Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 52/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-10-25 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 3 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 25 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 rok oraz odsetek za zwłokę od niewpłaconych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2006 roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

W. K. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonkiem A. K. Dochód miesięczny rodziny stanowi renta chorobowa A. K. w kwocie 544,80 zł oraz zasiłek przedemerytalny W. K. w wysokości 529,39 zł. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, w tym: zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Małżonkowie K. są osobami schorowanymi, stan zdrowia nie pozwala im na podjęcie pracy zarobkowej. Osiągany dochód ledwo wystarcza na bieżące opłaty i koszty leczenia (k. 174-176).

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 15 marca 2012 r. (k. 25), kiedy to skarżąca złożyła pierwszy wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wnioskodawczyni wyszczególniła ponoszone miesięczne wydatki, w tym: zakup żywności – 500 zł, zakup leków 180 - 200 zł, woda – 65,61 zł, energia elektryczna – 220 zł, telefon na kartę – 30 zł. W. K. oświadczyła również, iż zajmuje nieruchomość przy ul. [...] w H. na podstawie umowy o dożywocie - działka ta należy do jej córki A. Ż. Wnioskodawczyni zajmuje wraz ze współmałżonkiem jedną kondygnację domu o powierzchni [...] m², powierzchnia w/w działki wynosi [...] arów. A. Ż. ponosi koszty opłaty czynszowej za tę nieruchomość. Małżonkowie K. nie mają zaciągniętych kredytów, nie posiadają samochodów. Wydatki związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika zostały w całości pokryte ze środków otrzymanych od swoich dzieci tj. A. K. i A. Ż. Środki finansowe w kwocie 938.500 zł uzyskane w marcu 2010 r. z tytułu zbycia na rzecz syna A. K. środków trwałych, zostały w całości przeznaczone na wydatki gotówkowe związane z rozliczeniami zamkniętej firmy i rozliczenia z urzędem skarbowym. Mieszkanie usytuowane przy ul. [...] w B. zostało zbyte na rzecz córki A. Ż., nieruchomość rolna wraz z piekarnią została zbyta na rzecz syna A. K. Skarżąca nie posiada kont i rachunków bankowych (k. 28).

Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481).

Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t..) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż źródłem dochodu dwuosobowej rodziny pozostają świadczenia otrzymywane z ZUS (renta chorobowa i zasiłek przedemerytalny) w łącznej wysokości 1.074,19 zł netto (k. 32). Wykazane na datę poprzednio rozpoznawanego wniosku o zwolnienie od kosztów wydatki miesięczne mieściły się w granicach osiąganego dochodu. Wnioskodawczyni nie posiada majątku. Małżonkowie K. są osobami schorowanymi (W. K. pozostaje pod opieka lekarza psychiatry, cierpi na depresję; A. K. jest osobą niezdolną do pracy). Stan zadłużenia wnioskodawczyni wobec Urzędu Skarbowego w B. P. na dzień 28 lutego 2012 r. to kwota 2.773.883,51 zł (należności wraz z odsetkami) k. 35 – 36. W marcu 2010 r. W. K. zbyła na rzecz syna A. K. środki trwałe na kwotę 938.500 zł netto (samochody ciężarowe; ciągniki siodłowe; koparka; naczepy chłodnicze itp.) – k. 55-56. Dodatkowo w okresie czerwiec 2009 r. – kwiecień 2010 r. skarżąca przekazała w formie darowizny na rzecz dzieci A. Ż. i A. K. szereg nieruchomości (w tym m.in. mieszkanie przy ul. [...] w B.; nieruchomość o powierzchni [...] m² wraz z budynkiem piekarni i wyposażeniem) na łączną kwotę 1.098.000 zł (k. 57-58).

W tym miejscu należy podkreślić, iż w niniejszej sprawie był już złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, a postępowanie w tej kwestii zostało zakończone prawomocnym postanowieniem z dnia 09 maja 2012 r. oddalającym wniosek (zażalenie strony na powyższe rozstrzygnięcie NSA oddalił w postanowieniu z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 445/12). Przy ponownym złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, należało zatem ustalić, czy sytuacja majątkowa lub rodzinna na tyle uległa zmianie, aby uzasadnione było uwzględnienie wniosku.

Mając na uwadze wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów złożony w dniu 24 października 2012 r. należy zaakcentować, iż skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, a wniosek złożony w sprawie niniejszej w dniu 09 marca 2012 r. jest identyczny z wnioskiem złożonym aktualnie. Jedynie wysokość uzyskiwanego obecnie dochodu nieco się zmieniła, bowiem wcześniej rodzina skarżącej uzyskiwała dochód w wysokości 980,81 zł, a obecnie w wysokości 1.074,19 zł. Podkreślenia wymaga również to, iż do chwili obecnej skarżąca uiściła wszystkie koszty sądowe m.in. wpis od skargi w wysokości 2.000 zł (k. 104), wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 1.000 zł (k. 170 w dniu 18.10.2012 r.) oraz w dalszym ciągu korzysta z profesjonalnego pełnomocnika z wyboru.

Rozpoznając zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy należy mieć na uwadze dwa elementy tj. wysokość kosztów, jakie ma ponieść strona (obecnie stronę nie obciążają żadne koszty, bowiem wpis od skargi kasacyjnej został uiszczony) oraz jej aktualną kondycję finansową. Niemniej jednak takiej oceny nie można dokonywać w oderwaniu od okoliczności, które wpłynęły na sytuację finansową wnioskującej (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 152/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl).

W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna W. K. uzasadnia tezę, iż jest ona w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej, mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody rodziny są stosunkowo nieduże i odpowiadają wykazanym wydatkom. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła, przede wszystkim okoliczność wyzbycia się majątku przez skarżącą na rzecz dzieci w trakcie prowadzonych postępowań kontrolnych przed zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej. W szczególności W. K. w okresie toczących się postępowań kontrolnych (wszczęte postanowieniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...]) dotyczących rozliczeń prowadzonej przez nią działalności gospodarczej systematycznie wyzbywała się należącego do niej majątku. Świadczą o tym darowizny na rzecz dzieci A. Ż. i A. K. dokonane od czerwca 2009 r. do kwietnia 2010 r., na łączną kwotę 1.098.000 zł, a także zbycie w marcu 2010 r. na rzecz syna A. K. środków trwałych na kwotę 938.500 zł netto. Dnia [...] września 2010 r. wnioskodawczyni zlikwidowała prowadzoną działalność gospodarczą. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji prowadzonych wobec wnioskodawcy postępowań kontrolnych, powinien on brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z nimi kosztów. Przekazanie przez W. K. dzieciom majątku (w tym piekarni wraz z wyposażeniem i środków transportu) w okresie prowadzonych postępowań kontrolnych stanowiło w istocie faktyczne wyzbycie się przez skarżącą zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Rezygnacja wnioskodawczyni z możliwości uzyskiwania dochodów z posiadanego majątku oraz z prowadzonej działalności gospodarczej, nie może skutkować przeniesieniem kosztów wynikających z tej działalności na rzecz Skarbu Państwa, a tym samym na ogół społeczeństwa (postanowienia NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10; z dnia 18 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 153/10; z dnia 6 maja 2010 r. sygn. akt I GZ 107/10 publ. www.cbois.nsa.gov.pl). Dodatkowo podkreślenia wymaga, że wzmiankowane rozporządzenia majątkiem znacznej wartości w drodze darowizny zostały dokonane przez skarżącą na rzecz swoich dzieci, na których to ciąży ustawowy obowiązek niesienia pomocy rodzicom. Zgodnie z treścią art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Ponadto w myśl art. 128 i 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dzieci w stosunku do skarżącej obarczone są również obowiązkiem dostarczania środków utrzymania (obowiązkiem alimentacyjnym), w sytuacji, gdy rodzic nie jest w stanie zaspokoić usprawiedliwionych i koniecznych potrzeb życiowych.

Powyższe okoliczności, a w szczególności charakter powstałych zobowiązań i kosztów sądowych wynikających z prowadzonej działalności, zbycie działalności gospodarczej w czasie toczących się postępowań skarbowych i pod tytułem darmym, na rzecz osoby bliskiej, od której można dochodzić roszczeń alimentacyjnych oraz niezmieniona sytuacja materialna od daty złożenia poprzedniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie pozwalają na przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej Skarbu Państwa.

Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.