Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 674/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 7, 77 § 1, 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 pkt 6, art. 11 ust. 2, 108 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 8 ust. 1 i 2, art. 12, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędzia del. NSA Leszek Kiermaszek Protokolant: sekretarz sądowy Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 22 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Łd 1126/10 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lipca 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 14 grudnia 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 1126/10, oddalił skargę R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego.

Powyższe rozstrzygnięcie Sąd ten poprzedził następującymi ustaleniami faktycznymi i oceną prawną:

Wnioskiem z dnia 13 stycznia 2010 r. R.S. wystąpił do Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego w okresie od stycznia do czerwca 2010 roku.

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2010 r., nr 13/2010 Prezydent Miasta P. odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że warunkiem przyznania świadczeń pomocy społecznej jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, a ponieważ R.S. uniemożliwił – zdaniem organu – przeprowadzenie tego wywiadu, organ uznał, że w sprawie niniejszej brak jest podstaw do przyznania świadczeń. Ponadto organ podniósł, że R.S. w dniu 20 stycznia 2010 r. zawarł z pracownikiem socjalnym kontrakt socjalny w celu aktywizacji zawodowej. Termin rozliczenia kontraktu ustalono na dzień 26 lutego 2010 roku. W ocenie organu R.S. nie zrealizował postanowień kontraktu ani nie zgłosił się w celu jego rozliczenia.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpoznaniu odwołania R.S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i art. 106 ust. 4 oraz art. 108 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W ocenie Kolegium pracownicy organu dołożyli wszelkich starań, aby przeprowadzić wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wskazanym przez R.S. i zaplanować stosowną pomoc. Skarżącemu wyznaczano terminy przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego kilkakrotnie w dniach 25 – 27 stycznia 2010 r., 11 – 12 i 15 lutego 2010 r., oraz 3 – 5 marca 2010 r. Ostatecznie w dniu 5 marca 2010 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy, nie w mieszkaniu R.S., lecz na klatce schodowej budynku. Skarżący oświadczył, że nie ponosi opłat za wodę i energię elektryczną w mieszkaniu przy ul. Mokrej 13 w P. Natomiast odnosząc się do kosztów utrzymania lokalu w C. początkowo oświadczył, iż opłat tych nie ponosi, a później wycofał się z tego stwierdzając, że pracownik socjalny oczekuje od niego powyższych informacji, bo chce udowodnić, iż nie przebywa w P. tylko w C.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P. wysłało pismo do Zakładu Energetycznego w Piotrkowie Trybunalskim oraz do spółki BINSTAL w Tomaszowie Mazowieckim, aby potwierdzić czy R.S. reguluje należności za lokal w C. Zarówno Zakład Energetyczny jak i spółka BINSTAL potwierdziły, że opłaty za energię elektryczną i wodę dotyczące lokalu w C. przy ul. Głównej 138 są regulowane przez skarżącego.

W ocenie organu pisma te potwierdzają, że R.S. wprowadził w błąd pracowników socjalnych. Nadto R.S. potwierdził złożone wcześniej oświadczenie o dochodach, z którego wynikało, że uzyskał 170 złotych za grudzień 2009 r. i 175 złotych za styczeń 2010 roku, a także dodatek mieszkaniowy w wysokości 78,86 złotych miesięcznie.

Zdaniem Kolegium skarżący bez uzasadnionej przyczyny odwołuje wyznaczone terminy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub w terminach wyznaczonych nie oczekuje na pracownika socjalnego w miejscu wskazanym jako miejsce zamieszkania. Ponadto Kolegium uznało, że R.S. nie zrealizował postanowień kontraktu socjalnego zawartego w dniu 20 stycznia 2010 r. w celu aktywizacji zawodowej. Skarżący został zobowiązany w kontrakcie do zgłoszenia się do Klubu Integracji Społecznej i podjęcia dalszych działań, to jest ukończenia kursu BHP, a także podjęcia prac społecznie użytecznych. Termin rozliczenia kontraktu ustalono na dzień 26 lutego 2010 r. R.S. nie zrealizował postanowień kontraktu, nie zgłosił się w celu jego rozliczenia, nie podjął prac społecznie użytecznych. Nie podejmuje współpracy z pracownikiem socjalnym w celu przezwyciężenia swojej sytuacji życiowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R.S. stwierdził, że nie jest winien sytuacji, w jakiej przeprowadzono wywiad środowiskowy. Podniósł również, że wszystkie postanowienia kontraktu socjalnego zrealizował, włącznie ze szkoleniem BHP. Potwierdził, że nie podjął prac społecznie użytecznych, wskazał jednak, iż nie wyklucza tego w przyszłości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie argumentując, tak jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazał, że analiza ustalonego w sprawie, a nie kwestionowanego przez strony, stanu faktycznego sprawy, prowadzi do uznania stanowiska organów administracji za odpowiadające obowiązującym przepisom prawa. W konsekwencji sąd stwierdził, że przy wydaniu kontrolowanego rozstrzygnięcia nie doszło do naruszenia przepisów, które w myśl przepisu art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skutkować winno jego uchyleniem.

Sąd podał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy).

Sąd zaznaczył, że jedną z fundamentalnych przesłanek warunkujących możliwość korzystania z pomocy społecznej jest współdziałanie osoby bądź rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej z organem pomocowym (art. 4 ustawy). Brak owego współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić jedną z podstaw do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Dalsze podstawy odmowy przyznania takiego świadczenia to: odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych (art. 11 ust. 2 ustawy).

Sąd wskazał, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjnym elementem postępowania administracyjnego poprzedzającego rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego. Zgodnie z przepisem art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Oznacza to, iż przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego jest obowiązkiem organu wykonywanym przez pracownika socjalnego, natomiast sam wywiad ma umożliwić organowi zebranie informacji niezbędnych do podjęcia decyzji w sprawie. Organ nie może orzec o odmowie przyznania danego rodzaju pomocy finansowej tylko z tego względu, że nie przeprowadzono w sprawie wywiadu środowiskowego. Ponadto Sąd podniósł, że przeprowadzenie ze skarżącym rodzinnego wywiadu środowiskowego nastąpiło w jednym z terminów wskazanych przez organ, tym samym sąd nie podzielił stanowiska organów, iż zachowanie skarżącego w tej kwestii było przejawem braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zauważył też, że sposób i okoliczności przeprowadzenia wywiadu wskazują jednoznacznie na trudną sytuację rodzinną skarżącego, a znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia jego byłej żony nie pozostawiają wątpliwości co do wzajemnych relacji byłych małżonków.

Sąd stwierdził, że nie można również zgodzić się z organem, iż wniosek o braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej można wyprowadzić z zarzutu wprowadzenia pracownika socjalnego w błąd podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego. Protokół wywiadu przeprowadzonego w dniu 5 marca 2010 r. nie zawiera jakichkolwiek stanowczych oświadczeń skarżącego, które podczas tego wywiadu miałyby zostać wygłoszone, nie odnotowano też pytań, które zostały skarżącemu postawione przez pracownika socjalnego. Nie sposób zatem znaleźć w owym protokole okoliczności, z których można byłoby wyprowadzić wniosek, że skarżący oświadczał, bądź zamierzał oświadczać wobec pracownika socjalnego nieprawdę, albo też świadomie wprowadzał w błąd organ pomocowy, zaś dalece niewystarczające dla udowodnienia okoliczności świadomego wprowadzania pracownika socjalnego w błąd jest oświadczenie samego pracownika socjalnego sporządzone w formie pisma podsumowującego czynności podejmowane wobec skarżącego w okresie kilku miesięcy.

Odmiennie natomiast Sąd ocenił niedotrzymanie przez skarżącego postanowień kontraktu socjalnego. Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną. Za kontrakt socjalny – zgodnie z przepisem art. 6 pkt 6 ustawy – uważa się pisemną umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Celem kontraktu jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Ustawa o pomocy społecznej określa kontrakt socjalny jako umowę zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy mające na celu przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej strony tejże umowy; przy czym ustawa o pomocy społecznej nie odsyła do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu treści kontraktu, który nie może pomijać zasad wynikających z ustawy o pomocy społecznej, ani warunków na jakich ustala się poszczególne świadczenia.

Sąd podał, że w zawartym w dniu 20 stycznia 2010 r. kontrakcie socjalnym strony ustaliły, iż przyczyną trudnej sytuacji skarżącego jest brak pracy i źródeł dochodu. Rozwiązanie istniejącej sytuacji możliwe jest poprzez wykonywanie przez skarżącego prac społecznie użytecznych. Celem osiągniętym w następstwie zawarcia kontraktu socjalnego miało być uaktywnienie zawodowe skarżącego uwzględniające jego stopień niepełnosprawności. Natomiast szczegółowo skarżący zobowiązał się w kontrakcie do tego, że w terminie do dnia 20 stycznia 2010 r. zgłosi się do Klubu Integracji Społecznej w P., oraz do dnia 26 lutego 2010 r. podejmie prace społecznie użyteczne. Niekwestionowane w toku postępowania było ustalenie organów, że skarżący w zakreślonym przez kontrakt socjalny terminie nie podjął pracy społecznie użytecznej. Co więcej, nie podjął tej pracy także w okresie późniejszym, pomimo przedstawianych propozycji. W ocenie Sądu powyższe ustalenie determinuje ocenę legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jeśli bowiem niewykonanie postanowień kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy), to zachowanie skarżącego – który przez wiele miesięcy po upływie terminu wykonania obowiązku wynikającego z kontraktu nie podjął jakiejkolwiek pracy społecznie użytecznej i odrzucał składane mu w tym zakresie propozycje – stanowi jaskrawe i świadome pogwałcenie postanowień kontraktu społecznego. Tym samym Sąd uznał, że w powyższej kwestii organy administracji w sposób prawidłowy dokonały oceny zachowania skarżącego i w sposób niewadliwy zastosowały przepis art. 11 ust. 2 ustawy odmawiając przyznania skarżącemu świadczeń z pomocy społecznej.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 14 grudnia 2010 r. wniósł R.S. reprezentowany przez adwokata z urzędu P. F. Zaskarżając powyższy wyrok w całości zarzucono:

1. naruszenie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadne zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi naruszenia prawa materialnego dokonanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi a polegające na:

a) błędnej wykładni art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 11 ust. 2 tej ustawy poprzez przyjęcie, że niestawienie się R.S. w terminie wyznaczonym przez pracownika pomocy społecznej w celu podjęcia pracy społecznie użytecznej stanowi nieuzasadnione niewywiązanie się z kontraktu socjalnego, które obligatoryjnie skutkuje odmową przyznania świadczenia w sytuacji, gdy art. 11 ust. 2 ustawy nie przewiduje obligatoryjnej odmowy przyznania świadczenia, przy czym z materiału dowodowego wynika, że R.S. nie tylko nie odmówił wywiązania się z kontraktu, ale także stwierdził, że w przyszłości zamierza podjąć taką pracę, a ponadto przy ocenie wywiązywania się z kontraktu socjalnego nie uwzględniono szczególnej sytuacji skarżącego,

b) błędnej wykładni art. 11 ust. 2 w zw. art. 6 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 8 ust. 1 i ust. 2, art. 31 ust. 3, art. 12 Konstytucji RP skutkującej przyjęciem, że kontrakt socjalny może zawierać postanowienia, które nakładają na obywatela korzystającego z pomocy społecznej obowiązki ograniczające jego zagwarantowane Konstytucją RP prawa i wolności, w tym prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach, poprzez ustalenie warunków kontraktu socjalnego w sposób uniemożliwiający R.S. pełnienie funkcji w Stowarzyszeniu utworzonym na potrzeby mieszkańców C.,

c) niewłaściwym zastosowaniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że niepodjęcie przez R.S. pracy społecznie użytecznej w terminie wskazanym przez pracownika socjalnego stanowiło nieusprawiedliwione niedotrzymanie postanowień kontraktu socjalnego, w sytuacji gdy R.S. nie odmówił podjęcia tej pracy i dostatecznie usprawiedliwił niepodjęcie pracy społecznie użytecznej;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo że skarga była zasadna - w wyniku bezzasadnego uznania, że w postępowaniu administracyjnym SKO w Łodzi nie dopuściło się naruszeń art. 77 § 1 kpa i 7 kpa oraz 107 § 3 kpa polegających na braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w tym czy praca społecznie użyteczna była adekwatna do stopnia niepełnosprawności R.S. oraz jego obowiązków społecznych (działalność w Stowarzyszeniu), co skutkowało wadliwym rozważeniem przesłanek odmowy przyznania zasiłku celowego na dofinansowanie kosztów utrzymania koniecznego, na co wskazuje lakoniczna treść uzasadnienia w tym zakresie.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

W uzasadnieniu wskazano, że z treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobą bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, przepis ten nie przewiduje więc obligatoryjnej odmowy przyznania świadczenia, a R.S. nie tylko nie odmówił wywiązania się z kontraktu, ale także stwierdził, że w przyszłości zamierza podjąć taką pracę.

Podkreślono, że nawet gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby. Celem przyznania zasiłku celowego jest zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Brak podjęcia pracy społecznie użytecznej nie pozwala na wyprowadzenie wniosku o nieistnieniu przesłanek do przyznania pomocy. Ponadto wadliwy sposób skonstruowania kontraktu socjalnego tj. w sposób nieuwzględniający sytuacji życiowej R.S. oraz sprawowanej przez niego funkcji w stowarzyszeniu działającym na rzecz mieszkańców C., a także cel pomocy powinny zostać wzięte pod uwagę przy ocenie wywiązywania się przez skarżącego z postanowień tego kontraktu.

Zdaniem skarżącego brak podjęcia pracy społecznie użytecznej był usprawiedliwiony nieadekwatnymi do jego osoby i sytuacji życiowej postanowieniami kontraktu socjalnego, co nie powinno skutkować obligatoryjną odmową przyznania świadczenia. Sprawowanie funkcji w stowarzyszeniu utworzonym na potrzeby mieszkańców C. uniemożliwiło mu podjęcie pracy społecznie użytecznej, gdyż nie potrafił on tak zorganizować sobie czasu, aby jednocześnie wywiązać się z obowiązków wobec stowarzyszenia i podjąć pracę społecznie użyteczną.

Skarżący podkreślił, że terminy podjęcia pracy społecznie użytecznej zostały mu narzucone przez pracownika socjalnego w sposób nie uwzględniający sprawowania przez niego funkcji społecznej w stowarzyszeniu. Podniósł, że jeśli już organ pomocy społecznej dopuszcza praktykę wskazywania dnia, do którego skarżący miał podjąć pracę społecznie użyteczną, to tym samym trudno dostrzec racjonalne powody, dla których pracownik socjalny nie miałby wskazać innego dnia podjęcia pracy społecznie użytecznej. Skarżący nie wykluczył podjęcia takiej pracy w przyszłości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skoro w skardze tej podniesione zostały zarzuty oparte na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a. to w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, które zdaniem strony skarżącej miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi dopuściło się naruszeń art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegających na braku wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy, w tym czy praca społecznie użyteczna była adekwatna do stopnia niepełnosprawności R.S. i jego obowiązków społecznych, a co skutkowało wadliwym rozważeniem przesłanek odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższy zarzut nie mógł być uznany za uzasadniony. Okoliczność, że R.S. nie dotrzymał postanowień kontraktu socjalnego zawartego w dniu 20 stycznia 2010 r., bowiem w ustalonym terminie – do 26 lutego 2010 r. - nie podjął prac społecznie użytecznych, jest między stronami niesporna.

W aktach administracyjnych, na podstawie których zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok, znajduje się obszerna dokumentacja, w tym także orzeczenie o stopniu niepełnosprawności R.S. z dnia 15 września 2009 r., w którym ustalono lekki stopień niepełnosprawności od dnia 18 kwietnia 2006 r. do 30 września 2011 r. i zawarto stosowne przeciwwskazania w zakresie pracy. W kontrakcie zawartym w dniu 20 stycznia 2010 r. określono, że jego celem jest uaktywnienie zawodowe skarżącego uwzględniające jego stopień niepełnosprawności, a więc okoliczność ta nie została przez organ pominięta.

Podejmowane przez Klub Integracji Społecznej w P. wielokrotne próby skierowania skarżącego do pracy społecznie użytecznej są w sprawie udokumentowane. R.S., odrzucając propozycję pracy społecznie użytecznej nie podnosił, że proponowana praca jest "nieadekwatna do stopnia niepełnosprawności". Gołosłowne twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej dotyczące obowiązków skarżącego związanych z pełnieniem funkcji społecznych w Stowarzyszeniu (jak należy przypuszczać dotyczące "Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Front Obrony Sprawiedliwości", C. ul. Główna 138 – k. 19a akt administracyjnych) w żaden sposób nie mogły zmienić oceny, że zasadnie uznano, iż R.S. nie dotrzymał postanowień kontraktu socjalnego z dnia 20 stycznia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie naruszył też wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim Sąd ten nie dokonał błędnej wykładni art. 6 pkt 6 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, także za bezpodstawny uznać należało zarzut niewłaściwego zastosowania art. 11 ust. 2 tej ustawy.

Zgodnie z art. 6 pkt 6 ustawy użyte w tej ustawie określenie "kontrakt socjalny" oznacza umowę zawartą a osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny.

Jak słusznie podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, umowa ta, której celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu musi uwzględniać zasady wynikające z ustawy o pomocy społecznej oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Istotne jest, że ustawa o pomocy społecznej nie odsyła do uregulowań Kodeksu cywilnego i nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu jej treści.

W myśl art. 108 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia kontraktu w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej, co wynika także z przepisów wykonawczych, a więc z obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 marca 2005 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. Nr 42, poz. 409), a obecnie z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. Nr 218, poz. 1439) – por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r. sygn. akt I OSK 1437/08.

Nie popełnił też błędu Sąd I instancji w zakresie przyjętych skutków niewykonania postanowień kontraktu socjalnego, stwierdzając, że niewykonanie postanowień kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Sąd odwołał się w tym zakresie do art. 11 ust. 2 ustawy, gdzie taka fakultatywna przyczyna odmowy przyznania świadczenia została wskazano jako "niedotrzymywanie postanowień kontraktu socjalnego". Prawidłowo więc Sąd I instancji wypowiedział się w zakresie omawianej kwestii.

Nie można też podzielić stanowiska skarżącego, że wykładnia omawianych wyżej przepisów dokonana w zaskarżonym wyroku narusza art. 8 ust. 1 i 2, art. 12 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Sąd I instancji nie przyjął bowiem, jak stwierdzono w skardze kasacyjnej, że kontrakt socjalny może zawierać postanowienia, które nakładają na obywatela korzystającego z pomocy społecznej obowiązki ograniczające jego zagwarantowane Konstytucją RP prawa i wolności, w tym prawo do uczestniczenia w stowarzyszeniach.

W ustalonym w sprawie stanie faktycznym całkowicie chybiony jest również zarzut naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

Jak podkreślono w zaskarżonym wyroku skarżący, pomimo przedstawionych mu propozycji nie podjął pracy społecznie użytecznej nie tylko w terminie określonym w kontrakcie, co jest niesporne (do 26 lutego 2010 r.), ale również w okresie późniejszym. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, R.S. nie usprawiedliwił niewykonania kontraktu. Stwierdzenie w skardze, że skarżący nie wyklucza podjęcia w przyszłości prac społecznie użytecznych nie mogło mieć żadnego wpływu na dokonywaną przez Sąd I instancji ocenę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Z przedstawionych względów skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 ustawy), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy.