Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 238/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2011-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.28 ust. 1 i ust. 2,  ust. 3 pkt 5,  ust. 5,  art. 24 ust. 4,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Guziński (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Halina Kremis Sędzia WSA Marcin Miemiec Protokolant Jolanta Ryndak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 lipca 2011 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, w tym za zatrudnionych pracowników oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sprawa była już rozpoznawana przez tutejszy Sąd. Wyrokiem z dnia [...] r. (III SA/Wr [...]) WSA we W. uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (nr [...]), w której organ ten utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. odmawiającą M.K. (dalej skarżący) umorzenia należności z tytułu: składek na osobiste ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i na Fundusz Pracy – w łącznej kwocie [...] zł; za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek – w kwocie [...] zł; należności z tytułu opłat dodatkowych – w kwocie [...] zł; odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych – w kwocie [...] zł) oraz umarzającą postępowanie w zakresie składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie [...] zł.

Uchylenie nastąpiło z powodu podpisania rozstrzygnięcia przez te same osoby, które podpisały również wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. Sąd zalecił wówczas ponadto, aby – rozpatrując raz jeszcze wniosek strony – organ rozważył "merytoryczne zarzuty podniesione w skardze, jak i na rozprawie w dniu [...] r., dając temu wyraz w uzasadnieniu podjętej na nowo decyzji".

Decyzją z dnia [...] r. (nr [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. Wyrokiem z [...] r. (sygn. akt. [...]), WSA we W. uchylił powyższą decyzję

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że rozpatrując raz jeszcze wniosek strony o umorzenie zaległości, w trybie nadzoru instancyjnego, ZUS nie wykonał drugiego zalecenia pomieszczonego w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r. (III SA/Wr [...]), co najmniej w zakresie zarzutu nierozważenia relacji między interesem społecznym a interesem strony. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek zainteresowanego w trybie nadzoru instancyjnego należy:

1. skonfrontować interes wnioskodawcy z interesem społecznym, wskazując konkretne okoliczności tej sprawy przemawiające za przewagą któregoś z nich;

2. dokonać pełnej, swobodnej (a nie ogólnikowej, przez co dowolnej) oceny całego materiału dowodowego:

• opierając się na ustaleniach aktualnych w momencie podejmowania ponownego rozstrzygnięcia (co będzie być może wymagało przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego), a ponadto

• koncentrując się na wyeksponowaniu tych konkretnych okoliczności, które przemawiają za uwzględnieniem wniosku lub – przeciwnie – uzasadniają odmowę umorzenia zaległości.

Pełna, szczegółowa ocena przeprowadzona w obu wskazanych płaszczyznach powinna być zawarta w uzasadnieniu nowego orzeczenia ZUS.

Rozpoznając po raz kolejny sprawę, pismem z dn. [...] r. ZUS poinformował skarżącego o prawie czynnego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, a przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań a także o dostarczeniu aktualnych dokumentów świadczących o trudnej sytuacji materialnej (w tym m. in. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej).

W dniu [...] r. skarżący przedłożył następujące dokumenty: pismo przewodnie z dn. [...] r.; oświadczenie w sprawie najmowanego lokalu, oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym; rachunki na zakup żywności, odzieży, środków higieny dla dziecka; decyzję z dn. [...] r. Starosty Powiatu O. znak [...] dot. przyznania żonie prawa do zasiłku dla bezrobotnych; kartę informacyjną z Powiatowego Zespołu Szpitali w O. z dn. [...] r.; potwierdzenie zapłaty w aptece na kwotę [...]zł; umowę o pracę skarżącego na czas nieokreślony z [...] r. i aneks do niej z [...] r.; potwierdzenie przelewu z mBanku wynagrodzenia za pracę za miesiące styczeń 2011 r. - [...] zł, grudzień 2010 r. - [...] zł oraz listopad 2010 r. - [...] zł, potwierdzenie przelewu z mBanku zasiłku rodzinnego i świadczenia opiekuńczego dla żony w kwocie [...] zł -z [...] r. i [...]zł z [...] r., [...] zł z [...] r.; faktury VAT wystawione na żonę za usługi telekomunikacyjne za okres od [...] r. do [...] r. na kwotę [...] zł oraz za okres od [...]r. do [...] r. na kwotę [...] zł; faktury VAT wystawione na skarżącego za usługi telekomunikacyjne za okres od [...] r. do [...] r. na kwotę [...] zł oraz za okres od [...] r. do [...] r. na kwotę [...]zł; odcinek za gaz wystawiony na nazwisko J. W. z terminem płatności [...] r. na kwotę [...] zł zapłacony [...] r., za energię elektryczną z terminami płatności [...] r. [...]r., [...]r., [...] r., [...] r., [...]r. w kwotach od [...] zł do [...] zł; załącznik do umowy kredytowej nr [...] harmonogram spłaty kredytu z dn. [...] r. zawartej pomiędzy mBankiem a skarżącym, załącznik do umowy kredytowej nr [...]harmonogram spłaty kredytu z dn. [...] r. zawartej pomiędzy mBankiem a skarżącym; PIT 11 za okres [...]r. do [...] r. na nazwisko skażanego; raporty miesięczne ZUS RMUA na nazwisko skarżącego za miesiące [...] r., [...] r.; potwierdzenie wykonania przelewu w dniu [...] r. na kwotę [...]zł tytułem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Natomiast w dniu [...] r. skarżący złożył: pismo przewodnie; fakturę VAT z dn. [...] r. z Prywatnej Praktyki Ginekologiczno-Położniczej dot. usługi medycznej dla żony; decyzję z dn. [...] r. Starosty Powiatu O. dotyczącą utraty przez żonę statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku z uwagi na podjęcie zatrudnienia; umowę zlecenia [...]zawartą [...] r. pomiędzy Dyrektorem Urzędu Statystycznego we W. a żoną dotyczącą. wykonywania prac rachmistrza spisowego w dniach od [...] do [...] r.; potwierdzenie przelewu zasiłku dla bezrobotnych dla żony za miesiąc styczeń 2011 r. na kwotę [...]zł.

Z kolei [...]r. skarżący złożył następujące dokumenty: oświadczenie o zapoznaniu się z materiałem w sprawie; pismo przewodnie z [...] r.; zaświadczenie z [...] r. z Powiatowego Urzędu Pracy dotyczące wysokości otrzymanego przez żonę zasiłku dla bezrobotnych za okres od [...] r. do [...]r. - kwota brutto [...]zł (netto- [...] zł); informację o wysokości minimum socjalnego we wrześniu 2010 r. - wydruk internetowy oraz w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2011 r. - wydruk internetowy; potwierdzenie przelewu z mBanku dotyczące spłaty raty kredytu z [...] r. na kwotę [...] zł, potwierdzenie przelewu z mBanku dotyczące spłaty raty kredytu z [...]r. na kwotę [...] zł, potwierdzenie przelewu z mBanku zasiłku dla bezrobotnych żony na kwotę [...] zł, potwierdzenie przelewu z mBanku Pana wynagrodzenia za pracę za luty 2011 r. - [...] zł, potwierdzenie przelewu z mBanku za usługi telekomunikacyjne na rzecz żony na kwotę [...]zł, potwierdzenie przelewu z mBanku za usługi telekomunikacyjne na rzecz skarżącego na kwotę [...] zł; rachunki na zakup żywności dla dziecka i rodziny.

W ramach prowadzonego postępowania organ II instancji ustalił w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. (pismo z [...] r. i [...] r.), że skarżący nigdy nie pobierał świadczeń rodzinnych, że żona natomiast pobiera świadczenia rodzinne na dziecko od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] zł miesięcznie, że w okresie od [...] r. do [...] r. miała również przyznany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie [...]zł miesięcznie. Potwierdzono w mBanku posiadania rachunku bankowego (pismo z [...]r.). Organ ZUS uzyskał także informację ze Starostwa Powiatowego w O., że skarżący oraz żona nie posiadają nieruchomości na terenie powiatu o. (pismo z [...] r.). Informację z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wg stanu na dzień [...] r., że nie figurują w ewidencji. Uzyskał także informację z Powiatowego Urzędu Pracy w O. (pismo z [...] r. i [...] r.), że żona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna od dn. [...] r., z prawem do zasiłku od dn. [...] r. do [...] r. oraz, że [...] r. została poinformowana o ofercie pracy na stanowisku pomocy księgowej.

Rozpoznając, w tym stanie ponownie sprawę, zaskarżoną decyzją ZUS utrzymano w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieni rozstrzygnięcia organ przytoczył brzmienie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., nr 205, poz. 1585 ze zm., przywoływanej w dalszych wywodach – skrótowo – jako "u.s.u.s."), przepisu wymieniającego taksatywnie okoliczności, w których – z woli ustawodawcy – zachodzi stan całkowitej niewypłacalności dłużnika, umożliwiający umorzenie jego zaległości wobec ZUS z tytułu samych składek na ubezpieczenie oraz należności ubocznych.

Analizując wskazane w tym przepisie okoliczności organ stwierdził, że nie zachodzi przesłanka określona w punkcie 1, w punkcie 2 i 3 a także 4 i 4a. Odnośnie kolejnej przesłanki wskazano, że skarżący prowadził działalność gospodarczą A z siedzibą w O., został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej [...] r. Z uwagi na niedopełnienie ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstały zaległości, których dochodzenie skierowano na drogę egzekucyjnego postępowania administracyjnego. Egzekucję prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. Niemniej egzekucja administracyjna okazała się bezskuteczna. Postanowieniem z dn. [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne z uwagi na brak źródła dochodu oraz brak majątku ruchomego, z którego można skutecznie prowadzić egzekucję administracyjną. W przedmiotowym postanowieniu podkreślono, iż skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców (mieszkanie, w którym zamieszkuje wynajmowane jest przez rodziców od J.W.). Wskazano, że także materiał zgromadzony w sprawie potwierdza brak majątku ruchomego czy nieruchomego, z którego można egzekwować należności. Ponadto brak majątku potwierdza również wykaz majątku, jaki złożył skarżący w Sądzie Rejonowym w O. w lutym 2009 r. w trybie art. 913 kodeksu postępowania cywilnego, z którego wynika, że nie posiada żadnych ruchomości, nieruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych. Skarżący zatrudniony jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony od 2008 r. z wynagrodzeniem kształtującym się w granicach najniższego wynagrodzenia.

Zatem zdaniem organu ZUS uznać należy, że aktualnie brak jest majątku z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne i tym samym zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s.

Dalej wskazano w uzasadnieniu, że z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności brak jest podstaw prawnych do rozpatrywania wniosku o umorzenie składek ubezpieczeniowych na osobiste ubezpieczenie, za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, w oparciu o art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 u.s.u.s.

Oceniając w tym stanie sytuację wnioskodawcy w trybie art. 28 ust 1- 3 u.s.u.s. ZUS wskazał, że przepisy stanowiące podstawę umarzania należności wyposażyły Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uznanie administracyjne, co ma odbicie w użytym zwrocie art. 28 u.s.u.s, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład. Powołując się na orzecznictwo wskazano, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości.

Zdaniem ZUS, na tle orzecznictwa, w odniesieniu do decyzji uznaniowych pewną wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 kpa, w myśl którego organy administracji uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego i słusznego interesu obywatela i każdorazowo o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym.

Natomiast przez interes społeczny jako dyrektywę postępowania należy mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Interes publiczny nie może być jednak utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia należności. Przy jego ocenie należy uwzględnić także zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa koszami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa.

ZUS oceniając potrzeby indywidualnego płatnika występuje jako rzecznik interesu publicznego działający w imieniu wszystkich ubezpieczonych. Konfrontuje więc interes obywatela ze względami społecznymi oraz funkcją jaką pełnią składki w systemie zabezpieczenia społecznego, mając na względzie to, że ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione.

Dlatego, zdaniem organu, analizując wniosek skarżącego dotyczący umorzenia przedmiotowych zaległości Zakładu nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej płatnika, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich egzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

W dalszej części uzasadnienia – oceniając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego - wskazano, że z przedstawionego materiału dowodowego wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają trzy osoby (skarżący, żona i córka). Skarżący uzyskuje wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, za miesiące styczeń i luty 2011 r. – [...] zł (brutto) co stanowi [...] zł (netto). Żona była zarejestrowana od dn. [...] r. jako osoba bezrobotna (z prawem do zasiłku dla bezrobotnych od dn. [...] r. w kwocie [...] zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy a następnie [...] zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy). Utraciła status osoby bezrobotnej oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnej z uwagi na podjęcie zatrudnienia - umowa zlecenia z dnia. [...] r. wykonywania prac rachmistrza spisowego w dniach od [...] do [...] r. Żona ponadto korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej uzyskując zasiłek rodzinny na córkę w kwocie [...] zł miesięcznie. Według oświadczenia skarżącego z [...] r. rodzina ponosi stałe wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) w kwocie [...] zł. Ponadto w marcu 2011 r. poniesiono wydatki na leczenie w kwocie [...]zł.

Dalej w uzasadnieniu wskazano, że z dokumentów przedłożonych w sprawie uzyskiwanego dochodu przez rodzinę, wynika, że za miesiąc styczeń 2011 r. wyniósł ona [...] zł netto (w tym wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...] zł netto, zasiłek żony [...] zł netto oraz zasiłek rodzinny [...] zł), a za miesiąc luty 2011 r. wyniósł [...] zł netto (w tym wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto, żony zasiłek [...] zł oraz zasiłek rodzinny. Natomiast, zgodnie informacjami zawartymi w piśmie skarżącego z [...] r., wydatki rodziny w miesiącu styczniu wyglądały one następująco: opłaty związane z mieszkaniem – [...] zł, dziecko – [...] zł, środki czystości, higieny i pierwszej potrzeby – [...] zł, telefony – [...] zł, kredyt – [...] zł., wydatki na żywność -ponoszą rodzice. Zdaniem skarżącego dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb w ramach minimum socjalnego, które wynosi [...] zł na osobę, dlatego korzystają ze wsparcia rodziców.

Niemniej, zdaniem organu II instancji, przedłożone rachunki na żywność (m.in. owoce cytrusowe, słodycze), papierosy, usługi telekomunikacyjne (rachunki za telefony komórkowe na kwotę około [...] z ł), a przede wszystkim regularna spłata rat kredytu zawartego w 2011 r. na okres 5 lat (wysokość raty miesięcznie - [...] zł) nie są wydatkami niezbędnymi i nie mieszczą się w tzw. koszyku minimum socjalnego. Odnośnie kredytu organ wskazał, że podejmując decyzję o zadłużeniu się w banku skarżący winien był wziąć pod uwagę obowiązek rozliczenia się z Zakładem z tytułu zadłużenia, a w konsekwencji powyższego uwzględnić w swoich planach finansowych częściową choćby spłatę przedmiotowego zadłużenia względem ZUS. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie, spłata przez stronę kredytu bankowego nie może być uznana za przesłankę uzasadniającą udzielenie ulgi, w pierwszej kolejności podatnik winien wywiązywać się ze swojego obowiązku publicznego, a dopiero w dalszej kolejności ze zobowiązań, które zaciągnął wobec innych kontrahentów.

W sytuacji, zdaniem organu, regulowania terminowo zobowiązań finansowych wobec innych wierzycieli, ponadto obciążenia budżet domowego kwotą [...] zł (koszty zastępstwa adwokackiego), wskazana sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż zgodnie z orzecznictwem płatnik powinien wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne jaki są składki ubezpieczeniowe.

Reasumując, organ II instancji uznał w sprawie wyższość interesu publicznego nad interesem indywidualnym płatnika. Nieuzasadnione byłoby bowiem, aby ubezpieczony spłacał zobowiązania wobec banków i innych wierzycieli z pokrzywdzeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego wszystkich ubezpieczonych społecznie. Mając na względzie, że celem prawa ubezpieczeń społecznych, które zajmuje szczególne miejsce w systemie prawa z uwagi na swój specyficzny przedmiot i konstytucyjną rangę, jest zapewnienie socjalnego bezpieczeństwa obywatelom.

W tym stanie umorzenie wnioskowanej zaległości stawiałoby skarżącego w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych płatników regulujących zobowiązania składkowe w ustawowych terminach płatności i wyliczających te zobowiązania w sposób uwzględniający poszanowanie dla obowiązujących przepisów prawa. Zasadą jest opłacanie składek, natomiast umorzenie należy traktować jako instytucję nadzwyczajną, gdyż w przeciwnym razie prowadziłoby to do uprzywilejowania jednych płatników kosztem pozostałych, którzy regulują zobowiązania składkowe terminowo. Naruszenie tej reguły w rozpatrywanej sprawie, byłoby sprzeczne również z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego – wywiedzionej przez pełnomocnika strony – zarzucono, że decyzja z dnia [...] r.. została wydana z naruszeniem:

1. prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, a to art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, a to:

art. 7 w związku z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 201 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, poprzez nie zastosowania się do wskazań Sądu, polegające na nieuwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela.

Przytaczając takie zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i o zasądzenie kosztów.

W uzasadnieniu skargi skonkretyzowany każdy z zarzutów, posiłkując się orzecznictwem sądowoadministracyjnym.

Podkreślono, że w przedmiotowej sprawie organ wprawdzie przeprowadził postępowanie dowodowe, w efekcie którego stwierdził zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości - ale po raz kolejny odmówił skarżącemu umorzenia zaległych składek. Tym samym - również po raz kolejny - nie rozważył prawidłowo relacji pomiędzy interesem społecznym a indywidualnym, nie wykazał, że wydana decyzja jest logiczną konsekwencją postępowania dowodowego, ani że mieści się ona w pojęciu uznania administracyjnego. Po raz kolejny decyzja ZUS w przedmiotowej sprawie jest zatem dowolna, a nie swobodna.

Wskazano, że z zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z powodu znikomego źródła przychodów na utrzymanie wnioskującego, nie ma on realnej możliwości wywiązania się ze zobowiązania wobec ZUS. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest szczególnie drastyczna, co jednoznacznie przemawia za umorzeniem zaległości.

Podniesiono również w skardze, że zgodnie z powołaną przez ZUS definicją interesu publicznego, ZUS winien eliminować sytuacje, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami dodatkowej pomocy dla obywatela. Skarżoną decyzją ZUS taką właśnie sytuację generuje, miast ją eliminować. W przedmiotowej sprawie, w sytuacji uznania wyższość interesu publicznego nad interesem indywidualnym płatnika, logiczną konsekwencją tej wyższości winna być decyzja o umorzeniu zaległych składek - dla dobra interesu publicznego właśnie.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego kontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Dla dokonania prawidłowej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji, w wypadku ponownego rozpoznawania sprawy przez sąd administracyjny, istotnego znaczenia nabiera ponadto postanowienie art. 153 tej samej ustawy, zgodnie z którym: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie tern sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia".

W uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wskazał, że rozpatrując ponownie wniosek zainteresowanego w trybie nadzoru instancyjnego należy: 1. skonfrontować interes wnioskodawcy z interesem społecznym, wskazując konkretne okoliczności tej sprawy przemawiające za przewagą któregoś z nich; 2. dokonać pełnej, swobodnej (a nie ogólnikowej, przez co dowolnej) oceny całego materiału dowodowego: - opierając się na ustaleniach aktualnych w momencie podejmowania ponownego rozstrzygnięcia (co będzie być może wymagało przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego), a ponadto; - koncentrując się na wyeksponowaniu tych konkretnych okoliczności, które przemawiają za uwzględnieniem wniosku lub – przeciwnie – uzasadniają odmowę umorzenia zaległości.

Z powyższego wynika, że zawarto w nim w istocie wskazanie co do dokonania pełnej oceny całokształtu aktualnego materiału dowodowego ustalonego w dodatkowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym oraz odnośnie skonfrontowania interesu wnioskodawcy z interesem społecznym poprzez wskazane okoliczności przemawiających za przewagą któregoś z nich, a tym samym za uwzględnieniem lub nie wniosku.

Analizując w tym kontekście ponownie przeprowadzone postępowanie oraz zaskarżoną decyzję, na podstawie lektury akt sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. stwierdza, iż Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wskazania co do dalszego postępowania i wypełnił wytyczne Sądu, usuwając wszelkie wadliwości dostrzeżone przez WSA w poprzednim wyroku.

W szczególności, gwarantując czynny udział skarżącego w postępowaniu, z czego skarżący zresztą korzystał w pełni składając wyjaśnienia oraz przekładając materiały odnośnie sytuacji materialnej w tym oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym, oraz przedkładając dowody na poparcie swych twierdzeń, organ zrealizował powinność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego i wyczerpującego zebrania pełnego i aktualnego materiału dowodowego wynikającą z art. 7 i 77 § 1 kpa. Wskazać należy, że po wyroku organ uzupełnił postępowanie dowodowe o dane z Ośrodka Pomocy Społecznej, Urzędu Skarbowego, organu prowadzącego postępowania egzekucyjnego, Starostwa Powiatowego w O., Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz dokumenty przedłożone przez stronę skarżącą. Zgodnie z nakazem sądu, dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego, opierając się na ustaleniach aktualnych w momencie podejmowania ponownego rozstrzygnięcia.

Organ ZUS w zaskarżonej decyzji, uwzględnił także zalecenie odnośnie skonfrontowania interesu wnioskodawcy z interesem społecznym, poprzez wskazanie okoliczności przemawiających za przewagą któregoś z nich, a tym samym za uwzględnieniem wniosku lub nie. Określając te interesy, przyjął w tym zakresie przewagę interesu społecznego nad indywidualnym interesem skarżącego, wskazując na okoliczności przemawiające za takim stanowiskiem, a w konsekwencji za odmową umorzenia zaległości.

Wskazać należy, że skarżący nie neguje przeprowadzenia pełnego postępowania wyjaśniającego oraz identyfikacji i konfrontacji interesu społecznego i słusznego interesu wnioskodawcy. Podniósł jedynie w tym zakresie, że dokonując oceny materiału dowodowego organ przekroczył granice uznania administracyjnego, poprzez nie wykazanie, że wydana decyzja jest logiczną konsekwencją postępowania dowodowego w sytuacji stwierdzenia występowania przesłanki nieściągalności zaległości .

W rozpatrywanej sprawie, jak przyznał Zakład, brak jest majątku z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne i tym samym zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s. Z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności brak jest podstaw prawnych do rozpatrywania wniosku o umorzenie w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Oceniając w tym zakresie wniosek skarżącego, trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, że zgodnie z jednolitą w tym przedmiocie linią orzecznictwa sądowego i sądowoadministracyjnego, konstrukcja art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. przewiduje uznanie administracyjne w tym sensie, że nawet stwierdzenie stanu całkowitej nieściągalności nie musi jeszcze przesądzać o umorzeniu zaległości. Zaistnienie przesłanki określonej w ustęp 5 art. 28 u.s.u.s. ( tak jak w sprawie), daje możliwość umorzenia tych należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Jak zasadnie podniesiono w skardze swobodne uznanie administracyjne, nie może być jednak mylone z uznaniem dowolnym. W rozpoznawanym przypadku , wbrew twierdzeniom zawartym w skardze taka sytuacja nie wystąpiła.

Zauważyć należy, że w razie, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie tak zwanego "uznania administracyjnego", sądowa kontrola legalności tego rodzaju decyzji jest ograniczona w tym znaczeniu, iż obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i czy dopełniono wszelkich wymogów procesowych. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, słuszności, czy też zasad sprawiedliwości społecznej.

Niewątpliwie, w odniesieniu do decyzji uznaniowych pewną wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 kpa, zgodnie z którym, w oparciu o ustalony stan faktyczny organy administracji załatwiają sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Oznacza to, że organy ZUS uprawnione są do własnej oceny interesu społecznego i słusznego interesu obywatela i każdorazowo o treści podejmowanego rozstrzygnięcia decydują okoliczności konkretnego przypadku. Natomiast granicą uwzględnienia w postępowaniu administracyjnym słusznego interesu strony jest zaistnienie kolizji z interesem społecznym.

Odnośnie kwalifikacji interesu społecznego, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ubezpieczenie społeczne jest to system ustawowo zagwarantowanych świadczeń związanych z pracą służących zaspokajaniu potrzeb wywołanych przez zdarzenia losowe i finansowanych przez ubezpieczonych na zasadzie rozłożenia ich ciężaru na osoby do nich następnie uprawnione. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mają więc publicznoprawny charakter i służą istotnemu społecznie celowi. Mając to na względzie uznać należy, że w interesie społeczny jest wypłacalność tego systemu, a tym zachowanie przez Zakład, jako jego rzecznika, szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu składkami ubezpieczeniowymi. Umorzenie natomiast należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich egzekwowania i przeznaczenia na cel publiczny. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym również z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Na tle tak sformułowanego interesu społecznego w zakresie granic uznania przy umarzeniu należności ubezpieczeniowych, słuszny interes płatnika składek ubezpieczeniowych, jako przesłanka umorzenia zalęgłości, niewątpliwie musi być na tyle istotny i wyjątkowy, aby jego pominiecie przyniosło dla tego podmiotu wyraźne negatywne skutki. Za ustaleniem, czy w danym przypadku on występuje, czy słuszny interes zobowiązanego przemawiać za umorzeniem zobowiązania z tytułu ubezpieczenia społecznego, winny przemawiać określone zobiektywizowane wartości, społecznie akceptowalna hierarchia tych wartości, a nie subiektywne odczucia zobowiązanego. Uznanie interesu strony za słuszny powinno - jak wskazał organ - wynikać z obiektywnej oceny sytuacji zobowiązanego, a nie z własnego przekonania strony opartego na poczuciu krzywdy, nierówności czy nie rozumienia przez organ trudnej sytuacji faktycznej. Niewątpliwie, za słuszny interes zobowiązanego należy uznać także zobiektywizowaną sytuację ekonomiczną, wysokość uzyskiwanych dochodów, ponoszonym wydatków, posiadany majątek. Sytuacja tego rodzaju, gdy spłata zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społecznego, przyniosłaby wyraźne negatywne skutki dla zobowiązanego i rodziny, poprzez uniemożliwienie zabezpieczenia podstawowych potrzeb życiowych.

W przedmiotowej sprawie, za słuszny interes skarżącego przemawiający za przyznaniem ulgi można by ewentualnie uznać sytuację uniemożliwiającą regulowanie zalęgłości ubezpieczeniowych. Skarżący wskazuje, że w jego sytuacji majątkowej możliwość zapłacenia zobowiązań nie jest możliwa bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Z akt sprawy odnośnie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego i jego rodzinę wynika, że za miesiąc styczeń 2011 r. wyniósł ona [...] zł netto (w tym wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...] zł netto, zasiłek żony [...] zł netto oraz zasiłek rodzinny [...] zł), a za miesiąc luty 2011 r. wyniósł [...] zł netto (w tym wynagrodzenie w kwocie [...] zł netto, żony zasiłek [...] zł oraz zasiłek rodzinny. Natomiast, zgodnie informacjami zawartymi w piśmie skarżącego z [...] r., wydatki rodziny w miesiącu styczniu wyglądały następująco: opłaty związane z mieszkaniem – [...] zł, dziecko – [...] zł, środki czystości, higieny i pierwszej potrzeby – [...] zł, telefony – [...] zł, kredyt – [...] zł., wydatki na żywność -ponoszą rodzice. Zdaniem skarżącego, te dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb w ramach minimum socjalnego, które wynosi [...] zł na osobę, dlatego korzystają ze wsparcia rodziców. Skarżący nie posiada majątku nieruchomego (nieruchomości) i ruchomego (samochodu).

Ta sytuacja dochodowa, na tle majątku skarżącego, wskazuje na trudną sytuację materialną skarżącego przemawiający za ewentualnym przyznaniem ulgi w regulowaniu zalęgłości ubezpieczeniowych. Wskazuje na interes skarżącego w tym zakresie.

Niemniej, jak wskazał organ ZUS, skarżący reguluje terminowo zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli, w tym wobec banku. Jak podkreśla się w orzecznictwie, spłata przez stronę kredytu bankowego nie może być uznana za przesłankę uzasadniającą udzielenie ulgi, w pierwszej kolejności podatnik winien wywiązywać się ze swojego obowiązku publicznego, a dopiero w dalszej kolejności ze zobowiązań, które zaciągnął wobec innych kontrahentów. Ponadto, jak wynika z akt, skarżący obciążył budżet domowy kwotą [...] zł, jako należność za prowadzenie sprawy w postępowaniu sądowym, nie korzystając w możliwości pomocy prawnej. Również, jak wykazał organ, z uzyskiwanego dochodu finansuje wydatki nie będące niezbędnymi, mieszczącymi się w tzw. koszyku minimum socjalnego.

W tej sytuacji, jak trafnie wskazał Zakład, sytuacja materialna skarżącego nie może być wystarczającym argumentem wyższości interesu indywidualnego skarżącego nad interesem publicznym. Wskazać należy także, że ewentualna możliwość zastosowania umorzenia zaległości ubezpieczeniowych powinna uwzględniać również ochronę interesu publicznego w formie ustalenie okresu przedawnienia tych należności na 10 lat (art. 24 ust.4 u.s.u.s.).

W tym stanie, zasadnie organ II instancji uznał w sprawie wyższość interesu publicznego nad interesem indywidualnym płatnika. Nieuzasadnione byłoby bowiem, aby ubezpieczony spłacał zobowiązania wobec banków i innych wierzycieli z pokrzywdzeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentującego wszystkich ubezpieczonych społecznie, mając na względzie funkcję publiczną systemu ubezpieczeń społecznych.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnego uznania administracyjnego. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, – wbrew twierdzeniom skargi - nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Nie można takiej ocenie przypisać znamion dowolności. Rozstrzygnięcie mieścić się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę, odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa., spełnione zostały przesłanki z art. 7 kpa w związku z art. 153 p.p.s.a. W rozpoznawanej ponownie sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., organ administracji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania ani prawa materialnego w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.