Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 709/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: par. 2, par. 3 ust. 1, par. 4 i par. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 1741
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób  uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
article: w zw. z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 22 października 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 245/20 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia – pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje od zasądzenia od E. S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Łd 245/20), po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. S., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r.

nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia

[...] listopada 2019 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne – pomoc finansową realizowaną w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od

1 maja do 31 grudnia 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia – pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 maja do 31 grudnia 2014 r. w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...], orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane przez E. S. świadczenie rodzinne – pomoc finansowa realizowana w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 maja do 31 grudnia 2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia – pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne za okres od 1 maja do 31 grudnia 2014 r. w wysokości [...] zł. Organ I instancji wyjaśnił bowiem, iż w dniu [...] listopada 2019 r., decyzją nr [...], z uwagi na powzięcie informacji, iż E. S. od 1 maja 2004 r. pobiera rentę socjalną, orzekł o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego przez E.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem T. S. od 1 maja 2014 r. do 30 września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia wydania tej decyzji w kwocie [...] zł, co w sumie stanowiło kwotę [...] zł. Zdaniem więc Prezydenta, z uwagi na treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizowania rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia, w związku z brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad T. S., pomoc finansowa realizowana w ramach rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne, nie przysługiwała stronie za okres od 1 maja do 31 grudnia 2014 r.

Stanowisko to w pełni zaakceptowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], które rozpoznając odwołanie E. S., decyzją z dnia 19 grudnia 2019 r. nr SKO 4114.125.2019., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 grudnia 2019 r. E. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. a także art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze zawarto szerszą argumentację, towarzyszącą w/w zarzutom a ponadto podnoszono, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do pracy oraz, że posiada ograniczoną zdolność rozumienia przepisów administracyjnych. Jej jedynym źródłem dochodu są renty rodzinna i socjalna. Poza tym podniesiono, iż mąż skarżącej również legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy i jako pracownik ochrony - zarabia tylko około 1.680 zł miesięcznie. Nadto skarżąca zwracała też uwagę na fakt, że posiada czwórkę niepełnosprawnych dzieci: M., P., M. oraz T., z których każde dotknięte było niepełnosprawnością umysłową.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, skarga okazała się uzasadniona.

Sąd wskazał bowiem, że z uwagi na treść § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizowania rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. poz. 1741 ze zm.), zarówno decyzja o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia w postaci pomocy finansowej, realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i decyzja o uznaniu tego świadczenia za nienależnie pobrane pozostawały w ścisłym związku z ustaleniem prawa skarżącej do samego świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.).

Z tego powodu Sąd stwierdził zatem, że nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miała okoliczność, iż podstawą wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z [...] listopada 2019 r. [...] o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego przez E.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem T. S. od 1 maja 2014 r. do 30 września 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł, utrzymanej następnie w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2019 r. nr [...], była informacja przekazana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o pobieraniu przez skarżącą renty socjalnej. Decyzje te stanowiły zaś przedmiot kontroli sądowadministracyjnej w sprawie o sygn. akt

II SA/Łd 244/20, a w której wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r. (błędnie wskazanym jako 27 listopada 2020 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił ww. decyzje.

Przytaczając motywy rozstrzygnięcia, wskazane w uzasadnieniu ww. wyroku, Sąd Wojewódzki stwierdził zatem, że skoro wyrokiem tym Sąd uchylił decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2019 r., nr [...], którą w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji uznały za mającą podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, to - na obecnym etapie postępowania - konieczne było wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji zaskarżonej, jak i ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie:

1) prawa materialnego, to jest: § 2, § 3 ust. 1, § 4 i § 6 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 1741 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 1i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym nie mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnie pobranym, podczas gdy osoba pobierająca świadczenie wprowadziła świadomie w błąd organ administracji, że warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego spełnia, co potwierdzone zostało podpisem skarżącej, że zapoznała się z pouczeniem dotyczącym warunków przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji przekłada się na obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego;

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. w związku z 138 § 1 pkt 1 k.p.a.- poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uwzględnienie skargi, choć nie miało miejsca naruszenie norm prawa materialnego ani istotne naruszenie przepisów postępowania zarówno w przedmiocie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r, [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r. znak: [...] jak i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2019 r. znak: [...], zatem nie było podstaw do uchylenia decyzji wydanych przez organy obu instancji, co nastąpiło w związku z naruszeniem przez Sąd I instancji niżej wymienionych przepisów postępowania,

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 8 i 9 k.p.a. oraz w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji błędne uznanie, że organ II instancji niedostatecznie zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy majacy na celu ustalenie czy świadczenie było wypłacone na podstawie świadomego wprowadzenia go w błąd, w następstwie czego prowadził postępowanie w sposób naruszający zaufanie strony do władzy publicznej, podczas gdy sam fakt złożenia podpisu pod wnioskiem i zawartymi w jego treści pouczeniami stanowił dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści i organ nie był zobligowany w tym zakresie przeprowadzać czynności wyjaśniających dla potwierdzenia czy wnioskodawca zrozumiał treść pouczenia i oświadczenia, które składał, gdyż wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie obciążały skarżącą, a które to ustalenia pozostawały istotne z punktu widzenia bytu prawnego decyzji związanych, które były przedmiotem niniejszej sprawy,

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a - poprzez niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji przedstawienie oceny prawnej niespójnej i lakonicznej w zakresie własnych rozważań, brak właściwej oceny zebranego materiału dowodowego oraz brak wykazania, że uchybienia miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, brak konkretnych wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania a w szczególności dotyczący przeprowadzenia dowodów pozwalających ustalić czy skarżąca mogła zrozumieć treść oświadczeń i pouczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które to wskazania pozostają istotne z punktu widzenia bytu prawnego decyzji związanych, które są przedmiotem niniejszej sprawy.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi a w przypadku, gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie, o uchylenie zaskarżonego wyroku

i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Ponadto skarżący kasacyjnie wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym wobec zrzeczenia się prawa do rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano przede wszystkim, że Kolegium, skargą kasacyjną z dnia 17 lutego 2021 r. zaskarżyło wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie o sygnaturze akt II SA/Łd 244/20, wobec czego - na dzień wniesienia niniejszej skargi - nie był on prawomocny. Mając zaś na uwadze, iż w przedmiotowej sprawie kluczowym było ustalenie bytu prawnego decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezydenta Miasta [...]z dnia [...] listopada 2019 r. znak: [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r., [...], Kolegium zobligowane było do zaskarżenia niniejszego wyroku, z uwagi na związany jego charakter z wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r., wydanym w sprawie sygn. akt SA/Łd 244/20. Z uwagi więc na treść § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 roku w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego , który nakazuje do zwrotu świadczeń z tego programu stosować art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w niniejszej sprawie aktualne pozostawały zarzuty podnoszone w również w stosunku do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2020 r.( sygn. akt II SA/Łd 244/20).

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające niE. żność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego, w postaci § 2, § 3 ust 1, § 4, § 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 1741 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 1, w zw. z ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.) (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 135 p.p.s.a. w związku z 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 8 i 9 k.p.a. oraz w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. (art. 174 pkt 2 .p.p.s.a.).

Przystępując do oceny powyższych zarzutów, przypomnieć należy, iż w niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił m.in. przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 grudnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (Dz. U. 2013 r. poz. 1741 ze zm.), w myśl którego prawo do pomocy przysługuje osobom mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2014 r., przyznanego na podstawie art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 6 rozporządzenia, który nakazuje, aby do zwrotu świadczeń z tego programu stosować art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Z przepisów tych wynika zatem, że istnieje ścisły związek pomiędzy prawem do pomocy finansowej określonej w tym rozporządzeniu a ustaleniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W zaskarżonym wyroku, uchylającym decyzje organów administracji obu instancji, Sąd Wojewódzki, odwołując się do treści ww. przepisów, słusznie zatem wskazał, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy miała – co do zasady - okoliczności, iż wyrokiem z dnia 11 grudnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Łd 244/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranego przez E.S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad dzieckiem T.S. od 1 maja 2014 r. do 30 września 2018 r. Zgodzić się bowiem trzeba z Sądem I instancji, iż zarówno decyzja o przyznaniu prawa do świadczenia pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i decyzja o uznaniu tego świadczenia za nienależnie pobrane, pozostawała w ścisłym związku z ustaleniem prawa do samego świadczenia pielęgnacyjnego a co za tym idzie, także do decyzji, w której uznano to ostatnie świadczenie za nienależnie pobrane i nakazano jego zwrot. Związek ten polegał bowiem na tym, że decyzje dotyczące pomocy finansowej realizowanej w ramach rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego zależne były od bytu prawnego decyzji, z których wynikało uprawnienie strony do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe nie oznacza jednak, że pozostałe poglądy i oceny wyrażone przez Sąd Wojewódzki zasługiwały na akceptację.

Wydając zaskarżony wyrok, Sąd I instancji odwoływał się wprawdzie do innego wyroku Sądu Wojewódzkiego, to jest do wyroku z dnia 11 grudnia 2020 r. (sygn. akt II SA/Łd 244/20), którym to wyrokiem Sąd ten uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane przez E.S. świadczeń pielęgnacyjnych i o obowiązku ich zwrotu w łącznej kwocie [...] zł, ale - w dacie orzekania przez Sąd Wojewódzki - wyrok ten nie był prawomocny. Rozpoznając zaś, wniesioną od tego wyroku przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał powyższą skargę za uzasadnioną i z tego powodu, wyrokiem z dnia 22 października 2021 r. (sygn. akt I OSK 708/21), uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 11 grudnia 2020 r. i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. Za zasadny Sąd Kasacyjny uznał bowiem zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a.

W motywach omawianego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie było niesporne, iż (cyt.): "w dacie wnoszenia przez E.S. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest w dniu 27 maja 2014 r. oraz w dacie wydawania w tej sprawie przez Prezydenta Miasta [...] decyzji ([...] czerwca 2014 r.) E. S. miała przyznaną rentę socjalną, o czym organu jednak nie powiadomiła. Jak wskazał zaś w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki (cyt.): "Ze znajdujących się w aktach sprawy informacji w sprawie ustalenia niezbędnego okresu ubezpieczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 maja 2019 r. oraz pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 lipca 2010 r. wynika, że prawo do renty socjalnej skarżąca ma ustalone od 1 października 2003 r. i pobiera ją od 1 maja 2004 r." (vide: k. 7 uzasadnienia wyroku). Dodać też trzeba, że nic nie wskazywało na to, iż wypłata tej renty była w jakimkolwiek okresie czasu zawieszona. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w profesjonalnie sporządzonej skardze do Sądu Wojewódzkiego nigdy bowiem tej kwestii nie podnosiła a treść w/w pism też nie sugerowała, że taka sytuacja miała miejsce. Skoro zatem nie budził wątpliwości Sądu Wojewódzkiego fakt przyznania skarżącej renty socjalnej oraz fakt jej pobierania, sama notabene skarżąca ten fakt przyznawała bo w dniu 23 sierpnia 2019 r., składając wniosek o przyznanie jej zasiłku rodzinnego, oświadczyła, że otrzymuje rentę rodzinną oraz rentę socjalną, a Sąd Wojewódzki nie kwestionował przy tym autentyczności wspomnianych pism z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to nie jest zrozumiałe, po pierwsze, dlaczego Sąd ten uznał, że brak ustalenia daty decyzji ZUS, którą (niespornie) przyznano E. S. rentę socjalną od dnia 1 października 2003 r., miał tak istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, że okoliczność ta wymagała uchylenia decyzji obu instancji oraz po drugie, aby organy w ponownie prowadzonym postępowaniu miały obowiązek formalnie potwierdzić fakt, że wypłata owej renty nie była nigdy zawieszona."

Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyroku stwierdził ponadto, iż (cyt.): "Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji, wynikało również, że (cyt.): "wśród dokumentów załączonych do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się orzeczenie Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr 1 w [...] z 4 czerwca 1990 r., z którego wynika, że skarżąca została zaliczona do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia" (k. 10 uzasadnienia wyroku). Z tego powodu wydaje się, iż nakazywanie organowi, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy miał przeprowadzać dowody (cyt.): "pozwalające ustalić, z jakiej przyczyny skarżąca została uznana za osobę niepełnosprawną i czy z uwagi na rodzaj niepełnosprawności oraz stan zdrowia mogła zrozumieć treść oświadczeń i pouczeń zawartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" nie jest także przekonywujące. Z powołanych wyżej dokumentów wynika bowiem, że inwalidztwo skarżącej zostało stwierdzone, nie z uwagi na jej stan psychiczny czy umysłowy, ale ze względu na tzw. ogólny stan zdrowia. Skoro też sama skarżąca nic bliższego (bardziej konkretnego) na ten temat nie podnosiła, ani też nie uznała za stosowne przedstawienie chociażby jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej jej stanu zdrowia, a która potwierdzałaby jej pewne ograniczenia w tym zakresie, to nakazywanie organowi przeprowadzanie poszukiwania takiej dokumentacji (są to przecież dane wrażliwe, a więc chronione), jak i ustalanie, czy kiedykolwiek zostało wydane postanowienie sądu powszechnego o ubezwłasnowolnieniu E. S., nie mogło stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Dodać bowiem w tym miejscu trzeba, że nikt nigdy nawet nie sugerował, że takie postępowanie się toczyło i że w związku z tym mogło być wydane tego rodzaju orzeczenie. Zdaniem też składu orzekającego, fakt, że skarżąca w odwołaniu (oraz w skardze) twierdziła, że ma "ograniczoną zdolność rozumienia przepisów administracyjnych" przy braku przedstawienia na tę okoliczność jakiegokolwiek dokumentu (np. lekarskiego) musiał być traktowany jako twierdzenie gołosłowne. Skarżąca – co ewidentnie wynika z materiału dowodowego – była bowiem także niejednokrotnie beneficjentką świadczeń przyznawanych w różnych postępowaniach administracyjnych (renty socjalna i rodzinna, świadczenia pielęgnacyjne i zasiłki rodzinne) a zatem pewne doświadczenia w tym przedmiocie posiadała.

Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był m.in. przepis art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., zgodnie z którym, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Zgodzić się przy tym wypada z Sądem Wojewódzkim, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności. Pamiętać jednak trzeba, że w niniejszej sprawie, skarżąca bezspornie podpisała dokument, że została pouczona o przesłankach, warunkujących przyznanie prawa do w/w świadczenia. W rezultacie podpisała oświadczenie, że zawarte we wniosku dane były prawdziwe oraz oświadczenie, że niepoinformowanie organu, właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, o zmianach w tym zakresie, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych."

Skład orzekający w sprawie o sygnaturze akt I OSK 708/21 zwrócił także uwagę na fakt, że (cyt.): "powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, iż skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (vide: np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 348/21, LEX nr 3214304 i z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1701/12). Zatem w rozpatrywanym przypadku, w związku z nieprzedstawieniem przez uczestniczkę postępowania jakiejkolwiek dokumentacji medycznej dotyczącej jej zdrowia psychicznego, ocena jej świadomości (w dacie składania wniosku oraz w okresie późniejszym) musi być dokonywana w oparciu o kryteria: obiektywne, standardowe, po prostu typowe. W zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, organy m. in. powołały się na fakt, że uczestniczka postępowania podpisała oświadczenie, że zawarte we wniosku podane przez nią dane były prawdziwe oraz pouczenie, że niepoinformowanie organu, właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, o zmianach w tym zakresie może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przyjęły bowiem, że wspomniane wyżej pouczenia były wystarczająco jasne dla przeciętnego wnioskodawcy. Jeśli więc – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – taka sytuacja nie miała jednak miejsca, to uchylając z tego powodu decyzje organów obu instancji, Sąd powinien wyjaśnić, z jakiej przyczyny nie podziela w tym zakresie stanowiska organu. W zaskarżonym natomiast wyroku Sąd Wojewódzki choć nie stwierdził sam wadliwości owych pouczeń to nakazał organowi by przy ponownym rozpoznaniu sprawy przeprowadził (cyt.) "dowody dla ustalenia przebiegu czynności związanych ze sporządzeniem wniosku z 27 maja 2014 r. i zakresu pouczeń udzielonych skarżącej (art. 9 k.p.a.) w toku tych czynności oraz świadomości skarżącej’ (k. 12 uzasadnienia wyroku)."

W rezultacie, uchylając wyrok Sądu Wojewódzkiego z dnia 11 grudnia 2020 r., Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 708/21, stwierdził, że (cyt.): "Sąd Wojewódzki powinien dokładnie i rzetelnie ocenić legalność zaskarżonej decyzji a wnioski wynikające z tej oceny przedstawić w zgodzie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a. Analizując zaś materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, Sąd winien mieć przy tym na uwadze, że wprawdzie kwota należna do spłaty na podstawie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] jest kwotą wysoką, a przy tym sytuacja życiowa uczestniczki postępowania jest niewątpliwie trudna, ale okoliczności te nie mają wpływu na ocenę legalności decyzji wydanych w tej sprawie. Okoliczności te mogą być natomiast brane ewentualnie pod uwagę w postępowaniu dotyczącym sposobu i zakresu spłaty zadłużenia przez osobę, która pobrała świadczenie nienależne i została zobowiązana do jego zwrotu."

Mając zatem na uwadze wspomniane wyżej ścisłe połączenie obu spraw zainicjowanych skargami E.S., wniesionymi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na decyzje dotyczące uznania nienależnie pobranych przez nią świadczeń, Naczelny Sąd Administracyjny, uznał skargę kasacyjną Kolegium wniesioną w niniejszej sprawie również za zasadną - w części dotyczącej zarzutu opartego na art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a., uznając jednocześnie, iż na obecnym etapie postępowania ocena pozostałych zarzutów kasacyjnych była przedwczesna.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki winien mieć zaś na względzie ustalenia i oceny prawne, które zostaną poczynione w sprawie odnoszącej się do decyzji związanych z uznaniem za nienależnie pobrane przez E.S. świadczeń pielęgnacyjnych i o zwrocie tych świadczeń.

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny – z mocy art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a.