Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1050/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 28, ust. 1, ust. 3, ust. 3a, 3b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Dnia 7 kwietnia 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2022 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.) - po rozpoznaniu wniosku A.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Decyzją z [...] 2018 r. nr [...] ZUS przeniósł na A.M. odpowiedzialność za zobowiązania płatnika A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. ul. [...] z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę. Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22 października 2020 r., sygn. akt [...] oddalił odwołanie od ww. decyzji.

26 lutego 2021 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wynikających z ww. decyzji ZUS z [...] 2018 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że organ dokonał błędnych ustaleń, polegających na przyjęciu, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Pełnomocnik zarzucił, że organ naruszył przepisy prawa procesowego, tj. art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, że trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna nie stanowi przesłanki do umorzenia należności, podczas gdy przedstawione dowody wskazują, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy oraz rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie poprzez nadanie priorytetu interesowi publicznemu. Jednocześnie zarzucił naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób budzący zaufanie do organów administracji uzasadnienia faktycznego swojej decyzji oraz art. 6 K.p.a. i 8 K.p.a. Pełnomocnik wskazał, że ZUS przeniósł na stronę jako byłego członka zarządu odpowiedzialność za zobowiązania płatnika A Sp. z o.o., które przekraczają możliwości finansowe strony. Pełnomocnik oświadczył, że strona nie posiada ruchomości mogących stanowić jakąkolwiek wartość majątkową, a stan faktyczny wskazuje na ciężką sytuacją rodzinną i majątkową.

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w decyzji z [...] ZUS prawidłowo stwierdził, że należności są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów organ zaznaczył, że podejmując w sprawie decyzję ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji, także uwzględnionych w decyzji z [...].

Organ wyjaśnił, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 15 kwietnia 2021 r., wynika, że wnioskodawca jest rozwiedziony od 29 kwietnia 2013 r.; nie pracuje zarobkowo; nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku z Urzędu Pracy; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej; uzyskuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.971,00 zł netto miesięcznie; ponosi stałe miesięczne wydatki, w tym z tytułu: miesięcznych opłat - 490,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 160,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 100,00 zł oraz innych - 2.500,00 zł; prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne w instytucjach w wysokość 757.404,03 zł, które nie są spłacane; nie posiada nieruchomości; posiada środki pieniężne na rachunku bankowym w kwocie 743,00 zł; jest właścicielem samochodu osobowego marki Fiat Punto z 1999 r.; posiada sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 1.800,00 zł; posiada wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. w wysokości 5.000,00 zł.

Organ wyjaśnił, że skarżący wskazał, że problemy zdrowotne spowodowane są rozwodem i sprawowaniem opieki nad niepełnoprawną intelektualnie córką, w maju 2020 r. przeszedł zawał mięśnia sercowego oraz sprawuje opiekę nad mamą, która w marcu 2020 r. złamała nogę. Poinformował, że była żona w ostatnich miesiącach przebywała w szpitalu i w związku z tym na stronie ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawną córką, na którą płaci alimenty.

Organ wyjaśnił, że 28 marca 2017 r. A Sp. z o.o. zostało wykreślone z Krajowego Rejestru Sądowego; wnioskodawca nie jest zgłoszony do ZUS z żadnego tytułu; nie jest właścicielem bądź współwłaścicielem nieruchomości; jest właścicielem samochodu osobowego marki Fiat Punto z 1999 r.

ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. i wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; wobec faktu, że zaległości dotyczą spółki przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w tej sprawie, ponieważ działalność gospodarczą prowadziła spółka, a na stronę została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania płatnika, tj. A Sp. z o.o.

Organ wyjaśnił, że przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie zobowiązany wniósł przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto wskazano, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności wobec strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Ł. ZUS stwierdził, że ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Umorzenie należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek, nie stanowi podstawy do umorzenia. Przesłanki określone w tym rozporządzeniu dotyczą tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli należności za osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą. W związku z tym powołane przez stronę argumenty dotyczące sytuacji finansowej oraz zdrowotnej nie mogą stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników.

Organ podkreślił, że wydanie decyzji [...] 2018 r. nie zwalnia A Sp. z o. o. z odpowiedzialności za zobowiązania. Odpowiedzialność ma charakter solidarny, co oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani.

Stosownie do art. 116 o.p., który ma zastosowanie do należności z tytułu składek na mocy art. 31 u.s.u.s., za zaległości podatkowe spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek umorzenie zarówno całości, jak i części należności z tytułu składek jest niezasadne.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 K.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 K.p.a.

W skardze A.M. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że przepis ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ przesłanki określone w tym rozporządzeniu dotyczą tylko należności za ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli należności za osoby samodzielnie prowadzące działalność gospodarczą, podczas gdy prawidłowa interpretacja zapisu § 2 rozporządzenia stanowi, że zobowiązanym jest również osoba trzecia, na którą decyzją Zakładu przeniesiona została odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek z tytułu tych składek;

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.; art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, że trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna nie stanowi przesłanki do umorzenia zaległości, podczas gdy zawnioskowane dowody wskazują, że odwołujący się nie ma możliwości na spłatę jakichkolwiek sum zaległości;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 80 K.p.a. poprzez błędne ustalenie, że co do możliwości finansowych i posiadanego majątku;

4) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 80 K.p.a. poprzez nieustalenie, aby jego trudna sytuacja finansowa miała charakter trwały;

5) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy oraz rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie poprzez nadanie priorytetu interesowi publicznemu, umniejszając przy tym interes odwołującego;

6) mającą wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7 K.p.a., 77 K.p.a. oraz 80 K.p.a. poprzez uznanie, że materiał dowodowy przedłożony przez skarżącego nie może stanowić podstawy umorzenia należności z tytułu składek;

7) mającą wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7 K.p.a., 77 K.p.a. oraz 80 K.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia stanu egzekucji i podjętych czynności, jej efektów, czy i w jakich kwotach udało wyegzekwować się zaległości;

8) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 8 K.p.a. w zw. z art. 107 § 1 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie w sposób budzący zaufanie do organów administracji uzasadnienia faktycznego swojej decyzji;

9) naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez naruszenia zasady praworządności wyrażonej w art. 6 K.p.a. i zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej wyrażonej w art. 8 K.p.a., poprzez brak praworządnego i sprawiedliwego rozstrzygnięcia sprawy.

Strona wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący wskazał, że przedłużająca się rehabilitacja ortopedyczna byłej żony po złamaniu nogi oraz pojawiające się inne problemy zdrowotne natury osobistej (czasowe załamania psychiczne - opieka terapeutyczna i udział w terapiach) wymagały od niego gotowości w okresowym przejmowaniu całkowitej opieki nad niepełnosprawną córką. Podkreślił, że czas epidemiczny i związane z tym obostrzenia i zamknięcie szkół i ośrodków dla osób niepełnosprawnych co powodowało pełne zaangażowanie w opiekę nad córką. Czas epidemii spowodował również problemy ze znalezieniem pracy, dzięki której mógłby zarobić godziwe pieniądze na życie.

Skarżący wyjaśnił, że problemy życiowe i związany z tym ogromny stres towarzyszące mu na przestrzeni ostatnich lat oraz dodatkowe wydarzenia w ostatnim okresie na tyle nadwyrężyły jego zdrowie, że w połowie maja 2020 roku przeszedł zawał mięśnia sercowego. Jest od tego czasu pod opieką poradni kardiologicznej i musi przyjmować wskazane leki.

Obecnie jest na świadczeniu pielęgnacyjnym z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką, z tytułu którego w 2019 r. otrzymywał kwotę 1583,00 zł miesięcznie (obecnie ok 1970,00 zł miesięcznie). W związku z otrzymywanym świadczeniem pielęgnacyjnym, 15 kwietnia 2019 r. Prezydent Miasta Ł., na podstawie decyzji orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W piśmie z 29 grudnia 2021 r. skarżący wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadził przeciwko stronie postępowanie egzekucyjne w sprawie Km 296/21, lecz komornik sądowy postanowieniem z 4 października 2021 r. umorzył prowadzone postępowanie ze względu na bezskuteczność egzekucji. Skarżący załączył kserokopię postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-W. w Ł. z 4 października 2021 r. (k. 15-16).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] o odmowie umorzenia A.M. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. ustalona została zasada, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane.

W przepisie art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to zatem, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., sygn. II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., sygn. I SA/Łd 584/09, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 "u.s.u.s." lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że decyzją z [...] 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na skarżącego, jako byłego członka zarządu odpowiedzialność za zobowiązania płatnika, tj. A Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę. Następnie wyrokiem z 22 października 2020 r. sygn. [...] Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego. Wyrok jest prawomocny od 30 grudnia 2020 r. Stosownie do brzmienia art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm.), który ma zastosowanie do należności z tytułu składek na mocy art. 31 u.s.u.s. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. Odpowiedzialność członków zarządu spółki nie jest uzależniona od winy i przyczyn powstania zadłużenia tylko wskazana przez przepisy prawa. Jedyną przesłanką dla jej powstania jest zatem fakt pozostawania członkiem zarządu spółki w czasie, kiedy istniał obowiązek opłacania należnych składek za dany okres.

Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a tej u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Odnosi się zatem do należności składkowych ubezpieczonych, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Wynika to również z art. 4 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym przez pojęcie "ubezpieczony" rozumie się osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Tym samym osoba prawna (w tym spółka z o.o.) nie spełnia warunku koniecznego do zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, tzn. warunku bycia równocześnie płatnikiem i ubezpieczonym. W konsekwencji również skarżący jako członek zarządu spółki, który ponosi odpowiedzialność za zaległości spółki z tytułu nieopłaconych składek pracowników, nie może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 28 ust. 3a omawianej ustawy. Zmiana po stronie zobowiązanego nie ma wpływu na fakt, że zaległe należności z tytułu składek nie zmieniają z tego powodu swego charakteru i nadal nie są należnościami, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 2082/12 i z 18 lutego 2014 r. sygn. II GSK 1846/12 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy podkreślić, że rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a tej ustawy, tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Stąd też, w sytuacji gdy w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a ustawy, to również nie może mieć zastosowania powołane wyżej rozporządzenie wykonawcze.

Reasumując wskazać należy, że z brzmienia przepisu art. 28 ust. 3a ustawy wynika, że ma on zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych, które to osoby są równocześnie płatnikami tych składek. Ubezpieczonymi, którzy są równocześnie płatnikami swoich składek są przedsiębiorcy-osoby fizyczne i osoby prowadzące działalność na podobnych zasadach np. radcowie prawni działający w formie indywidualnych kancelarii. Osoby takie podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania własnej działalności i równocześnie same są płatnikami składek z tytułu swojego ubezpieczenia. W przypadku zatrudniania pracowników osoby takie są płatnikami "swoich składek" i składek opłacanych z tytułu zatrudniania pracowników. Zgodnie z brzmieniem przywołanego przepisu możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są płatnikami, czyli składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej (lub podobnej). Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłacanych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika. Niezasadne są zatem te zarzuty skargi, które wskazują na naruszenie § 2 pkt 3 ww. rozporządzenia, skoro nie miało zastosowania w niniejszej sprawie.

Słusznie zatem organ rozpoznał wniosek skarżącego w oparciu o podstawy wynikające z treści art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ sprawdził i uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. ZUS szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do ustalonej przez organ sytuacji skarżącego, Sąd podzielił zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji ocenę. Skarżący nie pracuje, uzyskuje jedynie świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1971 zł netto miesięcznie w związku z opieką nad córką. Miesięczne wydatki skarżący oszacował na łączną kwotę 3250 zł. Zobowiązania pieniężne strony opiewają na kwotę 757.404,03 zł,

Sąd podzielił stanowisko organu, że w sprawie nie zachodziła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotyczy śmierci zobowiązanego). W zakresie przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2,3,4,4b u.s.u.s. rację ma organ wskazując, że nie mają zastosowania w sprawie, bowiem należności z tytułu składek dotyczą spółki.

Zasadnie organ zauważył, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Ustalenia organu w zakresie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. są prawidłowe, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Sąd podzielił również stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku podstaw do uwzględnienia przesłanki z art. 28 ust. 2 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor II Oddziału ZUS prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 cyt. ustawy. Przyjęty w tym przedmiocie wniosek, że nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, znajduje swoje oparcie w ustaleniach faktycznych sprawy. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym wyrażonych w art. 7 K.p.a. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, a także wyrażonej w art. 10 § 1 K.p.a. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.

Organ w ramach własnych kompetencji ustalił, że strona nie korzysta z pomocy Miejskich Ośrodków Pomocy, jak również innych form wsparcia, zasiłków, czy innych instytucji socjalnych. Należy wziąć pod uwagę, że ograniczenia związane z epidemią zostały zniesione i skarżący może starać się o przyjęcie córki do szkoły, czy też ośrodka zajmującego się osobami z niepełnosprawnościami. Biorąc pod uwagę wiek skarżącego - 55 lat, pozwoliłoby mu to na podjęcie zatrudnienia i ewentualną, chociażby częściową spłatę ciążącego na nim zadłużenia. Należy także wziąć pod uwagę, że skarżący odpowiada ze spółką solidarnie, wierzyciel może żądać całości lub część świadczenia od każdego z osobna lub kilku z nich. Zaspokojenie wierzyciela przez jednego z dłużników zwalnia pozostałych.

Bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostają także podniesione argumenty, co do ciążących na stronie zobowiązań oraz posiadanych przez nią wierzytelności. Zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej nie stanowi okoliczności stanowiącej podstawę do umorzenia zaległych składek, gdyż obowiązek ich opłacania powstaje z momentem rozpoczęcia jej prowadzenia i trwa do momentu jej zakończenia, niezależnie od osiąganych przychodów, czy ponoszonych strat. Natomiast co do ciążących na stronie innych zobowiązań cywilnoprawnych, wskazać należy, że ich publicznoprawny charakter oraz cele na jakie są przeznaczane, za uprawnione pozwala uznać stanowisko organu, że umorzenie przedmiotowych zaległości stanowiłoby de facto działanie sprzeczne z interesem społecznym.

Podkreślić trzeba, że skarżący ma również możliwość zawarcia z ZUS umowy ratalnej w celu spłaty zaległości i ustalenia składki stosownie do aktualnych możliwości płatniczych. Skarżący powinien wziąć pod uwagę, że rata może zostać określona w bardzo niskiej wysokości, tak aby nie wpływać negatywnie na całość budżetu domowego.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności należy stwierdzić, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 K.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 K.p.a. Na uwzględnienie nie zasługiwała (w kontekście odmowy umorzenia należności z tytułu składek) także argumentacja skarżącego dotycząca kosztów utrzymania i wydatków z tym związanych. Łącznie strona wskazała, że wydaje comiesięcznie kwotę 3250 zł, tymczasem otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w kwocie ok 1970 zł. Skarżący nie przedstawił dowodów skąd posiada comiesięczne środki na wydatki, biorąc pod uwagę jakie dochody uzyskuje. Sąd poddał zatem w wątpliwość rzetelność informacji przedstawionych przez skarżącego dotyczących jego sytuacji finansowej. Obowiązkiem wnioskodawcy jest przedstawienie w pełni i szczegółowy sposób swojej sytuacji, zaś obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.

W rozpoznawanej sprawie organ nie mógł wziąć pod uwagę sytuacji zdrowotnej, czy też finansowej skarżącego, bowiem jego wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd nie podzielił zatem zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Na marginesie powyższych rozważań wskazać także należy, że w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS (por. wyrok WSA z dnia 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 74/14, wyrok WSA z dnia 24 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1451/12). W orzecznictwie podnosi się również, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyrok NSA z dnia 28 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 99/10, LEX nr 952872).

Odnosząc się do nadesłanego postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.-W. w Ł. z 4 października 2021 r. sygn. [...], którym m.in. umorzono postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, należy wskazać, że może być podstawą kolejnego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonej decyzji jest bowiem zobowiązany uwzględnić stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy COVID-19. Zgodne z przepisem art. 15 zzs4 ust. 2 w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Z kolei art. 15 zzs4 ust. 3 stanowi, że przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Przeprowadzenie rozprawy zdalnej w rozpoznawanej sprawie nie było możliwe z uwagi na brak możliwości technicznych uczestnictwa stron w rozprawie zdalnej, więc sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

k.ż.