Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 604/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-06-14 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6305 Zwrot należności celnych
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 14 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi X na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, na etapie skargi kasacyjnej, ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy – częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony wraz ze skargą został oddalony postanowieniem Sądu z dnia [...] roku. Skarżący uiścił wpis od skargi.

W uzasadnieniu ponownego wniosku Skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Oświadczył, że obecnie nie osiąga żadnych stałych dochodów, a koszty jego podstawowych potrzeb pokrywane są przez członków rodziny w zakresie niezbędnego minimum. Dochód wnioskodawcy za 2010 roku to 600zł. Dochód za 2011 roku wyniósł 225zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, nieruchomości, ani przedmiotów wartościowych powyżej 3000euro. Skarżący zaznaczył, że ponosił koszty sądowe korzystając z pomocy innych osób, lecz w chwili obecnej możliwości wynikające z tej pomocy zostały wyczerpane.

Z wyliczeń pełnomocnika wynika, że na obecnym etapie wnioskodawca jest zobowiązany uiścić wpisy od trzech skarg kasacyjnych w trzech sprawach w łącznej wysokości 1.411zł.

Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy uznając, że oświadczenie majątkowe strony skarżącej nie jest pełne, budzi szereg wątpliwości, a co za tym idzie nie pozwala przeprowadzić oceny, co do rzeczywistych możliwości płatniczych strony.

Pismem z dnia [...] r. pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw od postanowienia referendarza podnosząc, że skarżący złożył do Sądu trzy skargi i z tego tytułu łączny wpis przekracza możliwości płatnicze wnioskodawcy. W uzasadnieniu podkreślono, że jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony skarżącej, to obowiązkiem Sądu było wezwać pełnomocnika do złożenia konkretnych dokumentów, które pozwoliłyby na ocenę jej sytuacji. Sąd z tego obowiązku nie skorzystał.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że wbrew stanowisku zaprezentowanym w sprawicie, zaskarżone postanowienie w niniejszej sprawie nie wydał Sąd, lecz referendarz sądowy.

Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z przepisu tegoż wynika jednoznacznie, iż zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż Sąd wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje od początku, tzn. tak jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu.

Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy.

W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych oraz ponoszenia kosztów zastępstwa procesowego stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe.

Sąd nie podziela stanowiska pełnomocnika, że referendarz sądowy miał "dopytywać" stronę, co do jej sytuacji majątkowej. Taki obowiązek istnieje jedynie wówczas, gdy pojawią się istotne wątpliwości co do zebranego materiału, nie zaś w sytuacji, w której złożony wniosek jest niewystarczający (niekompletny) do jego uwzględnienia. Warto zauważyć, jak słusznie stwierdził NSA, iż użycie w cytowanym powyżej przepisie zwrotu "gdy wykaże" świadczy o tym, że ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy - to on ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek, gdyż tylko on ma interes prawny aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy (II OZ 1339/11).

Wskazać należy, że co prawda wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, jednakże z przedłożonych oświadczeń i treści dokumentów wynika, że małżonka wnioskodawcy czerpała korzyści z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża oraz ponosi odpowiedzialność za wynikające z niej zobowiązania publicznoprawne (sprzedaż mieszkania i częściowe pokrycie długu celnego). Aktualnie żona wnioskodawcy oraz inni członkowie rodziny pokrywają koszty utrzymania męża oraz wykładają środki finansowe na koszty prowadzenia sporów sądowych zawisłych w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą.

Trzeba jednak w tym miejscu zauważyć, iż podstawowe źródło pokrywania wydatków skarżącego nie zostało zindywidualizowane w zakresie tytułu prawnego przychodu. Nieudokumentowana pozostaje także wysokość przychodu osiąganego ze źródeł, które pełnomocnik określa jako "grzeczność osób trzecich", "pieniądze uzyskane od rodziny" oraz "wspieranie finansowe przez żonę". Skarżący utrzymuje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Tymczasem środki rozdysponowywane na pokrycie kosztów utrzymania koniecznego (według pisma pełnomocnika około 12.000-14.000 złotych rocznie) oraz środki rozdysponowywane na pokrycie kosztów sądowych (znane z urzędu koszty sądowe, wpisy od trzech skarg to około 2.800zł) nie znajdują pokrycia w dochodach ujawnianych w treści przedkładanych zeznaniach podatkowych.

W tej sytuacji należy uznać, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy jest niepełne i jako takie nie stanowi wystarczającej podstawy do zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych.

W efekcie należy stwierdzić, że w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy pozostaje poniesienie kosztów sądowych w rozpatrywanej sprawie oraz dwóch pozostałych w tym uiszczenie wpisów od skargi kasacyjnej.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał ziszczenia się w jego sytuacji materialnej i rodzinnej przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie cytowanych wyżej przepisów orzeczono jak w postanowieniu.