Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1251/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a, art. 269
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 8 pkt 2 i art. 10
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.) Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Maria Zawadzka Protokolant Aleksandra Grabiec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2017.1257) i art. 5, art. 8, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 24 i art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2016.1518), art. 6 pkt 5) w zw. z art. 41 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U.2017.1428) decyzją z dnia 22 sierpnia 2017 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2017 r., znak: [...] orzekającej o przyznaniu A. B. – dalej skarżąca:

1) zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, przyznanego na M. B., w kwocie 95 zł miesięcznie, na okres od dnia 12 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.;

2) zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, przyznanego na K. B., w kwocie 95 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.;

3) zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, przyznanego na A. B., w kwocie 124 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.;

4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu przyznanego na M. B. i K. B. w kwocie 400 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r., z tym, że kwota do wypłaty za miesiąc czerwiec 2017 r. wynosi 320 zł;

5) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej przyznanego przez K. B., w kwocie 95 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Pismem z dnia 20 czerwca 2017 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego.

Wójt Gminy decyzją z dnia [...] 2017 r. nr [...] przyznał skarżącej wnioskowane zasiłki , z tym że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznał jeden na dwoje dzieci – bliźniaków tj. na M. B. i K. B. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od dnia 1 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.

Na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego wynoszącego 674 zł na osobę w rodzinie, zgodnie z art. 5 ust. 3a organ ustalił do wypłaty, łączną kwotę świadczeń rodzinnych w wysokości 512,80 zł miesięcznie w okresie od 1 czerwca 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz w wysokości 592,80 zł w okresie od 1 lipca 2017 r. do 31 października 2017r., tj. w wysokości różnicy między łączną kwotą przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, a kwotą o którą przekroczony został dochód rodziny.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła, że organ l instancji błędnie zastosował przepis art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ winien przyznać jej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad bliźniętami w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości 400 zł miesięcznie na każde dziecko, czyli łącznie 800 zł. Skarżąca na poparcie swojego stanowiska powołała się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. l OPS 15/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzieliło stanowisko organu I instancji.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 10 ust. 2 ustawy w brzmieniu ustalonym od dnia 1 sierpnia 2017 r. na mocy art. 6 pkt 5) w związku z art. 41 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz.U.2017.1428) stanowi, że osobie, o której mowa w ust. 1, przysługuje jeden dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie niezależnie od liczby dzieci pozostających pod jej opieką.

W ocenie organu pomimo, że wniosek w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych skarżąca złożyła w dniu 20 czerwca 2017 r., a zaskarżona decyzja została wydana w dniu 27 czerwca 2017 r., to rozpoznając odwołanie skarżącej należało orzekać na podstawie znowelizowanych przepisów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wprawdzie przyznało rację skarżącej, że przepis art. 10 ust. 1 i ust. 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych w poprzednim brzmieniu obowiązującym do dnia 31 lipca 2017 r. uprawniałby w realiach stanu faktycznej niniejszej sprawy do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwotach po 400 zł na każde z dzieci , co wynikało z wykładni tego przepisu dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale wydanej w składzie 7 sędziów w dniu 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OPS 15/13 . Zgodnie z tą uchwałą "dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci".

Jednak w wyniku nowelizacji ww. art. 10 ust. 2, ustawodawca wyraźnie doprecyzował, że przysługuje jeden dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie niezależnie od liczby dzieci pozostających pod opieką.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie zasiłku rodzinnego w kwocie po 400 zł na każde z bliźniąt na okres od dnia 7 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca powołała się na uchwałę NSA z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt I OPS 15/13 i wskazała, że wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego złożyła w dniu 20 czerwca 2017 r. czyli przed nowelizacją ustawy oraz przed wejściem jej w życie. W ocenie skarżącej, organ II instancji naruszył art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, który wskazuje, że ww. przepis ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustaleniu prawa do świadczenia na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w całości podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Odnosząc się od zarzutów skargi, organ odwoławczy wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt SK 36/15 (Dz.U.2017.1842) należy uznać je za nieuzasadnione. Trybunał stwierdził, że art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie , w jakim przyznaje do zasiłku rodzinnego wyłącznie jeden dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego bez względu na liczbę dzieci, które narodziły się w wyniku jednego porodu, jest zgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji Polskiej oraz nie jest zgodny z art. 72 ust. 1 zd. drugie Konstytucji. Jak wynika z komunikatu zamieszczonego po wydaniu ww. wyroku na stronie internetowej, fakt urodzenia się więcej niż jednego dziecka podczas jednego porodu ustawodawca uwzględnia przez wydłużenie okresu wypłaty dodatku, a nie przez przyznanie uprawnienia na każde dziecko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonego postanowienia z przepisami prawa .

Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję sądu administracyjnego Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja w zakresie przyznania jednego dodatku do zasiłku z tytułu opieki nad bliźniakami w okresie korzystania z urlopu wychowawczego rodzinnego narusza przepisy prawa materialnego w stopniu skutkującym wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy, którą przyznano m.in. jeden dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu w wysokości 400 zł miesięcznie. Tym samym organ stanął na stanowisku, że sprawowanie opieki w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu, nie uprawnia do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego na każde z dzieci urodzonych w trakcie jednego porodu.

Skarżąca zakwestionowała ww. decyzję jedynie w części przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, domagając się dodatku do zasiłku rodzinnego na każde z bliźniąt w kwocie po 400 zł.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 8 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:

1) 24 miesięcy kalendarzowych;

2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;

3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 10 ust. 2 ustawy określa wysokość tego dodatku na kwotę 400 zł miesięcznie, nie rozstrzygając jednocześnie, czy przyznaje się go w tej wysokości na każde dziecko, czy też jest to jeden dodatek.

Wobec rozbieżności na tle wykładni i stosowania tej regulacji przez sądy administracyjne wyjaśnienia tych przepisów podjął się powiększony skład Naczelnego Sądu Administracyjnego i uchwałą z dnia 26 czerwca 2014 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 15/13 stwierdził, że "dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2013.1456), w przypadku korzystania z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługuje do zasiłku rodzinnego na każde z tych dzieci".

W uzasadnieniu uchwały NSA wskazał, że konstrukcja dodatku do zasiłku rodzinnego wyraźnie wskazuje, że przesłanką jego przyznania jest opieka nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, jeżeli dziecko pozostaje pod faktyczną opieką osoby uprawnionej do urlopu wychowawczego, którą jest matka lub ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka. Nie jest przesłanką przyznania prawa do tego dodatku określenie okresu, przez jaki dodatek przysługuje, który to okres jest zróżnicowany w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy, ani też określenie wysokości dodatku w art. 10 ust. 2 ustawy. Z przepisu tego nie można zatem wyprowadzać wniosku, że ogranicza on prawo do tylko jednego dodatku, co wiązać by się musiało z wyborem dziecka, na które przysługiwać będzie dodatek do zasiłku rodzinnego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "chociaż bez względu na liczbę dzieci urodzonych podczas jednego porodu uprawnionemu pracownikowi przysługuje na podstawie art. 186 § 1 Kodeksu pracy prawo do jednego urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, to okoliczność ta nie może przesądzać interpretacji omawianych przepisów poprzez uznanie, że w sytuacji, gdy osoba uprawniona korzysta z urlopu wychowawczego z tytułu opieki nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu, przysługiwać jej będzie tylko jeden dodatek do jednego z zasiłków rodzinnych w wysokości określonej w art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Należy bowiem zwrócić uwagę, że jakkolwiek pracownik korzysta z prawa do jednego urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, to jednak w przypadku urodzenia więcej niż jednego dziecka podczas porodu, ma prawo do tego urlopu i korzysta z niego w celu sprawowania opieki nad każdym z tych dzieci".

Uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego mają na celu ujednolicenie orzecznictwa sądów administracyjnych. Celowi temu służy ich pośrednia moc wiążąca, która przejawia się tym, że zgodnie z art. 269 § 1 i § 2 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. W takich przypadkach skład siedmiu sędziów, skład Izby lub pełny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego podejmuje ponowną uchwałę.

Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w powołanej wyżej uchwale. Sąd stoi przy tym na stanowisku, że zapadły w dniu 27 września 2017 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 36/15; publ. Dz.U poz. 1842) wbrew twierdzeniu organu odwoławczego, nie ma wpływu na płynącą z art. 269 p.p.s.a. moc wiążącą ww. uchwały NSA podjętej w poszerzonym składzie. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego we wskazanej uchwale, dopóty Sąd obowiązany jest ją respektować (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 1817/10, Lex nr 1131489). Znajduje to odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, które konsekwentnie przyjmują stanowisko zawarte w powołanej uchwale. Nadto Sąd nie dostrzega powodu, by zwracać się o ponowne wydanie uchwały przez NSA.

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy stwierdzić należało, że Wójt Gminy przyznając skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym w trakcie jednego porodu: przyznany na bliźnięta w kwocie 400 zł miesięcznie, na okres od dnia 7 czerwca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r., dokonał błędnej wykładni przepisów art. 8 pkt 2 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro w sprawie skarżąca korzysta z urlopu wychowawczego z tytułu opieki nad bliźniętami i dzieci pozostają pod jej faktyczną opieką, przysługuje jej dodatek do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 8 pkt 2 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy, co jest bezsporne, to dodatek ten służy na każde dziecko w wysokości określonej art. 10 ust. 2 ustawy, to jest po 400 zł.

Podkreślić również należy, że w wyniku nowelizacji art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2017 r. na mocy art. 6 pkt 5) w związku z art. 41 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin stanowi, że osobie, o której mowa w ust. 1 przysługuje jeden dodatek w wysokości 400 zł miesięcznie niezależnie od liczby dzieci pozostających pod jej opieką. Niemniej jednak przepis ten w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2017 r. nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy skarżąca przedmiotowy wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego złożyła w dniu 20 czerwca 2017 r., a zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana przed jej wejściem w życie, bo w dniu 27 czerwca 2017 r.

Sąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję, gdyż w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny jest bezsporny, natomiast spór zaistniał co do interpretacji przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym kwestie prawną powinien rozstrzygnąć organ odwoławczy w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, który jest wystarczający do podjęcia decyzji , bez konieczności jego uzupełnienia.

Ponownie rozpoznając sprawę przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres objęty zaskarżoną decyzją organ zastosuje przedstawioną powyżej wykładnię art. 10 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentowaną wyżej , zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 15/13. Uchwała ta odnosi się do stanu prawnego obowiązującego w dacie złożenia wniosku i orzekania przez organ I instancji.

Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego , że zmiana przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiła " doprecyzowanie" art.10 ust.2 . , skoro zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, z wyłączeniem art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy o świadczeniach rodzinnych, przepisy te mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Oczywistym jest zatem , że w sprawie nie ma zastosowania art. 10 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 sierpnia 2017 r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.