Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 571/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 16, art. 8, art. 39, art. 98, art. 104
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – lków ( spr.), Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości świadczenia nienależnie pobranego z tytułu zasiłku celowego oraz zobowiązania do zwrotu tego świadczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po rozpatrzeniu odwołania K. E. od decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w sprawie:

1) ustalenia wysokość świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 146,40 zł, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń:

- świadczenie pieniężne na zakup żywności przyznane na okres od 1 czerwca 2007r. do 31 lipca 2007r. w kwocie 146,40 zł,

2) zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna,

- na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) orzekło o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy.

W uzasadnieniu podano: że z akt sprawy wynika, że po przeprowadzeniu postępowania, wznowionego z urzędu postanowieniem Nr [...] z dnia [...] listopada 2009r., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., wydał w dniu 28 września 2010r. decyzję Nr [...], w której orzekł:

1. uchylić w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007r. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego na dożywianie od dnia 1 czerwca 2007 do dnia 31 lipca 2007r. w kwocie 146,40 zł,

2. odmówić przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego - świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności,

3. odmówić przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności, który nie podlega zwrotowi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania K. E. decyzją z dnia 19 listopada 2010 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Następnie po zawiadomieniu K. E. pismem z dnia 1 marca 2011 r. o wszczęciu postępowania wydano zaskarżoną decyzję – z dnia 1 kwietnia 2011 r. w której:

1) ustalono wysokość świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 146,40 zł, z tytułu nienależnie pobranych świadczeń:

- świadczenie pieniężne na zakup żywności przyznane na okres od 1 czerwca do 31 lipca 2007r. w kwocie 146,40 zł,

2) nakazano zwrot nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ 1 instancji przytoczył treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.) określających przesłanki, których spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pieniężnego na zakup żywności.

Organ I instancji wskazał, że rozpatrując wniosek strony udzielił jej pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności zgodnie z decyzją Nr 01-001986/06/2007 z dnia 13 czerwca 2007 r. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie 146,40 zł. W tym miejscu należy stwierdzić, że organ I instancji błędnie podał datę wydania decyzji, bowiem powinien wskazać dzień 8 czerwca 2007 r., co nie miało to wpływu na wynik sprawy.

Organ wskazał, że zgodnie z posiadaną dokumentacją strona posiada znaczne zasoby pieniężne, które przechowuje na lokatach bankowych, a którymi mogła dysponować po śmierci swojej matki Z. K. w miesiącu sierpniu 2006 r. Jak strona wyjaśniała, pieniądze te zamierzała przeznaczyć na swojej utrzymanie "na starość", zgodnie z wolą rodziców. O istnieniu tych zasobów finansowych strona wiedziała bezpośrednio od swojej matki. Zgodnie z informacją PKO BP Centrum Rozliczeniowe w L. z dnia 7 października 2009 r. oraz na podstawie dokumentów dostarczonych przez stronę, składała ona dyspozycje dotyczące operacji na rachunkach lokat bankowych, utrzymując środki finansowe na tych rachunkach w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej oraz nadal strona jest posiadaczką czynnych lokat. Bank podaje, że strona jest współwłaścicielką lokat, jednak z uwagi na fakt tajemnicy bankowej i wycofania przez nią zgody na udzielanie informacji na rzecz Ośrodka, nie można uzyskać informacji, czy drugim współwłaścicielem lokat jest zmarła matka strony czy też inne osoby żyjące. Ponieważ jednak strona wyjaśniła, że nie ma żadnej rodziny i osób bliskich, nie były przeprowadzane postępowania spadkowe, na dokumentach bankowych nie pojawia się żadne inne nazwisko osoby trzeciej, tut. Ośrodek przyjął, że strona jest osobą uprawnioną do dysponowania wszystkimi środkami zgromadzonymi na rachunkach i kwoty te zostały uznane za jej zasoby.

Organ I instancji wymieni! należące do strony środki zgromadzone od września 2006r. na rachunkach bankowych, których nie wypłacała, nawet w części.

Organ wskazał, że z treści art. 12 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis ten zwraca uwagę na uzupełniającą funkcję pomocy społecznej. Pomoc ta nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a ich brak jest powodem zwracania się o pomoc do instytucji publicznych. Przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy, w szczególności zaś od jego dochodów. Starając się o przyznanie wsparcia, należy udzielić pracownikowi socjalnemu istotnych wyjaśnień, w szczególności dotyczących posiadanego majątku. Zamożność nie może być powodem pozostawienia osoby lub rodziny bez pomocy i opieki, jednak świadczenia pieniężne na zaspokojenie podstawowych potrzeb nie przysługują. W przypadku strony niespełniona jest przesłanka kryterium dochodowego do przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności.

Organ podał, że w myśl art. 109 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jednak o zmianie swojej sytuacji materialno-dochodowej strona nie poinformowała organu. Ponadto organ I instancji przytoczył treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i rozważył zasadność udzielenia ulgi w zakresie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Organ wskazał, ze z posiadanej dokumentacji wynika, iż świadczenie pieniężne na zakup żywności zostało wypłacone w dniu 13 czerwca 2007r. w kwocie 146,40 zł. Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 16 marca 2011 r. wynika, że obecnie strona utrzymuje się z alimentów od byłego męża w wysokości 200,00 zł miesięcznie i posiadanych oszczędności.

Organ ocenił, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy, z uwagi na posiadane przez stronę zasoby, których wysokość wielokrotnie przekracza ustawowe kryterium dochodowe, pobrane świadczenie pieniężne na zakup żywności w okresie od 1 czerwca 2007 r. do 31 lipca 2007 r. nie przysługiwało, a wypłacone stanowi świadczenia nienależnie pobrane i podlega zwrotowi.

Odwołanie K. E. dotyczy zarówno w/w decyzji, jak też sześciu innych decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.

Strona stwierdziła, że zaskarża decyzje w całości i wnosi o ich uchylenie i umorzenie postępowania. Podniosła, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. rozpoznając po raz trzeci jej sprawę o przyznaniu jej pomocy społecznej w formie różnego rodzaju zasiłków w okresie od 1 września 2006r. do chwili obecnej, po raz kolejny uchylił swoje poprzednie decyzje w tej sprawie i nakazał jej zwrot rzekomo nienależnie przyznanych zasiłków. Z uwagi na to, iż po śmierci jej mamy, co miało miejsce 12 sierpnia 2006 r., odziedziczyła po niej oszczędności w kwocie ponad 100 tysięcy złotych wobec czego, zdaniem MOPS w J., przyznane jej uprzednio zasiłki były świadczeniem nienależnym i winna je zwrócić. Decyzje zapadły po dwukrotnym uchyleniu poprzednich decyzji MOPS w J. w tej sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., które w zakresie niektórych przyznanych jej zasiłków postępowanie umorzyło stwierdzając, iż decyzja jest ostateczna. Dotyczyło to między innymi zasiłków celowych na pokrycie kosztów leczenia, zakupu żywności, zaspokojenia innych potrzeb życiowych, zasiłku stałego, składki na ubezpieczenie opiekuńcze itd. Są to decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 roku o numerach [...], [...] i [...], w pozostałych przypadkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzje MOPS w J. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, a w części decyzje MOPS zostały utrzymane w mocy. W swych decyzjach zarówno umarzających postępowanie w sprawie jak i decyzjach przekazujących sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło dobitnie, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. nie mógł zmieniać swoich pierwotnych decyzji o przyznaniu świadczeń, z mocą wsteczną (ex tunc) i że takie działania MOPS były możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość, z czym, aczkolwiek z bólem serca się pogodziła. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, iż decyzje w sprawie ewentualnie nienależnie pobranych świadczeń z opieki społecznej mają charakter uznaniowy, co oznacza że nawet w przypadku jeżeli niesłusznie przyznano jej pewne zasiłki, za co nie ponosi winy, bo niczego nie ukrywała przed MOPS, to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. winien rozważyć czy w jej sytuacji życiowej i zdrowotnej rozsądnym było zobowiązanie jej do zwrotu tej pomocy, w pełnej wysokości skoro ją wykorzystała zgodnie z jej przeznaczeniem, tj. wykupiła leki, zapłaciła składki na ZUS, skonsumowała posiłki, itd.

Strona stwierdziła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J., okazał się bezduszny i okoliczności tych nie uwzględnił. Nie wziął pod uwagę tego, iż jest osobą samotną, z ograniczoną zdolnością do pracy, chorą psychicznie, z wieloma schorzeniami, na które musi się leczyć, co pochłania wiele środków finansowych. Jej stan zdrowia ulega stałemu pogorszeniu, co w jej ocenie jest także zasługą MOPS w J., który nie dostrzega jej prawdziwego nieszczęścia. Skarżąca podniosła, że jeśli okazało się że MOPS w J. popełnił błędy i naruszył obowiązujące przepisy prawa, co stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, to na skutek jej odwołań zastosował inne przepisy również niekorzystne dla niej, co przypomina powiedzenie ,jak go nie kijem to go pałką". Strona stwierdziła, że nie wie czy na skutek jej zasadnego odwołania MOPS w Jaworze mógł pogorszyć jej sytuację prawną w tej sprawie i zastosować inne przepisy dla niej niekorzystne skoro nie zastosował ich uprzednio.

Skarżąca podniosła, że jest u kresu wytrzymałości psychicznej, nie ma znikąd pomocy. Tę, która otrzymywała z Opieki Społecznej jej zabrano, choć nadal jej potrzebuje i jeszcze żąda się od niej jej zwrotu za lata ubiegłe. Stwierdziła, że takie postępowanie MOPS w J. jest po prostu nieludzkie i bezduszne. Strona zadała pytanie, czy gdy MOPS w J. zabierze jej ostatnie oszczędności, czy wtedy będzie w stanie jej pomóc, skoro teraz nie rozumie jej sytuacji życiowej. Uważa, że decyzje MOPS w J., od których się odwołuje są niesłuszne, niesprawiedliwe i niezgodne z prawem dlatego prosi o ich uchylenie i umorzenie postępowania w tej sprawie.

Strona stwierdziła, że była uczciwa całe życie, niczego nie ukrywała, także oszczędności, jakie uzyskała po śmierci swojej mamy. Nikt jej wcześniej o to nie pytał. Kiedy ją o to zapytano po raz pierwszy od razu przyznała, iż takie oszczędności posiada i nikogo nie oszukiwała. Pomimo tego MOPS w J. przyznał jej pewną pomoc, a teraz żąda jej zwrotu. Tego nie rozumie. Skoro MOPS w J. uznał, że uzyskana przez nią pomoc była tzw. świadczeniem nienależnym, za co nie ponosi winy, bo pomocy tej rzeczywiście potrzebowała i skoro zwrot tej pomocy w świetle przepisów prawa ma charakter uznaniowy, czyli nie obligatoryjny, to dlaczego MOPS w J., wbrew zaleceniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie rozważył czy w jej wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, nie jest słusznym by pozbawić jej na przyszłość niektórych świadczeń z tytułu pomocy społecznej, ale równocześnie nie żądać zwrotu pomocy już uzyskanej.

Strona argumentuje, że nie może również zgodzić się z decyzją MOPS w J., który wznowił postępowanie w sprawie decyzji prawomocnych i ostatecznych. Przecież przed wydaniem poprzednich decyzji MOPS w J. znał jej sytuację życiową i finansową i stan faktyczny w tej sprawie. Nie zaistniały więc żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie dotychczasowych ostatecznych decyzji. Bardzo prosi o uwzględnienie jej odwołania.

Po rozpatrzeniu odwołania strony i analizie akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdza, co następuje.

Podstawą do orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej są przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r., Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) - zwanej dalej ustawą.

Według art. 98 ustawy świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Przepis art. 104 ust. 1 ustawy stanowi, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 104 ust. 3 wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Natomiast w myśl art. 104 ust. 4 ustawy w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Świadczeniem nienależnie pobranym - w rozumieniu art. 6 pkt 16 ustawy - jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Z treści art. 5 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynika, że przesłanką warunkującą prawo osoby samotnie gospodarującej do świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności jest spełnienie kryterium dochodowego, które wynosi 150% kryterium dochodowego, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zatem kryterium to dla strony, która jest osobą samotnie gospodarującą wynosi 715,50 zł (477 zł x 150%). Świadczenie pieniężne na zakup żywności zostało stronie przyznane decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007r. w związku z tym, że jej dochód nie przekraczał kryterium dochodowego. Jednakże prawo do wskazanego świadczenia uzależnione jest również od spełniania przesłanek wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej ustalających zasady ogólne obowiązujące w sprawach rozpatrywanych na podstawie tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Cytowany przepis określa najistotniejsze cechy pomocy społecznej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie w art. 2 ust. 1 zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty (komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II., System Informacji Prawnej Lex).

Natomiast zgodnie z art. 12 ustawy w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca od sierpnia 2006r. posiada znaczne zasoby finansowe, faktu tego nie ujawniła organowi pomocy społecznej, a zatem organ ten nie wiedział o tej okoliczności wydając decyzję Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007r. przyznającą stronie świadczenie pieniężne na dożywianie od dnia 1 czerwca 2007 do dnia 31 lipca 2007r. w kwocie 146,40 zł. Strona po śmierci matki rozporządzała wskazanymi zasobami pieniężnymi likwidując lokaty bankowe i zakładając nowe (zestawienia operacji bankowych w aktach sprawy). Analiza wyjaśnień strony, jak też informacji zawartych w dokumentach sporządzonych przez Bank prowadzi do wniosku, że strona będąc współwłaścicielem w/w lokat mogła, po śmierci swojej matki, swobodnie dysponować zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi.

Należy przy tym podkreślić, iż strona w odwołaniu, jak też w czasie całego postępowania nie kwestionuje ustaleń organu pierwszej instancji w zakresie posiadania przez nią znacznych zasobów pieniężnych, w kwocie ponad 100 tysięcy złotych. Natomiast m. in. w odwołaniu wskazuje powody niekorzystania przez nią z tych środków w czasie, gdy ubiegała się o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej.

Posiadanie przez stronę znacznych zasobów finansowych jest okolicznością, która przesądza o braku podstaw do korzystania przez nią ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a więc również z zasiłku stałego. W takim przypadku nie ma bowiem żadnych podstaw, na gruncie ustawy o pomocy społecznej, aby strona była wspierana ze środków pomocy społecznej, w sytuacji gdy ma możliwości zaspokojenie swoich potrzeb we własnym zakresie. Tak więc strona już w dniu wydania decyzji Nr 01-001986/06/2007 z dnia 8 czerwca 2007r. przyznającej jej świadczenie pieniężne na dożywianie nie spełniała przesłanek do uzyskania pomocy w tej formie.

Organ odwoławczy nie kwestionuje przy tym podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących jej trudnej sytuacji zdrowotnej i sytuacji rodzinnej, czy też faktu, iż matka mówiła jej, że "te pieniądze mam wybrać kiedy będę wymagała opieki, lub kiedy być może znajdę się w jakimś zakładzie opiekuńczym, za który będę płaciła" (protokół przesłuchania strony z dnia 14 września 2009r.). Jednakże okoliczności te nie uzasadniają jednoczesnego korzystania ze środków pomocy społecznej i nie korzystania z posiadanych zasobów pieniężnych.

Dokumentacja sprawy wskazuje, że strona ubiegając się o przyznanie jej świadczeń przedstawiała nieprawdziwe informacje, ponieważ w swoich wnioskach podawała: "brakuje mi na najpilniejsze potrzeby". Stwierdzała, że znajduje się w "trudnej", "ciężkiej", "bardzo ciężkiej" sytuacji finansowej, w związku z tym nie jest w stanie samodzielnie pokryć kosztów zakupu leków, posiłków, malowania, zakupu odzieży i innych potrzeb, podczas gdy - jak powyżej wykazano - nie było to prawdą. Strona nie informowała pracownika socjalnego o posiadanych zasobach pieniężnych, tym samym udzielała nieprawdziwych informacji o swojej sytuacji.

Biorąc pod uwagę treść składanych przez stronę wniosków nie znajdują uzasadnienia twierdzenia strony, iż nie wprowadziła nikogo w błąd, ani nie udzielała nieprawdziwych informacji, co do sytuacji materialnej i życiowej. Również fakt wycofania zgody w banku na udzielanie organowi I instancji informacji na temat posiadanych zasobów finansowych świadczy o postawie strony, która w dalszym ciągu, w toku postępowania wyjaśniającego, usiłuje zataić wysokość posiadanych zasobów pieniężnych.

Powyższe dowodzi, że zaistniała podstawa do stwierdzenia, że strona nienależnie pobrała zasiłek stały.

Jednocześnie należy stwierdzić, iż nie było uzasadnione rozważanie w zaskarżonej decyzji w zakresie odstąpienia od obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych świadczeń. Z aktualnej treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (po nowelizacji, która weszła w życie z dniem 31 marca 2010r.), który stanowi, że: "właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności (...) może odstąpić od żądania takiego zwrotu", wynika, iż przepis ten może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, wydana na podstawie art. 104 ust. 3 tej ustawy. Stanowisko Kolegium znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008r. sygn. akt I OSK 18/08, LEX Nr 518225, w którym Sąd rozważał podobny problem interpretacyjny, dotyczący jednoczesnego orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ich umarzania.

Kolegium zauważa, iż organ I instancji nie wyjaśnił, jakie okoliczności sprawy wziął pod uwagę ustalając termin zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - 14 dni od dnia, w którym stanie się ostateczna decyzja w tej sprawie. Skład orzekający Kolegium, dokonując analizy okoliczności sprawy pod kątem zasadności ustalenia przez organ I instancji wskazanego terminu stwierdza, iż mając na uwadze fakt, że strona posiada znaczne zasoby finansowe został on ustalony prawidłowo i nie ma podstaw do jego ewentualnej zmiany przez Kolegium.

Odnosząc się do argumentacji strony dotyczącej zasadności pobierania przez nią świadczeń należy zauważyć, iż powinna ona mieć tą świadomość, iż korzystając z pomocy społecznej w sytuacji, gdy mogła sama zabezpieczać swoje potrzeby, pozbawiała tej pomocy inne osoby, które faktycznie potrzebowały wsparcia ze strony pomocy społecznej z uwagi na brak własnych zasobów i możliwości. Środki pomocy społecznej, jakimi dysponują organy pomocy społecznej są ograniczone. Organ pomocy nie może rozdzielić między potrzebujących więcej środków niż sam otrzymał. Są one niewystarczające na zaspokojenie często nawet najbardziej uzasadnionych potrzeb osób znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w osnowie.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zawarła w niej wnioski i twierdzenia powołane w odwołaniu.

Zarzuciła, że narusza ona prawo i jest dla niej krzywdząca; wniosła o jej uchylenie i umorzenie postępowania.

Uzasadniając swoje twierdzenia i wnioski podała, że SKO w L. rozpoznaje jej sprawę po raz trzeci. Tym razem utrzymał w mocy decyzje z dnia 15 września 2010 r., w których ustalono wysokość należności podlegającej zwrotowi.

Podniosła, że poprzednie decyzje MOPS w J. w tym przedmiocie były uchylone i umorzone. Jednocześnie SKO informowało, że decyzje są ostateczne.

Stwierdziła, że MOPS nie mógł zmieniać swoich pierwotnych decyzji przyznających różne formy pomocy z mocą wsteczną a co najwyżej mógł to uczynić na przyszłość.

Dodała, że wobec ostatecznych decyzji w tym względzie organ nie mógł ponownie orzekać, w tym zakresie.

Zaskarżone decyzje uważa za błędne z tego powodu, iż decyzje o ewentualnym zwrocie pobranych świadczeń mają charakter uznaniowy, winny zatem uwzględniać wskazaną przez skarżącą sytuację materialną, życiową i rodzinną.

Jest osobą samotną, niezdolną do pracy, chorą. Nie posiada żadnej rodziny. Jej dochody to tylko alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie, otrzymuje obiady pełnopłatne, płaci za leczenie i leki. Stąd oszczędności jakie jeszcze posiada, a których nie zatajała przed pracownikami MOPS w J. i które się wyczerpują, przeznacza na bieżące potrzeby.

Wskazała, że gdyby miała zwrócić całą kwotę to na przyszłość pozostanie ponownie bez środków do życia. Dlatego decyzje MOPS w J. są niehumanitarne i krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swój wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjny jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2011 r. ustalającą wysokość świadczenia nienależnie pobranego w kwocie 146,40 zł z tytułu nienależnie pobranych świadczeń: świadczenia pieniężnego na zakup żywności, przyznanego na okres od 1 czerwca 2007 r. do 31 lipca 2007 r. w kwocie 146,40 zł oraz nakazująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone dwiema decyzjami. Pierwsza – to decyzja Nr [...] z dnia 8 czerwca 2007 r. wydana z upoważnienia Burmistrza Miasta J. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup żywności w kwocie 146,40 zł. Druga – to decyzja Nr [...] z dnia [...] września 2010 r. uchylająca opisaną wyżej decyzję z dnia 8 czerwca 2006 r. i odmawiająca przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego – świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności oraz odmawiająca przyznania specjalnego zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności. Została ona wydana przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J. a utrzymana w mocy przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., Nr [...].

Wydanie decyzji z dnia 28 września 2010 r. poprzedziło przeprowadzenie postępowania wznowionego z urzędu, postanowieniem z dnia 4 listopada 2009 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a.

Przedstawiony stan faktyczny i prawny zaistniały przed wydaniem decyzji MOPS w J. z dnia 1 kwietnia 2011 r. należy podsumować w ten sposób, że konsekwencją wydanej decyzji z dnia 28 września 2010 r. jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia 8 czerwca 2007 r. i ponowne rozpoznanie wniosku ale już w sposób negatywny dla zainteresowanej. Decyzje te są ostateczne i wiążą w tym postępowaniu organy i Sąd.

Poza sporem pozostaje, że wnioskodawczyni wypłacono kwotę 146,40 zł przyznaną decyzją z dnia 8 września 2007 r.

W stanie faktycznym uzasadnienia decyzji MOPS w J. z dnia [...] września 2010 r. oraz decyzji SKO w L. z dnia [...] listopada 2010 r. (II instancja) wynika, że podstawą uchylenia decyzji z dnia [...] września 2007 r. było uznanie, że strona nie poinformowała organu, że posiada (a miała wiedzę o tym fakcie) zasoby pieniężnej odziedziczone po matce, które powodowały, że przekroczyła kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej i art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego – Pomoc państwa w zakresie dożywiania – uzasadniające przyznanie świadczenia, o które wnosiła. W związku z tym w ocenie organu nie spełniła przesłanek również z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, a także art. 41 pkt 1 tej ustawy. Wskazano również, że występuje dysproporcja, o której stanowi art. 12 ustawy o pomocy społecznej pomiędzy deklarowanym a faktycznym stanem majątkowym.

Zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zawiera powtórzenia w zakresie ustaleń wskazanych powyżej jednakże wskazuje również w podstawie prawnej art. 6 ust. 16 oraz art. 104 ust. 1, 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

Są to przypisy, które stanowią materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji.

Pierwszy z powołanych przepisów stanowi, że świadczeniem nienależnie pobranym jest w rozumieniu tego przepisu świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub dochodowej.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie występuje pierwsza przesłanka.

Z zestawienia operacji bankowych dokonanych przez skarżącą a wskazanych przez organ I instancji wynika, że skarżąca miała wiedzę o pieniądzach pozostawionych w spadku przez matkę zmarłą w sierpniu 2006 r. gdyż już w sierpniu 2006 r. dokonywała operacji na rachunkach bankowych. Potwierdziła tę okoliczność podczas przesłuchania w dniu 14 września 2009 r. Tymczasem wnioski o przyznanie pomocy uzasadniała ciężką lub bardzo ciężką sytuacją finansową, która uniemożliwia zakup posiłków, czy leków.

W związku z treścią decyzji z dnia 28 września 2010 r. i ustaleniami, które dokonał już organ, które również powtórzyły organy wydające zaskarżone decyzje należy uznać, że skarżąca pobrała nienależne świadczenia w kwocie 146,40 zł.

Fakt wypłaty tej kwoty jest – co stwierdzono wyżej, niesporny.

Stosownie do treści art. 98 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny.

Zakwestionowane decyzje znajdują oparcie w treści art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej; mówi on, że wysokość należności między innymi z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegająca zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Dyspozycję powyższego przepisu wypełnia jak już stwierdzono zaskarżona decyzja. Określa wysokość nienależnie pobranego świadczenia oraz datę jego zwrotu.

Odpowiadając zaś na zarzuty skargi stwierdzić należy, że choć istotnie SKO w L. decyzjami z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], [...] i [...] uchyliło decyzje MOPS w J. umorzyło postępowanie, to podstawą do wydania takich decyzji było uznanie przez ten organ, że organy I instancji orzekały w oparciu o niewłaściwą podstawę prawną. Organ odwoławczy w powyższych decyzjach zobowiązał organ I instancji do rozważenia skutków uzyskanej informacji co do stanu majątkowego wnioskodawczyni, na podstawie art. 6 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej.

Wskazane wyżej decyzje SKO w L. nie dotyczą rozpoznawanej sprawy i nie mają z nią żadnego związku.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi należałoby wyjaśnić, że przy wydawaniu wyroków Sąd nie może się kierować zasadami słuszności, czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z powoływanymi na wstępie rozważań przepisami Sąd rozpoznając skargę bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że argumenty powołane przez skarżącą a dotyczące stanu zdrowia, możliwości finansowych, mogą być oceniane i mieć znaczenie, o ile skarżąca po uprawomocnieniu się wyroku w takim kształcie w jakim zapadł wyrok w dniu 26 stycznia 2012 r. wystąpi z wnioskiem opartym na art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenia na raty.

Trafnie organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że w oparciu o wymieniony art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji nie był uprawniony orzekać w tej kwestii.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak wyżej.