Postanowienie WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1685/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-05-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego
Powołane przepisy: article: 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Irena Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 20 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem, złożonym na urzędowym formularzu PPF w dniu 28 stycznia 2014 r. W. K. zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy, złożonego w treści urzędowego formularza PPF wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości, nie osiąga dochodów. Do wniosku zostało załączone zarządzenie Sądu Rejonowego w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych z 11 października 2012 r. oraz kserokopia postanowienia NSA z 13 listopada 2013 r. II GZ 644/13 przyznającego wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym.

W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.

Skarżący jednak nie zastosował się do wystosowanego wezwania bowiem nie nadesłał żadnych dokumentów. Jedynie nadesłał oświadczenie, że od lat zeznań podatkowych nie składa, nie posiada żadnych źródeł przychodów ani kont bankowych. Nie otrzymuje pomocy od rodziny ani od opieki społecznej. Nie posiada pojazdów mechanicznych. Posiada zadłużenie w [...], [...], w banku [...], w [...] i wobec gminy B. W chwili obecnej nie ma z czego spłacać czegokolwiek. Oświadczył, że w 1998 r. zawarł z żoną umowę o rozdzielności majątkowej oraz o podziale majątku wspólnego. Podkreślił, że małżonka prowadzi odrębne gospodarstwo, wie jedynie, że żona utrzymuje się z renty w wysokości około 1200 zł.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia wyjaśniając, że Sądowi z urzędu jest znana jego trudna sytuacja a odmowa przyznania prawa pomocy pozbawiła go prawa do sądu. Do sprzeciwu skarżący załączył ponownie kserokopię sentencji postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GZ 644/13 z dnia 13 listopada 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa.

Zgodnie z art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy m. in. osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., co sygnalizował referendarz w wydanym przez siebie rozstrzygnięciu. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący dopełnił opisywanym wymaganiom.

Jak wskazano wyżej, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 31 stycznia 2014 r. wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.

Z odpowiedzi udzielonej na powyższe wezwanie wynikało, że wnioskodawca nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów oraz nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił, jak nie posiadając - jak twierdzi - żadnego źródła dochodu jest w stanie pokrywać koszty swojej codziennej egzystencji. Może to jedynie oznaczać, że skarżący lub członkowie jego rodziny posiadają inne źródła dochodu, nieujawnione w niniejszej sprawie.

Zważyć należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Niezależnie od powyższego wymaga podkreślenia, że odpowiadając na wezwanie, skarżący pominął nie tylko kwestie odnoszące się do sytuacji majątkowej jego małżonki, ale również te odnoszące się do jego własnej sytuacji finansowej. Nie przedłożył bowiem zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego na okoliczność nieskładania zeznania podatkowego, dowodów obrazujących jego obecny stan zadłużenia, oświadczenia, czy jest aktualnie prowadzone względem niego postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak dowodów dotyczących prowadzonej z jego majątku egzekucji, a także dokumentów potwierdzających wysokość wydatków związanych z kosztami utrzymania, które winny być w jego posiadaniu, gdyby jak twierdzi, faktycznie sam prowadził gospodarstwo domowe.

Nadto wnioskodawca oświadczył, iż nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, a jednocześnie – pomimo wyraźnego wezwania – uchylił się od odpowiedzi, z jakich środków ponosi konieczne koszty utrzymania (jak chociażby wyżywienie i opłaty ze media) oraz nie wskazał, czy otrzymuje pomoc finansową od członków rodziny, a jeśli tak, to w jakiej wysokości.

Za niewiarygodne Sąd uznał, iż skarżący nie uzyskuje żadnego dochodu, nie dysponuje żadnymi składnikami majątkowymi, a przy tym prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Doświadczenie życiowe wskazuje bowiem na to, że zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania najskromniejszych środków finansowych, uzyskiwanych z własnej działalności gospodarczej, stosunku pracy czy też choćby ze środków pomocy społecznej. Tymczasem z oświadczenia skarżącego wynikało, że jest on ich zupełnie pozbawiony, co w świetle zasad doświadczenia życiowego było niewiarygodne.

W tych okolicznościach faktycznych stwierdzić należy, iż sytuacja finansowa wnioskodawcy nie została wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem, skąd czerpie on środki na utrzymanie, skoro – jak utrzymuje – nie posiada żadnych źródeł dochodów ani oszczędności, nie korzysta z pomocy społecznej, a mimo to prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe.

Istotą odrębnego gospodarstwa jest bowiem samodzielne ponoszenie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, w tym w szczególności ponoszenie wydatków związanych z eksploatacją lokalu oraz wyżywieniem. Wnioskodawca zaś nie przedłożył żadnych dowodów obrazujących wysokość ciążących na nim kosztów związanych z eksploatacją zajmowanego lokalu, co więcej oświadczył, iż takowych nie posiada.

Z tych względów w ocenie Sądu uzasadnione wątpliwości budzi oświadczenie wnioskodawcy o samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Wnioskodawca winien był zatem wymienić osobę lub osoby, na utrzymaniu których faktycznie pozostaje (skoro nie uzyskuje żadnych własnych dochodów i nie posiada zasobów finansowych), w rubryce nr 6 formularza PPF, przeznaczonej dla podania osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jednakże tego nie uczynił, podając dane niezgodne ze stanem faktycznym.

W konsekwencji stwierdzono, że przedłożony materiał dowodowy nie usunął wszelkich niejasności odnoszących się do sytuacji finansowej wnioskodawcy. Nie zostało bowiem wyjaśnione, jakimi faktycznie środkami pieniężnymi on dysponuje, ani jaka jest sytuacja majątkowa osoby, która go utrzymuje.

Wnioskodawca musi mieć zaś świadomość, że chcąc skorzystać z prawa pomocy winien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do sytuacji materialnej jego i członków rodziny, a także potwierdzania podnoszonych okoliczności stosownymi dowodami. W rozpatrywanym przypadku wnioskodawca w dalszym ciągu nie dołożył wszelkich starań, by w sposób zupełny i zgodny z rzeczywistością zobrazować swoją obecną sytuację majątkową.

Mając na uwadze opisane okoliczności faktyczne, należy podkreślić, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Taki też pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie prezentowany jest także pogląd, iż bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższego zapatrywania nie może w sposób automatyczny zmienić fakt przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w postępowaniu o sygnaturze sprawy II GZ 644/13. Należy mieć bowiem na uwadze, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy ocenia się indywidualnie, zestawiając należycie wykazaną i udokumentowaną aktualną sytuację materialną strony z wysokością obciążających stronę kosztów danego postępowania.

Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki

Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.