Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1208/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 193  i art. 194 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 332
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Hanna Knysiak-Sudyka Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z upoważnienia Starosty wydał decyzję dnia [...] 2016 r. nr [...], w której orzekł o zmianie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] w zakresie pkt 5, która została zmieniona decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości opłaty K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej, w ten sposób, że: od 01.04.2016 r. do 30.04.2017 r. opłata K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 290,00 zł miesięcznie, płatną do piętnastego dnia każdego następnego miesiąca, począwszy od października 2016 r.

Dnia [...] 2015 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] ustaliło opłatę K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w wysokości:

- 24,03 zł za okres od 28.05.15 r. - 31.05.15 r.,

- 186,26zł za okres od 01.06.2015 r. - 30.06.2015 r.,

- 186,26zł za okres od 01.07.2015 r. - 31.07.2015 r.,

- 126,18zł za okres od 01.08.2015 r. - 31.08.2015 r.,

- 186,26zł miesięcznie w okresie od 01.09.2015 r. do 30.04.2017 r.

W związku z przebywaniem S. S. pod opieką matki oraz zmianą sytuacji rodzinnej i finansowej K. S., organ decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] zmienił ww. decyzję SKO w zakresie pkt 5 dotyczącego wysokości opłaty skarżącej, a w związku z ogłoszeniem dnia 14 marca 2016 r. w Dzienniku Urzędowym Województwa średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówkach opiekuńczo - wychowawczych typu socjalizacyjnego na terenie Powiatu w roku 2016, od 1 kwietnia 2016 r. zmianie uległy średnie miesięczne wydatki na utrzymanie dziecka w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej typu Socjalizacyjnego [...] w K, której wychowanką jest S. S. i wynoszą 2.900 zł.

W związku z powyższym, dnia 29 marca 2016 r. organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zmiany wysokości opłaty K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej, ustalonej ww. decyzjami. Skarżąca potwierdziła, że otrzymuje taki sam dochód z tytułu umowy o pracę, wynoszący 403,83 zł, co ustalony w trakcie postępowań poprzedzających wydanie wcześniejszych decyzji. Ponadto przyznała, że w dalszym ciągu jest właścicielem gospodarstwa rolnego. W oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej organ wyliczył dochód otrzymywany z gospodarstwa rolnego, mimo twierdzeń skarżącej, że posiadane przez nią gospodarstwo rolne nie przynosi żadnych dochodów. Organ poparł swoje stanowisko orzeczeniem WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 350/13, według którego przeliczenia dokonuje się, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego, czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Organ określił dochody przynoszone przez gospodarstwo w wysokości 1.523,52 zł. Ponadto w toku poprzednich postępowań ustalono, że skarżąca jest współwłaścicielką 1/3 nieruchomości mieszącej się na terenie gminy G wraz ze swoim mężem. Obliczając dochód z powyższej nieruchomości organ powołał się na decyzję SKO z dnia [...] 2015 r. nr [...] według której dochód z ww. gospodarstwa winien być podzielony na dwie równe części pomiędzy małżonków, tj. 115,65 zł. Po zsumowaniu powyższych kwot organ doszedł do wniosku, że miesięczny dochód K. S. wynosi 2.043,00 zł i mieści się pomiędzy 300% a 350% kryterium dochodowego, co kwalifikuje K. S. do przedmiotowej opłaty w wysokości 10% średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce. Organ wskazał, że skarżąca nie kwalifikuje się do pełnego odstąpienia od ustalenia opłaty przez starostę. Ponadto organ stwierdził, że S. S. w okresie od lutego do marca 2016 r. nie przebywała pod opieką matki, w związku z czym opłata za pobyt w placówce opiekuńczo – wychowawczej nie podległa zmniejszeniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji K. S. wniosła o całkowite umorzenie wyliczonej przez organ I instancji opłaty wraz z odsetkami. Poinformowała, że jej małżonek bez jej wiedzy wydzierżawił grunty, na podstawie których organ I instancji wyliczył jej miesięczny dochód. Podała, że wraz z dziećmi została pozbawiona możliwości mieszkania w rodzinnym domu, co pogorszyło jej trudną sytuację życiową. Swój miesięczny dochód skarżąca określiła jako 403,83 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt [...] orzekło o:

- zmianie decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie wydanej z upoważnienia Starosty dnia [...] 2016 r. nr [...] w taki sposób, że: od 01.04.2016 r. do 30.04.2017 r. opłata K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo - wychowawczej wynosi 290,00 zł miesięcznie, płatana do 15-go każdego następnego miesiąca, począwszy od października 2016 r.

- utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie.

Organ ustalił, że K. S. została prawidłowo powiadomiona o wszczęciu postępowania, jak i o możliwości zapoznania się z aktami, prawem do wniesienia wniosków, zastrzeżeń oraz wyjaśnień w terminie 7 dni. Skarżąca osobiście stawiła się w siedzibie organu I instancji, gdzie wypełniła kwestionariusz dotyczący osób zobowiązanych do opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dochód za luty i marzec 2016 r. został ustalony na poziomie 2043, 00 zł , a skarżąca wskazała, że jej dochody nie różnią się od dochodu osiąganego w styczniu 2015 r. i grudniu 2016 r. Odnosząc się do zarzutu sposobu, w jaki organ I instancji wyliczył dochód na podstawie posiadanego gospodarstwa rolnego, pomimo, że gospodarstwo nie przynosi żadnego dochodu, organ podniósł, że dochód ten został obliczony poprawie i podziela w tej sprawie stanowisko organu I instancji. Powołując się na ustawę o pomocy społecznej organ wskazał, że wobec posiadaczy gospodarstw rolnych ustanawia się fikcję prawną, iż z posiadanego gruntu uzyskuje się dochód w wysokości 288,00 zł z 1 ha przeliczeniowego. Organ powołał się także na wyrok WSA w Białymstoku sygn. akt II SA/Bk 350/13, według którego przeliczenia dokonuje się wówczas, gdy stronie służy jakikolwiek tytuł prawny do gospodarstwa, niezależnie od tego czy dochody są osiągane, czy obiektywnie można je osiągnąć. Podobnie jak organ I instancji, SKO wskazało też, że skarżąca jest współwłaścicielką 1/3 nieruchomości mieszącej się na terenie gminy G wraz ze swoim mężem K. S. Obliczając dochód z powyższej nieruchomości organ powołał się na decyzję SKO z dnia 10 listopada 2015 r., według której dochód z ww. gospodarstwa winien być podzielony na dwie równe części pomiędzy małżonków, tj. 115,65 zł. Po dodaniu do siebie dochodu osiąganego na podstawie posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego w wysokości 1.523,52 zł, dochodu wynikającego ze współwłasności 1/3 nieruchomości w wysokości 115,65 zł oraz dochodu otrzymywanego przez skarżacą na podstawie umowy o pracę wysokości 403, 83 zł organ ustalił miesięczne dochody K. S. na poziomie 2.043,00 zł miesięcznie. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w niniejszej sprawie zastosowanie całkowitego odstąpienia od ustalenia opłaty nie znajduje uzasadnienia w przepisach. Stwierdziło, że skarżąca z uwagi na osiągane dochody mieszczące się pomiędzy 300% a 350% kryterium dochodowego kwalifikuje się do częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty i ustalenia jej na poziomie 10% średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, tj. 290,00 zł. Z uwagi na to Kolegium zmieniło decyzję organu I instacji w zakresie ustalenia opłaty za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia 30 kwietnia 2017 r. ustanawiając ją w wysokości 290,00 zł miesięcznie.

Na powyższą decyzję K. S. wniosła skargę do WSA, wnosząc o uchylenie decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej pokrycie kosztów pieczy zastępczej. Wyjaśniła, że wbrew obliczeniom organów nie osiąga żadnego dochodu z posiadanego przez nią gospodarstwa rolnego. Swój dochód określiła na poziomie 403, 83 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko i argumenatcję zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 poz. 718) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym z granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "ppsa". Orzekanie – w myśl art. 135 ppsa – następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości lub części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa.

Mając na uwadze powyższe przepisy prawne, sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie z powodu zasadności jej zarzutów.

Materialnoprawną podstawę orzeczeń obu instancji, stanowiły przepisy ustawy art. 193 ust. 1 i 2 oraz 194 z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332), a przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2016 r. sygn. akt [...], którą orzeczono o zmianie decyzji tego organu z dnia [...] 2015 r. nr [...] w zakresie pkt 5, która została zmieniona decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] w części dotyczącej wysokości opłaty K. S. za pobyt córki S. S. w placówce opiekuńczo – wychowawczej.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że wyrokiem z dnia 18 sierpnia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 129/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2015 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję o ustaleniu opłaty K. S. za pobyt jej córki w placówce opiekuńczo – wychowawczej. W uzasadnieniu ww. orzeczenia sąd dokonał wykładni przepisów art. 193 ust. 1 i 2 oraz 194 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wyraził pogląd, który podziela również sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę (wyrażony także w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 601/16), że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie opłaty, czy – jak w nin. sprawie - zmiany opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej, winna ustalać opłatę i być skierowana do obojga rodziców ponoszących opłatę solidarnie zgodnie z art. 193 ust. 2 ww. ustawy. Ponoszenie przedmiotowej opłaty przez rodziców jest realizacją obowiązku spoczywającego na rodzicach – opieki i wychowania dzieci. Skoro rodzice tego obowiązku nie wypełniają i dzieci trafiają do placówki opiekuńczo – wychowawczej, to tym samym spoczywa na nich obowiązek zwrotu ponoszonych wydatków (z reguły tylko niewielkiej ich części), który należy traktować jako coś oczywistego i naturalnego. Dlatego decyzję wydaną jedynie w stosunku do jednego z rodziców (przy czym organ nie wskazał, czy taką też decyzję wcześniej, czy jednocześnie wydał także w stosunku do drugiego z rodziców - ojca dziecka) należy uznać za wydaną z naruszeniem art. 7, 77 i 107 § 3 kpa mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwość postępowania polegająca na prowadzeniu postępowania i wydania rozstrzygnięcia jedynie w stosunku do jednego z rodziców istniała już na etapie postępowania I – instancyjnego i nie została usunięta przez organ odwoławczy, co uzasadnia skorzystanie z art. 135 ppsa.

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę nie tylko okoliczności przemawiające za zmianą decyzji o opłacie za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo – wychowawczej ale także ww. stanowisko sądu. W konsekwencji organ przeprowadzi postępowanie z udziałem ojca S. S. i również do niego skieruje decyzję. Ponieważ w aktach sprawy nie ma dokumentu, na podstawie którego S. S. została umieszczona w ww. placówce, organy wyjaśnią, dlaczego ich rozstrzygnięcia obejmowały także okres po uzyskaniu przez nią pełnoletniości.

Odnosząc się do zarzutów skargi, podnieść należy, że organy prawidłowo uznały i wyjaśniły, że do obliczenia dochodu należy uwzględnić dochód z gospodarstwa rolnego. Natomiast co do wniosku o umorzenie opłaty, to jest to odrębna sprawa, o czym skarżąca została poinformowana przez SKO (jak wynika z pisma SKO z dnia 10 czerwca 2016 r. k. 97 a.a.II inst.). W art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej ustawodawca przewidział upoważnienie dla rady powiatu do określenia, w drodze uchwały, szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 ustawy. W świetle art. 194 ust. 3 ww. ustawy, starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 tej ustawy.

Wobec stwierdzenia, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji - z omówionych wyżej względów - wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik - art. 7, 77 § 1 kpa w związku z art. 193 i art. 194 ust. 1 ustawy wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi.