Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 2164/98
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2000-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Policja
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 75 par. 1, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: O tym czy udział skarżącego /okoliczność wymagająca ustalenia/ w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu /czy to jako milicjanta, czy też - według zapisu z książeczki wojskowej -żołnierza z poboru/ miał charakter "zmilitaryzowany" powinny decydować wyłącznie rzetelne ustalenia stanu faktycznego.

TEZY

O tym czy udział skarżącego /okoliczność wymagająca ustalenia/ w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu /czy to jako milicjanta, czy też - według zapisu z książeczki wojskowej -żołnierza z poboru/ miał charakter "zmilitaryzowany" powinny decydować wyłącznie rzetelne ustalenia stanu faktycznego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jana N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 października 1998 r. (...) w przedmiocie uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżone decyzję oraz decyzję z dnia 17 września 1998 r. (...).


UZASADNIENIE

Jan N. zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 19 października 1998 r. (...), którą ww. organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 września 1998 r. o pozbawieniu skarżącego uprawnień kombatanckich.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./. W ustaleniach podano, iż skarżący uzyskał uprawnienie kombatanckie decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w E. z dnia 31 stycznia 1946 r. z tytułu walki o utrwalanie władzy ludowej od dnia 14 lipca 1945 r. do dnia 31 października 1946 r. Ww. pełnił w tym okresie służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Wskazując na art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach (...) organ stwierdza, iż zgodnie z jego treścią pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4.

Zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 6 cytowanej wyżej ustawy "za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Ponieważ Milicja Obywatelska - zgodnie z powołującym ją do życia dekretem PKWN z 7 października 1944 r. stanowiła organ chroniący bezpieczeństwa i porządku publicznego, bezpieczeństwa obywateli i ich mienie, zdaniem orzekającego organu, nie była służbą zmilitaryzowaną - to jakiekolwiek zadanie wykonywane podczas zatrudnienia w MO, bez względu na zajmowane stanowisko służbowe, nie mogą być uznane jako działalność kombatancka.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Tak w kierowanych do organu w postępowaniu weryfikacyjnym pismach jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a następnie w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący zarzuca wadliwość ustaleń będących podstawą pozbawienia go posiadanych uprawnień kombatanckich.

Skarżący podał, iż w dniu 12 marca 1945 r. stojąc przed Rejonową Komisją Uzupełnień w O.-Św. jako poborowy Wojska Polskiego został zwerbowany do służby w Milicji Obywatelskiej. Dokonujący werbunku dowódcy oddziałów partyzanckich ziemi kieleckiej przekonywali, że służba w Milicji Obywatelskiej jest jednoznaczna z służbą wojskową. Przystał na tę propozycję sądząc, że służbę w Milicji będzie pełnił na terenie swoich rodzinnych stron.

Tak się jednak nie stało, gdyż skierowany został na tereny "Ziem odzyskanych", najpierw do J. G. a następnie do Karpacza. Był to rok 1945 i tereny te były gęsto zaludnione przez ludność niemiecką a ich przynależność państwowa nie była jeszcze określona. Nie mógł więc "utrwalać władzy ludowej" lecz będąc umundurowany w polski mundur wojskowy po złożeniu przysięgi wojskowej tak jak inni żołnierze tego okresu walczył o niepodległość Polski w jego przypadku z grupami Wehrwolfu działającymi m.in. na terenie ziemi kłodzkiej, w okolicach Wambierzyc oraz Międzylesia. V walce tej brało także udział Wojsko Polskie garnizonu jeleniogórskiego oraz oddziały wojsk sowieckich z Legnicy. Skarżący wyraził zdziwienie, że w świetle przedstawionych wyżej okoliczności Kierownik Urzędu d/s Kombatantów przyjął w swych ustaleniach, że Milicja Obywatelska "nie była służbą zmilitaryzowaną", i że z tego tytułu brak jest podstaw prawnych do potwierdzenia jego uprawnień kombatanckich.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu. Zgodnie z treścią art. 75 par. 1 Kpa jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem a stosownie do art. 77 par. 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tym podstawowym zasadom obowiązującym również w postępowaniu wyjaśniającym i weryfikacyjnym prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - orzekający w sprawie organ - w stopniu istotnym uchybił.

Nie budzącym wątpliwości jest zawarty w ustawie /art. 25 ust. 2 pkt 2/ zapis o pozbawieniu uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uprawnienia kombatanckie uzyskały wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej".

Zauważyć należy, że ta podstawa dotychczasowych uprawnień wprowadzona została do tekstu ustawy z ujęciem jej w cudzysłowie a to dlatego, że była to formuła, którą stosowano w bardzo dużej liczbie zaświadczeń ZBoWiD. Zdając sobie sprawę, że w przypadku określonej grupy osób tego rodzaju stwierdzenie zawarte w ww. zaświadczeniu mogło mieć jedynie charakter blankietowy ustawodawca w treści powołanego przepisu dokonał wyłączeń /m.in. wobec osób, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie/.

Takim tytułem m.in. jest udział w okresie od 31 grudnia 1995 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych /art. 2 pkt 2 - działalność równorzędna z działalnością kombatancką/ bądź też w ramach tych służb z oddziałami UFA lub grupami Wehrwolfu /art. 1 ust. 2 pkt 6 - działalność uznana za kombatancką/.

Nie tracąc z pola widzenia podnoszonych wątpliwości w zakresie interpretacji określenia "zmilitaryzowanych służb państwowych" a także rozbieżnych stanowisk prezentowanych w orzecznictwie /wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1998 r. V SA 61/98, wyrok SN z dnia 14 października 1999 r. III RN 93/99 wydany na skutek rewizji nadzwyczajnej od wyroku z dnia 8 października 1998 r. - II SA/Po 244/98/ w rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdza, iż orzekający organ dokonał interpretacji powołanych w podstawie prawnej decyzji przepisów w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Nie poczynił żadnych własnych ustaleń. Nie odnosząc się do przedstawionych przez skarżącego okoliczności dokonał na nowo oceny materiału dowodowego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

O tym czy udział skarżącego /okoliczność wymagająca ustalenia/ w walkach z oddziałami UPA lub grupami Wehrwolfu /czy to jako milicjanta, czy też - według zapisu z książeczki wojskowej -żołnierza z poboru/ miał charakter "zmilitaryzowany" powinny decydować wyłącznie rzetelne ustalenia stanu faktycznego.

Takich ustaleń w sprawie nie ma i z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ - orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 55 ust. 1 ww. ustawy.