Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1359/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15zzzzzn, 31zq, art. 31zo
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 10-12, art. 77 par. 1, art. 79a, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 133
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100%. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 26 listopada 2020 r. nr [...] odmówił K. J. (dalej: Skarżący) prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100%.

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 31zo ust. 1 i ust. 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz.374, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) i wskazał, że Skarżący zawnioskował "o zwolnienie ze składek za pracowników. Aby spełnić przesłanki do zwolnienia z opłacania składek w wysokości 100% na dzień 29 luty 2020 r. płatnik składek powinien zgłosić do ubezpieczeń społecznych nie więcej niż 9 ubezpieczonych. Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowo-rozliczeniowej ustalono, że na dzień 29 luty 2020 r. zgłaszał Pan 11 ubezpieczonych. W związku z powyższym, nie przysługuje Panu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100%."

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił naruszenie:

1. art. 7 w związku z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej K.p.a.), poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, cechującego się brakiem dbałości rzetelnego zgromadzenia wszystkich dowodów w sprawie oraz o dokładne ustalenie stanu faktycznego, skutkujące nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego orzeczenia, godzącego w słuszny interes Skarżącego poprzez nieprawidłowe uznanie, iż Skarżący nie spełnił ustawowych przesłanek do przyznania mu prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należne za okres od marca do maja 2020 r. w pełnym zakresie;

2. art. 8 § 1 K.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób budzący wątpliwości co do zasad, jakimi kierował się organ podczas wydawania orzeczenia;

3. art. 80 K.p.a., poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego oraz oparcie oceny o nieprawidłowo zgromadzony materiał dowodowy, skutkującą wydaniem orzeczenia sprzecznego z przepisami ustawy o zwalczaniu COVID-19;

4. błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez nieprawidłowe uznanie, iż Skarżący w okresie ustawowo wymaganym do zwolnienia zgłosił 11 pracowników do ubezpieczenia społecznego w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że jako zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego w wymaganym okresie uwzględnić należy wyłącznie 7 pracowników,

5. art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie uzasadnienia faktycznego i prawnego rozstrzygnięcia,

6. art. 31 zo ust. 1a w zw. z art. 31 zq ust. 7 ustawy COVID-19, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,

7. art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, poprzez jego niezastosowanie.

8. art. 4 pkt 2 lit. a i m w związku z art. 6a ust. 1 i art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423), poprzez ich niezastosowanie.

Na podstawie tych zarzutów Skarżący wniósł uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na Jego rzecz zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; ze zm.; dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Strony złożyły wnioski o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 16 listopada 2021 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 17 listopada 2021 r.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Aktem poddanym sądowej kontroli w rozpoznawanej sprawie jest decyzja PZUS z dnia 26 listopada 2020 r. odmawiającą Skarżącemu prawa do 100% zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Organ wskazywał, że Skarżący zgłosił do obowiązkowych ubezpieczeń 11 ubezpieczonych, dlatego nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. w wysokości 100%.

Skarżący konsekwentnie twierdził natomiast, że na dzień 29 lutego 2020 r. zatrudniał 11 osób, z czego 3 przebywały na urlopie macierzyńskim oraz wychowawczym. Podnosił, że w myśl art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (t,j. Dz.U. z 2021 r., poz. 162 ze zm.), m.in. osób przebywających na urlopach macierzyńskich i wychowawczych nie wlicza się do ogólnej liczby pracowników. Z tego względu domagał się zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres w pełnej wysokości.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o COVID-19, która w art. 31zo ust. 1 i następne przewiduje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, płatnikowi składek przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,

2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. albo

3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.

- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Konstrukcja przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 wskazuje na złożony charakter przepisu, z którego można wyinterpretować normę prawną właściwą dla danego okresu i deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten okres. Przepis w pierwszej jego części dotyczy trzech okresów rozliczeniowych od marca 2020 r. do maja 2020 r., natomiast poszczególne punkty odnoszą się do każdego z okresów z osobna, zarówno pod względem zgłoszenia jako płatnika składek oraz do zgłoszenia ubezpieczonych (por. wyroki: WSA w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 758/20; WSA w Olsztynie z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 766/20; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podzielając ww. poglądy wyrażone w dotychczasowym orzecznictwie, odczytując poprawnie ww. przepis, należy przyjąć, że:

1) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za marzec 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

2) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za kwiecień 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych;

3) zwalnia się płatnika z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia za maj 2020 r., jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe, rzetelne i udokumentowane ustalenie liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia w okresach wskazanych w art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19, jest podstawowym warunkiem prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy (podkreślenie Sądu). Tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego konieczne jest wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób niebudzący wątpliwości.

Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności. Z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 K.p.a.

W myśl art. 107 § 1 pkt 6 decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Natomiast zgodnie z przepisem art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Jednocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie jest zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane.

Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać dowody, na których oparł się organ oraz przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim, a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących, dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie tę decyzję - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 K.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Przeprowadzone przez PZUS postępowanie administracyjne, a w konsekwencji i sama decyzja, nie spełnia standardów określonych w przywołanych przepisach.

Podkreślić należy, że w toku postępowania, we "Wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy" z dnia 23 listopada 2020 r. jak i w złożonej skardze, Skarżący konsekwentnie wskazywał, że na dzień 29 lutego 2020 r. zatrudniał 11 osób, z czego 3 przebywały na urlopie macierzyńskim lub wychowawczym. Z tego względu domagał się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za wskazany okres w pełnej wysokości. Skarżący żądał przy tym podania podstawy prawnej i wyjaśnienia stanowiska, dlaczego nie otrzymał zwolnienia w pełnej wysokości, a jedynie w wysokości 50%.

Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło odniesienia się do tych argumentów. W uzasadnieniu zacytowano treść art. 31zo ust. 1 i ust. 6 ustawy o COVID-19 i stwierdzono, że na podstawie dokumentacji zgłoszeniowo-rozliczeniowej ustalono, że na dzień 29 lutego 2020 r. Skarżący zgłosił 11 ubezpieczonych i w związku z tym nie przysługuje mu zwolnienie ze składek w okresie od marca do maja 2020 r. w wysokości 100%.

Taki sposób uzasadnienia nie spełnia wyżej opisanych kryteriów, co w istocie uniemożliwia sądowi ocenę prawidłowości i legalności działań organu. Aby rozstrzygnąć sprawę sąd musiałby najpierw opisać jej stan faktyczny ustalony na podstawie dokumentów i wniosku Skarżącego, a następnie dokonać jego subsumpcji pod mający zastosowanie w sprawie przepis art. 31zo ust. 1 w zw. z ust. 6 ustawy o COVID-19, którego treść nie jest oczywista i jednoznaczna. Przyjęty na tle wykładni tego przepisu pogląd musiałby też zostać połączony ze stosowną argumentacją. To jednak nie jest rolą sądu administracyjnego.

Ponadto Sąd wskazuje, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 795/07). Tymczasem w przekazanych Sądowi aktach sprawy brakuje dowodów potwierdzających twierdzenie organu, że Skarżący zgłosił do ubezpieczeń społecznych 11 ubezpieczonych. W tym zakresie w przekazanych aktach sprawy zalegają trzy wydruki, najprawdopodobniej rzutów z ekranu bliżej nie określonego sytemu będącego w użyciu ZUS z listą pracowników, dodatkowo nie uwierzytelnione. Mało tego, organ na te dowody w ogóle nie powołał się w zaskarżonej decyzji, wskazując jedynie ogólnie, że na "podstawie dokumentacji zgłoszeniowo-rozliczeniowej ustalono", że Skarżący zgłosił do ubezpieczenia 11 ubezpieczonych.

Zatem podstawowego twierdzenia organu Sąd również nie mógł zweryfikować w oparciu o zgromadzony przez organ materiał dowodowy.

PZUS w wydanej decyzji, de facto w wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 23 listopada 2020 r., nie odniósł się do tej argumentacji Skarżącego. Niedopełnienie przez organ tych obowiązków stanowi naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 7 i art. 77 §1 K.p.a. Obowiązkiem organu jest odniesienie się do argumentacji przedstawionej we wniosku i ewentualnie jej uwzględnienie, ze skutkiem dla treści rozstrzygnięcia lub wyjaśnienie, dlaczego ocenia się ją jako niezasadną czy też niemającą wpływu na wynik sprawy.

Za zupełnie gołosłowne w tym zakresie Sąd ocenił stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że organ podjął bardzo wnikliwe postępowanie wyjaśniające. Z akt postępowania wynika natomiast, że organ w toku postępowania nie przedstawił w ogóle własnego stanowiska w związku z przedstawioną wyżej argumentacją Skarżącego. Materiał zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala zatem na przyjęcie, że w toku prowadzonego postępowania organ podjął wystarczające czynności celem zbadania i oceny okoliczności podniesionej przez Skarżącego. Organ zatem zaniechał oceny wspomnianych okoliczności i przesądził o odmowie przyznania zwolnienia we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie.

Na marginesie Sąd wskazuje, że w rozpoznawanej sprawie organ dopuścił się przewlekłości postępowania.

Powyższe stwierdzenie Sądu znajduje uzasadnienie w zalegających w aktach sprawy dwóch pism ZUS z dnia 9 czerwca 2020 r. oraz pisma z dnia 23 czerwca 2021 r. (odpowiednio karty nr 3, 7, 11 akt administracyjnych). Są to pisma, w których ZUS informuje Skarżącego o przyznaniu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r. w określonych kwotach na podstawie wniosku z dnia 3 kwietnia 2020 r. (karty nr 1 i 2 akt administracyjnych). Z pism tych w żaden sposób nie wynika, że przyznano zwolnienie w kwotach niższych niż wnioskowane, to jest w wysokości 100%. Podczas gdy ze złożonego wniosku wprost wynika, że Skarżący wnioskował o przyznanie pomocy w wysokości 100%, gdyż wypełnił pozycje we wniosku w bloku II pkt 1 i 4, a to oznacza, że zgłosił mniej niż 10 ubezpieczonych, zatem wnioskował o zastosowanie przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19.

Nie ma wątpliwości, że obowiązkiem ZUS jest rozpoznanie złożonego wniosku i:

- jeżeli wnioskodawca spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie go z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące, to organ winien wydać informację na podstawie art. 31zq ust. 5 ustawy o COVID-19, bądź

- wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19, w przypadku gdy wnioskodawca nie spełnia przesłanek do przyznania mu ww. zwolnienia.

Tymczasem w niniejszej sprawie organ wybrał sposób załatwienia wniosku określny w art. 31zq ust. 5 ustawy o COVID-19, tak jakby uwzględnił wniosek w całości. Skoro organ wybrał taka formę załatwienia wniosku, to nie czekając na ponowny wniosek Skarżącego, powinien wydać decyzję o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek w części, w której organ uznał wniosek Skarżącego za nieuzasadniony (podkreślenie Sądu). Wskazać bowiem należy, że w następstwie złożenia przez Skarżącego wniosku z dnia 3 kwietnia 2020 r., doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, które w przypadku niespełnienia przesłanek w całości lub w części, powinno zakończyć się wydaniem decyzji, co organ uczynił dopiero po kolejnym wniosku Skarżącego z dnia 23 listopada 2021 r.

W ocenie Sądu organ dopuścił się również mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.). Emanację tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym stanowi przepis art. 79a § 1 K.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Celem ostatniego z powołanych przepisów jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19).

W świetle przepisu art. 15zzzzzn pkt 1 ustawy o COVID-19 (obowiązującego od 18 kwietnia 2020 r.) w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 K.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa.

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (strona internetowa ZUS https://www.zus.pl), ZUS od dnia 4 maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Oznacza to, że od tego dnia organ powinien był realizować uregulowaną w przywołanym art. 10 K.p.a. zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania. Co istotne przepisy ustawy o COVID-19 nie wprowadziły szczególnego trybu rozpatrywania wniosków, uchylającego stosowanie przepisów K.p.a. Regulacje art. 15zzzzzn i następne tej ustawy wskazują, że kodeksowe zasady rządzące postępowaniem administracyjnym zostały ograniczone w ściśle określonym zakresie, a nie wyłączone. Z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia 26 listopada 2020 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; nie wyjaśnił również stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować - i w tym wypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem Skarżącego. Zwłaszcza, że zgodnie z przepisem art. 12 § 1 K.p.a., organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Zauważyć przy tym należy, że jeśli organ odstępuje od zasad określonych w art. 10 § 1 i wytycznych płynących z art. 79a § 1 K.p.a. (co może nastąpić w sytuacji przewidzianej w art. 10 § 2 K.p.a.), to w myśl art. 10 § 3 K.p.a. jest zobowiązany utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny takiego odstąpienia. Tymczasem takiej adnotacji w aktach brak.

Uznać zatem trzeba, że naruszenie art. 10 § 1 i art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień, przedwczesne na obecnym etapie jest rozpatrywanie zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego.

Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję z uzasadnieniem odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a., rozważając, czy na podstawie materiału dowodowego zaistniały ustawowe przesłanki do zwolnienia we wnioskowanym przez Skarżącego zakresie.

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.