Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1135/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 lit. b, art. 3 pkt 3, art. 3 pkt 11, art. 61 pkt 1-2, art. 73 ust. 1, art. 76 ust. 4
journal: Dz.U. 2010 nr 243 poz 1623
law: Ustawa  z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Anna Jarosz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi P. R. E. Sp.zo.o. na decyzję W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od W. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz P. R. E. Sp.zo.o. kwotę 500 złotych ( pięćset ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], znak [...] (dalej decyzja z [...] lipca 2011 r.) Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta P. (dalej PINB albo organ I instancji), na podstawie art. 76 ust. 4 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. 2010 r., nr 243, poz. 1623 ze zm., dalej prawo budowlane bądź pb) i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) nakazał właścicielowi nieruchomości przy ul. K. [...] w P. – "P. R. E." Sp. z o.o. z siedzibą przy ul. M. [...] w P. (dalej Strona, Odwołująca albo Skarżąca): I. wykonanie rozbiórki budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ulicy K. [...] w P. do poziomu "0" i zabezpieczenie ścian fundamentowych oraz muru oporowego budynku od strony ulicy P. w P.; II. wyznaczenie i wygrodzenie (trwałe zabezpieczenie) strefy niebezpiecznej w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowego budynku. Jednocześnie organ I instancji, powołując art. 76 ust. 4 pb określił, że decyzja [...] lipca 2011 r. podlega natychmiastowemu wykonaniu.

W uzasadnieniu PINB wskazał, że dnia [...] lipca 2011 r. wydarzyła się katastrofa budowlana polegająca na nie zamierzonym, gwałtownym zniszczeniu konstrukcji ścian nośnych budynku przy ulicy K. [...] w P. Na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 1 pb powołano komisję do ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy budowlanej.

Analiza wniosków zawartych w ekspertyzie wykonanej przez dr inż. J. K. w 2005 r. wskazuje, że prawdopodobną przyczyną złego stanu technicznego całego budynku była jego długotrwała, niekontrolowana eksploatacja i niekorzystny wpływ warunków hydro i geotechnicznych. Przedmiotowy budynek i budynek sąsiedni przy ul. O. [...], obecnie nie posiadają uregulowanych stosunków wodnych. Posadowienie budynku na iłach "pstrych poznańskich", w połączeniu ze zróżnicowanym poziomem wód gruntowych, spowodowało lokalne podmycia ceglanych i gruzobetonowych ław fundamentowych. Taki stan rzeczy doprowadził do częściowego zniszczenia istniejących ław fundamentowych a w konsekwencji do niekontrolowanego osiadania budynku. Długotrwałe i niekontrolowane osiadanie spowodowało naruszenie całej konstrukcji budynku. Fakt ten objawia się między innymi widocznym spękaniem, zarysowaniem i rozwarstwieniem całej ściany frontowej od strony ul. K. (rozwarstwienia dochodzą do kilku centymetrów) oraz wychyleniem ww. ściany od pionu. Największe rozwarstwienia są widoczne przy nadprożach i murach podokiennych. Dodatkowym zagrożeniem dla osób przebywających w otoczeniu budynku są luźne i częściowo odspojone tynki na elewacji frontowej.

W dniu [...] lipca 2011 r. pracownicy PINB stwierdzili zawalenie ścian nośnych budynku położonego przy ul. K. [...] od strony ul. P., liczne spękania na przestrzał i zarysowania obiektu. Stwierdzili odkopanie ścian fundamentów od strony ul. P. ze względu na roboty budowlane budynku handlowo-usługowo-mieszkalnego. Kolejne kontrole przeprowadzone w dniu [...] lipca 2011 r. potwierdzają odchylanie ścian nośnych i ścian fundamentowych budynku oraz dalszą jego degradację. W obecnym stanie faktycznym pozostała część obiektu bezpośrednio grozi zawaleniem, a jego stan techniczny nie pozwala podjąć jedynie czynności zabezpieczających (k. 33 akt PINB).

Odwołanie od powyższej decyzji pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. wniosła Strona, wnosząc o uchylenie pkt 1 decyzji z [...] lipca 2011 r. w zakresie nakazującym zabezpieczenie ścian fundamentowych i muru oporowego budynku od strony ul. P. w P.

W uzasadnieniu Odwołująca podniosła, że z uwagi na zaistniałą katastrofę budowlaną, decyzja z [...] lipca 2011 r. w przedmiocie wykonania rozbiórki budynku, co do zasady jest słuszna. Tym niemniej PINB winien wziąć pod uwagę nie tylko działkę na której nastąpiła katastrofa budowlana, tj. położoną przy ul. K. [...], ale także działkę sąsiednią, położoną przy ul. P. [...] (obręb P., ark. [...], działka nr [...]). Z treści uzasadnienia zaskarżanej decyzji z [...] lipca 2011 r. wynika, że od strony ul. P. zostały odkopane ściany fundamentów budynku Odwołującej, a to ze względu prowadzone tam roboty budowlane budynku handlowo-usługowo-mieszkalnego.

Zdaniem Odwołującej, która powołała § 204 ust. 5 i § 206 rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. nr 75, poz. 690 ze zm., dalej rozporządzenie z 2002 r.) budowa na sąsiedniej działce przy ul. P. [...] winna zostać poprzedzona stosowną ekspertyzą techniczną stanu konstrukcji i elementów budynku wraz z podłożem gruntowym. Tymczasem roboty prowadzone na działce sąsiedniej wskazują, że wymogi rozporządzenia nie zostały uwzględnione, co doprowadziło do katastrofy na działce Odwołującej. Mur oporowy i budynek stojący na granicy działek ul. K. [...] ul. P. [...], na której prowadzono roboty ziemne, nie został od strony robót prowadzonych przy ul. P. [...] odpowiednio przygotowany, tj. nie został w ogóle zabezpieczony. Bezpośrednio przy fundamentach i murze oporowym wykonano wykop szerokoprzestrzenny, schodzący poniżej poziomu ław fundamentowych budynku przy ul. K. [...] i muru oporowego. Wypływająca spod muru oporowego woda wskazywała w sposób oczywisty na występujące, sukcesywne podmywanie muru oporowego i fundamentów budynku przy ul. K. [...]. Nie ulega żadnej wątpliwości, że również ze względów czysto praktycznych, przystępując do robót ziemnych inwestor z działki sąsiedniej przy ul. P. 4 winien był wykonać stosowne roboty zabezpieczające.

Zagrożenie osunięcia się ścian fundamentowych istnieje z przyczyn niezależnych od Odwołującej. Strona nie ma na ten stan żadnego wypływu, bowiem ściany te zostały odkryte przez inwestora prowadzącego prace rozbiórkowe i ziemne na działce sąsiedniej, do której Odwołująca nie ma żadnych praw. Wykonanie decyzji w zaskarżonym zakresie stanowiłoby w istocie zabezpieczenie ścian wykopu inwestycji sąsiedniej. Biorąc pod uwagę powyższe, brak uzasadnienia nałożenia na Stronę obowiązku zabezpieczenia ścian fundamentowych budynku i muru oporowego budynku od strony ulicy P. w P. Zobowiązanie to winno zostać nałożone na sprawcę odkrycia fundamentów i murów oporowych i ich osłabienia, tj. na właściciela działki sąsiedniej (k. 49-42 akt PINB).

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2011 r.) W. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w P. (dalej WWINB bądź Wojewódzki Inspektor) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylił i umorzył postępowanie organu I instancji w części dotyczącej wykonania rozbiórki budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. K. 3 w P. do poziomu "0", w pozostałej części utrzymał decyzję z [...] lipca 2011 r. w mocy.

W uzasadnieniu WWINB wyjaśnił, że dnia [...] września 2011 r. pracownicy PINB przeprowadzili dodatkowe czynności kontrolne na nieruchomości położonej przy ul. K. [...] w P., podczas których stwierdzili, że Odwołująca wykonała rozbiórkę budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. K. [...] w P. do poziomu "O" i zabezpieczenia terenu. Nie wykonała jednak zabezpieczenia ścian fundamentowych i muru oporowego budynku od strony ul. P. w P.

Organ I instancji prawidłowo uznał, że należy wykonać określone w sentencji zaskarżonej decyzji obowiązki. Niemniej jednak, po przeprowadzonych w dniu [...] września 2011 r. dodatkowych czynnościach kontrolnych przez PINB, organ II instancji uznał, że obowiązek wykonania rozbiórki przedmiotowego budynku do poziomu "O" i zabezpieczenia strefy niebezpiecznej w bezpośrednim sąsiedztwie przedmiotowego budynku został przez właściciela wykonany, zatem zasadnym było uchylenie i umorzenie postępowania w zakresie wykonania tego obowiązku i utrzymanie w mocy decyzji w pozostałej części.

Zdaniem WWINB, szczególnie ważne jest zabezpieczenie przez inwestora fundamentów budynku i muru oporowego z uwagi na fakt, że nastąpiło już częściowe zniszczenie istniejących ław fundamentowych i naruszenie konstrukcji obiektu od strony ul. K., przez jego osiadanie, co może spowodować zagrożenie życia, zdrowia i mienia ludzkiego.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, WWINB powołując art. 61 pb zajął stanowisko, że właściwie organ nadzoru budowlanego uznał, że obowiązanym do wykonania określonych w sentencji zaskarżonej decyzji robót budowlanych jest właściciel przedmiotowego budynku. Wskazać także należy, że skoro jak twierdzi Odwołująca, roboty wykonywane na działce sąsiedniej doprowadziły do katastrofy budynku na jej działce, to swych roszczeń należy dochodzić na drodze cywilnej przed sądem powszechnym (k. 23-22 akt WWINB).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. (dalej WSA) z dnia [...] października 2011 r. Strona wniosła o uchylenie decyzji z [...] września 2011 r. i obciążenie kosztami postępowania sądowego WWINB. Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie art. 61, 76 ust. 4 i art. 79 pb, a także naruszenie przepisów kpa.

Motywując sformułowane wnioski Skarżąca zwróciła uwagę, że decyzja z [...] września 2011 r. pozbawia wykonane czynności, polegające na rozebraniu budynku położonego przy ul. K. 3, podstawy prawnej w postaci decyzji właściwego organu. Przywołany w uzasadnieniu decyzji WWINB art. 61 pb odnosi się wyłącznie do użytkowanych obiektów budowlanych, tymczasem przy ul. K. 3 w P. nie istnieje już żaden obiekt, ponieważ został on rozebrany na skutek wykonania uchylonego pkt 1 decyzji z [...] lipca 2011 r. Zarówno art. 61, jak i art. 76 ust. 4 i art. 79 pb, odnoszą się jedynie do obowiązków właściciela lub zarządcy nieruchomości, nie wskazując na prawo organu do nakładania na osobę trzecią obowiązku w stosunku do cudzej nieruchomości. Skoro mur oporowy znajduje się na nieruchomości przy ul. P. 4, obowiązek jego zabezpieczenia może być nałożony tylko na właściciela lub zarządcę tej nieruchomości, a nie na Skarżącą. Brak bowiem podstawy prawnej, by nakazywać osobie trzeciej jakiekolwiek działania na cudzym gruncie.

Skarżąca zarzuciła również, że uzasadnienie decyzji z [...] września 2011 r. nie czyni zadość wymogom, jakie winno spełniać uzasadnienie decyzji organu II instancji wydanej w wyniku rozpatrzenia odwołania. WWINB nie wyjaśnił, dlaczego na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut Skarżącej, dotyczący braku uzasadnienia nałożenia na Nią obowiązku w zakresie zabezpieczenia murów oporowych (k. 4-8 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], WWINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji z [...] września 2011 r. (k. 10 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli zgodności z prawem w niniejszym postępowaniu była decyzja [...] września 2011 r. i poprzedzające jej wydanie postępowanie w przedmiocie nałożenia na Skarżącą obowiązków dotyczących zabezpieczenia miejsca katastrofy budowlanej oraz wykonania innych niezbędnych czynności i robót budowlanych.

Sąd podzielił ustalenia faktyczne organów obu instancji dotyczące stanu obiektu budowlanego w postaci kamienicy wielorodzinnej, położonej przy ul. K. [...] w P., w momencie katastrofy budowlanej i po katastrofie budowlanej. Sąd podzielił ustalenia faktyczne organu I instancji co przyczyn, które spowodowały częściowe zniszczenie kamienicy wielorodzinnej, położonej przy ul. K. [...] w P., mające miejsce dnia [...] lipca 2011 r. – w szczególności co od odkopania ścian fundamentów od strony ul. P., w związku z robotami budowlanymi budynku handlowo-usługowo-mieszkalnego. Kamienica przy ul. K. [...] i sąsiadująca z nią kamienica przy ul. O. [...], objęte były ochroną konserwatorską na podstawie wpisu do rejestru zabytków zespołu urbanistyczno-architektonicznego śródmieścia miasta P. ostateczną decyzją z dnia [...] marca 1980 r. nr [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w P. (k. 50-53 akt PINB; k. 34-46, 61 akt sądowych). Skarżąca w okresie od [...] lipca 2011 r. a przed dniem [...] września 2011 r., dokonała rozbiórki kamienicy przy ul. K. [...] do poziomu "O" i zabezpieczyła teren katastrofy budowlanej; nie wykonała natomiast zabezpieczenia ścian fundamentowych budynku przy ul. K. [...] ani muru oporowego (k. 22, 32, 73-70 akt PINB). Owa kamienica położona była na działce nr [...], położonej od strony ul. K. [...] i znajdującej się 6 metrów powyżej działki nr 46, położonej od strony ul. P.. Różnica wysokości między obiema działkami zabezpieczona jest przez mur oporowy, znajdujący się w szerszej części na działce nr [...], a w niewielkiej części na działce nr [...], graniczącej zarówno z działką nr [...], jak i [...] (k. 50-55 akt sądowych). W bezpośrednim sąsiedztwie nieruchomości przy ul. K. [...], na której doszło do katastrofy budowlanej, na tej samej skarpie, znajduje się budynek Szpitala Dziecięcego przy ul. K. [...], w którym pracują Oddziały: Intensywnej Opieki Medycznej, Chirurgii Urazowej z Poddziałem Oparzeniowym (k. 41 akt PINB; k. 50 akt sądowych). Na reprodukcjach fotografii, datowanych [...] lipca 2011 r., widoczne są ślady głębokich wykopów łyżką koparki, poniżej poziomu dolnej krawędzi murów oporowych skarpy pomiędzy działką nr [...] i [...] (patrząc od strony działki nr 46 – od strony ul. P.), jak i usunięcie murów oporowych pomiędzy działką nr [...] i [...] – na znacznej długości (patrząc od strony działki nr [...] – od strony ul. P.; k. 70 akt PINB; 51-53 akt sądowych). Miejski Konserwator Zabytków w P. decyzją z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] udzielił P. R. E. spółce z o.o. pozwolenia na prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy kamienicy przy ul. K. [...] – w szczególności dla wzmocnienia podłoża gruntowego pod istniejącymi fundamentami budynku metodą iniekcji strumieniowej zaczynu cementowego. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych w aktach sprawy sądowej dokumentów w postaci: wyrysu mapy zasadniczej terenu w skali 1:500; wydruków dokumentacji fotograficznej samej kamienicy, która uległa katastrofie budowlanej, jak i podtrzymującego ją muru oporowego; protokołu z kontroli dnia [...] września 2011 r., odpisu decyzji z [...] kwietnia 2010 r. nr 244/2010 (k. 72-73 akt PINB; k. 36-38, 50-53 akt sądowych).

Sąd na podstawie art. 106 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270, dalej ppsa) postanowieniem wydanym podczas rozprawy w dniu 12 kwietnia 2012 r. przeprowadził uzupełniający dowód z powyższych dokumentów, dając im wiarę, bowiem nie zostały one zakwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności (106 § 5 ppsa w zw. z – odpowiednio - art. 244 § 1 i art. 245 kpc, i – odpowiednio – art. 252 i 253 kpc; postanowienie SN z 27.1.2006 r. III CK 369/05, OSNC 11/06/187; T. Ereciński w: Kodeks postępowania cywilnego Komentarz LexisNexis 2009 t. 1 s. 707 uw. 32). Sąd dał też wiarę wydrukom fotografii, przedstawiających stan nieruchomości obejmującej działkę nr [...], położonej przy ul. K. [...] i stan nieruchomości obejmującej działkę nr [...], położonej przy ul. P. (106 § 5 ppsa w zw. z art. 308 kpc; k. 7-10, 17-19, 23, 37-39, 42-46, 70-71 akt PINB; k. 51-53 akt sądowych; T. Ereciński – op. cit. s. 797-798 uw. 1-4).

Organ odwoławczy, prowadząc postępowanie, winien mieć na uwadze wnikające z przepisów kpa ogólne zasady postępowania.

Jedną z zasad postępowania, którą winien brać pod uwagę organ odwoławczy przy rozpoznawaniu sprawy, jest zasada dwuinstancyjności (art. 15 kpa). Zgodnie z tą zasadą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę będącą przedmiotem postępowania przed organem I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Wynika to z przytoczonego art. 138 kpa, który przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, czego następstwem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, bądź uchylenie i zmiana zaskarżonej decyzji. W wyroku z 20.12.1999 r., IV SA 274/97, Lex nr 48234, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie. Oznacza to, że ma on obowiązek rozpoznać wszystkie żądania, wnioski i zarzuty strony oraz ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swej decyzji. Wspomniane żądania, wnioski i zarzuty mogą być zawarte również w złożonym przez stronę odwołaniu, a obowiązkiem organu odwoławczego jest przytoczenie w tym względzie treści odwołania oraz ustosunkowanie się do niego w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Obowiązek ustosunkowania się przez organ odwoławczy do zarzutów odwołania wynika również z art. 11 i 107 § 3 kpa. Stanowisko organu prowadzącego postępowanie – po przeprowadzaniu koniecznych czynności procesowych - winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 kpa. Zadaniem uzasadnienia stanowiącego integralny składnik decyzji jest bowiem wyjaśnienie jej dyspozytywnej części jakim jest rozstrzygnięcie (wyrok NSA z 12.5.2000 r., I SA/Kr 856/98, Lex nr 43041). Winno ono zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, a realizowanej na mocy art. 107 § 3 kpa. Mocą tej zasady organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, by w miarę możliwości doprowadzić do realizacji decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego przy uzasadnianiu decyzji jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania. Nie wykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonych decyzji. Teza ta znajduje oparcie w utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W wyroku z 9.4.2001 r., V SA 1611/00, Lex nr 80635 NSA stwierdził, że pominięcie w uzasadnieniu decyzji oceny okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. W wyroku z 11.7.2001 r., IV SA 703/99, Lex nr 51234, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa, skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (wyrok NSA z 6.8.1984 r., II SA 742/84, ONSA 1984/2/67).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, że Wojewódzki Inspektor w niniejszej sprawie nie zbadał sprawy ponownie (mimo że pod rządem art. 136 i art. 138 § 2 kpa w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r. kognicja organu odwoławczego uległa rozszerzeniu), ani nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W aktach PINB i WWINB brak aktualnych odpisów ksiąg wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości położonych przy ul.: K. [...], O. [...], O. [...]. [...]; dla nieruchomości obejmujących działkę nr [...] i nr [...] z arkusza [...], obrębu P. Brak również aktualnego wyrysu mapy zasadniczej w skali 1:500, dla tych działek – kserokopię wyrysu tej mapy (według stanu na dzień 26 czerwca 2001 r. Skarżąca dostarczyła Sądowi dopiero na rozprawę dnia 12 kwietnia 2012 r.). W aktach PINB znajduje się jedynie wydruk z bazy ewidencji gruntów GEOPOZ w P. dla działki nr [...], arkusza [...], obrębu P., ul. O. [...].[...] (k. 20 akt PINB), lecz osoby wskazane tam jako współwłaściciele nieruchomości, nie uczestniczyli w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Brak aktualnych informacji z ewidencji gruntów (zarówno tekstowych, jak i graficznych), odnośnie działek nr: [...],[...],[...] arkusza [...], obrębu P.

W aktach administracyjnych są dowody realizacji obowiązku z art. 76 ust. 1 pkt 2 pb (k. 15, 16 akt PINB) i odpis zgłoszenia z dnia [...] sierpnia 2011 r. przez Miejskiego Konserwatora Zabytków Prokuraturze Rejonowej P.-Stare Miasto w P. podejrzenia popełnienia przestępstwa z art. 108 i art. 110 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nas zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 [ze zm.]; k. 54-50 PINB; k. 35, 42-45 akt sądowych). W aktach brak dowodu zawiadomienia właściwego miejscowo prokuratora i Policji o katastrofie (art. 75 ust. 1 pkt 3 lit. b pb), w tym o podejrzeniu popełnienia wykroczenia z art. 92 pkt 1, art. 93 pkt 1, 6 pb. W aktach administracyjnych obu instancji brak dokumentów, opracowanych przez komisję, powołaną w celu ustalenia przyczyn i okoliczności katastrofy (verba legis) w trybie art. 76 ust. 1 pkt 1 pb (protokół z kontroli obiektu budowlanego z [...] lipca 2011 r. nr [...], na podstawie art. 81 ust. 4 pb, nie jest dokumentem komisji, a jedynie dokumentem kontroli pracowników PINB; k. 4-5 akt PINB). W aktach brak protokołu przesłuchania kierownika budowy, kierującego robotami budowlanymi na działce nr [...] – w tym w szczególności obejmującymi mur oporowy skarpy od strony działek [...] i [...]. Brak aktualnej ekspertyzy technicznej stanu obiektu istniejącego, wymaganej przez § 204 ust. 5 i § 206 rozporządzenia z 2002 r., z uwagi na prace toczące się na działce nr 46. Mimo przywołania ekspertyzy dra inż. J. K. z 2005 r. (uzasadnienie decyzji z 21 lipca 20011 r.), nie dołączono jej do akt sprawy. Właściwy organ nie zlecił na koszt inwestora, prowadzącego prace na działce nr 46, sporządzenia ekspertyzy na podstawie art. 78 ust. 2 pb, dla ustalenia przyczyn katastrofy.

Materialnoprawną podstawą wydanych przez organy obu instancji decyzji był art. 76 ust. 4 pb. Na jego podstawie organ nadzoru budowlanego może nałożyć na właściciela lub zarządcę obowiązek zabezpieczenia miejsca katastrofy oraz obiektu budowlanego, który uległ katastrofie. Ustawodawca przewidział jednocześnie szczególny tryb wykonania tych czynności, celem zabezpieczenia istotnych wartości chronionych prawem, takich jak życie i zdrowie ludzkie, bezpieczeństwo mienia. Organ I instancji ustalając fakt nastąpienia katastrofy budowlanej, o której art. 73 ust. 1 pb stanowi, że jest ona niezamierzonym, gwałtownym zniszczeniem obiektu budowlanego, był upoważniony do zastosowania art. 76 ust. 4 pb, a tym samym do nałożenia na Skarżącą obowiązku wykonania rozbiórki budynku mieszkalnego wielorodzinnego, położonego przy ul. K. 3 do poziomu "O", zabezpieczenia ścian fundamentowych (wszak te znajdowały się i znajdują nadal na działce nr [...], której właścicielem jest Skarżąca; k. 73v akt PINB; k. 36-38 akt sądowych), wyznaczenia i wygrodzenia stref niebezpiecznych w bezpośrednim sąsiedztwie budynku.

Za niezgodne z prawem, a co najmniej przedwczesne, należało uznać nałożenie na Skarżącą obowiązku zabezpieczenia muru oporowego budynku od strony ul. P. Skarżąca zasadnie zwróciła uwagę na to, że zebrane dowody nie wskazują, by mur ten znajdował się na działce nr [...], będącej własnością Skarżącej i by stanowił on Jej własności. W myśl art. 3 pkt 3 pb, konstrukcja oporowa stanowiąca budowlę, jest tym samym odrębnym od kamienicy przy ul. K. [...] (z jej ścianami fundamentowymi), obiektem budowlanym w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. b pb. Skarżąca, nie legitymując się jakimkolwiek prawem do dysponowania nieruchomością, na której znajduje się mur oporowy, nie mogła stać się adresatem obowiązku dotyczącego zabezpieczenia owego muru oporowego. Innymi słowy, obowiązek o którym stanowi art. 76 ust. 4 pb nakładany jest na właściciela lub zarządcę obiektu dotkniętego katastrofą (E. Janiszewska-Kuropatwa, w: red. Z. Niewiadomski, Prawo budowlane. Komentarz, C.H. Beck 2011 r., s. 688 nb 3). A contrario, nie może on zostać nałożony na podmiot nie będący właścicielem obiektu budowlanego w stosunku do którego zaistniała konieczność wykonania określonych robót budowlanych. Tak samo stosownie do przywołanego przez WWINB w uzasadnieniu decyzji z [...] września 2011 r. art. 61 pb, obowiązek zapewnienia bezpiecznego użytkowania obiektu w razie wystąpienia czynników zewnętrznych spoczywa na właścicielu lub zarządcy obiektu budowlanego. Skoro Skarżąca nie jest ani właścicielem, ani zarządcą muru oporowego znajdującego się na działkach nr [...] i [...], organy nadzoru budowlanego nie mogły nałożyć na Nią obowiązku na podstawie art. 76 ust. 4 pb. Jeżeli, jak kładzie na to nacisk Skarżąca i ustalił PINB w uzasadnieniu decyzji z [...] lipca 2011 r., na działce nr [...] prowadzone były roboty budowlane polegające na wzniesieniu budynku handlowo-usługowo-mieszkalnego, organy nadzoru budowlanego winny były rozważyć zasadność nałożenia na właściciela lub zarządcę nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], na której znajduje się część muru oporowego, obowiązku o którym stanowi art. 76 ust. 4 pr.bud.

Za zasadny należało uznać również zarzut Skarżącej dotyczący niezgodnego z prawem umorzenia postępowania przez WWINB w części dotyczącej wykonania rozbiórki budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. K. [...] w P. do poziomu "O". Organ II instancji, wskazując na wykonanie nałożonego na Skarżącą w decyzji z [...] lipca 2011 r. obowiązku, nie wskazał podstawy prawnej skutkującej umorzeniem postępowania w tym zakresie. Wykonanie przez Skarżącą, nałożonego decyzją z [...] lipca 2011 r. obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego, przed wydaniem decyzji przez organ II instancji, nie skutkowało bezprzedmiotowością postępowania, która obligowałaby WWINB do umorzenia postępowania. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Oznacza ona, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Umorzenie postępowania zamyka więc drogę do konkretyzacji praw i obowiązków strony oraz kończy postępowanie w danej instancji (wyrok NSA z: 29.3.2011 r., I OSK 791/10, Lex nr 1079828; 26.10.2011 r., II GSK 1088/10, Lex nr 1070209). W rozpoznawanej sprawie zaistniały wszystkie elementy materialne stosunku administracyjnoprawnego, zarówno o charakterze przedmiotowym, jak i podmiotowym, które umożliwiły organowi I instancji nałożenie na Skarżącą obowiązku rozbiórki obiektu budowlanego. Jego dobrowolne wykonanie w żaden sposób nie wykluczyło któregokolwiek z tych elementów. Wykonanie nałożonego na Skarżącą obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego skutkowało niedopuszczalnością zastosowania środka egzekucyjnego. Jeżeli cel egzekucji został już osiągnięty, nie powinno się prowadzić postępowania egzekucyjnego (A. Skoczylas, w: red. R. Hauser, A. Skoczylas, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H. Beck 2011, s. 46, nb 13). Jeżeli obowiązek został wykonany lub stał się bezprzedmiotowy przed wszczęciem egzekucji, organ egzekucyjny w ogóle nie powinien wszczynać egzekucji, jeśli wiedział o tych okolicznościach - organ egzekucyjny winien dbać z urzędu, czy egzekucja administracyjna jest dopuszczalna (Z. Leoński, Egzekucja administracyjna świadczeń niepieniężnych, W. Pr. 1968, s. 128). Wykonanie egzekwowanego obowiązku po uprzednim wszczęciu postępowania egzekucyjnego jest podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej o którym stanowi art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm.) oraz obliguje organ egzekucyjny oraz egzekutora zgodnie z art. 45 § 1 przywołanej ustawy do odstąpienia od czynności egzekucyjnych. Nie wpływa to na bezprzedmiotowość samego obowiązku, gdy obowiązek ten został już dobrowolnie wykonany (jak to w części miało miejsce w niniejszej sprawie), bądź z przyczyn obiektywnych albo subiektywnych egzekwowany obowiązek nie może zostać wykonany.

Organ odwoławczy nie uzupełnił w trybie art. 136 kpa dowodów i materiałów w sprawie – w szczególności o urzędowe odpisy właściwych ksiąg wieczystych, zaktualizowanych dokumentów z ewidencji gruntów (w części tekstowej i graficznej); nie ustalił bezpośrednio w terenie – z udziałem geodety uprawnionego i stron (w tym właścicieli działek nr 44, 45, 46), na czyim gruncie znajduje się mur oporowy skarpy, czym naruszył art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). Wojewódzki Inspektor z naruszeniem art. 11, art. 15, art. 107 § 3 kpa nie odniósł się do zarzutów odwołania – w szczególności dotyczących tego, czy Skarżąca bądź właściciel działki nr 46, są właścicielem lub zarządcą nieruchomości, na której znajduje się bądź znajdował się mur oporowy skarpy, ani czy nie doszło do naruszenia § 204 ust. 5 i § 206 rozporządzenia z 2002 r. które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa). W żaden sposób nie zwalnia organu odwoławczego od obowiązku badania przyczyn powstania katastrofy budowlanej (art. 76 ust. 1 pkt 1, art. 78 ust. 2, art. 84 ust. 1 pkt 3 pb) i zapobieżenia ewentualnej dalszej katastrofie budowlanej w miejscu szczególnie istotnym dla Miasta P. i dobra publicznego (ważna komunikacyjnie ul. K.; szczególnie ważny Szpital Dziecięcy przy ul. K. [...]), wskazanie, że ewentualne roszczenia cywilnoprawne między dwoma podmiotami prawa prywatnego, mogą być dochodzone na drodze cywilnoprawnej przed sądem powszechnym. Taka możliwość nie zwalnia organów nadzoru budowlanego od szybkiego, sprawnego i skutecznego realizowania norm publicznoprawnych, zawartych w Prawie budowlanym i przepisach wykonawczych, wydanych na jego podstawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 wyroku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa uchylił decyzję z [...] września 2011 r.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę WWINB winien uzupełnić materiał dowodowy (art. 136 kpa), uwzględnić wyżej dokonaną ocenę prawną, mając na uwadze, że nie można nałożyć na podmiot nie będący właścicielem lub zarządcą art. 76 ust. 4 pb, obowiązków o których stanowi ów przepis. Organ nadzoru budowlanego winien rozważyć wobec tego nałożenie obowiązku zabezpieczenia muru oporowego przez właścicieli lub zarządców nieruchomości, na których mur ten się znajduje. Natomiast wykonanie w części obowiązku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego decyzją z [...] lipca 2011 r., po wydaniu decyzji I instancji, a przed wydaniem decyzji przez organ II instancji i przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nie skutkuje bezprzedmiotowością postępowania.

W pkt 2 wyroku Sąd działając na podstawie art. 200 ppsa zasądził od WWINB na rzecz Skarżącej kwotę 500,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które złożył się jedynie wpis od skargi w kwocie, o której stanowi § 2 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193 ze zm.).