Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 585/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-12-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 4 ust. 1, par. 5 ust. 1, par. 6 ust. 1 i 2, par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant Przemysław Charzewski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z/s w Ż. oraz ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę [...] sp. z o.o. z/s w Ż. w całości oraz skargę [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. w całości.


UZASADNIENIE

|

Przedmiotem skargi jest decyzja D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 25 lipca 2017 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia 14 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia u Z. A. choroby zawodowej – pylicy płuc: pylicy spawaczy.

W dniu 18 marca 2015 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u Z. A. – pylicy płuc: pylicy spawaczy. Organ pierwszej instancji wskazał, że Z. A. był zatrudniony:

- od 1 września 1975 r. do 31 marca 1994 r. oraz od 12 września 1994 r. do 26 października 1994 r. jako uczeń ZSZ, a następnie jako spawacz w J. Samochodowych z siedzibą w J.(zakład zlikwidowany),

- od 30 kwietnia 1992 r. do 23 grudnia 1992 r. jako spawacz w Przedsiębiorstwie Eksportu i Importu [...] z siedzibą w K. (obecnie [...] S. A. w K.),

- od 1 listopada 1994 r. do 30 października 1996 r. jako spawacz w [...] S. A. z siedzibą w K. (obecnie [...] S. A. z siedzibą w W.),

- od 28 listopada 1996 r. do 30 kwietnia 1997 r. jako spawacz w Zakładach Samochodowych "[...]" S. A. – [...] z siedzibą w J. (zakład zlikwidowany),

- od 5 maja 1997 r. do 4 sierpnia 1997 r. jako spawacz w [...] Spółka z o. o. z siedzibą we W. (obecnie [...] z o. o. z siedzibą we W.),

- od 5 sierpnia 1997 r. do 31 października 1998 r. jako spawacz w [...] z o. o. z siedzibą we W. (obecnie [...] Spółka z o. o. z siedzibą we W.),

- od 16 listopada 1998 r. do 13 listopada 2000 r. jako spawacz w [...] S. A. z siedzibą w K. (obecnie [...] S. A. z siedzibą w W.),

- od 15 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2002 r. jako spawacz w "[...]" Spółka z o. o. z siedzibą w B. (obecnie [...] Spółka z o. o. z siedzibą w Ż."),

- od 2 grudnia 2002 r. do 15 grudnia 2007 r. jako spawacz w [...] S. A. z siedzibą w K. (obecnie [...] S. A. z siedzibą w W.),

- od 2 stycznia 2008 r. do 15 lipca 2011 r. jako spawacz w [...] Spółka z o. o. z siedzibą w M.,

- od 18 lipca 2011 r. do 8 grudnia 2012 r. jako spawacz w [...] S. A. - Oddział [...] z siedzibą w K. (obecnie [...]S. A. z siedzibą w W.),

- od 1 sierpnia 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. jako spawacz w [...] Spółka z o. o. z siedzibą w J.,

- od 1 lipca 2014 r. do 30 września 2016 r. jako spawacz w [...] Spółka z o. o. z siedzibą w M.

D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. w orzeczeniu z dnia 24 listopada 2015 r. nr [...], uzupełnionym w dniu 26 lutego 2016 r., rozpoznał u Z. A. chorobę zawodową – pylicę płuc: pylicę spawaczy. W orzeczeniu wskazano, że podczas prac spawalniczych pacjent był narażony na gazy, dymy i pyły spawalnicze w stężeniach istotnych biologicznie, mogące spowodować zmiany stwierdzone u pacjenta. Z dokonanej oceny narażenia zawodowego wynika, że w latach 1975 – 2014 pacjent był narażony na stanowisku spawacza i ślusarza – spawacza na zapylenie pyłem, zawierającym wolną krystaliczną krzemionkę, dymy spawalnicze zawierające drobiny metali i gazy spawalnicze. Poziom narażenia sumarycznego przekraczał 0,5 NDS i niejednokrotnie w pomiarach oscylował w okolicach 1,0 NDS. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono obecność drobnych zmian guzkowych w szczytach obu płuc i rozedmy śródzrazikowej. Na podstawie zmian klinicznych i oceny narażenia zawodowego stwierdzono z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną choroby były szkodliwe warunki pracy.

W piśmie z dnia 13 czerwca 2016 r. DWOMP odniósł się do zastrzeżeń zgłoszonych przez [...] Spółka z o. o., a w piśmie z dnia 19 października 2016 r. do uwag zgłoszonych przez [...] Spółka z o. o.

Organ pierwszej instancji wskazał, że jednostka orzecznicza stwierdziła, iż pracownik cierpi na pylicę spawaczy, a choroba ta wymieniona jest w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 3.4. Orzeczenie lekarskie oraz jego suplement nie budzą zastrzeżeń organu pod względem kompletności, spójności i rzetelności. Dla stwierdzenia choroby zawodowej wystarczające jest wykazanie wysokiego prawdopodobieństwa wywołania jej przez narażenie zawodowe. Wysokie prawdopodobieństwo może być wykluczone jedynie przez ujawnienie pozazawodowych przyczyn choroby. W niniejszej sprawie nie ujawniły się przyczyny pozazawodowe, a pylica jest schorzeniem, którego etiologia pozazawodowa jest bardzo mało prawdopodobna. Poza tym nie można utożsamiać czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub związanych z wykonywaniem pracy z przekroczeniem najniższych dopuszczalnych norm. Określenie wartości NDS ma na celu limitowanie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które i tak pozostają czynnikami szkodliwymi, nawet przy wartości NDS niższej niż 1. Stwierdzenie choroby zawodowej nie jest więc uwarunkowane przekroczeniem wartości NDS. W orzeczeniu lekarskim kategorycznie stwierdzono, że pracownik przez cały okres zatrudnienia pracował w narażeniu zawodowym, w tym w [...] Sp. z o. o. i w [...] Sp. z o. o. Przesłanie decyzji do danego pracodawcy nie świadczy o tym, że w tym zakładzie pracy doszło do zachorowania, albowiem ta kwestia znajduje się poza zakresem przedmiotowym postępowania.

W odwołaniu [...] Spółka z o. o. wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i usunięcie [...] Spółka z o. o. z wykazu miejsc zatrudnienia, w których nastąpiło narażenie zawodowe, stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej. Według Spółki orzeczenie to zostało wydane w oparciu o niepełny materiał dowodowy. Wyniki pomiarów zapylenia i stężenia pyłów były wybiórcze i nie potwierdzały, aby we wszystkich zakładach pracy, w tym w spółce [...], pracownik mógł być narażony zawodowo na chorobę zawodową. Spółka [...] nie dysponowała wynikami badań środowiskowych w chwili wydania orzeczenia lekarskiego i dopiero po udostępnieniu przez nabywcę zorganizowanej części przedsiębiorstwa dokumentacji dotyczącej zakładu produkcyjnego we W., [...] miała możliwość załączenia wyników do akt sprawy i zawnioskować o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów. Spółka dysponuje przeciwdowodami, które podważają orzeczenie lekarskie. Brak jest też podstaw do formułowania tezy o występowaniu u pracownika "osobniczej właściwości", która mogła mieć znaczenie dla wystąpienia choroby zawodowej. Nie można uznać, że miejscem zatrudnienia, w którym nastąpiło narażenie zawodowe była spółka [...].

Natomiast Spółka [...] wniosła w odwołaniu o zmianę zaskarżonej decyzji w części przez wyłączenie okresów od 5 maja 1997 r. do 31 października 1998 r. z okresu narażenia zawodowego, a także wyłączenie zakładów pracy [...] Sp. z o. o. oraz [...] Sp. z o. o. spośród miejsc zatrudnienia, w których wystąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej lub ewentualne przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Spółka zarzuciła naruszenie art. 2351 Kodeksu pracy, § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 817 ze zm.), a także art. 77, art. 80 oraz art. 7 k.p.a. Spółka wskazała, że organ ustalił, jakie czynniki i w jakich zakładach pracy spowodowały powstanie choroby zawodowej u pracownika, bowiem ustalono w jakich zakładach pracy dopuszczalne stężenie szkodliwych pyłów było przekroczone. Nie można więc twierdzić, że choroba zawodowa spowodowana została działaniem czynników występujących w środowiskach pracy, w których takie stężenia nie występowały. Przyjęcie takiego domniemania i twierdzenie, że jedyna podstawą jego obalenia mogłoby być wykazanie przez pracodawcę czynników pozazawodowych schorzenia, stanowi faktyczne przerzucenie przez organ ciężaru dowodowego na stronę postępowania.

Zdaniem Spółki czynnikiem narażającym pracownika na powstanie choroby zawodowej jest ustalone stężenie w wysokości wyższej niż NDS, ponieważ czynniki w stężeniach niższych nie powinny wywoływać negatywnych konsekwencji u pracownika. Nie można arbitralnie zakładać, że zawsze i w każdych warunkach wykonywanie pracy na danym stanowisku naraża pracownika na powstanie choroby zawodowej. Organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do dokonania oceny warunków pracy w poszczególnych zakładach pracy, przyjmując że praca na stanowisku spawacza zawsze i nieodłącznie wiąże się przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zachorowania, niezależnie od warunków pracy, stworzonych przez poszczególnych pracodawców. Rozporządzenie w sprawie NDS ma na celu określenie pewnego administracyjnie dopuszczalnego natężenia "czynników szkodliwych", m. in. w celu zracjonalizowania występowania u danego pracownika choroby zawodowej.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżona decyzję i wyjaśnił, że wyniki pomiarów i charakter pracy pracownika w Spółkach [...] i [...] jednoznacznie wskazują, że był on narażony na dym i gazy spawalnicze. Bezpodstawne jest wykluczenie tych miejsc pracy z wykazu miejsc zatrudnienia, w których wystąpiło narażenie zawodowe. Przy dokonywaniu oceny narażenia zawodowego nie uwzględnia się kryterium ekspozycji oraz stężenia, a tym bardziej przekroczeń NDS, od których uzależnione byłoby rozpoznanie choroby zawodowej. Konieczność stwierdzenia w miejscu pracy natężenia czynnika szkodliwego powyżej dopuszczalnych norm, nie wynika z żadnego z przepisów regulujących postępowanie w sprawie chorób zawodowych.

Jak dalej wskazał organ odwoławczy, do organów inspekcji sanitarnej i do sądów administracyjnych nie należy rozstrzyganie, który zakład pracy ponosiłby odpowiedzialność za wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, bowiem te kwestie rozstrzygają sądy powszechne. Zatem doręczenie zakładowi pracy decyzji należy odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika.

Ponadto z badań przedstawionych przez [...] jednoznacznie wynika, że narażenie zawodowe pracowników na czynniki chemiczne występowało, jednak brak było prowadzenia pomiarów stężenia pyłu przemysłowego całkowitego, który przy pracach spawalniczych występuje.

Organ wyjaśnił, że przyjmuje się domniemanie prawne istnienia związku przyczynowego między chorobą zawodową a warunkami pracy narażającymi pracownika na jej powstanie. W rozpoznawanej sprawie brak było jakichkolwiek dowodów, na podstawie których można byłoby wyprowadzić wniosek, że rozpoznanie schorzenia powstało z innych przyczyn niż zawodowe. Orzeczenie lekarskie zostało poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia pracownika oraz analizą zgromadzonej dokumentacji i jest ono obiektywne, przekonujące i wyczerpująco umotywowane.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Spółka [...] wniosła o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Spółka wskazała, że możliwość powstania choroby zawodowej w warunkach, w których dopuszczalne normy nie są przekroczone uwarunkowana jest od ustalenia osobniczej wrażliwości na działanie określonego czynnika. Takie ustalenia w niniejszej sprawie nie zostały poczynione, a zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na wyciągnięcie wniosków opisanych w sentencji i uzasadnieniu decyzji. Orzeczenie lekarskie wskazuje, że pacjent pracował w warunkach, w których poziom narażenia sumarycznego przekroczył 0,5 NDS i niejednokrotnie w pomiarach oscylował w okolicach 1,0 NDS. Jednak z wyników badań środowiskowych złożonych przez skarżącą Spółkę wynika, że w zakładzie skarżącej stężenie substancji toksycznych nie przekraczało 0,5 NDS. Dokonana ocena narażenia zawodowego w odniesieniu do zakładu skarżącej w B. była zatem oparta na niewłaściwych danych. Natomiast opinia uzupełniająca z dnia 4 maja 2017 r. nie posiada cech opinii biegłego. Lakoniczne stwierdzenie w ostatnim punkcie opinii, że przedstawione dane nie mają wpływu na zmianę treści orzeczenia lekarskiego, nie czyni zadość wymaganiom co do elementów opinii biegłego, tj. wszechstronne uzasadnienie i wyjaśnienie wątpliwości. Organ odwoławczy naruszył art. 84 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. i wydał decyzję mimo braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, opierając się na dokumencie, którego nie sposób uznać za opinię medyczną.

Natomiast Spółka [...] wniosła w skardze o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 2351 Kodeksu pracy, § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 817 ze zm.), a także art. 77, art. 80 oraz art. 7 k.p.a. Zdaniem Spółki, organy oparły swoje rozstrzygnięcie na pozaustawowym domniemaniu, iż praca na stanowisku spawacza zawsze przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem wywołuje chorobę zawodową w postaci pylicy płuc – choroby spawacza, a w konsekwencji wyłącznie wykazanie przyczyn pozazawodowych występowania schorzenia mogłoby doprowadzić do wniosku, że zostało on spowodowane czynnikami niezwiązanymi z zatrudnieniem w [...] oraz [...]. Organ ustalił, jakie czynniki i w jakich zakładach pracy spowodowały powstanie choroby zawodowej u pracownika, bowiem ustalono w jakich zakładach pracy dopuszczalne stężenie szkodliwych pyłów było przekroczone. Nie można więc twierdzić, że choroba zawodowa spowodowana została działaniem czynników występujących w środowiskach pracy, w których takie stężenia nie występowały. Przyjęcie takiego domniemania i twierdzenie, że jedyna podstawą jego obalenia mogłoby być wykazanie przez pracodawcę czynników pozazawodowych schorzenia, stanowi faktyczne przerzucenie przez organ ciężaru dowodowego na stronę postępowania.

Zdaniem Spółki ustawodawca wprowadził definicję legalną czynnika, którego wystąpienie można uznać za czynnik narażający pracownika na powstanie choroby zawodowej. Czynnikiem takim jest ustalone stężenie w wysokości wyższej niż NDS, ponieważ czynniki w stężeniach niższych nie powinny wywoływać negatywnych konsekwencji u pracownika. Gdy pracownik zachoruje pomimo zachowania należytej staranności przez pracodawcę, to stwierdzenie choroby zawodowej oraz wskazanie okresów i miejsc, w których doszło do narażenia, wymaga zachowania wyjątkowej ostrożności. Nie można arbitralnie zakładać, że zawsze i w każdych warunkach wykonywanie pracy na danym stanowisku naraża pracownika na powstanie choroby zawodowej. Organ nie podjął żadnych czynności zmierzających do dokonania oceny warunków pracy w poszczególnych zakładach pracy, przyjmując że praca na stanowisku spawacza zawsze i nieodłącznie wiąże się przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem zachorowania, niezależnie od warunków pracy, stworzonych przez poszczególnych pracodawców. Całkowicie zostało zignorowane przez organ stężenie szkodliwych pyłów. Rozporządzenie w sprawie NDS pośrednio dookreśla znaczenie ustawowego zwrotu "czynniki szkodliwe" oraz ma na celu określenie pewnego administracyjnie dopuszczalnego natężenia "czynników szkodliwych", m. in. w celu zracjonalizowania występowania u danego pracownika choroby zawodowej. Niewytyczenie przez prawodawcę pewnych tolerowanych poziomów narażenia spowodowałoby dowolność w dokonywanych ocenach, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Poza tym zanieczyszczenie powietrza w wielu polskich miastach oscyluje na granicy, a często wręcz przekracza administracyjnie ustaloną granicę dopuszczalnej szkodliwości.

W odpowiedziach na skargi D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania.

Stosownie do art. 237 § 1 Kodeksu pracy Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia m. in. sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Rada Ministrów wydała w dniu 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367). Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów inspekcji sanitarnej. Przepis § 2 rozporządzenia stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, o której mowa w § 5 ust. 2, to jest m. in. do poradni chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie przepisów ustawy o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednostce orzeczniczej (§ 5 ust. 1). Następnie lekarz tej jednostki na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 8 ust. 2 rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego przez podjęcie wymienionych w nim czynności. Przepis ten nie wprowadza zatem hierarchii dowodów przez przyznanie prymatu jednej czynności dowodowej nad inną.

Orzeczenie lekarskie wydaje się m. in. na podstawie oceny narażenia zawodowego. Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego (§ 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia). Ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 Kodeksu pracy, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na postawie art. 2981 Kodeksu pracy, przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także, jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego (§ 6 ust. 4 rozporządzenia).

W świetle wskazanych przepisów, wydając decyzję w przedmiocie choroby zawodowej, organy inspekcji sanitarnej mają na względzie, czy spełnionych zostało kilka pozytywnych elementów jednocześnie, tj. rozpoznana choroba musi znaleźć się w wykazie chorób zawodowych, musi być stwierdzona orzeczeniem lekarskim rozpoznającym chorobę zawodową, a wyniki oceny warunków pracy pozwalać na stwierdzenie bezpośrednie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że spowodowana została narażeniem zawodowym. Wystąpienie wszystkich tych elementów uzasadnia wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.

Organ orzekający wydaje decyzję kierując się opiniami medycznymi zawartymi w orzeczeniach lekarskich, o których mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia. Orzeczenie to jest szczególnym rodzajem dowodu, który w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego ma charakter opinii biegłego. Powinno zatem być wszechstronnie uzasadnione i wyjaśniać wszelkie wątpliwości w sposób przekonujący i dostępny dla stron, organu prowadzącego postępowanie oraz sądu administracyjnego (patrz: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 marca 1994 r., sygn. akt SA/Wr 147/94, publ.: Prokuratura i Prawo 1995/2/53 oraz z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt I SA 1200/98, publ.: LEX nr 45833).

W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że organ inspekcji sanitarnej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia chorego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ. CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Natomiast sąd administracyjny, kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować dokonane przez niego ustalenia faktyczne, co prowadzi do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. z powodu wydania w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

Nie będąc zatem uprawnionym do poddawania analizie materiału dowodowego z medycznego punktu widzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 2429/06, wyrok WSA w Warszawie z dnia 5 listopada 2008 r., sygn. akt VIII SA/Wa 256/08 dostępne w CBOSA), Sąd uznał, że organy sanitarne, opierając się na stanowisku zajętym przez uprawnionego lekarza, zgodnie z prawem rozstrzygnęły sprawę.

Postępowanie administracyjne prowadzone było w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Właściwy Państwowy Inspektor Sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczął postępowanie kierując pracownika na badanie do właściwej jednostki orzeczniczej w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania. W sprawie zebrano dostateczny materiał dowodowy, sporządzono karty oceny narażenia zawodowego pracownika, wydano orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej.

Takie orzeczenie w sprawie zostało wydane przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. w dniu 24 listopada 2015 r. wraz z jego uzupełnieniem z dnia 26 lutego 2016 r. Lekarz orzecznik stwierdził podstawy do rozpoznania u pracownika choroby zawodowej – pylicy płuc: pylicy spawacza, wymienionej w pozycji 3 pkt 4 wykazu chorób zawodowych. Jako miejsca zatrudnienia, w których wystąpiło narażenie zawodowe wymieniono m. in.: [...] z o. o., [...] Spółka z o. o. oraz [...] Spółka z o. o., a jako okres narażenia zawodowego uznano lata 1975 – 2014 r. W orzeczeniu wskazano, że podczas prac spawalniczych pacjent był narażony na gazy, dymy i pyły spawalnicze w stężeniach istotnych biologicznie, mogące spowodować zmiany stwierdzone u pacjenta. Z dokonanej oceny narażenia zawodowego wynika, że w latach 1975 – 2014 pacjent był narażony na stanowisku spawacza i ślusarza – spawacza na zapylenie pyłem, zawierającym wolną krystaliczną krzemionkę, dymy spawalnicze zawierające drobiny metali i gazy spawalnicze. Poziom narażenia sumarycznego przekraczał 0,5 NDS i niejednokrotnie w pomiarach oscylował w okolicach 1,0 NDS. Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono obecność drobnych zmian guzkowych w szczytach obu płuc i rozedmy śródzrazikowej. Obraz rozproszonych, słabo wysyconych cieni drobnoguzkowych w polach płucnych, odpowiada zmianom 1/2, q/s według klasyfikacji radiologicznej pylic ILO 1980 z modyfikacją z 2011 r. Na podstawie zmian klinicznych i oceny narażenia zawodowego stwierdzono z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną choroby były szkodliwe warunki pracy.

Należy zaznaczyć, że zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy (ILO) podstawą do rozpoznania pylicy płuc są stwierdzone zmiany w postaci zagęszczeń okrągłych, stwierdzonych radiologicznie w obrębie płuc (typu p - punkcikowate, q - drobnoguzkowe, r - guzkowe lub guzowate (A,B,C). Podstawową metodą rozpoznania klinicznego pylicy jest badanie rtg klatki piersiowej. Zdjęcie opisywane jest zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy. Do rozpoznania pylicy płuc niezbędne jest stwierdzenie zacienień drobnoogniskowych typu "q", "r" lub czasem "p" o odpowiedniej gęstości, począwszy od kategorii 1/1 w 12 punktowej skali (0/-, 0/0, 0/1, 1/0, 1/1, 1/2, 2/1, 2/2, 2/3, 3/2, 3/3, 3/+). Stwierdzone u badanego pracownika zmiany 1/2, q/s spełniają wymagania klasyfikacji radiologicznej pylic ILO.

W piśmie z dnia 13 czerwca 2016 r. DWOMP odniósł się do zastrzeżeń zgłoszonych przez [...] Spółka z o. o., wyjaśniając że pylica płuc, a więc również pylica spawaczy jest chorobą, która powstaje w wyniku reakcji tkanki płucnej na pył przemysłowy skumulowany w tkankach. Im wyższe stężenie pyłu o działaniu zwłókniającym oraz im dłuższym czas narażenia zawodowego, tym skumulowana dawka pyłu jest większa, a co za tym idzie większe prawdopodobieństwo wystąpienia choroby. Za istotne biologicznie, biorąc pod uwagę czas pracy zawodowej uważa się poziomy ponad 0,5 NDS dla pyłu całkowitego lub respirabilnego, a wynika to z cech osobniczych pacjenta, które są niemierzalne, a współdecydują o ostateczny efekcie zdrowotnym. Pylica płuc jest chorobą zawodową, wynikającą z pracy w narażeniu na pyły zwłókniające, jedną z niewielu, gdzie etiologia pozazawodowa jest wysoce nieprawdopodobna. W uwagach [...] nie ma dowodów na to, że pacjent nie był narażony na działanie pyłów zwłókniających.

Natomiast, odnosząc się do nadesłanych przez [...] wyników pomiarów wykonanych dla firmy [...] w latach 2000 – 2003 DWOMP wyjaśnił w piśmie z dnia 4 maja 2017 r., że wyniki pomiarów dotyczą jedynie 4 substancji toksycznych, kiedy w dymie i gazach spawalniczych jest ich kilkadziesiąt i oddziałują one na organizm łącznie. Wobec wyników pomiarów oscylujących około 0,5 NDS, należy przyjąć, że w rzeczywistości z powietrzem wdychanym wnikało do organizmu pracownika i było deponowane w płucach większe stężenie czynników toksycznych i pyłów. Wyniki pomiarów powietrza w środowisku pracy nie są w pełni miarodajne, ponieważ nie wykonano równolegle pomiarów zapylenia pyłem przemysłowym całkowitym. Na podstawie wyników pomiarów określono stopień narażenia na pyły i dymy spawalnicze jako średni.

Nieuzasadniony jest więc zarzut Spółki [...], że ocena narażenia zawodowego w odniesieniu do zakładu skarżącej w B. była oparta na niewłaściwych danych. Nie jest również trafny zarzut, że opinia uzupełniająca z dnia 4 maja 2017 r. nie wyjaśnia wszechstronne wątpliwości zgłoszonych przez Spółkę, ponieważ w piśmie tym DWOMP odniósł się do wyników badań przedstawionych przez Spółkę. W konsekwencji organ odwoławczy nie naruszył art. 84 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został wyczerpującego rozpatrzony, a rozpoznanie choroby zawodowej zostało dokonane na podstawie orzeczenia lekarskiego z dnia 24 listopada 2015 r. oraz jego uzupełnienia z dnia 26 lutego 2016 r., stanowiące w sprawie opinię biegłego.

DWOMP odniósł się również w piśmie z dnia 19 października 2016 r. do zastrzeżeń zgłoszonych przez [...] Spółka z o. o. Pomiar pyłu przemysłowego całkowitego wykazał poziom narażenia 0,7 NDS., co oznaczało średni poziom narażenia na pyły przemysłowe. Nie wykonano pomiaru frakcji respirabilnej pyłu przemysłowego. Ocena ryzyka zachorowania na pylicę spawaczy zależy od indywidualnej dawki wchłoniętego pyłu, od składu fizyko-chemicznego, wielkości cząstek czyli udziału frakcji respirabilnej, które łącznie decydują o właściwościach biologicznych pyłu. Efekt działania pyłów/dymów spawalniczych zależy również od czasu narażenia, temperatury otoczenia i wysiłku fizycznego pracownika oraz od jego właściwości osobniczych, które są niemierzalne. Natomiast normatywy higieniczne są dla pracodawcy informacją co do konieczności podjęcia działań, mających na celu obniżenie ryzyka zawodowego.

W ocenie Sądu organy sanitarne dokonały wnikliwej oceny materiału dowodowego, w tym orzeczenia lekarskiego, a także wezwały DWOMP do jego uzupełnienia. Orzeczenie lekarskie wraz z jego dodatkowym uzasadnieniem spełnia omówione wymagania. Orzeczenie lekarskie spełnia wszelkie wymogi proceduralne, nie budzi wątpliwości i nie zawiera sprzeczności, jest logiczne i spójne, jednoznaczne i obiektywne, w sposób zrozumiały dla stron i orzekających organów wyjaśnia poczynione rozpoznanie i przedstawia wystarczająco metodologię tego rozpoznania. Wydane zostało na podstawie oceny narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej i przeprowadzonych badań medycznych.

Odnosząc się do zarzutu związanego z nieprzekroczeniem przez skarżących pracodawców dopuszczalnych norm czynników szkodliwych dla zdrowia należy wyjaśnić, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się w których zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, lecz nie ustala się, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania danej choroby zawodowej. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r. sygn. akt II OSK 2494/15, wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2695/16). Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Warunki narażające na powstanie choroby zawodowej nie oznaczają konieczności stwierdzenia wykonywania pracy w kontakcie z czynnikami szkodliwymi dla zdrowia przekraczającymi dopuszczalne normy. Dopuszczalne normy wprowadzają bowiem maksymalny dopuszczalny poziom czynników szkodliwych dla zdrowia, a więc określają takie stężenie tych czynników, którego przekroczyć nie można. Nie jest bowiem dopuszczalne wykonywanie zatrudnienia w środowisku pracy, w którym przekroczone są dopuszczalne normy. Jednocześnie jednak wykonywanie pracy w narażeniu na działanie czynników poniżej dopuszczalnej normy nie oznacza wykonywania zatrudnienia w bezpiecznym środowisku pracy. Przekroczenie tych norm wywołuje ten skutek, że pracownik winien być odsunięty od zatrudnienia w takich warunkach z uwagi na zwiększone, niedopuszczalne narażenie na powstanie choroby (wyrok NSA z dnia 23 marca 2017 r. sygn. akt II OSK 1881/15, wyrok NSA z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt II OSK 303/16).

Nie są więc uzasadnione zarzuty naruszenia art. 2351 Kodeksu pracy, § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 817 ze zm.), a także art. 77, art. 80 oraz art. 7 k.p.a.

Wobec tego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.