystać. Ponadto jak oświadczył udostępnił pokój studentowi za darmo, co świadczy o marnotrawieniu posiadanych możliwości w sytuacji, gdy mógłby pokój wynająć i osiągać dodatkowy dochód.

Kolegium wyjaśniło, iż ograniczenie lub odmowa przyznania świadczeń w trybie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej jest przedmiotem uznania administracyjnego. Wobec powyższego organ I instancji nie może w sposób dowolny i nieuzasadniony ograniczyć czy odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji jest obowiązany zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zatem to na organie spoczywa obowiązek przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego co do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i nie może być on przerzucony na stronę. W ocenie Kolegium, organ I instancji udowodnił w toku postępowania brak współpracy strony z ośrodkiem pomocy społecznej.

Organ II instancji stwierdził, iż treść art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na konieczność zbadania przez organ, czy i na ile wnioskujący o przyznanie pomocy jest w stanie sprostać swojej trudnej sytuacji życiowej, wykorzystując własne możliwości i uprawnienia. Zdaniem Kolegium, organ I instancji prawidłowo ustalił, iż strona miała możliwości we własnym zakresie poprawy własnej sytuacji życiowej. Ponadto strona jest objęta pomocą społeczną. Organ I instancji przyznając pomoc uwzględnia jednak niezbędne potrzeby strony. Natomiast ośrodek pomocy społecznej nie ma możliwości zaspokoić wszelkich żądań strony z uwagi na ograniczone możliwości finansowe.

Ponadto Kolegium wskazało, iż organ I instancji ustalił, że w rozpatrywanych sprawach występują w przypadku sytuacji strony dysproporcje, o których mowa w art. 12 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika bowiem z zebranych dokumentów wnioskodawca dysponując dochodem w kwocie 467,62 zł miesięcznie opłaca regularnie czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokości 100 zł miesięcznie, za gaz w wysokości ok. 60 zł, dokonuje zakupu żywności, leków oraz innych niezbędnych rzeczy. Ponadto odwołujący się wymienił okna, co związane było z kosztem około 5000 zł oraz jednorazowo wpłacił znaczną kwotę zaległości czynszowych. Powyższe dane świadczą, zdaniem Kolegium, o tym, że M. P. posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Wobec powyższego zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej stwierdzono dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową strony, co również stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Kolegium wskazało, iż z akt sprawy nr [...] – [...] wynika także, że M. P. składał nieprawdziwe oświadczenia majątkowe, w których nie wykazywał, że jest właścicielem nieruchomości położonej w B. W dniu 14 . lipca 2009r. w Kancelarii Notarialnej M. P. na podstawie zawartej umowy sprzedał działkę położoną w B. Obecnie organ I instancji ustala wartość sprzedanej nieruchomości.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanych spraw Kolegium stwierdziło, że zaskarżone decyzje są prawidłowe i brak jest podstaw do ich uchylenia. Oceniając przesłanki, jakimi kierował się organ I instancji organ odwoławczy uznał, że znajdują one uzasadnienie prawne i faktyczne. Uzasadnienia decyzji w dziedzinie faktów wyjaśniają bowiem okoliczności wskazujące na zasadność wydania decyzji odmownych w przedmiotowych sprawach. Ponadto z uzasadnień wynika wpływ tych okoliczności na treść ich rozstrzygnięć, a w sferze prawa organ wskazał normy obowiązujące i ich znaczenie. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, iż postępowanie wyjaśniające w przedmiotowych sprawach zostało przeprowadzone prawidłowo.

Z powyższymi decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodził się M. P. i w dniu 22 kwietnia 2010r. wniósł na nie skargi, domagając się ich uchylenia. W uzasadnieniach swoich skarg skarżący podniósł te same argumenty co w odwołaniach od decyzji organu I instancji. Ponadto skarżący wyjaśnił, iż w listopadzie 2007r. mieszkał u niego student przez dwa tygodnie. Wkrótce jednak się wyprowadził, gdyż rozchorował się z powodu czarnego grzyba pleśniowego występującego w mieszkaniu skarżącego. Z tego też powodu nie zapłacił skarżącemu za wynajem. Obecnie student sporadycznie odwiedza skarżącego jako wolontariusz kiedy ten jest chory.

Skarżący odniósł się również do argumentu Kolegium, że sprzedał nieruchomość położoną w B. Skarżący wskazał, iż właścicielem przedmiotowej działki stał się w związku z zaistniałym błędem wynikającym z księgi wieczystej. Skarżący wskazał, iż w dniu 12 września 1997r. w Kancelarii Notarialnej kupił od swoich rodziców gospodarstwo rolne w całości wraz z budynkiem mieszkalnym i zabudowaniami gospodarczymi. Wkrótce jednak rodzice poprosili go o zwrot tej nieruchomości, ponieważ z powodu przewlekłej i trwałej choroby skarżący nie mógł świadczyć na ich rzecz bezpłatnej dożywotniej służebności. W dniu 2 lipca 2003r. skarżący przekazał umową darowizny przedmiotową nieruchomość na rzecz osoby wskazanej przez jego rodziców, wykonującą wobec nich dożywocie. Skarżący wskazał, iż w 2008r. okazało się jednak, iż przysługuje mu prawo do spadku po jego matce w postaci 22 arów działki rolnej, mimo, że sprawę nieruchomości uregulował stosownymi umowami podpisanymi przed notariuszem. Zaistniała sytuacja powstała na skutek błędu w Wydziale Ksiąg Wieczystych lub w Geodezji Urzędu Gminy, bowiem urzędy państwowe nieprawidłowo wykazały powierzchnię gospodarstwa rolnego, o czym skarżący nie wiedział przy zakupie i przy przekazaniu działki. Skarżący stwierdził, iż o tym zdarzeniu zawiadomił Sąd Rejonowy na rozprawie w sprawie spadku, który pouczył go, że działkę może oddać obdarowanemu po nabyciu prawa do spadku, jako uzupełnienie darowizny, która w dniu 2 lipca 2007r. została wykonana. Skarżący wyjaśnił, iż ponieważ nie chciał przedłużać sprawy działki to w dniu 14 lipca 2009r. podpisał jako właściciel akt notarialny w Kancelarii Notarialnej. Skarżący uważa, iż nie ponosi odpowiedzialności za zaistniały spór prawny w sprawie działki, ponieważ do błędu doszło nie z jego winy.

Skarżący podniósł również, iż z zasądzonej na jego rzecz przez Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych kwoty 11886,87 zł z tytułu przywrócenia prawa do renty ZUS, zostały potrącone: na rzecz GUP kwota 5429,13 zł z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, na rzecz MOPS kwota 2789,50 zł z tytułu zasiłku okresowego oraz 19% podatek dochodowy i składki ZUS. Ponadto skarżący stwierdził, iż jego dochód z tytułu renty w wysokości 395,95 zł miesięcznie nie jest adekwatny do rosnących kosztów leczenia i utrzymania i nie uprawnia MOPSu do pozbawienia go jakiejkolwiek pomocy.

W odpowiedziach na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowiska w tych sprawach i wniosło o oddalenie skarg.

W pismach z dnia 25 stycznia 2011r. pełnomocnik M. P. podtrzymał wszystkie dotychczasowe wnioski, zarzuty oraz twierdzenia faktyczne i prawne skarżącego i wniósł o uchylenie decyzji organów I i II instancji. Pełnomocnik skarżącego zarzucił organom obu instancji naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego albowiem zignorowały i w ogóle nie odniosły się w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji do orzeczenia Techniczne Mykologiczno – Budowlane Zakładu Badawczo Projektowego [...] – z maja 2000r. potwierdzającego, iż w mieszkaniu skarżącego znajdują się siedliska szczepów czarnego grzyba pleśniowego, które są zagrożeniem dla zdrowia bądź życia dla osób przebywających w mieszkaniu, jak również hamują proces leczenia farmakologicznego i rehabilitacji. Ponadto organy błędnie przyjęły, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości położonej w B i w konsekwencji błędnie uznały, iż mimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej, przez wynajęcie części mieszkania, czy też jego zamianę na mniejsze, nie chce z nich skorzystać. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organy administracyjne obu instancji błędnie uznały, iż skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, przypisując nadmierną wagę brakowi jednokrotnego usprawiedliwionego niestawiennictwa się skarżącego na rozprawie administracyjnej, podczas gdy wziął on już uprzednio czynny udział w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym w jego mieszkaniu przez pracownika socjalnego. Pełnomocnik skarżącego stwierdził również, iż organy w sposób zupełnie swobodny i całkowicie hipotetyczny przyjęły, iż skarżący posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Pełnomocnik skarżącego wskazał także, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie przyjęło, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, podczas gdy organ I instancji wykazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż spełnia on przesłanki formalnoprawne niezbędne do przyznania pomocy, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, wszystkie te uchybienia w zakresie prawidłowego przeprowadzenia postępowania administracyjnego, miały niewątpliwy jednoznaczny negatywny wpływ na ocenę celowości przyznania wnioskowanych przez skarżącego zasiłków.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił również organom I i II instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), w tym przepisu art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100. Pełnomocnik skarżącego uważa, że organy I i II instancji całkowicie niezasadnie uznały, iż odmowa przyznania zasiłku celowego uzasadniona jest treścią art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, albowiem skarżący nie stawił się na rozprawę administracyjną wyznaczoną na dzień 1 października 2010r. Ponadto za brak współdziałania, o którym mowa w art. 11 ust. 2 w/w ustawy, organy uznały brak wynajęcia przez skarżącego części mieszkania. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, organy dopuściły się zbyt szerokiej wykładni przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, gdyż wyprowadziły z niego obowiązki osoby uprawnionej niewymienione w jego hipotezie, w tym obowiązek podporządkowania się zaleceniom pracownika socjalnego co do sposobu zarządu majątkiem (nawet gdy jest to całkowicie niemożliwe z uwagi na przesłanki obiektywne – zagrzybienie).

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż organy I i II instancji niezasadnie powołały się na art. 12 ustawy o pomocy społecznej, jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych zasiłków. W oparciu o powyższy przepis można ustalić, iż pomoc społeczna zasadniczo ma charakter pomocy subsydiarnej i nie powinna być udzielana w przypadku, gdy osoba jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy, co do zasady od dysponowania odpowiednimi środkami finansowymi, którymi to w oparciu o ustalenia z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego skarżący nie dysponuje. Trudno bowiem uznać, by regulowanie zobowiązań środkami pochodzącymi z pożyczek stanowiło dysponowanie odpowiednimi środkami finansowymi. W związku z powyższym pomimo, iż korzystanie z uprawnienia określonego we wskazanym przepisie oceniane jest w ramach uznania administracyjnego, nie może mieć ono przymiotu dowolności – powinno natomiast być poprzedzone wnikliwą analizą i rzetelną oceną sytuacji życiowej i majątkowej konkretnego podmiotu. W szczególności zasadne jest wzięcie pod uwagę sytuacji rzeczywistej oraz wszelkich warunków składających się na byt skarżącego, jego niedołęstwo, bezrobocie związane z długotrwałą chorobą, stopień niepełnosprawności, egzystowanie w mieszkaniu, które z uwagi na obecne zagrzybienie dodatkowo wpływa negatywnie na jego kondycję zdrowotną.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, iż zła kondycja finansowa była kwestionowana przez pracowników MOPS z powodu przeprowadzenia przez skarżącego wymiany okien, która to była konieczna z uwagi na krytyczne warunki egzystencji panujące w mieszkaniu związane z niską temperaturą i nadmierną wilgotnością powietrza oraz nadchodzącą porą zimową. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, fakt inicjatywy skarżącego w tym zakresie powinien zostać odczytany jako próba zapobiegnięcia pogorszeniu się i tak już fatalnej sytuacji, a nie jako dowód posiadania dodatkowych źródeł dochodu. Skarżący podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego wskazywał na fakt zaciągania pożyczek od osób trzecich, jednak Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zakwestionował prawdziwość złożonego oświadczenia z powodu uprzedniego nieujawnienia przez skarżącego dokonania wskazanych czynności prawnych. Jednakże pełnomocnik skarżącego uważa, że samo uprzednie nieujawnienie w/w okoliczności bynajmniej nie świadczy o tym, iż nie miało ono miejsca, a jako powód nieujawnienia można wskazać konieczność maksymalnego zminimalizowania kosztów.

Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż istotą wykazania występowania dysproporcji pomiędzy rzeczywistym a przedstawianym stanem majątkowym jest to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoje niezbędne potrzeby, pomimo spełnienia formalnych wymogów do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Jednak skarżący nie jest w stanie samodzielnie zaspakajać swoich podstawowych potrzeb życiowych. Obecnie reguluje wszelkie płatności i wykonuje konieczne naprawy, jednak nie koresponduje to z jego faktyczną kondycją finansową, wynika natomiast z rosnącego zadłużenia u osób trzecich, które to w efekcie końcowym i tak będzie zobligowany spłacić.

Pełnomocnik skarżącego uważa, że proponowane przez pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej rozwiązanie trudnej sytuacji życiowej skarżącego w postaci sprzedaży lokalu mieszkalnego, wydaje się być możliwym rozwiązaniem, jednak ze sprzedaży zagrzybionego lokalu trudno spodziewać się uzyskania atrakcyjnej ceny, czyli takiej która pozwoliłaby na kupno nowego lokalu i spłatę zadłużeń skarżącego. Poza tym byłoby to jedynie rozwiązanie doraźne, bowiem skarżący jest osobą, która bez udzielonej pomocy ze strony Państwa nie będzie w stanie samodzielnie egzystować z powodu bardzo złej kondycji zdrowotnej i niepełnosprawności.

Pełnomocnik skarżącego stwierdził, iż z uwagi na warunki egzystencji skarżącego, stanowisko organów obu instancji, iż brak środków na utrzymanie osoby zamieszkującej w zagrażającym życiu lokalu, w dodatku schorowanej i niepełnosprawnej, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania wnioskowanych świadczeń, w sposób rażący pozostaje w sprzeczności z ideą i celem regulacji, stwarzającej możliwości ich przyznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi nie zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżone decyzje są zgodne z prawem.

Zaskarżone w niniejszych sprawach decyzje administracyjne wydane zostały na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm., zwana dalej u.p.s.). Podkreślenia na wstępie wymaga, że ustawa ta wprowadza zasadę subsydiarności pomocy społecznej, z której wynika zakaz wyręczania jednostki z zadań, które może ona zrealizować samodzielnie. W świetle przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 4 ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości przez wspieranie tych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Pomoc społeczna winna zapobiegać trudnym sytuacjom życiowym przez działania w celu usamodzielnienia życiowego osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Pomoc społeczna powinna zatem zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna.

Ustawa o pomocy społecznej, określając uprawnienia osób do otrzymania świadczeń pomocowych, jednocześnie wskazuje okoliczności stanowiące podstawę odmowy przyznania świadczeń przez organy pomocowe. Art. 4 nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w myśl zaś art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W myśl art. 12 u.p.s. odmowa przyznania pomocy społecznej może nastąpić w sytuacji stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazujących, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Z powyższych regulacji wynika, że celem pomocy społecznej nie jest obowiązek zaspakajania wszystkich potrzeb lecz tylko tych, które zaliczyć można do niezbędnych dla życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nadto, krąg uprawnionych wyznaczony jest przez krąg tych osób, które chcą współdziałać z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Ustawa o pomocy społecznej wskazuje przykładowo okoliczności, które mogą stanowić podstawę udzielenia pomocy społecznej wymieniając m.in. ubóstwo, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwałą lub ciężką chorobę (art. 7 u.p.s.). Zarazem przepisy ustawy określają (art. 36 u.p.s.) zamknięty katalog świadczeń pomocy społecznej o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 u.p.s.: prawo do świadczeń przysługuje osobie, która spełnia tzw. kryterium dochodowe, tzn. jej dochód nie przekracza na osobę w rodzinie kwoty 351 zł, a w przypadku osoby samotnie gospodarującej 477 zł oraz gdy zaistnieje co najmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Jednakże samo spełnienie tego warunku nie przesądza o powstaniu prawa do korzystania z określonego rodzaju świadczenia pomocy pieniężnej, gdyż ustawa o pomocy społecznej w odniesieniu do tych rodzajów, konstruuje dodatkowe przesłanki.

Istotą zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ust. 1 u.p.s. jest to, że służy on zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej, której przykłady zostały wymienione w ust. 2 tego przepisu. Wynika z nich, iż zaspokojenie potrzeb bytowych obejmuje mieszkanie, koszty zakupu leków i leczenia.

Z kolei w art. 41 ustawa o pomocy społecznej przewiduje formę pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego oraz zasiłku celowego zwrotnego. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiedniego kryterium dochodowego osoby lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, oraz zasiłek celowy pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy, należy zauważyć, że analiza akt postępowania administracyjnego wskazuje, że skarżący od 2003r. wielokrotnie zwracał się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w różnej formie. Sprawy wywołane skargami skarżącego na decyzje w przedmiocie świadczeń pomocowych były wielokrotnie rozstrzygane zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie jak i Naczelny Sąd Administracyjny. W uzasadnieniach tych wyroków wskazywano, że:

– art. 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 czerwca 2009r., sygn. akt I OSK 392/09),

– skarżący ustawicznie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej – od listopada 2003r. do lutego 2008r. uzyskał on pomoc finansową na łączną kwotę 16.991,58 zł (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 maja 2010r., sygn. akt I OSK 210/10),

– skarżący nie wykorzystuje własnych możliwości w celu przezwyciężenia swojej trudnej sytuacji, ale w istocie pozostaje na utrzymaniu pomocy społecznej (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2009r,. sygn. akt I OSK 342/08),

– istotną jest również kwestia współdziałania skarżącego z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swoich problemów bytowych, że skarżący jest właścicielem dużego, jak na samotną osobę, mieszkania. Skarżący nie zamierza jednak zamienić go na mniejsze, co uzasadniałoby starania o uzyskanie dodatku mieszkaniowego (NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 16 stycznia 2009r., sygn. akt I OSK 344/08).

Skarżący podniósł zarzut, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej sprzeniewierza się ustawie o pomocy społecznej i przepisom o postępowaniu administracyjnym, ponieważ po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego nagminnie odmawia rozstrzygnięcia jego "wniosku do wielokrotnego zastosowania", że organy pomocowe dobrze znają jego sytuację materialną i zdrowotną, a pomimo tego wielokrotnie domagają się przedkładania nowej dokumentacji z tym związanej.

W ocenie Sądu postępowanie organów jest prawidłowe albowiem dysponując środkami publicznymi są obowiązane do prowadzenia postępowania zgodnego z zasadami określonymi w przepisach proceduralnych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego i w samej ustawie o pomocy społecznej, jak i wydawania rozstrzygnięć zgodnych z treścią prawa materialnego zawartego w ustawie o pomocy społecznej. Skarżący inicjując składanymi wielokrotnie wnioskami takie postępowania musi zdawać sobie sprawę, że organy pomocowe będą podejmować stosowne, przewidziane ustawą czynności. Nie można z tego powodu tym organom czynić zarzutów. Uwzględniając obowiązek współdziałania osób korzystających z pomocy społecznej można byłoby oczekiwać ze strony skarżącego – z uwagi na jego wieloletnie kontakty z MOPS w tym zakresie – aktywności mającej na celu ułatwienie przeprowadzenia tych czynności.

Podjęte w niniejszej sprawie działania organów są zgodne z uregulowaniami ustawy o pomocy społecznej. Z art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Z kolei art. 107 ust. 1 stanowi, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin (...). Należy również wskazać na treść ust. 4 art. 107 u.p.s.: "W przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej, niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych." Rodzinny wywiad środowiskowy jest przeprowadzany przez pracownika socjalnego, który może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5 u.p.s.).

Dokonując oceny prawidłowości przeprowadzonego przez organy obu instancji postępowania i wydanych w jego wyniku decyzji należy stwierdzić, że organu administracyjne prawidłowo zwróciły uwagę, iż podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 sierpnia 2009r. skarżący podał, że uregulował zaległość czynszową, oraz że wszystkie opłaty związane z użytkowaniem mieszkania są opłacone na bieżąco, a jedynie posiada zaległość wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu odsetek. Skoro ustalona sytuacja dochodowa skarżącego nie pozwalała na bieżące i zaległe regulowanie tych należności, zasadnie pracownik socjalny wezwał skarżącego do wykazania źródeł pochodzenia środków, z których skarżący dokonywał w/w opłat. Oświadczenie skarżącego, że zaciągał na ten cel pożyczki, nie zostało w żaden sposób udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów dokonania pożyczek, tj. umowy pożyczki i nie podał danych osób, od których pożyczał pieniądze. Musi budzić uzasadnione wątpliwości organów pomocy społecznej okoliczność, że skarżący nie mając własnego źródła dochodu umożliwiającego spłatę pożyczek, uzyskał pożyczki na łączną kwotę – jak sam oświadczył – 45.000 zł. Nie mogły więc przynieść zamierzonego skutku argumenty podniesione w skardze, że w związku z pozbawianiem pomocy społecznej przez MOPS od roku 2003 skarżący został przymuszony za wiedzą i zgodą MOPS do zaciągnięcia pożyczek od osób trzecich.

Zdaniem Sądu, prawidłowo też organy wskazały na fakt składania przez skarżącego nieprawdziwych oświadczeń, skoro w żadnym ze złożonych oświadczeń majątkowych nie podał, że jest właścicielem działki, a jak wynika z pisma Starostwa Powiatowego w dniu 14 lipca 2009r. w Kancelarii Notarialnej skarżący zawarł akt notarialny, na podstawie którego sprzedał działkę położoną w miejscowości B, w gminie A. Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja podniesiona w skardze, że ponieważ sprawy działki nie chciał przedłużać, "jako prawny właściciel" podpisał 14 lipca 2009r. akt notarialny w Kancelarii Notarialnej , bowiem od 2 lipca 2007r. fizycznie ani moralnie nie miał prawa do działki, co było wykonaniem złożonego przyrzeczenia wobec zmarłych rodziców. Należy zauważyć, że nawet w tych twierdzeniach skarżący nie przeczy, że zbył przedmiotową działkę. Nie można przez sprzedaż, przenieść własności nieruchomości, której własność uprzednio została już przeniesiona – jak twierdzi skarżący - w drodze darowizny.

Niezrozumiały jest zarzut podniesiony przez pełnomocnika skarżącego, że organ II instancji przyjął, iż skarżący nie spełnia kryterium dochodowego. Jedynie bowiem w sprawach [...] i [...] Kolegium ustaliło, iż skarżący przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z akt sprawy [...] wynika, że wniosek o pomoc skarżący złożył w dniu 3 grudnia 2007r., a jego dochodem w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc, tj. w listopadzie 2007r. była renta inwalidzka w wysokości 415,88 zł miesięcznie oraz zasiłek stały w wysokości 81,44 zł miesięcznie. Łącznie dochód skarżącego wynosił zatem 497,32 zł miesięcznie i przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy obliczone dla osoby samotnie gospodarującej, tj. 477 zł miesięcznie. Z kolei w sprawie [...] ustalono, że na dochód skarżącego składały się zasiłek stały w wysokości 81,44 zł oraz renta inwalidzka w wysokości 441,33 zł, tj. łącznie 522,77 zł. Także więc i w tej sprawie dochód skarżącego przekraczał kryterium dochodowe. Dlatego też organy rozważały w tych dwóch sprawach, czy zachodzi możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego, a nie zasiłku celowego jak w pozostałych sprawach, w których skarżący spełniał kryterium dochodowe. W ocenie Sądu, organy ustaliły dochód skarżącego w powyższych sprawach zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, w szczególności zgodnie z przywoływanym już wcześniej art. 8 ust. 3 u.p.s.

Trafnie zdaniem Sądu, Kolegium wskazało we wszystkich sprawach stanowiących przedmiot niniejszego rozstrzygnięcia, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a tym samym odmowa przyznania świadczeń była uzasadniona. Organ I instancji wykazał bowiem w uzasadnieniach decyzji brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Skarżący pomimo posiadanych możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej przez m.in. wynajęcie części mieszkania czy też jego zamianę na mniejsze, nie chce z nich skorzystać. Ponadto, jak oświadczył, udostępnił pokój studentowi za darmo, co świadczy o marnotrawieniu posiadanych możliwości w sytuacji, gdy mógłby pokój wynająć i osiągać dodatkowy dochód.

Nie był trafny podnoszony przez pełnomocnika skarżącego zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 u.p.s. oparty na tym, że organy z tego przepisu wyprowadziły obowiązki osoby uprawnionej niewymienione w hipotezie tego przepisu, w tym obowiązek podporządkowania się zaleceniom pracownika socjalnego, co do sposobu zarządu majątkiem (nawet, gdy jest to całkowicie niemożliwe z uwagi na przesłanki obiektywne – zagrzybienie). Propozycję ze strony organu pomocy społecznej wynajęcia części mieszkania czy też jego zamiany na mniejsze, należy w ocenie Sądu rozważać jedynie w świetle wynikającego z art. 4 u.s.p. obowiązku osoby korzystającej z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Za taką współpracę nie można uznać tego, że skarżący złożył pismo z dnia 28 stycznia 2008r. do MOPS z załączoną umową wynajmu lokalu mieszkalnego i upoważnienie – pełnomocnictwo do reprezentowania w sprawie wynajmu mieszkania. MOPS wykonując obowiązki wynikające z ustawy o pomocy społecznej nie jest uprawniony do rozporządzania mieszkaniem skarżącego w formie przez skarżącego proponowanej.

Wbrew twierdzeniom skarżącego, do pisma z dnia 29 września 2009r. nie przedstawił on zaświadczenia lekarskiego usprawiedliwiającego jego nieobecność na rozprawie administracyjnej w dniu 1 października 2009r, wyznaczonej dla wyjaśnienia kwestii mieszkania. Do pisma dołączono jedynie zaświadczenie lekarskie z dnia 29 września 2009r., w którym lekarz potwierdził zaostrzenie choroby i temperaturę 38,5ºC.

Sam fakt niestawiennictwa skarżącego na rozprawie wyznaczonej w celu udzielenia w tym zakresie pomocy przez organ nie ma, w ocenie Sądu, rozstrzygającego znaczenia, a jest tylko jednym z elementów stanu faktycznego, którego całościowa ocena prowadzi do wniosku o braku współpracy skarżącego z organem pomocy społecznej. Trzeba bowiem zauważyć, że skarżący nie podejmował i nie podejmuje współpracy z organem w kwestii wynajęcia czy też zamiany mieszkania na mniejsze, a w tym właśnie celu rozprawa była wyznaczona

Zdaniem Sądu organy administracyjne orzekające w niniejszych sprawach prawidłowo przyjęły również istnienie drugiego z zasadniczych powodów odmowy przyznania M. P. pomocy społecznej. Trafnie przyjęto mianowicie, iż w przypadku sytuacji skarżącego występują dysproporcje o których mowa w art. 12 u.p.s. Jak wynika bowiem z zebranych dokumentów skarżący dysponując dochodem w kwocie 467,62 zł miesięcznie opłaca regularnie czynsz w kwocie 410,07 zł miesięcznie, należności za energię elektryczną w wysokości 100 zł miesięcznie, za gaz w wysokości ok. 60 zł, dokonuje zakupu żywności, leków oraz innych niezbędnych rzeczy. Ponadto wymienił okna, co związane było z kosztem około 5000 zł oraz jednorazowo wpłacił znaczną kwotę zaległości czynszowych. Powyższe dane świadczą o tym, że skarżący posiada źródło dochodów lub zasoby, o których nie poinformował pracownika socjalnego. Prawidłowo więc, zgodnie z art. 12 u.p.s., stwierdzono dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową strony, co również stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w ujawnieniu przez organy faktu zatajenia przez skarżącego, że był właścicielem działki położonej w miejscowości B, którą następnie sprzedał. Wyjaśnienia skarżącego dotyczące okoliczności i motywów sprzedaży tej nieruchomości, nie mogą zmienić oceny postępowania skarżącego co do faktu, że nie poinformował o tym pracownika socjalnego.

Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja pełnomocnika skarżącego, że za samodzielne pokonywanie sytuacji nie można uznać stale wzrastającego zadłużenia u osób trzecich oraz, że należałoby uznać to za oznakę, iż skarżący sobie nie radzi z zaspokojeniem bieżących potrzeb życiowych a położenie, w którym się znajduje popycha go do zaciągania kolejnych pożyczek. Świadome zaciąganie pożyczek, do których istoty należy obowiązek zwrotu przy jednocześnie ustalonym i wskazanym przez organy braku współdziałania i dysproporcji wskazuje na to, że skarżący dla zaspokajania bieżących potrzeb życiowych, świadomie podejmuje w ten sposób próbę swoistego zmuszenia organów pomocowych do udzielenia świadczeń.

Nieuzasadniony jest również zarzut podniesiony przez skarżącego i jego pełnomocnika, że organy zignorowały orzeczenie potwierdzające, iż w mieszkaniu skarżącego znajdują się siedliska grzyba pleśniowego i nie odniosły się w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji do wskazanego orzeczenia. Nie było potrzeby odnoszenia się do tego orzeczenia w uzasadnieniu zaskarżonych rozstrzygnięć, bowiem przedmiotem zaskarżonych decyzji nie była pomoc społeczna na remont mieszkania skarżącego.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy przepisów postępowania zawartych w treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy zgodnie z obowiązującymi przepisami, wszechstronnie zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy i dokonały prawidłowej oceny tego materiału. W wydanych w tych sprawach decyzjach organy w sposób szczegółowy przedstawiły ustalenia stanu faktycznego, wskazały przepisy, które miały zastosowanie w sprawach, prawidłowo interpretując ich treść.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. przepisów ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2 ust. 1, art. 4, art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 11 ust. 1 i ust. 2, art. 12, art. 16 ust. 2 i art. 100. Niewątpliwie zgodnie z art. 7 pkt 1, 5 i 6 u.p.s. pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu: ubóstwa; niepełnosprawności; długotrwałej lub ciężkiej choroby. Należy jednakże zauważyć, że przepisy ustawy o pomocy społecznej upoważniają organ do odmowy przyznania świadczenia, pomimo spełniania kryteriów do jego otrzymania, wówczas, gdy występują określone nimi sytuacje. Odmawiając przyznania pomocy, organ jest jednak obowiązany wykazać, na jakiej podstawie oparł swoje twierdzenia i w czym wyrażają się przesłanki odmowy. W sprawie organy odmawiając przyznania wnioskowanych świadczeń, wykazały okoliczności stanowiące podstawę podjętych rozstrzygnięć.

Podsumowując należy zatem stwierdzić, że wniesione w niniejszych sprawach skargi nie mogą być uwzględnione, ponieważ będące przedmiotem kontroli sądu decyzje administracyjne wydane zostały w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego i są zgodne z prawem materialnym. Nie zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonych decyzji, bowiem w świetle art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchyla zaskarżone decyzje tylko w razie zaistnienia wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie, wobec nie stwierdzenia takich wad, Sąd skargi oddalił, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).