Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2444/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, aryt. 137 ust. 1, art. 142, art. 216 ust 2
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 16 maja 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 933/17 w sprawie ze skargi J.J. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] lipca 2017 r., nr [..] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną, 2. oddala wniosek Miasta P. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 933/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę J. J. na decyzję Wojewody [..] z dnia [..] lipca 2017 r. w przedmiocie zwrotu nieruchomości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Na wniosek M. M., J. J. i R. N. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w P., nad jeziorem R., oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obr. G., ark. mapy [..], odpowiadającej dawnej parceli nr [..].

Decyzją z dnia [.]. kwietnia 2017 r. Starosta P., działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 oraz art. 216 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 121), odmówił M.M., J. J. i R. N. zwrotu nieruchomości stanowiących własność Miasta P., położonych w P., zapisanych w księdze wieczystej [..], oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako: obręb G., arkusz mapy [..], działka nr [..].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że nieruchomość położona w P. przy byłej ulicy G., między jeziorem R., a torem kolejowym trasy P., zapisana w księdze wieczystej P.tom [..], karta 1514 jako własność R. J., stanowiła przed rozpoczęciem działań wojennych grunt budowlany. W okresie II wojny światowej zajęta została przez władze okupacyjne pod zieleń publiczną okalającą sztuczne jezioro. W związku z tym, że przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowana – zakrzewiona przez okupanta, a poczynione przez niego nakłady stał się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa oraz, że była w dalszym ciągu użytkowana na wspomniany cel przez Wydział Ogrodów i Lasów Miejskich Gminy stoł. m. P., wszczęto postępowanie wywłaszczeniowe na podstawie przepisów dekretu z dnia 07 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 (Dz .U. nr 20, poz. 1380) – z przeznaczeniem na cele użyteczności publicznej. Decyzją z dnia [.] czerwca 1953 r. nr [.] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. orzekło o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka nr [..] o pow. 1220 m2, zapisanej w księdze wieczystej [..], jako własność nominalna R. J. Następnie orzeczeniem z dnia [..] kwietnia 1956 r. Nr [.] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. ustalono odszkodowanie za w/w nieruchomość w kwocie 594,38 zł. Na podstawie ewidencji gruntów ustalono, że wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa parcela nr [..] odpowiada działce nr [..], z arkusza mapy [..], obrębu G., zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [..] jako własność Miasta P. W toku postępowania ustalono ponadto, że na obecnym etapie postępowania administracyjnego następcami prawnymi właścicieli przedmiotowej nieruchomości są J. J., M. M. i R. N.

W uzasadnieniu decyzji wskazano dalej, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosowanie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przeprowadzone postępowanie wykazało, ze obecna działka nr [..], z arkusza mapy [.], obręb G. (odpowiadająca dawnej parceli nr [..]) została wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia i do dnia wydania decyzji wykorzystywana jest na ów cel (tj. pod zieleń publiczną oraz sztuczne jezioro).

Od decyzji powyższej wniosła odwołanie J.J., podnosząc, że Starosta P. wydając przedmiotową decyzję naruszył przepis art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, że "zieleń publiczna i sztuczne jezioro stanowią cel publiczny w rozumieniu ustawy".

Decyzją z dnia [..] lipca 2017 r. Wojewoda [.] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ II instancji wskazał, że w świetle powołanego przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami zbędność wywłaszczonej nieruchomości stanowi materialnoprawną przesłankę jej zwrotu, w związku z czym organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości musi, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez beneficjenta. W ocenie organu II instancji bezspornym jest, że na obecnej działce nr [..], z arkusza mapy [..], obręb G., odpowiadającej dawnej parceli nr [..] cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Skargę na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła J.J.

Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07, wynika, że brak jest prawnych przeszkód do stosowania przepisów rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami także do przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Oznacza to, że nieruchomość wywłaszczona na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. mogą zostać zwrócona dotychczasowym właścicielom lub ich spadkobiercy przy spełnieniu warunków, o jakich mowa w art. 136 oraz art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W świetle powołanego przepisu art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zbędność wywłaszczonej nieruchomości stanowi materialnoprawną przesłankę jej zwrotu, w związku z czym organ orzekający w przedmiocie zwrotu nieruchomości musi, przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustalić w sposób niebudzący wątpliwości, czy dana nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez beneficjenta.

Sąd podał, że wiadome było mu z urzędu, że skarżąca starała się wyeliminować z obrotu prawnego, w trybie stwierdzenia nieważności, decyzję z dnia [..] czerwca 1953 r., nr [..] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P.o wywłaszczeniu nieruchomości położonej w P., oznaczonej jako działka nr [..] o pow. 1220 m2, zapisanej w księdze wieczystej [..], jako własność nominalna R.J. Zainicjowane przez nią postępowanie było przedmiotem kontroli m.in. Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w prawomocnym wyroku z dnia 14 września 2015 r., sygn. akt I OSK 2837/13, odniósł się do kwestii, będących również przedmiotem niniejszego sporu. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że budowa Jeziora R. przez wojska okupacyjne jest faktem historycznym.

Również zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość istotnie została przejęta przez okupantów niemieckich w okresie II wojny światowej. Wskazuje na to dokument znajdujący się w aktach administracyjnych– wniosek R. J. z dnia 6 maja 1945 r. o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości. W odpowiedzi wskazano, że na dzień 16 sierpnia 1945 r. przedmiotowa działka została już zalesiona pod Lasy Miejskie. Przyjąć więc należało, że niewątpliwie przedmiotowa nieruchomość została zajęta jeszcze w czasie drugiej wojny światowej. Jezioro R. było częścią większego założenia, jakim było urządzenie w rejonie Miasta P. wielohektarowego obszaru zieleni miejskiej. Tak określony cel wywłaszczenia niewątpliwie mieścił się w celach użyteczności publicznej określonych w art. 2 pkt 1 a – f dekretu o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945. Powiązanie wywłaszczonej nieruchomości, w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego, z jednym z celów publicznych, o których mowa w ww. przepisie przesądza zaś o zgodności wywłaszczenia z ówcześnie obowiązującym prawem, niezależnie od występowania ewentualnych nieścisłości terminologicznych, jak również przesądza o tym, że cel wywłaszczenia został zrealizowany. Fakt, że nieruchomość objęta wnioskiem została zagospodarowana pod teren zieleni miejskiej oraz jeziora jest bowiem niezaprzeczalny.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wniosła J. J., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez przyjęcie, że zieleń publiczna i sztuczne jezioro stanowią cel publiczny w rozumieniu ustawy,

2. naruszenie przepisów po stępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy decyzja Wojewody [..] została wydana z naruszeniem art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegającym na nierozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie zgromadzonych dowodów, z uwagi na dokonanie ustaleń w oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez okupantów niemieckich w okresie II wojny światowej, podczas gdy nie zostało to ustalone w toku postępowania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe, wniesiono o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organ nie wykazał, aby zajęcie nieruchomości nastąpiło w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r., kwestionując jednocześnie wiarygodność i rzetelność Zaświadczenia Naczelnika Wydziału Ogrodów i Lasów Miejskich.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Miasto P. wniosło o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a. Zasadniczo w pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. gdyż odnoszą się do czynności procesowych organów administracyjnych na kierowanych na ustalenie stanu faktycznego, który staje się podstawą zastosowania normy prawa materialnego i jego wykładni. Skarga kasacyjna rozpoznawana w tak zakreślonych granicach nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniesiony zarzut naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. i art. 77 § 1, 80 k.p.a. jest bezpodstawny. Jego istota, zdaniem autora skargi kasacyjnej, sprowadza się do wyciągnięcia z pisma właścicielki z dnia 6 maja 1945 r. w przedmiocie żądania wprowadzenia w posiadanie, nieuprawnionego wniosku, że sporna nieruchomość musiała zostać zajęta w okresie pomiędzy 1 września 1939 r. a 9 maja 1945 r. na cele określone w art. 2 ust. 1 przez władze okupacyjne. W pierwszym rzędzie należy zauważyć, iż pewna część stanu faktycznego w niniejszej sprawie ustalana jest w oparciu o powszechnie znane fakty historyczne, takie jak ten, że II wojna światowa zakończyła się w dniu 9 maja 1945 r. Skoro więc pismo R.J. datowane jest na dzień 6 maja 1945 r., to jest oczywistym, że pozbawienie ją posiadania spornej nieruchomości musiało nastąpić w dacie poprzedzającej złożenie pisma. Faktem historycznym jest również to, że władze okupacyjne rozpoczęły budowę sztucznego jeziora R. i terenów zieleni miejskiej okalających to jezioro i że zajęły na ten cel tereny w skład których wchodziła przedmiotowa działka. Skoro więc budowę terenów zielonych rozpoczęli okupanci, a przed dniem zakończenia wojny właściciel R. J. wystąpił z wnioskiem o wprowadzenie jej w posiadania przedmiotowej nieruchomości, to wynika z tego, że nieruchomość musiała zostać zajęta w okresie trwania II wojny światowej przez władze okupacyjne pod zieleń publiczną okalającą jezioro R. Brak jest tym samym podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych organów administracyjnych oraz dokonanej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Tym samym zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego nie mógł zostać uznany za zasadny.

Podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci niewłaściwego zastosowania art. 6 u,g,n, jest również niezasadny, ale też niewystarczający dla osiągnięcia zamierzonego celu skargi kasacyjnej, gdyż powinien on być podniesiony w związku z naruszeniem przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. Naruszenie przepisu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie polega bowiem na tzw. błędzie w subsumcji, tj. gdy stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi przewidzianemu w hipotezie obowiązującej normy prawnej. Strona zobowiązana jest więc do wskazania, dlaczego przyjęty przez sąd I instancji stan faktyczny nie "przystaje" do przepisu, stanowiącego podstawę orzekania. Opierając zarzuty na drugiej podstawie kasacyjnej, strona zobowiązana jest nie tylko wykazać, na czym polegało to naruszenie, lecz również jaki mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 6 u.g.n. nie był przepisem, który znalazł zastosowanie przy rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy, gdyż był nim art. 136 ust. 3 u.g.n.

Zasadniczym elementem przy rozstrzyganiu sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia. O tym bowiem, czy nieruchomość stała się zbędna, decyduje cel, na który została wywłaszczona i to cel rozumiany bardzo ściśle. Cel ten ustalany jest w oparciu treść aktu prawnego, na podstawie którego dokonano wywłaszczenia. W spornej sprawie podstawą wywłaszczenia była decyzja z dnia [..] czerwca 1953 r. wydana na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 (Dz. U. nr 20, poz. 1380). Art. 2 powyższego dekretu wskazywał, że wywłaszczenie dotyczyć może nieruchomości zajętych w trakcie II wojny światowej na cele wymienione w tym przepisie. Jednym zaś z nich było zajęcie pod zieleńce, parki. Tym samym przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona pod jeden z celów wskazanych w dekrecie obowiązującym w dniu dokonania wywłaszczenia. Dopuszczalność wywłaszczenia bada się zaś na dzień wywłaszczania w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w tym dniu. Zgodnie bowiem z art. 136 ust.1 i 2 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n. , stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zarzut odnoszenia celu wywłaszczenia wskazanego w decyzji o wywłaszczeniu do przepisów prawa obowiązujących aktualnie i wskazujących cele, na które może zostać wywłaszczona nieruchomości, jest więc całkowicie bezzasadny.

W świetle powyższych uwag zarzut naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 6 u.g.n. nie może odnieść zamierzonego skutku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono jak punkcie 2. w sentencji wyroku, oddalając wniosek Miasta P., które nie było stroną postępowania kasacyjnego. Zwrot kosztów postępowania następuje bowiem pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego.