Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 837/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23 marca 2022 r. nr SKO.NP/4115/110/202222 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tanowie decyzją z dnia 23.03.2022 r., znak: SKO.NP/4115/110/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: k.p.a.), art. 17 oraz art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615), po rozpatrzeniu odwołania G. N., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza C. (wydaną z jego upoważnienia przez Kierownika MOPS w C.) z dnia 18.02.2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad wujem T. J.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ l instancji ww. decyzją z 18.02.2002 r. odmówił przyznania G. N. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad wujem T. J., legitymującym się orzeczeniem zaliczającym go do pierwszej grupy inwalidów. W uzasadnieniu organ administracyjny wskazał, iż rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym jest pozorna, a wnioskodawca nadal prowadzi gospodarstwo rolne, co wynika ze składanych przez niego oświadczeń. Nadto wskazano, iż wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada wymagane ustawa orzeczenie o niepełnosprawności jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ nie wynika z niego aby niepełnosprawność powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji G. N. zarzucił:

1) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające na braku podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności nieuwzględnieniu w toku czynności słusznego interesu obywatela tj. poprzez przyjęcie założenia, że odwołujący złożył oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w złej wierze, a czynność ta była pozorna oraz poprzez stwierdzenie przez organ, że T. J. jest osobą samodzielnie funkcjonującą, pomimo, że wydano w stosunku do niego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wskazujące potrzebę stałej opieki innych osób; 2) naruszenie art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. polegające m.in. na pominięciu dowodów tj. akt notarialny rep. A nr [...], umowa darowizny na rzecz G. N. - stanowiąca o prawie dożywocia na rzecz T. J., w szczególności pominięciu faktu, że prawo dożywocia pełni/stanowi funkcję alimentacyjną w stosunku do osób starszych lub niezdolnych do pracy; 3) naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię przepisu polegająca na pominięciu w toku interpretacja wskazanego przepisu wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, stanowiącym wprost, iż moment powstania niepełnosprawności nie może być przesłanką różnicująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w konsekwencji uznanie przez organ zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 4) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy poprzez błędną wykładnię polegająca na przyjęciu przez organ, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko i wyłącznie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i wobec tego uznanie zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu; 5) naruszenie art. 6 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez jego pominięcie, a w konsekwencji przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia przeprowadzonego przez organ wywiadu środowiskowego w miejsce wydanego przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczenia o niepełnosprawności T. J.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wskazaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy wyjaśnił, że G. N. oświadczył, że z uwagi na konieczność zaopiekowania się niepełnosprawnym wujem zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym co. Z tego tytułu ww. zwrócił się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie SKO stwierdziło, że brak ustalenia w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności nie stanowi przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia, o ile zostałyby spełnione ku temu ustawowe przesłanki.

W wyniku analizy zawartych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanek, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja odpowiada jednak prawu, zaś odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Organ II instancji zaakcentował, że rozwiązania przyjęte w ustawie o świadczeniach rodzinnych dotyczące osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego odnoszą się do ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, o czym świadczy również ustalona w ustawie kolejność według której osoby te mogą się ubiegać o przyznanie świadczenia (art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a). Znajduje to swoje uzasadnienie w tym, że od osób spoza kręgu wymienionego wart. 128 k.r.o. osoba wymagająca pomocy nie może na drodze prawnej skutecznie domagać się świadczeń alimentacyjnych (w tym sprawowania opieki, czy pokrycia jej kosztów). Obowiązek wsparcia w takich wypadkach wynika z norm moralnych, a nie prawnych.

Powyższy pogląd znajduje odzwierciedlenie w stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w uchwale z 25 listopada 2013 r., sygn. akt l OPS 5/13, zgodnie z którym: osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Podsumowując ten wątek, SKO uznało, że skarżący nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz swojego wuja, który jest jego krewnym w linii bocznej. Nie należy zatem również do kręgu osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne. Z powyższych względów fakt ustanowienia dożywocia nie wpływu na wynik tej sprawy.

Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy podniósł, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Wyjaśniono, że w tej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym przez stronę zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym wujem. Powołano się w tym miejscu na pogląd NSA zawarty w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181) - rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Zatem, w ocenie organu II instancji, ten sposób organizacji pracy pozwala na prowadzenie przez skarżącego gospodarstwa rolnego przy jednoczesnym sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnym wujem.

Na koniec posiłkując się orzecznictwem sądowoadministracyjnym, SKO skonstatowało, że sama konieczność wykonywania czynności takich jak gotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, palenie w piecu czy przypominanie o dbałość przez osobę niepełnosprawną o higienę osobistą stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo tego, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika bezsprzecznie, że wuj skarżącego jest osobą niepełnosprawną (intelektualnie) to nie sposób jednak przyjąć, aby skarżący z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się wujem (będącym osobą samodzielną), rzeczywiście musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym. Organ II instancji podkreślił, iż sprawowana opieka sprowadza się do typowych czynności dnia codziennego związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które zapewne ograniczają, jednakże nie wykluczają podjęcia pracy przez skarżącego, zwłaszcza pracy w gospodarstwie rolnym.

W swojej skardze od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 23.03.2022 r. skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, a to:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy wskutek niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o wadliwie zebrany i niepełny materiał, poprzez stwierdzenie przez organ l i II instancji, że T. J. jest osobą samodzielnie funkcjonującą i nie wymaga stałej opieki osób trzecich, wbrew orzeczeniu Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, z którego wynika, że wydano w stosunku do niego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wskazujące na potrzebę stałej opieki innych osób;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy wskutek niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokonanie ustaleń faktycznych w oparciu o wadliwie zebrany i niepełny materiał

dowodowy, a to jest poprzez, pominięcie dowodu, tj. brak oparcia rozstrzygnięcia na

przedłożonym akcie notarialnym, repertorium A, Nr [...] - umowie darowizny na

rzecz G. N. - skarżącego, stanowiącym o prawie dożywocia na rzecz T. J., w szczególności pominięciu faktu, że prawo dożywocia pełni/stanowi funkcję alimentacyjną w stosunku do osób starszych lub niezdolnych do pracy.

Z daleko posuniętej ostrożności procesowej oraz na wypadek uznania przez Sąd, że podniesiony i przytoczony poniżej zarzut sformułowany przez skarżącego w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, nie został rozstrzygnięty przez SKO na korzyść skarżącego, jako, że organ nie odniósł się do niego, zarzucono naruszenie :

- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. polegającego na braku podjęcia wszelkich

czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności nieuwzględnieniu w toku czynności słusznego

interesu obywatela, tj. poprzez przyjęcie założenia, że odwołujący, złożył oświadczenie

o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym w złej wierze, a czynność ta była pozorna,

nakierowana na wyłudzenie świadczenia pielęgnacyjnego, co nie zostało poparte

żadnym dowodem ze strony organu - stanowiło jedynie nieuzasadniony i bezpodstawny zarzut.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego a to:

- poprzez błędną wykładnię przepisu art. 17 ust l pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na przyjęciu przez organ, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje tylko i wyłącznie osobom, na którym zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny i wobec tego uznanie zaistnienia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem przedmiotowej materii nie tylko osoby zobowiązane z k.r.o. do alimentacji pozostają uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez jego pominięcie, a w konsekwencji przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia przeprowadzonego przez organ wywiadu środowiskowego w miejsce wydanego przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia orzeczenia o niepełnosprawności T. J., a zatem zastąpienie ustawowo określonego środka dowodowego innym środkiem dowodowym, tj. dowolne działanie organu contra legem.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął przytoczone wyżej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Rozpatrywany przypadek dotyczy rozstrzygnięcia w zakresie wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym wujem.

Bezsporne w sprawie jest, że skarżący opiekuje się wujem, który legitymuje się orzeczeniami zaliczającymi go do pierwszej grupy inwalidów.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu, który podziela aktualnie dominujący kierunek wykładni art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ugruntowany po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z dnia 9 grudnia 2013 r. w sprawie I OPS 5/13 (ONSAWiA 2014/3/36), przepisy te, poprzez odesłanie do ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

Skarżący nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Na skarżącym nie ciąży bowiem wobec wuja obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały przez niego spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Przytoczone przepisy pozwalają na przyznanie żądanego świadczenia krewnemu w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej – jedynie rodzeństwu (vide: art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i świadczeniach rodzinnych). Zgodnie z art. 128 k.r.i op. "obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Skarżący do tego kręgu nie należy. Przede wszystkim nie jest krewnym w linii prostej (wstępnym ani zstępnym). Matka T. J. była siostrą matki ojca G. N. (wywiad środowiskowy z 25.01.2022 r. – akta adm.). W świetle obowiązujących, a wskazanych wyżej regulacji, jako G. N. nie zalicza się więc do grona osób, na których względem niepełnosprawnego wuja ciąży obowiązek alimentacyjny. Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się o świadczenie.

W przywołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w przepisach art. 17 ust. 1 i 1a ustawy, został zawarty ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niepełnosprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. Zawsze jednak przyjmowano warunek, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia, jest to, aby opiekę wykonywała osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.

W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przez odesłanie do przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przepisy art. 17 ust. 1 i 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów NSA treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Skarżący przestawił akt notarialny – umowę darowizny (akt notarialny z 11.01.2005r., Rep. A nr [...]) na okoliczność ustanowienia na rzecz T. J. prawa dożywocia, które - wg profesjonalnego pełnomocnika skarżącego -stanowi funkcję alimentacyjną. Analiza załączonej do akt ww. umowy darowizny wskazuje na nieprawdziwość twierdzeń profesjonalnego pełnomocnika. Stronami tej umowy są bowiem tylko J. N., H. N. oraz G. N. Istotnie darowane skarżącemu przez J. i H. N. nieruchomości stanowiły ich własność na podstawie umowy o dożywocie z 6.10.1999 r. zawartej miądzy J. i H. N., a T. J. Tej umowy nie przedłożono, a właśnie to ta umowa dożywocia powinna zostać przedłożona przez pełnomocnika skarżącego celem analizy jej zapisów, a nie umowa darowizny, której T. J. nie był w ogóle stroną.

Tylko na marginesie powyższych rozważań należy wskazać, że w umowie o dożywocie z jednej strony następuje przeniesienie własności nieruchomości na nabywcę, z drugiej zaś strony zostaje on obciążony obowiązkiem spełniania świadczeń na rzecz zbywcy lub osoby trzeciej wskazanej przez zbywcę. O treści i zakresie świadczeń należnych dożywotnikowi przesądza umowa dożywocia (która nie została przedłożona przez pełnomocnik)a, w tym zakresie zasada swobody umów (art. 3531 k.c.) nie doznaje ustawowego ograniczenia. W razie jednak braku szczegółowych ustaleń w umowie zakres świadczeń określa się według art. 908 § 1 k.c. Jednak do ustalenia zakresu świadczeń na rzecz dożywotnika z tytułu umowy dożywocia nie mają zastosowania przepisy odnoszące się do ustalenia zakresu obowiązku alimentacyjnego. Dożywocie i obowiązek alimentacyjny w żadnym przypadku nie mogą być ze sobą utożsamiane.(lex 2014 Andrzej Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III Zobowiązania - cześć szczególna, wyd. ll).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego bez wątpienia miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem bowiem tych uregulowań jest to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonywaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Wyniki w wykładni gramatycznej omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, są zgodne z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził także, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń.

Powołana uchwała została wprawdzie podjęta na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony wcześniej w art. 17 ust. 1 pkt 2, a obecnie w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Z tego też względu wyrażony w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym i skład orzekający w niniejszej sprawie aprobuje go i przyjmuje za własny.

Wobec powyższego powtórzyć trzeba, że na skarżącym nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wuja. Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jest natomiast przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że wuj jest dla skarżącej osobą bliską. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym, powołując się na ogólne zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną. Przypomnieć trzeba, że Trybunał Konstytucyjny w swoich wyrokach nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego warunku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę a podopiecznym. Natomiast jeżeli pośród osób, na których zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny znajduje się grupa niejednakowo traktowana przez ustawodawcę, może to świadczyć o naruszeniu zasady równości. W takiej sytuacji skarżący jednak się nie znajduje, bowiem brak obowiązku alimentacyjnego wobec T. J. wyklucza go z grona osób, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niewątpliwie postawa skarżącego, który faktycznie opiekuje się niepełnosprawnym wujem jest z moralnego punktu widzenia godna uznania, jednak nie może być brana pod uwagę z prawnego punktu widzenia odnoszącego się do ustawowych przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale, niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Rozumiejąc w pełni argumenty skarżącego Sąd nie może jednak postąpić wbrew prawu i dokonać niedozwolonego sądowego prawotwórstwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd przyjął, że okolicznością niezbędną do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. jest przynależenie przez wnioskodawcę do grupy osób zobowiązanych alimentacyjnie względem niepełnosprawnego. Brak spełnienia powyższego warunku oznacza zaś niemożność przychylenia się do wniosku i w konsekwencji brak podstaw do uwzględnienia skargi.

Podzielić także należy ustalenia SKO co do stanu faktycznego sprawy. Otóż wprawdzie T. J.k jest osobą zaliczoną do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z 6.01.1992 r.), to jednak porusza się samodzielnie, posiłki spożywa samodzielnie, nie wymaga pomocy przy czynnościach higienicznych, samodzielnie dawkuje sobie witaminy (nie ma zapisanych przez lekarza leków do przyjmowania na stałe). Wymaga jedynie pomocy w takich czynnościach jak: gotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych itp. Nie wymaga więc całodobowej i stałej opieki, nawet jeżeli w jakiś elementach jest ona sprawowana codziennie (por. wyrok NSA z 2.02.2017 r., sygn. I OSK 2201/15). Sąd podziela stanowisko wyrażone w orzecznictwie NSA (np. wyroki NSA: z 23.10.2020 r. sygn. I OSK 1148, z 26.08.2021 r., sygn. I OSK 435/21), że art.17 ust. ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie w sytuacji, gdy zakres opieki (stałe, całodobowej i codziennej) wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę sprawującą taką opiekę.

W powyższym uzasadnieniu Sąd częściowo wykorzystał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2091/20, oraz w prawomocnym wyroku WSA w Białymstoku z 18 czerwca 2020 r., II SA/Bk 264/20, które zapadły w podobnych sprawach. Poglądy tam wyrażone Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.

W tym stanie rzeczy zarzuty zawarte w skardze nie mogły odnieść pożądanego przez skarżącego skutku. Skoro zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.