Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1308/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2002 nr 241 poz 2074
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 24 par. 1 pkt 5, art. 140, art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1308/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lutego 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Sędziowie: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2011r., sprawy ze skargi T.W., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 10 czerwca 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych, Świadczeń Pracowniczych, - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

I SA/Kr 1308/10

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 27 stycznia 2006 r., uzupełnionym następnie pismem datowanym na dzień 2 marca 2007 r. T.W. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności składkowych wynikających z decyzji z dnia 30 grudnia 2005 r., nr [...], na M. której ZUS orzekł, że za zobowiązania spółki cywilnej "T" w O. z tytułu składek w łącznej kwocie 138.082,54 zł wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień 30 grudnia 2005 r., odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem byli wspólnicy tej spółki - T.W. i Z.K. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją z dnia 8 lutego 2006 r. nr [...] w ten sposób, że zwolniono od odpowiedzialności za zobowiązania powyższej spółki z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami Z.K. , utrzymując jednocześnie w mocy rozstrzygnięcie w zakresie dotyczącym orzeczenia odpowiedzialności T.W.

W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wyjaśnił, że nie może wyjść z zapaści finansowej i ogromnych długów, pozostaje bez pracy, jest na utrzymaniu żony zarabiającej około 720 zł netto miesięcznie, co pozwala na przyjęcie zupełnej nieściągalności składek. We wniosku wskazano też na okoliczności, które przyczyniły się do powstania zaległości spółki.

Decyzją z dnia 23 października 2007 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 61.653,56 zł. Organ powołał się przy tym na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.). Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy poprzednią decyzję.

W wyniku skutecznie wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 789/08 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 23 października 2007 r. stwierdzając, iż organ nie orzekł o całości żądania strony, a nadto nie rozpatrzył wniosku zobowiązanego w kontekście przesłanki ważnego interesu osoby fizycznej.

W konsekwencji powyższego, po ponownym przeprowadzeniu postępowania zapadła decyzja z dnia 30 kwietnia 2009 r. o nr [...]. W decyzji tej organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne za pracowników finansowane przez płatnika w łącznej kwocie 54.951,99 zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych finansowanych przez płatnika składek w łącznej kwocie 9.010,78 zł. W zakresie dotyczącym należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych organ umorzył postępowanie, powołując się na brzmienie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ powołując się na treść art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 143, poz. 1365) w zw. art. 28 ust. 3a cytowanej ustawy, a także na art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) stwierdził, że nie ma podstaw do umorzenia należności składkowych. Organ podkreślił, że jak wynika ze zgromadzonych dokumentów z tytułu aktualnie prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązany osiąga dochód w kwocie 2.500 zł, miesięczne wynagrodzenie małżonki T.W. wg oświadczenia wnioskodawcy wynosi ok. 1.500 zł brutto, jednakże wg ustaleń organu jest to kwota 2.800 zł netto (a za okres od czerwca do grudnia 2008 r. – 3.024 netto). Na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje dwójka nieletnich dzieci. Ponadto T.W. posiada zadłużenie w US z tytułu podatku VAT oraz podatku dochodowego. Organ zaznaczył również, że w sprawie nie zostały przedłożone żadne dokumenty potwierdzające ponoszone przez rodzinę koszty związane z utrzymaniem domu oraz rodziny, co powoduje, że nie jest oczywiste, iż spłata zadłużenia pozbawiłaby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zwłaszcza, że nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej. Ponadto zobowiązany nie wykazał stosownymi fakturami czy rachunkami wysokości ponoszonych wydatków na leczenie i rehabilitację matki.

ZUS podkreślił również, że wobec zobowiązanego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego nie stwierdzono braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Poza tym przedmiotem wniosku o umorzenie są składki wynikające o odpowiedzialności osób trzecich, które dotyczą jedynie składek na pracowników, a więc art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na który powołuje się wnioskodawca, nie ma zastosowania do należności go obciążających. Nadto sprzeciwia się temu również art. 30 ustawy, z którego wynika, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28.

Od powyższej decyzji T.W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że organ zawyżył dochody żony. Dodatkowo podkreślił, że zadłużenie z tytułu podatku VAT i dochodowego, o którym wspomniał organ w decyzji, jest bardzo duże, gdyż wynosi ok. 300.000 zł, wnioskodawca zawarł układ ratalny i spłaca ratę w kwocie 700 zł miesięcznie, czeka nadto na zatwierdzenie kolejnej ugody co do spłat ratalnych zadłużenia skarbowego, w wyniku czego będzie obciążony ratą miesięczną 2.000 zł. Pozostająca do życia kwota 3.000 zł nie starcza na czteroosobową rodzinę. Zobowiązany zaznaczył, że wraz z rodziną mieszka u teściów, którzy opłacają rachunki za media. Większość dochodów rodziny wydatkowana jest natomiast na utrzymanie i kształcenie dzieci i zazwyczaj nie można się okazać rachunkami na tego typu wydatki.

Decyzją z dnia 10 września 2009 r. nr [...] organ utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Co do zasady podtrzymano i powielono argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów strony podniesiono, że z informacji i danych posiadanych przez ZUS wynika jednoznacznie, iż wynagrodzenie żony zobowiązanego plasuje się na poziomie wyższym, niż wykazany w kwestionariuszu majątkowym, zaś argument, iż spłacane są inne zobowiązania nie stanowi przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych.

Wyrokiem z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1650/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu skargi T.W.- uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 10 września 2009 r. nr [...]z tego powodu, że skierowano ją bezpośrednio do strony, zamiast do ustanowionego w sprawie pełnomocnika.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy w dniu 10 czerwca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 kwietnia 2009 r. o nr [...]

W uzasadnieniu organ stwierdził, że przepisy normujące umarzanie należności zostały szczegółowo przedstawione w decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, więc nie istnieje konieczność przytaczania ich po raz kolejny. Zdaniem organu wystarczające jest ponowne dokonanie oceny zgromadzonych dokumentów w celu ustalenia, czy istnieją okoliczności uzasadniające umorzenie należności.

Dokonując oceny sytuacji majątkowej strony, organ stwierdził istnienie rozbieżności pomiędzy oświadczeniem o wysokości uzyskiwanych przez T.W. i jego żony dochodów a ustaleniami poczynionymi przez organ, z których wynika, że dochody te są w rzeczywistości wyższe od zadeklarowanych kwot. Wobec braku przedstawienia rachunków dokumentujących ponoszenie kosztów utrzymania rodziny, kosztów leczenia i rehabilitacji matki zobowiązanego oraz wobec faktu, że część rachunków pokrywają teściowie wnioskodawcy, organ uznał, że spłata zadłużenia nie pozbawiłaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego i jego rodziny. posiada zadłużenie względem Urzędu Skarbowego, jednak fakt ten nie może zniweczyć obowiązku uiszczania składek, a okoliczność, że skarżący dokonuje spłaty tego zadłużenia w ratach dodatkowo przemawia za uznaniem, że jego sytuacja finansowa nie jest krytyczna. Okoliczność tę potwierdza również fakt nie korzystania z pomocy społecznej.

Następnie organ podniósł, że zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie znajduje zastosowania art. 28 tej ustawy, a zatem koniecznym stało się umorzenie postępowania w tym zakresie jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Powyższa decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 czerwca 2010 r. o nr [...] została przez stronę zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji, która jego zdaniem jest niesprawiedliwa i nie uwzględnia słusznego interesu strony, albowiem nie jest możliwe, aby przy uzyskiwanych dochodach w wysokości 3.000 zł i comiesięcznej spłacie zadłużenia podatkowego, pochłaniającej większość środków finansowych, uiszczać dodatkowo zaległe składki ubezpieczeniowe.

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, uznając argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji za słuszne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż podnoszone w jej treści.

Na wstępie należny zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Ponadto należy zaznaczyć, iż w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd związany jest granicami sprawy, ale nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej wskazane zasady, należy stwierdzić, że narusza ona prawo w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie natomiast z treścią art. 83 ust. 4 cytowanej ustawy od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie nie przysługuje odwołanie, ale prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, jednakże wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 472/07). Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy stanowi bowiem środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności.

Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi z kolei, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej, orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy była przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych i piśmiennictwie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy (np. wyrok NSA z dnia 11 września 2002 r., sygn. akt V SA 2535/01, uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wyrok WSA z dnia 18 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2749/07 oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s. 222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że stanowisko sformułowane w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, stwierdzające, iż w przypadku postępowania wszczętego na wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wyrażone w odniesieniu do samorządowego kolegium odwoławczego, ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej.

Przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 84 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania.

Przez "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" w niższej instancji należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Wystarczającym jest więc, że pracownik organu jest czynny przy wydaniu decyzji w niższej instancji i podejmuje jakiekolwiek czynności procesowe niezbędne do załatwienia sprawy. Pracownik wyłączony od udziału w sprawie nie może zatem podejmować czynności procesowych w tej sprawie, z zastrzeżeniem art. 24 § 4 k.p.a.

Sytuacja, w której pracownik administracji publicznej bierze udział w postępowaniu w sprawie, mimo że brał w tej sprawie udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.).

Odnosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że decyzja z dnia 30 kwietnia 2009 r. została podpisana przez Z-cę Dyrektora Ł. P.. Widnieją na niej także pieczęcie imienne i podpisy osób biorących udział w wydaniu tej decyzji tj. Kierownika Referatu R. K., Kierownika Wydziału R. O.-B. oraz St. Referenta M. P.. Zaskarżoną decyzję z 10 czerwca 2010 r. wydaną po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, podpisał Z-ca Dyrektora K. F., a także cztery inne osoby, spośród których dwie, tj. Ł. P. i R. K., brały udział w wydaniu decyzji poprzedniej.

Z akt postępowania administracyjnego wynika jednoznacznie, że udział tych dwóch osób w obu postępowaniach był istotny. Co najważniejsze, Kierownik Referatu R.K. oraz Z-ca Dyrektora Ł. P. brali udział w wydaniu negatywnej opinii z dnia 24 kwietnia 2009 r./k.170 akt adm./, poprzedzającej pierwszą decyzję w sprawie z dnia 30 kwietnia 2009 r., którą to skarżący później starał się wzruszyć.

Ten sam Kierownik Referatu R.K. dokonywał następnie czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji, a zmierzających do ustalenia aktualnego zadłużenia i stanu majątkowego skarżącego, zwracając się pismami do odpowiedniego referatu oraz do skarżącego.

Z przedstawionego opisu zdarzeń jednoznacznie wynika zatem, że te same osoby, które podpisały decyzję z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, brały udział we wcześniejszych czynnościach procesowych tj. w wydaniu decyzji z dnia 30 kwietnia 2009 r. oraz dokonaniu oceny wniosku decyzję tą poprzedzającej, czyli w czynnościach mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Oznacza to, że w wydaniu decyzji z dnia 10 czerwca 2010 r. brali udział pracownicy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którzy w świetle art. 24 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, podlegali wyłączeniu od udziału w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tej sytuacji w sprawie nastąpiło naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.). Art. 145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi natomiast, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Zauważyć należy, że ustawodawca nie wiąże tej podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego z nastąpieniem konsekwencji w postaci wpływu na wynik sprawy lub nawet potencjalnego istotnego wpływu na wynik sprawy, odmiennie niż przy podstawach z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taki skutek dotyczyć więc musiał zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się natomiast do kolejnego dostrzeżonego przez Sąd naruszenia prawa przez orzekający organ, należy na wstępie podkreślić, że zaskarżona decyzja podlega wymogom określonym w art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym prawidłowo skonstruowana decyzja winna zawierać m. in. uzasadnienie faktyczne i prawne, o czym organ został już uprzednio szczegółowo pouczony w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia z dnia 11 września 2008r. o sygn. akt: V SA/Wa 789/08.

Zgodnie z art. 107 § 3 cyt. kodeksu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej, a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać, jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają którym z fragmentów normy prawnej zastosowanej w sprawie ( wyrok NSA z dnia 18 maja 2000 r., sygn. akt V SA 2762/99, niepubl.). Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy ( wyrok NSA z dnia 8 listopada 2000 r., sygn. akt III SA 760/99, niepubl.). Jak podkreśla się w orzecznictwie "Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy." – tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08, LEX nr 475217. Materialna strona uzasadnienia odgrywa bardzo ważną rolę procesową, warunkuje bowiem prawo do obrony. Brak uzasadnienia decyzji jest naruszeniem uprawnień strony. Strona powinna mieć bowiem jasno przedstawione stanowisko organu co do podstaw przyjętego rozstrzygnięcia, tak aby mogła ustosunkować się do przedstawionych zarzutów.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonej decyzji była odmowa umorzenia składek ubezpieczeniowych, którą organ dokonał w oparciu o brzmienie art. 28 ust. 2, 3a i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365). Przepisy zawarte w powyższych regulacjach prawnych zawierają przesłanki, w razie zaistnienia których należności z tytułu składek mogą być w całości lub w części umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z ich treści zaś wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Skoro zaskarżona decyzja powinna zawierać uzasadnienie prawne, a przepisy materialne stanowiące jej podstawę mają uznaniowy charakter, to decyzja ta powinna wyraźnie wymieniać adekwatne regulacje prawne oraz wyczerpująco tłumaczyć przyczyny ich zastosowania w sposób opisany powyżej. Sporządzenie prawidłowego uzasadnienia prawnego jest szczególnie istotne w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, takich jak decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż z uzasadnienia tego powinno nadto wynikać, dlaczego organ podjął decyzję w danym kształcie i czy nie przekroczył granic uznania, nadając mu tym samym cechy dowolności. Prawidłowe uzasadnienie prawne umożliwia dokonanie kontroli prawidłowości decyzji i tłumaczy stronie jej przesłanki.

Tymczasem zaskarżona decyzja zawiera istotne braki uzasadnienia prawnego, natomiast zarysowany w uzasadnieniu stan faktyczny został wadliwie skonstruowany.

Organ wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 decyzji, przepisy będące przesłanką odmowy umorzenia należności składkowych, o czym postanowiono w pkt 1 decyzji zostały jednak przez organ zupełnie pominięte. Stwierdzono, że nie istnieje konieczność ich powoływania, skoro zostały one szczegółowo przedstawione w poprzedniej decyzji.

Sąd uznał takie stanowisko za nieprawidłowe. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wymóg uzasadnienia prawnego, którego podstawową częścią jest powołanie zastosowanego przepisu, dotyczy bez wyjątku wszystkich decyzji. Ustawa nie przewiduje w tym zakresie żadnych odrębności, które pozwoliłyby uznać, że skoro przepisy zostały powołane i wyłożone we wcześniejszej decyzji, kolejna decyzja zapadła na skutek ponownego rozpoznania sprawy może ten element pominąć.

W razie powtórnego rozpoznania sprawy organ ma obowiązek powtórnego, całościowego i merytorycznego rozpoznania tej sprawy. Za niedopuszczalne należy zatem uznać odwołanie się do uzasadnienia prawnego poprzedniej decyzji, przekreśla to bowiem powtórność rozpoznania sprawy.

Odwołanie takie jest nie tylko niedopuszczalne, ale de facto również niemożliwe. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie prawne polega bowiem nie tylko na wyraźnym wskazaniu przepisów i dokonaniu ich wykładni ale również na odniesieniu ich do stanu faktycznego sprawy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 236/09, LEX nr 499970). W celu wydania ponownego rozstrzygnięcia organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji majątkowej wnioskodawcy aktualnej na dzień orzekania, co w niniejszej sprawie odzwierciedla się chociażby w przedłożeniu nowego kwestionariusza, z którego wynika inna wysokość osiąganych dochodów przez żonę skarżącego. Jeżeli zmienił się stan faktyczny, uprzednio dokonana subsumcja przepisów staje się nieaktualna.

W niniejszej sprawie organ ograniczył się do przedstawienia sytuacji majątkowej skarżącego, nie skonfrontował jej jednak z przesłankami umorzenia należności składkowych, a tym samym nie wyjaśnił istoty sprawy, czym naruszył przepisy postępowania w postaci art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Ponadto podkreślić należy, że organ, badając stan faktyczny sprawy w celu wydania decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych, ma obowiązek dokonania przede wszystkim analizy sytuacji finansowej wnioskodawcy aktualnej na dzień orzekania w sprawie, a następnie skonfrontowanie jej m.in. z ponoszonymi przez niego wydatkami oraz wysokością zaległych należności. Kluczowe jest zatem ustalenie wysokości uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów. W niniejszej sprawie wnioskodawca złożył oświadczenie o wysokości tych dochodów osiąganych przez siebie i żonę, organ stwierdził jednak, że zgodnie z poczynionymi przez siebie ustaleniami i zgromadzonymi dokumentami, wynagrodzenie wnioskodawcy jest znacznie wyższe niż zadeklarowane. Organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie dokonał tych ustaleń, ani z jakich powodów uznał oświadczenie wnioskodawcy za niewiarygodne, naraziwszy się tym samym na zarzut arbitralności. Nie wskazał też jakie dochody jego zdaniem rodzina wnioskodawcy rzeczywiście uzyskuje, a tym samym nie określił podstawowej zmiennej, bez której ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy jest w ogóle niemożliwa i przez to naruszył art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy obowiązkiem organów będzie zatem przeprowadzenie postępowania w zakresie ustalenia i zanalizowania aktualnej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego w celu ustalenia jego faktycznych możliwości płatniczych. Po dokonaniu powyższych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych, przy czym decyzja ta musi zapaść z pominięciem pracowników, którzy brali udział w wydaniu poprzedniej decyzji.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji.

Sąd zaniechał orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżący występował w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniony był z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.