Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 46/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie AWSA Kazimierz Bandarzewski AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2006 r. sprawy ze skargi E. Ś., A. K., K. G. i M. S. na decyzję Wojewody z dnia 6 grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu l instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących E. Ś., K. G. i M. S. po [...] zł. ([...] złotych), a na rzecz skarżącego A. K. 60 zł. ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].2002 r., znak: [...], na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. Nr 46, poz. 543, zwanej dalej ustawą o gospodarce nieruchomościami) Starosta Powiatowy w K. orzekł o odmowie zwrotu części działek nr [...] i nr [...] położonych w M. gmina W., w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej l kat. [...] o pow. 0,3272 ha, położonej w byłej gminie M., na rzecz E. Ś., A. K., K. G. i M. S..

W uzasadnieniu tej decyzji Starosta wskazał, że pismami z dnia [...] i [...].2000 r. E. Ś. i A. K. wystąpili do Starosty K. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Oświadczeniami z dnia [...].2000 r. do ich wniosku przyłączyły się K. G. i M. S.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że przedmiotem żądania jest parcela 1. kat [...] o pow. 0,3272 ha położona w byłej gminie M., która stanowiła współwłasność A. ze Ś. K. w części i E. Ś. w częściach. Przedmiotowa parcela została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa mocą decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...].1969 r. Nr [...] z przeznaczeniem na cele budownictwa zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].1965 r.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział I Cywilny z dnia [...].2001 roku Sygn. akt I Ns [...] spadek po A. K. nabyli: W. K., A. K., K. G. i M. S. po 1/4 części wszyscy, spadek po W. K. nabyli: A. K., K. G. i M. S. po 1/3 części wszyscy.

Art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo utraciła moc decyzja o ustaleniu warunków lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany.

Według ust. 2 tego artykułu, jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Wskazane wyżej przepisy ustawy nakazują organowi, aby w prowadzonym postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dokonana została ocena zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu.

Zdaniem Starosty w omawianej sprawie cel wywłaszczenia określony został w sposób ogólny i nieprecyzyjny, a w takich przypadkach, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczna jest ocena celu wywłaszczenia na podstawie treści decyzji lokalizacyjnej oraz planu zagospodarowania terenu sporządzonego przed podjęciem decyzji orzekającej o wywłaszczeniu.

Parcela 1. kat. [...] położona w byłej gminie M. została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa jako niezbędna na cele budownictwa, zgodnie z decyzją

o lokalizacji szczegółowej z dnia [...].1965 r. Nr [...] wydanej przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej.

Powołana wyżej decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] ustalała lokalizację magazynów na terenie położonym w M. powiat K., którego granice oznaczono na mapie katastralnej, stanowiącej do niej załącznik graficzny. Pomimo podejmowanych czynności nie odnaleziono w zbiorach archiwalnych w/w załącznika graficznego bądź planu realizacyjnego inwestycji, dla której wywłaszczono przedmiotowe parcele. Dokumentów tych poszukiwano w zbiorach archiwalnych: Archiwum Zakładowego Urzędu Wojewódzkiego, Archiwum Instytucji Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Kancelarii Tajnej Urzędu Wojewódzkiego przechowującej dokumenty Kancelarii Tajnej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K.

W toku prowadzonego postępowania zgromadzono obszerny materiał dowodowy pochodzący z okresów: poprzedzającego wywłaszczenie i po zakończeniu wywłaszczenia. Z materiałów tych wynika, że teren tzw. "[...]" przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń, odtworzonego przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "[...]", w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego. Obszar przeznaczony dla celów wojskowych położony na terenie "[...]" graniczył:

- od południa z drogą państwową K. – K.,

- od zachodu z drogą odgałęziającą się z drogi K. – K., wiodącą do wsi M.,

- od północy z drogą prowadzącą z M. do trasy K. – O.,

- od północnego wschodu z drogą K.– O.,

- od wschodu z linią łączącą drogę K. – O. z drogą K. - K.

Część opisanego obszaru wojskowego położonego w granicach miasta K. przeznaczono pod budownictwo kubaturowe, którego realizacja zakończona została w 1970 r., natomiast tereny zlokalizowane w powiecie k. przeznaczono na plac ćwiczeń wojskowych i według zatwierdzonych założeń projektowych miały być użytkowane w stanie dotychczas istniejącym.

W aktach sprawy znajduje się kserokopia mapy katastralnej obejmującej obszar wojskowy w granicach wyżej opisanych, na której zaznaczono granice projektowanego placu ćwiczeń wraz z jego elementami. Powyższe opracowanie zostało pozytywnie zaopiniowane jako materiał do lokalizacji szczegółowej.

Zgodnie z jego treścią część zachodnia wywłaszczonej parceli 1. kat. [...], położona, w byłej gminie M., znalazła się na Terenie ośrodka szkolenia artyleryjskiego, pozostała zaś część stanowiła teren oddzielający od siebie poszczególne elementy placu ćwiczeń wojskowych, który zgodnie z wyjaśnieniami zawartymi w pismach: Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...].2001 r. oraz dowódcy Brygady Desantowo - Szturmowej płk. M. K. z dnia [...].2001 r., przeznaczony był dla szkolenia Dywizji Powietrzno - Desantowej i innych jednostek stacjonujących w garnizonie K. Dla przedmiotowego terenu przeznaczonego do zagospodarowania jako plac ćwiczeń wojskowych. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej wydało dwie decyzje o lokalizacji szczegółowej, a mianowicie:

- Nr [...] z dnia [...].1965r. znak: [...] ustalająca lokalizację szczegółową terenów wojskowych na terenie tzw. "[...]",

- Nr [...] z dnia [...].1965r. znak: [...] ustalająca lokalizację szczegółową magazynów na terenie położonym w M. powiat K.

Analiza załącznika graficznego do decyzji o lokalizacji szczegółowej Nr 20/65, którego oryginał znajduje się w aktach sprawy, wykazała, że opracowaniem tym objęty był także teren parceli 1. kat. [...] położonej w byłej gminie M.

Z tego też względu, wszystkie dotychczas uzyskane materiały wykorzystano dla szczegółowego ustalenia celu wywłaszczenia, gdyż stosownie do art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1980 r., Nr 9, poz. 26 z późn. zm. zwanej dalej w skrócie - k.p.a.) jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W ocenie Starosty wszelkie postanowienia w/w dokumentów, pomimo, iż nie spełniają w pełni wymogów formalnych, pozwalają jednak stwierdzić, iż wywłaszczona parcela 1. kat. [...] położona w byłej gminie M. przeznaczona została wraz z wieloma sąsiednimi nieruchomościami pod urządzenie placu ćwiczeń zabezpieczający proces szkolenia wojsk garnizonu K.

W trakcie rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami nieruchomości przeprowadzonej w dniu [...].2002 r. stwierdzono, iż części działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], w skład których weszła parcela 1. kat. [...] położona w byłej gminie M., w całości zagospodarowana została jako boisko sportowe, z którego, jak oświadczyli wnioskodawcy, w poprzednich latach korzystali również mieszkańcy wsi M. Teren boiska obsadzony jest wysokimi, wieloletnimi drzewami a jego wschodnia część, rowem odwadniającym, graniczy z drogą gruntową prowadzącą na teren placu ćwiczeń wojskowych. Obecnie boisko sprawia wrażenie nie użytkowanego. Wnioskodawcy oświadczyli, że od czasu urządzenia nowego boiska sportowego (położonego przy drodze w kierunku centrum wsi M.) stare boisko nie jest użytkowane. Z treści załączników graficznych wynika, że opisane wyżej boiska usytuowane są w granicach placu ćwiczeń wojskowych. W trakcie rozprawy dokonano również oględzin terenu sąsiadującego z przedmiotową parcelą, stanowiącego części działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...]. Wykazały one, że znajdują się tam obiekty służące do ćwiczeń wojskowych. Są to: zasieki czołgowe wykonane z betonowych podkładów kolejowych wbitych w ziemię (3 rzędy), rowy ziemne typu "transzeje", stanowisko czołgowe otoczone wałem ziemnym. Niemniej jednak opisany sposób zagospodarowania terenu oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971 — 1972, rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą obiekty zamienne M. –P., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń, pozwalają stwierdzić, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany bowiem powstał plac ćwiczeń wojskowych. Teren był i nadal jest użytkowany przez Wojsko Polskie, zgodnie z treścią decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...].1969 r., zmieniającą za zgodą stron powołane wyżej decyzje o lokalizacji szczegółowej Nr [...] i Nr [...]. Wobec powyższych ustaleń, jeżeli nawet w późniejszym czasie doszło do zmiany przeznaczenia i na terenie parceli 1. kat. [...], położonej w byłej gminie M., urządzono boisko sportowe, to fakt ten nie uzasadnia żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jako zbędnej.

Działki nr [...] i nr [...] w granicach, których znajduje się parcela gruntowa 1. kat. [...] pół. w b. gm. kat. M., stanowi własność Skarbu Państwa w zarządzie Ministerstwa Obrony Narodowej i zgodnie z ustaleniami miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego Gminy W. znajduje się na terenach oznaczonych symbolem planu - IS (tereny specjalne MON).

Zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione są równocześnie dwie przesłanki prawne:

po pierwsze — nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu, po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi.

W ocenie Starosty, odnosząc powyższe do ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie, roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 cytowanej ustawy stało się bezskuteczne w stosunku do wywłaszczonej parceli gruntowej 1. kat. [...] położonej w byłej gminie M. odpowiadającej częściom działek nr [...] i nr [...] i nie może być ona zwrócona. Nie zachodzą, bowiem przesłanki wynikające z art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec powyższego Starosta orzekł jak w sentencji.

Z decyzją tą nie zgodzili się E. Ś. i A. K. wnosząc od niej odwołanie. W odwołaniu zarzucili naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołujący podkreślają, iż obowiązkiem organu orzekającego jest przekonywujące udowodnienie, iż wywłaszczona nieruchomość jest w dalszym ciągu niewątpliwie niezbędna dla realizacji określonych w decyzji wywłaszczeniowej celów publicznych. Skoro w niniejszej sprawie cel ten jest określony nieprecyzyjnie, to nie jest też możliwe jednoznaczne wykazanie przez administrację, że nieruchomość w dalszym ciągu jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. A skoro tak, to pociąga za sobą skutek niemożności udowodnienia, że nieruchomość wywłaszczona jest wykorzystywana na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel - co z kolei jest jednoznaczne z tym, iż winna ona zostać zwrócona jej byłym właścicielom. Dalej odwołujący wskazali, iż "cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie niejako następczo był precyzowany i (...) zmieniany. Pierwsze bowiem decyzje lokalizacyjne, które precyzowały ten szeroko określony cel zezwalały na zajęcie wywłaszczonych gruntów przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich w K., a więc na "cele cywilne". (...) Tymczasem cel ten został zmieniony, bowiem przedmiotowe tereny (...) przekazano Zarządowi Kwaterunkowo-Budowlanemu w K.. Zmieniło się więc w sposób zasadniczy przeznaczenie wywłaszczonych terenów z "celów cywilnych" na "cele wojskowe".

Dalej odwołujący podkreślają, iż przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była jednak wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, to zgodnie z przytoczonym przez nich orzecznictwem, w sytuacji, gdy wywłaszczona nieruchomość przez pewien czas była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, ale w czasie orzekania jest już zbędna na ten cel, nieruchomość winna zostać zwrócona. A. K. wskazał również, że wojsko po przejęciu nieruchomości wykopało rów oddzielający teren działki od terenu wojskowego. Ponieważ działka oddzielona była od terenu wojskowego droga od wschodu i drzewami od strony południowej i wschodniej, a nie wybudowano na niej żadnych obiektów, to uznać należy, jego zdaniem, za zbędną na cel wywłaszczenia, zwłaszcza, że wojsko przekazało boisko mieszkańcom M.

W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia 6 grudnia 2002 r., znak: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu tej decyzji Wojewoda wskazał, że stosownie do art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawową materialnoprawną przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Organ prowadzący postępowanie o zwrot nieruchomości jest zatem obowiązany ustalić, czy przesłanka ta zaistniała, bowiem poczynione ustalenia determinują rozstrzygnięcie sprawy. Stwierdzenie, że przesłanka zbędności nie zaistniała, uzasadnia wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości. W art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawodawca po raz pierwszy w polskim prawie wywłaszczeniowym sformułował legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis ten zawiera dwie odrębne normy prawne, zgodnie z którymi nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli:

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia (pkt 1 ust. 1 art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami) albo utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (pkt 2 ust. 1 art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Norma zawarta w przepisie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami swoją formą, wprowadza poprzez alternatywę rozłączną dwie ustawowe przesłanki zbędności, w kontekście których należy oceniać zasadność zwrotu. W odniesieniu do normy zawartej w pkt 1 ust. l art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami są to dwa elementy faktyczne: upływ czasu od dnia wydania ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i stan, w jakim się ona znajduje w czasie podejmowania decyzji w przedmiocie jej zwrotu, zaś na gruncie normy z pkt 2 tego przepisu określony jest stan prawny - utrata mocy obowiązującej wskazanych w nim decyzji administracyjnych związanych z realizacją celu wywłaszczenia (decyzja o lokalizacji inwestycji lub o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu).

Niezależnie jednak od różnej konstrukcji obu norm prawnych z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie zawartych w nich przesłanek zbędności nieruchomości, kluczowym elementem ich konstrukcji i w konsekwencji podstawą do oceny, czy mamy do czynienia ze stanem zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest precyzyjne ustalenie tego celu przez organ prowadzący postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości. Dopiero wtedy możliwe stanie się badanie przez organ prowadzący postępowanie, czy "cel ten nie został zrealizowany" (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) lub nawet "nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu" (art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami)

Z określeniem w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstaw materialnoprawnych zwrotu nieruchomości musi pozostawać w zgodzie interpretacja celu zawartego w decyzji wywłaszczeniowej. Prawidłowa ocena celu wywłaszczenia powinna być dokonana na podstawie tych samych kryteriów, co jej niezbędność w postępowaniu wywłaszczeniowym. W sytuacji gdy cel wywłaszczenia został w decyzji określony w sposób ogólnikowy, prawidłowa ocena celu wywłaszczenia powinna być dokonana na podstawie analizy dokumentacji wywłaszczeniowej. W przypadku wywłaszczenia dokonanego w drodze decyzji administracyjnej, będzie to analiza dokumentacji załączonej do wniosku o wywłaszczenie, treść samego wniosku lub w razie ich braku - inne dokumenty pochodzące z okresu wywłaszczenia i dotyczące tego wywłaszczenia. Posiłkowe, określenia celu wywłaszczenia poszukiwać też można poprzez analizę przeznaczenia gruntu w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, obowiązującym w czasie wydania decyzji wywłaszczeniowej.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Wojewoda stwierdził, iż wnioskowana do zwrotu parcela została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na cel ogólnie określony jako "budowa osiedla [...]", zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].1965r. wydaną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. W związku z tym, słusznie organ l instancji dokonał oceny celu wywłaszczenia nieruchomości na podstawie analizy dokumentacji pochodzącej z okresu wywłaszczenia, w szczególności na podstawie wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej decyzji o lokalizacji szczegółowej z dnia [...].1965 r. znak [...]. Powołana decyzja o lokalizacji szczegółowej nr [...] ustalała lokalizację terenów wojskowych, położonych na "[...]", których granice określono na mapie katastralnej, stanowiącej do niej załącznik graficzny. Zgodnie z powołanym załącznikiem, teren parceli gruntowej 1. kat. [...] objęty był wymienioną lokalizacją terenów wojskowych. Również z innych dokumentów

zgromadzonych w sprawie wynika, że wnioskowana do zwrotu parcela została przeznaczona pod urządzenie placu ćwiczeń w celu zabezpieczenia procesu szkolenia wojsk garnizonu K. Przykładowo, fakt ten potwierdza treść znajdującego się w aktach opracowania pod nazwą "Program inwestycji zamiennych w garnizonie K." z dnia [...]1964 r., z którego wynika, że teren tzw. "[...]" przeznaczono pod urządzenie obiektu wojskowego-placu ćwiczeń, odtworzonego przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "[...]", w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego.

Decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z dnia [...].1965 r., stanowiąca podstawę wywłaszczenia powołanej parceli, zmieniona została za zgodą stron, mocą decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Nr [...] z dnia [...].1969 r., a więc przed dokonaniem przedmiotowego wywłaszczenia. Zmiana polegała na stwierdzeniu, że całość terenu położonego w granicach objętych decyzjami lokalizacyjnymi Nr [...] i [...] będzie użytkowana przez Wojsko Polskie, zamiast przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich l w K. Cel określony w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...].1969 r. nr [...] jako "budownictwo" należy zatem odczytywać, mając na uwadze treść decyzji lokalizacyjnej Nr [...], po jej zmianie dokonanej decyzją Nr [...] z dnia [...].1969 r.

W ocenie Wojewody, biorąc pod uwagę powołane wyżej, zgromadzone w niniejszej sprawie materiały, należy stwierdzić, iż słusznie organ l instancji ustalił jako cel wywłaszczenia przedmiotowej parceli, urządzenie obiektu wojskowego - placu ćwiczeń dla potrzeb Wojska Polskiego.

Stosownie też do informacji zawartej w piśmie Agencji Mienia Wojskowego Oddział Terenowy w K. z dnia [...]2001 r. nr [...] oraz w piśmie dowódcy Brygady Desantowo-Szturmowej płk. M. K. z dnia [...]2001 r., była parcela 1. kat. [...] położona jest na obszarze przeznaczonym i wykorzystywanym przez Dywizję Powietrzno-Desantową i inne jednostki stacjonujące w garnizonie K., jako ośrodek szkolenia OPL.

Opisany wyżej sposób zagospodarowania i wykorzystywania terenu oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971-1972, rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego pod nazwą obiekty zamienne M. –P., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń wskazują, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, zgodnie z decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nr [...] z dnia [...].1969 r. Wywłaszczona parcela znajduje się bowiem w granicach ogrodzenia kompleksu poligonu wojskowego w bliskiej odległości od obszaru zajmowanego przez obiekty służące ćwiczeniom wojsk. Brak wybudowania na niej obiektów wojskowych nie może być natomiast podstawą uznania jej za zbędną dla celu wywłaszczenia, ponieważ sposób jej zagospodarowania i wykorzystania należy oceniać w odniesieniu do sposobu zagospodarowania i wykorzystywania całego kompleksu szkoleniowego "[...]". W skład ośrodka szkolenia wojsk (poligonu) wchodzi bowiem, oprócz obszaru zurbanizowanego, również teren niezabudowany, służący szkoleniu wojsk, polegającemu m.in. na prowadzeniu ćwiczeń spadochronowych, jazdy samochodami ciężarowo-terenowymi i gąsienicowymi oraz ćwiczeń strzeleckich, a także obszar ochronny oddzielający teren ćwiczeń wojskowych od terenów cywilnych. Bez obszaru służącego wskazanym wyżej ćwiczeniom, jak również stanowiącego strefę ochronną, obiekt poligonowy nie mógłby spełniać swoich funkcji, zatem istnienie takich obszarów jest niezbędne do prawidłowego funkcjonowania celu wywłaszczenia - placu ćwiczeń, zabezpieczającego proces szkolenia wojsk

Z materiałów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż wywłaszczona parcela 1. kat. [...] przylega bezpośrednio do granicy poligonu wojskowego. W związku z tym trudno przyjąć, by z uwagi na swoje usytuowanie względem całego kompleksu, mogła być bezpośrednio wykorzystywana do taktycznych ćwiczeń wojskowych.

W odpowiedzi na zarzuty, należy też dodać, że przylegająca do przedmiotowej nieruchomości droga stanowi granicę oddzielającą tereny przeznaczone na realizację placu ćwiczeń zabezpieczającego proces szkolenia wojsk garnizonu K. od terenów cywilnych, przy czym wywłaszczona parcela znajduje się w całości na obszarze poligonu.

Odnosząc się do podniesionej w odwołaniu kwestii, iż nawet przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była w przeszłości wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a w czasie orzekania jest już zbędna na ten cel, to winna zostać zwrócona, Wojewoda zwraca uwagę, iż z postanowień przepisu art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jeżeli cel wywłaszczenia nieruchomości został definitywnie osiągnięty (art. 137 ust. 1 pkt 2 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami) to nie istnieje możliwość zwrotu nieruchomości, mimo późniejszej zmiany jej przeznaczenia (T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot nieruchomości" Wyd. Prawnicze PWN 1998 r.). Z artykułu tego wynika ponadto, że nie można uznać nieruchomości za zbędną dla realizacji celu wywłaszczenia już w sytuacji gdy rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia, natomiast w przedmiotowej sprawie nie tylko takie prace rozpoczęto, ale też teren ten był wykorzystywany na cel wywłaszczenia. Z powyższego wynika więc, że fakt późniejszego udostępnienia terenu boiska mieszkańcom M. nie ma wpływu na ocenę czy cel wywłaszczenia został zrealizowany. Mając powyższe na uwadze Wojewoda orzekła jak w sentencji decyzji.

Skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie na powyższą decyzję Wojewody wnieśli E. Ś., A. K., K. G. i M. S.

Zarzucili oni decyzji Wojewody z dnia 6 grudnia 2002 r., znak: [...] jak i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji naruszenie, i to rażące, art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Powtórzyli argumentację przedstawioną w odwołaniu od decyzji organu I instancji i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie wywłaszczonych parcel gruntowych ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

W świetle art. 1 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, dlatego też kontroli legalności dokonują również z urzędu.

Skargi zasługują na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie był art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Zgodnie z treścią art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji: "1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.

2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ.

4. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3.

5. W przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa."

W treści art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanowiona została podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego - zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stanowi ona gwarancję, że instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, tj. np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego (por. T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 171-174).

Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami polega na tym, ze w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej właściwy organ zobowiązany jest zawiadomić poprzedniego właściciela tej nieruchomości (wywłaszczonego) lub jego spadkobiercę o tym zamiarze.

W rozpatrywanej sprawie, organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę zdaniem składu orzekającego Sądu, ważnej dla treści rozstrzygnięcia okoliczności -przeniesienia własności nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Giełdy Rolno-Ogrodniczej "[...]" S.A. w K. W ocenie Sądu nawet jeżeli organowi I instancji w chwili orzekania fakt ten nie był znany, to o tym podniesiono w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Organ odwoławczy, powtórnie rozstrzygający daną sprawę administracyjną powinien ta okoliczność uwzględnić.

Nie uczynienie tego stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i postanowień art. 77 k.p.a. zobowiązujących organy do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, tak aby stworzyć obraz sprawy zgodny z rzeczywistością. Akta sprawy nie wskazują, aby skarżący zostali zawiadomieni o tym zamiarze wykorzystania przedmiotowych nieruchomości na cele komercyjne, nie pozostające w żadnym związku z celem wywłaszczenia. Nic nie wskazuje aby uzyskano też od skarżących stanowisko, czy są oni zainteresowani odzyskaniem nieruchomości na zasadach określonych w art. 139 i 140 i 141 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Dopiero wówczas, gdy osoby te nie złożą wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w ciągu 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości takiego zwrotu, wywłaszczona nieruchomość może być użyta na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, gdyż uprawnienie do żądania zwrotu nieruchomości wówczas wygasa (art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami) (por. T. Woś w : Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 171-174).

Podkreślić należy, że przepis art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest normą prawną o charakterze imperatywnym. Czynność prawna dokonana z naruszeniem tego zakazu jest nieważna (art. 58 k.c.).

W świetle regulacji ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem w czasie rozpatrywania wniosku ojej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli te podmioty zbyły nieruchomość wywłaszczoną, to nieruchomość taka nie może zostać zwrócona. Starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) stwierdzając w toku prowadzonego postępowania dowodowego istnienie przesłanek, przewidzianych w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami, w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, nie może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Winien on wówczas zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości, na zasadzie art. 97 § l pkt 4 k.p.a., do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku, której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać do ich podjęcia (art. 100 k.p.a.)

W ocenie Sądu wydanie więc decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie nie tylko art. 7 k.p.a. ale i art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (por. T. Woś w: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości, Warszawa 2004, s. 235).

W takim stanie rzeczy organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowych nieruchomości naruszyły naczelne zasady postępowania administracyjnego: zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), zasadę prawdy obiektywnej (art. 7), zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). nie wzięcie pod uwagę okoliczności zbycia wywłaszczonej nieruchomości stanowi uchybienie postanowieniom art. 77 § 1 k.p.a., a nie odzwierciedlenie tego w uzasadnieniu nie czyni zadość wymogom stawianym przez art. 107 § 3 k.p.a. tak przeprowadzone postępowanie w niniejszej sprawie przyczyniło się także do naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę -Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach natomiast orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).