Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 720/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2014-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29
journal: Dz.U. 2012 poz 243
law: Ustawa z dnia 27 stycznia 2012 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Sławomir Pauter Protokolant st. sekr. sąd. Monika Walentynowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2014 r. sprawy ze skargi Ł.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 28 kwietnia 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek Ł.G. o przyznanie płatności na rok 2008. Wnioskodawca zgłosił do jednolitej płatności obszarowej (JPO) oraz do uzupełniającej płatności obszarowej (UPO) działki rolne o łącznej powierzchni 81,41 ha.

W dniu 18 grudnia 2008 r. Kierownik BP ARiMR wystosował do wnioskodawcy wezwanie do złożenia wyjaśnień ze względu na fakt, iż działka ewidencyjna nr [...], na której zadeklarował on działkę rolną "G/Gl" nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W związku z powyższym została trwale wykluczona z płatności na podstawie regulacji wyrażonej w art. 143b Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 roku ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) na- 2529/2001 (Dz. U. L 270 z 21.10.2003 r. ze zm.), który stanowi, iż do przyznania pomocy w ramach systemu jednolitych płatności obszarowych kwalifikują się wszystkie działki rolne spełniające kryteria określone w ust. 4 oraz działki rolne obsadzone zagajnikami o krótkiej rotacji, które były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w dniu 30 czerwca 2003 r. i do których zastosowanie ma pomoc przyznawana z tytułu upraw roślin energetycznych przewidziana w art. 88.

W odpowiedzi na w/w wezwanie Ł.G. złożył w BP ARiMR oświadczenie, w którym wskazał, iż działka nr [...] o areale 23,22 ha jest uprawiana i utrzymywana w dobrej kulturze rolnej.

W wyniku weryfikacji całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w dniu [...] stycznia 2009 r. Kierownik BP ARiMR wydał stronie decyzję [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 w łącznej wysokości 48 380 zł do powierzchni 79,49 ha. Powyższa decyzja została doręczona wnioskodawcy w dniu 3 lutego 2009 r. Środki finansowe zostały przekazane na konto wnioskodawcy w dniu [...] lutego 2009 r.

Zawiadomieniem z dnia [...] października 2009r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 r. ze względu na fakt, iż decyzja mogła zostać wydana z naruszeniem prawa.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w dniu [...] listopada 2009 r. Dyrektor OR ARiMR działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa wydał decyzję nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. Organ wskazał, iż w trakcie czynności kontrolnych przeprowadzonych przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu OR ARiMR, w dniu [...] września 2007 r. stwierdzono, iż działka ewidencyjna nr [...] nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. W związku z tym, iż działka nr [...] już w roku 2004 nie spełniła kryteriów określonych w art. 143b ust. 4 i 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 r., to nie może być kwalifikowana do płatności w latach kolejnych. Wobec powyższego Dyrektor OR ARiMR stwierdził, iż decyzja z dnia [...] stycznia 2009 r. została wydana z naruszeniem art. 7 ust. 1 Ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm.), jak również art. 124 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. WE nr L 30 z 31.01.2009 r., str. 16). Organ wskazał, iż z dniem 1 stycznia 2009 r. art. 143b ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2009 został zastąpiony przez art. 124 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Przepisy art. 124 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 nie wprowadziły nowych warunków, jakie należy spełnić, aby otrzymać płatności bezpośrednie, gdyż stanowią one w istocie powtórzenie przepisów art. 143b ust. 4 i 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003.

W dniu [...] marca 2010 r. Prezes ARiMR w wyniku rozpatrzenia odwołania Ł.G. wydał decyzję nr [...] o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, na którą Ł.G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 3 marca 2011 r. (sygn. akt V SA/Wa 1140/10) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Wyrokiem z dnia 9 października 2012 r. (sygn. akt II GSK 1366/11) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

W dniu [...] listopada 2013 r. Kierownik BP wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w której przyznano stronie płatności na rok 2008 w łącznej wysokości 34 381,51 zł do powierzchni 56,49 ha.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż działka nr [...] została wykluczona z płatności JPO i UPO, ponieważ nie spełnia warunków określonych w art. 143b ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003. Jednocześnie Kierownik uznał, iż Ł.G. nie posiadał pełnej wiedzy w zakresie stanu w jakim znajdowała się działka nr [...] w latach 2003-2007, gdyż dzierżawił ją od wiosny 2008 r. i jej stan nie wskazywał, że działka nie była użytkowana rolniczo w latach wcześniejszych i nie mógł znać stanu działki na dzień 30 czerwca 2003 r. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego nie nałożył na wnioskodawcę potrąceń płatności z tytułu przedeklarowania powierzchni korzystając z dobrodziejstwa art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.Decyzję doręczono w dniu 13 listopada 2013 r. Strona nie wniosła odwołania od w/w decyzji, która stała się ostateczna w dniu 27 listopada 2013 r.

W związku z opisanym wyżej stanem faktycznym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. (odebrane 10 stycznia 2014 r.) poinformował stronę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nadmiernie pobranych płatności w łącznej kwocie 13 998,49. Przedmiotowa kwota stanowi różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek Strony w dniu [...] lutego 2009 r. na podstawie wyeliminowanej z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. tj. 48 380,00 .zł, a rozstrzygnięciem wydanym w ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. tj. 34 381,51 zł. Z możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu płatności Ł.G. nie skorzystał.

Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014 r. Kierownik BP ARiMR wszczął postępowanie administracyjne w sprawie nadmiernie pobranych płatności przez Ł.G. przyznanych decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 r. Powyższe zawiadomienie zostało odebrane przez Ł.G. w dniu 13 lutego 2014 r.

W dniu [...] marca 2014 r. Kierownik BP ARiMR wydał decyzję nr [...] o ustaleniu wobec Ł.G. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 13 998,49 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż ustalenie kwoty nadmiernie pobranych płatności w sprawie jest konieczne albowiem wnioskodawcy wypłacono środki finansowe w kwocie 48 380,00 zł na podstawnie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., która została wyeliminowana z obrotu prawnego, a następnie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. przyznano stronie płatności na rok 2008 w łącznej wysokości 34 381,51 zł. Powyższe oznacza, że strona uzyskała nadmiernie wypłacone środki finansowe w kwocie 13 998,49 zł, które winna zwrócić na Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Ł.G. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem złożył od niej odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o kwocie nienależnie pobranych płatności, mimo dokonania płatności na skutek pomyłki organu, niemożliwości wykrycia błędu przez rolnika, a nadto niepowiadomienia zainteresowanego o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od płatności. Strona zarzuciła także organowi naruszenie art. 73 ust. 5 w/w Rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie i orzeczenie o kwocie nienależnie pobranych płatności, mimo upływu ponad 5-ciu lat od daty płatności pomocy oraz istnienia przesłanki dobrej wiary beneficjenta.

Zdaniem odwołującego kwestionowana płatność dokonana została na skutek pomyłki organu, gdyż Kierownik BP znał wynik kontroli na miejscu, w trakcie której ustalono, iż działka nr [...] nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., a mimo to wydał decyzję o przyznaniu płatności do w/w działki. W ocenie odwołującego nie miał on możliwości wykrycia błędu organu. Dodatkowo stwierdził, iż pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem o nieuzasadnionym charakterze płatności minęło więcej niż 4 lata, a zatem mając na uwadze dobrą wiarę strony, upłynął okres przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Dodatkowo odwołujący wskazał, iż nie powiadomiono go o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy. Zdaniem odwołującego jego dobrą wiarę potwierdził Kierownik BP, który podał, iż wnioskodawca nie posiadał pełnej wiedzy na temat stanu działki nr [...] w latach 2003 - 2007 i deklarując działkę do płatności w roku 2008 nie mógł znać jej stanu na dzień 30 czerwca 2003 r.

Uzasadniając powyższe zarzuty odwołujący się wskazał, iż pomiędzy datą płatności, a pierwszym powiadomieniem strony o nieuzasadnionym charakterze płatności minęło więcej niż 4 lata, a zatem mając na uwadze dobrą wiarę strony, upłynął okres przedawnienia, o którym mowa w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Dyrektor ORARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Dyrektor zaznaczył, iż przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wymienionych w art. 29 ust. 1 Ustawy o Agencji. Sytuacja, w której dochodzi do pobrania środków finansowych w nadmiernej wysokości występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego (tak jak to miało miejsce w niniejszym przypadku). Natomiast środki nadmiernie pobrane należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki. W ocenie Dyrektora w takim przypadku rolą organu odwoławczego nie jest kontrolowanie zasadności przyznania stronie środków finansowych oraz kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowane to jest prawnie skuteczne (czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

Za bezsporne w sprawie uznał organ, że w dniu [...] lutego 2009 r. na rachunek strony na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. Kierownika BP ARiMR zostały wypłacone środki finansowe w kwocie 48 380,00 zł pochodzące z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a Ustawy o Agencji, a decyzją Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] marca 2010 r. stwierdzono nieważność w/w decyzji, a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. przyznano stronie płatności łącznej wysokości 34 381,51 zł. W tym stanie rzeczy organ uznał, iż Kierownik BP zobligowany był wydać decyzję o ustaleniu nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowiących różnicę w kwotach płatności pomiędzy sumą wynikającą z decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., a kwotą wynikającą z decyzji z dnia [...] listopada 2013 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołującego Dyrektor stanął na stanowisku, że nie zaistniały okoliczności skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, które określone zostały w art. 73 ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Przywołując treść art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ wskazał, że wprawdzie wypłata przedmiotowych płatności nastąpiła na skutek pomyłki organu, bowiem wydając w/w decyzję Kierownik BP ARiMR nie uwzględnił faktu, iż działka rolna "G/Gl" ([...]) jest na trwałe wykluczona z płatności, a zatem grantów rolnych zlokalizowanych na przedmiotowej działce ewidencyjnej organa ARiMR rozpatrujące wnioski o przyznanie płatności nie powinny uwzględniać przy przyznawaniu pomocy finansowej w ramach płatności do grantów rolnych. Jednakże w opinii Dyrektora błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika. Organ podkreślił, iż składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 Ł.G. złożył w rubryce VIII zatytułowanej Oświadczenia i zobowiązania, podpis wskazujący na to, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Z powyższego zdaniem organu wynika zatem, iż Ł.G. wiedział jakie są zasady przyznawania płatności m.in. był świadomy, iż na mocy zapisów art. 7 ust. 1 Ustawy oraz art. 143b ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 płatności przysługują do gruntów rolnych, które były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., jak również był świadomy, iż płatności do gruntów rolnych na rok 2008 uznane za nienależnie lub nadmiernie pobrane, podlegają zwrotowi. Organ zauważył, iż okoliczność stwierdzenia nieużytkowania działki nr [...] na dzień 30 czerwca 2003 r. nastąpiła w dniach [...] września 2007 r. w trakcie kontroli na miejscu przeprowadzanej u ówczesnego właściciela w/w działki, którą następnie Ł.G. nabył i w dniu [...] kwietnia 2008 r. zgłosił do płatności na rok 2008. Organ uznał, iż wnioskodawca składając w w/w terminie wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 nie musiał znać stanu działki nr [...] jaki występował na dzień 30 czerwca 2003 r. Zdaniem Dyrektora wydając decyzję w dniu [...] listopada 2009 r. dotyczącą stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 r., organ de facto poinformował Ł.G. o tym, iż wnioskodawca będzie zobligowany zwrócić nadmiernie pobrane środki finansowe. Mając na uwadze termin wydania przedmiotowej decyzji tj. [...].11.2009 r. oraz decyzji przyznającej pomoc finansową do działki nr [...] tj. [...] stycznia 2009 r., organ uznał, iż powiadomiono zainteresowanego o nadmiernym charakterze wypłaconej pomocy finansowej przed upływem 12 miesięcy od płatności. Wobec powyższego organ stanął na stanowisku, iż nie zachodzą w niniejszym przypadku przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 akapit drugi Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Organ odwoławczy uznał, iż okoliczność omyłkowego przyznania płatności do gruntów trwale z płatności (działka nr [...]) wykluczonych jest na tyle istotna ewidentna, że rolnik ową nieprawidłowość mógł z łatwością dostrzec i omyłkę organu z wychwycić zrzekając się nadmiernie wypłaconych płatności za rok 2008, co nie miało miejsca. Zatem skoro strona w złożonym wniosku za rok 2008 zapewniła: "znane mi są zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych", a ponadto zobowiązała się do "niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależne lub nadmierne przyznanie płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności", to tych zapewnień wnioskodawca nie powinien zdaniem organu lekceważyć i się z nich wywiązywać.

Natomiast odnosząc się do zarzutu niezastosowania art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 organ wskazał, iż wypłata płatności za rok 2008, uznanych następnie za nadmiernie pobrane, nastąpiła w dniu [...] lutego 2009 r., natomiast decyzja Dyrektora OR ARiMR nr [...] (o stwierdzeniu nieważności decyzji) z motywów, której wynika, iż stronie nie powinny zostać wypłacone środki finansowe do działki nr [...], została doręczona w dniu 12 listopada 2009 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od płatności. Ponadto decyzja Kierownika w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - którą odmówiono przyznania płatności w zakresie działki nr [...] - została doręczona w dniu 13 listopada 2013 r., a więc również przed upływem dziesięciu lat od płatności. Z kolei zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 2014 r. Kierownika BP ARiMR została doręczona w dniu 27 marca 2014 r., czyli także przed upływem dziesięciu lat od daty pierwszej płatności. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż Ł.G. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności za rok 2008 przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. W danej sprawie obowiązek zwrotu przez Stronę kwoty nadmiernie pobranych płatności za rok 2008 byłby wykluczony, jeżeli pierwsze powiadomienie przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze tych płatności zostałoby doręczone Wnioskodawcy po upływie dziesięciu lat od daty pierwszej płatności tj. po dniu [...] lutego 2019 r.

W ocenie Dyrektora strona nie wykazała, iż jej działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze. Jako zasadę stosowaną w przypadku braku odmiennej woli ustawodawcy należy jednak przyjąć, że już zwykłe niedbalstwo, czyli brak należytej staranności, wyklucza dobrą wiarę. Odwołując się do stanowiska komentatorów Kodeksu cywilnego organ uznał, iż generalnie w obrocie prawnym nie można bowiem usprawiedliwiać niedbalstwa.

Mając na uwadze powyższe rozważania Dyrektor uznał, iż działaniu Ł.G. nie można przypisać znamion dobrej wiary. Organ zauważył, iż strona znała zasady przyznawania płatności na rok 2008, a zatem winna być świadoma faktu, iż płatności przysługują do gruntów rolnych, które były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Tymczasem strona wydzierżawiła działkę nr [...] od właściciela, który posiadał wiedzę na temat trwałego wykluczenia w/w działki z możliwości ubiegania się o płatności. Ł.G. dokonał oględzin działki nr [...] na przełomie lat 2007/2008 i zgłosił ją do płatności na rok 2008 jednakże w ocenie organu odwoławczego nie wykazał się należytą starannością w zakresie ustalenia czy dana działka kwalifikuje się do płatności. Należy nadmienić, iż ustalenie czy grunty rolne zlokalizowane na danej działce ewidencyjnej były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. nie jest czynnością skomplikowaną albowiem Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa prowadzi wykaz działek trwale wykluczonych z płatności. Wykaz taki dostępny jest dla wszystkich zainteresowanych zarówno na stronie internetowej ARiMR, jak i w każdej placówce terenowej ARiMR, również w Biurze Powiatowym ARiMR, gdzie Strona składa wnioski o przyznanie płatności. Co więcej, Ł.G. mógł przedmiotową, wiedzę posiąść od osoby, od której wydzierżawiał grunty rolne zlokalizowane na działce nr [...] albowiem wydzierżawiający posiadał wiedzę.

Organ odwoławczy stwierdził, iż deklarowanie do uzyskania pomocy finansowej gruntów trwale wykluczonych z płatności, bez zachowania minimum staranności w zakresie zdobycia wiedzy na temat tego czy deklarowane grunty spełniają wymagania do uzyskania pomocy finansowej, wyklucza działanie w dobrej wierze. Organ dodał, iż Kierownik - wbrew wskazaniom strony wynikającym z pisma odwoławczego, nie potwierdzał działania strony w dobrej wierze, a uznał, iż Ł.G. nie wiedział o trwałym wykluczeniu z płatności działki nr [...] i w związku tym faktem na podstawie art. 68 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 rozstrzygając ostatecznie sprawę dotyczącą płatności na rok 2008 nie nałożył na stronę potrąceń płatności z tytułu przedeklarowania powierzchni. Dyrektor zwrócił uwagę na rozróżnienie kwestii postępowania administracyjnego, którego efektem jest podjęcie przez uprawniony organ decyzji w zakresie przyznania płatności od okoliczności związanych z działaniem w dobrej wierze, które mogłoby skutkować odstąpieniem od odzyskiwania od Strony kwoty nadmiernie pobranych płatności.

Dyrektor wskazał, iż w sprawie nie znalazł zastosowania art. 40 ust. 1 ustawy zgodnie z którym kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1913/2006. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według wskazanego kursu euro wynosi 339,67 zł. W sprawie Pana Ł.G. na sumę nadmiernie pobranych płatności za rok 2008 składają się kwoty w wysokości: 7 804,13 zł oraz 6 194,36 zł, obie wskazywane kwoty są bezspornie wyższe od równowartości 100 euro.

Dyrektor zauważył, iż w pouczeniu zaskarżonej decyzji Kierownik BP wskazał, iż służy od niej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a właściwym do rozpatrzenia takiego wniosku jest Prezes ARiMR. Tym samym jak wynika z treści pisma odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2014 r. Ł.G. nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją skierował swój wniosek, w terminie przewidzianym w art. 129 Kpa § 2 Kpa, zgodnie z treścią pouczenia do Prezesa ARiMR. W świetle powyższego Dyrektor wskazał, iż w niniejszej sprawie fakt nieprawidłowego pouczenia Strony należy potraktować jako uchybienie ze strony Kierownika, które nie może zostać potraktowane jako podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż zgodnie z art. 112 Kpa błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania (...) nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Fakt, iż decyzja z dnia [...] marca 2014 r. zawierała wskazanie organu niewłaściwego do rozpatrzenia odwołania, spowodował, iż na skutek złożenia odwołania do tego organu przekazano je do właściwego organu odwoławczego, bez jakichkolwiek negatywnych skutków dla strony.

W dniu 6 października 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wpłynęła skarga Ł.G. na w/w decyzję. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Organu I instancji - decyzji Kierownika BP z dnia 25.03.2014r. mimo upływu ponad 5-ciu lat od daty płatności pomocy oraz istnienia przesłanki dobrej wiary beneficjenta - skarżącego;

- art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004r. poprzez jego niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Organu- I instancji - decyzji Kierownika BP z dnia [...].03.2014r. mimo dokonania płatności na skutek pomyłki Organu I instancji, niemożliwości wykrycia błędu przez rolnika, a nadto nie powiadomienia zainteresowanego o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od płatności.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie decyzji Organu I instancji. Skarżący podniósł przede wszystkim, iż w niniejszej sprawie, w przypadku skarżącego, upłynął okres przedawnienia obowiązku zwrotu płatności, o którym mowa w art. 73 ust. 5 Rozporządzenia. Pomiędzy datą płatności pomocy ([...].02.2009), a pierwszym powiadomieniem skarżącego o nieuzasadnionym charakterze płatności decyzją z dnia [...] marca 2014r. minęło więcej niż 4 lata, a skarżący był w dobrej wierze.

Skarżący zauważył, iż organ II instancji sam podkreślił, iż decyzja eliminująca z obrotu prawnego decyzję o przyznaniu płatności na rzecz skarżącego stała się prawomocna dopiero po oddaleniu wniesionej przez skarżącego skargi kasacyjnej, wyrokiem NSA z dnia 9 grudnia 2012r. (II GSK 1366/11). W wyniku powyższego wniosek skarżącego o przyznanie płatności złożony w dniu 28 kwietnia 2008r. został poddany ponownej kontroli po blisko 5-ciu latach. Zdaniem skarżącego istnienie przesłanki dobrej wiary skarżącego potwierdza fakt, iż przy wydaniu kolejnej decyzji z dnia [...] listopada 2013r. w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wobec skarżącego zastosowano art. 68 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r., przyjmując, iż skarżący nie jest winny nieprawidłowości w złożonym wniosku i nie nałożono na skarżącego potrąceń płatności z tytułu przedeklarowania powierzchni.

Skarżący odwołał się do ustaleń organu I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...].03.2014r., wskazujących iż w trakcie postępowania wyjaśniającego i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzono, że skarżący nie posiadał pełnej wiedzy na temat stanu w jakim znajdowała się działka nr [...] w latach 2003-2007. Ustalono, że skarżący dzierżawił działkę od wiosny 2008r. i stan gruntów w dacie ich przejęcia przez stronę nie świadczył o tym, że grunt ten był nieużytkowany rolniczo w latach wcześniejszych. Deklarując w/w działkę do płatności w roku 2008 skarżący nie mógł znać stanu faktycznego działki na dzień 30 czerwca 2003r.

Skarżący potwierdził, iż w dniu 18 grudnia 2008r. złożył oświadczenie, że przedmiotowa działka jest uprawiana i utrzymywana w dobrej kulturze rolnej, lecz przedmiotowe oświadczenie odnosiło się do stanu działki aktualnego na dzień jego składania. Nie mogło dotyczyć stanu działki na dzień 30 czerwca 2003 r., gdyż skarżący wiedzy w tym zakresie nie posiadał.

Skarżący dodał, iż o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nadmiernie pobranych płatności skarżący został poinformowany dopiero w styczniu 2014r. Nie zgodził się z twierdzeniem organu II instancji, jakoby "mógł z łatwością dostrzec i omyłkę organu wychwycić zrzekając się nadmiernie wypłaconych płatności’'. Zdaniem organ II instancji nie wyjaśnił ponadto w jakim trybie i w jaki sposób skarżący mógł zrzec się wypłaconych płatności przed otrzymaniem decyzji z dnia [...] marca 2014r.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu II instancji jakoby decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r., można uznać za poinformowanie skarżącego o tym, iż skarżący będzie zobligowany zwrócić nadmiernie pobrane środki. Decyzja taka nie jest również powiadomieniem skarżącego jako beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności w rozumieniu art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r.

Skarżący zarzucił ponadto, iż nie powiadomiono go o decyzji o zwrocie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Wbrew stanowisku organu II instancji, decyzji z dnia [...].11.2009r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia 28 stycznia 2009r., nie sposób uznać za decyzję o zwrocie w rozumieniu art. 73 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21.04.2004 r. Decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności została bowiem wydana przez Organ I instancji dopiero w dniu [...] marca 2014r.

Skarżący dodał, iż pierwszych oględzin działki dokonał na przełomie lat 2007/2008 i była to działka utrzymywana w dobrej kulturze rolnej. Od chwili wydzierżawienia działka jest przez skarżącego intensywnie uprawiana. W związku z powiększeniem areału prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego oraz otrzymaniem płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, skarżący mógł rozwijać swoje gospodarstwo, zakupić materiał siewny, środki ochrony upraw, a także poczynić kosztowne inwestycje, m.in. na zakup nowoczesnego sprzętu rolniczego.

W piśmie procesowym z dnia [...] listopada 2014r. pełnomocnik skarżącego, który przystąpił do postępowania, w pełni poparł zarzuty skargi i twierdzenia w niej zawarte.

Na rozprawie w dniu pełnomocnik skarżącego podał, iż organ skutki błędów i opieszałości przerzucił na skarżącego i podkreślił, iż opieszałość wynosiła 5 lat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., Nr 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Przyjmując powyższe kryteria oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot skargi stanowiła decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o ustaleniu wobec Ł.G. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2008. Zaskarżoną decyzją organy zobowiązały skarżącego do zwrotu łącznej kwoty 13 998,49 zł stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconą skarżącemu na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (48 380 zł) a kwotą przyznaną następnie skarżącemu (w konsekwencji stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r.) decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (34 381,51 zł).

Podstawę prawną do prowadzenia postępowania w przedmiocie ustalenia czy wypłacone tytułem płatności środki były przyznane nienależycie lub w nadmiernej wysokości stanowią przepisy ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.).

Zgodnie z art. 29 ust. 1 cyt. ustawy ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej;

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej drodze decyzji administracyjnej,

następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Od dnia 1 sierpnia 2012 roku, tj. od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 stycznia 2012 roku o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 6 marca 2012 roku), która zmieniła art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, organem właściwym do rozstrzygania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności lub pomocy finansowej jest organ właściwy do rozstrzygania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej. Stąd organem właściwym do rozstrzygania w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jest Kierownik Biura Powiatowego, a organem właściwym do rozpatrywania odwołań od tych decyzji jest organ wyższego stopnia, tj. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR.

Należy podkreślić, że w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji mowa jest o dwóch rodzajach należności tj. o kwotach nienależnie pobranych środków publicznych i o kwotach nadmiernie pobranych środków publicznych. Kwotą nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwota nadwyżki dokonanej przez organ wypłaty nad wynikającą z ustawy (decyzji). Kwota nadmiernie pobranych środków publicznych jest kwotą wypłaconą w wysokości wyższej niż należna. Z kolei, kwota nienależnie pobranych środków publicznych, to kwota wypłacona przez organ w sytuacji, gdy nie było ustawowego obowiązku jej wypłacenia, albo obowiązek ten istniał, ale wygasł. Istota omawianej instytucji polega na tym, że organ dokonuje wypłaty wówczas, gdy nie musi tego robić (nie istnieje obowiązek wypłaty), albo płaci za dużo (kwota wypłaty przewyższa kwotę należną). W obu przypadkach świadczenie organu dokonane na rzecz osoby przewyższa to, czego wymaga od organu przepis prawa. Ta nadwyżka świadczenia, ponad obowiązkową, jest niepodatkową należnością budżetową podlegającą zwrotowi.

Ustalenie osoby zobowiązanej i wysokości kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Wszczęte postępowanie, zakreślone ramami art. 29 ustawy o Agencji, stanowi nowe i samodzielne postępowanie mające na celu wydanie decyzji administracyjnej o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Podkreślić należy, iż w ramach tego postępowania nie jest kontrolowana zasadność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki w pierwotnej wysokości, a jedynie ustalenie czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

W rozpoznawanej sprawie decyzja Kierownika BP ARiMR z dnia [...] stycznia 2009 roku o przyznaniu płatności bezpośrednich za rok 2008 została skutecznie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Prezesa ARiMR z dnia [...] marca 2010 r. utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora OR ARiMR z dnia [...] listopada 2009 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. (w dniu 9 października 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia oddalającego skargę na decyzję organu z dnia [...] listopada 2009 r.). Jednocześnie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. ustalona została przez Kierownika BP ARiMR płatność bezpośrednia do gruntów rolnych w nowej wysokości.

Zatem uznać należało, iż decyzja z dnia [...] listopada 2009 r. oraz decyzja z dnia [...] listopada 2013 r. dały Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w przedmiotowej sprawie podstawę do podjęcia działania w celu odzyskania płatności w części, którą uznał za pobraną nadmiernie, to znaczy w części stanowiącej różnicę pomiędzy sumą płatności przekazaną na rachunek bankowy strony, a płatnością wynikającą z decyzji ostatecznej z dnia [...] listopada 2013 r.

Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne w sprawie stwierdzić należało, iż organy prawidłowo ustaliły fakt pobrania przez skarżącego - Ł.G. nienależnie kwoty 13.998,49 zł, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą wypłaconą skarżącemu na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. (co do której stwierdzono nieważność) a kwotą przyznanej skarżącemu ponownie płatności na podstawie prawomocnej decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. Podkreślić należy, iż wskazana powyżej okoliczność nie była przez stronę skarżącą kwestionowana w toku postępowania administracyjnego ani też przez Sądem (okoliczność bezsporna).

Wobec powyższego zasadniczym zagadnieniem na gruncie rozpoznawanej sprawy było ustalenie czy organy prawidłowo nie zastosowały wobec skarżącego dopuszczalnego prawem zwolnienia z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej płatności oraz ustalenie czy w sprawie doszło do przedawnienia roszczenia zwrotu w/w kwoty. Zauważyć należy, iż do powyższych kwestii odnoszą się zasadniczo zarzuty podniesione w skardze.

Zagadnienie zwrotu nienależnych płatności oraz wyłączenia obowiązku ich zwrotu regulują przepisy prawa unijnego. W rozpoznawanej sprawie zastosowanie znalazły przepisy Rozporządzenia nr 796/2004 Komisji (WE) z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. WE L 141 z 30.04.2004 roku) zwanego dalej Rozporządzeniem, gdyż to rozporządzenie obowiązywało w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności bezpośredniej za grunty rolne na 2008 rok.

Dodać należy, iż z dniem 10 grudnia 2009 roku weszło w życie rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina. Powyższe wynika z art. 87 zdanie pierwsze rozporządzenia. Zgodnie jednak z art. 87 zdanie drugie niniejsze rozporządzenie stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2010 roku. Czyli w niniejszej sprawie - mając na uwadze przepisy końcowe i przejściowe zawarte w/w aktach prawnych oraz datę złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na 2008 rok – nie ulega wątpliwości, iż mają zastosowanie przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Stosownie do treści art. 73 cyt. Rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3 (ust. 1.). Odsetki naliczane są za okres między powiadomieniem rolnika o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem.

Skarżący zarówno w skardze, jak i uprzednio w odwołaniu podniósł wobec organu zarzut niezastosowania ust. 4 i 5 art. 73 Rozporządzenia odnoszących się do przesłanek zwolnienia z obowiązku zwrotu.

W myśl art. 73 ust. 4 rozporządzenia obowiązek zwrotu określony w ust. 1, tj. nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności w rozumieniu tego przepisu wymaga spełnienia jednocześnie obu tych przesłanek, tj. płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika (wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 roku, sygn. akt II GSK 594/10 – Lex nr 1083303 i wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 roku, sygn. akt II GSK 315/13).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości (czego strony nie kwestionują), że organ dopuścił się błędu przyznając w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. płatność z uwzględnieniem w niej działki o numerze [...] (oznaczonej we wniosku jako działka ,,G") mimo, że podlegała ona wykluczeniu z płatności z racji braku spełnienia wymogu określonego w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i art. 143b ust. 4 i 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, który stanowił, iż płatnością objęta może był wyłącznie działka utrzymywana w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. Tymczasem fakt nieutrzymywania działki nr [...] w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. potwierdził wynik kontroli przeprowadzonej przez inspektorów terenowych Biura Kontroli na Miejscu OR ARiMR w dniach [...] września 2007 r. Zaistnienie opisanego błędu organu potwierdza treść decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r.

Zatem pozostało do oceny czy spełniona została w sprawie druga przesłanka określona w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia uzasadniająca zwolnienie skarżącego z obowiązku zwrotu nienależnej płatności tzn. czy błąd nie mógł zostać wykryty przez wnioskodawcę.

Zdaniem organu przesłanka ta nie została spełniona. Organ podkreślił, iż składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 Ł.G. złożył w rubryce VIII zatytułowanej Oświadczenia i zobowiązania, podpis wskazujący na to, iż zna zasady przyznawania płatności do gruntów rolnych oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. Z powyższego zdaniem organu wynika, iż strona wiedziała jakie są zasady przyznawania płatności m.in. był świadomy, iż na mocy zapisów art. 7 ust. 1 ustawy oraz art. 143b ust. 4 i ust. 5 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 płatności przysługują do gruntów rolnych, które były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r., jak również był świadomy, iż płatności do gruntów rolnych na rok 2008 uznane za nienależnie lub nadmiernie pobrane, podlegają zwrotowi. Organ zauważył, iż okoliczność stwierdzenia nieużytkowania działki nr [...] na dzień 30 czerwca 2003 r. nastąpiła w dniach [...] września 2007 r. Organ uznał, iż wnioskodawca składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2008 nie musiał znać stanu działki nr [...] jaki występował na dzień 30 czerwca 2003 r. Organ odwoławczy uznał, iż okoliczność omyłkowego przyznania płatności do gruntów (działka nr [...]) trwale z płatności wykluczonych jest na tyle ewidentna, że rolnik ową nieprawidłowość mógł z łatwością dostrzec i omyłkę organu z wychwycić zrzekając się nadmiernie wypłaconych płatności za rok 2008.

Skarżący zakwestionował powyższe stanowisko organu wskazując, iż przy wydaniu decyzji z dnia [...] listopada 2013r. w sprawie przyznania skarżącemu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wobec skarżącego zastosowano art. 68 ust. 1 Rozporządzenia nr 796/2004, przyjmując, iż skarżący nie jest winny nieprawidłowości w złożonym wniosku i nie nałożono na skarżącego potrąceń płatności z tytułu przedeklarowania powierzchni. Skarżący zauważył, że dzierżawił działkę od wiosny 2008r. i stan gruntów w dacie ich przejęcia przez niego nie świadczył o tym, że grunt ten był nieużytkowany rolniczo w latach wcześniejszych. Skarżący podkreślił, iż deklarując w/w działkę do płatności w roku 2008 nie mógł znać stanu faktycznego działki na dzień 30 czerwca 2003r. Skarżący dodał, iż o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nadmiernie pobranych płatności skarżący został poinformowany dopiero w styczniu 2014r.

Zdaniem Sądu stanowisko zaskarżonego organu dotyczące odmowy zastosowania art. 73 ust. 4 Rozporządzenia nie narusza przepisów prawa, choć uzasadnienie wyrażone w decyzji z dnia [...] lipca 2014 r. w omawianym aspekcie budzi pewne zastrzeżenia. Uzasadnienie decyzji w tym zakresie uznać należało za niewyczerpujące i naruszające tym samym treść art. 107 § 3 kpa, jednakże nie w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy potwierdza ustalenie organu co do tego, iż skarżący mógł wykryć błąd, o którym mowa w art. 73 ust. 4 Rozporządzenia. Wobec wystąpienia naruszenia przepisu postępowania, który nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik postępowania Sąd uznał, iż brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.,

Zdaniem Sądu sama znajomość zasad przyznawania płatności i potwierdzenie tego przez wnioskodawcę oświadczeniem przy składaniu wniosku o płatność nie uzasadnia wprost przyjęcia, iż błąd popełniony przez organ mógł zostać wykryty przez stronę. Istotne jest przeanalizowanie czy ze stanu faktycznego ustalonego w sprawie wynika, iż w sytuacji skarżącego na chwilę przyznania mu płatności w błędnej wysokości, mógł on, przyjmując normalne okoliczności (obiektywny miernik) wykryć tenże błąd. Nie ulega wątpliwości, iż sama znajomość przepisów nie zawsze oznacza, iż strona ma pełną wiedzę na temat stanu faktycznego działki. Interpretując przepis art. 73 ust. 4 Rozporządzenia uznać należy, iż pojęcie ,,błąd mógł zostać wykryty" oznacza potencjalną dopuszczalność powzięcia przez stronę wiedzy o błędzie w normalnych warunkach. Ustawodawca unijny posłużył się pojęciem ,,mógł zostać wykryty" odstępując od nałożenia na organ obowiązku wykazania, iż rolnik z całą pewnością wiedział o błędzie. Zatem ustalenie przez organ, iż w normalnych okolicznościach, przy zastosowaniu przeciętnego miernika staranności, rolnik mógł dowiedzieć się o błędzie organu uzasadnia odmowę zastosowania zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnej płatności.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy Sąd uznał, iż ustalony w sprawie stan faktyczny i zebrany w sprawie materiał dowodowy przemawia za przyjęciem, iż skarżący mógł wykryć błąd organu. Za przyjęciem powyższego stanowiska przemawia przede wszystkim okoliczność skierowania do skarżącego przez organ wezwania do złożenia wyjaśnień w dniu [...] grudnia 2008 r., z którego wynikało, iż co do działki [...] (zgłoszonej przez skarżącego we wniosku o płatność za 2008 r.) po przeprowadzonej kontroli stwierdzono, że na dzień 30 czerwca 2003 r. nie była utrzymywana w dobrej kulturze rolnej i na podstawie art. 143b ust. Rozporządzenia podlega wykluczeniu z płatności. Powyższa informacja otrzymana przez skarżącego w zestawieniu z faktem wypełnienia przez skarżącego wniosku o płatność za rok 2008 i złożeniu na nim oświadczenia o znajomości zasad przyznawania płatności, a zatem potwierdzeniem, iż posiada wiedzę jakie wymogi muszą spełniać działki do zakwalifikowania ich do płatności, przemawia za stwierdzeniem, iż skarżący mógł w tym względzie w momencie wydania decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. mieć świadomość (wiedzę), iż w części dotyczącej działki nr [...] płatność była jest nienależna. W treści decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. organ wskazał, iż pomniejszenie dotyczyło wyłącznie działki rolnej F oraz F1 nie wymieniając działki rolnej oznaczonej jako G. Ponadto jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji, skoro przedmiotowa działka była wykluczona to znajdowała się w wykazie działek wykluczonych, co skarżący po otrzymaniu wezwania z dnia [...] grudnia 2008 r. mógł zweryfikować. Mając na uwadze powyższe można uznać, iż skarżący posiadając taką wiedzę i potwierdzając we wniosku znajomość przepisów prawa dotyczących przyznania płatności, mógł obiektywnie wykryć błąd organu zawarty w decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r..

Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego zawiadomienia go o decyzji o zwrocie po upływie 12 miesięcy od daty płatności, przemawiające zdaniem skarżącego za odstąpienie od obowiązku zwrotu naliczonej kwoty nienależnie pobranej, Sąd zwraca uwagę na wnikliwą analizę treści akapitu 2 ust. 4 art. 73 Rozporządzenia. Zgodnie z jego brzmieniem w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Zdaniem Sądu wykładnia cyt. akapitu drugiego ust. 4 art. 73 Rozporządzenia wskazuje, iż w sytuacji błędu dotyczącego elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, możliwość odstąpienia od nałożenia obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranej (o którym to zwolnieniu mowa w akapicie pierwszym ust. 4) zachodzi jedynie wówczas, gdy pomiędzy płatnością a doręczeniem decyzji o zwrocie upłynęło ponad 12 miesięcy. Zatem jeżeli upłynęło w takich okolicznościach 12 miesięcy możliwe jest zastosowanie art. 73 ust. 4. Zakładając, iż w przedmiotowej sprawie błąd organu dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczeniem danej płatności i upłynęło ponad 12 miesięcy od daty wypłaty płatności ([...] lutego 2009 r.) do daty doręczenia decyzji o zwrocie (27 marca 2014 r.), organ był uprawniony do rozważenia wystąpienia przesłanki z art. 73 ust. 4 akapit pierwszy. Powyższe stanowisko potwierdza analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym: wyroku WSA w Lublinie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 791/13 i WSA w Gliwicach z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 1772/13. Wyroki powyższe odnoszą się co prawda do treści art. 80 ust. 3 Rozporządzenia Nr 1122/2009, które jak wcześniej wskazano w swej treści odpowiada poprzednioobowiązującemu art. 73 ust. 4 Rozporządzenia nr 796/2004 (por. też wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 26 lutego 2014 r., II SA/Bd 1460/13).

Natomiast analizując zarzut skarżącego dotyczący przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności odnieść należy się do treści art. 73 ust. 5 Rozporządzenia regulującego w/w instytucję. Stosownie do jego treści obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Podkreślić należy, iż to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania jego dobrej wiary. Należy przy tym zauważyć, że to, czy w określonej sytuacji faktycznej występuje dobra lub zła wiara wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Obowiązujące przepisy prawa nie zawierają żadnych definicji dobrej czy złej wiary. Pojęcia te wiąże się z tzw. klauzulami generalnymi w prawie, których istotą jest możliwość uwzględnienia w ocenie stanu faktycznego różnych okoliczności faktycznych. Okoliczności te nie mogą podlegać stałej i jednakowej ocenie według ustalonego schemat. Muszą być rozważane i oceniane w realiach konkretnej sprawy. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Szczególny przepis prawa może wprowadzić w sposób wyraźny lub dorozumiany pewne modyfikacje w rozumieniu pojęcia dobrej wiary. Przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 tego rodzaju unormowań nie zawiera. Zatem obowiązujące w tym względzie powinny być ogólnie przyjęte pojęcia co do rozumienia dobrej i złej wiary z uwagi na zasadę jednolitości systemu prawa (por. wyrok w sprawie II GSK 1209/11, II GSK 315/14).

Zdaniem skarżącego znajdował się on w dobrej wierze wobec czego doszło do przedawnienia nałożonego na niego obowiązki, gdyż od płatności do pierwszego zawiadomienia przez władze o nieuzasadnionym charakterze płatności upłynęło jego zdaniem ponad 4 lata.

Sąd podzielił stanowisko organu wskazujące, iż do skarżącego nie znajduje zastosowania skrócony termin przedawnienia, gdyż skarżący nie wykazał dobrej wiary.

Organ słusznie wskazał, iż strona wydzierżawiła działkę nr [...] od właściciela, który posiadał wiedzę na temat trwałego wykluczenia w/w działki z możliwości ubiegania się o płatności. Ł.G. dokonał oględzin działki nr [...] na przełomie lat 2007/2008 i zgłosił ją do płatności na rok 2008 jednakże nie wykazał się należytą starannością w zakresie ustalenia czy dana działka kwalifikuje się do płatności. Ustalenie czy grunty rolne zlokalizowane na danej działce ewidencyjnej były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. jest możliwe na podstawie prowadzonego przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wykazu działek trwale wykluczonych z płatności. Wiedzę taką mógł posiąść skarżący także od osoby, od której wydzierżawiał grunty rolne zlokalizowane na działce nr [...] albowiem wydzierżawiający taką wiedzę posiadał.

Zdaniem Sądu dodatkowo brak dobrej wiary wyklucza w przedmiotowym postępowaniu treść wezwania do złożenia wyjaśnień skierowanego do skarżącego w dniu [...] grudnia 2008 r., w którym poinformowano skarżącego o przeprowadzeniu kontroli względem działki G tj. [...] i stwierdzeniu braku utrzymania obszarów w dobrej kulturze rolnej na dzień 30 czerwca 2003 r. skutkującym zastosowaniem art. 143b ust. 5 rozporządzenia nr 1782/2003. Powyższe zaś oznacza wykluczenie obszarów niekwalifikujących się do przyznania pomocy z przyznania płatności.

Wbrew twierdzeniom skarżącego spełnienia przesłanki dobrej wiary nie uzasadnia zastosowanie przez organ wobec skarżącego w decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. art. 68 Rozporządzenia 796/2004, który odnosi się do odstąpienia od pomniejszenia płatności w sytuacji ustalenia braku winy wnioskodawcy w zakresie nieprawidłowości w złożonym wniosku. Przesłanki określone w art. 73 ust. 5 akapit drugi i art. 68 Rozporządzenia są zatem odmienne nie należy ich utożsamiać. Wobec stwierdzenia, iż skarżący nie działa w dobrej wierze należało uznać, iż termin przedawnienia roszczeń z tytułu zwrotu nienależne płatności wynosi w stosunku do skarżącego 10 lat. Mając na uwadze, iż od przyznania skarżącemu nienależnej płatności do daty wydania zaskarżonej decyzji upłynęło ponad 5 lat, brak było podstaw do stwierdzenia braku obowiązku zwrotu nienależnej płatności z uwagi na upływ czasu (przedawnienie).

Mając powyższe na uwadze Sąd działając w oparciu o treści art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.