Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 956/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135, art. 119 pkt 2, art. 153, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 77 § 1 i art. 80,
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 1 kwietnia 2021 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej B. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 16 sierpnia 2021 r. [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 30 grudnia 2020 r. reprezentowana przez pełnomocnika B. P. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką - H. L.

W związku z prowadzonym z wniosku postępowaniem w dniu 14 stycznia 2021 r. organ I instancji wystosował do pełnomocnika strony wezwanie do uzupełnienia dokumentów oraz wystąpił z wnioskiem do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik przedłożył do akt sprawy dokumenty potwierdzające przebieg nauki i zatrudnienia. W dniu 27 stycznia 2021 r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy.

W dniu 1 kwietnia 2021 r. Prezydent Miasta [...] wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania B. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego w związku z opieką nad H. L.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256.), zwanej dalej w skrócie "k.p.a." oraz art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i ust. 1a, ust. 3, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24 ust. 1, (ust. 2a) i ust. 4, art. 26, a także art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111), zwanej dalej w skrócie: "u.ś.r.".

W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku podjętych czynności ustalono, iż wnioskodawczyni zakończyła zatrudnienie z dniem 21 września 2016 r. (umowa została rozwiązana za porozumieniem stron), w okresie od 22 września 2016 r. do 26 listopada 2016 r. przebywała ona na zasiłku chorobowym, natomiast od 16 grudnia 2016 r. jest zarejestrowana w [...] Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy, na dzień dzisiejszy bez prawa do zasiłku. Ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni zakończyła w 2016 r.

Odnośnie niepełnosprawnej H. L. ustalono natomiast, że wymaga ona pomocy innej osoby w codziennej egzystencji, co wynika z posiadanego orzeczenia.

Organ stwierdził również, że są inne osoby (7), które obciąża obowiązek alimentacyjny w stosunku do H. L.. Z oświadczenia strony wynika, że nie sprawują one opieki, gdyż pracują zawodowo. Organ wskazał, że praca zawodowa nie zwalnia z konieczności zapewnienia opieki potrzebującemu jej rodzicowi,.

Następnie organ wyjaśnił, że podstawowymi przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest po pierwsze niepełnosprawność osoby bliskiej, co do której istnieje obowiązek alimentacyjny wraz

z wymogiem sprawowania nad nią stałej opieki, po drugie zaś rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania tej opieki nad osobą tego wymagającą, Pomiędzy tymi dwoma przesłankami musi istnieć związek przyczynowo skutkowy. Rozmiar tej opieki musi być na tyle duży aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.

W wyniku weryfikacji dokumentacji stwierdzono natomiast, że wskazane czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad osobą niepełnosprawną

nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawczyni przy należytej organizacji tej opieki oraz pomocy przy pomocy innych członków rodziny nie mogła podjąć pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze.

Ponadto w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W wyniku rozpoznania odwołania zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 1 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego po czym wskazał, że z akt sprawy wynika, iż H. L. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, przy czy nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest od 21 października 2020 r. Wnioskodawczyni podała, że zamieszkuje wraz z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę polegającą na pomocy w czynnościach higienicznych, sporządzaniu i podawaniu posiłków, podawaniu leków, towarzyszeniu w wizytach u lekarza. Rodzeństwo B. P. nie pomaga w opiece nad matką ze względu na stałe zatrudnienie.

Z akt sprawy wynika również, że skarżąca od września 2016 r. nie pozostaje

w zatrudnieniu (umowa o pracę została rozwiązana za porozumiem stron). Od września 2016 r. do listopada 2016 r. B. P. pozostawała na zasiłku chorobowym,

a od 16 grudnia 2016 r. jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy.

Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności H. L. wynika, że nie da się ustalić od kiedy datuje się niepełnosprawność, a ustalony stopień datuje się od 21 października 2020 r. W ocenie organu odwoławczego za sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego byłoby przyjęcie, że niepełnosprawność H. L. powstała na długo przed wystąpieniem do Miejskiego Zespołu ds. Orzekana i Niepełnosprawności. Sprowadzałoby się to do przyjęcia, że mimo niepełnosprawności przez kilka lat osoba zainteresowana nie występowała o orzeczenie i wystąpiła (z bliżej nieznanych powodów) w roku 2020 r. Należy zatem przyjąć, że niepełnosprawność wystąpiła w niewielkim odstępie czasowym przed wystąpieniem z wnioskiem o wydanie orzeczenia. Trudno przyjąć, że B. P. spełnia przesłankę przyznania świadczenia związaną z rezygnacją z zatrudnienia lub podejmowania innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, skoro z zatrudnienia zrezygnowała na kilka lat przed wystąpieniem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności swojej matki. Z tego względu Kolegium uznało, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między przesłanką nie podejmowania/rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ wskazał, że w przypadku przesłanek negatywnych przyznania świadczenia, odmowa przyznania świadczenia następuje w sytuacji wykazania tylko jednej z nich. W rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że taka przesłanka zachodzi tak więc Kolegium pominęło wywody dotyczącej interpretacji art. 17 ust. 1b u.ś.r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 wskazując jednakże, iż stanowiska organu I instancji w tym zakresie nie podziela.

W skardze na decyzję organu odwoławczego reprezentowana przez pełnomocnika B. P. wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie

oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie uzasadnia przyznania świadczenia, podczas osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy,

tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem dalszego zatrudnienia przez skarżącą

a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej

do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organ odwoławczy pominął istotną okoliczność, iż choroba matki ma charakter postępujący i już w 2016 r. wywołała

jej niepełnosprawność. Od 2016 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia H. L., skarżąca musiała zrezygnować z dalszego podejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad nią. Zarejestrowanie skarżącej w urzędzie pracy, służące de facto zapewnieniu podstawowych środków do życia i ubezpieczenia społecznego, nie powinno być interpretowane przez organ, jako okoliczność pozwalająca kwestionować wymóg stałej opieki nad matką. Z pola widzenia organu nie powinna znikać okoliczność, że od chwili, w której konieczne stało się sprawowanie opieki, opieka ta jest sprawowana. Skarżąca istotnie we wcześniejszym okresie, w którym stan zdrowia matki na to pozwalał, próbowała łączyć opiekę nad matką z podejmowaniem zatrudnienia. Co normalne, pogarszający się z wiekiem stan zdrowia matki wymagał zwiększenia zakresu opieki. Obecnie skarżąca nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką choćby z pracą w niepełnym wymiarze czasu.

Skarżąca wskazała, że stanowisko organów odnośnie ram czasowych w kontekście pozostawania bez zatrudnienia/rezygnacji z zatrudnienia jest sprzeczne z wykładnią celowościową art. 17 u.ś.r. utrwalono w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Ponadto organy pobieżnie i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy oceniły wyjaśnienia skarżącej w aspekcie sprawowanej opieki. Z jednej strony organy wskazały, że skarżąca w szerokim aspekcie opiekuje się matką, o czym świadczy fakt świadczenia przez nią pomocy nawet w czynnościach higienicznych, z drugiej zaś strony podniosły, że opieka jest niewystarczająca - co czyni wnioski decyzji wewnętrznie sprzeczne. Skarżąca wyjaśniła, że wykonuje czynności związane z pomocą w podstawowych czynnościach samoobsługowych - utrzymaniu higieny osobistej, podawaniu leków i nadzorowaniu ich przyjmowania. Ponadto sprawowana opieka polega m.in. na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu

i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym (sprzątanie, pranie, zastępowaniu matki

w załatwianiu wszelkich spraw, robienie zakupów, pomocy w utrzymywaniu choć minimalnych kontaktów społecznych oraz pomocy w typowych codziennych czynnościach, które wykonywanie nie nastręczałoby trudności osobie zdrowej).

Tego rodzaju czynności składających, się na sprawowanie opieki organy nie wzięły jednak pod uwagę przy podejmowaniu przedmiotowej decyzji, uznając w sposób nieznajdujący oparcia w przepisach prawa, że nie mają one znaczenia dla oceny spełnienia przesłanek ustawowych.

Skarżąca podniosła, że daleko nieuprawnione, pozbawione fachowej wiedzy

a przede wszystkim krzywdzące w kontekście przedmiotowej sprawy jest twierdzenie organu odwoławczego, aby stan zdrowia osoby wymagającej opieki był na tyle dobry, by mogła ona przez większość czasu funkcjonować bez opieki drugiej osoby

w wymiarze, który pozwalałby opiekunowi na równoległe podjęcie pracy. Kwestia ta nie powinna budzić wątpliwości już z uwagi na samą treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy pominął, iż w opiece nad osobą niepełnosprawną nie pomaga nikt inny. Opieka jaka sprawuje skarżąca jest stała i długotrwała.

Uzasadniając zarzuty o charakterze procesowym skarżąca podniosła,

że działania organu odwoławczego były sprzeczne z zasadami państwa prawa,

które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Przedstawiona

i udowodniona przez skarżącą sytuacja wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że zastosowanie przez organy wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, jak też przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że orzecznictwo sądów administracyjnych rozstrzygnęło już spór prawny co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot ‘w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko wyrażone w decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie nietrafne.

Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji skorygował błędny pogląd organu niższej instancji, uznał jednak, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią aktywności zawodowej. Organ stwierdził, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Nadto organ wskazał, że obowiązki związane z opieką nad matką pozwalają jej na wygospodarowanie czasu, który pozwalałby jej na podjęcie aktywności zawodowej.

Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.

Organ wskazywał, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, ostatni raz była bowiem zatrudniona w 2016 r.

Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy, stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez kilka lat przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia. Skarżąca wskazywała na okres zatrudnienia od 1983 r. do 2016 r. Skarżąca ma obecnie 56 lat, jej wiek i stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia.

Podkreślenia wymaga także okoliczność, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w 2021 r., w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Stanowisko organu, że skarżąca nie zrezygnowana z pracy zawodowej w związku z podjęciem opieki, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia, jest zatem niezasadne.

Za niezasadne Sąd uznał także stanowisko organu odwoławczego, że zakres sprawowanej opieki nie jest znaczny i umożliwia skarżącej podjęcie pracy.

Podkreślić należy, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Kr 1164/19). Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 535/19). Zaznaczyć także należy, że opieka, o jakiej mowa w przytoczonych wyżej przepisach, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nie skutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby.

Wskazać także należy, że na stałą i bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną składają się także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, czyli robienie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, gdyż osoba ze znacznym stopnie niepełnosprawności, nie może sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku. Taki zakres opieki wynika nie tylko z zasad doświadczenia życiowego lecz także normy § 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j.: Dz. U. 2018 r. poz. 2027).

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności w związku z szeregiem chorób oznaczonych symbolami 05-R - upośledzenie narządu ruchu, 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia oraz 11-I - inne schorzenia (endokrynolowgiczne), a w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zawarto wskazanie - konieczności długotrwałej opieki lub pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono sprawność psychofizyczną H. L. i stwierdzono brak zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz z matką, która nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie. Matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku (82 lata), chorujące na cukrzycę, często doznaje spadku poziomu cukru, porusza się przy wsparciu balkonika. Skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką, podejmując czynności obsługowe, pielęgnacyjne i gospodarcze. W wywiadzie przedstawiono opis podejmowanych w ciągu dnia czynności. Wynika z niego wykonywanie czynności higienicznych, sporządzanie i podawanie posiłków, podawanie leków, organizowanie wizyt lekarskich oraz wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

W niniejszej sprawie, dokonując ustaleń dotyczących zakresu sprawowanej opieki należało wziąć pod uwagę treść orzeczenia o niepełnosprawności matki skarżącej i wiadomości wynikające z wywiadu środowiskowego. Uznanie w rozpatrywanej sprawie, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Podkreślić należy, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady, nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości matki skarżącej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń a w uzasadnieniu decyzji dać wyraz przyjętemu stanowisku.

Uzasadnienie faktyczne jest obligatoryjnym elementem decyzji administracyjnej i powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 1 pkt 6 oraz § 3 k.p.a.). Nadto, zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej winien stać na straży praworządności i podejmować kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Powyższe zasady i wymogi nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Stanowisko organu kwestionujące treść orzeczenie o niepełnosprawności nie znajduje oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Organ niezasadnie wskazał, że argumentem przemawiającym za odmową przyznania świadczenia jest okoliczność, że pomoc w opiece nad matką skarżącej winni świadczyć inni członowej rodziny. W sytuacji gdy opieki takiej podejmuje się jeden z członków rodziny, należący do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej, ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. Z okoliczności sprawy nie wynika by inni członkowie rodziny sprawowali opiekę nad matką skarżącej a skarżąca jest jedną osobą, która podjęła się sprawowania tej opieki.

Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. oraz przepisów postępowania - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy niewłaściwie ustalił, że zakres sprawowanej opieki nie jest duży i umożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia oraz niezasadnie wskazał na brak związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd zasądził na rzecz skarżącej od organu zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości 480 zł, ustalonej na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).