Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1082/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 18 sierpnia 2011 r., Pani E. G., reprezentowana przez adwokata J. W., wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie decyzji administracyjnej ustalającej, iż majątek ziemski w M., gminie B., województwie [...] o łącznej powierzchni [...] ha, został przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (dalej: dekretu PKWN) z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] orzekł o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski położony w M., gminie B. o powierzchni [...] ha, stanowiący uprzednią własność E. S., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wywiódł, iż majątek ziemski w M. został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, w związku z czym brak jest podstawy prawnej do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy decyzją administracyjną. Wobec powyższego, zdaniem organu postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie winno być umorzone jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] Wojewoda [...] sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą na stronie 4 uzasadnienia decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., w taki sposób że błędny zapis: "Biorąc pod uwagę fakt, że pismem z dnia 9 listopada 2011 r. Agencja Nieruchomości Rolnych wycofała swój wniosek - orzeczono jak w sentencji", zastąpiono słowami: "Biorąc pod uwagę fakt, że majątek ziemski w M. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia

6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - orzeczono jak w sentencji".

Od wskazanej wyżej decyzji Wojewody [...], odwołanie wniosła E. G., reprezentowana przez adwokata J. W.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138§ 1pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania E. G., reprezentowanej przez adwokata J. W. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2012 r. znak: [...] orzekającą o umorzeniu postępowania.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z dyspozycją art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku gdy dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe z dniem 13 września 1944 r. przechodziła z mocy prawa, bez wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa oraz była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Stosownie do art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN na cele reformy rolnej przejęte zostały nieruchomości będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej nie Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej.

Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ponadto w myśl przepisu art. 105 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza przy tym brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Brak elementu stosunku materialnoprawnego oznacza natomiast brak w sprawie jej podmiotu, przedmiotu lub prawa (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 485/08).

W ocenie organu odwoławczego, z akt sprawy będącej przedmiotem niniejszego postępowania wynika bezsprzecznie, iż majątek ziemski w M., gminie B., województwie [...] o łącznej powierzchni [...] ha, został przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN. Fakt ten potwierdza w szczególności ewidencja nieruchomości ziemskich na terenie powiatu b., podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 grudnia 1946 r., skierowany do Sądu Okręgowego w L. o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej pod nazwą [...], położonej w powiecie b., który to został przekazany organowi pierwszej instancji przez Sąd Rejonowy w B., Wydział Ksiąg Wieczystych z księgi hipotecznej nr [...]. Ponadto, z fragmentu ww. księgi hipotecznej nr [...] wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, a wpisu w dziale II dokonano na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 grudnia 1946 r.

Mając na uwadze powyższe, wobec uznania, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie jej podpadania pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Brak podstawy prawnej oznacza przy tym, że nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnych i postanowień, rozumianych jako zewnętrzne indywidualne akty administracyjne.

Należy wskazać, iż w trybie §5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. może być prowadzone postępowanie wyłącznie wobec nieruchomości, które zostały przejęte na rzecz Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Decyzja wydana w tym postępowaniu ma charakter deklaratoryjny i jedynie potwierdza podpadanie bądź brak podpadania konkretnej nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. W następstwie powyższego, w razie przejęcia nieruchomości na innej podstawie niż wymieniony przepis, postępowanie administracyjne wszczęte w oparciu o §5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Co więcej, wyłącznie przed sądem powszechnym można domagać się ustalenia, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel nieruchomości na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN.

Odnosząc się do głównego zarzutu odwołującej, opierającego się na stwierdzeniu, iż organ pierwszej instancji umotywował swoje orzeczenie przede wszystkim wycofaniem wniosku przez Agencję Nieruchomości Rolnych, które to w jej ocenie nie miało miejsca, uznać należy iż jest on bezpodstawny. Wymieniona fraza w decyzji Wojewody [...] została bowiem sprostowana postanowieniem z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] i zamieniona na zapis: "Biorąc pod uwagę fakt, że majątek ziemski w M. został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - orzeczono jak w sentencji".

W tym stanie rzeczy, uznać należy iż rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia, że majątek ziemski położony w M., gminie B. o powierzchni [...] ha, podpada pod działanie art. 2 ust. I lit. e dekretu PKWN, było zasadne i prawidłowe. Sposób zakończenia niniejszego postępowania administracyjnego nie ma wpływu na sytuację prawna odwołującej, bowiem umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, kończącym sprawę, ale nie rozstrzygającym sprawy merytorycznie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. G. domagając się jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 77 §1, art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, brak swobody przy ocenianiu zebranego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia całego stanu faktycznego oraz prawnego sprawy;

- art. 105 §1 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w sprawie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania;

- art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa;

- § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca

1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia

Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej

(Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) zwanego dalej rozporządzeniem, poprzez jego

niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organ zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] znak [...], która oparta jest na nieprawidłowych ustaleniach faktycznych, nie znajdujących odzwierciedlenia w rzeczywistości. Twierdzenia organu odwoławczego o sprostowaniu przez Wojewodę [...] decyzji utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją są w całkowicie bezpodstawne. Sprostowanie może dotyczyć błędu ortograficznego, przestawienia liter, zamiany wyrazów, zgodnie z regułami języka polskiego. Sprostowaniu w trybie przewidzianym w art. 113 § 1 k.p.a. nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.

Niedopuszczalne jest również obejmowanie instytucją sprostowania omyłek popełnionych przez organ administracji publicznej w określeniu okoliczności mogących rzutować na ocenę legalności decyzji kończącej konkretne postępowanie zwłaszcza, gdy omyłki te powodują sprzeczność pomiędzy sentencją a uzasadnieniem decyzji (por. wyr. NSA z dnia 20 lutego 2001 r., IV są 2746/98, ONSA 2002, nr 2, poz. 77).

Taka sytuacja miała zaś miejsce w tym wypadku, co w następstwie było powodem wniesienia przez wnioskodawczynię zażalenia na postanowienie Wojewody [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., znaki [...] Zatem twierdzenia organu odwoławczego o prawidłowości i zasadności rozstrzygnięcia organu I instancji są nietrafne, a ponadto pozostawiają wątpliwości co do swobody organu II instancji przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Nawiązując do zarzutu braku podstawy prawnej do wydania decyzji o podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej należy stanowczo temu zaoponować. Orzekanie w sprawach podpadania danej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało powierzone administracji państwowej i kompetencja ta, mimo kolejnych zmian w strukturze i właściwości organów administracji publicznej, cały czas pozostawała w sferze legitymacji organu szczebla wojewódzkiego(por. uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 roku, sygn. akt I OPS 3/10, ONSAiWSA 201 1/2/23, LEX nr 672624). Zaś w zaistniałym w sprawie stanie prawnym § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. nadal stanowi podstawę do rozstrzygania przez organy administracji publicznej o podpadaniu konkretnej nieruchomości pod przepisy dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Rozstrzygnięcie organu oparte o zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji fakty jest bez wątpienia dotknięte naruszeniem wskazanych na wstępie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a nadto z całą stanowczością nie może być akceptowane w demokratycznym państwie prawa.

Dodatkowo w pismach procesowych z dnia 20 sierpnia i 15 października 2012r. uzupełniła skargę o informacje mające wskazywać, iż E. S. był polakiem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2012, poz. 270 zwanej w dalszej części p.p.s.a. ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w przedmiocie umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem E. G., o wydanie decyzji administracyjnej ustalającej, iż majątek ziemski w M., gminie B., województwie [...] o łącznej powierzchni [...] ha, został przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (dalej: dekretu PKWN) z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.).

Stosownie do dyspozycji art. 105 § 1 K.p.a. bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego (B. Adamiak i J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996 r., s. 462). Tak więc sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne.

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z ustaleń poczynionych przez organ majątek ziemski w M., gminie B., województwie [...] o łącznej powierzchni [...] ha, został z mocy prawa przejęty na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przejęte zostały nieruchomości będące własnością obywateli Rzeszy Niemieckiej nie Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Fakt ten potwierdza w szczególności ewidencja nieruchomości ziemskich na terenie powiatu b., podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 grudnia 1946 r., skierowany do Sądu Okręgowego w L. o wpis Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej pod nazwą M., położonej w powiecie b., który to został przekazany organowi pierwszej instancji przez Sąd Rejonowy w B., Wydział Ksiąg Wieczystych z księgi hipotecznej nr [...]. Ponadto, z fragmentu ww. księgi hipotecznej nr [...] wynika, iż właścicielem nieruchomości jest Skarb Państwa, a wpisu w dziale II dokonano na podstawie wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 grudnia 1946 r. Mając na uwadze powyższe, wobec uznania, że przedmiotowa nieruchomość została już przejęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, w ocenie Sądu słusznie organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż w niniejszej sprawie bezprzedmiotowym jest prowadzenie postępowania i wydanie decyzji w oparciu o §5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Przepis ten odnosi się bowiem jedynie do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN tj. stanowiących własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie bowiem z tym przepisem orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich.

Wbrew zatem zarzutom skargi § 5 ust. 1 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. nie ma zastosowania do nieruchomości przejętych w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Mając więc na uwadze, iż sprawa niniejsza nie podlegała załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej, bowiem ustalenia, czy Skarb Państwa został prawidłowo wpisany jako właściciel na mocy przepisu art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN, może dokonać wyłącznie sąd powszechnym, organy zasadnie umorzyły postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a . Tym samym przedłożone w toku postępowania sądowego przez skarżącą dokumenty, oświadczenia mające potwierdzać polskie pochodzenie byłego właściciela spornego majątku nie mają wpływu na treść zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu na rozstrzygnięcie sprawy nie mógł mieć także wpływu zarzut powołania się przez organ I instancji w uzasadnieniu na pismo Agencji Nieruchomości Rolnych z dnia 9 listopada 2011r. i uznania go za podstawę umorzenia niniejszego postępowania. Analiza zarówno treści decyzji I instancji jak i zaskarżonej decyzji w ocenie Sądu nie pozostawia wątpliwości, iż przywołanie w/w pisma nie miało żadnego wpływu na rozpoznanie przedmiotowej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd nie podzielił zarzutów skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 7,77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, decyzje w niniejszej sprawie wydane zostały na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekających w sprawie organów. Czyni to nietrafnymi zarzuty skargi dotyczące naruszenia powinności wyczerpującego zebrania dowodów i dokładnego ustalenia stanu faktycznego, jak również niewłaściwego uzasadnienia decyzji.

Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.