Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 25/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 112 ust. 1 i ust. 3 i art. 115 pkt 4 w zw. z art. 99 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 53 poz 533
law: ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Machlejd, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), Asesor WSA Paweł Groński, , Protokolant Ewa Sawicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2009 r. sprawy ze skargi F. Sp. j. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] października 2008 r. znak [...] w przedmiocie odmowy zmiany dokonania zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Głównego Inspektora Farmaceutycznego na rzecz skarżących F. Sp. j. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygn. aktVII SA/Wa 25/ 09

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2008r., znak [...] Główny Inspektor Farmaceutyczny na podstawie art. 112 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 i art. 115 pkt 4 w związku z art. 99 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2008r. Nr 45, poz. 271) oraz art. 138 §1 pkt 1 w ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania strony – [...] Spółka jawna od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Farmaceutycznego w W. z dnia [...] września 2008r. znak [...] w przedmiocie odmowy dokonania zmiany zezwolenia z dnia [...] września 2005r. znak [...] na prowadzenie punktu aptecznego w Ź. [...], [...] K., gmina K., powiat [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, co następuje.

Decyzją z dnia [...] września 2005r. znak [...] [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w W. udzielił H. O., W. O., J. O. oraz W. O. - wspólnikom spółki cywilnej zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego w Ź. [...], [...] K., gmina K., powiat [...]. W dniu 16 lipca 2008r. do Wojewódzkiego Inspektoratu Farmaceutycznego w W. Delegatura - Placówka Zamiejscowa w S. wpłynął wniosek wyżej wymienionych (uzupełniony o braki formalne w dniu 11 sierpnia 2008r.) o zmianę zezwolenia w związku z przekształceniem spółki cywilnej w spółkę jawną na mocy art. 26 § 4 Kodeksu spółek handlowych.

[...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w W. decyzją z dnia [...] września 2008r. znak [...] odmówił dokonania wnioskowanej zmiany.

Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji organu pierwszej instancji zapadła zaskarżona decyzja.

Główny Inspektor Farmaceutyczny stwierdził, że zezwolenie na prowadzenie punktu aptecznego zostało wydane w dniu [...] września 2005r., pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U.Nr 173, poz. 1807, z późn. zm.). Ustawa ta nie traktuje spółki cywilnej, jako przedsiębiorcy. Odrębnymi przedsiębiorcami są natomiast wspólnicy spółki cywilnej. [...] Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w W. udzielił zezwolenia przedsiębiorcom: H. O., W. O., J. O. oraz W. O.. Zezwolenie nie zostało przyznane spółce cywilnej utworzonej przez w/wym. przedsiębiorców.

[...] Spółka jawna powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej na podstawie art. 26 § 4 Kodeksu spółek handlowych. Przepis art. 553 § 2 kodeksu spółek handlowych stanowi, że spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba, że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia koncesji albo ulgi stanowi inaczej.

Z uwagi na fakt, że zezwolenie zostało udzielone odrębnym przedsiębiorcom - wspólnikom spółki cywilnej, a nie spółce cywilnej - przepis art. 553 §2 Kodeksu spółek handlowych nie znajduje w przedmiotowej sprawie zastosowania. Spółka jawna powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej nie jest podmiotem zezwolenia udzielonego ww. osobom fizycznym. Z treści art. 553 § 1 ksh wynika jednoznacznie, że spółce przekształconej przysługują prawa i obowiązki spółki przekształcanej. Przekształcana spółka cywilna nie posiadała zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego, tym samym przekształconej spółce [...] Spółka jawna - nie może przysługiwać prawo, którego nie posiadała przekształcana spółka cywilna.

Organ wskazał, że przedstawione przez niego stanowisko podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który w wyroku z dnia 8 grudnia 2006r. sygn. akt VII SA/Wa 1336/06 stwierdził m.in.: "Zezwolenie na prowadzenie apteki jest stosunkiem administracyjnym wynikającym z decyzji administracyjnej, w której organ administracyjny przyznaje prawo do prowadzenia określonej działalności gospodarczej, wyraźnie oznaczonemu podmiotowi, który spełnia wymagania wynikające z przepisów prawa. Prawo do zezwolenia jest niezbywalne, nie ma możliwości wydzielenia go z majątku wspólnika i pozostawienia w dyspozycji spółki, ani też nie ma ono możliwości samodzielnego uczestnictwa w obrocie prawnym. Zezwolenie jest instytucją prawa administracyjnego, a nie cywilnego, dlatego też władny do dysponowania nim jest organ administracyjny, który je wydał, a nie podmiot gospodarczy, który je uzyskał w wyniku postępowania o wydanie zezwolenia. Ponadto, co do zasady wyłączone jest ono z obrotu cywilnoprawnego."

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosła [...] Spółka Jawna z siedzibą w S. Skarżąca Spółki zarzucając naruszenie prawa tj. art. 26 § 4 i 5 w związku z art. 553 § 2 Kodeksu spółek handlowych, art. 551 i 552 Kodeksu cywilnego, art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne oraz art. 155 k.p.a., wniosła o uchylenie ww. decyzji Głównego Inspektora Farmaceutycznego, oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca wskazała, że dotychczasowa spółka cywilna prowadząca punkt apteczny przekształciła się w dniu 31 marca 2008 r. w spółkę jawną działająca pod firmą [...] Spółka jawna. Przekształcenie spółki cywilnej w spółką jawną na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych nie jest obrotem cywilnoprawnym. Zgodnie z treścią art. 70 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. -Prawo farmaceutyczne, "Punkty (...) może prowadzić osoba fizyczna, osoba prawna oraz niemająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego". Wiązanie odmowy dokonania zmiany zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego z faktem braku posiadania statusu przedsiębiorcy przez spółkę cywilną od dnia 1 stycznia 2001 r. nie znajduje żadnego uzasadnienia. Wymóg posiadania statusu przedsiębiorcy nie wynika również w żadnym wypadku z pozostałych przepisów tej ustawy, które mają zastosowanie do punktu aptecznego. Niewątpliwie przepis art. 70 ust.2 ustawy - Prawo farmaceutyczne nie przewiduje możliwości wydania zezwolenie na prowadzenie punktu aptecznego na rzecz spółki cywilnej. Należy jednakże zwrócić uwagę, iż spółka cywilna ze swej istoty ustrojowej nigdy nie posiadała podmiotowości prawnej, a tym samym zdolności prawnej czy zdolności do czynności prawnych, czy to w sferze stosunków cywilnoprawnych, czy to administracyjnych. Tę podmiotowość posiadali tylko i wyłącznie tworzący spółkę cywilną wspólnicy. Od dnia 1 stycznia 2001 r. tj. od dnia wejścia w życie przepisów ustawy - Prawo działalności gospodarczej, jak również pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, spółka cywilna utraciła dotychczasowy status bycia przedsiębiorcą (wcześniej - podmiotem gospodarczym). Różnica w stosunku do stanu prawnego przed i od 1 stycznia 2001 r. polega na tym, iż status bycia przedsiębiorcą zamiast spółki cywilnej, uzyskali tworzący ją wspólnicy. Oznacza to, iż działalność prowadzona przez spółkę cywilną jest działalnością prowadzoną w imieniu i na rzecz tworzących ją wspólników, i to oni występują na, zewnątrz jako podmioty stosunków prawnych związanych z prowadzoną wspólnie działalnością.

W zakresie stosunków administracyjno-prawnych stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej" (art. 29 k.p.a.). W pojęciu strony postępowania administracyjnego nie mieści się spółka cywilna tylko tworzący ją wspólnicy. Celem ustawodawcy, przy wprowadzaniu z dniem 1 stycznia 2001 r. całego pakietu przepisów dotyczących prowadzenia działalności gospodarczej (Kodeks spółek handlowych, ustawa z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej, zastąpiona później przepisami ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym), w części dotyczącej spółek cywilnych, było przywrócenie równowagi i należytej rangi pomiędzy prowadzeniem działalności gospodarczej w postaci spółki jawnej i zastąpienie tą formą prawną prowadzenia działalności, jako bardziej adekwatną dla potrzeb obrotu gospodarczego, formy spółki cywilnej.

Względy słuszności przemawiają za taką wykładnią omawianych przepisów, aby dotychczasowa struktura organizacyjna w postaci spółki cywilnej mogła działać w dotychczasowym zakresie, również po zmianie formy prawnej prowadzonej działalności, bez utraty jakichkolwiek uprawnień nabytych w toku dotychczas prowadzonej działalności, zresztą niesłusznie przypisywanych samej spółce zamiast jej wspólnikom.

Stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w zakresie skutków przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną w kontekście uprawnień przysługujących wspólnikom spółki cywilnej z chwilą dokonania tego przekształcenia należy uznać za naruszające przepisy art. 26 § 4 i 5 oraz art. 553 § 2 i 3 Kodeksu spółek handlowych. Powołane w uzasadnieniu decyzji orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2006 r. sygn. akt VII SA/Wa 1336/06 w kontekście braku możliwości zmiany podmiotu decyzji w trybie art. 155 k.p.a., pomija całkowicie fakt, iż kwestie związane z następstwem prawnym w zakresie stosunków administracyjnoprawnych regulują nie tylko omawiane przepisy Kodeksu spółek handlowych i nie tylko przy przekształceniach spółek handlowych, ale również w przypadku ich łączenia (art. 494) i podziału (art. 531), jak również inne przepisy m.in. ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (art. 12 ust. 3 i 4).

Skarżąca Spółka wskazała ponadto, że organ odwoławczy, jak i organ I instancji nie rozpoznawały przedmiotowej sprawy w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, o zastosowanie, którego wnosiła spółka. Nie odniosły się do przesłanek wynikających z tego przepisu, co już samo w sobie uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje

Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, zapadła z naruszeniem prawa

Wskazać należy, że stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Przepis art. 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej spraw, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Dla sądowej oceny kontrolowanej w niniejszym postępowaniu decyzji istotne znaczenie ma uchwała w składzie siedmiu sędziów, Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2009r., wydana pod sygn. akt II GSP 6/08.

W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Spółka(...) powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej, której wspólnicy prowadzili działalność gospodarczą na podstawie udzielonego im zezwolenia na prowadzenie apteki, o jakim mowa w art. 99 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., Nr 45, poz. 271) pozostaje, w rozumieniu art. 553 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.), podmiotem tego zezwolenia.

Podjecie uchwały nastąpiło w związku z przedstawieniem, przekazanego na podstawie art. 187 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przez skład orzekający Izby Gospodarczej NSA postanowieniem z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 209/08, zagadnienia prawnego w przedmiocie rozstrzygnięcia wątpliwości: "Czy w przypadku udzielenia zezwolenia na prowadzenie apteki, o jakim mowa w art. 99 ust. 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (jedn. tekst Dz. U. z 2008 r., Nr 45, poz. 271) osobom fizycznym prowadzącym działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej, która następnie została przekształcona w spółkę osobową prawa handlowego, spółka przekształcona pozostaje podmiotem tego zezwolenia na podstawie art. 553 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu podjętej uchwały wskazał, że zgodnie z art. 860 k.c. "Przez umowę spółki wspólnicy zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów". Z powołanego przepisu wynika, że spółka cywilna jest przede wszystkim stosunkiem zobowiązaniowym wywołującym skutki między wspólnikami.

Stosownie do art. 331 k.c. zdolność prawna może przysługiwać jednostkom organizacyjnym niebędącym osobami prawnymi pod warunkiem, że ustawa taką zdolność im przyznaje. Spółce cywilnej nie przysługuje zdolność prawna. Ta cecha odróżnia ją od spółek handlowych osobowych (jawnych, partnerskich, komandytowych i komandytowo - akcyjnych), które zgodnie z art. 8 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm., dalej: K.s.h.), mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane.

Istotnym elementem umowy spółki jest wniesienie wkładów. Zgodnie z art. 861 § 1 k.c.: "Wkład wspólnika może polegać na wniesieniu do spółki własności lub innych praw albo na świadczeniu usług". Wprowadzenie wkładu do majątku spółki jest następstwem czynności cywilnoprawnej. Wkład, o którym mowa w art. 860 § 1 i art. 861 k.c., ma charakter majątkowy (pieniężny albo niepieniężny). W następstwie wniesienia wkładów przez wspólników powstaje majątek spółki odrębny od osobistego majątku wspólników, mający charakter bezudziałowej współwłasności łącznej. Oznacza to zarówno jego niepodzielność jak i to, że każdy ze wspólników jest współwłaścicielem majątku, jako całości a nie jedynie przysługującego mu udziału lub wniesionego wkładu.

Przedsiębiorcą w rozumieniu art. 431 k.c. jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 k.c., prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Z kolei w ujęciu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą, przy czym za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Z przytoczonych regulacji wynika, że spółka cywilna nie jest przedsiębiorcą. W związku z tym należy przyjąć, że spółka cywilna jest wyłącznie stosunkiem obligacyjnym, który może zostać ukształtowany przez jej wspólników na zasadach i w warunkach określonych w Kodeksie cywilnym.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 17 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie regulowanym ustawą z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2004 r. Nr 53, poz. 533 ze zm., dalej: Prawo farmaceutyczne), w tym prowadzenie apteki, wymaga uzyskania zezwolenia (art. 99 ust. 1 Prawa farmaceutycznego). Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie zawiera definicji legalnej zezwolenia. W doktrynie przyjmuje się, że jest to indywidualny akt prawny (decyzja administracyjna), wydawany na wniosek zainteresowanego podmiotu (przedsiębiorcy) w celu uzyskania zgody na podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej. Zezwolenie usuwa w sposób zindywidualizowany ustawowy zakaz podjęcia działalności gospodarczej, a tym samym daje prawo do korzystania z konstytucyjnej zasady wolności gospodarczej (por. D.R. Kijowski, Pozwolenie w administracji publicznej. Studium z teorii prawa administracyjnego, Białystok 2000). Zezwolenia, jako akty wydawane przez organy administracji publicznej są źródłem uzyskania przez przedsiębiorcę uprawnień w sferze stosunków publicznoprawnych. Z tej przyczyny, co do zasady nie stanowią one przedmiotu obrotu, w szczególności dokonywanego w drodze czynności cywilnoprawnych.

Zgodnie z art. 99 ust. 4 Prawa farmaceutycznego, prawo do uzyskania zezwolenia na prowadzenie apteki posiada osoba fizyczna, osoba prawna oraz niemająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego. Podmiot, który ubiega się o zezwolenie na prowadzenie apteki musi spełnić szereg warunków o charakterze podmiotowo - przedmiotowym. Organem właściwym do udzielenia, odmowy udzielenia, zmiany, cofnięcia lub stwierdzenia wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki jest wojewódzki inspektor farmaceutyczny (art. 99 ust. 2 Prawa farmaceutycznego). W zezwoleniu na prowadzenie apteki określa się: nazwę i siedzibę podmiotu, na rzecz, którego zostało wydane zezwolenie, a w przypadku osoby fizycznej imię, nazwisko i adres, gminę, na obszarze, której apteka ma być utworzona, adres prowadzenia apteki nazwę apteki, o ile taka jest nadana, numer zezwolenia na prowadzenie apteki, termin ważności zezwolenia na prowadzenie apteki, jeżeli jest oznaczony oraz podstawowe warunki prowadzenia apteki (art. 102 Prawa farmaceutycznego).

W ustawie uregulowana została także kwestia cofnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki. Stosownie do art. 103 ust. 1 Prawa farmaceutycznego, wojewódzki inspektor farmaceutyczny ma obowiązek cofnąć zezwolenie na prowadzenie apteki, jeżeli prowadzi ona obrót produktami leczniczymi niedopuszczonymi do obrotu.

Organ, który wydał zezwolenie na prowadzenie apteki stwierdza jego wygaśnięcie w przypadku: śmierci osoby fizycznej, na rzecz, której zostało wydane zezwolenie, rezygnacji z prowadzonej działalności oraz likwidacji osoby prawnej, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej (art. 104 ust. 1 Prawa farmaceutycznego).

Jednakże, stosownie do art. 104 ust. 1a Prawa farmaceutycznego zezwolenie na prowadzenie apteki nie wygasa w przypadku śmierci osoby fizycznej, jeżeli chociażby jeden z jej następców prawnych spełnia wymagania niezbędne do uzyskania takiego zezwolenia. W takim wypadku na następcy prawnym, prowadzącym aptekę spoczywa obowiązek wystąpienia do wojewódzkiego inspektora farmaceutycznego o dokonanie zmian w zezwoleniu w zakresie określenia podmiotu, na rzecz, którego zostało wydane, w terminie 6 miesięcy od dnia śmierci poprzednika prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na tle uwag dotyczących istoty spółki cywilnej oraz charakteru pozwolenia na prowadzenie apteki ogólnodostępnej można stwierdzić, że w wypadku uzyskania wymienionego pozwolenia przez osobę fizyczną - wspólnika spółki cywilnej, pozwolenie to z uwagi na ścisłe związanie tego uprawnienia z podmiotem, któremu zostało ono udzielone i jego niemajątkowy charakter nie może być przedmiotem wkładu, a co za tym idzie stanowić majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej.

Ustawodawca wymienia w art. 551 pkt 5 k.c. jako składniki przedsiębiorstwa koncesje, licencje i zezwolenia to regulacja odnosząca się do przedsiębiorstwa zawarta jest w rozdziale dotyczącym mienia oraz, że przedsiębiorstwo traktowane jest, jako przedmiot praw rzeczowych i obligacyjnych. Przyjmując, że wspólnicy spółki cywilnej prowadzą wspólnie przedsiębiorstwo, należy uznać, że wchodzi ono w skład majątku wspólnego wspólników. Jednakże, aby jakiekolwiek uprawnienie przysługujące osobiście wspólnikowi stało się składnikiem materialnym lub niematerialnym przedsiębiorstwa, musi zostać przeniesione w skład przedsiębiorstwa, a w konsekwencji stać się przedmiotem praw wszystkich wspólników. Dodać należy, że brak jest normatywnych podstaw do przyjęcia, że zezwolenie, stanowiące osobiste uprawnienie wspólnika automatycznie staje się składnikiem przedsiębiorstwa.

Prawa i obowiązki administracyjne są, co do zasady, nieprzenoszalne. Jest to, zatem reguła odwrotna od obowiązującej w prawie cywilnym, w którym, zasadniczo, możliwa jest zmiana podmiotu praw i obowiązków cywilnoprawnych. Aby prawa i obowiązki administracyjne mogły przejść na inną osobę, musi to zostać przewidziane w przepisie szczególnym. Możliwość taką ustawodawca dopuścił między innymi w art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) oraz w art. 63 ust. 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 ze zm.). W bardzo szerokim zakresie zmiany w sferze podmiotowej stosunków administracyjnoprawnych przewidziano w przepisach dotyczących transformacji spółek (art. 494 § 2, art. 531 § 2 i art. 553 § 2 K.s.h.).

Brak podmiotowości prawnej spółki cywilnej spowodował konieczność ustanowienia rozwiązań, które prowadziłyby do zwiększenia bezpieczeństwa obrotu, jakie zapewnia uczestnictwo jednostek organizacyjnych wyposażonych w podmiotowość prawną, w tym zdolność sądową i procesową, nawet przy braku przymiotu osobowości prawnej.

W Kodeksie spółek handlowych przewidziano możliwość przekształcenia spółki cywilnej w spółkę prawa handlowego. Z regulacji zawartej w art. 26 § 4 zdanie pierwsze K.s.h. wynika, że każda spółka cywilna może być przekształcona w spółkę jawną. Przekształcenie spółki cywilnej wymaga zgłoszenia przez wszystkich wspólników dotychczasowej spółki cywilnej, jako spółki jawnej do rejestru przedsiębiorców. W stanie prawnym obowiązującym do dnia 8 stycznia 2009 r., to jest do wejścia w życie ustawy z dnia 23 października 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 217, poz. 1381) w art. 26 § 4 zdanie trzecie K.s.h. istniał obowiązek przekształcenia spółki cywilnej w spółkę jawną, co powinno nastąpić w wypadku osiągnięcia w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych przychodów netto o wartości powodującej, zgodnie z przepisami o rachunkowości, obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych. Wówczas zgłoszenie przekształcenia musiało nastąpić w ciągu trzech miesięcy od zakończenia drugiego roku obrotowego, a obowiązek dokonania zgłoszenia spoczywał na każdym ze wspólników.

Każda spółka cywilna może też zostać przekształcona w spółkę prawa handlowego, inną niż spółka jawna (art. 551 § 2 K.s.h.). W takiej sytuacji stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące przekształcenia spółki jawnej w inną spółkę handlową, zaś do skutków przekształcenia stosuje się art. 26 § 5 K.s.h. (art. 551 § 3 K.s.h.).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w świetle rozważań dotyczących istoty spółki cywilnej, zauważyć należy, że w wypadku przekształcenia tej spółki w spółkę handlową nie dochodzi do przekształcenia podmiotu w podmiot, jak to ma miejsce w przypadku przekształcenia innych spółek, na podstawie art. 551 § 1 K.s.h., ale do przekształcenia stosunku zobowiązaniowego w podmiot.

Skutki przekształcenia w zakresie stosunków pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej a handlową spółką przekształconą, niezależnie od jej typu, określone są w przepisach art. 26 § 5 zdanie 2 i 3 K.s.h. Z powołanych unormowań wynika, że "Spółce tej przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Przepisy art. 553 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio". Regulacja ta w pierwszej kolejności odnosi się do następstwa pomiędzy wspólnikami spółki cywilnej a spółką jawną powstałą z przekształcenia. Jednocześnie na mocy odesłania z art. 551 § 3 in fine K.s.h. ma ona zastosowanie przy przekształcaniu spółki cywilnej w spółkę handlową inną niż jawna, w tym spółkę komandytową (normuje ona, bowiem skutki przekształcenia).

Zgodnie z art. 553 § 2 K.s.h. "Spółka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane spółce przed jej przekształceniem, chyba, że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej". W przypadku przekształcenia spółek, odmiennie niż ma to miejsce przy ich połączeniu lub podziale nie dochodzi do sukcesji administracyjnej. O takiej sukcesji można mówić jedynie wtedy, kiedy w sytuację prawną określonego podmiotu wstępuje inny podmiot. Przy przekształceniu spółki handlowej zostaje zachowana tożsamość podmiotowa, gdyż spółka przekształcona i spółka przekształcana to ten sam podmiot, który jedynie zmienił formę organizacyjną, w której działa. Z tej przyczyny należy przyjąć, że w art. 553 § 2 K.s.h. ustanowiona została zasada kontynuacji praw i obowiązków administracyjnoprawnych. Należy jednak podkreślić, że wspomniana zasada ma charakter warunkowy. Prawa i obowiązki o charakterze publicznym nie przysługują, bowiem spółce przekształconej, jeśli ustawa lub decyzja o udzieleniu koncesji (zezwolenia, ulgi itp.) stanowią inaczej. Wskazany charakter kontynuacji praw i obowiązków administracyjnoprawnych podkreślany jest także w literaturze, gdzie postuluje się także "(...) aby art. 553 § 2 K.s.h. był interpretowany pod tym warunkiem, że spółka przekształcona spełnia wymagane prawem warunki niezbędne do udzielenia koncesji (wydania zezwolenia)" (A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2008, tom II, s. 1123 -1125).

Przepis art. 26 § 5 zdanie 3 K.s.h. w związku z art. 551 § 3 K.s.h. nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów art. 553 § 2 i 3 K.s.h. do spółki handlowej, powstałej w wyniku przekształcenia, o którym mowa w art. 551 § 2 K.s.h. W wypadku przekształcenia spółki cywilnej w inną, spółce tej, zgodnie z art. 26 § 5 zdanie 2 K.s.h., przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Uprawnienia i obowiązki o charakterze publicznoprawnym, w tym zezwolenia, z istoty swej nie mogą stanowić majątku wspólnego wspólników spółki cywilnej. Celem ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 229, poz. 2276) było jednak szerokie ujęcie zasady kontynuacji w wypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową (w tym komandytową), o czym świadczy odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów statuujących zasadę kontynuacji w wypadku przekształcania spółek handlowych (por. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw, Sejm RP IV kadencji druk nr 1666).

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle powyższej argumentacji za niesłuszny należy uznać pogląd, że skoro spółka cywilna nie ma osobowości prawnej i nie jest przedsiębiorcą, to do przekształcenia tej spółki w spółkę handlową nie może mieć zastosowania art. 553 § 2 K.s.h.

W wypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, na podstawie art. 26 § 5 zdanie trzecie w związku z art. 551 § 3 K.s.h. przepisy art. 553 § 2 i 3 K.s.h. stosuje się odpowiednio.

W literaturze wskazuje się, że odpowiednie stosowanie przepisów prawa pozwala na stosowanie ich wprost, na dokonywanie modyfikacji stosownie do wymagań innego zakresu stosowania, jak również na odrzucenie tych przepisów, jako nieprzystosowanych do nowego zakresu stosowania.

Odpowiednie stosowanie przepisów art. 553 § 2 i 3 K.s.h. dotyczy tych uprawnień i obowiązków, które nie stanowią majątku wspólnego wspólników, gdyż tę kwestię reguluje art. 26 § 5 zdanie 2 K.s.h. W przeciwnym wypadku, to jest przy założeniu, że chodzi tu o uprawnienia i obowiązki publicznoprawne stanowiące majątek wspólny, bez wnikania czy taka sytuacja w ogóle jest możliwa, należałoby uznać, że regulacja zawarta w art. 26 § 5 zdanie 3 K.s.h. jest zbędna.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w rozważanym wypadku wyłączyć należało odpowiednie stosowanie przepisów art. 553 § 2 K.s.h. polegające na ich stosowaniu wprost. O ile przed dniem 31 grudnia 2000 r. dopuszczalne było przyznanie spółce cywilnej, jako takiej koncesji, zezwoleń czy ulg, gdyż była ona uznawana za przedsiębiorcę, to po wejściu w życie, z dniem 1 stycznia 2001 r., ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), taka sytuacja nie mogła mieć miejsca. Po tej dacie wspomniane uprawnienia powinny zostać dostosowane do obowiązującego stanu prawnego, poprzez wskazanie, jako ich adresatów wspólników spółek cywilnych. Spółka cywilna nie ma przymiotu przedsiębiorcy w rozumieniu obecnie obowiązującej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a co za tym idzie nie mogła być adresatem koncesji, zezwoleń lub ulg. W związku z tym należało wykluczyć, że spółka przekształcona pozostawała podmiotem praw i obowiązków publicznoprawnych, które przysługiwały spółce cywilnej (spółce przekształcanej).

Rozważając możliwość modyfikacji art. 553 § 2 K.s.h. stosownie do wymagań innego zakresu stosowania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w obrocie gospodarczym stosunkowo często zdarza się, że wspólnicy spółki cywilnej uzyskują określone prawa i obowiązki administracyjne dotyczące wspólnej działalności (np. zezwolenie na prowadzenie określonej działalności). W rozważanym wypadku nie sposób przyjąć, że chodzi tu o "wspólności" praw i obowiązków administracyjnych, jednak nie można nie dostrzec, że prawa i obowiązki administracyjne pozostają w związku ze wspólną działalnością (przedsiębiorstwem). Prowadzi to do wniosku, że w wypadku przekształcenia spółki cywilnej, w ramach której ta działalność jest prowadzona, wspomniane prawa i obowiązki powinny przejść na przejmującą tę działalność spółkę przekształconą.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie powyższego stanowiska prowadzi do wniosku, że odpowiednie stosowanie przepisu art. 553 § 2 K.s.h. do skutków przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, wymagać będzie właściwej modyfikacji tego przepisu, polegającej na zastąpieniu wyrazów "spółce przed jej przekształceniem" wyrazami "wspólnikom spółki cywilnej przed jej przekształceniem". Za przyjęciem proponowanej wykładni przemawiają rezultaty wykładni celowościowej. Celem ustawy wyrażonym w art. 551 § 2 i 3, art. 26 § 5 i art. 553 § 2 K.s.h. było ograniczenie przypadków prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej i zwiększenie bezpieczeństwa obrotu poprzez zapewnienie udziału w nim jednostek organizacyjnych wyposażonych w podmiotowość prawną, w tym zdolność sądową i procesową, nawet przy braku osobowości prawnej. Realizacja tego celu wymagała wprowadzenia takich mechanizmów, dotyczących podstaw prowadzenia działalności gospodarczej przez dotychczasowych wspólników spółki cywilnej, które zachęcałyby do podejmowania preferowanych działań w zakresie przekształcenia. W sferze praw i obowiązków o charakterze majątkowym zasada kontynuacji została uregulowana wprost w art. 26 § 5 zdanie drugie K.s.h. Stosownie do powołanego przepisu, spółce jawnej (odpowiednio komandytowej) przysługują wszystkie prawa i obowiązki stanowiące majątek wspólny wspólników. Oznacza to, że w miejsce kilku wspólników, jako współuprawnionych wchodzi spółka mająca podmiotowość prawną. Inaczej rzecz ujmując, majątek wspólny wspólników spółki cywilnej staje się majątkiem spółki posiadającej podmiotowość prawną. Chodzi tu przede wszystkim o te składniki majątkowe, które stanowiły materialną podstawę prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki cywilnej. Skoro realizacja celu ustawy wymagała ustanowienia zasady kontynuacji w sferze cywilnoprawnej, to należy uznać, że wspomniana zasada powinna mieć zastosowanie także w odniesieniu do uprawnień o charakterze publicznoprawnym. Możliwość kontynuowania dotychczasowej działalności gospodarczej, wymaga nie tylko istnienia bazy materialnej w postaci lokalu, maszyn, urządzeń itp., ale również dopuszczalność korzystania z przysługującego uprzednio uprawnienia do prowadzenia reglamentowanej działalności gospodarczej. W wypadku wykluczenia wspomnianej możliwości modyfikacji art. 553 § 2 K.s.h., przekształcenie spółki cywilnej w sposób preferowany przez ustawę, wymagałoby od dotychczasowych wspólników podejmowania dodatkowych czynności związanych z uzyskaniem nowej koncesji (zezwolenia), a to oznaczałoby pogorszenie ich sytuacji w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej od tej, która istniała przed przekształceniem spółki.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że nakaz odpowiedniego stosowania art. 553 § 2 K.s.h. należy rozumieć w ten sposób, iż zezwolenia, koncesje lub ulgi przyznane indywidualnie wspólnikom, przechodzą z mocy prawa na spółkę.

Odnosząc powyższe uwagi do problematyki skutków przekształcenia spółki cywilnej - której wspólnicy uzyskali zezwolenie na prowadzenie apteki Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasada kontynuacji uprawnień i obowiązków publicznoprawnych znajduje tu pełne zastosowanie.

Ustawodawca w prawie farmaceutycznym nie wyłączył możliwości kontynuacji, na podstawie art. 553 § 2 K.s.h., stosunków administracyjnoprawnych wykreowanych na podstawie tej ustawy. Na tle regulacji przyjętej w powołanym przepisie nie powinno budzić wątpliwości, że podmiotem zezwolenia na prowadzenie apteki, udzielonego wspólnikom spółki cywilnej, po jej przekształceniu pozostanie spółka Ustawa Prawo farmaceutyczne określając w art. 103 i art. 104 podstawy odpowiednio: cofnięcia i wygaśnięcia zezwolenia na prowadzenie apteki, nie przewiduje zmiany formy prawnej, w jakiej prowadzona jest apteka, jako przyczyny cofnięcia lub wygaśnięcia zezwolenia. Stosownie do art. 104 ust. 1 pkt 2 Prawa farmaceutycznego zezwolenie na prowadzenie apteki wygasa w wypadku rezygnacji z prowadzonej działalności. Jednakże w sytuacji przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, w tym komandytową, nie następuje rezygnacja z prowadzonej działalności, lecz jedynie zmiana formy w jakiej jest ona prowadzona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak wskazano wyżej, rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w omówionej uchwale.

Zdaniem Sądu, błędna jest argumentacja Głównego Inspektora Farmaceutycznego zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W szczególności nie ma racji organ wywodząc, że skoro zezwolenie zostało udzielone odrębnym przedsiębiorcom - wspólnikom spółki cywilnej, a nie spółce cywilnej - przepis art. 553 §2 Kodeksu spółek handlowych nie znajduje w przedmiotowej sprawie zastosowania. Spółka jawna powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej nie jest podmiotem zezwolenia udzielonego ww. osobom fizycznym. Z kolei przekształcana spółka cywilna nie posiadała zezwolenia na prowadzenie punktu aptecznego, tym samym nie przysługuje ono przekształconej spółce [...] Spółka jawna.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w art. 553 § 2 K.s.h. ustanowiona została zasada kontynuacji praw i obowiązków administracyjnoprawnych.

W wypadku przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, na podstawie art. 26 § 5 zdanie trzecie w związku z art. 551 § 3 K.s.h. przepisy art. 553 § 2 i 3 K.s.h. stosuje się odpowiednio.

Podkreślić należy, że zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odpowiednie stosowanie przepisu art. 553 § 2 K.s.h. do skutków przekształcenia spółki cywilnej w spółkę handlową, wymaga właściwej modyfikacji tego przepisu, polegającej na zastąpieniu wyrazów "spółce przed jej przekształceniem" wyrazami "wspólnikom spółki cywilnej przed jej przekształceniem".

Zdaniem Sądu nakaz odpowiedniego stosowania art. 553 § 2 K.s.h. należy rozumieć zatem w ten sposób, iż zezwolenia, koncesje lub ulgi przyznane indywidualnie wspólnikom, przechodzą z mocy prawa na spółkę (...)(por. J. Frąckowiak, A. Kidyba, W. Popiołek, W. Pyzioł, A. Witosz Kodeks spółek handlowych. Komentarz, LexisNexis 2008, s. 85).

Ustawodawca w prawie farmaceutycznym nie wyłączył możliwości kontynuacji, na podstawie art. 553 § 2 K.s.h., stosunków administracyjnoprawnych wykreowanych na podstawie tej ustawy.

Na tle regulacji przyjętej w powołanym przepisie nie powinno, zatem budzić wątpliwości, że podmiotem zezwolenia na prowadzenie apteki, udzielonego wspólnikom spółki cywilnej, po jej przekształceniu pozostanie spółka

Rozpoznając sprawę ponownie organ będzie miał na uwadze stanowisko Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, oparte na powołanej i omówionej wyżej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji, stwierdzając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w trybie art. 145. § 1 ust 1 lit a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.).