Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1354/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Aneta Lemiesz Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 4-5 września 2014 r. z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni 4-5 września 2014 r. na rzecz skarżącej A. Z. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] marca 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na dni [...] września 2014 r. (dalej: "Komisja II stopnia",) nr [...] działając na podstawie art. 74h § 1, § 9

i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 164), w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości

z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego ("Komisja Egzaminacyjna") z dnia [...] września 2014 r. nr [...]stwierdzającą, że A. Z. ("skarżąca") uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Zaskarżona uchwała została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Komisja Egzaminacyjna nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2014 r. stwierdziła, że A. Z. uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Z akt sprawy wynika, że zdająca z dwóch projektów aktów notarialnych otrzymał ocenę niedostateczną, (przy czym za projekt pierwszego aktu notarialnego ocenę dostateczną, a za projekt drugiego aktu notarialnego ocenę niedostateczną), natomiast z opinii prawnej otrzymała ocenę dostateczną. Ponieważ zgodnie z treścią art.74f § 1 ustawy Prawo o notariacie, pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje wyłącznie zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego uzyskał ocenę pozytywną, Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę skarżąca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała oceny z pierwszego i drugiego zadania egzaminacyjnego, wnosząc o podniesienie oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego do oceny dobrej, podniesienie oceny z projektu drugiego aktu notarialnego do oceny dostatecznej,

a w konsekwencji o uchylenie zaskarżonej uchwały i stwierdzenie, że uzyskała ocenę pozytywną z egzaminu notarialnego.

Z pierwszego zadania egzaminacyjnego skarżąca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów oceny dostateczne.

Z drugiego zadania egzaminacyjnego skarżąca otrzymała od poszczególnych egzaminatorów oceny niedostateczne.

Odwołanie zostało oparte na następujących zarzutach:

I. gdy chodzi o ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego skarżąca:

- wskazała, że pogląd, iż samo zawarcie umowy spółki stanowi zobowiązanie do wniesienia wkładów niepieniężnych jest nieaktualny na gruncie k.s.h.;

- zakwestionowała zarzut, że nie utworzyła kapitału zapasowego wskazując, że tworzenie takiego kapitału nie przewidują przepisy k.s.h. dotyczące spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością, natomiast przelanie nadwyżki wartości udziału na kapitał zapasowy następuje z mocy samego prawa na podstawie art. 154 § 3 zdanie drugie k.s.h.;

- podniosła, że wbrew zarzutom egzaminatorów, z treści zadania egzaminacyjnego nie wynikała konieczność powołania składu osobowego rady nadzorczej; skład ten może być powołany zarówno w umowie spółki jak i w późniejszej uchwale wspólników;

- wskazała, że wbrew zarzutom jednego z egzaminatorów, powołanie pierwszego członka zarządu spółki w umowie spółki było zgodne z treścią zadania egzaminacyjnego;

- podniosła, że prawidłowo wyliczyła podatek p.c.c., natomiast odliczyła od podstawy opodatkowania zawyżoną opłatę od ogłoszenia w Monitorze Sądowym

i Gospodarczym.

W konkluzji skarżąca podniosła, że oceny jej pracy są niejednolite i zbyt surowe oraz wnosiła o zmianę oceny z projektu pierwszego aktu notarialnego z oceny dostatecznej na ocenę dobrą.

II. gdy chodzi o ocenę z drugiego projektu aktu notarialnego skarżąca:

- zarzuciła błędne przyjęcie, że w wyniku podziału nieruchomości stanowiącej działkę numer 10, objętą księgą wieczystą, powstały trzy nieruchomości stanowiące odpowiednio działki numer 10/1, 10/2 i 10/3, dla których prowadzona jest w dalszym ciągu jedna księga wieczysta. Skarżąca przyjęła, że przedmiotem umowy sprzedaży są udziały w jednej nieruchomości składającej się z działek numer 10/1 i 10/3;

- przyznała, że w wyrzeczeniu aktu notarialnego zawarła stwierdzenie, że sprzedający przenoszą udział we współwłasności nieruchomości stanowiącej działkę numer 10 o obszarze 3,20 ha. Błąd ten jednak, zdaniem skarżącej, należy traktować jako oczywistą omyłkę pisarską, w rozumieniu art. 80 § 4 ustawy Prawo o notariacie, gdyż wskazują na to liczne przykłady zawarte w treści projektu aktu notarialnego,

w których prawidłowo określono przedmiot umowy sprzedaży, jako udziały we współwłasności nieruchomości składającej się z działek numer 10/1 i 10/3.

- podniosła, że przedłożyła ostateczną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych na nabycie udziału we współwłasności całej nieruchomości składającej się z działek numer 10/1 i 10/3, ze względu na przyjęcie założenia, iż przedmiotem umowy sprzedaży jest jedna nieruchomość składająca się z dwóch działek, powoduje konieczność uzyskania zezwolenia na nabycie udziału we współwłasności całej nieruchomości, a nie tylko jednej działki numer 10/1;

- podniosła, że w całej treści projektu aktu notarialnego nie zostało zawarte oświadczenie sprzedających, że nieruchomość stanowiąca działkę nr 10 została nabyta od Skarbu Państwa, wobec czego powyższy zarzut należy traktować, jako oczywistą omyłkę egzaminatora;

- wskazała, że w sposób prawidłowy przyjęła przedmiot praw pierwokupu, jako całą nieruchomość składającą się z działek numer 10/1 i 10/3;

- projekt aktu notarialnego zawiera stwierdzenie tożsamość wszystkich osób biorących udział w czynności notarialnej, nie został jedynie wskazany sposób tego stwierdzenia, co jak wskazuje orzecznictwo nie pozbawia aktu mocy dokumentu urzędowego, wobec powyższego nie stanowi istotnego braku mogącego mieć wpływ na obniżenie oceny;

- wykazała się znajomością art. 35 ust. 2 i art. 36 umowy z dnia 26 stycznia 1993 r. między Rzeczpospolitą a Republiką Litewską o pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych, pracowniczych i karnych poprzez zastosowanie właściwej formy czynności prawnej. Zarzut wadliwego odwołania się do klauzuli apostille należało w jej ocenie uznać za błędny, wobec możliwości zastosowania przedmiotowej klauzuli na żądanie wnioskującego, co potwierdzają przedstawiciele piśmiennictwa;

- podniosła, że w sposób prawidłowy, zgodny z opisem istotnych zagadnień, wykazała reprezentację spółki Tanie Domy S.A., a to: w zakresie umowy sprzedaży, na podstawie pełnomocnictwa udzielonego zgodnie z art. 379 k.s.h., a w zakresie umowy potrącenia, na podstawie pełnomocnictwa zgodnie z odpisem aktualnym

z rejestru przedsiębiorców, który stosownie do art. 109 k.c. zawiera wpisy dotyczące udzielonej prokury, będącej pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców (art. 1091 k.c.),

- zgodziła się z zarzutem, że nieprawidłowe było stwierdzenie o udzieleniu pełnomocnictwa Karolowi Kowalowi przed notariuszem we Lwowie, bo "Lwów to terytorium Ukrainy, a nie Litwy", jednak uchybienie to nie powinno mieć wpływu na ocenę, albowiem jest to błąd poza merytoryczny;

- zarzut braku wzmianki o stwierdzeniu oraz o sposobie ustalenia okoliczności, że Anna Rak jest osobą niewidomą uznała za błędny;

- nie został złożony wniosek o podział nieruchomości stanowiącej działkę numer 10 na działki 10/1, 10/2 i 10/3, jednak uchybienie to nie powoduje nieważności aktu, stwarza jedynie konieczność uzupełnienia wniosku po złożeniu wypisu w sądzie;

- w § 17 projektu aktu notarialnego pobrała podatek od czynności cywilnoprawnych od stron kupujących to jest spółki Tanie Domy S.A. z siedzibą we Wrocławiu

w kwocie 20,000 zł oraz spółki Własne M Sp. z o.o. z siedzibą w Szklarskiej Porębie w kwocie 20.000 zł. i zarzut błędnego pobrania tego podatku, należało uznać za błędny;

- z uwagi na upływ czasu nie zdążyła zawrzeć w projekcie aktu wniosku wieczystoksięgowego o ujawnienie podziału nieruchomości, to jest działki numer 10, w wyniku którego powstały działki numer 10/1, 10/2 i 10/3, a w konsekwencji nie pobrała stosownej opłaty sądowej, jedynie w tym zakresie, w wysokości 60 zł.;

- za oczywiście bezzasadny uznała zarzut, że w projekcie aktu notarialnego nie zamieściła żadnego wniosku o wykreślenie hipoteki przez Gminę Wyznaniową Żydowską;

- taksa notarialna została wyliczona w sposób prawidłowy, na podstawie § 11 ust. 2 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.

- w projekcie aktu notarialnego dwie strony sprzedające przenoszą udziały

w odrębnych paragrafach, a zarzut ich połączenia jest oczywiście nietrafny.

Na zakończenie odwołania przedstawiła, co w ocenie egzaminatorów zostało w projekcie prawidłowo dokonane, jakie wymagane dokumenty zostały powołane

w jej projekcie i wniosła o zmianę uzyskanej z egzaminu oceny.

Uchwałą z dnia [...] marca 2015 r. Komisja II stopnia utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, Komisja II stopnia stwierdziła, że postępowanie odwoławcze jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu, ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia, jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Uwzględniając okoliczności sprawy, Komisja II stopnia uznała, że ze wskazanych przez egzaminatorów uchybień pierwszego projektu aktu notarialnego nie znalazły potwierdzenia uchybienia polegające na nieprawidłowym opisaniu pełnomocnictwa udzielonego na podstawie art. 210 k.s.h, nieprawidłowym rozwiązaniu kwestii wniesienia wkładu niepieniężnego (w tym zakresie jedynie częściowo), braku powołania składu rady nadzorczej, nieprawidłowego rozwiązania kwestii powołania w skład zarządu Klemensa Kowala (częściowo).

Z urzędu Komisja II stopnia dostrzegła i podniosła, że praca skarżącej zawierała jednak inne, istotne uchybienia, a mianowicie:

1) opis wkładów niepieniężnych (nie podano cech charakterystycznych nieruchomości - działka gruntu, zabudowa, odrębna własność lokalu- i nie powołano żadnych dokumentów stwierdzających prawo własności Tadeusza Kowala, nie powołano wypisu z rejestru gruntów czy zaświadczenia z planu zagospodarowania przestrzennego);

2) brak wskazania numeru KRS spółki Delta, której udziały wnoszone są do spółki Gamma, a także brak jakiegokolwiek oświadczenia, czy na wniesienie tego aportu nie jest wymagana zgoda jakiegoś organu spółki Delta;

3) nieprawidłowe rozwiązanie kwestii braku zgody na nabycie nieruchomości, o jakiej mowa w art. 229 k.s.h;

4) nieprawidłowe rozwiązanie kwestii przymusowego umorzenia udziałów;

5) brak odniesienia się do stanu cywilnego założyciela - osoby fizycznej, co jest kwestią istotną zarówno w kontekście wnoszonego aportu, jak i samych uregulowali ustawowych;

6) brak wskazania adresu do korespondencji sądowej dla spółki w organizacji.

Jak wyjaśniono w dalszej części uzasadnienia uchwały, wskazane powyżej mankamenty pierwszego projektu aktu notarialnego oraz brak prawidłowego wykonania przez skarżącą dwóch poleceń egzaminacyjnych (wskazanie przesłanek przymusowego umorzenia udziałów, brak utworzenia kapitału zapasowego), nie pozwalały na wystawienie tej pracy oceny wyższej niż ocena dostateczna.

W odniesieniu do drugiego projektu aktu notarialnego, Komisja II stopnia uznała za zasadne dostrzeżone przez egzaminatorów mankamenty pracy skarżącej, nadto z urzędu wskazała na następujące uchybienia, wpływające na ocenę drugiego projektu aktu notarialnego:

1) nieprawidłowo wpisano numer repertorium "A", ponieważ akt staje się czynnością po jego wpisaniu w Repertorium i nadaniu odpowiedniego numeru oraz zgodnie

z zadaniem należało sporządzić projekt aktu, natomiast z treści pracy nie wynika, aby projekt ten został zarejestrowany w repertorium "A" jako czynność notarialna;

2) w komparycji aktu, przy opisie reprezentacji Gminy Wyznaniowej Żydowskiej pojawia się nazwisko "Joachima Noach", który wg zaświadczenia wojewody małopolskiego ma być Przewodniczącym Zarządu Gminy Żydowskiej, co z kolei nie koresponduje z zapisami w dalszej części projektu oraz komparycji, gdyż z nich wynika że tym Przewodniczącym jest "Joachim Wieczorek";

3) opis treści oświadczeń Burmistrza Gminy Szklarska Poręba i Dyrektora Parku

o nieskorzystaniu z praw pierwokupu nie zawiera opisu nieruchomości, których one dotyczą, co jest uchybieniem, gdyż obowiązkiem zdającego było również wskazanie dokumentów, stanowiących podstawę do należytego zabezpieczenia interesów

i stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisanie ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów;

4) brak zamieszczenia w treści umowy informacji o przejściu własności działki nr 10/2 na rzecz Gminy Szklarska Poręba z mocy prawa;

5) przedstawiciel spółki TANIE DOMY zobowiązał się zapłacić cenę sprzedaży na rzecz własnej spółki i w tym zakresie poddał własną spółkę egzekucji - zapis niepotrzebny i bezskuteczny - (§14 projektu);

6) w całym akcie występują błędy, co do oznaczenia podstawy prawnej poddania się dłużnika egzekucji, gdyż skarżąca jako podstawę podaje art. 777 § 4, który nie istnieje w Kodeksie postępowania cywilnego;

7) opisując wierzytelność, która miała być objęta potrąceniem: po pierwsze nie został okazany wypis aktu notarialnego, z którego by ona wynikała, a oparcie się wyłącznie na oświadczeniach stron jest niewystarczające; po drugie sposób dokonania potrącenia nie jest zgodny z art. 498 § 2 k.c., gdyż dokonane przez skarżącą potrącenie nastąpiło od równych kwot po 750.000 zł (części ceny z innej umowy sprzedaży z częścią ceny sprzedaży komentowanej umowy 1.000.000 zł). Prawidłowym winno być umorzenie wzajemne do wysokości wierzytelności niższej, a co za tym idzie zapis ten powinien zostać skonstruowany inaczej. Po trzecie zbędny jest zapis o pokwitowaniu odbioru (§14 projektu) części ceny (dokonano potrącenia), gdyż potrącenie ustawowe ma charakter oświadczenia prawno- kształtującego

i polega na umorzeniu wzajemnych wierzytelności przez zaliczenie - wartość jednej wierzytelności zalicza się na poczet drugiej. W wyniku potrącenia wprawdzie żaden

z wierzycieli nie otrzymuje efektywnego świadczenia, ale za to zwolniony zostaje z zobowiązania albo całkowicie, albo do wysokości wierzytelności niższej.

Z uwagi na powyższe okoliczności Komisja II stopnia przyjęła, że skarżąca nie wykazała się na poziomie dostatecznym umiejętnością zastosowania właściwych przepisów prawa oraz ich interpretacji, nie wykonała części poleceń zadania egzaminacyjnego, a sporządzone przez nią projekt aktu dotknięty był istotnymi błędami.

Wobec wskazanych powyżej mankamentów prac skarżącej, Komisja II stopnia uznała, że brak było podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego

i drugiego aktu notarialnego, co w efekcie prowadziło do wniosku o konieczności utrzymania uchwały Komisji Egzaminacyjnej w mocy.

Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. A. Z. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia z dnia [...] marca 2015 r.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła naruszenie art. 74e §2-4 ustawy Prawo

o notariacie, które miało wpływ na ustalenie negatywnego wyniku egzaminu notarialnego, poprzez przyznanie oceny łącznej niedostatecznej z projektów aktów notarialnych, podczas gdy analiza ww. projektów prowadzi do wniosku, że ocena ta powinna być co najmniej dostateczna, a w konsekwencji wynik z egzaminu notarialnego pozytywny. Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i ustalenie łącznej oceny co najmniej dostatecznej,

a w konsekwencji, że skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego.

W obszernej skardze przedstawiła szczegółowo oceny, jakie wystawili egzaminatorzy, przywołując zarówno dostrzeżone przez organy obu instancji mankamenty, jak i pozytywne elementy obu projektów aktów notarialnych, będących przedmiotem egzaminu notarialnego. W dalszej części skarżąca podjęła polemikę

z uzasadnieniem zaskarżonej uchwały, przywołując na poparcie swojego stanowiska bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz judykatury.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wskazując ze zaskarżona uchwała Komisji II stopnia jest prawidłowa, została uzasadniona w sposób jasny oraz wystarczający i mimo swej surowości nie narusza ona przepisów ustawy Prawo o notariacie, ani przepisów postępowania, w związku

z czym skarga A. Z. nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Ponadto stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona uchwała narusza prawo w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, wydając sporną uchwałę Komisja II stopnia dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.,

a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Należy zauważyć, że egzamin notarialny podlega zasadom określonym przepisami ustawy - Prawo o notariacie. Jak wynika z art. 74 § 3 ustawy Prawo

o notariacie polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających

w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza

i etyki tego zawodu. Należy zauważyć, że z dniem 23 sierpnia 2013 r. przepisy dotyczące egzaminu notarialnego uległy zmianie na mocy art. 6 pkt 23 – 28 w zw.

z art. 50 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829). Jednakże na mocy art. 30 ust. 2 cytowanego ostatnio aktu: zakres, tryb i sposób przeprowadzania egzaminu notarialnego w latach 2013 i 2014 odbywał się na podstawie ustawy – Prawo o notariacie, w brzmieniu dotychczasowym, z tym że egzamin ten nie obejmował zadania polegającego na rozwiązaniu testu.

Niewątpliwie wymogi stawiane kandydatom na notariusza powinny być wysokie, skoro z istoty zawodu wynika, że notariusz jest powołany do dokonywania czynności, którym strony są obowiązane lub pragną nadać formę notarialną (czynności notarialnych), w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, zaś czynności notarialne, dokonane przez niego zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 1 § 1, 2 § 1 i § 2 ustawy Prawo

o notariacie).

Ponadto, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), liczne ustawy określają warunki uprawniające do wykonywania zawodów wymagających wysokich kwalifikacji, w tym - Prawo o notariacie. Ustanowienie warunków polegających na zdobyciu odpowiedniego wykształcenia potwierdzonego sprawdzianem zdobytych kwalifikacji nie stanowi ograniczenia dostępu do zawodu, bowiem każdy obywatel jest uprawniony, po zdobyciu stosownego wykształcenia, do poddania się sprawdzeniu kwalifikacji i uzyskaniu dostępu do zawodu notariusza. Bezpieczeństwo podmiotów korzystających z pomocy notariusza wymaga obiektywnego sprawdzenia kwalifikacji osób wykonujących zawód określany jako "zawód zaufania publicznego". Zatem konieczne jest ustanowienie barier uniemożliwiających dostęp do zawodu osób, które nie wykazały się niezbędną do tego wiedzą. W takiej sytuacji przepisy dotyczące przeprowadzania egzaminu notarialnego należy wykładać i stosować, mając na względzie cel, któremu służyło ich ustanowienie. Tym celem jest zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osoby dopuszczonej do wykonywania zawodu notariusza. Egzamin notarialny nie może cechować się tolerancją dla popełnionych błędów.

Co do charakteru uchwały w sprawie wyniku egzaminu notarialnego to wskazać należy, że nie jest ona odpowiednikiem decyzji administracyjnej

o charakterze uznaniowym. Organy ją podejmujące, tj. obie komisje egzaminacyjne, nie mają żadnego "luzu decyzyjnego", co oznacza, że jeżeli praca egzaminacyjna jest oceniona pozytywnie, zgodnie z uregulowaniami zawartymi w art. 74f § 1 ustawy Prawo o notariacie, wynik egzaminu musi być pozytywny.

Także oceny prac egzaminacyjnych nie są dokonywane w ramach "luzu decyzyjnego". Zgodnie z art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie, tzw. druga część egzaminu notarialnego (bo pierwszą – testową wykluczyła nowela z 13 czerwca

2013 r.) składa się z dwóch zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu). Natomiast trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego, w myśl art. 74d § 4 cyt. ustawy.

Zgodnie z art. 74d § 6 ustawy Prawo o notariacie, członkowie komisji dokonują oceny części drugiej egzaminu zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie (art. 74d § 3 i art. 74e § 4 cyt. ustawy), przy czym zgodnie z art. 74e § 2 ustawy Prawo

o notariacie, oceny rozwiązania każdego z zadań części drugiej dokonują dwaj członkowie komisji niezależnie od siebie biorąc pod uwagę 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zastosowanego przez zdającego rozstrzygnięcia problemu. Pamiętać należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego/-ą rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie.

Podkreślenia wymaga, że specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego, zatem kontrolą powinna być objęta prawidłowość i rzetelność oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej.

Jak wskazano powyżej, postępowanie przed komisją odwoławczą nie jest procedurą odwoławczą w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego,

w ramach której sprawa administracyjna zostaje rozpoznana ponownie w jej całokształcie. Odwołanie służy od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego. Zakres procedury odwoławczej uregulowany jest na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego z art. 74h § 14 Prawa o notariacie w rozporządzeniu z dnia 16 lipca 2009 r. i jest on ograniczony do oceny zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. § 5 ust.2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia). W postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi zatem o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani

o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Komisja II stopnia nie powinna zatem formułować wobec pracy nowych zarzutów ponad te, które postawiła Komisja Egzaminacyjna. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je

w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania pod warunkiem, że nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach.

Nie jest zatem dopuszczalna sytuacja, w której Komisja II stopnia uzna za trafne zarzuty zdającego/-ej, co do niewłaściwej negatywnej oceny jego/jej pracy, ale jednocześnie wskaże nowe jej wady i na tej podstawie utrzyma w mocy uchwałę

o negatywnym wyniku egzaminu.

W kontrolowanej sprawie Komisja II stopnia uznała za zasadne niektóre (precyzyjnie wyliczone w zaskarżonej uchwale oraz w skardze) zarzuty merytoryczne skarżącej odnoszące się do oceny pierwszego aktu notarialnego. Tym samym zdyskwalifikowane zostały w tym zakresie poglądy prawne egzaminatorów, którzy wystawili skarżącej "oceny cząstkowe". Komisja II stopnia winna była więc wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego mimo to przyjęła, iż praca nie zasługiwała na podwyższenie stopnia do oceny dobrej, w konsekwencji czego skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego. Tymczasem,

z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej było efektem uwzględnienia także dodatkowych uchybień

w projekcie pierwszego aktu notarialnego, których nie dostrzegli egzaminatorzy oceniający tę pracę. Nie jest jednak jasne jaki wpływ na wynik sprawy miało uwzględnienie wspomnianych uchybień. Nie wskazano bowiem, czy mają one charakter kardynalny, czy są to tylko uchybienia mniejszej wagi pozostające bez wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej. Nie można jednak wykluczyć, że ich pominięcie, przy uznaniu słuszności części zarzutów podniesionych w odwołaniu mogłoby w sposób istotny wpłynąć na końcową ocenę drugiej części egzaminu notarialnego, a w konsekwencji wynik całego egzaminu.

Mając powyższe na względzie, w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać ponownie pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy Prawo o notariacie, kierując się stosownymi wytycznymi oraz oceną prawną Sądu zawartą w niniejszym wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim wyciągnąć w uzasadnieniu uchwały prawidłowe wnioski z faktu uwzględnienia zarzutów skarżącej dotyczące projektu pierwszego aktu notarialnego. Dokonując ponownej oceny Komisja II stopnia będzie miała także na uwadze fakt, że praca egzaminacyjna została sporządzona przez osobę dopiero aspirującą do wykonywania zawodu notariusza oraz to, że ze wskazanych przez egzaminatorów uchybień nie znalazły potwierdzenia uchybienia polegające na nieprawidłowym opisaniu pełnomocnictwa udzielonego na podstawie art. 210 k.s.h, nieprawidłowym rozwiązaniu kwestii wniesienia wkładu niepieniężnego, braku powołania składu rady nadzorczej, nieprawidłowym rozwiązaniu kwestii powołania w skład zarządu Klemensa Kowala (częściowo).

Jednocześnie nie budzi wątpliwości Sądu negatywna ocena drugiego projektu aktu notarialnego, gdyż mankamenty tej pracy były tej wagi, że nie było możliwym podwyższenie stopnia do oceny dostatecznej. Jeżeli chodzi o projekt drugiego aktu notarialnego Komisja Egzaminacyjna potwierdziła zarzuty postawione przez egzaminatorów. Podstawowym zarzutem było niewykonanie zadania zgodnie z jego treścią przez przeniesienie własności całej nieruchomości objętej księgą wieczystą jako działka nr 10. Tak przyjęte rozwiązanie jest niezgodne z treścią zadania. Zgodzić się należy z Komisją, że skonstruowany przez zdająca projekt, mógłby zrodzić spór, którego rozstrzygnięcie wymagałoby ingerencji sądu. Ten błąd jest na tyle poważny, że zdeterminował on całą konstrukcje umowy również pod względem dokumentów. Ilość i waga zarzutów dostrzeżonych przez egzaminatorów, które znalazły potwierdzenie przez Komisję II stopnia miały wpływ niewątpliwie na ocenę końcową. Ten podstawowy zarzut został wyartykułowany przez Komisje II stopnia. Inne dostrzeżone uchybienia, zauważone przez Komisję II stopnia miały tylko dodatkowe uzasadnienie dla oceny niedostatecznej. W konsekwencji to dostrzeżone przez egzaminatorów uchybienia, potwierdzone przez Komisję drugiego stopnia zadecydowały o cenie końcowej. Nawet uwzględnienie niektórych zarzutów nie uzasadnia zmianę oceny. Wyraz temu dała komisja w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Reasumując, Sąd stwierdził w zaskarżonej uchwale, jeżeli chodzi o projekt pierwszego aktu notarialnego, naruszenie prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w postaci niedostatecznego rozpatrzenia materiału sprawy (pracy egzaminacyjnej) oraz twierdzeń skarżącej (art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a.) oraz niedostateczne odzwierciedlenie motywów, jakimi kierował się organ (art. 107 § 3 k.p.a.) w treści uzasadnienia.

Mając na uwadze powyższe uchybienia organu Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej uchwały na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Ponadto, orzekając o zwrocie skarżącej kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.