Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 350/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1390/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 16 sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od gier postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1390/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił C. sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że skarżąca wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. w przedmiocie podatku od gier. W skardze zawarto także wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynikało, iż spółka w chwili obecnej znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W tym kontekście zaakcentowano brak środków na pokrycie kosztów sądowych, pozbawienie spółki całego majątku, zamknięcie należących do niej salonów gier oraz zabezpieczenie automatów wraz ze znajdującą się w nich gotówką. W bilansie wykazano stratę, obecnie spółka nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 4.000.000 zł, wartość środków trwałych 5.841.741,70 zł, a strata w 2013 r. wynosiła kwotę - 4.341.561,56 zł. Dodatkowo po wezwaniu przez referendarza uzupełniła dane zawarte we wniosku. Wyliczyła nadesłane przez siebie dokumenty źródłowe, uwzględniając kopię zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2012 oraz kopię raportów kasowych, których jednak nie przedstawiła. Przedłożyła kserokopie deklaracji dla podatku od VAT za maj, czerwiec, sierpień, wrzesień i październik 2013 r. (w sierpniu i we wrześniu wykazano zerową podstawę opodatkowania tym podatkiem, z kolei w maju podstawa ta wyniosła 65.094 zł, w czerwcu – 10.770 zł, a w październiku – 220.000 zł), wyciągów z jednego z rachunków bankowych za czerwiec i – w dwóch egzemplarzach – za sierpień 2013 r. (saldo rachunku w tym okresie wynosiło 65 zł), wyliczenia automatów do gry, które stanowiły przedmiot zajęcia egzekucyjnego w czerwcu 2013 r. i zobowiązań niezapłaconych na ten miesiąc oraz dokumentów księgowych. W bilansie wskazano po stronie pasywów ujemną wartość kapitału własnego (22.199.565,90 zł na 31 grudnia 2012 r. oraz 25.801.177,15 zł na 30 czerwca 2013 r.) oraz wysokie zobowiązania, tak długoterminowe (12.753.938,20 zł na 31 grudnia 2012 r. oraz 11.069.193,19 zł na 30 czerwca 2013 r.), jak i krótkoterminowe (18.886.372,43 zł na 31 grudnia 2012 r. i 19.314.853,54 zł na 30 czerwca 2013 r.), po stronie aktywów radykalne zmniejszenie stanu środków pieniężnych w kasie i na rachunkach (z 2.312.592,45 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 1.239,20 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.), zaś w rachunku zysków i strat w ujęciu porównawczym m.in. zmniejszenie przychodów ze sprzedaży (z 209.445.238,25 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 48.698.130,12 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.), ale i kosztów działalności operacyjnej (z 194.496.361,11 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. do 47.439.317,84 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.); w obu przypadkach odnotowano wysoką stratę netto (4.340.915,35 zł w dniu 31 grudnia 2012 r. i 3.600.963,04 zł w dniu 30 czerwca 2013 r.).

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w żądanym zakresie. Spółka złożyła sprzeciw od tego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r. stwierdził, że Spółka nie wykazała zaistnienia przesłanki o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.). Wskazał, że Spółka wykonała wezwanie z dnia 4 grudnia 2013 r. w sposób wybiórczy, nadsyłając tylko część materiału dowodowego niezbędnego dla pełnej oceny jej najogólniej rozumianej sytuacji majątkowej. Materiał ten nie obejmował zresztą także dokumentów wskazanych w piśmie procesowym skarżącej z dnia "11 października 2013 r." (jak się wydaje omyłkowo oznaczono tę datę, wszak wyraźnie z treści pisma wynika, że odnosi się ono do wezwania z dnia 4 grudnia 2013 r.), tj. zeznania podatkowego skarżącej za ubiegły rok oraz jej raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące. W ocenie Sądu I instancji szczególnie brak tego ostatniego dowodu nie może pozostawać bez wpływu na wynik postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skoro miał on dostarczyć informacji na temat transakcji gotówkowych podejmowanych przez spółkę w tym czasie oraz stanu jej kasy. Skarżąca nie przedłożyła również wyciągów ze wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w tym okresie za ich pośrednictwem. Przedstawiła wszak wyciąg tylko z jednego z dwóch podanych we wniosku rachunków bankowych, i to kończący się na sierpniu 2013 r. Taki stan rzeczy zdaniem Sądu I instancji wykluczał analizę jakichkolwiek płatności realizowanych przez spółkę w ostatnim czasie, a tym samym weryfikację jej twierdzenia, że nie wykonuje ona już działalności gospodarczej. Ponadto WSA w Gliwicach zauważył, iż takie twierdzenie pozostaje w sprzeczności z treścią deklaracji dla podatku od towarów i usług za październik 2013 r., w której odnotowano znaczną podstawę opodatkowania tym podatkiem, czyli obrót wykazany przez Spółkę. Oznacza to przepływ sporych środków pieniężnych, który musiał być odnotowany bądź w raporcie kasowym, bądź w wyciągu z rachunku bankowego. Biorąc pod uwagę powyższe mankamenty materiału dowodowego, tj. jego znaczne luki oraz niespójność z oświadczeniami zamieszczonymi we wniosku, uniemożliwiły zdaniem Sądu I instancji ustalenie aktualnej sytuacji Spółki, a co za tym idzie wykluczają przyznanie jej prawa pomocy.

Spółka pismem z dnia 12 lutego 2014 r. wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając zażalenie podniosła, iż Minister Finansów prowadzi szereg postępowań o cofnięcie skarżącej zezwoleń na prowadzenie salonów gier oraz kasyna gry na automatach. Mimo, iż decyzje o ich cofnięciu nie stały się ostateczne, jak i nie nadano im rygoru natychmiastowej wykonalności, urzędnicy odmówili opieczętowania druków raportów dziennych/miesięcznych wpłat, wypłat i rezultatów gier. Skarżąca zwróciła też uwagę na wzrost stawki podatku od gier, wskutek którego jej działalność stała się nieopłacalna. Dodatkowo wskazała, że nową stawkę wprowadzono z naruszeniem wymaganych procedur notyfikacyjnych. Skarżąca podniosła, iż poniosła ogromne nakłady na inwestycje w pomieszczenia salonów gier, które wynajmowała od kontrahentów. Nakładów tych nie da się odsprzedać, zaś posiadane automaty są bezwartościowe. Próby ich spieniężenia nie przyniosły rezultatu. Skarżąca podkreśliła, że nie prowadzi obecnie żadnej działalności gospodarczej zaś jej działalność ogranicza się wyłącznie do prowadzenia szeregu spraw sądowych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Obecnie przychody ze sprzedaży usług na automatach od kilku miesięcy są równe zero. Nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się upłynnić i zamienić na gotówkę. Ponadto nie ma wpływu na udziałowców Spółki w zakresie ich decyzji o ewentualnych dopłatach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2014 r. w którym to Sąd I instancji stwierdził, że ze względu na braki w zakresie materiału dowodowego Spółka nie wykazała, że zaistniały przesłanki o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. W treści uzasadnienia zażalenia z dnia 12 lutego 2004 r. skarżąca odniosła się natomiast do argumentów przedstawionych w postanowieniu referendarza sądowego z dnia 4 września 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z chwilą wniesienia przez stronę sprzeciwu od takiego postanowienia, traci ono moc wiążącą. W efekcie Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatruję sprawę na nowo. W rezultacie przywoływanie argumentów odnoszących się do postanowienia referendarza sądowego było błędne.

Niezależnie jednak od powyższego, podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W tym kontekście rację przyznać należy Sądowi I instancji, że brak przedstawienia takich dokumentów jak raporty kasowe za ostatnie 3 miesiące uniemożliwiało sądowi I instancji skuteczne rozpoznanie sytuacji majątkowej Spółki. Skarżąca powinna podjąć wszelkie działania zmierzające do wykazanie jej trudnej sytuacji finansowej, czego pomimo wezwania przez referendarza sądowego nie uczyniła. Podnieść również należy, iż z kserokopii deklaracji VAT za poszczególne miesiące 2013 r. jednoznacznie wynika, że spółka podejmowała działania biznesowe, które skutkowały obowiązkiem zapłaty podatku VAT. Jednocześnie bezzasadny jest podnoszony w zażaleniu przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, ponieważ nie stanowią one jedynych środków trwałych Spółki. Dokumenty zebrane w aktach sprawy wskazują, że do środków trwałych Spółki zalicza się także inne urządzenia techniczne i maszyny.

Dodatkowo podkreślenia wymaga, iż z treści zażalenia nie wynikają żadne konkretne informacje o sytuacji finansowej Spółki, a ponadto w zasadzie nie nawiązano w nim do argumentacji Sądu pierwszej instancji, która stanęła u podstaw oddalenia wniosku. Zażalenie sprowadza się do wykazania braku możliwości uzyskania przychodów, spowodowanej czynnikami niezależnymi od Spółki.

Reasumując należy stwierdzić, że w świetle przedłożonych dokumentów zebranych w aktach sprawy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji oraz konkluzja, że Spółka nie wykazała zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.