Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1290/00
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2001-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b-c
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: art. 7-8, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: W sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, zakończonych decyzjami o odmowie uwzględnienia zgłoszonego wniosku, przypisywanie przez organ administracyjny decydującego znaczenia informacjom wynikającym z treści zasobów archiwalnych, w sytuacji gdy z treści owych informacji nie wynikają okoliczności zaprzeczające twierdzeniom wnioskodawcy o jego pobycie w miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" lub "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie znajduje prawnego uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z wymogami wynikającymi z treści art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa.

TEZY

W sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, zakończonych decyzjami o odmowie uwzględnienia zgłoszonego wniosku, przypisywanie przez organ administracyjny decydującego znaczenia informacjom wynikającym z treści zasobów archiwalnych, w sytuacji gdy z treści owych informacji nie wynikają okoliczności zaprzeczające twierdzeniom wnioskodawcy o jego pobycie w miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" lub "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ nie znajduje prawnego uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z wymogami wynikającymi z treści art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Władysławy U. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 26 lipca 2000 r. (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 12 kwietnia 2000 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 kwietnia 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania Władysławie U. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów za udowodniony uznać należy fakt jej wysiedlenia podczas okupacji hitlerowskiej ze wsi W.-S. i przesiedlenia do miejscowości P. w okolicach W. Żaden ze świadków nie przedstawił jednak dowodu potwierdzającego fakt pobytu Władysław U. w hitlerowskim obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. Ł. nr 4.

Jako niewiarygodne uznał Urząd do Spraw Kombatantów pismo Urzędu Gminy i Miasta w L. z dnia 2 listopada 1995 r., które wprawdzie zawiera informację, że Władysława U. została wywieziona wraz z jej rodziną do obozu niemieckiego w Ł., ale nie wskazuje źródła pochodzenia tej informacji.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Władysława U. powołała się na dowody potwierdzające jej pobyt w obozie, tj. na pismo z Archiwum w B., zaświadczenie z Gminy L., zeznania świadków oraz na ankietę do dowodów osobistych.

Decyzją z dnia 26 lipca 2000 r., wydaną na podstawie art. 22 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 kwietnia 2000 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie jej uprawnień z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Ł. w okresie od 28 maja do września 1940 r. Wysiedlenie mieszkańców wsi W.-S. w dniu 28 maja 1940 r. jest faktem bezsprzecznym, potwierdzonym przez Główną Komisję Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej Okręgową Komisję w B. w piśmie z dnia 15 lipca 1994 r., jednak dołączone do wniosku o przyznanie uprawnień dokumenty urzędowe, a mianowicie: zaświadczenie Archiwum Państwowego w Ł. z dnia 27 czerwca 1994 r., zaświadczenie Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej z dnia 26 kwietnia 1994 r., jak również Archiwum Państwowe w B. w piśmie z dnia 29 lipca 1994 r., Archiwum Państwowe w T. Oddział we W. w piśmie z dnia 12 sierpnia 1994 r. i Główna Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej Okręgowa Komisja w B. w piśmie z dnia 15 lipca 1994 r., nie potwierdzają pobytu Władysławy U. wraz z rodzina. w wymienionym obozie. Oświadczenia świadków w osobach: Lucyny K., Stanisławy R. i Józefa N. nie stanowią wystarczającego dowodu w sprawie, ponieważ brak jest dokumentów potwierdzających ich udział w opisywanych zdarzeniach.

W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego Władysława U. podała, że w 1994 r. zgłosiła się do Związku Wysiedlonych Ziemi Łódzkiej w Ł. w celu złożenia dowodów na potrzeby uzyskania uprawnień kombatanckich. Tam zażądano od niej zaświadczenia z Archiwum w Ł. potwierdzającego jej pobyt w obozie przy ul. Ł. w Ł. Z powodu braku dokumentów Archiwum nie wydało jej żądanego zaświadczenia. Potwierdzenia swojego pobytu w obozie szukała w archiwach na terenie całego kraju. Z B. otrzymała potwierdzenie wysiedlenia jej wsi w dniu 28 maja 1940 r. Niestety nie wymieniono tam jej nazwiska.

Skarżąca już od 28 maja 1940 r. przebywała w obozie w Ł. Następnie wraz z matką i rodzeństwem została wywieziona do P. koło W. Fakt ten ma zaznaczony w ankiecie do dowodu osobistego i w karcie osobowej, jednak nie został on wzięty pod uwagę przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ sąd administracyjny bada zgodność decyzji administracyjnych i postanowień z prawem. Oznacza to, że zakres orzekania sądu ograniczony jest do granic wyznaczonych przedmiotem rozstrzygnięć i zagadnień procesowych związanych z ich wydaniem. Poza tak zakreślone ramy sąd wyjść nie może.

Oceniając zgodność z prawem zaskarżonych decyzji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że naruszają one przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie sporne zagadnienie sprowadza się do tego, czy są podstawy do przyjęcia, że Władysława U. w okresie od 28 maja 1940 r. do września 1940 r. podlegała jako dziecko represjom wojennym polegającym na osadzeniu jej w obozie przesiedleńczym w Ł. przy ul. Ł. nr 4 /art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b i c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./.

W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przedstawione przez skarżącą dowody oraz zgromadzony w sprawie cały materiał dowodowy nie pozwalają na przyjęcie takiego ustalenia.

Rozprawiając się z zebranymi dowodami organ wywodzi, że oświadczeniom złożonych świadków należy odmówić mocy dowodowej /decyzja pierwszoinstancyjna odmawia tym dowodom waloru wiarygodności/, bowiem brak jest dokumentów potwierdzających ich udział w opisywanych zdarzeniach, tj. pobyt tychże świadków we wspomnianym wyżej obozie.

Za niewiarygodny uznany został również dowód w postaci pisma z dnia 2 listopada 1995 r. Urzędu Miasta i Gminy w L., podpisanego z up. Burmistrza Gminy przez Sekretarza Gminy, potwierdzającego, że Władysława U. w 1940 r. została wraz z rodziną wysiedlona ze wsi W.-S. i wywieziona do obozu niemieckiego w Ł. Wiarygodności odmówiono z uwagi na to, że nie wskazano źródła pochodzenia tej informacji, tj. konkretnego dokumentu lub zasobu archiwalnego.

W decyzji z dnia 26 lipca 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podniósł również, że żadne z licznych zaświadczeń archiwów państwowych, mimo, że potwierdza się w nich wysiedlenie mieszkańców wsi W.-S. właśnie w dniu 28 maja 1940 r., nie wymienia nazwiska skarżącej jako osoby w tym dniu wysiedlonej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, zakończonych decyzjami o odmowie uwzględnienia zgłoszonego wniosku, przypisywanie przez organ administracyjny decydującego znaczenia informacjom wynikającym z treści zasobów archiwalnych, w sytuacji gdy z treści owych informacji nie wynikają okoliczności zaprzeczające twierdzeniom wnioskodawcy o jego pobycie w miejscu odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. "b" lub "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./, nie znajduje prawnego uzasadnienia i pozostaje w sprzeczności z wymogami wynikającymi z treści art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa.

Postępowanie o przyznanie uprawnień kombatanckich toczy się w ramach i na zasadach określonych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te statuują zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażającą się m.in. w nakazie oceny wszystkich faktów i środków dowodowych w sposób nie skrępowany przyjętymi z góry założeniami.

Organ orzekający w niniejszej sprawie nie wskazał podstawy prawnej takiego właśnie zakresu postępowania dowodowego i zawężenia grupy środków dowodowych.

W postępowaniu o przyznanie uprawnień kombatanckich ciężar dowodów wprawdzie został przerzucony na wnioskodawcę, ale z jednej strony nie daje to Kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uprawnień do określania zakresu i rodzaju środków dowodowych, a z drugiej strony organ ten zobowiązany jest do przestrzegania jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej. Z przepisu art. 7 Kpa wynika obowiązek organu administracji publicznej zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określona sprawą. Natomiast art. 75 Kpa, nie wymieniając rodzajów środków dowodowych, stanowi, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ograniczenia postępowania dowodowego do badania zasobów archiwalnych stanowi uchybienie zasadom postępowania dowodowego, które określa kodeks postępowania administracyjnego.

W sprawie niniejszej skarżąca załączyła oświadczenia świadków, którzy z niewiadomych przyczyn nie zostali przesłuchani. Jako przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów musi też być uznana odmowa wiarygodności dowodowi w postaci pisma Urzędu Gminy i Miasta w L. z dnia 2 listopada 1995 r. potwierdzającego wprost fakt wywiezienia skarżącej do obozu niemieckiego w Ł., a to tylko dlatego, że nie wskazano w tymże piśmie źródła pochodzenia tejże informacji. Nie zadano sobie jednocześnie trudu wyjaśnienia nurtujących wątpliwości w drodze ewentualnej korespondencji.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest zasługujący na aprobatę pogląd, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, których tłem są złożone procesy historyczne, fakty odległe w czasie i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 Kpa.

Z powyższych względów, z mocy art. 22 ust. 2 oraz ust. 2 pkt 3, art. 29 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, orzeczono jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy o NSA- pkt 2 wyroku.