Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 1169/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2016-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 151 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1989 nr 10 poz 53
law: Ustawa z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Reginy Górnisiewicz sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...], po rozpatrzeniu odwołania A.K. od decyzji Starosty z [...], odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji wydanej przez ten organ [...]w sprawie nieodpłatnego przyznania na rzecz J.J. prawa własności działki położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów m. [...](obręb 8, arkusz mapy nr 49) jako działka nr [...] o powierzchni 0,3000 ha, przydzielonej do dożywotniego użytkowania J.K. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że pismem z 24 września 2013 r. A.K. wystąpił do Starosty o wznowienie postępowania albo stwierdzenie nieważności decyzji z [...] w sprawie nieodpłatnego przyznania na rzecz J.J. prawa własności działki położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów m. [...](obręb 8, arkusz mapy nr 49) jako działka nr [...] o powierzchni 0,3000 ha, przydzielonej do dożywotniego użytkowania ojcu J.K. z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę. Wskazał, że nie został powiadomiony o tej sprawie i nie brał udziału w postępowaniu zakończonym tą decyzją. Dodał, że W. K. , której jest następcą prawnym zmarła przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Kolejnym pismem doprecyzował, że w pierwszej kolejności wnosi o wznowienie postępowania, a jeśli okaże się to niemożliwe, o stwierdzenie nieważności decyzji. Starosta stosując się do zaleceń Kolegium zawartych w postanowieniu z [...] ponownie zbadał czy wniosek o wznowienie postępowania został złożony w ustawowym terminie. W tym celu wezwał A.K. do wskazania daty w której dowiedział się o decyzji Starosty z [...] oraz udowodnienia tego faktu. W odpowiedzi A.K. poinformował, że o ww. decyzji dowiedział się 6 września 2013 r. Stosując się do zaleceń Kolegium organ I instancji postanowieniem z [...] wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt. 4 kpa postępowanie.

Postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] było prowadzone na wniosek J.J. z 29 maja 2003 r. w oparciu o art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W sprawie tej, z ustaleń postępowania wynikało, że J.J. spełniała warunki zawarte w tym przepisie jako jedyna z zstępnych J.K. Między zstępnymi J.K. nie było co do tego sporu, a pod wnioskiem J.J. wszyscy pozostali zstępni potwierdzili, że nie władają faktycznie przedmiotową działką oraz, że tyko J.J. nieprzerwanie od śmierci ojca J.K. do dnia złożenia wniosku użytkowała działkę gruntu przydzieloną ojcu do bezpłatnego użytkowania. Pod wnioskiem J.J. nie musiały być złożone podpisy pozostałych zstępnych. Organ I instancji podniósł, że Starosta wydając decyzję z [...] nie ograniczył się do tego oświadczenia lecz przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w tym postępowanie na gruncie, gdzie zeznający do protokołu świadkowie - synowie J.K. : J. i A., będący zarazem braćmi J.J. i W. K. potwierdzili, iż działkę o powierzchni 0,3000 ha, przydzieloną do dożywotniego użytkowania ojcu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa za emeryturę, użytkuje od śmierci ojca nieprzerwanie do chwili obecnej J.J. Zaznaczyli, że ich siostra J.J. , zamieszkała w [...], użytkowała tę działkę również wcześniej wraz z ojcem.

Z postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt: VII Ns 454/05 stwierdzającego nabycie spadku po W. K. wynika, że ostatnio stale zamieszkiwała ona w Z. gdzie zmarła [...], a więc poza terenem miasta S. Gdyby W. K. żyła, również nie otrzymałaby żadnej korespondencji, żaden z pozostałych zstępnych również jej nie otrzymał. Postępowanie wyjaśniające wykazało, że tylko J.J. miała interes prawny i posiadała przymiot strony w postępowaniu dotyczącym nieodpłatnego przyznania prawa własności działki. W tej sytuacji nie było potrzeby kierowania jakiejkolwiek korespondencji, w tym decyzji, do pozostałych spadkobierców J.K. . Organ wyjaśnił również, że w toku wznowionego postępowania J.J. pod rygorem odpowiedzialności karnej oświadczyła, że ani W. K. , ani jej syn A.K. nigdy nie użytkowali spornej działki. Wskazała, że tylko ona ją użytkowała, a fakt ten potwierdzili świadkowie.

Prowadząc postępowanie w zakresie podanej przez A.K. podstawy wznowieniowej (art. 145 § 1 pkt 4 kpa), organ stwierdził, że postępowanie zakończone decyzją z [...] nie było dotknięte wadą wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a zastrzeżenia i zarzuty A.K. świadczą o niezrozumieniu przepisu prawa, w oparciu o który przysługuje roszczenie o przyznanie na własność tzw. "dożywotki". Tylko wystąpienie w sprawie przesłanki wymienionej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa upoważniałoby organ do rozpatrzenia sprawy merytorycznie od nowa.

Rozpoznając odwołanie Kolegium podkreślił, że posiadanie przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym zależy od istnienia interesu prawnego. W niniejszej sprawie ocena interesu prawnego odwołującego następuje w oparciu o art. 118 ust. 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. z 2015 r., poz. 704). Organ podkreślił, że zgodnie z tym przepisem uprawnienie do żądania bezpłatnego przekazania działki pozostawionej rolnikowi do dożywotnego użytkowania uzależnione jest od zaistnienia dwóch przesłanek, które muszą wystąpić łącznie - wnioskodawca musi być zstępnym osoby, której przysługiwało prawo bezpłatnego dożywotniego użytkowania działki i jednocześnie faktycznie władać nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłemu rolnikowi. Do kręgu podmiotów materialnie legitymowanych do wszczęcia zarówno postępowania zwykłego, jak i wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, należą wszyscy zstępni zmarłych dożywotnich użytkowników nieruchomości, którzy faktycznie władają nią w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym zmarłym użytkownikom. Interes prawny wyznaczany jest zatem w niniejszej sprawie przez dwie okoliczności faktyczne: bycie zstępnym zmarłych dożywotnich użytkowników oraz fakt władania faktycznego nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom przysługującym poprzednikom prawnym. Wymóg faktycznego władania, aby umożliwiał nabycie własności na podstawie wskazanej regulacji prawnej musi istnieć od momentu śmierci osoby uprawnionej i trwać zarówno w dacie złożenia wniosku, jak i w momencie podejmowania decyzji stwierdzającej nabycie własności.

W ocenie organu II instancji powoływana we wniosku o wznowienie postępowania przesłanka określona art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie zaistniała. Jak wynika z akt sprawy w odpowiedzi na wznowienie postępowania, J.J. oświadczyła, że ani W. K. , ani jej syn A. nigdy nie użytkowali działki oznaczonej nr [...] o pow. 0, 3000 ha. Fakt, iż tę działkę od śmierci ojca użytkowała tylko ona nieprzerwanie (do dnia wizji na gruncie) potwierdzili składający zeznania do protokołu zstępni J.K. - jego synowie, a jej bracia ( dziś już nieżyjący) - J.K. i A.K. . Nadmieniła, że fakt ten mogą potwierdzić inne osoby, wskazując jako świadków [...]. Z oświadczeń złożonych do protokołu przez te osoby, będące sąsiadami i znajomymi rodziny, jednoznacznie wynika, że sporną działkę rolną, użytkował J.K. wraz z córką Jadwigą, a po jego śmierci nieprzerwanie użytkowała ją J.J. Żadna z przesłuchiwanych przez organ osób, mimo utrzymywania częstych kontaktów z rodziną Jurzyńskich, nie zna ani W. K. ani A. K.

W tych okolicznościach Kolegium uznało, że nie zachodzi potrzeba przesłuchiwania kolejnych osób. Przeprowadzone przez organ I instancji dodatkowe postępowanie wyjaśniające potwierdziło jednoznacznie okoliczność ustaloną przez ten organ w toku postępowania zakończonego decyzją z [...]tj. nieprzerwane użytkowanie części działki nr [...], oznaczonej nr ew. [...]wyłącznie przez J. J., po śmierci ojca. Zeznania przesłuchiwanych osób są spójne i wiarygodne. Organ zwrócił uwagę, że pod wnioskiem J.J. z 21 lipca 2003 r. o przyznanie prawa własności części gruntu na działce [...], w którym J.J. wskazywała, że od chwili śmierci ojca od 23 lat nieprzerwanie uprawiała tę działkę - opłacała "dzierżawę" do Urzędu Miasta, podpisały się liczne osoby ( w tym m.in. nieżyjący już bracia J.K. i A.K. , a zatem nie tylko W. K.). Ponadto organ I instancji nie oparł się wyłącznie na wniosku J.J. , ale przeprowadził postępowanie wyjaśniające na gruncie. Sporządzony 8 września 2003 r. z udziałem wnioskodawczym i jej braci protokół, potwierdził fakt nieprzerwanego użytkowania części działki nr [...] od śmierci ojca przez J.J. ,.

Organ odwoławczy podniósł, że z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki może wystąpić zstępny osoby uprawnionej, który (po śmierci tej osoby) faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością. Zstępny musi spełnić warunek faktycznego władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom rolnika, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu. Artykuł 118 ust. 1 cytowanej ustawy określa to uprawnienie jako prawo użytkowania działki. Celem przyznania rolnikowi (który przekazał Państwu gospodarstwo rolne) prawa użytkowania działki było zaspokojenie interesów tego rolnika, nie zaś innych osób. Zgodnie z definicją prawa cywilnego użytkowanie polega na prawie używania rzeczy i prawie pobierania jej pożytków (art. 252 kc). Takie prawo korzystania z działki, czyli jej uprawiania i pobierania pożytków, ustawodawca zapewnił rolnikowi, który przekazał Państwu gospodarstwo rolne. Użytkowanie jest niezbywalne i wygasa na skutek niewykonywania przez lat 10.

Regulacja zawarta w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, stawiająca zstępnemu ubiegającemu się o przyznanie prawa własności działki warunek faktycznego władania nieruchomością po śmierci rolnika w zakresie odpowiadającym jego uprawnieniom (czyli prawa użytkowania), oznacza wymaganie faktycznego użytkowania nieruchomości przez zstępnego ubiegającego się o przyznanie prawa własności działki. Wymóg władania oznacza władanie, które przejawia się w użytkowaniu konkretnej nieruchomości, którego zakres odpowiada uprawnieniom zmarłego rolnika. Władnie to powinno urzeczywistniać się poprzez czynności związane z użytkowaniem nieruchomości. Takie "władztwo" nad nieruchomością i jej użytkowanie musi być realne, a przede wszystkim musi występować nieprzerwanie do dnia wydania decyzji w trybie art. 118 cyt. ustawy (wyrok WSA w Szczecinie z 17. 09. 2009r. sygn. akt. II SA/ Sz 37/090.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lipca 2011 r., zwrócono uwagę, że zgodnie z art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zakres władztwa zstępnego uprawnionego, który po śmierci tej osoby "faktycznie włada" tą nieruchomością wyznaczony jest zakresem odpowiadającym uprawnieniom jakie posiadała osoba zmarła. "Jednym słowem zstępny uprawnionego ma faktycznie władać nieruchomością w takim zakresie jak uprawniony, czyli jak użytkownik. (...) Określenie, że zstępny osoby uprawnionej, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością, należy interpretować z uwzględnieniem znaczenia tego określenia w przepisach kodeksu cywilnego regulujących instytucję posiadania (art. 336 k.c.) oraz pośrednio z uwzględnieniem regulacji dotyczącej użytkowania jako ograniczonego prawa rzeczowego, natomiast nie można nadawać tym określeniom innego, odrębnego, autonomicznego znaczenia. W szczególności słowa faktyczne władanie nie mogą być co do zasady zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na przedmiotowej nieruchomości. (...) Treścią prawa użytkowania jest używanie rzeczy i pobieranie pożytków".

Kolegium stwierdziło, że z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego wynika, iż wymóg faktycznego nieprzerwanego władania od śmierci osoby uprawnionej działką nr ewid. [...]w znaczeniu wyżej przedstawionym spełniała tylko córka zmarłego dożywotnika - J.J. i to ona była stroną postępowania zakończonego decyzją z [...] W. K. zamieszkiwała poza terenem miasta [...], i jak wykazało postępowanie nie użytkowała tej działki.

Organ również podkreślił, że A.K. na etapie całego postępowania nie powoływał konkretnych okoliczności, dowodzących w jaki sposób miałby faktycznie władać sporną działką czy też wykonywać władztwo w szerokim tego słowa znaczeniu, przedstawionym w wyroku NSA z dnia 14 lipca 2011 r.

Reasumując organ II instancji uznał, że A.K. jako spadkobierca W. K. nie spełnił przesłanek do nieodpłatnego przyznania mu na własność spornej działki. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że działki tej nie użytkował rolniczo ani on ani jego matka. Tym samym wyłączona jest możliwość uznania go za stronę postępowania zakończonego decyzją z [...]

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podkreśliło, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 118 ust. 2 a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, posiłkując się w tym zakresie orzecznictwem sądów administracyjnych. Władanie, o którym mowa w tym przepisie polega na użytkowaniu nieruchomości, którego zakres odpowiada uprawnieniom zmarłego rolnika. Faktyczne władanie, jak wyjaśnił NSA w ww. wyroku nie musi być zawsze utożsamiane z wymogiem osobistej, bezpośredniej, ciągłej pracy zstępnego osoby uprawnionej na określonej nieruchomości. A.K. powołuje się na ten wyrok, z drugiej jednak strony nie podważa w żaden sposób twierdzeń J.J. ani przesłuchiwanych przez organ osób, a w odwołaniu wyraża jedynie wątpliwości co do prawdziwości ich oświadczeń, jak też nie stara się wykazać w jaki sposób użytkował tę działkę. Organ dodał, że wniosek z 24 września 2013 r. wyznaczył ramy niniejszego postępowania i brak jest możliwości jego modyfikacji na etapie odwoławczym. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie dopuścił się uchybień przepisom postępowania i nie naruszył dyspozycji art. 77 kpa, prawidłowo także uzasadnił swoje stanowisko, stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzje A.K. zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 kpa poprzez uznanie, że skarżący nie ma interesu prawnego, aby w sprawie występować jako strona, podczas gdy przedstawił on pełną argumentację, świadczącą o tym, że ma on interes prawny w przedmiotowej sprawie;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 4 kpa poprzez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją, a gdyby organ rozważył wszystkie wnioski przedstawiane przez skarżącego, doszedłby do przekonania, że są podstawy do wznowienia postępowania;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (w tym w zw. z treścią art. 75 kpa) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że:

a) skarżącemu odmawia się posiadania interesu prawnego w zakresie ustalenia przez organ ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomościach sąsiadujących, podczas gdy wspomniany wyżej przepis nie ogranicza kręgu stron postępowania i powinien być interpretowany w zgodzie z treścią art. 28 kpa;

b) skarżący jako następca prawny zstępnego, wymienionego w tym przepisie powinien wykazać fakt osobistego faktycznego władania gruntem, podczas gdy to ten zstępny powinien władać gruntem, a jego spadkobierca wchodzi jedynie w ogół praw i obowiązków jemu przysługujących,

c) zasadne jest uchylenie się organu od wnikliwej analizy stanu faktycznego poprzez oparcie się jedynie na pisemnych oświadczeniach stron i aktualnych zeznaniach świadków zawnioskowanych przez J.J. (w konsekwencji oświadczeniach co najmniej w jednym przypadku uzyskanych za pomocą przestępstwa) podczas gdy bardziej wiarygodne byłoby ustalenie okoliczności faktycznych w oparciu o zeznania świadków zgłoszonych również przez skarżącego należycie od tych osób odebrane, którym nota bene powinien przysługiwać przymiot stron postępowania;

4. naruszenie także art. 32 kpa poprzez przyjęcie, że J. J. złożyła wniosek wyłącznie w swoim imieniu i stwierdzenie, że pozostali spadkodawcy po J. K. takiego wniosku nie złożyli. Wskazany przepis stanowi, że strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Tymczasem złożenie wniosku w trybie art. 6 ustawy przywołanej wyżej, nie jest czynnością wymagającą od wnioskodawcy osobistego działania, z czego wynika, że dla skutecznego złożenia wniosku wystarczające jest należyte umocowanie pełnomocnika; ustanowienie przez stronę pełnomocnika nie oznacza, że wynikające dla niej z przepisów prawa materialnego uprawnienia, bądź obowiązki, dotyczą pełnomocnika; wymogiem skutecznego pełnomocnictwa jest określenie jego zakresu, to znaczy jakich czynności, w jakim postępowaniu i przed jakim organem może dokonywać pełnomocnik w imieniu swojego mocodawcy. Z treści zaś udzielonych J.J. pełnomocnictw jasno wynika, że została upoważniona przez mocodawcę do reprezentowania go przed Starostą w sprawie o zwrot całego gospodarstwa, a nie tylko części objętej zabudowaniami.

5. Rażące naruszenie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w związku z treścią art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez przyjęcie, że zapis wspomnianego art. 6 będzie miał zastosowanie także do sytuacji J.J. w zakresie przyznania jej 3000 m2 na własność, podczas gdy przepis ten wskazuje na uprawnienia Starosty do przyznania służebności jedynie dla współwłaścicieli zabudowanego gruntu; w zakresie ustanowionej mocą decyzji administracyjnej z [...] służebności gruntowej organ administracyjny orzekał więc bez podstawy prawnej; niedopuszczalne jest bowiem (Wyrok NSA w Gdańsku z 21 kwietnia 1992 r., SA/Gd 1180/91) rozstrzyganie przez organy o przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności (art. 6 ustawy wymienionej w tezie 1) w sytuacji, gdy działka, na której znajduje się budynek stanowiący przedmiot odrębnej własności, stanowi współwłasność Skarbu Państwa i innej osoby fizycznej; skoro ten sam organ administracyjny prowadził równolegle sprawy "uwłaszczeniowe" dla dwóch sąsiadujących ze sobą nieruchomości nie można uznać, by moment wydania decyzji administracyjnej przyznającej własność jednej z wydzielanych działek J. J. krzywdzącej zarazem współwłaścicieli działki siedliskowej, nie korespondował ze sobą i nie rzutował na sytuację stron postępowania - niezależnie od kręgu stron postępowania zakreślonego przez Starostę (vide: II SA/Bk 693/09 - teza dla Wyroku WSA w Białymstoku); wobec badanej decyzji zgodnie z przepisem art. 156 § 1 pkt 2 kpa powinno nastąpić stwierdzenie nieważności jej części w zakresie orzekania o ustanowieniu jakiejkolwiek służebności dla właściciela wydzielonej działki - dla stwierdzenia tej nieważności nie istnieją żadne ograniczenia czasowe.

6. rażące naruszenie prawa poprzez nieodniesienie się do zarzutu, że dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne okazały się fałszywe, a także przyjęcie takich dowodów za wiarygodne;

7. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1, 80 kpa poprzez procedowanie w sprzeczności z elementarnymi zasadami postępowania, niewyjaśnienie i nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z zaskarżoną sprawą oraz nieustaleniem stanu faktycznego zgodnie z wyrażonymi w tych przepisach zasadami prawdy obiektywnej oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów, nieprzyznanie wagi dowodom, wnioskowanym przez skarżącego oraz przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej;

8. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że W. K. nie użytkowała spornej nieruchomości, gdyż zamieszkiwała w innej miejscowości;

9. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, że tylko J.J. posiadała przymiot strony w postępowaniu dotyczącym nieodpłatnego przyznania prawa własności spornej działki.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu organów w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jej przedmiotem jest decyzja utrzymująca w mocy decyzję Starosty wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, 145a lub art. 145b.

Postępowanie zakończone ostateczną decyzją z [...] zostało wznowione na wniosek A.K. z 24 września 2013 r. (data wpływu do organu). Podkreślenia wymaga, że wniosek ten dotyczył wznowienia dwóch postępowań, zakończonych dwiema różnymi decyzjami, a mianowicie decyzją z [...], której dotyczy ta sprawa oraz decyzją z [...]. Ta druga decyzja została wydana na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53) i przyznawała ona na rzecz spadkobierców J.K. , w tym między innymi na rzecz W. K. , jako właścicieli zabudowań prawo własności działki siedliskowej położonej w [...], oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...]. Decyzją tą ustanowiono także służebność przechodu i przejazdu na rzecz każdoczesnych właścicieli działek [...] i [...]. (k. 210 akt sprawy adm.). Niewątpliwie stroną tego postępowania była między innymi matka skarżącego W. K. , która jednak nie dożyła wydania tej decyzji, bowiem jak wynika z ustaleń organu, zmarła [...]. Skarżący we wniosku o wznowienie twierdził, że jego matka była stroną w obu tych postępowaniach albowiem upoważniła J.J. do prowadzenia sprawy w przedmiocie zwrotu całej działki [...]. Skoro więc po jej śmierci organ nie zawiadomił go o toczących się sprawach, uniemożliwiając odwołanie się od decyzji ustanawiającej go współwłaścicielem działki [...], zachodzi jego zdaniem podstawa do wznowienia postępowania lub stwierdzenia jego nieważności. Z pisma tego wynikało, że przede wszystkim naruszenia swojego interesu skarżący upatrywał w braku możliwości wpływu na wytyczenie granicy pomiędzy działkami [...] i [...]. Zarzucił także, że organ nie badał, czy jego matka współposiadała działkę o pow. 3000 m2 i że z posiadanych przez niego informacji wynika, że członkowie jego rodziny użytkowali teren za rowem w obrębie wytyczonej działki [...]. Stąd jego obawa "o bezpodstawne i szkodliwe uszczuplenie przestrzeni nieruchomości pod budynkami niezbędnej do prawidłowego ich użytkowania". Jak więc wynika z tego pisma A.K. nie twierdził, że jego matka użytkowała działkę nr [...], a jedynie zarzucał, że organ tego nie wyjaśnił, i że jacyś członkowie jego rodziny z tej działki korzystali. Również w toku postępowania A.K. nie twierdził, że jego matka działkę tę użytkowała. Natomiast w skardze wskazuje, że W. K. chociaż faktycznie mieszkała w innej miejscowości, to korzystała na swoje potrzeby z ogrodu znajdującego się na tej działce, regularnie podróżując do S., a jedynie tylko przez ostatnie miesiące swojego życia przeniosła się do G. Odnośnie siebie skarżący uważa, że nie musiał użytkować tej działki, bowiem wystarczy, że jest spadkobiercą W. K. .

W związku z tym przede wszystkim wskazać należy, że zarzuty skarżącego zdają się wynikać z niewłaściwego rozumienia przepisów art. 118 ust. 1 i 2a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 – na datę wydania ostatecznej decyzji przez Starostę, a obecnie Dz. U. z 2008 r., Nr 50, poz. 291 – treść tych przepisów nie uległa zmianie). Zgodnie z art. 118 ust. 1 tej ustawy osobie, której przysługuje prawo użytkowania działki gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Stosownie zaś do ust. 2a tego samego artykułu, z wnioskiem o przyznanie prawa własności działki określonej w ust. 1 lub 2 może wystąpić również zstępny osoby uprawnionej, o której mowa w tych przepisach, który po śmierci tej osoby faktycznie włada, w zakresie odpowiadającym jej uprawnieniom, daną nieruchomością; jeżeli jednak uprawnionymi są oboje małżonkowie, wniosek taki może być zgłoszony dopiero po śmierci obojga małżonków. Z powyższej regulacji wynika więc, że roszczenie o przyznanie prawa własności przysługuje tylko takiemu zstępnemu osoby uprawnionej, który faktycznie włada nieruchomością, co do której uprawnionemu przysługiwało użytkowanie - od dnia śmierci tego uprawnionego do dnia wydawania decyzji na podstawie tego przepisu. Tak więc roszczenie to, wbrew stanowisku skarżącego, jakie reprezentuje on w skardze, nie jest dziedziczne. Nawet więc gdyby jego matka faktycznie przez jakiś czas użytkowała działkę oznaczoną obecnie numerem [...], to z chwilą jej śmierci, jej ewentualne roszczenie z wyżej zacytowanego art. 118 ust. 1 w zw. z ust. 2a wygasło. Skarżący, by móc ubiegać się o przyznanie na swoją rzecz tego prawa własności musiałby wykazać, że od śmierci osoby uprawnionej, którą był jego dziadek J.K. sam nieprzerwanie tę nieruchomość użytkuje do chwili obecnej. Tymczasem A.K. , który zamieszkuje w Gdyni, na taką okoliczność się nie powołuje. Z kolei jeśli chodzi o jego matkę W. K. , to nawet gdyby brała ona udział w charakterze strony w postępowaniu prowadzonym na wniosek J.J. i nawet gdyby w tym postępowaniu domagała się wydania decyzji o jakiej mowa w art. 118 ust. 2a również na swoją rzecz, to postępowanie z jej wniosku, z chwilą jej śmierci podlegałoby umorzeniu właśnie z uwagi na to, że jej ewentualne roszczenie wygasło. Podkreślenia bowiem wymaga to, że decyzja ostateczna kończąca postępowanie, którego wznowienia domaga się skarżący, została wydana kilka miesięcy po śmierci jego matki. Skoro zaś jej ewentualne roszczenie wygasło z chwilą jej śmierci, brak było podstaw do zawiadamiania o toczącym się postępowaniu skarżącego tylko dlatego, że jest synem W. K. . Już tylko wyżej wskazane okoliczności świadczą o tym, że prawidłowo organy uznały, że nie zachodzi podstawa wznowieniowa, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Ta okoliczność czyni również niezasadnym zarzut dotyczący nieprzesłuchania przez organ jako świadków wszystkich spadkobierców J.K. na okoliczności opisane w piśmie z 20 maja 20215 r. (k. 156 akt adm.).

Dlatego też tylko dodatkowo stwierdzić należy, że w świetle dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych nie może budzić żadnych wątpliwości to, że J.J. wniosek z 29 maja 2003 r., który do organu wpłynął 21 lipca 2003 r., złożyła tylko i wyłącznie w swoim imieniu, skoro wskazała w nim, że żaden z pozostałych spadkobierców J.K. , zmarłego w 1980r. nie użytkował nieprzerwanie tej części działki [...] i że ona tę działkę nieprzerwanie uprawia od 23 lat. Okoliczność tę potwierdzili pozostali spadkobiercy J.K. Nawet jeśli istniejący pod tym wnioskiem podpis W. K. nie został przez nią złożony (co jednak wbrew stanowisku zawartemu w skardze nie zostało w żaden sposób udowodnione i stwierdzone), to skarżący nie kwestionuje podpisów pozostałych spadkobierców J.K. Ponadto dwaj z nich, a mianowicie A.K. i J.K. 19 listopada 2003 r. do protokołu zeznali, że po śmierci ich ojca działkę o pow. 30 arów, którą on użytkował, do chwili obecnej nieprzerwanie użytkuje ich siostra J.J. zam. w [..], która zresztą działkę tę użytkowała wcześniej razem z ojcem. Skoro po złożeniu przez J.J. wniosku o przyznanie jej prawa własności części działki nr [...], pozostającej w jej wyłącznym użytkowaniu W. K. nie wystąpiła z wnioskiem o przyznanie własności tej działki na swoją rzecz, nie występowała także z takim wnioskiem wcześniej, prawidłowo organy ustaliły, że ani nie była ona stroną postępowania, zakończonego ostateczną decyzją z [...], ani też nie przysługiwał jej status strony. Udzielone przez nią pełnomocnictwo dotyczyło różnego rodzaju spraw (k. 152-151 akt adm.) i wbrew stanowisku skarżącego nie daje ono podstaw do ustalenia, że J.J. wniosek o przyznanie na własność działki 30-arowej złożyła także w imieniu W. K. Skarżący także z takim wnioskiem, to jest o ustanowienie na swoją rzecz prawa własności działki o pow. 30 arów nie występował, a poza tym nawet nie twierdzi on, że działkę tę nieprzerwanie od śmierci J.K. użytkował. Potwierdza to prawidłowość ustaleń organu, że nie przysługiwał mu przymiot strony w postępowaniu prowadzonym na wniosek J.J. .

Niewątpliwie inna sytuacja zachodzi w odniesieniu do postępowania zakończonego ostateczną decyzją z [...], którą Starosta przyznał spadkobiercom J.K. jako współwłaścicielom zabudowań prawo własności działki siedliskowej oznaczonej numerem [...], położonej przy [...]. Zauważyć jednak należy, że w przeciwieństwie do regulacji zawartej w art. 118 ust. 1 i ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przepis art. 6 ustawy z 24 lutego 1989 r. ustanawia roszczenie o nieodpłatne przyznanie na własność działki gruntu właścicielom (współwłaścicielom) budynków, znajdujących się na tej działce. Skoro zaś własność podlega dziedziczeniu, niewątpliwie uprawnionymi do nabycia na tej podstawie własności nieruchomości pod budynkiem byli wszyscy jego współwłaściciele, w tym skarżący z tytułu dziedziczenia po matce. W niniejszej sprawie Sąd nie jest uprawniony do badania, jaki wpływ na wynik sprawy zakończonej ostateczną decyzją z [...] miał fakt, że A.K. po śmierci matki nie został zawiadomiony o postępowaniu w tamtej sprawie. Niewątpliwie jednak to właśnie w tamtej sprawie organ ustalał granice działki [...]/1, w związku z czym skarżący nie może skutecznie wywodzić swojego interesu prawnego do uczestniczenia w postępowaniu dotyczącym działki [...]tylko dlatego, że działki te graniczą ze sobą. Poza tym działka na podstawie art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990 r. przyznawana jest na własność w takich granicach w jakich przysługiwało prawo jej użytkowania. Zupełnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 118 ustawy z 20 grudnia 1990 r. polegający na odmówieniu skarżącemu posiadania interesu prawnego "w zakresie ustalenia przez organ ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomościach sąsiadujących". Zauważyć należy, że ostateczną decyzją z [...]ustalono służebność przechodu i przejazdu przez działkę [...]ale tylko na rzecz każdoczesnego właściciela działki [...] A.K. nie jest właścicielem żadnej z tych działek. Faktycznie służebnością została obciążona także działka [...] ale stało się to decyzją ostateczną z [...], o której była mowa wyżej. Ta jednak decyzja nie jest i nie może być przedmiotem oceny w tej sprawie. Natomiast z uwagi na brak przymiotu strony skarżący nie może też skutecznie kwestionować obciążenia służebnością działki [...].

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności zdaniem Sądu żaden z zawartych w skardze zarzutów nie zasługuje na uwzględnienie w tej sprawie. Jeszcze raz bowiem podkreślenia wymaga, że matka skarżącego zmarła przed wydaniem decyzji przyznającej J.J. prawo własności. Nawet więc gdyby W. K. złożyła wniosek o przyznanie tego prawa także na swoją rzecz, to i tak z chwilą jej śmierci postępowanie w tym przedmiocie podlegałoby umorzeniu, jako że roszczenie z art. 118 ust. 1 w zw. z ust. 2a nie podlega dziedziczeniu. W tej sytuacji skarżący nie może skutecznie zarzucać, że jako spadkobierca W. K. powinien brać udział w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...], a skoro nie brał udziału, to zachodzi podstawa do wznowienia tego postępowania z art. 145 § 1 pkt 4 kpa (w skardze najprawdopodobniej omyłkowo jej autor zarzucił naruszenie art. 145 § 4). W sytuacji zaś, gdy A.K. nawet nie wskazuje na to, aby sam po śmierci J.K. działkę tę użytkował, wszelkie zawarte w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 28, 32 kpa, art. 118 ustawy z dna 20 grudnia 1990 r. uznać należy za bezzasadne, podobnie jak i zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych. Ponieważ zaś skarżący nie miał legitymacji do występowania w charakterze strony w postępowaniu zakończonym decyzją z [...] nie może on skutecznie domagać się wznowienia postępowania na innych podstawach wymienionych w art. 145 kpa (w tym § 1 pkt 1). W związku z tym prawidłowo organy na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 kpa odmówiły uchylenia ostatecznej decyzji.

Mając powyższe na uwadze skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami).