Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 520/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art.17 ust.1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 maja 2022 r. w Wydziale IV sprawy ze skargi: K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Miasta i Gminy R. z dnia 6 kwietnia 2021 r. odmawiające K. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak wynikało z akt sprawy Skarżący wnioskiem z dnia 10 marca 2021 r. wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem M. K.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 6 kwietnia 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po upływie 25 roku życia, nadto Skarżący ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zaskarżonym orzeczeniem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przyznanie wnioskowanego świadczenia jest uzależnione od spełnienia przesłanek wynikających z ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), a nie od uznania organu. Następnie przywołał brzmienie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. zaznaczając, że niespełnienie którejkolwiek z wymienionych przesłanek wyklucza przyznanie świadczenia, co zaistniało w sprawie.

Wskazał, że niewątpliwe Skarżący jako brat osoby wymagającej opieki należy do osób uprawnionych ustawowo do pobierania świadczenia zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Przepis ten nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm., dalej k.r.op.). Należy zatem odwołać się do art. 128 k.r.op. wskazującego na obowiązek alimentacyjny krewnych linii prostej i rodzeństwa. Zatem brat jako osoba spokrewniona w drugim stopniu może skutecznie ubiegać się o świadczenie, jeżeli nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na poparcie swych racji organ wskazał na art. 17 ust. 1a u.ś.r. zawierający odesłanie do art. 129 k.r.op. i wyjaśnił wynikające z tej normy obowiązki alimentacyjne, w tym kolejność osób zobowiązanych alimentacyjnie.

Powołując się na poczynione w sprawie ustalenia faktyczne organ wskazał, że wbrew oświadczeniu Strony jego brat ma dorosłą córkę, nadto żyje jego matka, zaś wobec żadnej z tych osób nie wydano orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną w pierwszej kolejności obciąża zstępną (córkę), a w dalszej wstępną (matkę), co wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia. Okoliczności tej nie zmienia zły stan zdrowia matki, czy relacje rodzinne, gdyż uprawnienie do świadczenia dla tych osób wyłączałoby jedynie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji, zaliczenie do I grupy inwalidów. Organ stwierdził, że nie posiada wiadomości specjalnych umożlwiających ocenę, czy w istocie schorzenie osób uprawnionych wyklucza sprawowanie opieki, fakt ten winien być wykazany odpowiednim orzeczeniem lekarskim, co potwierdził przywołanym w decyzji orzecznictwem sądów administracyjnych. Rozważane przepisy mają charakter związany, co oznacza, że brak spełnienia przesłanek ustawowych wyklucza przyznanie świadczenia.

Nadto organ wskazał, że w sprawie nie wystąpił związek pomiędzy rezygnacją (niepodjęciem) pracy przez Skarżącego a sprawowaniem opieki. Przesądza o tym zakres czynności, które składały się na sprawowaną faktycznie opiekę. Powołując się ponownie na zapis art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wskazał, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej nie podejmować z uwagi na konieczność zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej. Przy czym opieka musi być osobista, stała, ciągłą i uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej. Pomiędzy wykonywaniem opieki a rezygnacją z pracy musi istnieć związek przyczynowy. Odwołując się do celu regulacji, tj. wynagrodzenia za rezygnację z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny organ wskazał, że jej zakres musi być znaczący, tak aby wykluczał możliwość wykonywania zatrudnienia. Jeżeli taka okoliczność nie zachodzi lub rezygnacja z pracy nie ma faktycznego związku z wykonywaną opieką, świadczenie nie przysługuje. Organ odwoławczy stwierdził, że opisane przez Stronę czynności składające się na opiekę nad niepełnosprawnym bratem nie kolidują z podjęciem zatrudnienia. Taki sam zakres obowiązków posiadają osoby pracujące, także prowadzą gospodarstwo domowe, sprzątają, gotują, odbywają wizyty lekarskie czy towarzyszą członkom rodziny przy okazji takich wizyt. Wskazany przez Stronę zakres obowiązków związanych z opieką nad bratem nie wykracza poza ww. ramy nie uniemożliwia zatrudnienia.

Organ odwoławczy zgodził się natomiast ze Skarżącym, że bez wpływu na zakres uprawnień do świadczeń pozostaje moment, w którym powstała niepełnosprawność. Przepis odwołujący się do tego kryterium został bowiem uchylony orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.

W skardze Strona zarzuciła naruszenie prawa procesowego, art. 77 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.), przez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozparzeniem - tj. dotyczącym niedostatecznie wyjaśnionego stanu faktycznego, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w zakresie stosunków rodzinnych pomiędzy Skarżącym, matką a resztą rodziny; art. 7 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia słusznego interesu strony; art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania przez Stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa strony do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy od podjęcia działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy; art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niewypełnienie obowiązku pouczenia Strony o treści art. 27 ust. 5 u.ś.r i możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia. Nadto zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego i błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. zakładającą, że sama okoliczność posiadania przez osobę wymagająca opieki osób spokrewnionych w pierwszej linii stanowi kryterium negatywne dla przyznania świadczenia Stronie, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt istnienia obowiązku alimentacyjnego wobec ojca ma istotne znaczenie dla oceny wniosku złożonego przez brata; błędną wykładnię art. 17 ust. 5 u.ś.r. art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit c Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych w związku z pominięciem wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej polegające na uznaniu, że wobec istniejącego abstrakcyjnie obowiązku alimentacyjnego innych osób względem osoby niepełnosprawnej świadczenie nie przysługuje osobie sprawującej nad nią faktyczna opiekę; pominięcie art. 32 art. 69, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji i wydanie decyzji z naruszeniem wskazanych zasad; błędną wykładnię art. 17 pkt 5 lit. b u.ś.r. i pominięcie ratio legis ustawy oraz przyjęcie, że okoliczność pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego przez Stronę ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego.

Skarżący wnosił o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wywodził, że możliwość świadczenia opieki przez córkę, siostrę lub matkę nie ma w sprawie istotnego znaczenia, z ostrożności wskazał na art. 132 k.r.op. przewidujący obowiązek alimentacyjny dalszych krewnych w sytuacji gdy jego realizacja przez osoby wcześniej obowiązane wiąże się nadmiernymi trudnościami. W sprawie uzyskanie opieki, czy środków na nią od obowiązanych w pierwszej kolejności jest niemożliwe, zatem przejął je Skarżący. Jedynie sporadycznie korzysta z pomocy siostry w sprawach trudniejszych i bardziej wstydliwych czynnościach pielęgnacyjnych. Nadto użyte w przepisie art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. stwierdzenie "nie ma" odnosi się do pewnego stanu nieobecności dzieci w sytuacji kiedy wnioskodawcą jest inna osoba niż spokrewniona w pierwszym stopniu. Rodzeństwo Strony nie utrzymuje pogłębionego kontaktu z matką, Skarżący czasem korzysta z jej doraźnej pomocy, sporadycznie poda ona gorący posiłek. Pozostałe osoby nie mają zamiaru spełniania wobec osoby wymagającej opieki obowiązku alimentacyjnego pozostając w głębokim konflikcie i nie widząc możliwości jego rozwiązania. Strona podkreślała cel ustawy – pomoc osobom potrzebującym i zapewnienie im jak i opiekunom godziwych warunków bytowych. Zawracała uwagę na konieczność wykładni przepisów z poszanowaniem tych zasad oraz konstytucyjną ochronę praw osób niepełnosprawnych mającą wsparcie w normach prawa międzynarodowego. Skarżący zarzucał niedopełnienie obowiązków informowania o możliwości wyboru korzystniejszego świadczenia, tak powinien być odczytany wniosek Strony o wyborze spornego świadczenia w miejsce specjalnego zasiłku opiekuńczego, tym bardziej, że zasiłek ten w przypadku zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym jest wyraźnie wyłączony przepisem prawa. Strona podkreślała, że powinna być poinformowana o prawie wyboru jednego ze świadczeń, powtórzyła, że złożenie przez nią wniosku o świadczenie jest tym wyborem, przy czym nie ma konieczności wcześniejszej rezygnacji z zasiłku.

W opinii Strony w sprawie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie świadczenia, brat Strony wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, zakres opieki angażuje Stronę całodobowo. Nie budzi zatem wątpliwości, że rezygnacja z zatrudnienia jest spowodowana koniecznością opieki nad bratem. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że brat Strony wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowy pogląd w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.

W opinii Sądu organy administracji zasadnie, w realiach rozpoznawanej sprawy, przyjęły, że Skarżącemu nie służy uprawnienie do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej. u.ś.r.). Sąd podziela korzystne dla Skarżącego stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia trzeba stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy przywołanych przepisów trzeba wskazać, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest przez ustawodawcę ściśle okreslony. Zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzają osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg z kolei wyznacza ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Istotne w tym miejscu jest wskazanie na przepis art. 128 k.r.op. stanowiący, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala kolejność ww. osób zobowiązanych. Zatem obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.p.). Zasada ta odnosi się do osób wskazanych w powoływanym już art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z zastrzeżeniem ust. 1 pkt 1-3 oraz ust. 1a ww. ustawy.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpił brat osoby niepełnosprawnej. Przy czym fakt istnienia niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie jest negowany. Dokonując wykładni powołanych norm, mając na względzie jedynie kolejność osób uprawnionych, byłby on uprawniony do świadczenia gdyby osoba wymagająca opieki (brat) nie miała żyjących wstępnych lub zstępnych, bądź osoby te zostały pozbawione praw rodzicielskich, były małoletnie bądź też legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że wymagający opieki brat Skarżącego ma matkę jak i córkę, wobec których nie orzeczono niepełnosprawności i nie wystąpiły inne okoliczności wskazane w powołanych przepisach. Rację ma zatem organ, że w tej sytuacji Skarżący nie jest uprawniony do pobierania spornego świadczenia.

Mając na uwadze zarzuty skargi podnoszące błędną wykładnię art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. pomijającą cel rozważanych przepisów oraz faktu, że osoby wyprzedzające obowiązek alimentacyjny Skarżącego nie mogą ze względów zdrowotnych bądź rodzinnych sprawować opieki trzeba wskazać, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie mają one uzasadnienia.

Trzeba bowiem stwierdzić, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie neguje, co do zasady, poglądu wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego) nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.op., do którego odsyła art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Olsztynie z dnia 5 czerwca 2018r., sygn. akt II SA/Ol 320/18 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 382/21, a także w Łodzi z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 524/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Niemniej jednak brak możliwości sprawowania takiej opieki musi mieć charakter obiektywny, niezależny od osoby mającej sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W realiach rozpoznawanie spawy takich okoliczności nie stwierdzono. Jak wynika z akt sprawy matka brata Skarżącego żyje ma 74 lata, nie została pozbawiona praw rodzicielskich i nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się natomiast do twierdzeń Skarżącego, że nie jest ona w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym synem z uwagi na zły stan zdrowia gdyż choruje na astmę oskrzelową, reumatyzm, nadczynność tarczycy i osteoporozę, sam wymaga opieki z uwagi na podeszły wiek trzeba stwierdzić, że mają one charakter subiektywnej oceny. Nie zostały bowiem wsparte żadnymi dowodami potwierdzającymi opisywany fakt tj., że dolegliwości i schorzenia wykluczają czy też uniemożliwiają sprawowanie opieki nad synem. Przy czym chodzi tutaj o wskazanie bądź na orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź na dokumentację medyczną poświadczającą brak możliwości sprawowania takiej opieki ze względów zdrowotnych, dokumentów takich w sprawie nie przedłożono. Ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów wynika jedynie, że pomimo licznych schorzeń matka osoby niepełnosprawnej nigdy nie ubiegała się o ustalenie stopnia niepełnosprawności. Brak jakiejkolwiek dokumentacji, pochodzącej od uprawnionych w tym zakresie organów, a wskazującej na to, że schorzenia matki osoby wymagającej opieki wykluczają możliwość jej sprawowania.

Poza wstępną, w obowiązku alimentacyjnym wyprzedza Skarżącego także córka osoby wymagającej opieki (zstępna). Jak wynika z poczynionych w toku postępowania ustaleń jest ona osobą pełnoletnią i nie orzeczono wobec niej niepełnosprawności. Powoływane przez Skarżącego okoliczności dotyczące relacji rodzinnych wykluczających sprawowanie przez nią pieczy nad ojcem nie mogą zmienić sposobu oceny tej sprawy. Zgodnie z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie świadczenia innemu członkowi rodziny, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności, np. rodzice a w dalszej kolejności dzieci osoby niepełnosprawnej, z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z ich woli nie są zdolne do sprawowania nad nią opieki nie może jednak obejmować sytuacji, w których rodzice i dzieci osoby wymagającej opieki mają obiektywną możliwość sprawowania tej opieki (pozwala im na to wiek lub stan zdrowia), lecz odmawiają jej sprawowania. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Sądu, jakie są subiektywne przyczyny tej odmowy, a więc czy wynika to z wzajemnych relacji między członkami rodziny, czy też z innych przyczyn np. zdrowe dzieci nie chcą zrezygnować z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki, a wolę takiej rezygnacji wyraża inny członek rodziny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Go (...), dostępny CBOSA). Dopuszczalna jest bowiem każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym będą każdorazowo okoliczności sprawy. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 466/19 w Kielcach z dnia 13 kwietnia2022 r., II SA/Ke 142/22,CBOSA).

Zasadnie zatem organ wskazał, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające przyznania świadczenia Skarżącemu. Ani w toku postępowania, ani też w skardze skierowanej do Sądu, Skarżący nie powołał się na żadne takie okoliczności, które wyłączałyby całkowicie możliwość sprawowania opieki nad bratem przez matkę i córkę, co w świetle art. 132 k.r.i.op. aktualizowałoby dopiero obowiązek alimentacyjny po stronie Skarżącego.

Zasadne jest także stanowisko organu zawarte w treści zaskarżonej decyzji, a wskazujące na brak związku przyczynowego między sprawowaniem opieki nad bratem a rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia.

Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak, nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017r., sygn. akt I OSK 2201/15, dostępny w CBOSA). W innym orzeczeniu z dnia 13 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 2820/13, dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono bowiem traktowane jako zastępcze źródło dochodu, jest to forma wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być opieką stałą w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Nie może też budzić wątpliwości, że zakres opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby, która tej opieki wymaga, a także jej potrzebami, wynikającymi z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

W opinii Sądu słusznie wywiódł organ, że w realiach rozpoznawanej sprawy opieka sprawowane przez Skarżącego cech takich nie posiada, a sprowadza się do pomocy bratu w czynnościach higienicznych (głównie przy kąpieli), sprzątaniu, robieniu zakupów, praniu, zmywaniu naczyń, przyniesieniu opału i paleniu w piecu, pomocy przy ćwiczeniach rehabilitacyjnych, towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich. Zakres tych czynności nie odbiega od tych, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, należy podzielić zatem pogląd organu, że w nie jest on tak absorbujący aby wykluczał możliwość podjęcia przez Stronę zatrudnienia. Zgodnie z przywołanym zapisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. zakres sprawowanej opieki jest określany jako konieczność stałej lub długotrwałej opieki osobie ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając – jak już wskazano - stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Zarówno charakter omawianego świadczenia, jak i jego cel pozwalają na stwierdzenie, iż stanowi ono pewną formę rekompensaty strat finansowych opiekuna wynikających z rezygnacji z aktywności zawodowej, a co za tym idzie nie może stanowić alternatywnego źródła dochodu. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

Tej spawie taki związek nie wystąpił zakres czynności, które obciążają Stronę w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem, jak słusznie wskazały organy nie przekracza zwykłych obowiązków domowych.

Z opisanych przyczyn nie znajdą uzasadnienia podnoszone przez Stronę zarzuty naruszenia prawa procesowego w zakresie niedostatecznych ustaleń faktycznych. Poza zakresem okoliczności wykluczającej obiektywny brak możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną leżą sprawy konfliktów, czy relacji rodzinnych, co już wyjaśniono. Pozbawione racji są także uwagi odnoszone do kolizji świadczeń i braku pouczenia o możliwości wyboru jednego z nich. W sprawie nie zaistniały podstawy do realizacji rzeczonego wyboru, bowiem Stronie świadczenia nie przyznano. W przedstawionych rozważaniach wyjaśniono Stronie również znaczenie spornych w sprawie norm, nie negując przy tym wykładni celowościowej. Ich wykładnia nie doprowadziła jednak do rezultatów odmiennych od przyjętych w zaskarżonej decyzji.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa procesowego i materialnego w stopniu warunkującym jej uchylenie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił w całości.