Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2252/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 122 par .1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, , Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.), Sędzia WSA Mirosław Montowski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia postanowieniem z [...] lipca 2019r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 119 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018r. poz. 1314 ze zm.- dalej u.p.e.a.), po rozpatrzeniu zażalenia M. J. - uchylił postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z [...] września 2015 r. [...] o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia w pkt 1, tj. w zakresie w jakim wzywa do wykonania obowiązku szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, a w pozostałym zakresie utrzymał ww. postanowienie w mocy.

Organ wskazał, że na mocy porozumienia z Wojewodą [...] z [...] września 2014 r. organ ten nałożył na M.J. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 400 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna – K.Z.- urodzonego [...] lutego 2012r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z [...] sierpnia 2015r.

Dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 122 § 1 u.p.e.a grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 u.p.e.a, a następnie postanowienie o nałożeniu grzywny. Stosownie do § 3 ww. przepisu zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Jak podkreśla się w doktrynie, w zażaleniu na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia nie jest dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a.

Organ zaznaczył, iż w postępowaniu odwoławczym K. Z. [...] lutego 2018 r. ukończył 6 rok życia. Wygasł zatem obowiązek szczepienia ochronnego p-ko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B. W tym zakresie należało zatem umorzyć postępowanie egzekucyjne.

Następnie wyjaśnił, że grzywna jest środkiem służącym zmuszeniu zobowiązanego przez spowodowanie dolegliwości finansowej. Ustawodawca przewidział ograniczenie kwotowe oraz przedmiotowe nakładania grzywny w art. 121 § 2 u.p.e.a wskazując, iż każdorazowo nałożona grzywna nie może przekraczać kwoty 10 000 zł, a wielokrotnie nakładania łącznie 50 000 zł. Istotnym jest również, aby nałożona grzywna nie była nadmierna i najmniej uciążliwa dla zobowiązanego.

W ocenie organu przesłanki te zostały zachowane.

Organ zaznaczył, że postępowanie w sprawie ww. obowiązku prowadzone było przez PPIS w [...] i zakończyło wydaniem [...] sierpnia 2015 r. tytułu wykonawczego [...], który poprzedzono wystosowaniem upomnienia 1 lipca 2015 r. wzywającego do wykonania ww. obowiązku PPIS pouczył również skarżącą o możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji.

W dniu 26 sierpnia 2015r. PPIS wniósł do PWIS o wszczęcie wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, przesyłając ww. tytuł wykonawczy.

Minister Zdrowia wskazał, że podstawą prawną obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoba niepełnoletnia) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice).

Dalej zaznaczył, że zarzuty do postępowania egzekucyjnego nie podlegały kontroli w tym postepowaniu dotyczącym nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

Organ wyjaśnił, że PPIS nie działał w tej sprawie jako organ egzekucyjny, lecz jako wierzyciel. Zgodnie z upea kierowanie upomnienia i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. Organem egzekucyjnym był natomiast Wojewoda [...], który na mocy porozumienia z 17 września 2014r. powierzył PWIS w [...] egzekwowanie ww. obowiązków. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, organami właściwymi do sprawowania nadzoru nad wykonawstwem szczepień są państwowi powiatowi inspektorzy sanitarni.

Podkreślił, że to na skarżącej - rodzicu małoletniego spoczywał obowiązek zgłoszenia się w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych, którego strona nie podjęła. W aktach brak zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych.

Dalej organ przedstawił argumentację odnośnie niewykonalności obowiązku.

Minister Zdrowia wyjaśnił, iż w rozumieniu ustawy o zapobieganiu szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania.

Powyższe, zdaniem Ministra, nie potwierdza naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. – zarzutu braku uzasadnienia faktycznego i prawnego. Akta wskazują, że skarżąca nie poddała dziecka ww. szczepieniom, a wcześniej badaniu kwalifikacyjnemu.

Organ podkreślił, iż grzywnę ustalono zgodnie z zasadą celowości oraz zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.

Na koniec podkreślił, iż naruszenie art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania przez podnoszącego, iż uchybienie organu pozbawiło go możliwości dokonania konkretnej czynności. Skarżąca takich okoliczności nie wykazała.

Skargę na ww. postanowienie złożyła M. J. i zaskarżając je w zakresie pkt 2 zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniego u poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej, jak również brak wskazania którego szczepienia dotyczy postępowanie,

2) art. 47 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego,

3) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania.

W skardze podkreśliła m.in., że zaskarżone postanowienie jedynie stanowi przytoczenie podstaw prawnych, co uniemożliwia merytoryczną ocenę stanowiska organu. Organ pominął stan zdrowotny dziecka, które leczy się w poradni laryngologicznej z powodu przewlekłego zapalenia ucha i niedosłuchu. W lutym 2019 r. dziecko spędziło 6 dni w szpitalu z powodu paragrypy i zapalenia ucha. Lekarze nawet mieli zamiar skierować małoletniego na operację wycięcia migdałków. Przechodził również w lutym ospę, na skutek czego obniżyła mu się odporność i od tego czasu choruje. W dniu 21 sierpnia 2019 r. skarżący był u lekarza, który odroczył obowiązek szczepień na 5 tygodni ze względu na zapalenie oskrzeli oraz skierował małoletniego do poradni szczepień w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień ochronnych.

Postanowienie nie spełnia zatem wymogów przewidzianych w art. 124 § 2 kpa i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa.

Według skarżącej, obowiązujące w Polsce przepisy o obowiązku szczepień ochronnych ingerują w prawo do prywatności. Ograniczenia takie zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne m.in. z uwagi na ochronę zdrowia I moralności. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Zaś istotą wolności i praw jest godność człowieka. Godność ta jest odbierana zarówno dzieciom poprzez przymusowe narażanie na ryzyko utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez stworzenia sytemu zabezpieczeń tych praw np. w postaci wsparcia Państwa w przypadku powikłań. Obywatel jest też bezbronny z uwagi na fakt, że firmy farmaceutyczne nie podają pełnego składu szczepionek, co dodatkowo narusza prawa i wolności obywatelskie. Skład jednej ze szczepionek Infanrix Hexa - odbiega od składu deklarowanego przez producenta w ulotce.

Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z załączonych badań na okoliczność występowania aluminium w szczepionkach, toksyczności aluminium oraz związku tej substancji z zaburzeniami ze spektrum autyzmu.

Podkreśliła, że obawa o wystąpienie powikłań poszczepiennych jest przyczyną niepoddania syna ww. szczepieniom, a nadto stanowi niedopuszczalną ingerencję w prawo do prywatności i ochrony życia prywatnego. Ograniczenie prawa do życia prywatnego musi wynikać z ustawy. Co prawda sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z cyt. ustawy, niemniej lista chorób, przeciwko którym należy zaszczepić dziecko wynika już z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - aktu niższej rangi niż ustawa. Podobnie, ilość dawek szczepionek, czas w którym należy je podać wynika z Programu Szczepień Ochronnych - komunikatu wydawanego przez GIS, który to akt nie jest źródłem prawa powszechnego.

Obecny kalendarz szczepień nie zmienił się zasadniczo obowiązującego w poprzednim ustroju, w sytuacji gdy w wielu krajach Unii Europejskiej zrezygnowano z przymusowego szczepienia oraz obowiązkowego "kalendarza szczepień" na rzecz podawania ich jedynie do określonych grup ryzyka.

Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nakazujący władzom publicznym zwalczać choroby epidemiczne nie przesądza czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia (art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego. Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne, ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności.

Zdaniem skarżącej, obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym ryzykiem, co potwierdzają chociażby ulotki szczepionek wydawane przez producentów. Ustawodawca polski ma zatem świadomość istnienia poważnych (i często nieodwracalnych) skutków ubocznych szczepień prowadzących do uszczerbku na zdrowiu a niekiedy także śmierci osoby szczepionej. Mimo tego wprowadził obowiązek ich stosowania.

Wobec tego wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez powołania funduszu odszkodowawczego, bez spełnienia warunków z art. 8 ust. 2 Konwencji stanowi jej naruszenie przez Polskę jak również art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Ministra Zdrowia z [...] lipca 2019 r. uchylające postanowienie [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2015 r. w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, w części pkt 1, tj. w zakresie w jakim wzywa do wykonania obowiązku szczepienia ochronnego przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, a w pozostałym zakresie utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że zarzuty skargi podważające istnienie obowiązku, tryb szczepień ochronnych, wskazujące na niewykonalność obowiązku, jak i prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ w tym postępowaniu, które - co wymaga podkreślenia - dotyczyło nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania szczepień ochronnych, nie mogły być przedmiotem rozpoznania, bowiem dotyczą przesłanek, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 5, 6 i 9 u.p.e.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że niedopuszczalne jest zgłaszanie w zażaleniu na postanowienie w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a., gdyż zażalenie takie stanowiłoby w istocie zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego : w Gorzowie Wlkp. z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Go 61/12, w Krakowie z dnia 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt II I SA/Kr 1099/11, dostępne CBOSA).

Mając zaś na uwadze zarzuty naruszenia art. 124 § 2 k.p.a., wady nieważności zaskarżonego postanowienia oraz art. 119 § 1 u.p.e.a., Sąd zauważa, że o rozstrzygnięciu zdecydowała zgodność badanych postanowień z przepisami art. 119 – 126 u.p.e.a., a pozostałe rozważania mają charakter tylko uboczny.

Przypomnieć zatem trzeba, że podstawę prawną kontrolowanych orzeczeń stanowił art. 119 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość takiej grzywny, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Zgodnie zaś z art. 122 u.p.e.a. grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu.

Zobowiązanemu niezależnie od prawa zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego – art. 33 i 34 u.p.e.a., służy prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny – art. 122 § 3 u.p.e.a.

Grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 12b u.p.e.a.), znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w art. 119 u.p.e.a., m. in. wówczas gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, dotyczącej wyegzekwowania obowiązku poddania małoletniego dziecka skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca sprawuje bowiem opiekę nad małoletnim synem K. Z. urodzonym [...] lutego 2012r., a więc na niej spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2013 r., poz. 94 ze zm.), stanowiącego, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnim lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 i 742).

Jak ustalono w toku postępowania skarżąca nie poddała syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego poprzez wydanie tytułu wykonawczego przez wierzyciela – to jest Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] w dniu [...] sierpnia 2015 r., który w dniu 1 lipca 2015r. skierował do skarżącego upomnienie.

Wobec niewykonania opisanego obowiązku, organ egzekucyjny, którym w tej sprawie był Podkarpacki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działający w na podstawie porozumienia z Wojewodą [...] prawidłowo zastosował ww. środek egzekucyjny.

Słusznie bowiem wyjaśnił organ, że stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnim lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Musi to być zatem badanie wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego musi być zatem każdorazowo poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. Niemniej art. 17 ust. 3 i 4 ww. ustawy nie można wykładać tak jak tego domagała się skarżąca, to jest, że badanie kwalifikacyjne stanowi przesłankę, od której w ogóle zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

Zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zapobieganiu, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień. Natomiast w myśl art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wymienione wyżej obowiązki ustawowe uszczegółowione zostały w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 182, poz. 1086 ze zm.). Rozporządzenie to określiło wiek i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów.

Obowiązek szczepień ochronnych jest zatem ściśle uregulowany prawnie a profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (art. 68 ust. 4 Konstytucji RP), w realizacji którego opracowuje się Program Szczepień Ochronnych, który jest modyfikowany corocznie stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej.

Dodać należy, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, to jest uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie tylko wtedy, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest niewątpliwie ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która nakłada obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Wyłącznie w sytuacji wskazań lekarskich, to jest gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 i z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Tym samym, powoływanie się przez skarżącą na konstytucyjną gwarancję wolności i praw człowieka było nieuzasadnione. Obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma bowiem oparcie w Konstytucji RP, a przede wszystkim w art. 31 ust. 3. Przepis ten stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. w.wyroki NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r. i z dnia 4 lutego 2015 r. oraz z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Rozporządzenie odsyła do tzw. kalendarza szczepień. Programy szczepień na poszczególne lata precyzyjnie zaś wskazują, przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Jednocześnie do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta. Tytuł wykonawczy w niniejszej sprawie obejmuje zaś obowiązek szczepień niezrealizowanych, mimo konieczności ich odbycia w okresie wskazanym w kalendarzu szczepień i mimo nieukończenia przez syna skarżącego wieku wymaganego kalendarzem do odbycia tych szczepień. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka skarżącego szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok.

W komunikacie tym wydanym na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 17 ust. 11 ustawy zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczenienia, nie można zaś z niego wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia (zob. NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko powikłań poszczepiennych, są zwolnione z ww. obowiązku. Wykonanie szczepienia może bowiem zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej.

W tej sprawie nieprzeprowadzenie badania kwalifikacyjnego spowodowane było niestawieniem się skarżącej z synem na badanie kwalifikacyjne i szczepienie. Strona nie dostarczyła zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia.

Po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, obowiązek zaszczepienia dziecka stał się wymagalny.

Zdaniem Sądu, orzeczona grzywna (co do wysokości) jest zgodna z art. 121 § 1 u.p.e.a., a kontrolowane postanowienia nie naruszają prawa, w tym art. 10 § 1 i 77 § 1 k.p.a. oraz 81 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a.

Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.