Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 368/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono  orzeczenie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 1984 nr 49 poz 254
law: Umowa o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych  do tych przewozów (ATP), sporządzona w Genewie dnia 1 września 1970 r. - przyjęta oświadczenniem rządowym z dnia  24 września 1984 r.
article: art. 92a ust. 1, art. 96 ust. 6, art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca),, Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Asystent sędziego Małgorzata Olejowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...]; II. orzeka, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." Sp. z o.o. w S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]Dyrektor Izby Celnej – po rozpatrzeniu odwołania Przedsiębiorstwa Transportowo-Handlowego "T." Spółka z o.o. z siedzibą w S. – utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] o nałożeniu na spółkę kary pieniężnej w wysokości 2.000 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że w dniu [...] października 2011 r. na Drogowym Przejściu Granicznym przeprowadzono kontrolę pojazdu marki DAF o numerze rejestracyjnym [...] z przyczepą marki Schmitz o numerze rejestracyjnym [...], użytkowanych przez przedsiębiorcę Przedsiębiorstwo Transportowo-Handlowego "T." Spółka z o.o. z siedzibą w S. Pojazdem przewożono 19.212,93 kg jogurtów z Francji na Ukrainę.

W trakcie kontroli kierujący okazał dokumenty: wypis z licencji nr [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy, świadectwo kierowcy nr [...] do celów zarobkowego przewozu drogowego rzeczy na podstawie licencji wspólnotowej, trzy międzynarodowe samochodowe listy przewozowe bez numerów z dnia 10, 11 i 12 października 2011 r., kopię niemieckiego świadectwa ATP o numerze nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., trzy świadectwa weterynaryjne, dokumenty rejestracyjne pojazdów oraz paszport. Z treści listu przewozowego wynikało, że produkty powinny być przewożone w temperaturze +30C.

W związku ze stwierdzonym w trakcie kontroli brakiem aktualnego świadectwa wymaganego zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP) sporządzoną w Genewie dnia 1 września 1970 r. (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254 – dalej jako umowa ATP), Naczelnik Urzędu Celnego wszczął z urzędu postępowanie administracyjne.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego nałożył na Przedsiębiorstwo Transportowo-Handlowe "T." Spółka z o.o. w S. karę pieniężną w wysokości 2.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganego świadectwa zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów.

Po rozpoznaniu odwołania spółki Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przytoczył treść art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 z późn. zm., dalej jako "u.t.d."), z którego wynika obowiązek posiadania i okazywania przez kierowcę pojazdu wykonującego przewóz drogowy, w tym także międzynarodowy transport drogowy, na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi świadectwa wymaganego zgodnie z umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP).

Organ wyjaśnił, że umowa ATP określa zasady wykonywania międzynarodowych przewozów niektórych szybko psujących się artykułów żywnościowych przy wykorzystaniu specjalnych środków transportu, wymienionych w art. 1 tej umowy, które odpowiadają normom podanym w załączniku nr 1 do umowy. Potwierdzeniem spełnienia przez pojazd warunków wymaganych przepisami umowy ATP jest świadectwo zgodności z normami, wydane przez właściwą władzę na odpowiednim formularzu. Świadectwo lub jego fotokopia powinno znajdować się w pojeździe i być okazywane na każde żądanie kontrolujących. W załączniku nr 3 do umowy ATP zostały określone warunki dotyczące temperatur, które powinny być przestrzegane przy przewozie niektórych artykułów żywnościowych, nie znajdujących się w stanie zamrożonym lub głęboko zamrożonym, w tym mlecznych produktów takich jak jogurty, kefiry, śmietany i twaróg.

Odnosząc się do okoliczności sprawy Dyrektor Izby Celnej podniósł, że w trakcie kontroli drogowej stwierdzono wykonywanie przez skarżącą spółkę przewozu towaru z Francji na Ukrainę, m.in. jogurtów o zawartości tłuszczu mlecznego przekraczającej 3% masy, ale nieprzekraczającej 6% masy (kod CN 0403109300) oraz o zawartości tłuszczu mlecznego nieprzekraczającej 3% masy (kod CN 0403109100). Towary te zostały wymienione w załączniku nr 3 do Umowy ATP jako artykuł żywnościowy szybko psujący się, do przewozu którego powinny być stosowane środki transportu określone Umową ATP. Potwierdza to również klasyfikacja taryfowa towarów.

Mając to na uwadze organ uznał, że do przewozu w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy Umowy ATP, a tym samym występuje obowiązek określony w art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c u.t.d. – posiadania przez kierowcę pojazdu przy sobie i okazywania na żądanie uprawnionego organu kontroli świadectwa wymaganego zgodnie z Umową ATP.

Zdaniem organu odwoławczego okazana w trakcie kontroli kserokopia świadectwa ATP o numerze [...] wystawionego w dniu [...] czerwca 2010 r. przez niemiecki organ [...] na naczepę Schmitz okazała się dokumentem nieautentycznym. Niemiecki podmiot – T. z siedzibą w M., który na prośbę organu celnego zweryfikował świadectwo, wskazał na szereg argumentów przemawiających za nieautentycznością okazanego w trakcie kontroli świadectwa. W ocenie organu, gdyby okazane w trakcie kontroli świadectwo było autentyczne, dotyczyłoby spółki "T.", a nie producenta naczep, któremu świadectwo wydano. W tej sytuacji wątpliwa wydała się organowi również autentyczność tabliczki znamionowej, która – jego zdaniem – w świetle obowiązujących przepisy prawa nie stanowi dowodu potwierdzającego spełnienie przez pojazd warunków równoznacznego traktowania z posiadaniem świadectwa ATP.

Dlatego organ odwoławczy wywiódł, że organ pierwszej instancji zasadnie nałożył na skarżącą spółkę karę pieniężną określoną w pkt 8.1. załącznika do ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu obowiązującym w chwili przeprowadzonej kontroli. Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego pomimo zmiany przepisów ustawy o transporcie drogowym z dniem 1 stycznia 2012 r., w sprawie nie można zastosować przepisów nowych, przewidują one bowiem za stwierdzone naruszenie karę wyższą (w wysokości 8.000 zł), co oznaczałoby naruszenie wyrażonego w art. 139 k.p.a. zakazu reformationis in peius.

Odnosząc się do zarzutu spółki dotyczącego niezbadania przez organ celny temperatury przewożonego towaru organ odwoławczy wyjaśnił, że funkcjonariusze organów celnych na mocy przepisów ustawy o transporcie drogowym zostali uprawnieni jedynie do kontroli świadectwa ATP, które kierowca pojazdu powinien mieć przy sobie podczas przewozu drogowego oraz warunków w nim określonych. Badanie temperatury przewożonego towaru i ocena zgodności środka transportowego z normami nie jest zadaniem organów celnych.

Organ odwoławczy nie zgodził się również z argumentacją spółki, że skoro władze sanitarne i weterynaryjne krajów załadunku dopuściły środek transportu do przewozu towarów, to władze państwa tranzytowego nie mogą podważać tych decyzji. Brak zastrzeżeń władz celnych innych państw nie stoi nowiem na przeszkodzie wykonywaniu kompetencji przez polskie organy celne.

Dyrektor Izby Celnej zgodził się ze stanowiskiem strony, że nie ma obowiązku okazywania w trakcie kontroli oryginału świadectwa ATP, podniósł jednakże, iż weryfikacja świadectwa przedłożonego w trakcie kontroli przez uprawniony podmiot niemiecki jednoznacznie potwierdziła nieautentyczność tego dokumentu.

Również decyzja Powiatowego Lekarza Weterynarii o wpisaniu spółki do rejestru podmiotów w zakresie działalności polegającej na transporcie środków spożywczych pochodzenia zwierzęcego przy użyciu środków transportu wymienionych w załączniku do decyzji, nie zwalnia przedsiębiorcy z obowiązku posiadania dokumentów wymaganych zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym i umowami międzynarodowymi w tym zakresie.

W ocenie organu odwoławczego w niniejszej sprawie nie miał zastosowania przepis art. 92c u.t.d., z którego wynika, że przedsiębiorca jest zwolniony od odpowiedzialności za naruszenie prawa przez kierowcę, jeżeli nie miał on wpływu na powstanie naruszenia lub nie mógł tego przewidzieć. Skarżąca będąc profesjonalnym przewoźnikiem obowiązana jest znać i przestrzegać przepisy prawa. Przedsiębiorca zajmujący się przewozami towarów, do których mają zastosowanie przepisy umowy ATP, powinien zaznajomić się z przepisami prawa w zakresie przewozu takich towarów i tak zaplanować działalność, aby kierowca środka przewozowego mógł okazać odpowiednie dokumenty w trakcie kontroli.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo Transportowo-Handlowe "T." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w sprawie oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła przede wszystkim naruszenie przepisów postępowania, w tym podstawowych zasad procedury administracyjnej (art. 6, 7 i 77 § 1 k.p.a.), poprzez brak wszechstronnego i dokładnego rozważenia materiału dowodowego.

Naruszenia te polegały w szczególności na:

– wszczęciu i prowadzeniu postępowania w sprawie w sytuacji, gdy w toku kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariusza celnego nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym;

– braku wzięcia pod uwagę przedłożonego w toku postępowania świadectwa ATP wydanego łącznie z naczepą przez producenta naczepy, wystawionego na kupującego naczepę Schmitz Cargobull AG z dnia [...] października 2006 r., ważnego do października 2012 r., z którego wyraźnie wynikało, że przedmiotowy pojazd posiada świadectwo wymagane przez umowę ATP;

– pominięciu faktu istnienia umocowanej na stałe na kontrolowanej naczepie tabliczki ATP z napisem: "Approval number [...], Equipment number [...], ATP Mark FRC, Valid until 06/2013", która stanowi dowód tego, że dany środek transportu jest dopuszczony do przewozu łatwo psujących się produktów żywnościowych.

Skarżąca zarzuciła też naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8, art. 9, art. 10, art. 61 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania przez organy celne w sytuacji, gdy w toku kontroli nie stwierdzono naruszenia przepisów ustawy o transporcie drogowym, w szczególności art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c u.t.d.

Dodatkowo skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c, art. 89 ust. 1, art. 92a ust. 1 oraz art. 93 ust. 1 u.t.d. w związku z pkt 8.1 załącznika do tej ustawy w jego brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2012 r. oraz art. 4 ust. 1 oraz pkt 4 i 5 dodatku Nr 1 do załącznika Nr 1 umowy ATP w związku z art. 88 u.t.d., polegające na błędnym przyjęciu przez organ, że w toku kontroli stwierdzono naruszenie przepisów o transporcie drogowym, jak również, że przewóz wykonywany był bez wymaganego świadectwa określonego w umowie ATP.

Według skarżącej organ naruszył także art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., poprzez niewłaściwą jego wykładnię i niezastosowanie w sytuacji, gdy istniały podstawy do zastosowania dyspozycji tego przepisu i umorzenia postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca konsekwentnie utrzymywała, że kierowca podczas kontroli okazał wymaganą fotokopię świadectwa ATP, a na naczepie chłodni umieszczona była odpowiednia tabliczka zatwierdzenia środka transportu do tego rodzaju przewozu, a tym samym nie było podstaw do wszczęcia postępowania i wydania zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji oznacza, że nie można twierdzić, aby przewóz wykonywany był bez wymaganego świadectwa. Według skarżącej z aktualnie obowiązującej treści umowy ATP i jej załączników wynika, że tabliczka znamionowa winna być traktowana w analogiczny sposób jak świadectwo ATP, któremu odpowiada.

Ponadto – w ocenie skarżącej – organ wadliwie odmówił zastosowania przepisu art. 92c ust. 1 ustawy, mimo iż okoliczności sprawy i zebrane dowody wskazywały, że nawet gdyby stwierdzono naruszenie, podmiot wykonujący przewóz nie miał wpływu na ich powstanie, gdyż były one wynikiem zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć. Skarżąca podniosła, że jest jedynie przewoźnikiem i przedmiotowe świadectwo otrzymała wraz z innymi dokumentami podczas odbioru naczepy od producenta, sama zaś nie jest ekspertem i nie wiedziała, że producent naczepy, czy też inny uprawniony podmiot wydał fałszywy dokument stwierdzający spełnienie wymogów uprawniających do przewozu szybko psujących się towarów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje organów celnych wydane w tej sprawie są dotknięte wadami prawnymi, które skutkują koniecznością ich uchylenia.

Wymaga na wstępie zwrócenia uwagi, że w okresie pomiędzy stwierdzonym naruszeniem, za które nałożono karę pieniężną a wydaniem decyzji przez organ odwoławczy doszło do zmiany stanu prawnego, dlatego konieczne jest w pierwszej kolejności odniesienie się do podstawy prawnej wydanych decyzji.

Z dniem 1 stycznia 2012 r. weszła w życie istotna nowelizacja ustawy z dnia 1 września 2001 r. o transporcie drogowym (w dacie orzekania przez sąd jednolity tekst tej ustawy opublikowany został w Dz. U. z 2012, poz. 1265, dalej jako "u.t.d."). Mianowicie ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 244, poz. 1454), zmieniono m.in. brzmienie załączników do ustawy. Zgodnie z regulacjami intertemporalnymi (art. 10 ustawy z 16 września 2011 r.), przepisy ustawy o transporcie drogowym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, stosuje się w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Innymi słowy oznacza to, że w sprawach o nałożenie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków lub warunków przewozu drogowego, wszczętych i nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, stosuje się przepisy ustawy o transporcie drogowym w nowym brzmieniu, ustalonym ustawą zmieniającą.

Do stwierdzonego w decyzjach organów celnych naruszenia (którego zaistnienie skarżąca kwestionuje co do zasady), doszło w czasie obowiązywania ustawy w brzmieniu sprzed omówionej nowelizacji ustawy o transporcie drogowym. Mianowicie organ I instancji wydał decyzję w dniu [...] grudnia 2011 r., a więc przed wejściem w życie powołanej nowelizacji. Na skutek odwołania skarżącej decyzja organu II instancji zapadła już w czasie obowiązywania znowelizowanych przepisów ustawy o transporcie drogowym.

Zgodnie z art. 92a ust. 1 u.t.d. podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1 oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 96 ust. 6 u.t.d.).

Zgodnie z załącznikiem nr 3 l.p. 3.3, za naruszenie polegające na wykonywaniu międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, umowy międzynarodowej lub warunkami określonymi w zezwoleniu, wysokość kary pieniężnej wynosi obecnie 8.000 zł, czyli jest wyższa niż wskazana w punkcie 8.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym w jego brzmieniu sprzed zmiany wprowadzonej ustawą z 16 września 2011 r. Dlatego też – w ocenie Sądu – organ odwoławczy prawidłowo zastosował wyrażony w art. 139 k.p.a. zakaz reformationis in peius stosując wobec skarżącej za stwierdzone w jego ocenie naruszenie przepisy względniejsze, czyli karę 2.000 zł, nie zaś wynikająca z obecnie obowiązujących przepisów karę w wysokości 8.000 zł.

W rozpoznawanej sprawie zdaniem organów celnych do naruszenia przez skarżącą przepisów ustawy o transporcie drogowym doszło. Naruszenie to polegać miało na uchybieniu obowiązkowi wynikającemu z przepisu art. 87 ust. 1 pkt 3 lit. c u.t.d., który wymaga, aby kierowca pojazdu samochodowego wykonując przewóz drogowy rzeczy miał przy sobie i okazywał na żądanie uprawnionego organu kontroli, m.in. dokumenty związane z przewożonym ładunkiem, a także świadectwo wymagane zgodnie z Umową o międzynarodowych przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów (ATP).

W okolicznościach tej sprawy nie była sporna kwestia, że do skontrolowanego przez organy celne w dniu [...] października 2011 r. przewozu miała zastosowanie umowa ATP. Okoliczności tej skarżąca nie kwestionowała, twierdziła zaś, że tabliczka znamionowa znajdująca się na pojeździe – wobec zakwestionowania przez organy celne autentyczności okazanego świadectwa ATP – spełniała wymogi posiadania przez skarżącą świadectwa ATP.

Dlatego istotę w rozstrzygnięciu tej sprawy stanowiło ustalenie, czy organy celne właściwe zinterpretowały postanowienia umowy ATP, odnośnie wymogu posiadania przez kierowcę świadectwa określonego w tej umowie.

W tym zakresie skarga jest zasadna, gdyż organ II instancji zastosował w zaskarżonej decyzji niewłaściwą podstawę prawną, akceptując stanowisko organu I instancji, który powołał się na nieaktualne brzmienie umowy ATP i załączników do tej umowy.

Mianowicie organ powołał się na brzmienie umowy ATP, jakie zamieszczone zostało w oficjalnej publikacji umowy w dzienniku urzędowym Dziennik Ustaw (Dz. U. z 1984 r. Nr 49, poz. 254). Tymczasem w tym dzienniku urzędowym żadne późniejsze wersje umowy, która podlegała zmianom w trybie przewidzianym w umowie – nigdy nie były publikowane.

Brzmienie Załącznika 1, dodatku 1 do umowy ATP w brzmieniu pierwotnym opublikowanym w powołanym wyżej Dzienniku Ustaw potwierdzałoby poprawność argumentacji organu. Według jego punktu 4, "Świadectwo zgodności z normami wydaje właściwa władza na formularzu według wzoru podanego w dodatku 3 do niniejszego załącznika. W odniesieniu do pojazdów drogowych świadectwo (lub jego fotokopia) powinno znajdować się na pojeździe i być okazywane na każde żądanie kontrolujących. Jeżeli środek transportu może być zaliczony do dowolnej kategorii lub klasy tylko z mocy postanowień przejściowych, przewidzianych w punkcie 5 niniejszego załącznika, to termin ważności świadectwa wydanego dla tego środka transportu ograniczony jest okresem przewidzianym w tych postanowieniach przejściowych".

Należy jednakże zaakcentować, że umowa ATP przewiduje procedury wprowadzania poprawek i zmian jej treści (art. 18). Z informacji dostępnych na stronie internetowej www.unece.org, agendy ONZ odpowiedzialnej za realizację umowy – UNECE (United Nations Economic Commission for Europe – w języku polskim tłumaczona jako: Europejska Komisja Gospodarcza), potwierdzonych pismem z dnia 26 października 2012 r. przedstawionym w toku postępowania przed sądem przez polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wynika, że umowa była kilkakrotnie zmieniana od daty jej podpisania w 1970 r. (k. 47-48 akt sprawy). Zmiany umowy były notyfikowane przez Sekretarza Generalnego ONZ wszystkim sygnatariuszom, w tym Polsce. Z informacji tych wynika, że aktualna jest wersja umowy (i załączników) z dnia 2 stycznia 2011 r., z zastrzeżeniem tzw. corrigendum z dnia 2 kwietnia 2012 r., które weszło w życie 11 listopada 2012 r., a zatem nie dotyczy badanej sprawy, w której decyzja ostateczna zapadła [...] kwietnia 2012 r.

Wskazano już, że teksty zmian umowy ATP po jej opublikowaniu w Dzienniku Ustaw z 1984 r. nie były publikowane w oficjalnych publikatorach aktów prawnych w Polsce. Według informacji MSZ, nie dokonywano też urzędowego tłumaczenia zmian umowy na język polski. Wynikało to z faktu, że wszystkie przyjmowane poprawki do treści umowy nie wymagały przeprowadzenia procedury ratyfikacji lub zatwierdzenia, w której uczestniczy Ministerstwo.

Na stronie internetowej UNECE widnieją trzy wersje językowe umowy ATP w aktualnym brzmieniu uwzględniającym zmiany – angielska, francuska i rosyjska.

Analiza obowiązującej treści umowy w tych językach (oryginalnych) wskazuje na zasadność podnoszonych w skardze zarzutów. Skarżąca przytacza własne tłumaczenie stosownego fragmentu (pkt 3 załącznika 1, dodatek 1) w następującym brzmieniu: "(...) świadectwo lub jego fotokopia powinno w czasie przewozu znajdować się na środku transportu i być okazywane na każde żądanie kontrolującego. Jednakże, jeżeli tabliczka świadectwa przewidziana w dodatku 3 do niniejszego załącznika jest umieszczona na środku transportu, powinna być ona uznawana tak samo jako dokument świadectwa ATP".

Argumenty te znajdują potwierdzenie w analizie angielskiej wersji językowej załącznika 1 do umowy ("The certificate or a certified true photographic copy thereof shall be carried on the equipment during carriage and be produced whenever so required by the control authorities. However, if a certification plate, as reproduced in appendix 3 to this annex, is fixed to the equipment, the ATP plate shall be recognized as equivalent to an ATP certificate").

Dodatkowo w punkcie 3 załącznika 1, dodatku 1 jest zawarte zastrzeżenie, zgodnie z którym tabliczka świadectwa ATP powinna być usunięta z chwila, gdy środek transportu nie odpowiada standardom określonym w tym załączniku (w wersji angielskiej: "ATP certification plates shall be removed as soon as the equipment ceased to conform to the standards laid down in this annex").

Organy celne odmówiły uwzględnienia w tej sprawie późniejszych wersji umowy ATP, nie publikowanej w polskim dzienniku urzędowym argumentując, że umowy międzynarodowe obowiązują tylko w takiej wersji, w jakiej zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw RP. Z tych względów obowiązujący stan prawny nie pozwala na uznanie tabliczki znamionowej znajdującej, która znajdowała się na pojeździe, jako dowodu potwierdzającego spełnienie warunków przez pojazd traktowanego jako równoznaczny posiadaniu świadectwa ATP.

Stanowisko to należy uznać za chybione.

Zagadnienie stosowania wiążących Polskę przepisów prawa międzynarodowego, które nie zostały ogłoszone w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, był już przedmiotem orzeczeń sądów administracyjnych.

Z jednej strony wyrażano pogląd, że niedopuszczalne jest ustalanie przez organy administracji obowiązków, dla których samodzielną podstawą prawną miałyby być przepisy prawa międzynarodowego (m.in. zmiany załączników do umów międzynarodowych), które nie zostały ogłoszone w języku polskim w oficjalnym polskim publikatorze aktów normatywnych. Taka interpretacja byłaby sprzeczna m.in. z art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt I GSK 813/07; dostępny w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – CBOSA, na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko to nawiązuje do argumentacji Trybunału Sprawiedliwości UE, wyrażonej w wyroku z 1 grudnia 2007 r. w sprawie C – 161/06 Skoma-Lux sro przeciwko Celni reditelstvi Olomouc (C 51/21). Trybunał stwierdził w tym orzeczeniu, że nie można powoływać się na obowiązki zawarte w przepisach wspólnotowych, które nie zostały opublikowane w dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w języku nowego państwa członkowskiego (...), wobec jednostek w tym państwie, nawet jeżeli mogły one zapoznać się z tymi przepisami przy użyciu innych środków (sentencja, pkt 1). W podobnym kierunku na gruncie umowy ATP wyraził się WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r. (sygn. akt II SA/Bk 405/12; CBOSA) argumentując, że organ nie może z tekstu niepublikowanego wywodzić skutków prawnych negatywnych dla skarżącego.

Z drugiej strony zauważyć trzeba, że w niniejszej sprawie mamy jednak do czynienia z sytuacją przeciwną – chodzi mianowicie o powołanie się przez stronę skarżącą na nieopublikowane w języku polskim, a wiążące Polskę, przepisy prawa międzynarodowego, z których wynikają korzystne dla skarżącej skutki.

Analizując problem w tym kontekście Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 marca 2010 r. (sygn. aky I FSK 92/09; CBOSA) wyraził pogląd, że podmiot ma prawo, w sprawie indywidualnej, do powoływania się na obowiązujący Polskę przepis prawa międzynarodowego, pomimo że nie został on w Polsce opublikowany w Dzienniku Ustaw. Uzasadnił to stanowisko faktem, że strona nie może ponosić negatywnych konsekwencji zaniechania w zakresie publikacji aktu, do którego przestrzegania Polska jest zobowiązana na podstawie prawidłowo ratyfikowanej i opublikowanej umowy międzynarodowej. Organy państwa nie mogą jedynie dochodzić obowiązków, które zostały nałożone przez akty prawa międzynarodowego, które nie zostały prawidłowo opublikowane.

Do analogicznych konkluzji doszedł Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 28 czerwca 2006 r. (sygn. Akt III SA/Wr 570/04; CBOSA). Powołując się na poglądy doktryny prawa międzynarodowego (W. Czapliński, A. Wyrozumska: Sędzia krajowy wobec prawa międzynarodowego, Warszawa 2001), sąd wskazał, że "żaden system prawny nie jest w stanie nadążyć za zmianami dokonującymi się w sferze międzynarodowej, tak by we właściwym czasie ogłaszać te fakty w dzienniku urzędowym. Stosując tylko to, co ogłoszono w dzienniku urzędowym sądy wypaczałyby prawo międzynarodowe i naruszały art. 9 Konstytucji. Zgodnie z art. 9 Konstytucji Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Obowiązek przestrzegania prawa międzynarodowego spoczywa na rządzie, parlamencie, a także na sądach. Wskazać także trzeba, że fundamentalnym postanowieniem prawa traktatów jest art. 26 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów sporządzonej w Wiedniu w dniu 23 maja 1969 r. (Dz. U. Nr 74, poz. 439), zgodnie z którym każdy będący w mocy traktat wiąże jego strony i powinien być przez nie wykonywany w dobrej wierze (pacta sunt servanda). Ta fundamentalna zasada prawa międzynarodowego wymaga od państwa podjęcia wszelkich działań niezbędnych do wykonania zobowiązań międzynarodowych, w tym również działań w prawie krajowym. Strona nie może powoływać swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu, a zwłaszcza usprawiedliwiać się brakiem niezbędnego dla implementacji umowy prawa wewnętrznego (...). W konsekwencji przyjąć należy, że decyzje zmieniające załączniki do Konwencji o WPT obowiązują w prawie wewnętrznym bez potrzeby ich ratyfikowania i ogłaszania". Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 3 października 2007 r. (sygn. akt. I SA/Sz 414/07, CBOSA).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przedstawione ostatnio poglądy.

W konkluzji należało uznać, że – wbrew twierdzeniom organów celnych – umowa ATP i stanowiące jej nieodłączną część załączniki winny być zastosowane w tej sprawie w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organ, nawet jeśli nie zostały ogłoszone w języku polskim w dziennikach urzędowych (Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim). W przeciwnym wypadku doszłoby do sytuacji, w której zaniechanie organów państwa w zakresie publikacji wiążącego aktu prawa międzynarodowego niosłoby ze sobą negatywne konsekwencje dla jednostki.

Nie ma przy tym znaczenia, że zmiany umowy i załączników nie zostały objęte trybem ratyfikowania za uprzednią zgodą Sejmu przewidzianym w art. 91 Konstytucji. Należy bowiem mieć na względzie, że Polska związała się umową ATP na zasadzie przystąpienia w 1983 r., przed wejściem w życie Konstytucji. Natomiast według art. 241 ust. 1 Konstytucji, umowy międzynarodowe ratyfikowane dotychczas przez Rzeczpospolitą Polską na podstawie obowiązujących w czasie ich ratyfikacji przepisów konstytucyjnych i ogłoszone w Dzienniku Ustaw uznaje się za umowy ratyfikowane za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie i stosuje się do nich przepisy art. 91 Konstytucji, jeżeli z treści umowy międzynarodowej wynika, że dotyczą one kategorii spraw wymienionych w art. 89 ust. 1 Konstytucji.

Przystąpienie do umowy jest swoistym sposobem wyrażenia zgody na związanie się umową przez państwo, które nie uczestniczyło w negocjowaniu umowy. Jest to metoda, za pomocą której państwo staje się stroną umowy, której nie sygnowało. Polska przystąpiła do umowy ATP w okresie obowiązywania Konstytucji z 1952 r. Ani Konstytucja z 1952 r., ani Konstytucja z 1997 r. nie regulują zawarcia umowy międzynarodowej przez przystąpienie. Przystąpienie do umowy jako sposób wyrażenia zgody na związanie się umową międzynarodową przewidziane jest w art. 11 Konwencji Wiedeńskiej o prawie traktatów sporządzonej w Wiedniu dnia 23 maja 1969 r. (Dz. U. z 1990 r., Nr 74, poz. 439).

Jak wynika z informacji Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz widniejących na stronach UNECE, umowa ATP oraz załączniki do niej były zmieniane w trybie określonym w art. 18 umowy. Przystępując do umowy na drodze oświadczenia rządowego z dnia 24 września 1984 r. Polska wyraziła również zgodę na tryb jej zmian określony w tym przepisie. W związku z tym nie ma podstaw do kwestionowania mocy obowiązującej zmian umowy i jej załączników.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że organy celne odmawiając uwzględnienia treści załącznika 1 dodatku 1 do umowy ATP w zmienionym brzmieniu, obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji naruszyły przepisy prawa materialnego – w postaci tego załącznika do umowy ATP w zw. z art. 9 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.

Zgodnie zaś art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W analizowanym przypadku doszło do naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 87 ust. 1 pkt 3 u.t.d. wymaga posiadania przez kierowcę przy sobie i okazywania na żądanie właściwych organów m.in. świadectwa wymaganego przez umowę ATP. Obowiązująca w dacie wydania zaskarżonej decyzji treść załącznika 1 dodatku 1 do umowy ATP wskazuje, że obowiązek posiadania świadectwa ATP w pojeździe rozumianego jako dokumentu w formie pisemnej nie ma charakteru bezwzględnego, bowiem równoznaczna z takim świadectwem jest odpowiednia tabliczka znamionowa na pojeździe. Tej jednak organy celne nie poddały w tej sprawie stosownej ocenie. Nie można zatem wykluczyć, że prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego – w obowiązującym brzmieniu – mogłoby podważyć zasadność nałożenia na skarżącą spółkę kary pieniężnej.

Jak wynika z protokołu kontroli z dnia [...] października 2011 r. kontrolowany pojazd posiadał zamontowaną tabliczkę znamionową. Organy odnotowały ten fakt, nie poczyniły jednak w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń, wychodząc z błędnego założenia, że w świetle obowiązujących przepisów nie można uznać tabliczki ATP za równoważną świadectwu ATP.

Nie podejmując czynności w tym zakresie organ zaniedbał swoje obowiązki odnośnie pełnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czym dopuścił się naruszenia przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem stanowiło dodatkową podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Ponieważ to samo uchybienie trzeba przypisać nie tylko bezpośrednio zaskarżonej do sądu decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2012 r., ale również poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2011 r., dlatego na podstawie art. 135 p.p.s.a. należało uchylić obie te decyzje. Uchylenie obu decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organy celne powinny zastosować treść przepisów umowy ATP, w tym załączników do niej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji, a zatem z uwzględnieniem zmian, które weszły w życie po opublikowaniu tekstu umowy w Dzienniku Ustaw.

Obowiązkiem organów będzie więc dokonanie oceny posiadania tabliczki na pojeździe jako równoważnej ze świadectwem ATP, zgodnie z brzmieniem pkt 3 dodatku 1 załącznika 1 do umowy.

Podkreślenia wymaga, że dane z tabliczki muszą być zgodne z danymi zawartymi w świadectwie ATP. Wzór świadectwa określa załącznik 1, dodatek 3, pkt A, natomiast wzór tabliczki określa załącznik 1, dodatek 3, pkt B. Organy właściwe do przeprowadzania kontroli środków transportu (m.in. organy celne), muszą mieć zapewnioną możliwość weryfikacji tabliczki umieszczonej na pojeździe. W tej sytuacji, na żądanie tych organów, przedsiębiorca ma obowiązek przedstawić aktualne świadectwo, jeżeli organy mają uzasadnione wątpliwości co do aktualności i poprawności danych widniejących na tabliczce.

Mając powyższe na uwadze sąd uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] grudnia 2011 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje podstawę w art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania (pkt III wyroku) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.