Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2755/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6366 Tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c art. 141 par. 4 art. 183 art. 184 art. 185 par. 1 art. 189 art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 15 art. 16 par. 1 art. 104 art. 105 art. 127 par. 3 art. 138 art. 156 par. 1 art. 157 par. 1 art. 158
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 4
journal: Dz.U. 2010 nr 152 poz 1016
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach  cywilnych

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj (spr.) Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Stowarzyszenia A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2016 r. sygn. akt VII SA/Wa 2478/15 w sprawie ze skargi P. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok ze skargi kasacyjnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. oddala skargę kasacyjną Stowarzyszenia A. z siedzibą w [...]; 3. zasądza od P. z siedzibą w [...] na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2478/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. znak [...] i zasądził od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz P. w W. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 – dalej: k.p.a.), po rozpatrzeniu wniosku P. (P.) o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia "Tabel stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia A. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem", uchylił zaskarżoną decyzję i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia "Tabel stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia A. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem" oraz decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...], utrzymującej w mocy ww. orzeczenie Komisji.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] lutego 1995 r., nr [...], Stowarzyszenie P. (obecnie: Stowarzyszenie A.) uzyskało zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi w zakresie artystycznych wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych. Treść tego zezwolenia została następnie zmieniona decyzją Ministra Kultury i Sztuki z dnia [...] marca 1998 r. Po dokonaniu tej zmiany zezwolenie obejmowało: zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi w zakresie artystycznych wykonań utworów muzycznych i słowno-muzycznych na następujących polach eksploatacji: utrwalanie, zwielokrotnianie określoną techniką, wprowadzanie do obrotu, publiczne odtwarzanie, najem, dzierżawę i nadawanie; pobieranie wynagrodzeń z tytułu publicznego odtwarzania artystycznych wykonań dokonywanych za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza oraz nadawania artystycznych wykonań dokonywanych za pomocą wprowadzonego do obrotu egzemplarza. Na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. Minister odstąpił od uzasadnienia ww. decyzji. Orzeczeniem z dnia [...] lipca 2001 r., wydanym na podstawie wówczas obowiązującego art. 108 ust. 3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Komisja Prawa Autorskiego, po rozpoznaniu wniosku S., zatwierdziła częściowo "Tabele stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia A. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem". Zatwierdzona tabela obejmowała "Nadania telewizyjne i reemisje kablowe" oraz "Nadania radiowe". Decyzją Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...], przedmiotowe orzeczenie zostało utrzymane w mocy. Pismem z dnia 9 stycznia 2014 r. P. wystąpiła do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń S. z uwagi na jego wydanie z rażącym naruszeniem prawa. P. wskazało w uzasadnieniu wniosku, że zezwolenie Ministra na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi udzielone S. w 1998 r., na którym organizacja ta oparła się wnosząc o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń, nie obejmowało pola eksploatacji "reemisja", gdyż na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów ustawy Prawo autorskie artyści wykonawcy nie mieli prawa do pobierania wynagrodzenia za korzystanie z ich wykonań na tym polu. W dniu [...] kwietnia 2014 r. Minister wydał postanowienie nr [...] o odmowie wszczęcia na wniosek P. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń S., zaś pismem z dnia [...] kwietnia 2014 r. zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia tabel wynagrodzeń S. oraz wezwał S. do zajęcia stanowiska w sprawie. Ponadto postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. Minister dopuścił P. do toczącego się postępowania oraz powiadomił o podjętych w sprawie czynnościach. Pismem z dnia 22 kwietnia 2014 r. S. przedstawiło stanowisko w sprawie, wskazując, że orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego nie spełnia przesłanek koniecznych do stwierdzenia jego nieważności. Ponadto w piśmie wskazano, że uchylenie art. 108 ust. 3 ustawy Prawo autorskie, który stanowił podstawę wydania spornego orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego - wskutek wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt SK 40/04 - nie pozbawiło zatwierdzonych tabel ich wiążącej mocy. Jednocześnie S. wskazało, że P. nie posiada przymiotu organizacji społecznej, która może brać udział w przedmiotowym postępowaniu, a dodatkowo za wszczęciem tego postępowania nie przemawiał interes społeczny w rozumieniu art. 31 k.p.a..

Decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. Minister stwierdził, że P. spełniła wymienione w art. 31 § 1 k.p.a. przesłanki uprawniające ją do żądania wszczęcia postępowania i dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu. Rozpoznając przedmiotową sprawę uznał natomiast, że nie zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji. Minister ustalił, że w dacie wydawania spornego orzeczenia zarówno ustawodawca jak i S., składając wniosek o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń oraz Komisja Prawa Autorskiego zatwierdzając tą tabelę, traktowali reemisję jako jeden ze sposobów nadawania. Natomiast S., w chwili wydawania spornego orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, posiadało zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi artystów wykonawców utworów muzycznych i słowno-muzycznych między innymi na polu nadawanie. W ocenie Ministra nie sposób dojść do wniosku, że mówiąc o reemisji mamy do czynienia z nowym, nieznanym wcześniej polem eksploatacji, które zostało wprowadzone dopiero ustawą z dnia 28 października 2002 r. Minister za istotne uznał, że eksploatacja obecnie rozumiana jako "reemisja" przed wejściem w życie tej ustawy, stanowiła szczególny rodzaj nadawania, zaś w chwili wydawania spornego orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego S. posiadało zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi na tym polu. Natomiast zgłaszane przez P. zarzuty mają charakter interpretacyjny. W przypadku zastosowania przy wydawaniu decyzji administracyjnej jednej z możliwych interpretacji niejednoznacznych w swej treści przepisów prawa nie może być uznane za rażące naruszenie prawa, a tym samym nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Z uwagi na fakt, że, dokonując oceny rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem zaistnienia przesłanek do stwierdzenia jego nieważności organ uwzględnia stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wydawania badanego rozstrzygnięcia, Minister nie wziął pod uwagę argumentacji P. dotyczącej zdarzeń, które miały miejsce po dniu wydania spornego orzeczenia. Nie uwzględnił też podniesionego przez P. zarzutu niekonstytucyjności przepisu, który stanowił podstawę wydania decyzji administracyjnej wskazując, że zgodnie z art. 145a k.p.a. okoliczność ta stanowi podstawę wznowienia postępowania, nie zaś stwierdzenia nieważności.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpoznaniu odwołania P., uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. oraz decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...], utrzymującej w mocy ww. orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego. Organ odwoławczy podniósł, że Minister pominął fakt, iż na skutek złożonego od orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego odwołania, w dniu [...] stycznia 2002 r. Minister Kultury wydał decyzję nr [...] w przedmiocie utrzymania zaskarżonego orzeczenia w mocy, która to decyzja ma charakter decyzji ostatecznej w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. W ocenie organu odwoławczego stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji oznaczałoby zatem - z uwagi na tożsamość rozstrzygnięcia organów w obu instancjach - że wadą dotknięta jest też decyzja Ministra Kultury. Nieprawidłowe byłoby więc wyeliminowanie z obrotu decyzji organu pierwszej instancji przy równoczesnym pozostawieniu w obrocie decyzji organu odwoławczego. Minister wskazał jednak, że powyższe uchybienie nie wpływa na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. Uznał, że w związku z tym, iż nie jest związany zakresem wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, gdyż postępowanie o stwierdzenie nieważności zostało wszczęte z urzędu, rozszerzenia wymaga zakres rozstrzygnięcia. W związku z tym uchylił decyzję Ministra wydaną w pierwszej instancji i orzekł co do istoty sprawy, odmawiając stwierdzenia nieważności zarówno orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z 2001 r. jak i utrzymującej ją w mocy decyzji Ministra Kultury z 2002 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu [...] lipca 2001 r. (a także w dniu [...] stycznia 2002 r.) uprawnienia majątkowe artystów wykonawców obejmowały pole eksploatacji określane jako "reemisja" albo "równoczesne i integralne nadanie", które było jednym z rodzajów nadawania, zatem posiadane w tym dniu przez S. zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami pokrewnymi do artystycznych wykonań na polu eksploatacji "nadawanie" obejmowało także reemisję (równoczesne i integralne nadanie), nawet jeśli ustawodawca w tamtym czasie posługiwał się różną terminologią opisującą to samo zjawisko. Minister wskazał, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zarówno orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, jak i utrzymującej go w mocy decyzji Ministra Kultury, zaś podnoszone przez P. zarzuty w żaden sposób nie uprawniają do jednoznacznego stwierdzenia, że orzeczenia te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Zarzuty te opierają się na dokonanej przez P. interpretacji pojęć "nadawanie" i "reemisja", której Minister nie podzielił. Wskazał jednocześnie, że część podnoszonej przez P. argumentacji dotyczy późniejszego stanu prawnego, a więc nie może być brana pod uwagę przy rozpatrywaniu zarzutu nieważności. Natomiast nawet gdyby przyjąć, że forsowane przez P. stanowisko jest jedną z możliwych interpretacji dość niespójnych przepisów Prawa autorskiego obowiązujących w dniu [...] lipca 2001 r. i w dniu [...] stycznia 2002 r., to i tak nie byłoby to wystarczające do stwierdzenia, że orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego oraz utrzymująca go w mocy decyzja Ministra Kultury zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Rozstrzygnięcie dokonane przez Komisję Prawa Autorskiego i utrzymane w mocy przez Ministra Kultury mieści się bowiem w jednej z możliwych interpretacji tych przepisów, niezależnie od tego, czy P. z tą interpretacją się zgadza, czy nie.

Skargą P. zaskarżyła powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie: art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. polegające na niedopełnieniu obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego zebranego materiału dowodowego, powodowane arbitralnym uznaniem organu o wiążącej mocy dowodowej jedynie niektórych z przedstawionych wniosków, połączone z odmową rozpatrzenia innych, przedstawionych przez skarżącą; art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia żądania P. dotyczącego przeprowadzenia dowodów na okoliczności mające ewidentne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest przez pominięcie przez organ istotnych dowodów w sprawie tylko i wyłącznie z tej przyczyny, że ujawniły się one lub dotarły do wiadomości Izby po wydaniu orzeczenia Komisji, stanowiącego przyczynek niniejszego postępowania; art. 136 k.p.a. i 138 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. przez brak dokonania całościowego, ponownego merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, co przyczyniło się do pozbawienia strony postępowania oraz uczestników na prawach strony możności skutecznego skorzystania z jedynie pozornie zapewnionej dwuinstancyjności postępowania; art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r.; art. 50 pkt 12 ustawy o prawie autorskim poprzez nieuzasadnione i całkowicie arbitralne uznanie przez organ, że pole eksploatacji "równoczesne i integralne nadanie utworu nadawanego przez inną organizację radiową lub telewizyjną" jest tożsame z polem eksploatacji "reemisja", wprowadzonym do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 28 października 2002 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. 2002 Nr 197, poz. 1662); art. 86 ust. 3 ustawy o prawie autorskim przez dokonanie przez Ministra całkowicie błędnej interpretacji wskazanych przepisów i w konsekwencji nieuzasadnione uznanie, że organizacji zbiorowego zarządzania prawami pokrewnymi artystów wykonawców, takiej jak S., przysługiwać mogło zezwolenie na pobieranie wynagrodzenia z tytułu reemisji tychże wykonań przez operatorów sieci kablowych, a w konsekwencji, że Komisja mogła wydać skutecznie - niepozbawione podstawy prawnej - orzeczenie dotyczące tabeli wynagrodzeń na polu eksploatacji "reemisja" na rzecz S..

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że zaskarżona decyzja zapadała z naruszeniem art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu działanie organu odwoławczego naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, która wymaga aby postępowanie przed organem drugiej instancji miało w pełni merytoryczny, a nie tylko kontrolny wymiar. Sąd podkreślił, że postępowanie odwoławcze jest postępowaniem weryfikującym rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i ewentualnie w niezbędnym zakresie uzupełniającym materiał dowodowy zgromadzony przed organem niższej instancji. Nie może więc ono wchodzić w rolę postępowania administracyjnego ogólnego załatwiającego sprawę strony, ponieważ naruszałby to prawo strony do rzetelnej kontroli rozstrzygnięć organów niższego rzędu. Tymczasem w niniejszej sprawie na etapie rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc postępowania odwoławczego, organ rozszerzył rozpoznanie sprawy o decyzję organu odwoławczego w trybie zwykłym jakim była decyzja Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., nr [...], utrzymująca w mocy orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia "Tabel stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia A. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem". Nie ulega także wątpliwości, iż procesowo niedopuszczalnym było rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014 r. którego przedmiotem była odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r., podczas gdy w obiegu prawnym pozostawała utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r. Jeżeli bowiem postępowanie administracyjne zostało zakończone wydaniem decyzji w wyniku rozpoznania odwołania, to decyzja w sprawie stwierdzenia nieważności może dotyczyć jedynie decyzji organu odwoławczego, a nie decyzji organu I instancji. Byt prawny decyzji wydanej przez organ I instancji jest bowiem uzależniony od treści decyzji organu odwoławczego. Pozostawienie w obrocie prawnym decyzji wydanej w wyniku odwołania, w warunkach stwierdzenia nieważności tylko decyzji pierwszoinstancyjnej stwarzałby stan niepewności prawnej i prowadziłby do niewykonalności rozstrzygnięcia nadzorczego. Decyzja o stwierdzeniu nieważności ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutki ex tunc - jest nieważna z mocy samego prawa od początku - od daty jej wydania. Konsekwencją tego stanowiska jest uzależnienie bytu prawnego decyzji organu odwoławczego od pozostawania w obrocie prawnym decyzji organu I instancji. Ponadto, zdaniem Sądu, na uwagę zasługuje także okoliczność, iż w postępowaniu którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, zadaniem organów prowadzących postępowanie nadzorcze jest ocena czy skutki prawne i społeczno-gospodarcze wywołane kontrolowanym aktem są do zaakceptowania w państwie prawa pomimo charakteru dokonanego naruszenia. Tak rozumiana ocena decyzji administracyjnej staje się fikcją prawną w odniesieniu do decyzji organu I instancji od której wniesiono odwołanie, bowiem decyzja ta, przy założeniu, iż nie jest opatrzona rygorem natychmiastowej wykonalności, nie wywołuje żadnych skutków prawnych do chwili uostatecznienia się. Z powyższych względów dokonanie przez Sąd oceny merytorycznej zaskarżonej decyzji wobec jej wadliwości formalnej staje się przedwczesne. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ prowadzący postępowanie nadzorcze powinien wszcząć postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r. utrzymującej w mocy orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. i przeprowadzić je ponownie z zachowaniem reguł określonych w k.p.a.

Skargą kasacyjną Stowarzyszenie A. zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

1) art. 1101 ust. 3 i art. 11014 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 152, poz. 1016) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a., w szczególności poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, może zostać zakończone merytoryczną decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a także poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż postępowanie zainicjowane wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej powyższą decyzją również może zostać zakończone merytoryczną decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, podczas gdy w sytuacji, kiedy zajdą okoliczności dające organowi prawną podstawę do umorzenia ww. postępowań, tak jak w przedmiotowej sprawie, postępowania takie powinny zostać zakończone decyzją o umorzeniu;

2) art. 105 k.p.a. w zw. z art. 1101 ust. 3 i art. 11014 ust. 1 ustawy o prawie autorskim w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych poprzez niezastosowanie ww. przepisów, w szczególności w sytuacji, w której postępowanie w sprawach o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń zostało wszczęte po wejściu w życie wspomnianej ustawy - jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - powinno zostać umorzone;

3) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez ich wadliwe zastosowanie i bezpodstawne powołanie jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, podczas gdy w chwili wydawania decyzji uchylonych skarżonym wyrokiem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie istniał już żaden przepis prawa rangi ustawowej mogący być materialną podstawą prawną działania organu w niniejszej sprawie, a tym samym postępowanie było bezprzedmiotowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku bezpodstawnie odwołał się do powyższych przepisów i wadliwie wskazał na konieczność ponownego rozpoznania sprawy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zamiast umorzyć postępowanie, jako bezprzedmiotowe.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że w dniu 24 stycznia 2006r. Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art. 108 ust. 3 w zw. z art. 109 ustawy o prawie autorskim jest niezgodny z Konstytucją (sygn. akt SK 40/04). Zgodnie z ww. wyrokiem art. 108 ust. 3 utracił moc obowiązującą z dniem 1 września 2006 r. Przepis art. 108 ust. 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w brzmieniu przed nowelizacją z dnia [...] lipca 2010 r. stanowił, iż "Komisja w składzie sześciu arbitrów oraz przewodniczącego jako superarbitra, wyznaczonych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego z grona arbitrów, zatwierdza lub odmawia zatwierdzenia przedstawionych przez organizacje zbiorowego zarządzania tabel wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem, a także wskazuje organizację właściwą w rozumieniu art. 107". Natomiast zgodnie z treścią art. 108 ust. 4 wspomnianej ustawy, do postępowania przed Komisją w sprawach, o których mowa w ust. 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przez użycie sformułowania "odpowiednie stosowanie" racjonalny ustawodawca ustanowił, iż przepisy k.p.a. mogą być stosowane do spraw niemających uregulowania w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych, w szczególności, w postępowaniu w sprawach dotyczących zatwierdzenia tabel wynagrodzeń w takim zakresie by uzupełniać przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Postępowania wywołane wnioskami skarżącej z dnia 9 stycznia 2014 r. i z dnia [...] lipca 2014 r. zostały wszczęte po wejściu w życie ww. nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Według bowiem przepisu art. 4 nowelizacji ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wchodzi ona w życie po upływie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia. Ustawa ta została ogłoszona dnia 20 sierpnia 2010 r., a weszła w życie w dniu 21 października 2010 r. Tym samym Minister nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji merytorycznych w obu powyższych postępowaniach i powinien był je umorzyć. Ustawa z dnia 8 lipca 2010r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wprowadziła całkowicie nowy system zatwierdzania tabel wynagrodzeń, w którym brak jest możliwości orzekania przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w oparciu o przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 1101 ust. 3 ustawy o prawie autorskim w brzmieniu obowiązującym po dniu wejścia w życie ww. nowelizacji, do postępowań przed Komisją Prawa Autorskiego stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Stosownie natomiast do treści art. 11014 ust. 1 ww. ustawy, uczestnik postępowania przed Komisją, niezadowolony z orzeczenia Komisji, jest uprawniony do złożenia wniosku o zatwierdzenie tabeli wynagrodzeń, w całości lub w części, przez sąd powszechny. W związku z powyższym, w stanie prawnym obowiązującym zarówno w dacie złożenia przez skarżącą wniosków jak i w dacie wydania rozstrzygnięć merytorycznych przez Ministra w obu powyższych postępowaniach (odpowiednio decyzje z dnia [...] lipca 2014 r. i z [...] sierpnia 2015 r.) Minister nie dysponował już żadnymi kompetencjami do prowadzenia postępowań w sprawie zatwierdzania tabel wynagrodzeń, co wiąże się z brakiem podstawy prawnej do prowadzenia przez Ministra jakiegokolwiek postępowania w tym zakresie.

Skargą kasacyjną również Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaskarżył w całości wyrok z dnia 17 sierpnia 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2478/15, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a.), polegające na nieuwzględnieniu konieczności odpowiedniego (zamiast wprost) stosowania przepisów o odwołaniach od decyzji do postępowania toczącego się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co doprowadziło do błędnego uznania, że Minister, ponownie rozpatrując sprawę, nie był władny skorygować uchybienia popełnionego w I instancji poprzez uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej i orzeczenie co do istoty sprawy;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że w przypadku gdy postępowanie administracyjne podlegające ocenie w postępowaniu nieważnościowym zostało zakończone wydaniem decyzji w wyniku rozpoznania odwołania, stwierdzenie nieważności (bądź jego odmowa) może dotyczyć wyłącznie decyzji organu odwoławczego, a nie również decyzji organu I instancji;

3) art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na nie wyjaśnieniu w uzasadnieniu wyroku związku przyczynowego pomiędzy zarzucanym naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy, co jest przesłanką uchylenia decyzji administracyjnej z powodu "innego" naruszenia przepisów postępowania.

Naruszenie powyższych przepisów miało zdaniem organu wpływ na wynik sprawy w ten sposób, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postępowania, wraz z poprzedzającą ją decyzją Ministra z dnia [...] lipca 2014 r., pomimo, że nie zachodziło naruszenie przepisów postępowania, a tym bardziej naruszenie które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ten sposób Sąd poniechał dokonania merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji a Ministrowi nakazał wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności jedynie w odniesieniu do decyzji wydanej w drugiej instancji.

Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd nie zauważył, że w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie, w której decyzja wydana przez Ministra w I instancji obejmowała wyłącznie odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, Minister ponownie rozpatrując sprawę nie mógł zastosować innego przepisu niż art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uwagi na brak dewolutywności w przypadku trybu ponownego rozpatrzenia sprawy, organ rozpatrujący tego rodzaju środek odwoławczy nie ma możliwości przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Ponadto uchybienie popełnione przez Ministra w I instancji nie prowadziło do bezprzedmiotowości postępowania, a zatem nie stanowiło podstawy do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i umorzenia postępowania w trybie, o którym mowa w art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. Jeżeli bowiem istnieje stan faktyczny podlegający uregulowaniu przez organ, na wniosek strony bądź z urzędu, postępowanie I instancji nie może być uznane za bezprzedmiotowe. Minister był więc zobowiązany do skorygowania popełnionego uchybienia poprzez rozszerzenie zakresu rozstrzygnięcia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Minister stwierdził ponadto, że nie można uznać, iż był on władny orzec tylko w przedmiocie nieważności wyłącznie decyzji dotyczącej tabeli wynagrodzeń S., którą wydano w drugiej instancji. Organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 1 k.p.a.) jest bowiem jednocześnie uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, jeżeli decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Sądowi I instancji zarzucono ponadto, że w żaden sposób nie wykazał, w jaki sposób stwierdzona przez niego wadliwość natury formalnej decyzji Ministra wpływa na wynik sprawy administracyjnej. Rozszerzenie zakresu rozstrzygnięcia, dokonane przez Ministra w decyzji z [...] sierpnia 2015 r. nie ma wpływu na ocenę wystąpienia przesłanki nieważności - z uwagi na tożsamość rozstrzygnięcia obu organów, które orzekały w przedmiocie zatwierdzenia tabeli wynagrodzeń S., nie może być mowy o odmiennej ocenie przesłanki nieważności w stosunku do orzeczenia Komisji z [...] lipca 2001 r. oraz decyzji Ministra Kultury z [...] stycznia 2002 r.

W odpowiedziach na skargi kasacyjne P. wniosła o ich oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Stowarzyszenia A. wskazując na art. 132 ustawy z dnia 15 czerwca 2018r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi podniosła, że przepis ten dodatkowo uzasadnia brak kompetencji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do orzekania w tej sprawie.

Zdaniem pełnomocnika P. powyższy przepis nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania nadzwyczajnego w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia. Podzielić należy zarzuty organu dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 k.p.a.

W ocenie Sądu pierwszej instancji zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 15 w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., zaś decyzja organu I instancji z naruszeniem art. 157 k.p.a. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić, a to z poniższych względów. Błędnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż organ wydał reformatoryjne rozstrzygnięcie w stosunku do własnej decyzji z dnia [...] lipca 2014r. zmieniając przedmiot postępowania. Okoliczność bowiem, iż Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego – po rozpoznaniu wniosku z art. 127 § 3 k.p.a. o ponowne rozpatrzenie sprawy - dostrzegając własny błąd uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2014r. i orzekł merytorycznie odmawiając stwierdzenia nieważności zarówno orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia "Tabel stawek wynagrodzeń Stowarzyszenia A. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem" jak i decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., nr o zmianie ustawy o prawie autorskim (utrzymującej w mocy powyższe orzeczenie Komisji) nie oznacza dokonania przez organ zmiany przedmiotu postępowania i rozszerzenia zakresu postępowania nadzwyczajnego.

Nie można tracić z pola widzenia okoliczności, iż postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez organ z urzędu. W dniu [...] kwietnia 2014 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał postanowienie odmawiające wszczęcia na wniosek P. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. w przedmiocie zatwierdzenia Tabel wynagrodzeń S. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem i pismem z tej samej daty zawiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego.

Przedmiot tego postępowania nadzwyczajnego stanowiły zatem Tabele wynagrodzeń S. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem. W zakresie Tabel wynagrodzeń S. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem zapadły dwa rozstrzygnięcia w trybie zwykłym: w I instancji - orzeczenie Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. i w II instancji - decyzja Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymująca w mocy powyższe orzeczenie Komisji. Tak więc, zarówno w postępowaniu zwykłym przed organem I instancji i przed organem II instancji jak i w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w pierwszej instancji i w trybie art. 127 § 3 k.p.a. przedmiot postępowania stanowiły wskazane wyżej Tabele wynagrodzeń S..

Rację ma zatem Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, że skoro postępowanie nadzwyczajne nie zostało wszczęte na wniosek P. to organ ten nie był związany zakresem wniosku P.. Trafne też jest stanowisko organu, iż decyzja Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymująca w mocy powyższe orzeczenie Komisji ma przymiot decyzji ostatecznej w rozumieniu art. 16 § 1 k.p.a. i nieprawidłowe byłoby (gdyby zachodziły przesłanki nieważności decyzji wymienione w art. 156 § 1 k.p.a.) wyeliminowanie z obrotu decyzji organu I instancji i równoczesne pozostawienie w obrocie decyzji organu odwoławczego. Z tych względów zasadne było prowadzenie postępowania nadzwyczajnego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie Tabel wynagrodzeń S. i dokonanie w tym postępowaniu oceny orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. i decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r. w aspekcie przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Należy też mieć na uwadze, iż Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówił stwierdzenia nieważności obu tych rozstrzygnięć (orzeczenia organu I instancji i decyzji organu II instancji), co nie wpływa na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. W decyzji pierwszoinstancyjnej organ ten również odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji.

Zauważyć należy, iż Sąd pierwszej instancji wprawdzie uznał, że procesowo niedopuszczalnym było rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2014r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r., gdy w obiegu prawnym pozostawała utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., lecz w okolicznościach tej sprawy wysnuł błędne wnioski, które doprowadziły do wydania wyroku naruszającego wskazane wyżej przepisy prawa. Sąd pierwszej instancji niedostateczne znaczenie przypisał roli skarżącego organu w postępowaniu nieważnościowym. W sytuacji bowiem jaka zaistniała w niniejszej sprawie, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego był z mocy art. 157 § 1 k.p.a. organem orzekającym w postępowaniu nadzwyczajnym tak w I instancji jak i w postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ( art. 127 § 3 k.p.a.), do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Stosownie do art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (pkt 1), albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (pkt 2), albo umarza postępowanie odwoławcze (pkt 3). Organ odwoławczy może także uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie – art. 138 § 2 k.p.a.

Odpowiednie stosowanie do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.) przepisów dotyczących odwołań od decyzji nie oznacza, iż organ rozpoznający sprawę na skutek złożenia takiego wniosku może wydać każde z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 i 2 k.p.a.

Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań nie oznacza bezpośredniego ich stosowania. Do rozstrzygnięcia tego rodzaju wniosku będzie miała zastosowanie jedynie regulacja przewidziana w art. 138 § 1 k.p.a. Nie ma natomiast w tym przypadku zastosowania § 2 i § 3 art. 138 k.p.a. W związku z powyższym, organ rozpoznający sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie może wydać jedynie decyzję, którą: albo utrzymuje w mocy decyzje zaskarżoną (art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.), albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), albo umarza postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.). W analizowanym przypadku, odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań, musi następować z uwzględnieniem odmienności instytucji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który to środek zaskarżenia nie posiada cechy dewolutywności. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie mógł wydać decyzji kasacyjnej, gdyż uchylając zaskarżoną decyzję nie mógł równocześnie przekazać sprawy do ponownego rozpoznania samemu sobie. Odpowiednie stosowanie przepisów dotyczących odwołań w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 k.p.a. wyłącza kompetencję tego rodzaju i możliwość skorzystania z niej (por. wyroki NSA: z dnia 13 października 2011 r. sygn. akt. II GSK 1062/10; z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1046/10; z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II GSK 18/09; z dnia 10 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 235/06; publ. CBOSA). Organ - jakim jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego - nie miał podstaw prawnych do wydawania - w trybie art. 138 § 2 k.p.a. - decyzji uchylającej własną decyzję. W zaistniałej sytuacji skarżący organ mógł jedynie wydać decyzję w oparciu o art. 138 § 1 k.p.a., co też uczynił. Jeżeli organ rozpoznając sprawę na skutek wniosku o ponowne jej rozpoznanie działa w sposób prawidłowy, to należy uznać, że ponownie rozpoznając sprawę "naprawia" błędy, jakie wystąpiły w toku postępowania zakończonego decyzją, od której strona złożyła wniosek, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Takie działanie organu – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji - nie naruszyło zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), zgodnie z którą postępowanie odwoławcze, a także prowadzone na skutek wniosku z art. 127 § 3 k.p.a., winno mieć charakter merytoryczny, a nie tylko kontrolny.

Organ właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji (art. 157 § 1 k.p.a.) jest jednocześnie uprawniony do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, jeżeli decyzja ta jest dotknięta którąś z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Wniosek taki wypływa z wykładni systemowej art. 156-158 k.p.a. Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek prawny ex tunc. Decyzja taka stwierdza, że określona decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., a co za tym idzie jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Jeżeli wada skutkująca nieważność decyzji tkwi w decyzji organu I instancji, to decyzja organu odwoławczego podlega stwierdzeniu nieważności, gdyż utrzymano nią w mocy decyzję dotkniętą wadą nieważności ( por. uchwała 5 sędziów NSA z dnia 23 października 2000r., sygn. akt OPK 12/00 – ONSA 2001/2/61; wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2001r., sygn. akt I SA 1790/99 - ONSA 2002/1/39).

Chybiony jest natomiast zarzut skargi kasacyjnej organu dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Okoliczność zaś, iż strona nie zgadza się ze stanowiskiem i argumentami Sądu pierwszej instancji stanowi podstawę do postawienia innych zarzutów kasacyjnych niż oparte na art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzuty takie zostały postawione przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, o czym była mowa powyżej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie przez organ zawiera uzasadnione podstaw.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu.

Pozbawiona usprawiedliwionych podstaw prawnych jest skarga kasacyjna wniesiona przez Stowarzyszenie A.

Nie mogą odnieść zamierzonego skutku zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 1101 ust. 3 i art. 11014 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 152, poz. 1016) w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a. oraz dotyczące naruszenia art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty zmierzają w istocie do wykazania, że organ błędnie przyjął, że postępowanie zainicjowane wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego, może zostać zakończone merytoryczną decyzją, podczas gdy – zdaniem S. - postępowanie nadzwyczajne winno zostać umorzone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uzasadnienia dla takiego stanowiska S. upatruje w art. 3 ust. 4 ustawy z dnia [...] lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 152, poz.1016 ) oraz w art. 132 ustawy z dnia 15 czerwca 2018r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.

Powyższego stanowiska S. nie sposób podzielić.

Po pierwsze, postępowanie nadzwyczajne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez organ z urzędu. Nadto, wskazane przez S. przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia [...] lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 152, poz. 1016) nie mogły w niniejszej sprawie znaleźć zastosowania.

Z uwagi na postawione przez S. zarzuty kasacyjne przypomnieć należy, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan faktyczny i stan prawa w dniu wydania tej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1987 r., III SA 1134/96, ONSA 1998/3/101 ). Wymóg ten dotyczy zarówno organu administracji publicznej jak i Sądu administracyjnego.

W niniejszej sprawie postępowanie nieważnościowe dotyczy orzeczenia Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. i decyzji Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymującej w mocy powyższe orzeczenie Komisji. To zaś oznacza, iż spełnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Sąd pierwszej instancji winny oceniać w świetle przepisów prawa obowiązującego w dacie wydania decyzji. Tym samym zmiana przepisów prawa po wydaniu decyzji objętych postępowaniem nieważnościowym nie może mieć wpływu na postępowanie nadzwyczajne dotyczące tych decyzji.

Jak stanowi art. 3 ust. 4 ustawy z dnia [...] lipca 2010 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. Nr 152, poz.1016 ) postępowania wszczęte na podstawie dotychczasowych przepisów w sprawach o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń oraz w sprawach o wskazanie organizacji właściwej, w rozumieniu art. 107 ustawy wymienionej w art. 1 ( tj. ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631, z późn. zm.) i niezakończone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, umarza się.

Powyższy przepis ustawy zmieniającej jednoznacznie przewiduje, iż umarza się postępowania wszczęte na podstawie dotychczasowych przepisów w sprawach o zatwierdzenie tabel wynagrodzeń oraz w sprawach o wskazanie organizacji właściwej, w rozumieniu art. 107 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych i niezakończone do dnia wejścia w życie noweli z dnia [...] lipca 2010 r. Tymczasem sprawa o zatwierdzenie Tabel wynagrodzeń S. za korzystanie z artystycznych wykonań objętych zbiorowym zarządzaniem została zakończona w I instancji orzeczeniem Komisji Prawa Autorskiego z dnia [...] lipca 2001 r. i w II instancji decyzją Ministra Kultury z dnia [...] stycznia 2002 r., utrzymująca w mocy powyższe orzeczenie Komisji. Tak więc, rozstrzygnięcia organów obu instancji w postępowaniu zwykłym zapadły przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z dnia [...] lipca 2010 r. To zaś oznacza, że sprawa o zatwierdzenie Tabel wynagrodzeń S. została wszczęta i zakończona przed dniem 21 października 2010r., a zatem nie znajduje do niej zastosowania przepis art. 3 ust. 4 ustawy z dnia [...] lipca 2010 r.

Przepis art. 3 ust. 4 ustawy z dnia [...] lipca 2010 r. - z przyczyn wyżej już wskazanych - nie znajduje również zastosowania w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym Tabel wynagrodzeń S.. Powyższe oznacza, iż brak było podstaw prawnych do umorzenia postępowania w niniejszej sprawie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Tym samym organ wydając decyzje nie dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego jak i art. 104 oraz art. 105 k.p.a. Także Sąd pierwszej instancji dokonując kontroli legalności decyzji nie naruszył powyższych przepisów prawa.

Poglądu S. o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie uzasadnia również w art. 132 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz.U. z 2018r., poz. 1293), zgodnie z którym tabele wynagrodzeń za korzystanie z utworów lub przedmiotów praw pokrewnych zatwierdzone na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31 sierpnia 2006 r. tracą moc. Ustawa ta weszła w życie w dniu 19 lipca 2018r., a więc po wydaniu wyroku przez Sąd pierwszej instancji i po wydaniu decyzji kontrolowanych przez ten Sąd.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił w punkcie 3 sentencji wyroku skargę kasacyjną Stowarzyszenia A.