Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1313/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 74h par. 1, art. 74h par. 9, art. 74h par. 12
journal: Dz.U. 2016 poz 1796
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka- Klimas Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Protokolant referent Alberta Dybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2018 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] stwierdzającą, że A. K. (dalej jako skarżąca) uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] września 2017 r. skarżąca przystąpiła, na podstawie art. 74 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2017 r. (dalej jako Komisja Egzaminacyjna).

Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że w wyniku przeprowadzonego egzaminu notarialnego: z pierwszej części egzaminu notarialnego skarżąca uzyskała ocenę niedostateczną, z drugiej części egzaminu notarialnego skarżąca uzyskała ocenę niedostateczną, z trzeciej części egzaminu notarialnego skarżąca otrzymała ocenę bardzo dobrą. Wobec powyższego skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

Powyższą uchwałę zdająca zaskarżyła odwołaniem, w którym zakwestionowała ocenę z pierwszego projektu aktu notarialnego oraz z drugiego projektu aktu notarialnego.

Pierwsza część egzaminu notarialnego polegała na sporządzeniu projektu aktu notarialnego obejmującego umowę zamiany nieruchomości stanowiącej własność spółki "K." Sp. z o. o. oraz użytkowania wieczystego i własności budynku przysługujących T. M. W księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność spółki "K." Sp. z o. o. ujawnione są dwie działki:

1. działka nr [...] o powierzchni 0,3500 ha oznaczona w ewidencji gruntów jako grunty orne;

2. działka nr [...] o powierzchni 0,4500 ha oznaczona w ewidencji gruntów jako grunty orne.

W dziale IV ww. księgi wieczystej wpisana jest hipoteka umowna łączna do sumy 400 000 zł współobciążająca nieruchomości. Przedmiotowa nieruchomość nie jest lasem, nie jest objęta ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i nie wydano dla niej decyzji o warunkach zabudowy.

Spółka "K." Sp. z o.o. jest spółką, której wspólnikami są wyłącznie osoby fizyczne, będące obywatelami polskimi. Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców w 2008 r., ma zarejestrowany kapitał zakładowy w wysokości 20 000 zł oraz trzyosobowy zarząd. Zgodnie z umową spółki i wpisem w rejestrze, każdy z członków zarządu ma prawo jednoosobowej reprezentacji spółki. W dniu [...] czerwca 2017 r. Zgromadzenie Wspólników podjęło uchwałę o odwołanie ze składu zarządu spółki F. W. i powołaniu w jego miejsce T. M. Powyższą uchwałę zgłoszono do rejestru przedsiębiorców, ale nie dokonano jeszcze stosownych wpisów w rejestrze.

W księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, do której prawa przysługują T. M. ujawniona jest działka ewidencyjna o numerze [...] o obszarze 0,1253, oznaczona jako tereny przemysłowe [...], która stanowi działkę zabudowaną stanowiącym odrębną nieruchomość budynkiem magazynowym, jednokondygnacyjnym, o powierzchni użytkowej 250 m2. W dziale I – Sp ujawniono wpis, że nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym do dnia 20 grudnia 2098 r. i jest zabudowana budynkiem stanowiącym odrębną nieruchomość. W dziale II jako właściciela wpisano Skarb Państwa, natomiast T. M. oraz K. M. wpisani są jako użytkownicy wieczyści gruntu i właściciele stanowiącego odrębną nieruchomość budynku - na podstawie umowy sprzedaży z [...] maja 2005 r.

K. M. zmarła w dniu [...] marca 2015 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] października 2016 r. (sygnatura akt [...]) stwierdzone zostało, że na podstawie testamentu spadek nabył w całości T. M. Spółka "K." Sp. z o. o. oraz T. M. chcą dokonać zamiany przysługujących im praw w ten sposób, że spółka przeniesie na T. M. bez obciążeń i praw na rzecz osób trzecich prawo własności niezabudowanej nieruchomości o wartości 100 000 zł (opisanej wyżej), a w zamian T. M. przeniesie na spółkę bez obciążeń na rzecz osób trzecich prawo użytkowania wieczystego i własność stanowiącego odrębną nieruchomość budynku (opisanych wyżej) o łącznej wartości 80 000 zł. W związku z różnicą wartości zamienianych praw T. M. zobowiąże się do dokonania dopłaty w kwocie 20 000 zł w terminie do dnia 31 grudnia 2018 r.

Zadaniem zdających było uzupełnienie brakujących elementów stanu faktycznego według swojego uznania i sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę zamiany. W projekcie aktu zdający zobowiązani byli do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Ponadto w projekcie aktu należało zaproponować odpowiedni sposób zabezpieczenia wierzytelności spółki w kwocie 20 000 zł wynikającej z różnicy wartości zamienianych nieruchomości.

Druga część egzaminu notarialnego polegała na opracowaniu II projektu aktu notarialnego. W ramach tej części egzaminu należało sporządzić jako notariusz Jan Nowak, prowadzący Kancelarię Notarialną w Łodzi, przy ulicy Sienkiewicza nr 13, projekt aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży nieruchomości stanowiącej własności Miasta [...], położonej w [...], przy ulicy [...] numer [...], stanowiącej zabudowaną działkę gruntu oznaczoną na mapie nr [...], w obrębie [...], o powierzchni 0,1200 ha na rzecz Politechniki [...], będącej akademicką uczelnią publiczną, powołaną dekretem Rady Ministrów z dnia [...] maja 1945 r. o utworzeniu Politechniki [...] ([...]), nieprowadzącej żadnej działalności gospodarczej. Powyższa sprzedaż miała być zgodna z uchwałą Rady Miasta [...] określającą zasady zbywania nieruchomości. Nieruchomość zabudowana jest budynkiem pałacu fabrykanckiego, wpisanego w 1971 roku do wojewódzkiego rejestru zabytków pod pozycją [...]. Dla powyższej nieruchomości Sąd Rejonowy dla [...] XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą numer [...], w której w dziale III ujawniono prawo odkupu na rzecz spółki pod firmą: "P." sp. z o. o., wynikające z aktu notarialnego sporządzonego przez J. K. - notariusza w [...] w dniu [...] stycznia 2015 r., Rep. A nr [...]. zaś działy ISp i IV nie zawierają żadnych wpisów. Obecnie uprawniona z tytułu prawa odkupu spółka jest postawiona w stan likwidacji, jej likwidatorem jest dotychczasowy prezes jednoosobowego zarządu, nieujawniony dotąd w rejestrze przedsiębiorców jako likwidator. Spółka zrzekła się prawa odkupu, a zadaniem zdających jest sprzedaż opisanej wyżej nieruchomości bez obciążeń na rzecz ww. spółki. Z treści zadania egzaminacyjnego wynika ponadto, że dla nieruchomości brak jest miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, nie wydawano także dla tej nieruchomości decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a także, że nieruchomość nie jest lasem (nie zinwentaryzowano na niej lasu) i nie jest objęta uproszczonym planem urządzenia lasu ani decyzją, o której mowa w art. 19 ust. 3 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach. Teren, na którym znajduje się ww. nieruchomość, jest objęty działaniem uchwały Rady Miasta [...] o wyznaczeniu terenu zdegradowanego i objętego rewitalizacją oraz ustanowieniu prawa pierwokupu na rzecz Miasta [...] wszystkich nieruchomości położonych na tym terenie, jak również na terenie Specjalnej Strefy Rewitalizacyjnej. Wartość przedmiotowej nieruchomości wynosi 1 000 000 złotych. Od ceny udzielona zostanie bonifikata w wysokości 60% z uwagi na to, że nieruchomość jest wpisana do rejestru zabytków. Strony uzgodniły, że zapłata ceny zostanie dokonana ratalnie, przy czym pierwsza rata podlega zapłacie do dnia zawarcia umowy przenoszącej własność nieruchomości, zaś kolejne raty roczne płatne są łącznie z należnym oprocentowaniem w maksymalnym okresie, na jaki może zostać rozłożona reszta ceny. Dla zabezpieczenia obowiązku zwrotu bonifikaty Politechnika [...] powinna złożyć oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Zgodnie z zamiarem stron, Politechnika [...] ustanowi na rzecz Miasta [...], odpłatnie za jednorazowym wynagrodzeniem w kwocie 10 000 złotych, na czas nieoznaczony, na nabytej nieruchomości, podlegającą ujawnieniu w księdze wieczystej służebność przesyłu, polegającą na prawie korzystania z pasa gruntu na trasie przebiegu istniejącej już infrastruktury wodociągowej, przy pasie wykonywania służebności o szerokości 2 metrów i długości 43 metrów.

Zgodnie z założeniami zadania egzaminacyjnego, zdający byli zobowiązani do uzupełnienia brakujących elementy stanu faktycznego według własnego uznania, przy przyjęciu, iż strony nie są reprezentowane przez pełnomocników. Ponadto w projekcie aktu notarialnego powinna być określona wysokość należnego wynagrodzenia notariusza (w maksymalnej wysokości) oraz pobranych świadczeń publicznoprawnych (jeżeli są należne), do których pobrania zobowiązany jest notariusz. Zdający zostali zobowiązani do wskazania dokumentów, stanowiących podstawę należytego zabezpieczenia interesów stron oraz niezbędnych do dokonania czynności i opisania ich w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów.

Zdająca zaskarżając niedostateczne oceny z I i II projektu aktu notarialnego podniosła następujące zarzuty:

1. naruszenie art. 74d § 3 w zw. z art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie, polegające na zaniechaniu zastosowania wskazanej w nim skali ocen do oceny rozwiązania w zakresie pierwszego i drugiego projektu aktu notarialnego, co spowodowało wystawienie oceny negatywnej, w sytuacji, gdy prawidłowe zastosowanie wskazanego przepisu powinno skutkować wystawieniem oceny umożliwiającej uzyskanie pozytywnego wyniku z całości przeprowadzonego egzaminu, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 74 § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez przyjęcie negatywnej oceny przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym w zakresie posiadanej wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania;

2. naruszenie art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, polegające na zaniechaniu dokonania obiektywnej oceny zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu, uwzględniającej w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu w zakresie zadania obejmującego I i II projekt aktu notarialnego;

3. naruszenie przepisu art. 8 k.p.a. poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej w zakresie I i II projektu aktu notarialnego w sposób dowolny, z przekroczeniem granic luzu decyzyjnego w zakresie swobodnej oceny pracy egzaminacyjnej ograniczonego przepisami prawa, w tym dyrektywami oceny i w rezultacie przyjęcie, że sporządzone przez nią rozwiązanie nie zasługuje na ocenę pozytywna, mimo że akt notarialny sporządzony w ramach I i II projektu aktu notarialnego jest ważny, spełnia wszystkie wymogi formalne aktu notarialnego, prawidłowo wskazuje treść aktu notarialnego, zawiera naliczoną wysokość taksy notarialnej, podatku VAT od wynagrodzenia notariusza, podatku od czynności cywilnoprawnych oraz opłaty sądowej, adekwatnie do sporządzonej umowy i przyjętych założeń, zawiera prawidłową reprezentację stron umowy i powołuje niezbędne dokumenty, zawiera właściwe zastosowanie przepisów prawa i trafną ich interpretację, zawiera pouczenia o odpowiednich przepisach prawnych, a także informację o treści wniosku wieczystoksięgowego oraz został sporządzony prawidłowo w zakresie stylu, języka i staranności ze szczególnym uwzględnieniem terminologii prawniczej.

W konsekwencji powyższego, skarżąca zarzuciła naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa poprzez niesprawiedliwą i nie znajdującą uzasadnienia w obiektywnych kryteriach oceny pracy.

Wskazując na powyższe zarzuty oraz przepisy art. 74h § 1 i § 12 ustawy - Prawo o notariacie w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., skarżąca wniosła o uchylenie Uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego oraz po ustaleniu pozytywnej – w rozumieniu art. 74d § 3 pkt 1 ustawy - Prawo o notariacie - oceny z I i II projektu aktu notarialnego stwierdzenie w drodze stosownej uchwały pozytywnego wyniku egzaminu, złożonego przez zdającą w dniach [...] września 2017 r.

Uchwałą z [...] maja 2018 r., Komisja II Stopnia utrzymała w mocy uchwałę organu I instancji. W uzasadnieniu uchwały organu odwoławczego wskazano i omówiono mankamenty rozwiązania zadania egzaminacyjnego zaproponowanego przez zdającą, których ilość i waga nie pozwoliły na zmianę negatywnej oceny pracy, a w konsekwencji na zmianę negatywnego wyniku egzaminu notarialnego.

Uchwała Komisji II Stopnia stała się przedmiotem skargi skarżącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniesiono zarzuty:

a) naruszenia prawa materialnego:

- naruszenie art. 74e § 2 i 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez uznanie, że stwierdzone w projekcie pierwszego aktu notarialnego oraz w projekcie drugiego aktu notarialnego uchybienia przesądzają o konieczności ich oceny jako niedostatecznych, podczas gdy zawarte w nich błędy nie mają charakteru istotnego i nie wpłynęły na poprawność ostatecznego rozwiązania zadania egzaminacyjnego z pierwszego aktu notarialnego oraz drugiego aktu notarialnego, a tym samym polegające na zaniechaniu dokonania obiektywnej oceny zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu, uwzględniającej w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu w zakresie zadania obejmującego I i II projekt aktu notarialnego;

- naruszenie art. 74d § 3, 74e § 2, § 3, § 4 ustawy - Prawo o notariacie poprzez niezastosowanie przewidzianej przez ustawodawcę pięciostopniowej skali ocen oraz wystawienie oceny negatywnej z I aktu notarialnego oraz II projektu aktu notarialnego, bez ustanowienia zależności między tym, co jest uchybieniem do obniżenia oceny, jak też tym co jest pozytywne do jej podwyższenia. Zastosowano też błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uzasadnione jest wystawienie zdającemu dwóch niedostatecznych ocen cząstkowych za projekt pierwszego aktu notarialnego w ramach pierwszej części egzaminu oraz za projekt drugiego aktu notarialnego w ramach drugiej części egzaminu, w sytuacji, gdy skarżąca w znaczącej mierze wypełniła wymogi brane pod uwagę przez egzaminatorów przy ocenie pracy I projektu aktu notarialnego oraz drugiego projektu aktu notarialnego, ponadto nieuwzględnienie, a w części niewłaściwe zastosowanie ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy zadania pisemnego egzaminu notarialnego z I projektu aktu notarialnego oraz II projektu aktu notarialnego, w szczególności poprzez brak odrębnego odniesienia się do każdego z tych kryteriów z osobna, poprzez ustalenia, które z nich skarżący spełnił (lub nie) i w jakim stopniu, a nadto bez uwzględnienia skali ocen od 2 do 6, co w konsekwencji skutkowało nietrafnym stwierdzeniem o negatywnym wyniku całego egzaminu notarialnego. Ponadto, dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego nastąpiło z przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów oraz z przekroczeniem kryteriów oceny określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, jego niewłaściwe zastosowanie wynika również z dokonania oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej z I projektu aktu notarialnego oraz II projektu aktu notarialnego z punktu widzenia kryteriów nie wymienionych w ustawie oraz w sposób oderwany od treści zadań egzaminacyjnych;

- naruszenie art. 74h § 9 ustawy - Prawo o notariacie, co polegało na niedokładnym i przez to nieprawidłowym rozpoznaniu odwołania skarżącej między innymi poprzez:

• postawienie całkowicie nieprawdziwego zarzutu co do pierwszego projektu aktu notarialnego, a mianowicie, że praca nie spełnia w ogóle jednego z elementów wymaganych na egzaminie, tj. poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu, co dowodzi także braku umiejętności zadbania o prawa i słuszny interes stron planowanej czynności (art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie), a tym samym popełnieniem szeregu innych błędów, wynikających z zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania, gdyż nie może odnieść skutku argumentacja skarżącej, w której ta wyjaśnia, że zgodnie z poleceniem zadania miała uzupełnić stan faktyczny według własnego uznania zaproponowała zawarcie przedwstępnej umowy zamiany z tego względu, aby jak najbardziej zabezpieczyć interesy stron, gdyż tylko wtedy, gdy przy zawieraniu przez strony umowy zamiany dział IV księgi wieczystej jest wolny od wpisów, strona ma 100% pewności, że nieruchomość nie jest obciążona i klientów chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, podczas gdy zaproponowany przez zdającą sposób rozwiązania najlepiej zabezpiecza interes stron czynności notarialnej;

• postawieniu szeregu zarzutów wynikających z zaproponowanego przez zdającą sposobu rozwiązania I projektu aktu notarialnego - sporządzenia: przedwstępnej umowy zamiany, podczas gdy egzaminatorzy nie powinni czynić dalszych zarzutów odnoszących się do prawidłowo zaproponowanego rozwiązania i ich poszczególnych elementów, lecz niezgodnego z szablonem - rozwiązaniem zaproponowanym w wytycznych, nie oceniając poszczególnych elementów zaproponowanego przez zdającą rozwiązania, lecz poczynili dalsze zarzuty odnoszące się do rozwiązania zawartego w wytycznych przygotowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, nie dostrzegając w swojej opinii, że konsekwencje zaproponowanego rozwiązania są prawnie dopuszczalne i prawidłowe, podczas gdy egzaminatorzy powinni badać zgodność z prawem poszczególnych elementów zaproponowanego rozwiązania, a nie przyrównywać je do rozwiązania zaproponowanego w wytycznych w sytuacji gdy wybór przez zdającą zaproponowanego rozwiązania determinował konsekwencje treści projektu aktu, które są adekwatne, konsekwentne i spójne dla wybranego rozstrzygnięcia zadania;

• brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu skarżącej, brak odniesienia się naruszeń prawa materialnego i procesowego;

• poprzez brak dokonania komplementarnej oceny rozwiązania skarżącej w świetle treści jej odwołania, wówczas bowiem konieczne byłoby wystawienie oceny pozytywnej z I projektu aktu notarialnego oraz II projektu aktu notarialnego.

b) naruszenie przepisów postępowania:

- art. 7, 77, 80, 107 § 3, 138 oraz 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 74h § 12 ustawy -Prawo o notariacie, poprzez zaniechanie stania na straży praworządności oraz zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie oraz zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu. Ponadto, pominięcie słusznego interesu skarżącej, o czym świadczy oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem Komisji II stopnia) w pracy skarżącej przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów pracy w treści Uchwały. Dodatkowo nastąpiło przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do negatywnej oceny pracy, podczas gdy występujące w niej uchybienia nie powinny skutkować jej całkowitym zdyskwalifikowaniem, a jedynie wpływać na wysokość przyznanej oceny za I projekt aktu notarialnego oraz II projekt aktu notarialnego. W związku z powyższym zaniechano dokonania obiektywnej oceny zastosowania przez skarżącą w rozwiązaniu pierwszej i drugiej części egzaminu notarialnego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia, tym samym organ dopuścił się naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa:

- art. 8, art. 9, art. 11 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 74 h § 9 i 12 ustawy - Prawo o notariacie, poprzez pobieżne oraz powierzchowne rozpatrzenie zarzutów wniesionego odwołania, a także poprzez dokonanie oceny pracy egzaminacyjnej w zakresie pierwszego i drugiego aktu notarialnego w sposób dowolny, z przekroczeniem granic luzu decyzyjnego w zakresie swobodnej oceny pracy egzaminacyjnej ograniczonego przepisami prawa, w tym dyrektywami oceny i w rezultacie przyjęcia, że sporządzone przez zdającą rozwiązanie nie zasługuje na ocenę pozytywną, a w konsekwencji naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa poprzez niesprawiedliwą i nie znajdującą uzasadnienia w obiektywnych kryteriach oceny pracy;

- art. 12 w zw. z art. 35 kpa poprzez rozpoznanie odwołania skarżącej ze znacznym, ponad półrocznym opóźnieniem;

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa - poprzez niedostrzeżenie przez Komisję Odwoławczą błędów Komisji I stopnia i niedokonanie zmiany wadliwej uchwały,

- § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego poprzez brak odniesienia się przez Komisję II stopnia do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od uchwały numer [...] z [...] października 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...];

- art. 15 i art. 139 kpa oraz art. 74 h § 12 ustawy - Prawo o notariacie w zw. § 5 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, przejawiające się w sformułowaniu przez Komisję Odwoławczą nowych zarzutów, które nie zostały podniesione w odwołaniu, ani nie były ujęte w ocenach prac skarżącej sporządzonych przez Komisję Egzaminacyjną w [...].

W ocenie skarżącej Komisja Egzaminacyjną II stopnia odniosła się jedynie do niektórych zarzutów podniesionych w odwołaniu, zaś w zakresie nie objętym odwołaniem, przedstawiła podstawy rozstrzygnięcia w sposób nie wyczerpujący i wadliwy.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o:

a. uchylenie uchwały Nr [...] z dnia [...] października 2017 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego;

b. ustalenie, że z projektu pierwszego aktu notarialnego skarżąca otrzymała ocenę dostateczną;

c. ustalenie, że z projektu drugiego aktu notarialnego skarżąca otrzymała ocenę dostateczną;

d. orzeczenie, że z egzaminu notarialnego, który odbył się w dniach [...] września 2017 r. skarżąca uzyskała wynik pozytywny.

W razie nieuwzględnienia powyższego wniosku i przekazania skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o:

1. uchylenie przez Sąd w całości zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego nr [...] z [...] października 2017 r., w której stwierdzono, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2. uchylenie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z [...] maja 2018 r., podtrzymującej uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego nr [...] z [...] października 2017 r.;

3. zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zdaniem strony skarżącej, w konsekwencji dopuszczenia się przez Komisję II stopnia wskazanych powyżej naruszeń prawa procesowego i materialnego, doszło do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu oceny najniższej z możliwych zarówno za I projekt aktu notarialnego oraz II projekt aktu notarialnego, podczas gdy obie prace powinny były zostać ocenione pozytywnie.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie przed WSA w Warszawie w dniu 27 listopada 2018 r. skarżąca podniosła dodatkowo zarzut naruszenia art. 24 kpa, wskazując na fakt, że w składzie Komisji II stopnia zasiadali SSA U. W. oraz SSA T. S., którzy brali udział w rozpoznawaniu jej sprawy rozwodowej, wydając w trybie odwoławczym postanowienie oddalające zażalenie w przedmiocie zabezpieczenia alimentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona uchwała nie jest bowiem obciążona wadami proceduralnymi bądź z zakresu prawa materialnego, które mogłyby skutkować uchyleniem tej decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności.

Stosownie do art. 74d § 6 ustawy - Prawo o notariacie członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Z kolei art. 74e stanowi:

§ 1. Test z pierwszej części egzaminu notarialnego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji wyznaczeni przez przewodniczącego komisji.

§ 2. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu.

§ 3. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego.

§ 4. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Można powiedzieć, że uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego", który jednakże – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem – nie może być utożsamiany z działaniem organu na zasadzie uznaniowości. Uchwała w przedmiocie rozstrzygnięcia o wyniku egzaminu ma jednak charakter związany.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. przepisów art. 7, 77, 80, 107 § 3, 138 oraz 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego, należy podkreślić, że zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczno-prawnych sprawy. Przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób wszechstronny i dokładny wyjaśnione w uzasadnieniu kwestionowanej przez zdającą uchwały. Uchwała ta zawiera omówienie tak pozytywnych, jak i negatywnych elementów prac zdającej z części pierwszej i drugiej egzaminu, z wyjaśnieniem, dlaczego ilość i waga stwierdzonych mankamentów nie pozwoliły na uwzględnienie odwołania i zmianę negatywnej oceny tych części egzaminu, a w konsekwencji na zmianę negatywnego wyniku egzaminu notarialnego.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia wskazać trzeba, że przepis art. 74h § 12 ustawy - Prawo o notariacie stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się "odpowiednio" przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane. Wyłącza to stosowanie kodeksu postępowania administracyjnego wprost i prowadzi do wniosku o swoistym charakterze postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Charakter ten potwierdzają inne przepisy ustawy - Prawo o notariacie oraz rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Na przykład do rozpatrywania spraw w obu instancjach powołane zostały wieloosobowe organy szczególne o specyficznych kompetencjach (art. 74 § 1, art. 74h ustawy), podstawy wyłączenia członków tych organów uregulowane zostały w szczególny sposób (art. 71h, art. 74h § 7 ustawy), kwestie związane z funkcjonowaniem tych organów reguluje Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem (art. 74h § 14 ustawy).

W drodze rozporządzenia Minister Sprawiedliwości określa między innymi tryb i sposób działania komisji odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy). Na tej podstawie Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego.

W § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 wskazanego rozporządzenia mowa jest o konieczności sporządzenia w toku postępowania odwoławczego pisemnej opinii dotyczącej zasadności jedynie "zarzutów podniesionych w odwołaniu", mowa jest także o "zakresie odwołania" oraz o "zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu".

Z kolei w § 5 ust. 4 wymienionego rozporządzenia ustanowiono procedurę głosowania członków komisji odwoławczej w procesie podejmowania przez tę komisję decyzji w konkretnych sprawach. Z przepisu tego wynika, że przesłanką podjęcia uchwały końcowej, dotyczącej wyniku całego egzaminu, jest głosowanie nad ostateczną oceną pracy zawierającej rozwiązanie zadania jedynie z tej części egzaminu, której dotyczy odwołanie.

Z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugo instancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. wydane w sprawach II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10. Analogicznie kształtuje się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oparte o zbliżone stany faktyczne i prawne związane z egzaminami radcowskim i adwokackim).

Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Jasne jest także, że reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia (zaskarżona część egzaminu), winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu. Organ odwoławczy kontroluje zatem odwołanie zgodnie z tą zasadą, bacząc jednak oczywiście, aby uzasadnienie uchwały zawierało przede wszystkim argumentację odnoszącą się do podniesionych zarzutów odwołania.

Takie działanie komisji odwoławczej nie może być zatem uznane za sprzeczne z § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego. Fakt bowiem, że przedmiotem opinii sporządzonej przez przewodniczącego bądź członka komisji odwoławczej powinna być zasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu nie oznacza, że Komisja II Stopnia zwolniona jest z oceny wszystkich przesłanek określonych w art. 74e § 2 ustawy - Prawo o notariacie, a przede wszystkim w art. 74 § 3 tej ustawy.

Podkreślenia wymaga, że przedstawiony powyżej pogląd podzielony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2015 r. (II GSK 1679/14), w którym uznano za bezzasadne zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące sposób oceny pracy pisemnej dokonanej przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia z tego względu, że Komisja ta ponownie rozpatrzyła i rozstrzygnęła sprawę dotyczącą zaskarżonej części egzaminu zamiast ograniczyć się do zbadania zasadności rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnej w granicach wyznaczonych przez zakres odwołania i podniesione w nim zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że obowiązkiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia jest rozpoznanie sprawy w jej całokształcie. Zgodnie bowiem z art. 74h par. 1 ustawy - Prawo o notariacie odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu notarialnego. Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. Wynik ustala się na podstawie całościowej oceny poszczególnych części egzaminu dokonanej na zasadach określonych w art. 74d - 74f Prawa o notariacie. Kwestionowanie wyniku egzaminu może sprowadzać się jedynie do zakwestionowania ocen wystawionych za zadania składające się na jedną z części egzaminu. Wówczas przedmiotem badania komisji odwoławczej jest tylko ten wynik cząstkowy. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny dokonał wykładni § 5 ust. 3 i 4 oraz § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego i uznał za oczywiste, że skoro komisja odwoławcza nie głosuje wyłącznie o zasadności zarzutów odwołania lecz głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej, to musi odnieść się do całej pracy i jej oceny, a także - działając merytorycznie - ponownie ustalić ocenę zadania pisemnego egzaminu, uwzględniając zasadność lub bezzasadność zarzutów podniesionych w odwołaniu. Ostatecznie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie sposób bronić tezy, że komisja odwoławcza może ponownie ustalić ostateczną ocenę pracy, ograniczając się wyłącznie do zbadania zarzutów odwołania. Przyjęcie takiego rozwiązania prowadziłoby bowiem do paradoksalnych sytuacji, w których uwzględnienie przez komisję odwoławczą np. jedynego zarzutu podniesionego w odwołaniu czyniłoby odwołanie zasadnym i nakazywałoby komisji II stopnia zmienić ostateczną ocenę pracy, pomimo tego, że praca zawiera błędy i uchybienia stwierdzone przez komisję egzaminacyjną, nie objęte badaniem komisji odwoławczej ze względu na zakres odwołania. Ta linia orzecznicza podtrzymana została w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2017 r. (II GSK. 3247/15), w którym stwierdzono, że komisja egzaminacyjna II stopnia - rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu - nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice. Wobec dokonanych w sprawie stwierdzeń, że z uwagi na cel przeprowadzenia egzaminu komisja egzaminacyjna II stopnia może dostrzec wady pracy egzaminacyjnej zdającego inne niż wskazane przez egzaminatorów, ale nie może oprzeć rozstrzygnięcia na tych błędach, trzeba zwrócić uwagę, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego.

Wbrew stanowisku prezentowanemu przez stronę skarżącą w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Nietrafne także są podnoszone przez stronę skarżącą zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 74d § 3, 74e § 2, § 3 i § 4 ustawy - Prawo o notariacie, ponieważ w sprawie właściwie zastosowano kryteria oceny pracy pisemnej z I i II części egzaminu notarialnego opracowanej przez skarżącą, a podjęte rozstrzygnięcie nie nosi znamion dowolności.

W odniesieniu do pierwszego projektu aktu notarialnego przygotowanego przez zdającą oceniając zasadność odwołania zasadnie organ stwierdził, iż nie zasługiwało ono na uwzględnienie. Analiza pracy skarżącej nie świadczyła o dostatecznej znajomości mających zastosowanie w pracy egzaminacyjnej przepisów prawa. Zadanie wymagało sporządzenia umowy zamiany nieruchomości, stanowiącej własność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na przysługujące członkowi zarządu tej spółki użytkowanie wieczyste gruntu i własność budynku stanowiącego odrębną nieruchomość. Zgodnie z art. 603 k.c. przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy. Tymczasem zdająca sporządziła przedwstępną umowę zamiany, mocą której strony zobowiązały się zawrzeć umowę zamiany w terminie do dnia 29 grudnia 2021 r. pod warunkiem, że T. M. będzie ujawniony w księdze wieczystej jako użytkownik wieczysty i właściciel budynku oraz pod warunkiem, że "spółka wykreśli z księgi wieczystej hipotekę". Z powyższego wynika, że zdająca błędnie założyła, że wpis użytkowania wieczystego i własności budynku nabytych drodze dziedziczenia ma charakter konstytutywny i że sporządzenie umowy zamiany nie było możliwe bez uprzedniego wpisu użytkowania wieczystego i własności budynku nabytych w drodze dziedziczenia przez T. M. do księgi wieczystej, jak również nieprawidłowo przyjęła, że niemożliwe jest przeniesienie własności nieruchomości bez obciążeń bez wcześniejszego wykreślenia hipoteki przez sąd. Na skutek powyższych błędnych założeń, zdająca sporządziła wbrew poleceniu zadania, a zatem co bardzo istotne, wbrew domniemanej woli stron, umowę przedwstępną zamiast umowę zamiany. W związku z czym praca nie spełniła jednego z elementów wymaganych na egzaminie, tj. poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu, co dowodzi także braku umiejętności zadbania o prawa i słuszny interes stron planowanej czynności (art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie). Powyższe, biorąc pod uwagę cel egzaminu zawodowego, mogło stanowić samodzielną przesłankę wystawienia oceny niedostatecznej za przygotowany przez zdającą pierwszy projekt aktu notarialnego.

Prawidłowo nie została uznana za zasadną argumentacja skarżącej, że zgodnie z poleceniem zadania miała uzupełnić stan faktyczny według własnego uznania i zaproponowała zawarcie umowy przedwstępnej, aby jak w najwyższym stopniu zabezpieczyć interesy stron, gdyż tylko wtedy, gdy przy zawieraniu przez strony umowy zamian dział IV księgi wieczystej jest wolny od wpisów, strona ma 100% pewności, że nieruchomość nie jest obciążona i klientów chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wprawdzie w treści polecenia dozwolono na uzupełnienie brakującego stanu faktycznego według własnego uznania, jednakże dalej zaznaczono, aby sporządzić projekt aktu notarialnego umowy zamiany zgodnie ze wskazanym w zadaniu zamiarem stron. Przygotowanie zatem przez zdającą innej umowy niż wskazana w zadaniu nie mogło być uznane za wymagane uzupełnienie brakującego stanu faktycznego, lecz po prostu za niewykonanie zadanego polecenia. Skarżąca sporządzając inną pracę, aniżeli nakazana poleceniem zadania egzaminacyjnego, niejako obeszła problemy, które napotkała w zadaniu. W konsekwencji zaproponowania innej umowy zdająca nie wykazała się znajomością i umiejętnością interpretacji oraz zastosowania w praktyce części istotnych przepisów prawa, jakie były wymagane na egzaminie. Przykładowo należało wykazać się wiedzą co do tego, że spółka będzie zwolniona z obowiązku zapłaty podatku VAT z uwagi na treść art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, a w związku z tym czynność będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych i z uwagi na obowiązki notariusza jako płatnika podatku od czynności cywilnoprawnych, który odstępuje w przypadku zaistnienia przesłanki do zwolnienia czynności dostawy od opodatkowania podatkiem VAT, podstawa prawna tego ostatniego zwolnienia powinna wyraźnie wynikać z treści aktu, czego w pracy zabrakło. Obowiązkiem notariusza, jako płatnika podatków, jest obliczenie podatku należnego od podatnika (odpowiedniej strony czynności notarialnej), pobranie tego podatku i wpłacenie go na rachunek właściwego organu podatkowego w ustawowym terminie (art. 10 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1150). Zdająca miała obowiązek wykazać się wiedzą, że nie tylko od umowy zamiany rzeczy, ale także umowy zamiany praw majątkowych powinien być pobrany podatek od czynności cywilnoprawnych, a tym samym wykazać się znajomością i umiejętnością interpretacji art. 1 ust. 1 lit. a ww. ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Skarżąca, dokonując pouczenia w zakresie tego podatku wykazała się znajomością ww. przepisu, jednakże miała obowiązek nie tylko ustalić poprawnie jego finalną kwotę, ale także podać wyraźną metodologię jej obliczenia, tj. zaznaczyć, jaka kwota została przyjęta jako podstawa opodatkowania oraz jaką stawkę podatku zastosowała. Powyższe dowodziłoby bowiem także znajomości § 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynności cywilnoprawnych z dnia 25 listopada 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1999), z którego wynika, że w treści aktów notarialnych powinna być wskazana podstawa prawna pobrania tego podatku oraz sposób jego obliczenia. Poza tym skarżąca miała obowiązek profesjonalnie podać podstawę prawną pobrania tego podatku, tj. konkretny przepis ustawy z podaniem jej nazwy, daty oraz miejsca publikacji. Wobec braku pobrania tego podatku na skutek przyjętego odmiennego rozwiązania zadania, nie wiadomo, czy zdająca poprawnie wykonałaby zadanie w tym zakresie, w szczególności, że w pouczeniu o ww. podatku mowa jest o wartości rynkowej rzeczy a nie wartości rynkowej zamienianych praw oraz brak jest podania miejsca publikacji powołanej ustawy. Z uwagi na to, że nieruchomość stanowiąca własność spółki obciążona jest hipoteką łączną poprawne rozwiązanie zadania wymagało także od zdających wykazania się znajomością i umiejętnością interpretacji art. 246 § 2 k.c. i art. 94 u.k.w.h. i przedłożenia takiego dokumentu z banku, który będzie zawierał element prowadzący do uznania, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła i że z danego stosunku prawnego nie mogą już powstać w przyszłości kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu, tak by prawo własności nieruchomość spółki mogło zostać przeniesione bez obciążeń, czego oczywiście w pracy zdającej nie ma.

Brak wskazania podstawy prawnej uchwały wyrażającej zgodę na dokonanie czynności objętej aktem nie pozwala, tak jak to stwierdził jeden z egzaminatorów, na ocenę, czy zdająca w czasie egzaminu wiedziała, z jakiego przepisu prawa wynikała konieczność powołania tego rodzaju uchwały, a tym samym czy znała i potrafiła zinterpretować art. 228 pkt 4 k.s.h. i art. 230 k.s.h. Z pracy nie wynika by zdająca dostrzegła w ogóle problematykę związaną z treścią art. 230 k.s.h., że wiedziała, iż z uwagi na rozporządzenie przez spółkę prawem o wartości przewyższającej dwukrotność kapitału zakładowego, winna być przedłożona uchwała zgromadzenia wspólników zezwalająca na dokonanie takiej czynności, w szczególności, że w opisie uchwały zgromadzenia wspólników, wyrażającej zgodę na zawarcie umowy nie ma odniesienia do wysokości kapitału zakładowego spółki. W tej sytuacji oraz wobec braku powołania się także na treść art. 228 pkt 4 k.s.h. nie wiadomo, w oparciu o jaką normę prawną zdająca uznała, że zgoda, o jakiej mowa w powołanej przez nią uchwale zgromadzenia wspólników była w ogóle wymagana, może miała na myśli np. art. 15 k.s.h. W tej sytuacji nawet wskazanie ostatecznie poprawnego rozwiązania, tj. powołanie się na uchwałę zgromadzenia wspólników udzielającą pełnomocnictwa do zawarcia umowy z członkiem zarządu w trybie art. 210 § 1 k.s.h. oraz wyrażającą zgodę na dokonanie objętej aktem czynności, jeżeli nie jest ono wynikiem prawidłowo i konsekwentnie przeprowadzonej analizy prawnej, staje się pozbawione walorów merytorycznych i robi wrażenie przypadkowości, w szczególności, gdy zgodnie z poleceniem zadania egzaminacyjnego zdający miał obowiązek wskazania w projekcie aktu dokumentów niezbędnych do dokonania czynności z jednoczesnym ich opisaniem w taki sposób, aby na podstawie samej treści projektu aktu notarialnego można było ustalić formę i treść tych dokumentów. Co prawda skarżąca, wbrew twierdzeniom jednego z egzaminatorów, powołała się w projekcie aktu na okazaną uchwałę Zgromadzenia Wspólników "K." sp. z o. o. w sprawie powołania T. M. w skład zarządu spółki, jednakże z kazusu wynikało, iż wniosek o zmianę składu zarządu spółki już został złożony do sądu rejestrowego, a zatem prawidłowym zabezpieczeniem interesów stron byłoby okazanie i przywołanie w akcie kopii wniosku o wpis do KRS uchwały o odwołaniu członka zarządu i powołaniu T. M. na członka zarządu z prezentatą wpływu do sądu rejestrowego, co dowodziłoby dołożenia należytej staranności przez notariusza, czego w pracy zdającego zabrakło. Ma to dodatkowe znaczenie w świetle odpowiedzialności odszkodowawczej notariusza i nie ma tu znaczenia deklaratoryjny charakter wpisu do KRS zmiany w składzie zarządu spółki, czy wzruszalność domniemania z art. 17 ustawy o KRS. Niezależnie od powyższych uwag, dokonując w postępowaniu odwoławczym ostatecznej oceny projektu, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w tym przedmiocie (patrz np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3247/15) Komisja II stopnia stwierdziła, że w pracy zdającej znajdują się także inne uchybienia.

W akcie notarialnym wskazane jest rozróżnianie sposobu działania pełnomocnika działającego "w imieniu i na rzecz" (przy oświadczeniach wiedzy "w imieniu" zaś przy oświadczeniach woli "w imieniu i na rzecz"). Praca zdającej dowodzi tego, że powyższych kwestii nie rozróżnia, skoro pełnomocnik spółki M. K. wszystkie oświadczenia wiedzy każdorazowo składa w imieniu i na rzecz spółki.

Z projektu nie wynika, by zdająca jako notariusz dysponowała jednolitym, aktualnym tekstem umowy spółki przywołanym w akcie jako okazany tj. z aktualnymi zapisami co do wymogu lub jego braku uzyskania przez zarząd zgody z art. 228 pkt 4 k.s.h. i zgody z art. 230 k.s.h. Brak jest także odniesienia się do ewentualnych zapisów, czy w spółce działa rada nadzorcza, a zatem do zagadnienia czy priorytet działania właśnie rady nadzorczej (a nie pełnomocnika powołanego przez zgromadzenie wspólników) w ramach art. 210 § 1 k.s.h. nie został w umowie spółki przewidziany (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., sygn. akt II UK 34/10 i z dnia 4 sierpnia 2009 r., sygn. akt I PK 42/09). Tym samym nie można w sposób nie budzący wątpliwości ocenić, czy zdająca działa zgodnie z obowiązkiem notariusza wynikającym z art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie i obowiązkiem dochowania należytej staranności zawodowej.

Problem opłat nie został prawidłowo rozwiązany, gdyż skarżąca nie zindywidualizowała osób wnoszących konkretne opłaty zgodnie z art. 7 ustawy - Prawo o notariacie, wskazując jedynie, że koszty aktu strony ponoszą po połowie. Ponadto nie wskazano w akcie, pod jakim repertorium zostaną zarejestrowane opłaty sądowe, co jest istotne, bowiem wobec nowelizacji ustawy Prawo o notariacie obowiązującej od dnia 1 lipca 2016 r. złożenie wniosku wieczystoksięgowego jest osobną czynnością notarialną i opłaty sądowe od tego wniosku ewidencjonuje się pod nr Repertorium A złożonego wniosku, a nie pod nr Repertorium A aktu notarialnego.

Powyższe braki, co zaznaczono w zaskarżonej uchwale, nie wpływały na ważność umowy, jednakże skutkowały obniżeniem oceny pracy zdającej. Wynika to z tego, że jednym z istotnych obowiązków notariusza w procedurze obrotu nieruchomościami jest, zgodnie z art. 7 § 2 ustawy Prawo o notariacie, obliczenie wysokości opłaty sądowej, pobranie jej od wnioskodawcy i przekazanie jej w ustawowym terminie na rachunek bankowy właściwego sądu prowadzącego daną księgę wieczystą.

Z art. 89 § 2 ustawy - Prawo o notariacie wyraźnie wynika, że notariusz wymienia na każdym sporządzonym dokumencie wysokość pobranego wynagrodzenia, podatków i innych opłat, powołując podstawę prawną.

Zdająca wykazała się w tym zakresie brakiem precyzji, gdyż nie zawarła daty jednej z ustaw oraz publikatorów przywoływanych aktów prawnych. Ponadto niepoprawnie wskazała, że taksę notarialną pobrała od "najwyższej wartości zamienianego przedmiotu umowy - od 80 000 zł", skoro najwyższa wartość wynosiła 100 000 zł.

Budzi wątpliwości umiejętność prawidłowej interpretacji przez zdającą art. 2a ust. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego (dalej u.k.u.r.). Wadliwe jest bowiem wskazanie w § 2.2 projektu aktu, że ostateczna decyzja Prezesa Agencji Nieruchomości wydana w oparciu o ww. przepis to decyzja wyrażająca zgodę na zawarcie umowy zamiany pomiędzy T. M. a spółką "K." sp. z o.o. Organ ten bowiem wydaje jedynie zgodę na nabycie nieruchomości, a nie na dokonanie konkretnej czynności prawnej.

Błędnie jest rozwiązany problem dotyczący zobowiązania się T. M. do dopłaty 20 000 zł i poddania się przez niego rygorowi egzekucji na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 k.p.c. z uwagi na to, że T. M. w świetle treści § 3 projektu aktu zobowiązał się do tego, że zobowiąże się do jej uiszczenia przy zawarciu umowy zamiany, która według koncepcji zdającej miała być zawarta w terminie do 29 grudnia 2021 r., a jednocześnie wskazano, że T. M. dokona tej dopłaty na rzecz spółki w niezrozumiałym w tych okolicznościach terminie do dnia 31 grudnia 2018 r. Ponadto nie odniesiono się w oznaczeniu obowiązku dopłaty do zapłaty odsetek ustawowych za ewentualne opóźnienie zapłaty należnej kwoty od daty wymagalności do dnia zapłaty.

Przy sporządzaniu aktu notarialnego dokumenty mogą być okazywane lub przedkładane notariuszowi. Powołanie się w § 2.2 na okazanie, zamiast na przedłożenie do aktu, wypisu postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po K. M. jest błędem, skoro powinien on zostać złożony notariuszowi i przekazany sądowi wieczystoksięgowemu. Ponadto zdająca posługuje się nieprofesjonalnym pojęciem "wypisu" postanowienia sądu, zamiast pojęciem "odpisu" prawomocnego orzeczenia oraz w § 7 zdająca błędnie powołuje się na dokument mający być podstawą złożenia przez notariusza wniosków do Sądu Rejonowego w [...].

Podkreślenia wymaga, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu są one spełnione, egzaminatorzy, specjaliści z danej dziedziny, wystawiają stosowne oceny. Zatem oceniana praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1950/11, LEX nr 1270115). W przedmiotowej sprawie z taką sytuacją nie mamy do czynienia. W szczególności problem co do istoty nie został prawidłowo rozstrzygnięty, a tym samym nie zabezpieczono słusznych interesów stron.

Odnosząc się końcowo do postawionego przez skarżącą na rozprawie w dniu 27 listopada 2018 r. zarzutu naruszenia art. 24 k.p.a. przez podjęcie uchwały przez organ, w którym zasiadali sędziowie, którzy orzekali w sprawie rozwodowej (rozpoznając zażalenie w postępowaniu odwoławczym) - należy również uznać, iż jest on bezzasadny.

Powyższy przepis w §1 określa w sposób enumeratywny przesłanki obligatoryjnego wyłączenia pracownika od rozpoznawania sprawy, stanowiąc, że:

"Pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie:

1) w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki;

2) swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia;

3) osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4) w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3;

5) w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji;

6) z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne;

7) w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej.".

Jak wynika z powyższego, udział w innym postępowaniu dotyczącym skarżącej przed sądem powszechnym dwóch spośród ośmiu członków Komisji II Stopnia nie stanowił przesłanki wyłączenia ich od rozpoznawania kontrolowanej sprawy.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.