Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 458/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2017-07-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 192 poz 1378
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 6, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lipca 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 9 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104 ustawy 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, odmówił A. K. umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego.

W uzasadnieniu organ podał, że zadłużenie na dzień 22 sierpnia 2016 r. wynosi 125.697,53 zł oraz odsetki 521.810,31 zł. Zadłużenie to wynika m.in. z decyzji przyznających osobom uprawnionym prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydanych w okresie 2010-2014. Ustalono, że wnioskodawca mieszka w mieszkaniu komunalnym o pow. 30m2 i płaci czynsz w wysokości 280 zł miesięcznie, za prąd 98 zł, węgiel od 500-700 zł w okresie zimowym. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej od stycznia 2016 r. z uwagi na wysokość dochodu - emerytura w kwocie 1.581,36 zł brutto zajęta przez komornika sądowego do kwoty około 880 zł miesięcznie. Na rękę strona otrzymuje kwotę 441,28 zł miesięcznie z emerytury. Na lekarstwa wydawana jest kwota około 130 zł miesięcznie. Niekiedy sąsiedzi dzielą się z wnioskodawcą posiłkami. W aktach sprawy znajduje się także zaświadczenie komornika o dokonywanych wpłatach w okresie od września do grudnia 2016 r.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, iż nie zachodzą w niniejszym przypadku przesłanki określone w art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez A. K. odwołania od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 19 kwietnia 2017r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Organ odwoławczy wskazał, że z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że kwestia zastosowania tej normy zależy wyłącznie od oceny organu rozstrzygającego daną sprawę. Przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazano, że na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny i nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ustalenia dotyczące sytuacji rodzinnej i dochodowej strony, nie mogły zostać uznane za szczególne okoliczności, uzasadniające zastosowanie ulgi jaką jest wnioskowane umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego.

A. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając obrazę prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz

naruszenie:

- art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,

- art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP,

- art. 1 Europejskiej Konwekcji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności,

- art. 6 ust. 1 EKPC w zw. z art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczeń pieniężnych.

W uzasadnieniu skargi przede wszystkim podniósł, że jest osobą w podeszłym wieku ur. 31 stycznia 1948 r., niepełnosprawną i schorowaną. Legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poprzez podwyższenie pułapu wysokości roszczeń pieniężnych przez Komornika Sądowego stał się osobą ubogą, ubezwłasnowolnioną i upodloną. Nie ma środków do życia i nie ma emerytury od dnia

1 kwietnia 2013 r. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległości alimentacyjnych wraz z odsetkami na podstawie art. 135 k.r.o. Ponadto domagał się uwzględnienia wyroków Sądu Rejonowego w [...], z dnia 13 lipca 2015 r. i z dnia 22 lutego 2017 r., które uchylają obowiązek alimentacyjny od września 2015 r. Ponieważ że organ nie znalazł podstaw do zastosowania przepisów ustawy, wnioskował o ograniczenie egzekucji komorniczej do kwoty 421 zł. Domagał się również zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i nie znajdując podstaw do jego zmiany.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przeprowadzona bowiem kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji doprowadziła do stwierdzenia, że zostały one wydane z istotnym naruszeniem prawa, które skutkuje wyeliminowaniem tych aktów z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 kwietnia 2017 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 9 stycznia 2017 r., którą odmówiono dłużnikowi alimentacyjnemu: A. K. (dalej jako - "skarżący" lub "dłużnik") umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na wstępie trzeba podnieść, że z przywołanych powyżej przepisów ustaw wynika jednoznacznie, iż sądy administracyjne sprawują jedynie kontrolę nad działalnością administracji publicznej. Kognicja sądu nie pozwala na wydanie wyroku, który uwzględniałby zgłoszone przez stronę skarżącą żądania, gdyż ustawodawca nie wyposażył sądów administracyjnych w takie uprawnienia. Dlatego też zawarte w uzasadnieniu skargi roszczenia nie mogły zostać przez sąd administracyjny uwzględnione, ani skutkować oczekiwanymi przez skarżącego rozstrzygnięciami.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 489, dalej jako - "ustawa"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Użycie w powyższym przepisie przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego i organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Oznacza to, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie ma on natomiast takiego obowiązku.

Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. W konsekwencji też prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art. 6 k.p.a. i art. 7 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w przypadku decyzji uznaniowej na organie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek szczególnej dbałości o dokonanie ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz staranne wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia.

Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.

Trzeba też zaznaczyć, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Stosownie zaś do treści ust. 2 tego przepisu, który nie obowiązywał w dacie orzekania, organ właściwy wierzyciela wydawał, po zakończenia okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Przepis art. 27 ust. 2 ustawy został uchylony z dniem 18 września 2015 r. przez art. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2015 r., poz. 1302).

Trzeba podkreślić, że zgodnie z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", decyzja powinna zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska.

Mając na uwadze treść powołanego wyżej przepisu stwierdzić należy, że sentencja decyzji zawiera rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, dlatego też z uzasadnienia nie można wywodzić wniosków co do zakresu praw przyznanych stronie lub nałożonych na nią obowiązków.

W powoływanym wielokrotnie w orzecznictwie wyroku z dnia 12 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 1886/96 - Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozstrzygnięcia decyzji nie można wyprowadzać z treści uzasadnienia. Rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, ażeby możliwe było następnie wykonanie decyzji i by nie było wątpliwości, nawet po latach, czego ono dotyczyło.

Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji naruszył powyższe zasady. Wydana bowiem przez ten organ w dniu 9 stycznia 2017 r. decyzja zawiera rozstrzygnięcie następującej treści: "Odmówić umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 z późn. zm.)".

Tak sformułowane rozstrzygnięcie nie spełnia wymogów, o których była wcześniej mowa, nie wynika z niego bowiem - jakich należności ono dotyczy - a mianowicie, w jakim okresie wypłaconych z funduszu oraz w jakiej wysokości wraz z odsetkami.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję w całości, wskazanej powyżej wadliwości nie dostrzegł.

Nie może przy tym ujść uwadze, że wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego łącznie z odsetkami (vide: treść wniosku z dnia 6 czerwca 2016 r. - k. 32 akt administracyjnych). We wniosku tym mowa jest ogólnie o umorzeniu należności alimentacyjnych, bez bliższego ich sprecyzowania lub określenia, zaś organy nie domagały się wyjaśnienia jakich konkretnie należności oraz za jaki okres dłużnik umorzenia się domaga, co przełożyło się bezpośrednio na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Trzeba też zauważyć, że w uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że zadłużenie na dzień 22 sierpnia 2016 r. wynosi 125.697,53 zł oraz odsetki 521.810,31 zł i wynika to z decyzji żądających zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego wydanych w okresie 2010-2015 (których brak w aktach). Jednak, co ważne, podana kwota zadłużenia, w tym zwłaszcza kwota odsetek (przyjęta również przez organ odwoławczy) nie wynika jednoznacznie z materiału dowodowego sprawy. Takiej bowiem wysokości kwoty zadłużenia nie odzwierciedlają znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy dokumenty, w tym chociażby zaświadczenia o dokonywanych wpłatach Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] - k. 52, 37, 30 (czy poprzedzające złożenie wniosku pismo z dnia 26 sierpnia 2015 r. - k.17 oraz zestawienia i rozliczenia z tej samej daty - k. 13-15).

Przy czym, co nie było kwestionowane, obowiązek alimentacyjny dłużnika dotyczył: W., A., R. i M. K. (wynika to również z treści pisma komornika z dnia 8 grudnia 2015 r. - k. 26 akt administracyjnych). W toku postępowania dłużnik załączył m.in. wyrok Sądu Rejonowego w [...] III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich z dnia 13 lipca 2015 r., sygn. akt [...] uchylający z dniem 7 stycznia 2015 r. obowiązek alimentacyjny dłużnika wobec W., A. i R. K. W sentencji tego wyroku wskazano, że obowiązek alimentacyjny wynikał w stosunku do W. i A. K. z wyroku sygn. akt [...] z dnia 16 listopada 2009 r. w miejsce zasądzonych w sprawie sygn. akt [...] z dnia 11 października 2000 r., natomiast wobec R. K. z wyroku [...] z dnia 16 listopada 2009 r. w miejsce zasądzonych w sprawie sygn. akt [...] z dnia 23 stycznia 2002 r.

Wyrok ten, nie odnosi się więc do obowiązku alimentacyjnego w stosunku do M. K. Niemniej dłużnik powołał się również na toczące się postępowanie o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec M. K. w sprawie sygn. akt [...] (zawiadomienie o posiedzeniu sądowym z dnia 17 października 2016 r. - k. 53 akt administracyjnych), a następnie w skardze na wyrok zapadły w tej sprawie w dniu 22 lutego 2017 r. Ten ostatni wyrok, podobnie jak wcześniejszy dotyczący uchylenia obowiązku alimentacyjnego wobec pozostałych dzieci, nie jest obojętny dla oceny sytuacji dochodowej dłużnika, gdyż jest ona kształtowana również przez wysokość aktualnych zobowiązań ciążących na dłużniku. Zwłaszcza, że jak wskazywał dłużnik, podstawę zapadłych rozstrzygnięć sądowych stanowił art. 133 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r., poz. 682), który pozwala rodzicom na uchylenie się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego w sytuacji gdy są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się.

Podsumowując, wysokość zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami nie tylko wpływa, ale również determinuje treść rozstrzygnięcia oraz jest ważna z punktu widzenia oceny wniosku dłużnika. Dlatego ustalenia w tym zakresie muszą być jednoznaczne oraz powinny znajdować odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, a także w sentencji zapadłej decyzji.

Przechodząc dalej, to jak już podniesiono zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy i tym samym nie nakłada na organy obowiązku podjęcia określonego rozstrzygnięcia w sprawie. Jest przy tym oczywiste, że instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy. Dlatego rację mają organy, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość udzielania na wniosek dłużnika alimentacyjnego ulg w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy (którego treść została przywołana na początku rozważań).

Jednak ustawodawca przewidział możliwość udzielania dłużnikowi alimentacyjnego ulg w postaci: umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty w przypadku objętym dyspozycją przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. Nie może też budzić wątpliwości, że podstawową przesłankę, którą należy rozważyć rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie jest - jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy wymagało więc od organów dokonania szczegółowej analizy oraz oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, której zdaniem Sądu, organy w niniejszej sprawie nie dokonały. Brak jest bowiem pełnej oceny sytuacji dochodowej dłużnika, a analiza dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego i wysnute z niego wnioski muszą budzić zastrzeżenia.

Bezsporne było, że dłużnik prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni 30m2 i płaci czynsz w wysokości 280 zł miesięcznie, za prąd 98 zł, lekarstwa około 130 zł, węgiel od 500-700 zł (w okresie zimowym). Nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej od stycznia 2016 r. z uwagi na wysokość uzyskiwanego dochodu w postaci emerytury w kwocie 1.581,36 zł brutto zajętej przez komornika sądowego do kwoty 881,76 zł miesięcznie. Dłużnik "na rękę" otrzymuje kwotę 441,28 zł miesięcznie.

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym reprezentowany jest pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w sprawie aprobuje, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11). Przyjęcie takiego stanowiska było poprzedzone analizą art. 30 ust. 2 ustawy, z której wynika, że skoro nie wskazano w tym przepisie jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna.

Prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że na sytuację dochodową dłużnika składa się między innymi stan zdrowia dłużnika i możliwość uzyskania dochodu, a jego sytuacja rodzinna wymaga ustalenia czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Poczynione przez organy ustalenia w zakresie sytuacji rodzinnej dłużnika nie budziły wątpliwości.

Ustalając zaś i oceniając sytuację dochodową dłużnika organy obu instancji skupiły się przed wszystkim na okoliczności otrzymywania emerytury przez dłużnika i prowadzenia z niej egzekucji. Jednak ograniczenie rozważań zasadniczo do tej kwestii powoduje, że dokonana przez organy ocena nie jest pełna, zwłaszcza w sytuacji gdy po potrąceniu komorniczym, dłużnik otrzymuje tylko kwotę 441,81 zł miesięcznie, przy braku jakichkolwiek innych dochodów (okoliczność poza sporem). Nie można zgodzić się ze stanowiskiem organem I instancji, który odmawiając przyznania ulgi, stwierdza jednocześnie, że zobowiązania jakie posiada dłużnik i zajęcie większości emerytury - "mogą wprawdzie nie pozwolić na samodzielnie zaspakajanie swoich niezbędnych potrzeb i życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także nie wyklucza się, że może wystąpić konieczność sięgnięcia przez Pana jako zobowiązanego do środków państwa i osób trzecich".

Przy ocenie sytuacji dochodowej organy nie odniosły się w ogóle do wieku dłużnika, który w dacie orzekania przez organ II instancji miał już ukończone 69 lat (ur. 31 stycznia 1948 r.) oraz do jego stanu zdrowia, wskazując jedynie na orzeczenie z dnia 23 maja 2016 r. o zaliczeniu na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres dwóch lat, tj. do dnia 23 maja 2018 r. Jednak już z treści tego orzeczenia wynika, że stan zdrowia dłużnika nie jest dobry. Dłużnik wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz wsparcia w tym zakresie poprzez korzystanie z odpowiednich usług (socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych). Zły stan zdrowia potwierdza dodatkowo zaświadczenie lekarskie dołączone do skargi, w którym wskazano na występowanie u dłużnika zaawansowanej niewydolności krążenia, nadciśnienia tętniczego, postępującej miażdżycy oraz na implantację stymulatora serca, a także udar mózgu przebyty w 2011 r.

Niewątpliwie stan zdrowia i wiek dłużnika przekładają się bezpośrednio na możliwość uzyskiwania przez niego dochodów. Jak podniósł naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2311/14, uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi polegać na ustaleniu m.in. czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny i jakie ma możliwości ich uzyskiwania. W okolicznościach niniejszej sprawy zły stan zdrowia i podeszły wiek skarżącego niewątpliwie ograniczają możliwość uzyskiwania dochodów, zaś jedynym jego dochodem jest emerytura, z której otrzymuje kwotę 441,81 zł miesięcznie. Nie było kwestionowane w sprawie, że dłużnik nie posiada innych źródeł dochodu ani majątku.

Trzeba też podnieść, że rozważając sytuacje dochodową i rodzinną dłużnika organ II instancji odwołał się przede wszystkim do oceny organu I instancji - "ustalone i opisane wyżej sytuacje: rodzinna i dochodowa strony odwołującej się nie mogą być uznane za szczególne okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi jaką jest umorzenie należności dłużnika alimentacyjnych". Organ nie dokonał tym samym własnej oceny w tym zakresie, a przecież obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie istoty sprawy.

Nie można zatem w świetle poczynionych rozważań uznać, aby dokonana ocena i analiza sytuacji dochodowej dłużnika, w tym zwłaszcza stanu zdrowia była wystarczająca i pozwalała na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Wobec braku dokonania przez organy pełnej oceny, trudno też przyjąć, że został uwzględniony interes strony.

W ocenie Sądu, zaniechania w powyższej opisanym zakresie powodują, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 ustawy i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz dopuściły się również naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji zawierającej wadliwie sformułowane rozstrzygnięcie, zaś organ odwoławczy orzekając o utrzymaniu w mocy decyzji zawierającej taką wadę dopuścił się dodatkowo naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Ponadto, organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy powinny przede wszystkim dokonać jednoznacznych ustaleń dotyczących wysokości zadłużenia wraz z odsetkami, a także aktualnych ustaleń w zakresie sytuacji zdrowotnej i życiowej dłużnika. Potem dokonać pełnej oceny i analizy sytuacji dochodowej skarżącego, uwzględniając jego wiek i stan zdrowia, a następnie wydać stosowne rozstrzygnięcie mając na uwadze poczynione powyżej uwagi, w tym zwłaszcza dotyczące wymogów stawianych przez przepisy prawa treści decyzji. Stosownie do przepisu art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.