Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1804/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1804/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 stycznia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Sędziowie: WSA Maja Chodacka (spr.), WSA Agnieszka Jakimowicz, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011r., sprawy ze skargi M.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (sprostowano określenie organu), z dnia 21 września 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, - s k a r g ę o d d a l a -


UZASADNIENIE

W dniu 12 marca 2010 roku skarżący M.W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu niezapłaconych składek w związku z zaistnieniem nowych okoliczności, związanych z pogarszającą się sytuacją materialną oraz pogarszającym się stanem zdrowia osoby, której skarżący jest jedynym opiekunem (ciężko chora matka).

Decyzją z dnia 8 czerwca 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział orzekł o odmowie umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 38.240,59 zł, tym:

- składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 05.2000r. - 0 1.200 1 r., 03.2002r. - 10.2002r., 12.2002r. - 02.2003r. w kwocie 11.282,85 zł,

- składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05.2000r. - 01.2002r., 03.2002r. - 09.2002r., 12.2002r. - 02.2003r., 04.2003r., 03.2004r. - 06.2004r., 08.2004r., 11.2004r. - 09.2005r. w kwocie 5.127,39 zł,

- składki na Fundusz Pracy za okres: 05.2000r. - 1 2.200 1 r., 03.2002r., 05.2002r. - 09.2002r., O l .2003r. - 02.2003r. w kwocie 796,35 zł,

- odsetki za zwłokę naliczone na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 12.03.2010r. w wysokości 21.034,00 zł.

Organ uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pismem z dnia 24 czerwca 2010r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku wskazał, iż decyzja odmowna została podjęta w oparciu o nieobiektywną i z naruszeniem zasad logiki ocenę sytuacji, organ nie uznał podawanych przez skarżącego faktów (pogarszający się stan zdrowia chorej matki i wpływu tego stanu na możliwość podejmowania pracy).

Skarżący zarzucił, iż organ podał nieprawdziwe informacje, jakoby skarżący posiadał, a następnie sprzedał garaż położony przy ulicy O. Podano także informację o współwłasności garażu przy ul. S., który to garaż został zapisany skarżącemu w spadku po ojcu. Podano także na podstawie przedłożonych zeznań PIT informację o dochodach z poprzednich lat z niewłaściwą interpretacją zawartych w nich informacji. Mianowicie tytuły przychodów "pochodzące z praw autorskich" to nic innego jak dochody za wykonywane prace twórcze z przeniesieniem praw autorskich. Przychody a nie dochody, czyli pomniejszone o koszty ich uzyskania.

Skarżący podawał dobitnie informację o pogarszaniu się stanu zdrowia matki i wpływu tego faktu na kondycję psychiczną skarżącego oraz braku możliwości podejmowania pracy (wspólne mieszkanie, ciężka schizofrenia), co spowodowało, że dochody skarżącego spadły w przeciągu kilku lat do zera. Organ nie dokonał analizy faktu, że zgłoszenie skarżącego w urzędzie pracy było desperackim krokiem w celu zapewnienia sobie podstawowej opieki medycznej (kontuzja kręgosłupa) w obawie o zdrowie i życie. W decyzjach wydanych w odpowiedzi na poprzednie prośby i wnioski o umorzenie argumentowano, że skoro skarżący nie jest bezrobotny to znaczy, że jest czynny zawodowo.

Ponadto informacja, iż skarżący figuruje jako właściciel sprzedanego w 2005r. samochodu Fiat 126p, którego wartość w momencie sprzedaży była niższa od wartości złomowania jest nieprawdziwa.

Skarżący również nadmienił, że z prośbą o umorzenie zwracał się już kilkakrotnie, ostatni raz w latach 2006-2007. Od tamtego czasu skarżący nie dostał ostatecznej decyzji ani nakazu zapłaty, nikt też nie ścigał skarżącego.

Skarżący sam ponownie wrócił do sprawy w maju tego roku, gdyż kwestia niemożliwych do zrealizowania zobowiązań i powiększanie się z każdym miesiącem długu czyni egzystencję skarżącego nie do zniesienia, a na skutek długotrwałego stresu oraz braku poczucia bezpieczeństwa skarżący obserwuje u siebie początkowe objawy choroby psychicznej.

Decyzją z dnia 21 września 2010r. nr [...] uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 czerwca 2010 roku w zakresie należności od maja 2000r. do sierpnia 2000r. i w tym zakresie umorzono postępowanie, a w pozostałym zakresie utrzymano decyzję w mocy.

W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, iż rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ustalono, że należności składkowe za okres od maja 2000r. do sierpnia 2000r. uległy przedawnieniu, co wzięto pod uwagę z urzędu i w tym zakresie uchylono decyzję i umorzono postępowanie.

W pozostałym zakresie organ stwierdził, iż art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm. – dalej:"u.s.u.s.") wprowadza zasadę, zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być przez Zakład umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a który stanowi, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności; umorzenie składek powoduje umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej.

Całkowita nieściągalność, zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., zachodzi gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP w zakresie ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie natomiast z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003, nr 141, poz. 1365 – dalej: "rozporządzenie"), wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ciężar udowodnienia w/w okoliczności należy do zobowiązanego, natomiast ich oceny i właściwej kwalifikacji dokonuje Zakład.

W stosunku do skarżącego nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Zgodnie z zasadą zawartą w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się z upływem 10 lat. Zatem zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mogą być jeszcze dochodzone w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity - Dz. U. 2002, nr 110, poz. 968 ze zm.). Organ podkreślił, iż należności składkowe są należnościami uprzywilejowanymi i podlegają co do zasady, zaspokojeniu przed innymi zgodnie z art. 24 ust. 3 u.s.u.s. (poza zaległościami alimentacyjnymi, które realizowane są w pierwszej kolejności). Zakres odpowiedzialności płatnika składek określony został w art. 26 i art. 29 Ordynacji podatkowej w związku z art. u.s.u.s. Zgodnie z powołanymi przepisami płatnik odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem; w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka. Zakład nie przystąpił jeszcze do przymusowego egzekwowania należności z tytułu składek, ale biorąc pod uwagę okres wymagalności składek, w dalszym ciągu ma taką możliwość.

Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz po analizie dokumentacji przedłożonej przez zobowiązanego, ustalono, że w latach 2008-2009 skarżący osiągał przychody z praw autorskich. Bezsprzecznym jest, że skarżący jest artystą plastykiem, co powoduje, że wykonuje prace dorywcze, które przynoszą określone przychody (w roku 2008 - 41.000 zł, w roku 2009 - 29.659,30 zł). Jak wynika z dokumentacji medycznej matka wnioskodawcy – A.P. choruje na schizofrenię już od 20 lat, a więc już w okresie prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej wymagała opieki i pomocy. Biorąc pod uwagę charakter pracy oraz zawód wykonywany przez skarżącego, organ stwierdził, iż można założyć, że nie jest to praca w pełnym wymiarze czasu pracy, wymagająca pełnej dyspozycyjności. Skarżący sam oświadczył, że środki finansowe przeznaczane na zaspokojenie niezbędnych potrzeb pozyskiwane są przez Niego samego. Organ widzi zatem szansę, aby skarżący, jako osoba młoda, aktywna zawodowo i podejmująca zlecenia na prace artystyczne, podjęła się również stopniowej spłaty swojego zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W tej sytuacji nie można jednoznacznie stwierdzić, że wdrożenie w stosunku do zobowiązanego postępowania egzekucyjnego, nie przyniesie wymiernego skutku i okaże się całkowicie bezskuteczne. Co za tym idzie, uznanie, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, byłoby w oparciu o ustalony stan faktyczny stwierdzeniem przedwczesnym. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Przedstawiony stan faktyczny nie daje podstawy do przyjęcia, że również przesłanki art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały spełnione. Organ podejmując decyzję w ramach przysługującego uznania administracyjnego, doszedł do przekonania, iż nie przychyla się do wniosku skarżącego o umorzenie zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreślić przy tym należy, że decyzje w zakresie umorzeń należności z tytułu zaległych składek mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ działa zarówno na podstawie, jak i w granicach prawa. Samo zaś stwierdzenie zachodzenia w konkretnej sytuacji określonych przesłanek umorzenia, nie determinuje w sposób bezwzględny treści podejmowanej decyzji. Organ bowiem dokonuje oceny konkretnej sytuacji przy uwzględnieniu jej całokształtu oraz innych, istotnych dla sprawy, w tym także pozaprawnych przesłanek. Na organie orzekającym w sprawie ciąży zatem obowiązek oceny nie tylko sytuacji finansowej, majątkowej i bytowej w jakiej płatnik się znajdował w momencie powstania zadłużenia, w której się znajduje w momencie rozpatrywania wniosku, ale także uwzględnienia jego szans na powodzenie, perspektyw na przyszłość i prognozowanej sytuacji materialno-bytowej.

Skarżący jest osobą utrzymującą się z przyjmowanych zleceń na prace artystyczne. Sam oświadcza, ze świadczenie rentowe matki, z którą zamieszkuje wystarcza na opłacenie bieżących rachunków. Środki przeznaczane na wyżywienie i zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych skarżący uzyskuje sam z prac dorywczych.

W swoim wniosku skarżący wskazał, że w przeciągu kilku lat Jego dochody spadły do zera. Organ podkreślił w związku z tym, iż to sam skarżący doprowadził do tego, że kwota zaległości składkowych jest na dzień dzisiejszy taka wysoka. Z wykładni funkcjonalnej i celowościowej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika bowiem, iż podjęcie działalności gospodarczej skutkuje powstaniem obowiązku ubezpieczenia. Bez znaczenia pozostaje tutaj zatem okoliczność, czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Na każdym etapie prowadzenia działalności przedsiębiorca winien bowiem oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki wieloletniego niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek.

Nie bez znaczenia dla organu pozostaje także fakt, iż skarżący nie wykazuje w żaden sposób zaległości w bieżącym utrzymaniu. Oświadcza co prawda jak kształtują się miesięczne wydatki ponoszone za czynsz, energię czy gaz, jednakże nie przedkłada ładnych nieopłaconych faktur czy rachunków, które mogłyby świadczyć, że bieżące, niezbędne potrzeby życiowe rodziny nie są na dzień dzisiejszy zaspokajane.

Przesłanką do umorzenia zaległości, określoną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia jest także przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu, umożliwiającego opłacenie należności. Z akt niniejszej sprawy wynika jednoznacznie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która jest chora i się Nią opiekuje. W toku przeprowadzonego postępowania nie zostało jednak w sposób dostateczny udowodnione, że choroba A.P. pozbawia skarżącego całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu w momencie kiedy sam oświadcza, że podejmuje prace dorywcze. Organ nie zaprzecza, że matka skarżącego cierpi na chorobę, która poprzez ograniczenie świadomości, a tym samym możliwości obiektywnego postrzegania otaczającego świata utrudnia normalne funkcjonowanie w społeczeństwie. Nie kwestionuje także, że choroba może mieć wpływ także na życie skarżącego. Jednakże na chwilę obecną skarżący jest osobą aktywną, młodą i zdolną do pracy. W toku postępowania nie przedłożył bowiem żadnej dokumentacji medycznej świadczącej o tym, że sam się leczy i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Odnosząc się do argumentu skarżącego w kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia na podstawie art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.), organ wyjaśnił, iż składki na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należne za okres do dnia 31.12.1998r., a także składki na ubezpieczenie rentowe w części finansowanej przez płatnika, składki na ubezpieczenie wypadkowe oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należne za okres od 01.01.1999r. do31.12.2001r. mogłyby być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadku, gdy zobowiązana do ich opłacenia była osoba fizyczna, która nie podlegała przepisom w/w ustawy, jeżeli przemawiał za tym ważny interes tej osoby. Skarżący w okresie, o którym mowa powyżej, a szczególności w dniu 18.12.2002r. posiadał status przedsiębiorcy, a zatem art. 17 nie będzie miał w tym przypadku zastosowania. Jednocześnie organ podkreślił, że decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, podejmowane na podstawie art. 17 oparte są również na tzw. uznaniu administracyjnym.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w kwestii zaniechania przez organ uzasadniania swoich decyzji organ stwierdził, iż postępowanie w przedmiocie ewentualnego umorzenia zaległości ma na celu obiektywną i wielopłaszczyznową ocenę sytuacji materialno-bytowej dłużnika w chwili powstania zadłużenia, na dzień obecny, a także pod kątem szans na przyszłość. Zadaniem organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i zebranie kompletnego materiału dowodowego w myśl art. 7 i art. 77 § l k.p.a., oczywiście przy współudziale strony. W przedmiotowej sprawie skarżący podkreśla, że Jego sytuacja życiowa jest trudna, czego organ nie zamierza w żaden sposób negować. Niemniej jednak biorąc pod uwagę, że skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie z prac dorywczych, sytuacja bytowa nie ma charakteru skrajnego i nieodwracalnego. Biorąc również pod uwagę, że choroba matki trwa już 20 lat i w tym czasie skarżący był w stanie nawet prowadzić działalność gospodarczą, nie można w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości orzec, że w chwili obecnej skarżący nie ma możliwości pogodzenia pracy zawodowej z opieką nad chorą.

W odwołaniu wniesionym do sądu powszechnego, wbrew pouczeniu, a trafnie zakwalifikowanemu przez organ, jako skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagając się uchylenia decyzji, zarzucił naruszenie art. 2, art. 32 ust. 1, art. 32 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Zarzucono także przewlekłość i bezczynność postępowania o umorzenie zaległości z 2005-2006 roku.

Nadto skarżący wniósł o zobowiązanie ZUS do przedstawienia wszelkich dowodów i twierdzeń, z których wynikać ma, iż skarżący będzie w stanie podołać zobowiązaniom, będąc bezrobotnym i mając pod opieką ciężko chorego człowieka, a także zobowiązanie ZUS do przedstawienia wszelkich dowodów i twierdzeń, z których wynikać będzie, że ciężka choroba psychiczna zamieszkałej pod jednym dachem podopiecznej (matki) i śmierć bliskich nie uniemożliwia normalne funkcjonowanie zawodowe, a także wykazania, że interes społeczny w tym wypadku przeważa nad prawem do wolności obywatela, co skutkuje ograniczeniem jego niezbywalnego prawa do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu zarzutów wskazano, iż organ powołując się na blisko 20 letni okres rozwoju choroby podopiecznej założył, że opieka nad chorą nie przeszkadzała w pracy w momencie prowadzenia działalności, nie będzie zatem przeszkadzała teraz i w przyszłości. Organ nie zadał sobie jednak trudu dedukcji, iż w poprzednim okresie matka mogła być pod opieką osób trzecich lub hospitalizowana, co miało miejsce. Poważne zastrzeżenia budzi także poprzednie postępowanie umorzeniowe z lat 2005 – 2006, które skutkowało brakiem jakiejkolwiek decyzji o załatwieniu bądź odrzuceniu sprawy. Skarżący w okresie, kiedy została zamordowana siostra i zmarł ojciec nie był w stanie upominać się należne prawa.

Skarżący nie zgadza się również z argumentacją, że powinien zrozumieć zasadność roszczeń organu z uwagi na świadczenia emerytalno-rentowe uzyskiwane przez matkę. Matka skarżącego wypracowała sobie sama te świadczenia. O ile skarżący zgodzić się może i zrozumieć zasadność istnienia ubezpieczenia społecznego dla dobra obywatela, mimo jego woli, to niekoniecznie jest to tożsame z możliwościami finansowymi w im podołaniu w okolicznościach, które spotkały skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Pismem z dnia 8 grudnia 2010r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, który to wniosek został załatwiony odrębnym postanowieniem.

Dodatkowo w załączeniu do pisma z dnia 13 grudnia 2010r. celem potwierdzenia spełniania przesłanek do umorzenia należności skarżący przedłożył opinię psychiatryczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zauważyć, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) i rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie dopatrzył się takich naruszeń prawa materialnego ani przepisów postępowania, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego, którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może, ale nie musi umorzyć zaległości.

Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Oczywistym jest przy tym, że stwierdzenie braku przesłanek umorzenia skutkować może wyłącznie odmową udzielenia tej ulgi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006r. sygn. akt: II SA/Wa 2427/06 LEX nr 328895).

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organ orzekający ustalił, że skarżący nie wykazał, iż obecny stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Stwierdzono także, iż w stosunku do zadłużenia nie prowadzono postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej.

Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności, zwłaszcza, gdy jeszcze organ nie prowadził postępowania egzekucyjnego. Sam skarżący nie próbował przy tym w ogóle wykazywać, iż spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu zostało prawidłowo ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie, jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym.

Ustawodawca, używając - w powołanych przepisach zarówno ustawy, jak i rozporządzenia - zwrotu "może" przesądził, że decyzja organu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru negatywnego lub pozytywnego dla wnioskodawcy sposobu rozstrzygnięcia jego wniosku. W takim przypadku sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, nie zaś rozstrzygnięcie będące wynikiem wyboru dokonanego przez organ administracji.

W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów podatkowych zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści tzw. kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: całkowita nieściągalność podatku, czy okoliczności przedstawione w § 3 rozporządzenia), stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dysponuje organ - zatem może on, ale nie musi umorzyć te należności wraz z odsetkami za zwłokę.

Należy ponownie, zdaniem Sądu, podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek zawartych w przepisach.

Uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wraz z odsetkami za zwłokę oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi.

Kontrola przez Sąd legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organy uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych oraz czy w ramach swego uznania nie naruszyły one zasady swobodnej oceny dowodów.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. (vide: wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197, wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2007r. sygn. akt: II GSK 141/07 LEX nr 368197).

Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu.

Nadto należy nadmienić, iż ustanowiona art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym celu obliguje organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego - pod kątem okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, wynikających z norm prawa materialnego.

Przyjąć jednak należy, że w postępowaniu toczącym się wskutek wniosku o umorzenie należności z tytułu składek to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie - na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody przedłożone przez wnioskodawcę na okoliczność jego sytuacji finansowej i zdrowotnej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Dokonana przez organ ocena, że dana okoliczność nie została udowodniona nie może być skutecznie podważana zarzutem nienależytego rozpatrzenia materiału dowodowego. Fakt, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów nie znaczy, iż dowody te nie zostały wyczerpująco rozpatrzone. Przy kontroli ustaleń stanu faktycznego sprawy odróżnić należy prawidłowość wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego od prawidłowości jego oceny - w granicach prawem przewidzianej swobody (art. 80 k.p.a.).

Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, stwierdził, iż skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności, o których mowa w przepisach rozporządzenia. Organ stwierdził, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji, sprawuje opiekę nad chorą matką, uzyskuje dochody z prac dorywczych. Jednak, jak trafnie wskazał organ w uzasadnieniu decyzji skarżący ma wolny zawód, wykształcenie, co oznacza, że ma możliwość podjęcia pracy i uzyskania dochodów. Nadto należy wskazać, iż charakter i możliwości wykonywania pracy przez skarżącego w związku z jego wykształceniem i umiejętnościami powodują, że nie ma obowiązku pracy w ustalonych dniach i godzinach, co dodatkowo wskazuje na możliwość uzyskiwania dochodów (wykonywania pracy) i sprawowania opieki nad chorą matką. To istotna okoliczność, dodatkowo skarżący nie ma dodatkowych zobowiązań, rodziny na utrzymaniu i nie wykazał, iż z uwagi na posiadane wykształcenie nie może łączyć pracy z opieką nad chorą. Zatem sam fakt uzyskiwania przez skarżącego nieregularnych dochodów, czy niezaradność życiowa w okolicznościach niniejszej sprawy nie uzasadnia umorzenia należności.

Odnośnie stanu zdrowia skarżącego to nie wykazał on, iż nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej z uwagi na stan zdrowia, skarżący w toku postępowania przed organem nie wskazał, by przyznano mu rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie przedstawił także innych dokumentów potwierdzających niemożność podjęcia pracy zarobkowej. Nie ma takiego charakteru załączona do pisma procesowego prywatna opinia psychiatryczna. Z jej treści wynika, iż skarżący jest aktywny zawodowo, a okresowo obniżenie nastroju, zaburzenia koncentracji, czy wewnętrzne napięcie utrudniają wykonywanie obowiązków zawodowych, co nie oznacza, że je uniemożliwiają.

W konsekwencji należy stwierdzić, iż organy orzekające w sprawie wskazały na podjęte ustalenia i istniejące elementy stanu faktycznego, a także wyciągnęły z nich wniosek, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia. Wynika z niego, że składki, których umorzenia skarżący się domagał nie są całkowicie nieściągalne, w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Nadto, mimo iż skarżący jest w trudnej sytuacji to jednak jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna są tego rodzaju, że możliwe jest opłacenie zaległych składek, co nie pozbawi zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stan zdrowia skarżącego nie wskazuje na przewlekłą chorobę, pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny – z uwagi na zawód skarżącego i brak innych osób na utrzymaniu - nie pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpatrując skargę i badając sprawę zgodnie z art. 134 § p.p.s.a., tj. w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, orzekł jak w sentencji w oparciu o art. 151 p.p.s.a.