Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 304/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28, art. 32
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dańczak Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 stycznia 2022 r. nr UP-30/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

Decyzją z 14 stycznia 2022 r., nr UP-30/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z 27 września 2021 r., nr 2247/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia M.M. należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 21 473,40 zł.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

14 maja 2021 r. M.M. złożyła do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że znajduje się w dramatycznej sytuacji życiowej, która jest wynikiem przestępstw, których padła ofiarą. Podała, że do tej pory nie może się leczyć, ponieważ leczenie zespołu stresu pourazowego (biegły lekarz sądowy stwierdził 10% uszczerbku na zdrowiu) jest odpłatne, nie objęte refundacją z NFZ, a 1 godzina terapii kosztuje 150 zł, przed nią 2-3 lata terapii, dlatego wystąpiła do sąd z powództwem o zadośćuczynienie, odszkodowanie i rentę od sprawcy przestępstw.

Wnioskodawczyni wskazała również, że od kilku lat jest podopieczną MOPS i utrzymuje się jedynie z zasiłku okresowego, który od kilku miesięcy stanowi kwota 239,10 zł oraz zasiłku na żywność, który w styczniu i lutym 2021 r. wynosił 50 zł, a w marcu, kwietniu i maju 2021 r.- 150 zł. Podała, że nie posiada środków finansowych na zakup leków, tj. koszt leczenia wynosi około 500-650 zł miesięcznie, a z uwagi na fakt, że znajduje się w grupie wysokiego ryzyka zakażenia COVID-19 ograniczyła poszukiwanie nowych zleceń. Zajęcie egzekucyjne z kolei kont bankowych uniemożliwiło wykonywanie jakichkolwiek zleceń i wznowienie okresowo działalności gospodarczej. Wnioskodawczyni nadmieniła również, od kilku lat lekarz POZ wystawia jej zaświadczenia o niezdolności do pracy.

W piśmie z 18 maja 2021 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wnioskodawczyni poinformowała, że pozwany - sprawca przestępstw 17 maja 2021 r. wpłacił na jej konto bankowe kwotę 10 000 zł, stanowiącą część zasądzonego przez sąd zadośćuczynienia. W związku z tym, że konta bankowe są nadal zajęte złożyła ponownie wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych i nowy wniosek o umorzenie składek ze względu na pogarszającą się sytuację życiową, finansową i zdrowotną. Nadmieniła, że podtrzymuje swoje dotychczasowe wnioski, ponieważ wpłacona kwota zadośćuczynienia nie zmieniła jej sytuacji materialnej. Zasądzoną kwotę zadośćuczynienia wpłaciła na rzecz Banku [...], który nie wyraził zgody na restrukturyzację ugody (nie wpłacała rat od kilku miesięcy) i zażądał wpłaty jednorazowej kwoty 2 050 zł jako warunek aby ugoda mogła być kontynuowana. Wnioskodawczyni wskazała również, że stan zadłużenia na dzień 18 maja 2021 r. w spółdzielni mieszkaniowej wynosi 3 050 zł i sprawa została już skierowana do Działu Windykacji. W związku z powyższym wniosła o zwolnienie powyższej kwoty spod egzekucji, ponieważ zostanie bez dachu nad głową (zadłużenie w Banku [...] wynosi około 24 000 zł), bez środków na leczenie i z ogromnym zadłużeniem u osób prywatnych (195 500 zł). Wskazała, że z zasądzonej przez sąd kwoty nie ma żadnych możliwości spłacić wierzycieli prywatnych. Nie może również zaciągnąć żadnego kredytu, ponieważ nie ma regularnych dochodów i zatrudnienia. Przez lata pożyczała pieniądze aby ratować mieszkanie, spłacała zobowiązania zaciągając kolejne długi. Nadmieniła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, ponieważ z osoby całkowicie zdrowej po napaści pozwanego i zniszczeniu projektów odzieży z 3 miesięcy pracy straciła zatrudnienie, żyła w ogromnym lęku przed sprawcą (i nadal obawia się o swoje bezpieczeństwo), zaczęła chorować, pojawiały się nowe schorzenia niepozwalające na normalne funkcjonowanie. Wskazała, że gdyby nie pomoc w postaci zasiłków z MOPS nie miałaby nawet środków na opłacenie rachunków za prąd, gaz i czynsz.

Wnioskodawczyni wskazała, że przyczyną powstania zadłużenia był stan psychiczny, w jakim się znalazła. Obawy przed sprawcą uniemożliwiały reklamowanie usług w internecie (do tej pory numer telefonu pozostaje zastrzeżony). Przez lata nie była w stanie opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne w terminie, co spowodowało, że była pozbawiona prawa do opieki zdrowotnej. Podkreśliła także, że gdy raty wynikające z umowy ratalnej w ZUS wzrosły nie była w stanie ich spłacać, ponieważ kwoty zasiłków z MOPS są bardzo niskie. Nadmieniła także, że nie może podjąć zatrudnienia chociażby na 1/2 etatu, ponieważ pracodawcy wymagają aby świadczyć prace w określonych dniach i godzinach, a stan zdrowia jej na to nie pozwala.

W kolejnym piśmie z 20 maja 2021 r. M.M. wskazała, że nie była w stanie dotrzymać terminu na złożenie dokumentacji do wniosku o umorzenie z 2020 r., ponieważ pandemia COVID-19 spowodowała, że osoby które dotychczas jej pomagały obawiały się zakażenia. Nadmieniła, że stan zdrowia (tj. omdlenie w 2005 r., hospitalizacja 6 dni, późniejsze silne bóle głowy i kręgosłupa) nie pozwalają jej na samodzielne wychodzenie z domu, potrzebuje asekuracji. Wskazała, że schorzenia na które choruje powodują, że tygodniami nie jest w stanie funkcjonować, cierpi na nawrotowe stany zapalne kręgosłupa, 2-3 dniowe migreny, poważne problemy gastryczne itd. Powodem powyższych problemów zdrowotnych jest długoletnie, nieustanne życie w silnym stresie i brak systematycznego leczenia.

W piśmie z 5 czerwca 2021 r. wnioskodawczyni poinformowała, że otrzymała prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z 27 kwietnia 2021 r. w sprawie o zapłatę odszkodowania, zadośćuczynienia i renty od sprawcy przestępstwa – R.S. na kwotę 20 000 zł + odsetki + 70,00 zł jako koszty obdukcji + odsetki + 350,00 zł celem zwrócenia kosztów za zniszczone mienie pracodawcy. Sąd odrzucił apelację o wyższą kwotę zadośćuczynienia, o odszkodowanie i rentę. Sprawa została skierowana do egzekucji komorniczej. W maju 2021 r. pozwany wpłacił część zadośćuczynienia, kwota od razu została przekazana do ZUS z powodu zajęcia egzekucyjnego oraz na spłatę minimalnej kwoty wymaganej przez [...] Bank (ugoda w sprawie kredytu hipotecznego w CHF).

Wnioskodawczyni wskazała, że pozwany ukrywa majątek, jest osobą nieobliczalną i niebezpieczną dlatego w dalszym ciągu nie ma możliwości ogłaszać swoich usług projektowych w internecie przez co ma bardzo ograniczone możliwości pozyskiwania zleceń, które w sytuacji istniejących schorzeń stanowią jedyną możliwość zarobkowania. Środki uzyskane z tytułu zasądzonego zadośćuczynienia miały zostać przeznaczona na leczenie, którego w obecnej sytuacji nie może podjąć. Na skutek doznanej traumy, doświadczonych przestępstw nie założyła rodziny, jest osobą samotną i nie ma w Ł. żadnej rodziny, co dodatkowo pogłębia jej trudności.

Decyzją z 27 września 2021 r. ZUS odmówił umorzenia M.M. należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 21 473,40 zł wskazując, że w CEDiG figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie specjalistycznego projektowania, a 1 listopada 2018 r. zawiesiła działalność gospodarczą.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej strona wskazał, że jest panną, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty i nie posiada dochodu z innych źródeł. Korzysta z pomocy społecznej w kwocie 239,10 zł miesięcznie oraz z innych form pomocy (MOPS), tj. zasiłek za żywność 150 zł, leki - 200 zł, odzież do szpitala - 50 zł, co daje łączną kwotę 639,10 zł netto miesięcznie. Do akt sprawy przedłożono kilkadziesiąt decyzji z MOPS potwierdzających przyznanie powyższych zasiłków. Aktualnie wnioskodawczyni nie posiada indywidualnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Do 1 listopada 2018 r. figurowała jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, która aktualnie jest zawieszona. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2018 uzyskała przychód w kwocie - 26 026,00 zł, koszty stanowiła kwota 12 053,74 zł, wykazany dochód wyniósł - 13 972,26 zł, a majątek prywatny stawiła kwota - 90 000 zł. Zgodnie z zaświadczeniami Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] dochód brutto w 2005 r. wyniósł 7 154,25 zł, w 2008 r. - 9 845,70 zł, w 2010 r. - 9 977,70 zł, w 2011 r. - 0,00 zł, w 2012 r. - 2 204,70 zł, w 2013 r. - 900,10 zł, w 2014 r. - 0,00 zł, a w 2017 r. - 6 609,95 zł. W 2018 r. strona uzyskała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 13 972,26 zł, a w 2020 r -0,00 zł.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a stałe wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego wynoszą około 1 069,00 zł miesięcznie, tj. miesięczne opłaty - 335 zł, opłaty eksploatacyjne - 64 zł, koszty związane z leczeniem - 600 zł, inne -70 zł. Wskazała, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 24 132,60 zł, u osób fizycznych w kwocie 195 500 zł (po utrzymaniu ugody miesięczna rata z ubezpieczeniem wynosi 235 zł) oraz inne (spółdzielnia mieszkaniowa) w kwoce 2 750,00 zł. Oświadczyła, że powyższe zobowiązanie nie jest spłacane.

W piśmie z 5 czerwca 2021 r. wnioskodawczyni wskazała, że minimalna kwota wpłaty do banku został uregulowana i ugoda została zawarta, do spółdzielni wpłaciła 1/3 zadłużenia. Na konto ZUS dokonano wpłaty egzekucyjnej w wysokości 9 900 zł.

Do akt sprawy zostały przedłożone rozliczenia za zużycie wody oraz wezwania do zapłaty wskazujące na posiadanie umowy kredytu hipotecznego.

W toku postępowania ustalono, że strona posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 26,90 m2 dla którego prowadzona jest KW nr [...]. Na nieruchomości dokonano zabezpieczenia na rzecz ZUS oraz na rzecz innego wierzyciela. Wnioskodawczyni nie posiada majątku ruchomego, posiada wierzytelność, tj. fakturę za pracę od A. na kwotę 1 279,20 zł z terminem płatności 7 sierpnia 2014 r.

Ze względu na okres powstania zadłużenia ZUS w pierwszej kolejności wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zgodnie z art. 24 ust 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego 17 lutego 2020 r. Prowadzone przymusowe dochodzenie należności jest skuteczne - wpłata egzekucyjna po wpływie wniosku tj. 25 maja 2021 r. na kwotę 9 900 zł, postępowanie nie zostało zakończone. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z 18 grudnia 2019 r. i wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Ł. z 27 kwietnia 2021 r. kwota przyznanego zadośćuczynienia wynosi 20 000 zł wraz z odsetkami do dnia zapłaty. Apelacja w zakresie przyznania odszkodowania i renty została oddalona.

We wniosku o umorzenie strona wskazała na swoją sytuację zdrowotną informując, że padła ofiarą przestępstwa i w związku z tym doznała uszczerbku na zdrowiu - 10%, wskazała, że wymaga leczenia PTSD jednakże nie stać ją na terapię, ma problemy ortopedyczne, endokrynologiczne, gastryczne, neurologiczne, dermatologiczne. Do akt sprawy przedłożono dokumentację medyczną potwierdzającą powyższe schorzenia.

W związku z tym, że strona posiada status przedsiębiorcy Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

1. udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

2. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub produkcję określonych towarów),

3. jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

4. zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ponieważ należności z tytułu składek stanowią środki publiczne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 869 j. t. ze zm.), umorzenie następuje w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego podmiotu, a decyzja w sprawie przyznania pomocy zależy od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, za pomoc publiczną uznawane jest wsparcie udzielane przedsiębiorcy na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku. Przesłankę tę uznaje się za spełnioną, jeżeli przedsiębiorca otrzymuje pomoc, której nie uzyskałby w normalnych warunkach rynkowych. Tak też byłoby w przypadku umorzenia należności i udzielony przez ZUS środek może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji oraz może wpływać negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Przedsiębiorca działa na rynku otwartym na konkurencję. Ponadto zakłócenie konkurencji dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję przedsiębiorcy i umożliwić mu wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Udzielenie pomocy de minimis jest możliwe wówczas, gdy łączna wartość pomocy de minimis dla jednego beneficjenta nie przekroczyła równowartości 200 tys. Euro w okresie 3 lat podatkowych. Z akt sprawy wynika, że M.M. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu 200 tys. euro. W związku z powyższym ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Odwołując się natomiast do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., ZUS stwierdził, że w stosunku do prowadzonej przez stronę działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c, nie zaistniały. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Kwota zobowiązania przewyższa kwotę kosztów upomnień w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka określona w art. 28 ust.3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Strona nie zaprzestała prowadzenia działalności, z której uzyskiwała przychód, dokonała jedynie jej zawieszenia 1 listopada 2018 r. Aktualnie nie posiada w ZUS tytułu do ubezpieczeń. Posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Wdrożono przymusowe dochodzenie należności - wpłata po wpływie wniosku o umorzenie w kwocie 9 900 zł, co oznacza, że nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W związku z powyższym wykluczeniu podlegają również przesłanki, o których mowa w art. 28 ust.3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Z przedstawionych powyżej powodów ZUS stwierdził, że nie zachodzą wobec przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) ZUS wskazał, że na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy cyt. rozporządzenia.

Nie zachodzi przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. We wniosku wskazała, że problemy zdrowotne nie pozwalają na podjęcie zatrudnienia nawet w wymiarze 1/2 etatu. Nadmieniła, że ma ograniczone możliwości pozyskiwania zleceń, a jednocześnie prowadzona działalność gospodarcza nie została wykreślona, a jedynie zawieszona, a zatem sama upatruje możliwość wznowienia jej prowadzenia.

Wystąpienie natomiast przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Pomimo wskazanych problemów zdrowotnych strona dokonała jedynie zawieszenia działalności gospodarczej, tym samym potwierdziła swoją chęć i zdolność do jej kontynuowania w przyszłości. Trudna sytuacja materialna musi mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Wnioskodawczyni nie przedłożyła orzeczenia stwierdzającego niepełnosprawność lub całkowitą i trwałą niezdolność do pracy, która ograniczałaby lub uniemożliwiałaby zarobkowanie. Tym samym nie wykazała, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Aktualnie strona uzyskuje dochód z tytułu pobieranych zasiłków z MOPS. Posiada także składniki majątkowe – lokal mieszkalny, deklaruje posiadanie wierzytelności i zostało zasądzone na jej rzecz zadośćuczynienie, które nie zostało w pełni wypłacone. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia uniemożliwia stronie uzyskiwanie dochodu, w przypadku wznowienia prowadzenia działalności gospodarczej, może uzyskać środki na systematyczną spłatę zadłużenia.

Rozważając natomiast możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) ZUS podkreślił, że analizując możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się.

Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, obecnie nie posiada aktualnego, indywidualnego tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Deklaruje, że utrzymuje się z zasiłków z MOPS w kwocie 639,10 zł miesięcznie. Zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w 2020 r. (dane za IV kwartał 2020 r.) dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1 269,30 zł, natomiast minimum egzystencji (dane za 2020 r.) wynosi 641,74 zł. Dochód gospodarstwa domowego jest niższy o 2,64 zł niż minimum egzystencji określone przez IPiSS oraz niższy niż minimum socjalne. Jednakże, jak podkreślił ZUS na rzecz strony zostało zasądzone zadośćuczynienie od pozwanego, aktualnie została wypłacona jedynie jego część, a strona nie dokonała wykreślenia działalności gospodarczej a jedynie jej zawieszenia, zatem istnieje możliwość jej wznowienia i prowadzenia, co niewątpliwie wpłynie na poprawę sytuacji finansowej.

Zgodnie z oświadczeniem stałe koszty związane z utrzymaniem wynoszą łącznie 1 069,00 zł miesięcznie. Strona posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, u osób fizycznych oraz w spółdzielni mieszkaniowej - część należności została spłacona z przekazanej kwoty zadośćuczynienia (część z zasądzonej sumy). Zdaniem organu na sytuację finansową nie składają się jedynie środki pieniężne, ale również posiadany majątek. Strona jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Istnienie natomiast zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami.

ZUS podkreślił, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, ponieważ to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie i w odpowiedniej wysokości.

Brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zdaniem organu pozwala uznać, że brak zatrudnienia to okoliczność, która po zakończeniu ewentualnego leczenia, w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej - pozyskanie zleceń, podjęcie zawieszonej działalności, rejestracja w PUP lub podjęcie zatrudnienia.

Reasumując ZUS stwierdził, że strona nie wykazała, że jej sytuacja materialno-bytowa, rodzinna i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS.

Od powyższej decyzji M.M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że:

- stan zdrowa nie uniemożliwia działalności gospodarczej, a działalność gospodarcza, jedynie zawieszona, może być ponowne podjęta oraz pozwoli na regularne uzyskiwanie dochodów mimo, że:

- dowody w sprawie wskazują, że nie jest to możliwe, a nawet w okresach, w których działalność nie była zawieszona, przynosiła znikome nieregularne dochody, a często nie przynosiła żadnych dochodów, a jedynie straty, zatem niemożliwe jest by działalność przynosiła regularne dochody (uniemożliwia to stan zdrowa),

- złożyła zaświadczenia o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat oraz mimo, że ZUS jest w posiadaniu opinii biegłego lekarza sądowego o moim trwałym uszczerbku na zdrowiu w wysokości 10% (najwyższym z możliwych)- organ w ogóle nie wziął pod uwagę rodzaju, charakteru oraz stopnia stwierdzonego uszczerbku na zdrowiu,

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że brak jest potwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej oraz tego, że choroby uniemożliwiają uzyskiwanie dochodów, mimo, że złożone zostały zaświadczenia o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat, a ZUS jest w posiadaniu opinii biegłego lekarza sądowego o trwałym uszczerbku na zdrowiu w wysokości 10% (najwyższym z możliwych)- organ również w ogóle nie wziął pod uwagę rodzaju, charakteru oraz stopnia stwierdzonego uszczerbku na zdrowiu, w tym tego, że uniemożliwia podjęcie pracy na etat oraz znacznie organiczna zdolność do prowadzenia działalności;

c) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że-skoro skarżąca uzyskuje wsparcie z MOPS to zatem nie można stwierdzić, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodów, gdy z dowodów i przepisów prawa wynika, że otrzymuje wsparcie najwyższe z możliwych, ale jest ono niewystarczające nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych;

d) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że skarżąca posiada majątek nieruchomy, pozwalający na osiąganie dochodów oraz spłatę zadłużenia w sytuacji, w której mieszkanie, stanowiące "dach nad głową" a ponadto mieszkanie jest obciążone kredytem hipotecznym, który został wypowiedziany i ciągle grozi utrata mieszkania oraz egzekucja mieszkania przez Bank [...], ponieważ cały czas ugoda z bankiem jest zagrożona i w ostatnich miesiącach ledwo udało mi się ją uratować. Poza tym cały czas mieszkanie jest obciążone hipoteką na bardzo wysokie kwoty. Oznacza to, że mieszkanie nie może być wynajęte ani zbyte ze względu na hipotekę, oraz na brak zgody moich wierzycieli prywatnych (gdyż wtedy popełniłabym przestępstwo zbywania majątku prowadzącego do udaremnienia zaspokojenia wierzyciela oraz narażałabym się na roszczenia wierzycieli, na sprawy sądowe oraz że również utraciłabym dach nad głową i przy tym pozostała z ogromnymi długami). Ponadto naruszenie przez ZUS polegało na całkowitym nie wzięciu pod uwagę:

-sytuacji zdrowotnej, niezdolności do wykonywana pracy, 10% trwałego uszczerbku na zdrowiu potwierdzonego opiniami biegłych sądowych;

- sytuacji prawnej mieszkania tj. że nie można zbyć lokalu ze względu na hipotekę oraz długi prywatne w kwotach przekraczających wartość mieszkania (brak zgody wierzycieli);

-ogromnych długów u osób prywatnych aktualnie sięgających kwoty 195 500 zł;

- faktu, że należności otrzymane z tytułu wyroku sądu okręgowego, stanowiły zadośćuczynienie za krzywdy i ból (napaść na mnie oraz wywołanie trwałego uszczerbku na zdrowiu) przeznaczone na koszty leczenia, a nie było to odszkodowanie za poniesione szkody.

e) art. 7a w zw. z art. 8, art. 9 oraz 81 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 28 ust. 3 oraz 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez nieumorzenie należności mimo, że spełnione są wszystkie przesłanki do zastosowana umorzenia, w szczególności:

W oparciu o postawione zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności oraz przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci kopii pism z 4 maja 2020 r., 5 czerwca 2021 r., 5 lipca 2021 r. i opinii sądowej A.R. z 20 maja 2015 r., opinii uzupełniającej A.R., z 1 lutego 2016 r. oraz ustnej (złożonej do protokołu) z 8 czerwca 2016 r., oraz opinii sądowej łącznej z dnia 4 sierpnia 2017 r. A.R. oraz J.Ś.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się z twierdzeniem ZUS, że nie wykazała trwałej niezdolności do pracy ani niezdolności do pracy uniemożliwiającej prowadzenie działalności, uzyskiwanie dochodów, podjęcie pracy zarobkowej oraz że może znaleźć pracę na etat, zarejestrować się w PUP oraz uzyskiwać zlecenia z działalności. Wskazała, że załączonych licznych zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat od wielu specjalistów (neurolog, gastrolog, ortopeda, lekarz POZ) oraz skierowania do szpitala w związku z podejrzeniem choroby nowotworowej oraz decyzji o przyznaniu zasiłków z MOPS z kilku lat wynika, że znajduje się w ciężkiej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Gdyby ZUS zapoznał się z przedłożonymi opiniami stwierdziłby, że stan zdrowia uniemożliwia skarżącej regularne prowadzenie działalności, pracę na etat lub pół etatu, uzyskiwanie regularnych dochodów, a nawet codzienne życie. Skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie spłacać rat kredytu za mieszkanie w najniższej wysokości, tj. 235 zł miesięcznie, na którą wyraził zgodę bank z otrzymywanego zasiłku z MOPS-u. Wskazała, że obciążenie kredytowe i hipoteczne mieszkania jest dowodem bardzo złej sytuacji życiowej. Podała, że ze względu na brak renty nie przysługuje jej zasiłek stały, a przyczyną zaciągnięcia zobowiązań u osób prywatnych była konieczność opłacenia wymaganych zobowiązań wraz z odsetkami oraz zapewnienia sobie możliwości mieszkaniowych. Poinformowała, że od kilku miesięcy ma trudności w egzekwowaniu zasądzonych kwot. Oświadczyła, że nie starała się o przyznanie renty z ZUS, gdyż starała się o rentę od pozwanego. Organ pominął przedłożone dowody w postaci zeznań podatkowych z urzędu skarbowego z których wynika, że w czasie prowadzenia działalności nie osiągała dochodów, a wyłącznie straty. Wskazała, że nawet gdy wznawiała działalność, miała z tego tytułu jedynie pojedyncze zlecenia a działalność nie została zamknięta z urzędu ze względu na zmiany prawa. Wznowienie działalności powodowałoby tylko kolejne zaległości w składkach ZUS. Oświadczyła również, że nie ma możliwości zawarcia układu ratalnego z ZUS, ponieważ ze względu na niskie dochody nie byłaby w stanie go dotrzymać. Trudna sytuacja ma charakter długotrwały - trwa nieprzerwanie od 2004 r. i nie jest prawdą, że w przypadku ewentualnego wznowienia działalności, mogłaby uzyskać środki, ponieważ podejmowane próby dotyczące kilkukrotnego odwieszenia działalności nie przynosiły regularnych dochodów. Wskazała, że ZUS błędnie podał kwotę uzyskiwanych zasiłków, tj. 639,10 zł miesięcznie, skoro kwota zasiłku na żywność wynosi 150 zł, a zasiłek okresowy 250 zł, czyli łącznie 400 zł. Podała, że nie posiada dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia, a sporadyczne zlecenia to jedyna szansa na jakikolwiek dochód.

Wskazaną na wstępie decyzją z 14 stycznia 2022 r. ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Dokonując ponownej analizy oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 14 maja 2021 r. podtrzymał argumentację zawartą w decyzji z 27 września 2021 r., że nie zaistniały przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnosząc się z kolei do przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ZUS podkreślił, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

Odnosząc się do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia, było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek i zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Odnosząc się do przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej, tj. licznych zaświadczeń lekarskich o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat od wielu specjalistów (neurolog, gastrolog, ortopeda, lekarz POZ), skierowania do szpitala w związku z podejrzeniem choroby nowotworowej oraz licznych schorzeń na które cierpi skarżąca ZUS stwierdził, że pomimo, że z wystawionych przez lekarza POZ zaświadczeń wynika, że skarżąca jest niezdolna do podjęcia pracy, to jednak nie przedłożyła orzeczenia stwierdzającego niepełnosprawność lub całkowitą i trwałą niezdolność do pracy, która ograniczałaby lub uniemożliwiałaby zarobkowanie i byłaby dowodem trwałej niepełnosprawności w celach zarobkowych. Tym samym skarżąca nie wykazała, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności należy, zdaniem organu uznać, że brak zatrudnienia jest okolicznością, która po zakończeniu leczenia, w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej. Ponadto, jak podkreślił organ ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z argumentów również nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Przesłanka natomiast określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2020 r. (PIT-36) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżąca nie uzyskała przychodu. Utrzymuje się jedynie z otrzymywanych środków z pomocy społecznej, które nie są przyznane na stałe, tylko na pewien okres i są uzależnione od spełnienia m.in. kryterium dochodowego. Zdaniem organu przyznana pomoc w formie świadczeń pieniężnych nie oznacza jednak, że organ zobligowany jest do udzielenia pomocy w żądanym zakresie. Skarżąca oświadczyła, że poczyni wszelkie starania w celu poprawy sytuacji materialnej. Jednak pomimo przedłożonych informacji o możliwości podjęcia pracy na umowę zlecenie, nie wykazała i nadal nie wykazuje żadnych starań w celu podjęcia zatrudnienia i uzyskania dochodu umożliwiającego pokrycie zaległych i bieżących opłat. Nie można z góry przyjmować, że świadczenia udzielane przez organy pomocy społecznej są należne oraz "przerzucać" na organ pomocy społecznej ciężaru regulowania opłat. Organ nie zaprzecza, że obecna sytuacja skarżącej jest trudna, jednak nie jest ona trwała i ostateczna, a spowodowana aktualnym brakiem zatrudnienia, a więc nie ma charakteru permanentnego.

Dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z ich powstaniem. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają bowiem przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby zobowiązanej, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności.

Skarżąca oświadczyła, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1 069,00 zł. Niezrozumiałym zatem jest z jakich środków ponosi ww. wydatki, skoro uzyskuje dochody mniejszej wysokości. W stałych miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych kosztów ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, ubrań, itp. Nie są to nadzwyczajne koszty, a ZUS nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Organ nadmienił również, że gdyby sytuacja materialna była tak trudna, jak wskazuje skarżąca, to niezrozumiałym jest ponoszenie przez skarżącą dodatkowych kosztów, do jakich zaliczyć należy m.in. opłaty za korzystanie z Internetu, który nie jest elementem niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

Skarżąca wskazała, że posiada zobowiązania pieniężne, których nie spłaca. Za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może jednak przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi dla konsekwencjami. Zobowiązania cywilnoprawne zostały przez skarżącą zaciągnięte świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków.

Ponadto skarżąca zadeklarowała posiadanie wierzytelności oraz dołożenie wszelkich starań dla poprawy wskazanej sytuacji finansowej, ma zasądzone zadośćuczynienie, które nie zostało w pełni wypłacone. W związku z powyższym, zdaniem ZUS w rozpatrywanym przypadku brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialno-bytowa i zdrowotna całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS. W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca podtrzymała zarzuty postawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że stan zdrowa nie uniemożliwia działalności gospodarczej, a działalność gospodarcza, jedynie zawieszona, może być ponowne podjęta, oraz pozwoli na regularne uzyskiwanie dochodów mimo, że:

-dowody w sprawie wskazują, że nie jest to możliwe, a nawet w okresach, w których działalność nie była zawieszona, przynosiła znikome nieregularne dochody, a często nie przynosiła żadnych dochodów, a jedynie straty, zatem niemożliwe jest by działalność przynosiła regularne dochody (uniemożliwia to stan zdrowa)

- złożone zaświadczenia o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat oraz i opinia biegłego lekarza sądowego wskazują o trwałym uszczerbku na zdrowiu w wysokości 10% (najwyższym z możliwych), a organ w ogóle nie wziął pod uwagę rodzaju, charakteru oraz stopnia stwierdzonego uszczerbku na zdrowiu;

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych nie okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że brak jest potwierdzenia trwałej niezdolności do wykonywania pracy zarobkowej oraz że choroby uniemożliwiają mi uzyskiwanie dochodów mimo, złożonych zaświadczeń o niezdolności do pracy z kilku ostatnich lat oraz mimo, że ZUS jest w posiadaniu opinii biegłego lekarza sądowego o moim trwałym uszczerbku na zdrowiu w wysokości 10% (najwyższym z możliwych)- to również organ w ogóle nie wziął pod uwagę rodzaju, charakteru oraz stopnia stwierdzonego uszczerbku na zdrowiu, w tym tego, że uniemożliwia podjęcie pracy na etat oraz znacznie organiczna zdolność do prowadzenia działalności;

c) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że skoro uzyskuję wsparcie z MOPS to zatem nie można stwierdzić, że stan zdrowia uniemożliwia uzyskiwanie dochodów, gdy z dowodów i przepisów prawa wynika, że otrzymuję wsparcie najwyższe z możliwych, ale jest ono niewystarczające nawet na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych;

d) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia z urzędu całego materiału dowodowego polegające na nie wzięciu pod uwagę żadnych wyjaśnień oraz dokumentów, nie przeprowadzeniu żadnych dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności mimo ich złożenia, oraz błędną ocenę dowodów, okoliczności oraz wyjaśnień w sprawie polegającą w szczególności na błędnym przyjęciu, że skarżąca posiada majątek nieruchomy, pozwalający na osiąganie dochodów oraz spłatę zadłużenia, w sytuacji, w której jest to jej jedyne mieszkanie, które jest obciążone kredytem hipotecznym, który został wypowiedziany i ciągle grozi utrata tego mieszkania oraz egzekucja mieszkania przez Bank [...], ponieważ ugoda z bankiem jest zagrożona. Poza tym cały czas mieszkanie jest obciążone hipoteką na bardzo wysokie kwoty, co oznacza, że mieszkanie nie może być wynajęte ani zbyte ze względu na hipotekę, oraz ze względu na brak zgody moich wierzycieli prywatnych. Ponadto naruszenie przez ZUS polegało na całkowitym nie wzięciu pod uwagę:

-sytuacji zdrowotnej, niezdolności do wykonywana pracy, 10% trwałego uszczerbku na zdrowiu potwierdzonego opiniami biegłych sądowych

- sytuacji prawnej mieszkania tj. że nie można zbyć lokalu i ze względu na hipotekę oraz długi prywatne w kwotach przekraczających wartość mieszkania (brak zgody wierzycieli)

- ogromnych długów u osób prywatnych aktualnie sięgających kwoty 190 000 zł

- faktu, że należności otrzymane z tytułu wyroku Sądu Okręgowego, stanowiły zadośćuczynienie za krzywdy i ból (napaść na mnie oraz wywołanie trwałego uszczerbku na zdrowiu) konieczne na koszty leczenia, a nie było to odszkodowanie za poniesione szkody;

e) art. 7a w zw. z art. 8, art. 9 oraz 81 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony;

f) art. 138 § 1 pkt 1 oraz 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, gdy były podstawy by uchylić zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy uwzględniając mój wniosek

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 28 ust. 3 oraz 3a us.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez nieumorzenie należności mimo, że spełnione zostały wszystkie przesłanki, a w szczególności:

- ze względu na stan majątkowy skarżąca nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej,

- opłacenie należności pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- wskutek przewlekłych chorób skarżąca została pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności

- za umorzeniem przemawia również ważny interes, wynikający z okoliczności, o których mowa powyżej (tj. trudna sytuacja życiowa, konieczność leczenia i ratowania przed utratą mieszkania)

W oparciu o postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie o zaskarżonej decyzji, nieobciążanie mnie kosztami postępowania ze względu na bardzo trudną sytuację życiową, majątkową oraz zdrowotną i przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi dokumentów.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 125 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r. poz.2325 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ostateczności zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia 14 stycznia 2022r. utrzymująca w mocy poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 27 września 2021r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych za okres od marca do października 2018r.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. poz.423 z 2021r. z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji słusznie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 s.u.s. Należy zaznaczyć, że zadłużenie z tytułu należności składkowych jest objęte postępowaniem egzekucyjnym i pozostaje ono w toku. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego możnaby prowadzić egzekucję. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art.28 ust.3 pkt 5 s.u.s. Brak jest również podstaw do uznania, że spełniona została któraś z pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3 pkt 1-4a i 6 s.u.s.

W ocenie sądu organ administracji wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej w odniesieniu do przesłanki umorzenia należności składkowych określonej w art.28 ust.3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Należy zaznaczyć, że określona w przepisie § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, z uwzględnieniem istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Zadaniem powyżej powołanej regulacji jest bowiem zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

W przekonaniu sądu organ administracji nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji M.M. pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że z dniem 1 listopada 2018r. M.M. zawiesiła działalność gospodarczą i od tego dnia do chwili obecnej jedynym jej dochodem są zasiłki z opieki społecznej. Skarżąca załączyła 15 decyzji o przyznaniu jej zasiłków okresowych w okresie od lipca 2018r. do grudnia 2021r. oraz 30 decyzji o przyznaniu jej zasiłków celowych w okresie od maja 2018r. do stycznia 2022r. Wysokość zasiłków była różna w poszczególnych miesiącach ale w żadnym miesiącu oba zasiłki łącznie nie przekraczały kwoty 640 zł. Skarżąca podała również stałe miesięczne wydatki na łączną kwotę 1069 zł na która złożyły się: 335 zł – czynsz, 64 zł – energia elektryczna i woda, 600 zł – koszty lekarstw, lekarzy, badań lekarskich i 70 zł – inne (telefon, internet). Do tego dochodzą wydatki "na życie" (żywność, środki czystości, środki higieniczne, odzież i.t.p.). Podkreślić należy, że skarżąca, jak sama przyznała, z uwagi na brak wystarczających środków finansowych, nie zawsze opłaca wydatki stałe jak czynsz (posiada zadłużenie z tego tytułu – 2750 zł) czy leki (wizyty lekarskie, badania). Należy dodać, że M.M. jest także zadłużona z tytułu kredytu bankowego (24132 zł) oraz u różnych osób fizycznych(195500 zł).

Wysokość miesięcznych dochodów skarżącej ( nie więcej niż 640 zł) nie przekracza minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego. Minimum to za I kwartał 2021r. wynosiło 1299,75 zł czyli było wyższe o 659,75 zł od miesięcznych dochodów M.M. (1299,75 zł – 640 zł). Dochody te były także niższe od minimum egzystencji obowiązującego w 2020r. – 641,74 zł. W sytuacji gdy miesięczne dochody skarżącej nie przekraczają 50% minimum socjalnego to brak jest podstaw do uznania, że nie została spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu składek należy zawsze ocenić czy spłata zadłużenia nie będzie stanowiła zagrożenia dla egzystencji wnioskodawcy. W niniejszej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona. Organ rentowy uznał, że nie została spełniona przesłanka umorzenia zaległości składkowych określona w § 3 ust. 1 pkt 1 wymienionego rozporządzenia lecz nie uzasadnił swojego stanowiska w tej kwestii. Nie wiadomo zatem dlaczego, w ocenie organu, przesłanka ta nie jest spełniona skoro miesięczne dochody M.M. nie przekraczają 50% minimum socjalnego dla gospodarstwa domowego jednoosobowego. Stanowisko organu należy rozumieć w ten sposób, że mimo niewielkich dochodów (poniżej 50% minimum socjalnego), w ocenie organu, skarżąca jest w stanie spłacać należności składkowe i nie pozbawiłoby to jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. W przekonaniu sądu, przy tak niewielkich miesięcznych dochodach skarżącej spełniona został przesłanka, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Spełnienie jednej z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia nie oznacza jednak automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki organ administracji może odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie gdyż to do organu należy, w ramach uznania administracyjnego, sposób rozstrzygnięcia sprawy. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych ZUS w takim przypadku winien jednak wskazać ważny interes publiczny przemawiający za odmową uwzględnienia wniosku strony. (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W niniejszej sprawie, w ocenie sądu, istnieje ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu obecnie zaległości składkowych skarżącej. Jest nim możliwość podjęcia przez M.M. starań w celu uzyskania dochodów umożliwiających rozpoczęcie chociażby częściowej spłaty zadłużenia składkowego. W szczególności chodzi o podjęcie starań w celu uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Jak wynika z zebranego materiału dowodowego M.M. ma 52 lata i jest osobą samotną. Do osiągniecia wieku uprawniającego do emerytury brakuje jej zatem 8 lat. Jest więc osobą w średnim wieku i przed nią jest jeszcze wiele lat aktywności zawodowej.

Skarżąca jest osoba schorowaną. Podstawowym jej schorzeniem jest zespół stresu pourazowego (PTSD) w związku z jej pobiciem do którego doszło w dniu 27 maja 2004r. Do akt administracyjnych załączona została opina biegłego psychiatry sporządzona w sprawie cywilnej przeciwko sprawcy pobicia – sygn. akt II C [...] (M.M. wystąpiła z powództwem o odszkodowanie, zadośćuczynienie i rentę). W opinii tej biegła szczegółowo opisała przebieg schorzenia PTSD u skarżącej. Z opinii tej wynika, że po pobiciu M.M. nastąpiła u niej zmiana osobowości. Stała się ona osobą nieufną z okresowymi napadami lęku, z poczuciem pustki, bezradności i odrętwienia. Towarzyszy jej stałe napięcie i niepokój, lęk przed napastnikiem. Nie potrafi dłużej skupić się na zadaniu, ma trudności z koncentracją i radzeniem sobie z obowiązkami dnia codziennego. Ma obniżenie nastroju i jest rozkojarzona. Nie jest w stanie być osobą kreatywną. W opinii biegłej doznała ona 10% trwałego uszczerbku na zdrowiu i ma ograniczoną zdolność do pracy. Nadto skarżąca podniosła, że posiada także inne schorzenia a mianowicie: zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, zespół jelita drażliwego, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry oraz niedoczynność tarczycy. Do akt sprawy skarżąca załączyła także kilka zaświadczeń lekarza – specjalisty chorób wewnętrznych z lat 2019-2021 ze spółki "Medic Centrum" stwierdzające, że jest ona nadal niezdolna do pracy (ostatnie zaświadczenie stwierdza niezdolność do maja 2021r.).

Zebrany materiał dowodowy wskazuje zatem, że M.M. ma szereg schorzeń, które w jej ocenie, nie pozawalają jej na prowadzenie działalności gospodarczej (od 1 listopada 2018r. działalność ta została zawieszona) ani podjęcie pracy nawet na ½ etatu. W sytuacji gdy od prawie czterech lat skarżąca , ze względu na liczne schorzenia, w jej ocenie, nie może wykonywać żadnych czynności zawodowych i utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej, to w przekonaniu sądu winna wystąpić do ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Gdyby wystąpiła z takim wnioskiem to zostałaby zbadana przez lekarza orzecznika ZUS, który określiłby jej zdolność do pracy zgodne z posiadanym wykształceniem, zawodem i kwalifikacjami. W razie ustalenia, że skarżąca jest niezdolna do pracy lekarz orzecznik ZUS ustaliłby także czy jest to niezdolność częściowa czy całkowita. W przypadku stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy ustalone zostałoby jakich prac nie może wykonywać a jakie mogą być przez nią wykonywane. Określono by również czy ewentualna niezdolność do pracy jest trwała czy okresowa. W razie ustalenia niezdolności do pracy skarżącej przyznano by jej prawo do renty z tego tytułu (o ile spełniałaby ona pozostałe przesłanki przyznania tego świadczenia). Dodać należy, że począwszy od 1 marca 2022r. najniższa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi 1003,83 zł a z tytułu całkowitej niezdolności -1338,44 zł. W przypadku przyznania świadczenia rentowego M.M. mogłaby chociaż częściowo i ratalnie rozpocząć spłacanie zadłużenia z tytułu składek.

Należy również podnieść, że w razie ewentualnego stwierdzenia u skarżącej częściowej niezdolności do pracy mogłaby ona podjąć starania celem podjęcia pracy odpowiedniej dla jej stanu zdrowia co zwiększyłoby jej dochody (od 1 stycznia 2022r. najniższe wynagrodzenia pracownicze to 3010 zł).

M.M. nie podjęła jednak żadnych starań w celu uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast bez ustalenia jej możliwości zarobkowania oraz zdolności do osiągania dochodów nie jest możliwe umorzenie zaległości składkowych. Dla ustalenia czy jest ona w stanie uiścić zadłużenie w tytułu składek konieczne jest najpierw wyjaśnienie czy ma ona możliwości i zdolności do osiągania dochodów. Nie jest tutaj wystarczające samo złożenie do akt sprawy obszernej dokumentacji lekarskiej dotyczącej różnych schorzeń i podniesienie, że ze względu na liczne choroby nie może ona prowadzić ani działalności gospodarczej ani podjąć jakiejkolwiek pracy nawet na ½ etatu. Kwestie te mogą zostać wyjaśnione jedynie w postępowaniu o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Dla wyjaśnienia wymienionych kwestii nie wystarcza złożeniu kliku zaświadczeń lekarskich lekarza internisty z niepublicznego ZOZ z lat 2019-2021 stwierdzających, że M.M. jest niezdolna do pracy (k.26 akt administracyjnych). O tym, że skarżąca jest czy też nie jest niezdolna do pracy a jeżeli tak to jaka jest to niezdolność (częściowa czy całkowita) oraz ewentualnie na jaki czas (czy okresowa czy trwała) decyduje orzeczenie ZUS w postępowaniu o przyznanie świadczenia rentowego. Lekarz orzecznik ZUS ocenia zdolność do pracy uwzgledniając wymogi określone w ustawie z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (posiadane wykształcenie, zawód, kwalifikacje, doświadczenie i.t.p.). Lekarz rodzinny nie bierze pod uwagę tych wymogów. Dodać także należy, iż o aktualnej zdolności skarżącej do osiągania dochodów nie może świadczyć treść opinii biegłego psychiatry złożonej przez M.M. do akt sprawy. Opinia ta została bowiem wydana w 2016r. a więc dotyczy okresu dość odległego a nie obecnego. M.M. nie złożyła jednak wniosku o przyznanie świadczenia rentowego. W sytuacji zatem gdy nie zostało wyjaśnione czy skarżąca jest czy też nie jest zdolna do pracy a jeżeli jest niezdolna to czy jest to niezdolność częściowa czy całkowita oraz czy jest to niezdolność okresowa czy trwała, to nie można ustalić czy posiada ona zdolność do osiągania dochodów. Skoro natomiast nie wiadomo czy posiada ona taką zdolność umorzenie całego zadłużenia składkowego byłoby obecnie przedwczesne.

Dodać również należy, iż M.M. nie przedłożyła orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności, które określiłoby czy i ewentualnie w jakim stopniu jest niepełnosprawna a jeżeli tak to czy może wykonywać pewne prace i ewentualnie jakie.

W niniejszej sprawie nie jest okolicznością sporną, że M.M. ma liczne schorzenia a podstawowe z nich (PTSD) jest skutkiem je dotkliwego pobicia jakie miało miejsce w dniu 27 maja 2004r. Istnienie tych schorzeń organ rentowy nie kwestionuje. Tyle tylko, że nie mogą one automatycznie przesądzać o całkowitej niezdolności od pracy skarżącej i skutkować koniecznością umorzenia całego zadłużenia z tytułu składek. O tym czy zadłużenie to winno zostać umorzone musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem czy M.M. jest czy też nie jest zdolna do pracy i ewentualnie w jakim zakresie a więc czy ma możliwość osiągania dochodów. Kwestia ta powinna zostać wyjaśniona w postępowaniu o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy o czym była mowa we wcześniejszych rozważaniach. Wniosek o przyznanie takiego świadczenia nie został jednak złożony przez skarżącą.

W sytuacji gdy skarżąca, jej zdaniem, od co najmniej kilku lat jest niezdolna do wykonywania jakiejkolwiek pracy (od 1 listopada 2018r. zawiesiła działalność gospodarczą) i nie jest zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy to rzeczą naturalną wydaje się wystąpienie o przyznanie świadczenia rentowego oraz o wydanie orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. M.M. jednak tego nie uczyniła co uniemożliwia ocenę czy posiada ona czy też nie posiada zdolności do osiągania dochodów. Bez wyjaśnienia tej kwestii przedwczesne byłoby umarzanie całego zadłużenia składkowego.

Należy podkreślić, że M.M. wystąpiła z powództwem o przyznanie renty od sprawcy jej pobicia lecz sądy cywilne obu instancji oddaliły jej powództwo w tym zakresie. Sądy przyznały jej jedynie kwotę 20000 zł tytułem zadośćuczynienia i kwotę 420 zł tytułem odszkodowania oraz oddaliły powództwo w pozostałym zakresie tzn. w zakresie przyznania renty. Do akt administracyjnych załączono jednak tylko same wyroki sądów cywilnych obu instancji bez ich uzasadnień. Nie wiadomo zatem z jakich przyczyn oddalono żądanie zasądzenia renty na rzecz M.M. Można się jedynie domyślać, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej renty a jedną z nich jest stwierdzenie utraty całkowitej lub częściowej zdolności do pracy zarobkowej. Treść rozstrzygnięć sądów cywilnych obu instancji tym bardziej uzasadnia konieczność ustalenia czy M.M. jest czy też nie jest zdolna do pracy a możliwe to jest w postępowaniu przed ZUS-em w sprawie o przyznanie świadczenia rentowego. Wniosek o przyznanie takiego świadczenia nie został jednak złożony przez skarżącą.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna zaś zaskarżona decyzja w ostateczności odpowiada prawu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że spełniona została przesłanka umorzenia zadłużenia składkowego określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. lecz przeciwko uwzględnieniu wniosku skarżącej przemawia okoliczność, ze M.M., będąc w średnim wieku, nie podjęła starań w celu uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności. Nie wiadomo zatem czy skarżąca posiada czy też nie posiada możliwości osiągania dochodów a bez wyjaśnienia tej okoliczności umorzenie zadłużenia z tytułu składek byłoby przedwczesne. Zaskarżona decyzja w ostateczności odpowiada prawu. Mając to na uwadze, na podstawie art.151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.

bg