Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 398/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 6, art. 7, art. 77, art.80, art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: WSA Waldemar Michaldo Sędzia WSA: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia WSA: WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2021 nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzająca ją decyzję z dnia 15 października 2020 r.


UZASADNIENIE

A. L. (dalej: Strona, Wnioskodawca, Skarżący) złożył w dniu 24 kwietnia 2020 r. do Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. wniosek o umorzenie należności wobec ZUS.

W uzasadnieniu wniosku Wnioskodawca wskazał, że zgodnie z umową nr [...] z dnia 10 grudnia 2018 r. uzyskał rozłożenie na raty zaległych należności w wysokości 33.699,38 zł. Uzyskiwane dochody do 1 marca 2020 r. umożliwiały mu sumienne realizowanie zapisów umowy oraz bieżących należności. Jednak wpływ pandemii spowodował od lutego 2020 r. obniżenie Jego przychodów do zera. Do wypełnienia warunków umowy pozostała mu do spłaty ostatnia rat w wysokości 2.326,38 zł, której w obecnej sytuacji nie jest w stanie uiścić. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym poinformował, że córka J. L. posiada znaczny stopień niepełnosprawności potwierdzony załączonym do wniosku orzeczeniem [...] Wskazał również, że żona – T. J.-L. jest po udarze w dobrym stanie.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: ZUS, Zakład, organ) decyzją z dnia 15 października 2020 r. nr [...] odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek, na ubezpieczenia społeczne za okres – sierpień 2018 r., zdrowotne za okres grudzień 2015 r. – styczeń 2016 r. i czerwiec – sierpień 2018 r., w łącznej kwocie 2.479,17 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wyliczył przedłożone przez Stronę i zgromadzone w toku postępowania dowody, w oparciu o które przedstawił sytuację majątkową i finansową Strony i Jej rodziny, w tym że jest właścicielem ˝ domu w C. o powierzchni 270 m2.

Odmowną decyzję organ uzasadnił wskazując m.in., że zaległości figurujące na koncie za okres od 12/2015 r. do 8/2018 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Objęte są postępowaniem egzekucyjnym wszczętym dnia 11 listopada 2011 r. przez Dyrektora Oddziału. Postępowanie obecnie jest zawieszone ze względu na zawarty układ ratalny. Z ustaleń zakładu wynika również, że Strona została zwolniona z opłacania składek za miesiące: marzec-maj 2020 r. w łącznej kwocie 3.900,00 zł. W stosunku do Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Dopóki niewyczerpane zostaną w sprawie niniejszej możliwości przymusowego dochodzenia należności, umorzenie ich byłoby sprzeczne z interesem publicznym.

Z tych powodów nie zachodzi zdaniem organu w sprawie żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnośnie możliwości umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie MGPiPS), organ wskazał, że Wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej zaistnienie zdarzeń losowych lub klęsk żywiołowych, a Strona nadal aktywnie prowadzi działalność gospodarczą.

Zakład nie stwierdził również choroby dłużnika lub członka jego rodziny jako przesłanki umorzenia. Stan zdrowia córki nie uniemożliwia Wnioskodawcy prowadzenia działalności gospodarczej.

Żona pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.102,86 zł netto, córka uzyskuje dochód w kwocie 1.025,00 zł. Działalność gospodarcza Wnioskodawcy przyniosła mu w 2018 r. dochód w kwocie 46.374,11 zł, w 2019 r. przychód – 54.837,29 zł, dochód w wysokości 30.347,36 zł, w 2020 r. zaś przychód – 12.750,00 zł, dochód - 1.663,00 zł. W miesiącach: maj, czerwiec i wrzesień Wnioskodawca otrzymał również świadczenie postojowe w łącznej kwocie 3.900,00 zł.

Dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego minimum socjalne wynosi 3.32139 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 1.107,13 zł (obliczenia IPiSS na podstawie danych GUS za I kwartał 2020 r.). Zatem dochód gospodarstwa domowego Strony jest znacznie wyższy od kwoty minimum socjalnego, w związku z powyższym nie występuje stan ubóstwa.

Zgodnie zaś z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, istotny jest nie dochód, a przychód z tej działalności.

Organ zaznaczył, że zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy, jego miesięczne koszty stałe wynoszą 700 zł (450 zł – stałe wydatki związane z utrzymaniem, 250 zł – koszty leczenia).

Rodzina Wnioskodawcy nie korzysta z opieki społecznej lub innych źródeł socjalnych, które stanowią wyznacznik poważniejszych problemów bytowych.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że nie zgadza się z szeregiem sformułowań zawartych w wydanej decyzji, która w ocenie Strony jest krzywdząca i urąga zasadom wyczerpującego zbadania i bezstronnej oceny materiału dowodowego. Wnioskodawca sprecyzował, że córka J. urodziła się jako wcześniak. W szpitalu została zarażona sepsą, wbrew rokowaniom przeżyła, ale cierpi na dziecięce porażenie mózgowe oraz spastyczne porażenie czterokończynowe. Dodał, że nierównomierne napięcie mięśniowe doprowadziło do skoliozy dwułukowej kręgosłupa. Córka nie jest w stanie samodzielnie stanąć, usiąść, zjeść, ubrać się, wykonać zabiegów higienicznych oraz przygotować i spożyć posiłków. Poinformował, że aby stworzyć córce namiastkę normalnego życia wraz z żoną dbają, aby miała możliwość normalnego uczenia się w szkole, co wymagało odpowiedniego sprzętu i wyposażenia. Wyjaśnił, że z uwagi na spastykę i problem z kręgosłupem oraz stabilizacją kręgosłupa i nóg córka porusza się na wózku tzw. "siedzisko rehabilitacyjne", którego koszt wynosi 26.000,00 zł z czego 16.000,00 zł pokryło dofinansowanie z PFRON (w ramach programu "Aktywny Samorząd").

Poinformował, że kolejnym używanym przez córkę sprzętem jest tzw. urządzenie wielofunkcyjne firmy B. , które umożliwia utrzymanie pozycji siedzącej, pionizację dziecka oraz ćwiczenia rączek. Koszt zakupu to 9.200,00 zł (3.200,00 zł wyniosła refundacja NFZ). Wyjaśnił, że dochodzą jeszcze inne sprzęty i wyposażenie tj. piłki, maty, których ceny są wysokie. Dodał, że kiedy rodzina mierzyła się z problemem córki, niemożliwe było znalezienie specjalistycznej opieki w promieniu 100 km od miejsca zamieszkania.

Wyjaśnił, że w Klinice w P. córka mogła liczyć na pomoc lekarzy różnych specjalizacji. Nadmienił, że comiesięczne konsultacje i ćwiczenia z dojazdami sami z żoną finansowali. Dodał, że w ostatnich latach sytuacja się poprawiła i może liczyć na tzw. "usługi opieki wytchnieniowej", czy asystenta osoby niepełnosprawnej, ale powyższa pomoc dostępna jest tylko w gminach, które zdecydowały się na tryb konkursowy w PEFRON. Poinformował, że problemem są także podstawowe sprawy, jak opieka stomatologiczna, która w przypadku dzieci "spastycznych" urasta do rangi poważnego problemu. Dodał, że niewielu stomatologów chce podejmować świadczenie takich usług. W przypadku córki problem jest rozwiązywany w prywatnym gabinecie i do niedawna była to Klinika w R.. W dalszej części wniosku poinformował, że u żony w 2008 r. zdiagnozowano nadciśnienie tętnicze i pomimo stałego leczenia choroba się pogłębiała prowadząc do uszkodzenia mięśnia sercowego.

Dodała, że w 2017 r. żona przeszła wylew do jednego oka, na skutek którego wzrok uległ pogorszeniu. W 2018 r. żona przeszła udar niedokrwienny mózgu. Wnioskodawca chciał pomóc żonie, ale odmówiono mu wypłaty świadczenia z tytułu opieki nad dzieckiem. Wyjaśnił, że żonie udało się na kilka miesięcy uzyskać pomoc z gminy w opiece i rehabilitacji córki, natomiast swoją rehabilitację opłacała z własnych środków. Wnioskodawca dodał, że w tym okresie pracował nad inwestycją prowadzoną w P. (S. L.), z uwagi na sytuację finansową nie mógł sobie pozwolić na rezygnację z pracy. Oświadczył, że ma 64 lata i Jego sytuacja na rynku pracy nie jest dogodna. Dodał, że w ubiegłym roku udało się mu nawiązać współpracę z firmą, która jest zainteresowana wykonaniem opracowań i jest blisko miejsca zamieszkania. Wyjaśnił, że współpraca z firmą zapewniła możliwość pracy na kilkanaście miesięcy i dnia 15 marca 2020 r. otrzymał kolejne zlecenie do opracowania. Poinformował, że COVID-19 spowodował wstrzymanie wszelkich prac projektowych. Dodatkowo dnia 9 marca 2020 r. została skierowana do szpitala na specjalistyczną diagnostykę i leczenie. Wyjaśnił, że z uwagi na sytuację epidemiologiczną pobyt w szpitalu odsunęła w czasie.

Podkreślił, że w Jego ocenie uzasadnienie dotyczące sytuacji materialnej Jego trzyosobowego gospodarstwa domowego wskazuje na całkowity brak znajomości realiów funkcjonowania rodzin, w których jedna z osób jest niepełnosprawna.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.-B. (dalej: organ II instancji) decyzją z dnia 12 stycznia 2021 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a., w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję Zakładu z 15 października 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał m.in., że po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę całości materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów "Pana pełnomocnika", podejmując w sprawie decyzję ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie wszystkich zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji, także uwzględnionych w decyzji ZUS z 15 października 2020 r. nr [...].

Do akt sprawy Wnioskodawca dołączył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej złożone dnia 21 lipca 2020 r. z którego wynika, że:

- jest żonaty,

- prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną T. J.-L., która osiąga dochód w wysokości 3.100,00 zł netto oraz córką J. L., która osiąga dochód w wysokości 1.025,00 zł netto,

- jest mikroprzedsiębiorcą i z tego tytułu osiąga dochód:

* w 2018 r. - 46.374,11 zł (koszty - 3.912,24 zł),

* w 2019 r. – 30.347,36 zł (koszty – 54.837,29 zł),

* w l półroczu 2020 r. – 1.663,00 zł (koszty - 11.087,00 zł).

- nie korzysta z innych form pomocy,

- wykazał stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem:

* opłaty eksploatacyjne - 450,00 zł,

* koszty leczenia - 250,00 zł.

- nie wykazał zobowiązań pieniężnych,

- wykazał, że jest właścicielem ˝ części nieruchomości, domu położonego w gminie C., R. o powierzchni 270 m2,

- nie jest właścicielem mienia ruchomego oraz innych składników majątkowych, informatycznego oraz rejestrów centralnych:

- Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;

- Centralnej Ewidencji Pojazdów;

- Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Analizując powyższą dokumentację Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że Wnioskodawca aktywnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie inżynierii i związane z nim doradztwo techniczne oraz że jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w gminie C., R. .

W okresie prowadzenia działalności Wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek, w ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który naliczył odsetki od nieopłaconych w terminie należności.

Organ II instancji szczegółowo omówił kwestię braku przedawnienia należności z tytułu składek, m.in. z uwagi na rozłożenie ich na raty, co powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Odnosząc się do poszczególnych przesłanek uregulowanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ II instancji wskazał, że:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

* sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe,

* nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

* nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza jest nadal prowadzona,

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą; jest współwłaścicielem domu o powierzchni 270 m2; postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w N. S. zostało zawieszone z uwagi na zawarty dnia 10 grudnia 2018 r. układ ratalny nr [...]

Dalej organ II instancji przywołał treść art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS.

Powtórzył ustalenia rodzinne i majątkowe opisane przez organ I instancji, akcentując, że dochód gospodarstwa domowego wynosi 4.405,03 zł, tj. 1.468,34 zł na osobę. Po odliczeniu stałych wydatków w kwocie 700 zł do dyspozycji pozostaje kwota 3.705,03 zł, tj. 1.235,01 zł na osobę. W konsekwencji uznał sytuację materialną i finansową rodziny Skarżącego za nienoszącą znamion ubóstwa, nie mającą charakteru trwałego i pogłębiającego się.

Wskazał, że istotna jest ocena, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

Organ II instancji stwierdził, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji finansowej Wnioskodawca spłaca zaległości wobec ZUS w układzie ratalnym. Działalność gospodarcza jest nadal prowadzona. Istnieje zatem szansa, że w przyszłości będzie przynosiła większe dochody.

Wskazał, że nie może pominąć faktu, iż w ramach pomocy rekompensującej negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 Wnioskodawca został zwolniony z opłacania składek za okres od 3/2020 r. do 5/2020 r. oraz otrzymał pożyczkę warunkowo umorzoną ze Starostwa Powiatu N. w wysokości 5.000,00 zł, które były pomocą publiczną mającą na celu zaradzeniu poważnym zaburzeniom w gospodarce. W ramach pomocy zostało wypłacone także świadczenie postojowe w maju, lipcu i wrześniu 2020 r. po 1.300,00 zł. Tym samym Strona pozyskała dodatkowe środki na prowadzenie działalności gospodarczej, które miały na celu dopasowanie biznesu do obecnych okoliczności, ochronić miejsca pracy oraz wesprzeć rodziny.

Organ II instancji nie mógł ustalić, czy Wnioskodawca jest współwłaścicielem domu o powierzchni 270 m2 położonego w gminie C. w miejscowości R. Na powyższą nieruchomość brak księgi wieczystej ze wskazaniem Strony jako współwłaściciela.

Uznał, że pomimo trudnej sytuacji rodzinnej to Wnioskodawca jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy ponoszenie strat. Znając swoją sytuację rodzinną i kłopoty zdrowotne córki mógł przemyśleć wyrejestrowanie działalności lub jej zawieszenie, a nie generować zadłużenie, tym samym przenosić koszty jej prowadzenia na całe społeczeństwo poprzez wnioskowanie o jego umorzenie. W orzeczeniach sądowych figuruje pogląd, że utrata płynności finansowej, jak i nieosiąganie dochodów przez płatnika nie mieści się w katalogu przesłanek umorzenia.

Nie korzystanie przez Stronę z pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody są wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Jej rodziny.

Organ II instancji wskazał, że ze zrozumieniem podchodzi do sytuacji życiowej Strony. Wskazane problemy zdrowotne z całą pewnością są utrudnieniem dla Wnioskodawcy i Jego rodziny w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż opisane problemy nie pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analiza dokumentacji nie wykazała, że Wnioskodawca sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jak również nie wykazała, że z powodu przewlekłej choroby został pozbawiony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ II instancji podkreślił, że we wrześniu 2021 r. Wnioskodawca nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, które będzie wypłacane bez względu na stan zdrowia.

Wskazał, że z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności córki wynika, że niepełnosprawność datuje się od urodzenia, orzeczenie zostało wydane dnia 8 lipca 2015 r. Zatem Wnioskodawca może wystąpić o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które jest przyznawane bez kryterium dochodowego, należy tylko oświadczyć, że nie podejmie się w tym okresie pracy zarobkowej oraz muszą być spełnione pkt 7 i 8 z Orzeczenia o Niepełnosprawności.

Skarżący wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie prawa procesowego a w szczególności naruszenie norm prawnych określonych w art. 7 i art. 7a K.p.a., a także przepisów art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1 i § 4, art. 80 i art. 81a § 1 K.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniósł o uchylenie skarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia.

Zarzucił, że wyliczając budżet rodziny organ II instancji przyjął jako stały dochód rodziny również świadczenie wypłacane Jego córce, tj. rentę socjalną przyznaną córce "na trwale".

Wobec zastosowanej przez ZUS argumentacji zwrócił uwagę, iż wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne to "wzorzec (model) wydatków niezamożnych gospodarstw domowych zagrożonych sferą niedostatku. Zakres zaspokajanych potrzeb według minimum socjalnego powinien zapewnić warunki umożliwiające danej osobie reprodukcję sił, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych".

Podkreślił, że publikowane przez IPiSS dane dotyczące minimum socjalnego ograniczają się do szacunków uwzględniających zakres i sposób zaspokajania potrzeb w warunkach typowych bez uwzględniania okoliczności szczególnych takich jak występująca w Jego rodzinie choroba nadciśnieniowa żony oraz niepełnosprawność córki.

Zarzucił brak uwzględnienia istotnych w sprawie okoliczności oraz wadliwą ocenę zebranego materiału dowodowego, rzeczywistego wpływu na sytuację finansową rodziny tak znaczących spraw jak choroba żony oraz niepełnosprawność córki. Podniósł powszechny brak znajomości realiów życia i funkcjonowania rodzin, w których jeden z jej członków jest osobą niepełnosprawną.

Wskazał, że starał się zwrócić uwagę na szczególne okoliczności powodujące ponoszenie zwiększonych wydatków, w odpowiedzi na które ZUS oświadczył, że "Niekorzystanie przez Pana z pomocy społecznej prowadzi do wniosku, że uzyskiwane dochody są wystarczające do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych Pana i rodziny". Sądził, że obecnych czasach, kiedy do społeczeństwa dociera coraz więcej informacji na temat tego, jak niepełnosprawność w rodzinie wpływa na wszystkie funkcje i całe życie rodziny, nie musi udowadniać, że te "podstawowe potrzeby życiowe" to w szczególności leczenie i rehabilitacja, a w przypadku Jego rodziny leczenie przewlekłej choroby nadciśnieniowej żony, która pomimo stałego leczenia, oprócz opisanych w odwołaniu skutków, powoduje także pogarszanie się stanu serca.

To że dotychczas nie korzystał z pomocy społecznej jest wyłącznie wynikiem tego, że od wielu lat wszystkie wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją córki, z własnym leczeniem i utrzymania gospodarstwa domowego pokrywa żona. Zakup koniecznego dla córki specjalistycznego wózka inwalidzkiego (konieczny wkład własny 20% kosztu) oraz niezbędnego, odpowiednio przystosowanego, do jego przewozu samochodu, pokryty został przez żonę. Podobnie zresztą sfinansowane zostały zakupy innego sprzętu i wyposażenia potrzebnego córce, jak i leczenie i rehabilitacja żony po udarze mózgu.

Skarżący nie jest w stanie podać kosztów tego leczenia, ale zapewnił, że korzystanie z prywatnego leczenia nie było "fanaberią" lecz koniecznością (długie terminy z NFZ). Dzięki temu żona może nadal opiekować się córką, co nie zmienia faktu, iż stan zdrowia żony jest poważny i wymaga stałej opieki lekarskiej.

Ze względu na sytuację na rynku pracy Skarżący zmuszony jest do podejmowania pracy daleko od miejsca zamieszkania, co dodatkowo powoduje, że żona korzysta z okazjonalnej, ale jednak odpłatnej pomocy innych np. przy kąpieli córki. Według Skarżącego to także wchodzi w zakres "podstawowych potrzeb życiowych", choć nie jest wydatkiem uwzględnionym w minimum socjalnym tzw. przeciętnej rodziny. Skarżący mógłby opisać jeszcze szereg okoliczności, które generują dodatkowe wydatki za względu na niepełnosprawność córki i chorobę żony, ale sądzi, iż podane wyżej, oraz w odwołaniu, wystarczająco dowodzą braku słuszności stosowania przez ZUS kryterium minimum socjalnego w odniesieniu do Jego rodziny.

Podniósł, że w odniesieniu do kryterium określonego w § 3 ust 1 rozporządzenia MGPiPS, Jego zdaniem w dyspozycji organu znajdują się wszelkie niezbędne materiały umożliwiające uznanie tej przesłanki za spełnioną.

Zarzucił, że dokonując analizy pod kątem dochodu Jego gospodarstwa domowego organy wskazywały na przychody (I instancja) lub dochody (II instancja) uzyskane przez Niego z działalności gospodarczej w 2018, 2019 i I półrocza 2020 roku. Trudno przyjąć, iż organ nie zauważył "nadzwyczajnego zdarzenia" w wyniku którego Skarżący poniósł straty, podobnie jak wielu innych przedsiębiorców, tracąc źródła dochodów jakie uzyskiwał w latach ubiegłych. Jeżeli organ miał wątpliwości, czy stan zagrożenia a następnie epidemii COVID-19 można kwalifikować jako "nadzwyczajne zdarzenie", o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia MGPiPS, to w myśl dyspozycji art. 7a § 1 K.p.a. winien był te wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść Skarżącego

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, powtarzając stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2021 r. Skarżący przesłał wypis z CEIDG potwierdzający zaprzestanie działalności gospodarczej, kopię druku ZUS PZWUA potwierdzającego wyrejestrowanie z ubezpieczeń oraz kopię decyzji Wójta Gminy C. (z dnia 5 marca 2021 r.) o przyznaniu Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wskazał, że przesłane dokumenty nie mogły być znane organowi wydającemu decyzję, jednak dokumenty te potwierdzają argumentację skargi co do umorzenia należności.

Ponadto w dniu 28 lutego 2021 r. żona uległa ostremu zawałowi serca. W dniu 16 kwietnia 2021 r. przeszła zabieg angioplastyki z implantacją czterech stentów. Leki kardiologiczne kosztują 500 zł miesięcznie.

W tych okolicznościach, wobec niepełnosprawności córki oraz przewlekłej choroby żony wskazał na brak umorzenia należności jako krzywdzący dla swojej rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie Przewodniczący I Wydziału WSA w Krakowie, zarządzeniem z dnia 23 czerwca 2021 r. wyznaczył posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie rozprawy stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości jej przeprowadzenia na odległość z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji Skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja, naruszają prawo w sposób wymagający usunięcia ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że organy w niniejszej sprawie przede wszystkim wadliwie stwierdziły brak całkowitej nieściągalności składek.

Sąd w składzie orzekającym nie podziela postawionej przez organ tezy, iż postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku (choć zawieszone), świadczy o braku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Postepowanie egzekucyjne bowiem, co jest oczywiste, nie w każdym przypadku musi doprowadzić do zaspokojenia wierzyciela.

Sąd jako zupełnie bezpodstawne ocenił twierdzenia organu o możliwości zaspokojenia z przyszłych dochodów prowadzonej wcześniej, a w zasadzie wygaszonej w okresie walki z pandemią COVID-19 działalności gospodarczej Skarżącego. Poważne wątpliwości budzi w tym zakresie również stwierdzenie Zakładu, że Skarżący ma następców prawnych, w sytuacji, gdy jedynym stwierdzonym w sprawie zstępnym Skarżącego jest niepełnosprawna córka, od urodzenia niezdolna do pracy.

Trzeba przy tym wyjaśnić, że z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie wynika, by stwierdzenie braku majątku musiało nastąpić w toku konkretnej egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek samodzielnego ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji, bądź w przypadku jej zawieszenia, z uwagi na czasowe terminowe regulowanie rat układu ratalnego, stwierdzono lub nie brak majątku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2181/17 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy podkreślić, że przejście przez organ rentowy do fazy uznaniowej badania możliwości umorzenia (art. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia MGPiPS) musi być poprzedzone rzetelnym i prawidłowym ustaleniem wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3.

Zdaniem Sądu organy nie dokonały również rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja materialna Skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia przez Zakład zaległych należności z tytułu składek.

Hipotetyczny charakter dywagacji dotyczących możliwości dochodzenia zaspokojenia z przyszłych dochodów, nie został poparty jakąkolwiek analizą realności takich działań. Organ nie rozważył wystarczająco, czy istnieją rzeczywiste możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. Także potencjalna możliwość dochodzenia przez Zakład ww. zaległości z pozostałego majątku Skarżącego, nie została przez organ uprawdopodobniona.

Należy podkreślić, że ustalone w toku postępowania I instancji pojazdy zarejestrowane na Skarżącego (co do których wyjaśniał ich sprzedaż bądź zezłomowanie) nie zostały potwierdzone przez organ II instancji, który stwierdził, że Skarżący nie jest właścicielem mienia ruchomego oraz innych składników majątkowych, co wynika m.in. z rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Z kolei wynikająca z oświadczenia Skarżącego własność ˝ części domu dotyczy budynku, w którym Skarżący mieszka wraz z rodziną, w związku z czym możliwość egzekucji również jest wątpliwa. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił w sposób wystarczający.

Podsumowując tę kwestię, jako bezpodstawne, a co najmniej przedwczesne należy ocenić twierdzenie organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Odnośnie natomiast podniesionej przez Zakład okoliczności, że Skarżący może spłacać zadłużenie, wskazać trzeba, że zestawiając obecne dochody Skarżącego i Jego rodziny, całokształt Jego sytuacji materialnej i sytuacji zdrowotnej córki i żony, oczywistym staje się, iż nie sposób jest za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by mógł on dokonać jakiejkolwiek spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem upatrywanie przez Zakład perspektywy zaspokojenia zaległości z dochodów rodziny Skarżącego kłócą się z elementarną powszechną wiedzą o realnych kosztach utrzymania i leczenia chorób takich jak opisane wyżej.

Bezsporne w sprawie były:

- wysokość dochodów rodziny Skarżącego,

- fakt, że Skarżący nie posiada wartościowych ruchomości ani wierzytelności;

- nieuleczalna znaczna niepełnosprawność córki Skarżącego od jej urodzenia.

Sporna była natomiast wysokość comiesięcznych wydatków ponoszonych przez rodzinę Skarżącego. Należy tu przyznać, że w pierwotnym oświadczeniu o stanie majątkowym Skarżący w mylący sposób wskazał na 700 zł jako koszt miesięcznego utrzymania. Skarżący nie przedstawił żadnych konkretnych rachunków, czy też innego sposobu dokumentacji wydatków. W aktach zgromadzonych przez organ brak jest dokumentacji tych wydatków, w tym kosztów związanych z chorobą (chorobami) córki, jak i dokumentacji medycznej. Skarżący dużą część informacji zawarł dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skardze do Sądu (np. szczegółowe wyjaśnienie stanu zdrowia córki, w tym koszty codziennych zabiegów pielęgnacyjnych, rehabilitacyjnych, leczniczych itp.).

Organ nie wyjaśnił też, z jakiego tytułu córka Skarżącego osiąga dochód w kwocie 1.025 zł (czy nie jest to np. świadczenie wypłacane przez sam Zakład – renta socjalna, na podstawie znanych mu okoliczności).

W kwestii zestawienia dochodów i wydatków rodziny Skarżącego należy wskazać, że zasadnie organ II instancji w zaskarżonej decyzji odniósł wysokość dochodów do danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Organ nie uwzględnił przy tym jednak, że z elementarnej wiedzy i doświadczenia życiowego wynika, iż koszty utrzymania w przypadku osoby cierpiącej na dziecięce porażenie mózgowe, spastyczne czterokończynowe i skoliozę dwułukową (wymagany elektryczny wózek inwalidzki), muszą być ponadprzeciętne, a koniecznym sposobem warunkującym próbę względnie normalnego funkcjonowania jest nieustanna, kosztowna rehabilitacja.

Dlatego też mimo, że jak wskazywały organy, rzeczywiście Skarżący nie udokumentował szczegółowych danych dotyczących swojej sytuacji i kosztów utrzymania, nie sposób przyjąć, by koszty te mogły być niższe niż ustalone powyżej minimum socjalne.

W konsekwencji organ nie wykazał by jak twierdzi, po opłaceniu stałych wydatków w gospodarstwie domowym Skarżącego do dyspozycji pozostawała kwota 3.705,03 zł, tj. 1.235,01 zł na osobę, którą można by przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - ostatniej niespłaconej raty z układu ratalnego (wszystkie wcześniejsze raty zostały należycie opłacone).

Trudno uznać, że sytuacja Skarżącego może się poprawić, skoro ma ponad 64 lata, żonę na emeryturze po wylewie i udarze oraz niepełnosprawną, niezdolną do pracy córkę. Zatem problematyczna i trudna sytuacja materialna rodziny Skarżącego jawi się jako trwała i pogłębiająca się.

W konsekwencji bezzasadnie organ stwierdził, że brak jest w sprawie podstaw do uznania, by wysokość aktualnych dochodów przy deklarowanych kosztach utrzymania powodowała, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby rodzinę Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, to zaś prowadzi do uznania, że spełniona była przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że twierdzenie organu II instancji, że z jednej strony ze zrozumieniem podchodzi do obecnej sytuacji życiowej Skarżącego i nie neguje wpływu problemów zdrowotnych na codzienną egzystencję rodziny, a z drugiej strony zdaniem organu obecny stan zdrowia córki i żony Skarżącego nie pozbawiają go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, jest wewnętrznie sprzeczne i nie może być aprobowane.

Odnosząc się do kwestii ciężaru dowodowego, należy wyjaśnić, że rozporządzenie MGPiPS używa co prawda sformułowania "gdy zobowiązany wykaże", niemniej jednak nie można uznać, by takie brzmienie przepisów zwalniało organ z gromadzenia dowodów we własnym zakresie. Obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego aktualizuje się szczególnie wówczas, gdy jak w niniejszej sprawie, Strona przejawia w toku postępowania pewnego rodzaju nieporadność, a nadto przedstawia twierdzenia świadczące o dostępności dalszych dowodów. Organ nie może wówczas zasłaniać się stwierdzeniem, że istotne dla sprawy okoliczności nie zostały przez Stronę wykazane. Nadto nawet treść dokumentów zalegających w aktach sprawy winna skłonić Zakład do bardziej wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego.

Nadmienić też trzeba, że okoliczność braku korzystania z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że Skarżący w obecnej sytuacji jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego (podkreślenie Sądu), jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).

Co więcej, Skarżący podniósł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że jakkolwiek starali się z żoną radzić sobie z trudną sytuacją własnymi siłami, to skorzystali z dofinansowania ze środków PEFRON i częściowej refundacji NFZ na sprzęt i wyposażenie medyczne dla córki, w kwotach 16 tys. i 3,2 tys. zł.

Traktowanie przez organ niekorzystania z opieki społecznej lub innych źródeł socjalnych jako wyznacznik braku poważniejszych problemów bytowych jest nieprawidłowe i naganne.

Organ nie może odmowy uwzględnienia wniosku uzasadniać przedkładaniem interesu społecznego, jako nadrzędnego, nad interes indywidualny ubezpieczonego.

Co do zasady, należy przyznać rację organowi, że zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc w ustawowo określonych terminach.

Nie deprecjonując obowiązków osób prowadzących działalność gospodarczą w zakresie opłacania składek stanowiącego interes publiczny, trzeba przyznać, że nie może być aprobaty dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym (art. 7 K.p.a.). Organ powinien być również obrońcą interesów jednostki, zwłaszcza wówczas, gdy strona postępowania nie ma właściwego rozeznania w przepisach prawa i nie potrafi - bez udzielenia jej właściwych wskazówek i informacji - tak pokierować swoimi działaniami, aby wykazać te wszystkie okoliczności, które mają wpływ na rozstrzygnięcie. Na organie spoczywa w takiej sytuacji szczególny obowiązek udzielenia słabszej stronie niezbędnych informacji.

Zatem należało uznać, że organ nie dość wnikliwie zbadał kwestię ewentualnego wystąpienia przesłanek pozbawienia Skarżącego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz wystąpienia przewlekłej choroby członka rodziny zobowiązanej pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym zakresie organ nie wzywał Skarżącego o dodatkowe, precyzyjnie wskazane dokumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej córki i żony oraz ponoszonych w związku z sytuacją zdrowotną wydatków, ani nie wyjaśnił, w jaki sposób powinien udowodnić podnoszone okoliczności. Poprzestał jedynie na ogólnie sformułowanych wezwaniach i stwierdzeniu, że Skarżący nie udokumentował wydatków ponad niewielką kwotę 700 zł deklarowaną w oświadczeniu. Oczywistym przy tym jest, że kwota taka nie może pokrywać comiesięcznych wydatków trzyosobowej rodziny, szczególnie uwzględniając poważne choroby córki i żony Skarżącego.

Końcowo stwierdzić należy powtórnie, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07). Warto wskazać także, że uzasadnianie odmowy umorzenia należności, których dotyczy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ich publicznoprawnym charakterem, czy też okolicznością, że Skarżący, jako przedsiębiorca, prowadził profesjonalną działalność i ponosił ryzyko z nią związane, tak jak to zrobił organ w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10).

Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ bezpodstawnie stwierdził brak całkowitej nieściągalności należności, a ponadto nie wykazał, by w sprawie nie występowały przesłanki umorzenia należności.

Na marginesie trzeba wskazać, odnosząc się do przedłożonych w toku postępowania sądowego dokumentów, że co prawda kontrola sądowa prawidłowości zaskarżonej decyzji musi ograniczyć się do stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, to jednak formułując wytyczne do dalszego działania organu niecelowe i niewłaściwe byłoby abstrahowanie od zmienionej sytuacji Skarżącego.

W związku z powyższym prowadząc ponownie postępowanie organ rozważy również, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, dotycząca przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, że w sytuacji spełnienia przez Skarżącego przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi konkretne możliwości odzyskania należności i jakie podjął rzeczywiste działania w tym celu. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Warto też wskazać, odnosząc się do trafnej argumentacji Skarżącego, że w tego typu sprawach, gdy przychody z działalności gospodarczej spadły w okresie walki z pandemią (zamykania całych sektorów gospodarki), organ powinien dodatkowo rozważyć ziszczenie się przesłanki z § 3 pkt 2 rozporządzenia. Sytuacja bowiem wprowadzania przez rząd rozwiązań zbliżonych do przewidzianych w stanach nadzwyczajnych jak najbardziej może odpowiadać za poniesienie strat materialnych w wyniku innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W tym zakresie trzeba też dostrzec, wbrew argumentacji organu, że nie można co do zasady traktować prawidłowo przyznanych i wydatkowanych świadczeń z tzw. tarcz antykryzysowych, jako dochodów, z których można spodziewać się spłaty zaległych składek.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, jako naruszające przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.