Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3694/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7 ust. 1, art. 8, art. 17a
journal: Dz.U. 2015 poz 86
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Olesińska, Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz, sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Protokolant referent Michał Strzałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz H. R. kwotę 4017 zł (słownie: cztery tysiące siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w G.(dalej: "NUS") decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. ustalił H. R. (dalej: "Skarżąca", "Strona") zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w wysokości 25.742,00 zł w sprawie nabycia spadku po zmarłym w dniu 5 stycznia 2008 r. Z. R., po nie wliczeniu do podstawy opodatkowania kwoty 61.566,00 zł stanowiącej wartość 27,5 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, położonego w M., przy ul. M..

Dyrektor Izby Skarbowej w W.(dalej "DIS", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji, decyzją z dnia 27 września 2016 r. uchylił w całości decyzję organu I instancji i ustalił Skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości 11.945,00 zł w sprawie nabycia spadku po zmarłym w dniu 5 stycznia 2008 r. Z.R., po nie wliczeniu do podstawy opodatkowania kwoty 61.566,00 zł stanowiącej wartość 27,5 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, położonego w M., przy ul. M.

W uzasadnieniu decyzji, w pierwszej kolejności DIS odniósł się do kwestii związanej z przedawnieniem zobowiązania podatkowego i stwierdził, że obowiązek podatkowy powstał z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym Z.R., tj. w dniu 13 kwietnia 2010 r., a Strona nie złożyła wymaganej prawem deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego. Oznacza to, że prawo do wydania przez organ I instancji decyzji ustalającej wysokość należnego zobowiązania uległo przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2015 r. Jak podkreślił DIS, organ I instancji wydał zaskarżoną decyzję w dniu 4 grudnia 2015 r., to jest przed upływem terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej. W rezultacie wobec Strony powstało skonkretyzowane zobowiązanie podatkowe, co oznacza, że organ odwoławczy mógł merytorycznie rozpatrzyć sprawę.

Organ odwoławczy wskazał, że przedmiotem sporu była kwestia zaliczenia do długów i ciężarów spadkowych, o których mowa w art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2015 r., poz. 86 ze zm., dalej: "u.p.s.d"), wierzytelności ujawnionych w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonej w M., przy ul. M..

Organ ustalił, że Sąd Rejonowy w G. M.Wydz. I Cywilny postanowieniem z dnia 22 marca 2010 r., sygn. akt [...] stwierdził, iż spadek po zmarłym w dniu 5 stycznia 2008 r. Z.R. na podstawie ustawy nabyli: a) żona H.R., w udziale [...] części spadku, b) dzieci: U. R., R. R., A. B. oraz A. R., po [...] części spadku każde z nich. Nie ulegało zatem wątpliwości, że na spadkobiercach ciążył, zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku w drodze dziedziczenia.

Podstawę opodatkowania ustalono z uwzględnieniem ustanowionych na nieruchomości położonej w M. przy ul. M., roszczeń oraz hipotek ujawnionych w księdze wieczystej, bo te stanowią - co do zasady - obciążenie, które należało zaliczyć do długów i ciężarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 3 u.p.s.d. Jednakże jak podkreślił DIS, aby te zobowiązania zaliczyć do długów i ciężarów pomniejszających wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, niezbędne jest, żeby istniały one w dniu nabycia rzeczy lub prawa majątkowego. Tymczasem jak wynika z zebranego materiału dowodowego, nie wszystkie ujawnione w księdze wieczystej ww. nieruchomości zobowiązania istniały (bądź też istniały w ujawnionej wysokości) w dniu nabycia przez Stronę spadku, przykładowo zobowiązanie wobec R.M. w ogóle nie było długiem spadkodawcy powstałym za jego życia.

W konsekwencji, po przeprowadzeniu szczegółowej analizy obciążeń ujawnionych w księdze wieczystej ww. nieruchomości, DIS do długów i ciężarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 i 3 u.p.s.d. zaliczył ujawnione roszczenia i hipoteki w łącznej kwocie 788.385,11 zł, tj. w części przypadającej na Skarżącą w kwocie 197.096,28 zł (wielkość udziału [...]).

Jak podkreślił DIS, zarówno organ I, jak i II instancji, bezskutecznie wzywał spadkobierców do przedstawienia dokumentów potwierdzających istnienie w dniu nabycia spadku zobowiązań obciążających spadek, co za tym idzie tylko na organach podatkowych spoczywał obowiązek samodzielnego zgromadzenia wszelkich dowodów i ich oceny dla potrzeb sprawy. Nie miały więc obowiązku poszukiwania za spadkobierców dowodów potwierdzających istnienie i wysokość długów i ciężarów objętego spadku.

DIS wyjaśnił ponadto, że rozstrzygając co do wysokości przedmiotowego zobowiązania podatkowego, uwzględnił złożenie przez Skarżącą oświadczenia o spełnieniu kryteriów określonych w art. 16 u.p.s.d., w związku z tym dokonał wyłączenia z podstawy opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn kwoty 61.566,00 zł tytułem ulgi mieszkaniowej, przyjmując oszacowaną cenę rynkową 1 m2 powierzchni użytkowej spornej nieruchomości w wysokości 2.239 zł.

Wobec powyższego, przy przyjęciu odziedziczonego przez Skarżąca udziału spadku ([...]), przy uwzględnieniu wartości nieruchomości oszacowanej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym przez biegłego rzeczoznawcę (1.791.000.00 zł), oraz po odjęciu długów i ciężarów, a także kwoty wolnej i ulgi mieszkaniowej, DIS decyzją z dnia 27 września 2016 r. ustalił Skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn w wysokości 11.945,00 zł.

W skardze na tę decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1. art. 7 u.p.s.d. poprzez brak dokonania potrącenia, przy określaniu podstawy opodatkowania należnych od Z.R.:

a. co najmniej kwoty 240.184,52 zł stanowiącej odsetki ustawowe od kwoty 162.230,95 zł, stanowiącej kwotę należności głównej należnej Hucie Szkła [...] oraz Hucie Szkła [...] na dzień 5 stycznia 2008 r.,

b. kwoty 64.342,51 zł stanowiącej część należności głównej, odsetek oraz kosztów procesu, należnej E. C., na dzień 5 stycznia 2008 r.;

c. odsetek od nieuregulowanego zobowiązania wobec ZUS w wysokości 17.312,51 zł za okres od 11/2001 do 10/2002 r. na dzień 5 stycznia 2008 r.;

d. odsetek od nieuregulowanego zobowiązania wobec K.sp. z o.o. z siedzibą w N. od kwoty 29.340,00 zł, na dzień 5 stycznia 2008 r.;

stanowiących długi i ciężary spadkowe wchodzące w skład spadku po Z.R.,

2. art. 121, 122, 187 oraz art. 188 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia w sprawie poprzez:

a) pominięcie ww. długów i ciężarów spadkowych wchodzących w skład spadku po Z.R.,

b) brak wszechstronnej analizy materiału dowodowego oraz przeprowadzenie postępowania podatkowego w sposób sprzeczny z zasadą zaufania do organów podatkowych, w szczególności przejawiające się brakiem podjęcia czynności mających na celu zgromadzenie pełnego materiału dowodowego, przejawiające się w zaniechaniu:

a. wystąpienia do V.sp. z o.o z siedzibą we W. o przekazanie następujących dokumentów:

(i) nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w P. z dnia 20 października 1998r., w sprawie o sygn. akt. [...] na kwotę 27.696,00 zł,

(ii) wyroku Sądu Okręgowego w P. w dniu 27 sierpnia 1999 r., w sprawie o sygn. akt [...] na kwotę 140.534,95 zł,

b. wystąpienia do K.sp. z o.o. z siedzibą w N. o udzielenie informacji: co obejmowała kwota zadłużenia wskazana w piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r., tj. w szczególności czy obejmowała kwotę należności głównej powiększoną o odsetki ustawowe wyliczone na dzień 5 stycznie 2008 r., czy tez obejmowała jedynie kwotę należności głównej,

c. wystąpienia do ZUS, Inspektorat w P. celem ustalenia czy ZUS w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. wskazał na aktualną wysokość zobowiązań Z.R., czy na wysokość jego zobowiązań wg stanu na dzień 5 stycznia 2008 r.,

d. wystąpienia do G. W. o informację dotyczącą stanu zadłużenia Z.R. wobec niego na dzień 5 stycznia 2008 r.

mimo złożenia przez Skarżącą w piśmie z dnia 21 września 2016 r wniosków o przeprowadzenie ww. dowodów.

3. art. 201 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie zawieszenia postępowania, podczas gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji w sprawie uzależnione jest od rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w G. M. sprawy o sygn. akt I Ns 844/14 toczącej się w przedmiocie uchylenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po Z.R.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Skarga była zasadna.

Kontroli Sądu poddano decyzję DIS z dnia [...] września 2016 r. wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit a O.p., którą organ ten zreformował decyzję organu I instancji z dnia 4 grudnia 2015 r. przez ustalenie wysokości zobowiązania w podatku od spadków i darowizn w niższej kwocie – tj. 11.945 zł zamiast 25.742 zł.

Sąd zbadał po pierwsze, jak upływ czasu wpłynął na prawo organów do wydania decyzji.

Zgodnie z art. 6 u.p.s.d., obowiązek podatkowy przy nabyciu w drodze dziedziczenia powstaje z chwilą przyjęcia spadku (ust. 1 pkt 1). Jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia (ust. 4).

Stosownie do art. 17a ustawy, podatnicy podatku są obowiązani, z zastrzeżeniem ust. 2, złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. Do zeznania podatkowego dołącza się dokumenty mające wpływ na określenie podstawy opodatkowania (ust. 1). Obowiązek składania zeznań podatkowych nie dotyczy przypadków, w których podatek jest pobierany przez płatnika (ust. 2). W przypadku nabycia rzeczy lub praw majątkowych niewykazanych w zeznaniu podatkowym, podatnik jest obowiązany do złożenia korekty zeznania podatkowego organowi, któremu złożono zeznanie podatkowe, w terminie 14 dni od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu (ust. 3).

W aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w G. M. Wydział I Cywilny z dnia 22 marca 2010 r. sygn..akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po Z.R., zm. 5 stycznia 2008 r. Postanowienie to stało się prawomocne z dniem 13 kwietnia 2010 r. (k. 1 akt adm.). Jednocześnie nabycia nie zgłoszono do opodatkowania, czego powody spadkobiercy tłumaczyli w piśmie z dnia 12 stycznia 2015 r. (k. 8 akt adm.), o czym będzie jeszcze dalej mowa.

Zatem obowiązek podatkowy powstał w 2010 r.

Zgodnie z art. 68 O.p., zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (§ 1). Jeżeli podatnik: 1) nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, 2) w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w § 1, nie powstaje, pod warunkiem że decyzja ustalająca wysokość tego zobowiązania została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy (§ 2).

Wobec tego, że deklaracja na podatek od spadków nie została złożona, organ miał prawo do wydania decyzji ustalającej do końca 2015 r. Uczynił to 4 grudnia 2015 r. i przed końcem roku 2015 decyzja weszła do obrotu. Organ odwoławczy z kolei miał prawo i obowiązek rozpatrzenia odwołania również po 2015 r., bo kontroli instancyjnej podlegała decyzja ustalająca. Wolno mu więc było w 2016 r. wydać decyzję merytoryczną, pod warunkiem, że nie podwyższył zobowiązania podatkowego. Skoro je obniżył, nic mu zarzucić nie można.

W tym zakresie decyzje organów obu instancji były więc zgodne z prawem.

Spór w sprawie sprowadzał się do oceny ustaleń w zakresie podstawy opodatkowania.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.s.d., podstawę opodatkowania stanowi wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych po potrąceniu długów i ciężarów (czysta wartość), ustalona według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia i cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Jak wynika z art. 8 ustawy, wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych przyjmuje się w wysokości określonej przez nabywcę, jeżeli odpowiada ona wartości rynkowej tych rzeczy i praw, a wartość praw do wkładów oszczędnościowych - w wysokości tych wkładów (ust. 1). Wartość rynkową rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w obrocie rzeczami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich miejsca położenia, stanu i stopnia zużycia, oraz w obrocie prawami majątkowymi tego samego rodzaju, z dnia powstania obowiązku podatkowego (ust. 3). Jeżeli nabywca nie określił wartości nabytych rzeczy lub praw majątkowych albo wartość określona przez niego nie odpowiada, według oceny naczelnika urzędu skarbowego wartości rynkowej, organ ten wezwie nabywcę do jej określenia, podwyższenia lub obniżenia, w terminie nie krótszym niż 14 dni od dnia doręczenia wezwania, podając jednocześnie wartość według własnej, wstępnej oceny. Jeżeli nabywca, pomimo wezwania, nie określił wartości lub podał wartość nieodpowiadającą wartości rynkowej, naczelnik urzędu skarbowego dokona jej określenia z uwzględnieniem opinii biegłego lub przedłożonej przez nabywcę wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli organ podatkowy powoła biegłego, a wartość określona z uwzględnieniem jego opinii różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez nabywcę, koszty opinii biegłego ponosi nabywca (ust. 4).

Wobec tego, że spadkobiercy nie określili wartości nabytych rzeczy, również mimo wezwania organu podatkowego (wezwanie z dnia 16 kwietnia 2015 r., k. 18 akt adm.), dokonał tego organ podatkowy z uwzględnieniem opinii biegłego – rzeczoznawcy majątkowego (operat szacunkowy z 15 października 2015 r., k. 43 akt adm.). Biegły wycenił wartość rynkową nieruchomości gruntowej zabudowanej obiektem mieszkalno-biurowo-produkcyjno magazynowym w M przy ul. M. na kwotę 1.791.000 zł.

Strona wartości tej nie kwestionowała, zarzuciła natomiast (w odwołaniu i skardze), że organ błędnie nie zaliczył do długów i ciężarów spadkowych wierzytelności ujawnionych w księdze wieczystej [...] w postaci co najmniej kwoty 240.184,52 zł stanowiącej odsetki ustawowe od kwoty 162.230,95 zł, stanowiącej kwotę należności głównej należnej Hucie Szkła [...] oraz Hucie Szkła [...], na dzień 5 stycznia 2008 r., kwoty 64.342,51 zł stanowiącej część należności głównej, odsetek oraz kosztów procesu, należnej E.C., na dzień 5 stycznia 2008 r.; odsetek od nieuregulowanego zobowiązania wobec ZUS w wysokości 17.312,51 zł za okres od 11/2001 do 10/2002 r. na dzień 5 stycznia 2008 r.; odsetek od nieuregulowanego zobowiązania wobec K. sp. z o.o. z siedzibą w N. od kwoty 29.340,00 zł, na dzień 5 stycznia 2008 r., stanowiących długi i ciężary spadkowe wchodzące w skład spadku po Z.R..

W reakcji na zawiadomienie o możliwości zapoznania się zebranym w sprawie materiałem dowodowym wniosła też dodatkowe wnioski dowodowe o wystąpienie do V.sp. z o.o z siedzibą we W. o przekazanie następujących dokumentów: nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w P. z dnia 20 października 1998r., w sprawie o sygn. akt. V Ng 566/98 na kwotę 27.696,00 zł, wyroku Sądu Okręgowego w P.w dniu 27 sierpnia 1999 r., w sprawie o sygn. akt [...] na kwotę 140.534,95 zł, o wystąpienie do K.sp. z o.o. z siedzibą w N. o udzielenie informacji: co obejmowała kwota zadłużenia wskazana w piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r., tj. w szczególności czy obejmowała kwotę należności głównej powiększoną o odsetki ustawowe wyliczone na dzień 5 stycznia 2008 r., czy też obejmowała jedynie kwotę należności głównej, o wystąpienie do ZUS, Inspektorat w P. celem ustalenia czy ZUS w piśmie z dnia 10 maja 2016 r. wskazał na aktualną wysokość zobowiązań Z.R., czy na wysokość jego zobowiązań wg stanu na dzień 5 stycznia 2008 r., o wystąpienie do G.W.o informację dotyczącą stanu zadłużenia Z.R. wobec niego na dzień 5 stycznia 2008 r.

Sąd ustalił, że w księdze wieczystej (odpis zwykły na dzień 29 grudnia 2015 r., k. 82) w dziale III (prawa, roszczenia i ograniczenia) widnieje wpis na rzecz Huty Szkła [...] o wszczęciu egzekucji z nieruchomości w sprawie [...] w związku z egzekucją należności pieniężnej: 141.304,51 zł kwota główna, odsetki od 29.10.1999 w kwocie 88.416,96, koszty procesu 18.394,40 zł. Daje to kwotę 248.115,87 zł biorąc pod uwagę odsetki tylko na dzień wpisu. Jest to zobowiązanie tylko na rzecz jednego wierzyciela. Organ tymczasem ujął zbiorczo wierzytelność Huty [...] i Huty [...] (zgodnie z wpisem w księdze – ta ostatnia jest wierzycielem spadkowym na kwotę 2.000 oraz 27.696,93 tytułem należności głównej, odsetki od 14 grudnia 2000 r. w kwocie 25.148,30 zł i dalsze odsetki po 23,08 zł dziennie, koszty procesu 1120,70 zł oraz koszty egzekucyjne), uwzględniając tylko kwoty należności głównych – razem 162.230,95 zł.

Za zasadny należało więc uznać zarzut skargi, że organ niezasadnie pominął przy zaliczeniu odsetki i inne koszty uboczne.

O takim ujęciu tej kwestii przez organ przesądziły zapewne wyjaśnienia O. SA (następca prawny Huty Szkła [...] i Huty Szkła [...]), że na dzień śmierci Z.R. zadłużenie wobec Hut wynosiło 162.230,95 zł należności głównej bez odsetek (pismo z dnia 25 sierpnia 2016 r., k. 99B akt adm.). O-I wskazał, że wynika to z nakazu zapłaty Sądu Rejonowego w P., V Ng 566/98 z dnia 20 października 1998 r. i wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 27 sierpnia 1999 r. [...]. Wskazano też, że te tytuły w ramach umowy cesji zostały przekazane w dniu 6 listopada 2008 r. do V.sp. z o.o. we W..

O wystąpienie do spółki Varia w celu pozyskania tych dokumentów wnosiła Skarżąca w piśmie z dnia 21 września 2016 r. (k. 134 akt adm.). Uczyniła to wprawdzie dopiero na końcowym etapie postępowania – w reakcji na wezwanie z art. 200 O.p. – ale nie usprawiedliwia to organu, który wnioski te pominął milczeniem, nie wydając nawet w tym zakresie postanowienia dowodowego. Okoliczności, które potwierdzać miały objęte wnioskiem dokumenty, były bowiem istotne dla sprawy, więc ich pominięcie musi zostać uznane za naruszenie prawa procesowego (art. 187 § 1 O.p. dotyczącego obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz art. 188 O.p. dotyczącego obowiązku uwzględnienia dowodu, jeżeli jego przedmiotem są okoliczności mające znaczenie dla sprawy, zwłaszcza że okoliczności te nie zostały stwierdzone wystarczająco innym dowodem). Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bo gdyby do uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby z dużym prawdopodobieństwem inny. Uzasadnia to więc uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit c p.p.s.a.

Wniosek ten jest w pełni aktualny w odniesieniu do tej pozostałej części ustaleń organu odwoławczego, które kwestionowano w skardze.

W odniesieniu do wierzytelności E.C.organ zaliczył do długów wpisaną w księdze wieczystej kwotę 5.000. W piśmie z dnia 5 maja 2016 r. (k. 38 akt adm.) E.C. poinformowała, że stan zadłużenia wobec niej Z.R. wynika z wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 11 grudnia 2000 r. [...] i przedłożyła kopie tego wyroku. Jak z niego wynika, na rzecz E.C.Sąd zasądził kwotę 22.331,83 zł odsetki od 9 lutego 1998 r. do dnia zapłaty oraz koszty procesu w wysokości 5.663,30 zł. Organ tymczasem ograniczył potrącenie do kwoty 5.000 zł wyjaśniając, że wpis hipoteki przymusowej na kwotę 27.995,13 zł został dokonany na podstawie wniosku, który wpłynął do Sądu już po śmierci spadkodawcy tzn. 5 lipca 2010 r. Zdaniem organu, roszczenie to, choć powstało za życia spadkodawcy, obciąża nieruchomość już po śmierci spadkodawcy. Organ podkreślił, że Skarżąca nie wykazała związku tego zobowiązania z przedmiotem spadku i dlatego nie może być zakwalifikowana jako dług.

Dla Sądu argumentacja ta jest zupełnie niezrozumiała. Zdaniem Sądu, do potrącenia wystarcza stwierdzenie, że dług obciążał spadkodawcę, co zresztą przyznał sam organ i co w świetle wyroku Sądu Okręgowego jest niewątpliwe. Ten właśnie wyrok był podstawą wpisu uznanej przez organ kwoty 5.000 zł (dział III księgi wieczystej) i kwoty 27.995,13 zł (dział IV), nie wiadomo więc dlaczego tej drugiej kwoty nie uznano. Sama okoliczność, że wniosek o wpis hipoteki został złożony dopiero po śmierci spadkodawcy jest – zdaniem Sądu – bez znaczenia. Nie zmieniło to bowiem charakteru tej należności jako długu spadkowego. Dlatego potrąceniu podlega całość wierzytelności E.C.wraz z odsetkami i kosztami procesu.

Gdy chodzi o zadłużenie spadkodawcy wobec ZUS organ potrącił kwotę nieuregulowanych składek w wysokości 17.312,51 zł. Wynikało to z pisma ZUS z dnia 10 maja 2016 r. (k. 42 akt adm.), który wskazał, że Z.R. posiada nieuregulowane zobowiązania wobec ZUS na wskazana kwotę za okres 11/2001-10/2002 r. W skardze słusznie zarzucono, że z pisma ZUS nie wynika, czy jest to kwota aktualnych zobowiązań Z.R., czy stan zadłużenia na dzień jego śmierci. Jeśli byłaby to kwota należności głównej, należałoby ją powiększyć o odsetki. Organ ustaleń w tym zakresie jednak nie poczynił.

Podobne zaniechanie dotyczy ustaleń w kwestii wierzytelności K.sp. z o.o. Spółka ta w piśmie z dnia 15 kwietnia 2016 r. wskazała, że na dzień śmierci Z.R.stan jego zadłużenia wobec spółki wynosił 29.340,00 zł ujawnioną w księdze wieczystej. Tę kwotę organ przyjął jako dług. Skarżąca słusznie zarzuciła, że nie ustalono, czy jest to kwota należności głównej, czy obejmuje też odsetki. O tym, że odsetek nie uwzględniono przy wyliczeniu tego długu świadczy treść kopii załączonego do odwołania nakazu zapłaty z dnia 24 lutego 1998 r. [...], który obejmuje również odsetki i koszty postępowania. Organ powinien ustalić, jaka jest rzeczywista wartość zadłużenia na dzień śmierci Z.R. i kwotę tę zaliczyć do długów spadkowych.

Zasadny jest też argument skargi co do potrzeby wystąpienia do G.W.o informację dotyczącą stanu zadłużenia Z.R. wobec niego na dzień 5 stycznia 2008 r., a to w związku z informacjami przedstawionymi przez A.B. przy piśmie z dnia 13 lipca 2016 r. Wynika z nich, że wobec spadkobiercy wszczęto postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela G.W.o zapłatę kwoty zasądzonej na jego rzecz od Z.R. wyrokiem Sądu Okręgowego w P.z dnia 27 sierpnia 1999 r., sygn..akt [...] w wysokości 141.249,51 zł (należność główna), 371.248,86 zł (odsetki na dzień 7 lutego 2013 r., dalsze – 50,32 zł dziennie), koszty procesu, adwokacie i egzekucyjne.

Ustaleń w tym zakresie należy dokonać w ponownie prowadzonym postepowaniu.

Za niezasadny natomiast uznał Sąd zarzut skargi, że organ powinien zawiesić postępowanie do czasu zakończenia postępowania o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a to wobec ujawnienia testamentu spadkodawcy, gdzie do spadku powołał on tylko jedną z córek.

Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 O.p., organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca zainicjowała postępowanie w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku z dnia 22 marca 2010 r. sygn..akt [...]. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2013 r. sygn..akt [...] Sąd Rejonowy w G. M. wniosek ten oddalił (k. 15 akt adm.). Na skutek apelacji uczestniczek – A.R .i A.B. Sąd Okręgowy w W. Wydział Cywilny – Odwoławczy postanowieniem z dnia 8 lipca 2014 r. sygn..akt [...] uchylił zaskarżone postanowienie, zniósł postępowanie od 8 sierpnia 2013 r. i przekazał sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (k. 21 akt adm.). Sąd II instancji stwierdził uchybienia skutkujące nieważnością postępowania, nie odniósł się w związku z tym do kwestii merytorycznych, nadal zatem nie wiadomo, czy istnieją podstawy do uchylenia postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku. W aktach nie ma innych dokumentów na temat tego postępowania, należy więc przyjąć, że jest ono w toku.

Z faktu trwania tego postępowania Skarżąca wywodziła podstawę do zawieszenia postępowania podatkowego.

Sąd stanowiska tego nie podziela i stwierdza, że zawieszenie postępowania podatkowego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. wchodzi w grę w sytuacji, gdy między rozstrzygnięciem, jakie ma być ujęte w decyzji podatkowej a wynikiem postępowania zawisłego przed innym organem lub sądem zachodzi tego rodzaju związek, że bez rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem nie można wydać decyzji podatkowej – ani pozytywnej, ani negatywnej, a to dlatego, że istnieje pewna kwestia o charakterze otwartym (tzn. jeszcze nie przesądzona), od której zależy wynik postępowania podatkowego.

W rozpoznanej sprawie jest jasne, że skoro w obrocie istnieje prawomocne postanowienie sądu cywilnego o stwierdzeniu nabycia spadku, to może i powinno ono być respektowane przez organy podatkowe z uwagi na jego moc wiążącą. To zaś, że uruchomiono procedurę zmierzającą do jego podważenia, która jeszcze się nie zakończyła, nie oznacza, że kwestia wstępna (krąg spadkobierców) otwarła się na nowo. Sama zawisłość prawna sprawy o uchylenie lub zmianę prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie ma wpływu na toczące się postępowanie podatkowe. Byłoby inaczej, gdyby postanowienie to zostało prawomocnie wyeliminowane z obrotu prawnego lub zastąpione orzeczeniem sądu innej treści. Wówczas dopiero organ kwestię tę musiałby brać pod uwagę. Gdyby natomiast postępowanie podatkowe zakończyło się wcześniej decyzją ostateczna, będzie możliwość jego wzruszenia na podstawie art. 240 § 1 pkt 7 O.p. (w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które następnie zostały uchylone, zmienione, wygaszone lub stwierdzono ich nieważność w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji). Dopóki to nie nastąpi wiążące dla wszystkich organów władzy publicznej (w tym organów podatkowych) jest prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.

Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis, opłatę skarbową od pełnomocnictwa i koszty zastępstwa procesowego (art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz. U. poz. 1800).