Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 66/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Marian Wolanin, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem [...] a Wójtem Gminy [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 marca 2021 r. Burmistrz G. wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym organem a Wójtem Gminy P. w sprawie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku H. K. o umieszczenie w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu Burmistrz wyjaśnił, że wniosek H. K. został przekazany przez GOPS w P. do OPS w G. ze wskazaniem, że miejscem stałego zameldowania ww. jest G., ul. [...]. W toku czynności wyjaśniających ustalono jednak, że zainteresowana nigdy nie zamieszkiwała fizycznie na terenie Miasta i Gminy G. i nigdy nie koncentrowała swojego życia w tym miejscu. Pod wskazanym adresem zamieszkiwała wyłącznie H. N. (zmarła córka zainteresowanej) oraz jej partner K. E. H. K. zamieszkiwała samotnie w miejscowości S., gdzie posiadała własne mieszkanie. Utrzymywała sporadyczny kontakt z córką i jej partnerem. W związku z sytuacją zdrowotną oraz rodzinną, zainteresowana została w 2015 r. umieszczona w prywatnym domu opieki w miejscowości J., ul. [...]. Po likwidacji ww. palcówki H. K. pozostała w lokum byłej właścicielki placówki – H. Z., zam. w J. ul. [...], gdzie nadal zamieszkuje. Użytkuje odrębny pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Zdaniem wnioskującego, zainteresowana nie jest osobą bezdomną, ponadto koncentruje swoje życie społeczne i realizuje potrzeby na terenie J. H. N. wyłącznie ze względów administracyjnych dokonała w dniu 15 marca 2018 r. meldunku matki na pobyt stały w G. przy ul. [...]. Nastąpiło to 9 dni przed jej przed zgonem. Ustalono, że H. K. w 2018 r. sprzedała mieszkanie w miejscowości S., a środki z jego sprzedażny przekazała na rachunek bankowy, którym wg. informacji uzyskanych od K. E., nadal dysponuje. K. E. oświadczył, że po śmierci partnerki przekazał zainteresowanej wszelką posiadaną przez H. N. dokumentację matki i obecnie nie utrzymuje z nią żadnych kontaktów. W ocenie wnioskującego organu, powyższe wskazuje, że H. K. jest mieszkanką miejscowości J., gdzie koncentruje swoją aktywność społeczną każdym zakresie realizacji potrzeb biologicznych, społecznych i zdrowotnych.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy P. podniósł, że pobyt H. K. na terenie Gminy P. ma charakter pobytu czasowego, przejściowego i jest związany z jej przybyciem do prywatnego Ośrodka opiekuńczego "Z." w miejscowości J., gmina P. Zainteresowana została tam umieszczona przez nieżyjącą już córkę, która opłaciła pobyt matki w ośrodku środkami pochodzącymi ze sprzedaży mieszkania H. K. w S. Pobyt w ww. Ośrodku miał charakter opiekuńczo - leczniczy i w perspektywie, z uwagi na stan zdrowia i wiek zainteresowanej, wiązał się z jej umieszczeniem w świadczącym profesjonalne usługi opiekuńcze domu pomocy społecznej. Zdaniem Wójta, nie można przyjąć, że zameldowanie zainteresowanej przez nieżyjącą już córkę w mieszkaniu w G. było fikcyjne, skoro zameldowanie nastąpiło w lokalu osoby najbliższej H. K., będącym w dyspozycji i faktycznym użytkowaniu jej córki. Z tego względu, właściwym do rozpoznania wniosku o umieszczenie w DPS jest Burmistrz G. , gdyż to na terenie tej gminy zainteresowana ciągle jest zameldowana.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 P.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem G. a Wójtem Gminy P. jest sporem negatywnym, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania sprawy skierowania H. K. do domu pomocy społecznej.

Stosownie do art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.) osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w takiej placówce wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 u.p.s.).

Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s. w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały. Ponadto, w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu (art. 101 ust. 2a). W sprawach o skierowanie do domu pomocy społecznej nie ma zastosowania art. 101 ust. 3 u.p.s., ze względu na regulację art. 101 ust. 4 u.p.s.

Ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu, zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Przepis art. 25 K.c. stanowi, że miejscem zamieszkania osoby jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, przy czym ustalenie tego zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. O zamieszkiwaniu można mówić więc wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem aktywności życiowej danej osoby fizycznej.

Podnieść należy, że z konstrukcji art. 101 u.p.s., wynika, iż wyznaczenie jako właściwej miejscowo gminy miejsca ostatniego stałego zameldowania dotyczy tylko osoby bezdomnej i stanowi wyjątek od ogólnej zasady wyrażającej właściwość miejscową gminy aktualnego miejsca zamieszkania tej osoby. W spornej sprawie nie ma przesłanek by przypisywać zainteresowanej cechę bezdomności, a zatem w grę wchodzić mogło jedynie ustalenie jej miejsca zamieszkania. H. K. jest wprawdzie zameldowana na stałe w G., ale w miejscowości tej nigdy nie zamieszkiwała i nie sposób przyjąć, że stanowi ona centrum jej spraw życiowych. W tym przypadku miejsce zameldowania nie może być więc utożsamiane z miejscem zamieszkania w rozumieniu Kodeksu cywilnego. W stanie wynikającym z akt sprawy przyjąć należy, że przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 K.c. w odniesieniu do H. K., spełnia miejscowość J. położona na terenie gminy P., gdzie ww. faktycznie przebywa od 2015 r. Początkowo w miejscowości tej zamieszkiwała jako pensjonariuszka prywatnego domu opieki, zaś po jego likwidacji, pozostała w lokalu stanowiącym własność byłej właścicielki placówki, gdzie użytkuje pokój z dostępem do kuchni, łazienki i wc. Pokój, w którym obecnie zamieszkuje spełnia warunki, które pozwalają na potraktowanie tego pomieszczenia jako lokalu, który może służyć do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych przebywającej w nim osoby w dłuższym przedziale czasu. Wobec ustalenia, że sprawy życiowe H. K. koncentrują się od dłuższego czasu w J., gdzie zainteresowana faktycznie zamieszkuje od 2015 r. i gdzie pozostała także po likwidacji prywatnego domu opieki, w którym pierwotnie umieściła ją córka, należy przyjąć, że to ta miejscowość stanowi centrum aktywności życiowej ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej, a tym samym miejsce jej zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 K.c.

Z tych względów, za organ właściwy do rozpoznania wniosku H. K. uznać należy Wójta Gminy P.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.