Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1107/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2020 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Irla Sędziowie : WSA Mirosław Bator WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 14 lipca 2020 r., znak [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) w związku z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 310 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania Z. C. od decyzji Wójta Gminy M. D. z dnia 20 maja 2020 r., znak: [...], orzekającej w pkt 1 o odmowie nakazania właścicielowi gruntu [...] i władającemu na zasadach samoistnego posiadania działką drogową [...] w K. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach będących przedmiotem niniejszego postępowania, w pkt 2 o odmowie rozszerzenia postępowania administracyjnego o działkę ewidencyjną [...] w K. W. w myśl art. 234 ustawy Prawo wodne – uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 2 i w tym zakresie umorzyło postępowanie pierwszej instancji (pkt 1), a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 2).

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 20 maja 2020 r., znak [...], Wójt Gminy M. D., po przeprowadzeniu ponownego postępowania na skutek kasacyjnego orzeczenia organu odwoławczego, działając na podstawie art. 7, art. 10, art. 77, art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256) w związku z art. 234 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U z 2020 r., poz. 310), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej na wniosek Z. C. z dnia 19 grudnia 2018 r. (data wpływu: 20 grudzień 2018 r.) w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego, poprzez całkowite zasypanie wykopu na drodze [...] oraz oczyszczenie i udrożnienie rowu na działce [...] w K. W. – odmówił nakazania właścicielowi gruntu [...] i władającemu na zasadach samoistnego posiadania działką drogową [...] w K. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach będących przedmiotem niniejszego postępowania (pkt 1) i odmówił rozszerzenia postępowania administracyjnego o działkę ewidencyjną [...] w K. W. w myśl art. 234 ust. prawo wodne (pkt 2).

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie po uwzględnieniu zaleceń Samorządowego Kolegium Odwoławczego zawartych w decyzji z dnia 17 września 2019 r., znak [...], uzupełniono materiał dowodowy; dopuszczono dokumenty ze sprawy [...] określające ostatni stan wody na gruntach dz. ew. [...] i [...] w K. W. , przesłuchano stronę postępowania M. T. oraz dodatkowo przeprowadzono oględziny na gruncie w dniu 3 marca 2020 r. Organ I instancji zaznaczył, że postępowanie wszczęto na wniosek Z. C. z dnia 19 grudnia 2018 r. w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego poprzez całkowite zasypanie wykopu na drodze [...], oczyszczenie i udrożnienie rowu na działce [...] w K. W. (w dniu wszczęcia postępowania właścicielem nieruchomości był M. T., a obecnie właścicielem jest M. T.). Wnioskodawca sprawy w pismach i notatkach z 10 maja 2019 r., 17 stycznia 2020 r., 2 marca 2020 r, 1 kwietnia 2020 r. dodatkowo wnosił o rozszerzenie postępowania o działkę ewidencyjną [...] oraz przeprowadzenie dowodu z zeznań wskazanych przez wnioskodawcę świadków, przesłuchania wskazanych stron postępowania oraz zlecenie opinii biegłego gleboznawcy. Organ I instancji przytoczył także art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne.

Dalej organ I instancji podał, że w celu odpowiedzi na pytanie, jaki był ostatni stan wody na gruncie, przyjął jako dowód w sprawie dokumenty z postępowania znak: [...] Dopuszczono: odpis protokołu z oględzin na gruncie sporządzony w dniu 31 marca 2017 r., opinię biegłego hydrologa i hydrogeologa z dnia 28 lipca 2017 r. oraz odpowiedź na zarzuty do opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa z dnia 16 października 2017 r. Ostatni stan wody na gruncie ustalono w szczególności na podstawie opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa z lipca 2017 r. (str. 8-9), został on również przywołany w protokole z oględzin z dnia [...] 2020 r. Według opinii biegłego z 2017 r. na drodze [...] już wcześniej istniały nierówności i kałuże oraz nie było dobrze funkcjonującego systemu odwodnienia drogi. Odpływ wód opadowych i roztopowych odbywał się poprzez prowizoryczny rów po granicy działek [...] w kierunku do przepustu. Było to rozwiązanie niewydolne, gdyż rów miał znikomy spadek podłużny, a dodatkowo niweleta dna rowu znajdowała się niewiele poniżej poziomu drogi. Ponadto na drodze [...] występowały liczne, głębokie kałuże, wynikające z eksploatacji drogi przez jej użytkowników.

Odnosząc się do kwestii zamiany stanu wody na gruncie i szkody, organ I instancji zauważył, że w ocenie wnioskodawcy zmiana stanu wód na nieruchomościach: [...] została spowodowana wykopem prowadzonym przez koparkę w nocy [...] grudnia 2018 r., nieprawidłowym zasypaniem tego wykopu, brakiem pełnego utwardzenia, wyrównania oraz ubicia gruntu. Zgodnie z żądaniami wnioskodawcy istotą postępowania jest postępujące zapadanie gruntu, tworzenie się kałuż i nierówności w drodze, co utrudnia przejazd i przechód tą drogą i jest to widoczna, uciążliwa szkoda. Prace z użyciem koparki oraz prace naprawcze były prowadzone na zlecenie właściciela działki ew. [...]. Strony postępowania pozostają w sporze w kwestii tożsamego, precyzyjnego wskazania miejsca przekopu, jednakże w ocenie organu uwzględniając zakres i charakter prac można przyjąć, że jest to takie samo miejsce. Organ I instancji ocenił, że usunięcie awarii wodociągu i związane z tym prace ziemne nie są znacząco różne od standardowych prac tego typu. Powszechnie wiadomo, że aby naprawić wadliwy odcinek wodociągu należy odkopać rurociąg, wymienić wadliwy odcinek i zasypać wykop rodzimym gruntem. Grunt z wykopu jest spulchniony dlatego jego ilość jest większa niż pierwotnie. Z czasem, w trakcie normalnego użytkowania drogi grunt zagęszcza się i zmniejsza swoją objętość. Taka specyfika prac drogowych nie jest zmianą stanu wody na gruncie i nie może być podstawą do roszczeń przewidzianych przepisami Prawa wodnego.

Następnie organ I instancji wskazał, że w celu zbadania aktualnego stanu faktycznego przeprowadził oględziny w dniach 20 marca 2019 r., 26 kwietnia 2019 r. i 3 marca 2020 r. Po 15 miesiącach od rozkopu działek [...] zaobserwowano, że stan drogi [...] i rowu na dz. [...] w dniu oględzin nie różni się w istotny sposób w porównaniu ze stanem pierwotnym opisanym powyżej. Działka drogowa [...] zasypana, uzupełniona tłuczniem, wyrównana. Na drodze w wielu miejscach widnieją kałuże. W pasie drogi [...] przy krańcu asfaltu widoczne jest uzupełnienie drogi tłuczniem, co zostało samodzielnie (bez nakazu organu) wykonane przez M. T., który wskazuje to jako działanie naprawcze; również potwierdzają to strony postępowania obecne w dniu oględzin 3 marca 2020 r., tj. S. J. i K. F.. Organ I instancji zaznaczył, że odmówił kolejnym żądaniom wnioskodawcy, który wskazuje miejsce przekopu nieco dalej, wskazuje tam kolejne kałuże i zapadanie gruntu oraz żąda napraw powołując się na art. 234 ustawy prawo wodne. Organ I instancji podkreślił, że rów na dz. ew. [...] na granicy z drogą istnieje, jest drożny, płytki, mało pogłębiony w stosunku do nawierzchni drogi. Na dz. ew. [...] od strony drogi [...] powstało ogrodzenie. Na działce [...] nie stwierdzono istotnych śladów wykopu i zmian mających szkodliwy wpływ na działkę drogową, jedynie w dniu oględzin istniało niewielkie zagłębienie, kałuża (wskazywana przez wnioskodawcę jako szkoda). Brak zmian w postaci spływu ze źródeł. W dniu oględzin nie stwierdzono, aby właściciel, współwłaściciel gruntu [...] zmienił kierunek i natężenie odpływu wody opadowej lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, aby odprowadzał wody lub ścieki na grunty sąsiednie – tego faktu wnioskodawca sprawy również nie podważał.

W ocenie organu I instancji, w przedmiotowej sprawie wskazane zmiany i szkody, tj. użycie koparki, uzupełnienie drogi tłuczniem, zapadanie gruntu, kałuże, ułożenie kamieni w rowie na dz. [...], wybudowanie ogrodzenia od strony drogi [...] nie doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich i nie mogą być traktowane jako zmiany istotne w myśl art. 234 ustawy prawo wodne. Ze strony organu nie stwierdzono odprowadzenia wód lub ścieków na grunty sąsiednie w szczególności na dz. ew. [...], co potwierdzają strony postępowania w swoich zeznaniach, co więcej, wnioskodawca sprawy tego faktu na żadnym etapie nie kwestionował. W ocenie organu I instancji problem stanu technicznego drogi jest wynikiem braku całościowego urządzenia systemu odwadniania działki [...] oraz zbyt niskiego poziomu jej górnej nawierzchni (były to też wnioski z opinii biegłego dopuszczone jako dowód we wcześniejszej sprawie). Problemy związane z pogarszającym się stanem drogi są wynikiem nawarstwiających się od wielu lat zaniedbań, braku nakładów na drogę oraz jej odwodnienie. Nierówności w drodze są też widoczne w innych odcinkach drogi, a nie tylko w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę. Według ustaleń organu zastoiska wody na drodze pochodzą z wód opadowych w związku z obniżeniem powierzchni drogi w wyniku jej eksploatacji i braku remontów. Wskazane przez wnioskodawcę niewielkie zapadanie gruntu wypełnione wodą widoczne na dz. [...] od strony drogi, kałuża, to nie jest istotna zmiana i szkoda w myśl art. 234 ustawy prawo wodne. W związku z tym organ I instancji uznał, że dodatkowe żądania wnioskodawcy o rozszerzenie postępowania o działkę ewidencyjną [...] (własność M. T.) nic nowego i istotnego nie wniesie do sprawy, tym bardziej, że w dniu oględzin 3 marca 2020 r. nieruchomość [...] została poddana szczegółowym obserwacjom komisji i stron postępowania. W ocenie organu I instancji dodatkowe przesłuchania wskazanych świadków i stron postępowania oraz zlecenie opinii biegłego gleboznawcy i geodety są wnioskami bezprzedmiotowymi. W ocenie organu I instancji kosztowne ekspertyzy nie wniosą dodatkowych danych istotnych dla sprawy. Wpływu na stan wody nie ma podniesiony przez wnioskodawcę wątek pochodzenia kamieni ułożonych bokiem rowu na dz. [...] (czy z wykopu drogi [...] czy z wykopu pod budowę ogrodzenia dz. [...]), gdyż nie ma tu zastosowania art. 234 ustawy prawo wodne.

W konkluzji organ I instancji stwierdził, że aby na właściciela gruntu nałożyć obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, konieczne jest potwierdzenie, że właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, zwłaszcza kierunku i natężenia odpływu wody opadowej, lub kierunku odpływu wody ze źródeł, bądź też, musi zostatać potwierdzone, że właściciel gruntu odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie. Zebrany i uzupełniony materiał dowodowy potwierdza, że zaistniałe zmiany nie są przekształceniami, które miałyby cechy zmian stosunków wodnych. W omawianej sprawie nie można mówić o zmianie stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy prawo wodne.

Odwołanie od decyzji Wójta Gminy M. D. z dnia 20 maja 2020 r. wniósł Z. C.. Odwołujący się zarzucił zaskarżonej decyzji organu I instancji nierozpoznanie istoty sprawy w związku z naruszeniem przepisów art. 7, art. 61a § 1 i § 2, w zw. z art. 6 k.p.a., art. 68, art. 69, art. 71, art. 75 § 1, art 77 § 1, art 78 § 1, art. 80, w zw. z art. 8, art 86 art. 107 § 3 k.p.a. przez: brak wskazania istotnych dla rozstrzygnięcia faktów, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak uzasadnienia prawnego, brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zdaniem odwołującego się, zaskarżona decyzja organu I instancji ponadto naruszała przepis prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo wodne przez niezastosowanie jako podstawy do nałożenia obowiązków określonych w ust. 3 tego przepisu.

Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało opisaną na wstępie decyzję reformatoryjną z dnia 14 lipca 2020 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, zreferował przebieg postępowania i ustalenia organu I instancji, przytoczył i wyjaśnił art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne – i ocenił, że organ I instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi sytuacja opisana we wspomnianym przepisie. Organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności załączonej do akt niniejszej sprawy opinii biegłego wynika, że w omawianej sprawie nie można mówić o zmianach stosunków wodnych, czyli o zmianie stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy prawo wodne. Jak wyjaśnił biegły nie zauważył żadnych przekształceń, które miałyby cechy zmiany stosunków wodnych. Spływ skoncentrowany wód opadowych po drodze na dz. ew. nr [...] nie jest procesem naturalnym, ale nie wynika on jednakże z żadnych konkretnych działań konkretnych osób (ani z zaniedbań konkretnych osób), ale z normalnego procesu zasiedlania i zagospodarowywania obszaru, czemu towarzyszyło powstanie dróg dojazdowych do pól i lasów.

Organ odwoławczy zauważył dalej, że – jak wynika z ustaleń organu I instancji, poczynionych podczas oględzin w marcu 2020 r. po 15 miesiącach od rozkopu działek [...] zaobserwowano, że stan drogi [...] i rowu na dz. [...] w dniu oględzin nie różni się w istotny sposób w porównaniu ze stanem pierwotnym opisanym przez organ I instancji. Działka drogowa [...] zasypana, uzupełniona tłuczniem, wyrównana. Na drodze w wielu miejscach widnieją kałuże. W pasie drogi [...] przy krańcu asfaltu widoczne jest uzupełnienie drogi tłuczniem, co zostało samodzielnie (bez nakazu organu) wykonane przez M. T., który wskazuje to jako działanie naprawcze, również potwierdzają to strony postępowania obecne w dniu oględzin 3 marca 2020 r. Nadto z ustaleń dokonanych przez organ I instancji wynika, że rów na dz. ew. [...] na granicy z drogą istnieje, jest drożny, płytki, mało pogłębiony w stosunku do nawierzchni drogi. Na dz. ew. [...] od strony drogi [...] powstało ogrodzenie. Na działce [...] nie stwierdzono istotnych wykopu i zmian mających szjkodliwy wpływ na działkę drogową, jedynie w dniu oględzin istniało niewielkie zagłębienie, kałuża (wskazywana przez wnioskodawcę jako szkoda). Brak zmian w postaci spływu ze źródeł. W dniu oględzin nie stwierdzono, aby właściciel, współwłaściciel gruntu [...] zmienił kierunek i natężenie odpływu wody opadowej lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź leż, aby odprowadzał wody lub ścieki na grunty sąsiednie – tego faktu wnioskodawca sprawy również nie podważał.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że k.p.a. rzeczywiście nie przewiduje rozstrzygnięcia w przedmiocie "rozszerzenia postępowania administracyjnego" względnie odmowy rozszerzenia postępowania – natomiast pozostałe zarzuty są niezasadne. Organ odwoławczy w tym kontekście zauważył, że organ I instancji w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji wyjaśnił, dlaczego uznał, iż przesłuchanie dodatkowych świadków oraz zlecenie kolejnej opinii nie wniesie nic istotnego do sprawy. Nadto organ I instancji podkreślił, iż w dniu oględzin (3 marca 3020 r.) nieruchomość ozn. jako dz. ew. nr [...] poddana została szczegółowym obserwacjom zarówno komisji, jak i stron postępowania. Organ I instancji odniósł się również do kwestii dotyczącej precyzyjnego wskazania miejsca przekopu, słusznie uznając, iż z uwagi na zakres i charakter prac można przyjąć , że jest to takie samo miejsce. Organ Odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż usunięcie awarii wodociągu i związane z tym prace ziemne nie są znacząco różne od standardowych prac tego typu. Powszechnie wiadomo, że aby naprawić wadliwy odcinek wodociągu należy odkopać rurociąg, wymienić wadliwy odcinek i zasypać wykop rodzimym gruntem. Grunt z wykopu jest spulchniony dlatego jego ilość jest większa niż pierwotnie. Z czasem, w trakcie normalnego użytkowania drogi grunt zagęszcza się i zmniejsza swoją objętość. Nadto, w ocenie organu odwoławczego, istotną okolicznością w niniejszej sprawie jest problem stanu technicznego drogi, który jest wynikiem braku całościowego urządzenia systemu odwadniania działki [...] oraz zbyt niskiego poziomu jej górnej nawierzchni. Problemy związane z pogarszającym się stanem drogi są wynikiem nawarstwiających się od wielu lat zaniedbań, braku nakładów na drogę oraz jej odwodnienie. Nierówności w drodze są też widoczne w innych odcinkach drogi, a nie tylko w miejscu wskazanym przez wnioskodawcę. Wedle poczynionych ustaleń zastoiska wody na drodze pochodzą z wód opadowych w związku z obniżeniem powierzchni drogi w wyniku jej eksploatacji i braku remontów. Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji uznał, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o zmianie stanu wody na gruncie, czyli konkretnym działaniu konkretnych osób, szkodliwie oddziaływującym na grunt sąsiedni.

Pismem z dnia 17 czerwca 2020 r. Z. C. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o uchylenie tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2, art. 105 k.p.a. jako formalnej podstawy rozstrzygnięć zawartych w obydwóch punktach sentencji decyzji, przy czym naruszenie tego przepisu mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 2) nierozpoznanie istoty sprawy, na skutek naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w tym: nierozpoznanie zarzutów odwołania dotyczących oddalenia wniosków dowodowych wnioskodawcy z zeznań świadków: A. W., F. W., z przesłuchania stron Z. C., P. C. – na okoliczność miejsca i zakresu zmian stosunków wodnych, spowodowanych wykopami ziemnymi, na działce [...] ze szkodliwym oddziaływaniem na drogę osiedlową [...]; nierozpoznanie zarzutów dotyczących oddalenia wniosków dowodowych z opinii biegłego gleboznawcy, ze szkicu sytuacyjnego wykonanego przez uprawnionego geodetę – wszystko na okoliczność szczegółowego wskazania i opisu zmian stanu wodnego na gruncie, na okoliczność zobrazowania miejsca zmiany stosunków wodnych oraz na okoliczność jego identyfikacji graficznej i opisowej; nierozpoznanie zarzutu dotyczącego pominięcia dowodów z dokumentacji fotograficznej, załączonej do pism wnioskodawcy, ze wskazywaniem na nie jako na środki dowodowe przedstawiające stan zmian na gruncie, spowodowany wykopami ziemnymi, zabudowaniem murem kamiennym rowu na działce [...], a nadto z dokumentacji fotograficznej sporządzonej przez M. T., obrazującej stan przedmiotu postępowania, istniejący przed datą przeprowadzenia wykopów, t.j. pierwotne ukształtowanie warunków terenowych; nierozpoznanie zarzutu dotyczącego nieprawidłowego sporządzenia protokołu z oględzin z dnia 3 marca 2020 r. (jego pierwsza część wbrew zapisom treści protokołu nie była sporządzona w miejscu oględzin, a miejsce i czas jego powstania oraz jego autorstwo nie jest znane). Przyczyny nierozpoznania powyższych zarzutów nie zostały – zdaniem skarżącego – w zaskarżonej decyzji wskazane. Nie wskazano w niej także przyczyn pominięcia zgłaszanych przez wnioskodawcę dowodów, a także przyczyn pominięcia w ponownym postępowaniu przed organem I instancji wytycznych zawartych w decyzji SKO w N. S. z dnia 17 września 2019 r. nr [...], obligujących przeprowadzenie postępowania dowodowego w pełnym zakresie (ten nie został ograniczony, żadnymi zastrzeżeniami ani też konkretnymi wskazaniami).

Skarżący wskazał, że wszystkie powyższe naruszenia uchybiają przepisom art. 7, art. 61a § 1 i § 2 w zw. z art. 6 k.p.a., art. 68, art. 69, art. 71, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 w zw. z art. 8, art. 86 w zw. z art. 8 art. 107 § 3 k.p.a., przy czym, ponieważ uchybienia te (sygnalizowane jeszcze w postępowaniu pierwszoinstancyjnym) wiążą się także wprost z postępowaniem odwoławczym i wydaniem w jego następstwie zaskarżonej decyzji – mają one związek z dyspozycją art. 140 k.p.a. Powołane naruszenia przepisów procedury administracyjnej – zdaniem skarżącego – mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego w postaci art. 234 ustawy prawo wodne przez niewłaściwe jego zastosowanie i nieprawidłową wykładnię, polegającą na oparciu sentencji decyzji na podstawie przesłanki nieznanej treści tej normy prawnej, a to ze względu na brak rozróżnienia w niej zmian tzw. "nieistotnych" względnie tzw. "istotnych". W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, w całości podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ ustosunkował się również do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Materialnoprawnym punktem odniesienia w niniejszej sprawie jest art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 310 ze zm., dalej pr.wod.). Zgodnie z tym przepisem: 1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. 4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. 5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Celem tego przepisu jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Działaniami właściciela gruntu, powodującymi "zmiany stanu wody na gruncie" w rozumieniu powołanego przepisu są tylko takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. W orzecznictwie wskazywano typowe przypadki działań, które mogą spowodować odnośną zmianę stanu wody na gruncie – takie jak: zmiana naturalnego ukształtowania terenu, wykonanie robót budowlanych polegających np. na wybetonowaniu działki, wykonanie innego rodzaju prac, powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości. Przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 234 ust. 3 pr.wod., są: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. A zatem, aby wydać decyzję na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy – Prawo wodne konieczne jest ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Badanie w toku postępowania administracyjnego tej drugiej przesłanki staje się potrzebne dopiero wtedy, gdy w sposób pozytywny zostanie zweryfikowana pierwsza. Należy podkreślić, że hipotezą normy z art. 234 ust. 3 pr.wod. objęte są działania, które szkodliwie oddziałują na grunt sąsiedni, a nie na grunt, na którym są podejmowane. Orzekające w niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo zidentyfikowały podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia i dokonały jej prawidłowej wykładni. Podstawa ta została przytoczona i wyjaśniona w uzasadnieniach decyzji.

Zdaniem Sądu, jako wyczerpujące i w pełni prawidłowe należy ocenić poczynione przez organy ustalenia faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia. W szczególności organy w sposób niebudzący wątpliwości ustaliły, że już przed 2017 rokiem na drodze [...] istniały nierówności i kałuże; nie było dobrze funkcjonującego systemu odwodnienia drogi. Odpływ wód opadowych i roztopowych odbywał się przez prowizoryczny rów po granicy działek [...] w kierunku przepustu. W grudniu 2018 roku prowadzone były wykopy mające na celu usunięcie awarii wodociągu. Wykopy na działce [...] zostały zasypane uzupełnione, tłuczniem, powierzchnię wyrównano. Po kilkunastu miesiącach od wspomnianych wykopów stan drogi [...] i rowu na dz. [...] nie różni się od stanu pierwotnego, istniejącego już przed 2017 rokiem. Rów na działce [...] istnieje, jest drożny, płytki, mało pogłębiony w stosunku do drogi.

Powyższy stan faktyczny został przez organy ustalony na podstawie dowodu bezpośredniego w postaci oględzin, a także – gdy chodzi o uprzedni stan rzeczy – dokumentów z postępowania prowadzonego wcześniej (znak [...]), w tym znajdujących się tam protokołów oględzin oraz opinii biegłego hydrologa i hydrogeologa z lipca 2017 roku. W ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy jest w pełni wystarczający do weryfikacji relewantnych okoliczności faktycznych i nie było potrzeby przeprowadzania dalszych dowodów, w szczególności dowodów osobowych wskazywanych przez skarżącego tudzież dowodu z opinii biegłego gleboznawcy bądź szkicu wykonanego przez uprawnionego geodetę. Zdaniem Sądu, okoliczność, że projekt wstępnej części protokołu oględzin z dnia 3 marca 2020 r. został uprzednio przygotowany, nie stanowi podstawy do kwestionowania prawidłowości i mocy dowodowej tego dokumentu. Zarzuty skargi zrelatywizowane do kwestii gromadzenia materiału dowodowego należy zatem uznać za chybione.

Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena stanu faktycznego przez pryzmat normy z art. 234 pr.wod. jest w pełni prawidłowa. W ustalonym stanie faktycznym niepodobna doszukać się przesłanek do konkretyzacji wspomnianej normy; w istocie brak potencjalnego działania lub zdarzenia o charakterze sprawczym (nie stanowi go usuwanie awarii wodociągu polegające na wykonaniu i zasypaniu wykopu), brak zmiany stanu wody na gruncie i brak szkody, a w szczególności brak szkody na gruncie mającym status gruntu sąsiedniego. Decyzja odmowna jest zatem zasadna i nie narusza powołanego przepisu. Sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego jest zatem bezpodstawny.

Odnosząc do kwestii "odmowy rozszerzenia postępowania", stwierdzić należy, że kwestia ta rzeczywiście nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji. Organ odwoławczy, ilekroć napotyka w decyzji pierwszoinstancyjnej na rozstrzygniecie, co do którego nie można orzekać w tej formie – powinien to rozstrzygnięcie uchylić i w tym zakresie postępowanie umorzyć (art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.). Tak też uczyniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Umorzenie postępowania, o którym mowa w pkt 1 decyzji tego organu, nie jest zatem – wbrew supozycji skargi – umorzeniem postępowania w sprawie działki [...], lecz umorzeniem postępowania co do kwestii "rozszerzenia" niniejszego postępowania (co do tej kwestii organ nie może bowiem wypowiadać się w formie decyzji). Na marginesie warto dodać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada jedna sprawa – jedno postępowanie (wyjątek od tej zasady statuuje art. 62 k.p.a.), toteż generalnie nie ma podstaw do łączenia kilku spraw w jednym postępowaniu ani do "dołączania" nowej sprawy do toczącego się już postępowania we wcześniej zawisłej sprawie o ukształtowanych granicach faktycznych i prawnych. Wykraczałoby natomiast poza ramy niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego formułowanie oceny co do tego, czy i ewentualnie jak powinien zareagować organ na składany doń w toku czynności jurysdykcyjnych wniosek strony zrelatywizowany do innego przedmiotu.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.