Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 215/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 104 ust. 5
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale IV w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. F. reprezentowanej przez kuratora K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej . I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. przyznaje kuratorowi K. G. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wynagrodzenie w kwocie 590, 40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt, 40/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (SKO) utrzymało w mocy decyzję Zastępcy Kierownika Działu Pomocy Instytucjonalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (MOPS) z dnia [...] października 2016 r. nr [...] ustalającą należność podlegającą zwrotowi w kwocie 2968,52 zł przez M. F. (skarżąca) – spadkobierczynię po J. F., powstałą z tytułu zaległości za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził :

Ojciec skarżącej był mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej we W. przy ul. [...], zmarł, pozostawiając zadłużenie w opłatach za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł, za okres od lutego 2006 r. do czerwca 2008 r. Nie ponosił bowiem pełnej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, w wysokości 70% dochodu, określonej w kolejnych decyzjach organu.

Z kolei skarżąca w wyniku toczącego się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po ojcu, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2009 r. (I [...]) nabyła spadek po ojcu. Jak wynika z akt sprawy, odziedziczyła ona po ojcu ½ własności lokalu położonego we W. przy ul. [...] oraz ½ wkładu lokatorskiego, tj. kwotę [...] zł. Ustalono też, że zawarła w dniu 7 września 2009 r. ugodę sądową, na mocy której mieszkanie lokatorskie zostało przyznane na rzecz W. F. bez obowiązku spłat i dopłat na rzecz skarżącej.

Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji, powołaną w osnowie decyzją, ustalił należność z tytułu wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej wniesionych zastępczo przez gminę W. w okresie od lutego 2006 r. do czerwca 2008 r. w kwocie [...] zł wraz z zobowiązaniem do jej zwrotu przez skarżącą z masy spadkowej.

Skarżąca – reprezentowana przez kuratora dla osoby nieobecnej odwołała się od tej decyzji, prosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że kwestionowaną decyzję wydano z zastosowaniem błędnej podstawy prawnej, tj. z pominięciem art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto Odwołujący się podniósł zarzut przedawnienia części dochodzonej należności, wskazując, że dotyczy ona okresu 10 lat wstecz, tj. od lutego 2006 r. do października 2006 r. Podkreślono także, że w uzasadnieniu decyzji organ nie wyszczególnił wysokości zaległości za każdy miesiąc z osobna. Ponadto w odwołaniu wskazano, że skarżąca nie odziedziczyła żadnego majątku po ojcu, gdyż zrzekła się masy spadkowej na rzecz swojej matki.

Samorządowe Kolegium odwoławcze stwierdziło, iż

Zgodnie z art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm., dalej: ustawa), obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą m. in. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu.

Jak ustalił organ pierwszej instancji, w okresie od lutego 2006 r. do lipca 2008 r. ojciec skarżącej winien wnosić opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% swego dochodu. Kwota ta wynosiła w lutym 2006 r. 116, 50 zł i nie została w ogóle zapłacona. W okresie od marca 2006 r. do października 2006 r. kwota ta wynosiła 362, 52 zł miesięcznie. Przy czym ZUS potrącał miesięczna kwotę w wysokości 175, 31 zł, zaś pensjonariusz w tym okresie nie dopłacił w marcu 2006 r. kwoty 111, 07 zł, w kwietniu 2006 r.- 23,76 zł oraz od lipca 2006 r. do października 2006 r.- 187, 21 zł miesięcznie. Za listopad 2006 r. należna opłata wynosiła 276, 40 zł, z czego ZUS przekazał kwotę 175, 31 zł, zaś niedopłata ze strony ojca skarżącej wynosiła 101, 09 zł. Od grudnia 2006 r. do kwietnia 2007 r. opłata wynosiła 383, 50 zł miesięcznie, z czego ZUS przekazywał kwotę 175, 32 zł, zaś niedopłata wynosiła w grudniu 2006 r.- 208, 19 zł, w styczniu 2007 r. - 101, 08 zł, w lutym 2007 r. - 208, 18 zł, zaś od marca do kwietnia 207 r. - 101, 08 zł miesięcznie. Od maja 2007 r. do czerwca 2008 r. opłata wynosiła 523, 50 zł miesięcznie, z czego ZUS od maja 2007 r. do lutego 2008 r. przekazywał kwotę 175, 32 zł, a w miesiącach: marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2008 r. przekazał kwotę 186, 71 zł miesięcznie. W okresie od maja 2007 r. do listopada 2007 r. ojciec skarżącej nie zapłacił należnych 214, 08 zł w skali miesiąca. Zaś za grudzień 2007 r. niedopłata wynosiła 191, 13 zł. Następnie za styczeń 2008 r. zalegał na kwotę 133, 98 zł, w lutym 2008 r.- na kwotę 348, 18 zł, w kwietniu 2008 r. na kwotę 229, 18 zł, a w czerwcu 2008 r.- na kwotę 336, 79 zł. W kwietniu 2008 r. część zobowiązania w kwocie 1540, 00zł zapłacił syn P. F.. Tym samym, w okresie od lutego 2006 r. do czerwca 2008 r. nie uiścił łącznej opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na kwotę [...] zł.

Jak wynika z ustaleń organu pierwszej instancji, skarżąca, w wyniku toczącego się postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2009 r. ([...]) nabyła spadek po ojcu skarżąca odziedziczyła ½ własności lokalu położonego we W. przy [...] oraz ½ wkładu lokatorskiego, tj. kwotę [...]zł. Ustalono też, że zawarła ona w dniu 7 września 2009 r. ugodę sądową, na mocy której mieszkanie lokatorskie zostało przyznane na rzecz matki bez obowiązku spłat i dopłat na rzecz skarżącej.

Wedle art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy, obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na spadkobiercy osoby, która korzystała ze świadczeń z pomocy społecznej – z masy spadkowej.

Wedle art. 104 ust. 1 należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 ustawy, wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Zachodzą zatem podstawy do ustalenia ciążącej na skarżącej należności w kwocie [...] zł, powstałej w wyniku zastępczego poniesienia przez Gminę W. odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej ojca skarżącej.

Mając na uwadze zarzuty zawarte w odwołaniu, Kolegium stwierdza po pierwsze, że organ pierwszej instancji zamieścił w aktach sprawy pełne i szczegółowe zestawienie i wyliczenie kwot należności za pobyt ojca skarżącej w domu pomocy społecznej w okresie od lutego 2006 r. do lipca 2008 r., zapłaconych kwot przez niego oraz wysokości powstałej niedopłaty w poszczególnych miesiącach. Jednocześnie w aktach sprawy znajdują się decyzje, na mocy których ustalono wysokość opłat, do wnoszenia których ojciec skarżącej był zobowiązany.

Ponadto, niesłuszny jest zarzut, że organ pierwszej instancji błędnie nie zastosował przepisu art. 61 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Należy zauważyć, że art. 61 ust. 3 dotyczy osób, które obowiązane są do ponoszenia odpłatności za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej (np. na podstawie umowy lub decyzji administracyjnej) i nie odnosi się do spadkobierców osoby, która korzystała ze świadczeń pomocy społecznej. W niniejszym przypadku obowiązek zwrotu tych wydatków powstał na podstawie art. 96 ust. 1 ustawy.

Ponadto, zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy, nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Względy leżące po stronie wykładni literalnej i systemowej nakazują przyjmować, że dziesięcioletni termin przedawnienia w zakresie dopuszczalności wydania decyzji dotyczy jedynie przypadku nienależnie pobranych świadczeń. Z powyższego wynika, że nie można podnosić zarzutu przedawnienia w odniesieniu do żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenia, np. pobyt w domu pomocy społecznej.

Kolegium zauważa także, że organ pierwszej instancji - postępując stosownie do wskazówek zawartych w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] maja 2016 r. ([...]) ustalił, że skarżąca nabyła po zmarłym ojcu spadek o wartości [...] zł oraz ½ udziału w mieszkaniu lokatorskim położonym we W. przy ul. [...]. Kolegium podkreśla, że oceny tej nie może skutecznie zmienić późniejsze rozporządzenie skarżącej, zgodnie z którym zrzekła się ona tego spadku na rzecz matki.

Mając na uwadze żądanie kuratora, reprezentującego skarżącą, o przyznanie na jego rzecz "od organu" kosztów zastępstwa w postępowaniu administracyjnym, Kolegium zauważa, że rozstrzygnięcie wniosku o wynagrodzenie dla kuratora nie jest aktem wydawanym w trybie postępowania administracyjnego. Rozstrzygnięcie tej kwestii dotyczy relacji między organem administracji, który wnioskował o ustanowienie kuratorem a osobą trzecią. Kolegium nie ma zatem kompetencji do załatwienia tego żądania kuratora.

Kolegium informuje także, że wedle art. 104 ust. 4 ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Zastosowanie powyższego przepisu wymaga jednak odrębnego wniosku skarżącej (...).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kurator skarżącej zarzucił naruszenie:

- art. 104 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczeń, pomimo upływu terminu przedawnienia,

- § 3 ust. 5 pkt. 2 uchwały Rady Miasta W. nr [...] z dnia 21 stycznia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej (...) poprzez nieuwzględnienie okoliczności długotrwałej choroby, która uzasadniała zwolnienie ojca skarżącej z opłaty za pobyt w domu opieki społecznej,

- art. 104 ust 4. ustawy poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek do odstąpienia od wymierzenia opłaty bądź jej umorzenia,

-art. 264 § 1 k.p.a. poprzez nieustalenie kosztów postepowania, tj. nieprzyznanie kuratorowi należnych kosztów tytułem pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W związku z powyższymi zarzutami wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz kuratora zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została pokryta w całości ani w części, według norm przepisanych, ewentualnie ustalenie wysokości kosztów i zobowiązanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do ich przyznania na rzecz kuratora.

W uzasadnieniu skargi w pierwszej kolejności zauważył, iż MOPS dochodzi opłat przedawnionych, gdyż na podstawie art. 104 ust. 5 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W trakcie pobytu ojca skarżącej w domu opieki społecznej organ regularnie wydawał decyzje odnośnie odpłatności. Na bieżąco zatem ustalał należności do pokrycia przez pensjonariusza. Jeżeli zatem za ten okres powstały zaległości, to uległy przedawnieniu, gdyż decyzje, na mocy których ustalono odpłatność były ostateczne. Decyzja wydana w niniejszej sprawie dotyczy odpowiedzialności skarżącej, zaś uprzednio wydane decyzje – dotyczące jej ojca – stały się ostateczne z chwilą wydania, gdyż nie były zaskarżane, stąd też należy przyjąć, iż nastąpiło przedawnienie, a brak jest podstaw aby dochodzić ponownie opłaty, tym razem od spadkobiercy.

Należy podkreślić, iż MOPS nie wyszczególnił w treści decyzji wysokości zaległości za każdy miesiąc z osobna, co również stanowi wadę decyzji i powinno zostać uzupełnione. Skoro pensjonariusz nie uiszczał opłat za pobyt w dostatecznej wysokości, to należy przyjąć, iż było to świadczenie nienależne w tym znaczeniu, iż zmarły wykorzystał usługę, za którą nie poniósł odpłatności. Należy podkreślić, iż MOPS sam przyczynił się do powstania zaległości pobierając od ojca skarżącej opłatę w wysokości 70% jego dochodu. Należy domniemywać, iż gdyby pobierano większy procent dochodu, zaległość nigdy by nie powstała.

Zdaniem kuratora okoliczność, iż skarżąca dokonała działu majątku dorobkowego ze swoją matką nie oznacza, iż faktycznie nastąpiło na jej rzecz przysporzenie majątkowe z tytułu masy spadkowej, ponieważ nie uzyskała de facto żadnej korzyści tytułem spadkobrania, gdyż zrzekła się masy spadkowej na rzecz matki.

Należy nadto zauważyć, iż możliwość umorzenia przedmiotowych kosztów wynika z art. 104 ust. 4 ustawy z uwagi na szczególne, niżej wskazane okoliczności. Obowiązek pokrycia kosztów pobytu pensjonariusza w domu pomocy społecznej ma charakter alimentacyjny. Zgodnie natomiast z art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przepis ten jest jednoznaczną podstawą oddalenia żądania świadczeń alimentacyjnych w przypadku żądania ich przez osobę, będącą w niedostatku, która postępowała w stosunku do osoby zobowiązanej w sposób naganny, a w szczególności, gdy chodzi o rodzica, który nie łożył na utrzymanie dziecka i jego wychowanie, lekceważąc swe obowiązki rodzicielskie, np. nie płacił alimentów.

Rażąco niewłaściwe postępowanie uprawnionego może polegać między innymi na zawinionym popadnięciu w niedostatek lub umyślnym wywołaniu sytuacji prowadzącej do żądania alimentów. W niniejszej sprawie zachodzą wymienione wyżej przesłanki, gdyż popadnięcie w niedostatek wpierw zostało wywołane uzależnieniem od alkoholu ojca skarżącej, a następnie utrwalone ciężką i przewlekłą chorobą.

Zawinione i naganne zachowania są powszechnie potępiane w społeczeństwie. Nie można zakładać, ażeby osoba doznająca krzywdy w każdym przypadku mimo to zobowiązana była do świadczenia alimentów na rzecz osoby ją krzywdzącej, tylko dlatego, że obowiązek alimentacyjny wynika z pokrewieństwa, małżeństwa albo z innych więzów, z którymi ustawa łączy ten obowiązek (vide: J. Ignaczewski, Alimenty. Komentarz, Warszawa 2009). Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy podkreślić, iż obciążenie skarżącej tymi kosztami byłoby rażąco niesprawiedliwe i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Na marginesie dodać należy, że możliwość uchylenia się od świadczeń alimentacyjnych z powołaniem się na sprzeczność żądania z zasadami współżycia społecznego odpowiada poczuciu sprawiedliwości i nie jest instrumentem odpłaty za naganne zachowanie się uprawnionego. W tym miejscu należy zaakcentować swoistą lukę w prawie, która dotyczy tzw. "niegodności alimentacji", analogicznie do instytucji niegodności dziedziczenia, gdyż niniejsza sprawa jest modelowym przypadkiem, w którym znalazłaby zastosowanie. Mając na uwadze, iż sprawa podlega rozpoznania na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, nie można jednak abstrahować od uregulowań cywilistycznych oraz ratio legis kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Stąd też naruszony został przepis art. 104 ust. 4 ustawy, gdyż powyższy – szczególnie uzasadniony wypadek – stanowi wystarczająca przesłankę do odstąpienia od wymierzenia opłaty bądź jej umorzenia. Niezastosowanie w.w przepisu pomimo zaistnienia przesłanek stanowi jego naruszenie. Kurator złożył wniosek o umorzenie, jednak organ I instancji odmówił umorzenia, czym naruszył ten przepis. Zdaniem kuratora zbędne jest mnożenie postępowań, to jest prowadzenie odrębnego postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłat oraz odrębnego w przedmiocie umorzenia opłat, gdyż możliwe jest odstąpienie od wymierzenia opłaty, co wyraźnie zasugerowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Generując kolejne postępowania organ I instancji przysparza zadań sobie oraz kuratorowi, co stoi w sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, wyrażoną w art. 12 § 1 k.p.a.

Zwolnienie z opłat za pobyt w placówce jest zasadne na podstawie § 3 ust. 5 pkt. 2 uchwały Rady Miasta W. nr [...] z dnia 21 stycznia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad ponoszenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej (...), ponieważ w przypadku ojca skarżącej wystąpiła okoliczność w postaci długotrwałej choroby, która znacząco ograniczała jego możliwości zarobkowe i stanowiła przyczynę jego śmierci. W decyzji MOPS o ponoszeniu opłat za pobyt w DPS z dnia [...] lutego 2008 r. ([...]) wydanej wobec pensjonariusza, ustalono opłatę dla niego jako dla osoby "przewlekle somatycznie chorej", co niewątpliwie spełnia przesłankę długotrwałej choroby wskazanej powyżej, zaś Dom Opieki Społecznej, w którym przebywał, to placówka, o której mowa w tej uchwale.

Jak wynika z treści decyzji, dochód ojca skarżącej po odjęciu alimentów na rzecz dzieci z tytułu emerytury kształtował się w 2007 r. na poziomie 547,86 zł miesięcznie, która to kwota została w 2008 r. zwiększona o 200zł tytułem alimentów wobec czego była ona wystarczająca do pokrycia całości opłat za pełny pobyt w DPS, w związku z czym istniała możliwość bieżącego pokrywania tych kosztów bezpośrednio przez pensjonariusza bądź przez organ w drodze egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie nie zostały wyjaśnione przyczyny dla których powstała zaległość, gdyż organ I instancji mógł potrącać ze świadczeń należnych pensjonariuszowi całą kwotę należną tytułem opłat za pobyt. Pobierając jedynie 70% organ sam dopuścił do powstania zaległości.

Reasumując: postępowanie organu I instancji pozostaje w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., gdyż z pewnością nie pogłębia zaufania obywateli do państwa dochodzenie przez MOPS wobec córki zaległych opłat po ojcu, który nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego .

Wniosek o ustalenie wysokości kosztów należnych kuratorowi podyktowany jest okolicznością, iż organ I instancji uchyla się od obowiązku ich określenia, pomimo iż wynagrodzenie takie przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej, które jest stosowane per analogiam wobec luki prawnej występującej w kodeksie postępowania administracyjnego, dotyczącej ustalenia wynagrodzenia i zwrotu wydatków dla kuratora ustanowionego w trybie art. 34 § 1 k.p.a. (tak: wyrok WSA w Białymstoku z dn. 23 lutego 2016 r. sygn. akt: II SA/Bk 776/15). Należy przy tym zaznaczyć, iż postanowienie Sądu o wyznaczeniu kuratora nie ustala jego wynagrodzenia, natomiast tłumaczenie SKO, iż rozstrzygnięcie tej kwestii dotyczy relacji między organem administracji, który wnioskował o ustanowienie kuratora a osobą trzecią, przy czym SKO nie sprecyzowało kim jest "osoba trzecia", jest kompletnie niezrozumiałe.

Na marginesie należy zauważyć, iż zarówno pracownicy MOPS, jak i SKO z pewnością otrzymują wynagrodzenie za swoją pracę, wobec czego niewytłumaczalna jest odmowa przyznania kosztów na rzecz kuratora, który został zaangażowany do niniejszej sprawy z inicjatywy organu I instancji. Jak wynika z dotychczasowego przebiegu niniejszej sprawy, podjęcie działań przez kuratora było konieczne, gdyż wskutek pierwszego z odwołań została uchylona decyzja oraz zmniejszona została kwota zaległości. Kurator nie ograniczył się zatem do odebrania decyzji, lecz podjął działania w celu obrony praw osoby nieobecnej, co najwyraźniej nie znalazło uznania po stronnie organu zarówno I jak i II instancji, skoro następuje systematyczna odmowa zwrotu kosztów pomocy prawnej. MOPS, występując z wnioskiem o wyznaczenie kuratora, powinien był liczyć się z taką koniecznością, gdyż regułą jest, iż koszty kuratora ponosi organ, na którego wniosek został on wyznaczony.

Wobec powyższego, kurator wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w części, według norm przepisanych (...).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji ostatecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie bowiem do art. 104 ust. 5 ustawy należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. W ust. 1 natomiast ustawodawca wymienił należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Nie ulega wątpliwości Sądu, że należności o jakich mowa w skardze należą do rzędu należności wymienionych w art. 104 ust. 1 ustawy.

W aktach sprawy bowiem znajdują się decyzje o ponoszeniu opłaty za pobyt w dps, adresowane do ojca skarżącej: z dnia 22 lutego 2006 r., 29 stycznia 2007 r., 6 kwietnia 2007 r. i z dnia 25 lutego 2008 r.

Ojciec skarżącej zmarł w dniu [...] 2008 r, a w dniu 4 sierpnia 2008 r. MOPS wydał decyzję nr [...]ponoszenia odpłatności Gminy W. za pobyt ojca skarżącej w dps dla osób przewlekle somatycznie chorych we W. (...) i ustalił opłatę Gminy W. za 30 dni pobytu w dps w lipcu br – w wysokości 1502,42zł.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 r. sygn. [...] Sąd Rejonowy dla W. F. we W. stwierdził, że spadek po J. F., na podstawie ustawy nabyła córka M.F. w całości, wprost.

Z akt sprawy nie wynika jednoznacznie kiedy decyzja o ponoszeniu opłaty za pobyt ojca skarżącej w dps stała się ostateczna. Brak w nich danych czy decyzje te były kwestionowane zwłaszcza przez pensjonariusza i kiedy stały się decyzjami ostatecznymi.

Skarżąca zarzuca, że zaskarżona decyzja narusza przepis art. 104 ust. 1 w zw. z ust. 5 ustawy "poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczeń pomimo upływu terminu przedawnienia", a w uzasadnieniu skargi – że decyzje o ponoszeniu opłaty za pobyt ojca skarżącej nie były zaskarżane. Może to świadczyć, że trzyletni okres z art. 104 ust. 5 ustawy, w tym przypadku upłynął. Nie można natomiast odnosić go do decyzji opisanej na wstępie uzasadnienia, gdyż decyzja ta orzeka o wysokości należności podlegającej zwrotowi powstałej jeszcze za życia ojca skarżącej, zatem przedawnienie obejmować powinno te zaszłości, a nie to, do czego zobowiązuje się skarżącą. Inaczej mówiąc do zwrotu określonej należności można zobowiązać jeśli należność ta nie uległa przedawnieniu. Z tego względu okoliczność, czy i kiedy decyzje, o jakich wcześniej była mowa stały się ostateczne winna zostać szczegółowo wyjaśniona zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. ; jeśli okaże się, że 3-letni okres liczy od ich uostatecznienia upłynął dalsze postępowanie stanie się bezprzedmiotowe.

Należy tu dodać istotną – zdaniem Sądu, okoliczność, że decyzja o ustaleniu opłat za pobyt ojca skarżącej w dps nie była kwestionowana ani przez pensjonariusza, ani przez skarżącą. Nie może natomiast być przedmiotem oceny w tym postępowaniu, które dotyczy jedynie wezwania skarżącej do zwrotu powstałej zaległości. Tym samym niedopuszczalnie skarżąca zostaje pozbawiona możliwości kwestionowania tych opłat.

Z tego względu Sąd nie podziela zapatrywania zaprezentowanego w wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2017 r., sygn.. akt I SA/Wa1054/16, że 3 letni okres przedawnienia należy liczyć od dnia wydania decyzji ustalającej należności podlegające zwrotowi.

Z tych względów Sąd uznał rozważanie zasadności pozostałych zarzutów skargi za zbędne.

Jednocześnie Sąd uwzględnił stanowisko organu odwoławczego, że kwestia kosztów zastępstwa w postępowaniu administracyjnym przez kuratora znajduje się poza rozstrzygnięciem decyzji w powyższej sprawie i wymagałaby odrębnego rozstrzygnięcia organu administracyjnego.

Stosownie do art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wywody uzasadnienia wyroku stanowią jednocześnie wskazania co do dalszego postępowania posądowego przed organami administracyjnymi.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" wspomnianej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia kuratorowi opiera się na podstawie art. 211, art. 213 pkt 1 tego Prawa, a także przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 listopada 2013 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2013 r. , poz. 1476) i § 4 ust. 2 pkt, ust. 3, § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). Sąd wziął w szczególności pod uwagę nakład pracy kuratora i jego zaangażowanie w wyjaśnianie okoliczności sprawy.