Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 223/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 136 ust. 3, art. 216 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka -Kleczaj,, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z dnia [...] r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 105, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23) oraz art.136 ust. 1 i 3, art. 142 ust. 1 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774), umorzył jako bezprzedmiotowe, prowadzone na wniosek M. M., J. R., K. S., D. R., A. R., G. R. i S. R. postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne nr [...] w T., nadane J. R. Aktem nadania nr [...] z dnia [...] r. i oznaczonej w Orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania Nr [...] z dnia [...] r. jako działki nr [...] o powierzchni łącznej [...] ha, położonej w T., gmina Ś., powiat K.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S. R., K. S.

i G. R., zarzucając między innymi, że w toku prowadzonego postępowania nie przeprowadzono wszystkich dowodów, a decyzja została wydana na podstawie niekompletnego materiału dowodowego.

Po rozpatrzeniu powyższego odwołania Wojewoda Z. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. - dalej k.p.a.), art. 9a w związku z art. 136 ust. 3 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm. - dalej u.g.n.), utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję organu I instancji.

Z uzasadnienia powyższej decyzji oraz akt sprawy wynika, iż w dniu [...] r. do Starostwa Powiatowego w K. wpłynął wniosek S. R. o potwierdzenie prawa własności ww. nieruchomości rolnych wskazujący, że jego ojciec – J. R. nabył w roku [...] prawo własności nieruchomości rolnych położonych w T., gmina B., woj. k., (dawna nazwa – T.), to jest gospodarstwo nr [...] - działki nr [...] o pow. [...] ha, w tym: roli – [...] ha, łąki – [...] ha i gruntów zabudowanych wraz z częścią budynku mieszkalnego. Ponadto wystąpił o nieodpłatny zwrot tych nieruchomości, głównie gruntów niezabudowanych lub zwrot podobnej nieruchomości (gruntu).

W uzasadnieniu podania wnioskodawca wskazał, że J. R. wraz

z żoną i dziećmi przybył do T. [...] r. Aktem nadania nr [...] z dnia

[...] r., orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] r. oraz postanowieniem Sądu Grodzkiego w K. z dnia [...] r. J. R. nadano na własność nieruchomości rolne obejmujące działki nr [...] o łącznej pow. [...] ha. Wnioskodawca zaznaczył, że jego ojciec mieszkał w T. do [...] r., a w roku [...] przeprowadził się z rodziną do S., do większego lokalu, jednakże nigdy nie zrzekł się nieruchomości

w T. i brak jest jakiejkolwiek dokumentacji lub protokołów o przejęciu tej nieruchomości rolnej na Skarb Państwa, a dopiero decyzją Wojewody K. z dnia [...] r. nieruchomości nadane J. R. zostały zabrane na Skarb Państwa. Wskazał też, że prawdopodobnie w roku 1972 nastąpiły zmiany w oznaczeniu działek w T.; działka nr [...] (grunty orne) może mieć obecnie nr [...], natomiast działki zabudowane mają obecnie oznaczenie nr [...].

Do ww. wniosku dołączone zostały kserokopie, m. in.: aktu nadania nr [...] z dnia [...] r., wydanego przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego

w K.; orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia [...] r.; zaświadczenia Sądu Grodzkiego w K. Nr [...] z dnia [...] r.; decyzji Wojewody K. z dnia [...]r., znak;

[...], o likwidacji z dniem 31 października 1992 r. i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców państwowych Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w T. w celu przekazania majątku do Zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Postanowieniem z dnia [...] r., znak: [...], Starosta K., działając na podstawie art. 61a K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania "w zakresie potwierdzenia prawa własności nieruchomości i uregulowania prawa własności nieruchomości" na wniosek S. R. Jednocześnie pismem z dnia [...] r., znak: [...], organ zawiadomił wnioskodawcę i Agencję Nieruchomości Rolnych o wszczęciu postępowania w zakresie żądania zwrotu ww. nieruchomości. W piśmie tym Starosta wezwał wnioskodawcę do osobistego stawiennictwa w celu złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących podania oraz załączonych do niego dokumentów. Z przesłuchania S. R. w dniu [...] r. sporządzony został protokół, z którego wynika,

że po zakupie gospodarstwa w S. w roku [...] J. R. zaprzestał użytkowania działek w T., z uwagi na represje polityczne oraz sytuację osobistą i zdrowotną, lecz opłacał podatki za ten grunt.

W piśmie z dnia 18 czerwca 2014 r. organ wezwał S. R. do usunięcia braków wniosku poprzez dostarczenie dokumentu potwierdzającego nabycie spadku po zmarłym ojcu – J. R. Przy piśmie z dnia [...] r. S. R. przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...] r., sygn. akt I [...], stwierdzające, że spadek po J. R., zmarłym dnia [...] r., ostatnio stale zamieszkałym w S., nabyli: żona A. R. - w udziale 1/4 oraz dzieci: S. R., J. R., M. M. z d. R., W. P. z d. R. i Z. R. - po 3/20 części każde z nich, oraz postanowienie stwierdzające, że spadek po A. R., zmarłej dnia [...] r., nabyły dzieci: S. R., J. R., M. M. z d. R., W. P. z d. R. i Z. R. - po 1/5 części każde z nich.

W piśmie z dnia 30 kwietnia 2015 r. S. R. poinformował,

że Z. R. zmarł oraz wskazał spadkobierców po zmarłym. Ponadto przedłożył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w K. I Wydział Cywilny z dnia [...] r., sygn. akt I [...], stwierdzającego, że spadek po W. P. nabyła córka – K. S. w całości.

Pismem z dnia 5 maja 2015 r. Starosta zawiadomił M. M., J. R., K. S., D. R., A. R. i G. R. o wszczęciu postępowania w zakresie żądania zwrotu nieruchomości. Następnie do akt sprawy przedłożono akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] r., Rep. A nr [...], z którego wynika, że spadek po Z. R. nabyli w udziałach po 1/3 synowie: D. R., G. R. i A. R.

W związku z pismem Starosty K. z dnia [...] r., Urząd Gminy B. przy piśmie z dnia 19 czerwca 2015 r. przesłał teczkę gospodarstwa rolnego J. R. Z kolei w piśmie z dnia 13 lipca 2015 r. Urząd Gminy poinformował organ, że nie są znane powody umieszczenia na teczce gospodarstwa rolnego nr [...] w T. nazwiska B. J. oraz że nie wiadomo czy był on właścicielem gospodarstwa i czy kiedykolwiek był w jego posiadaniu.

W odpowiedzi na pismo organu z dnia 25 czerwca 2015 r. o udzielenie, popartych stosownymi dokumentami informacji, dotyczących aktualnego oznaczenia działek ewidencyjnych położonych w granicach nadanego J. R. gospodarstwa, Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej

w piśmie z dnia 3 lipca 2015 r. poinformował, że w powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym brak jest dokumentacji pozwalającej na jednoznaczne określenie aktualnego oznaczenia działek ewidencyjnych położonych w granicach gospodarstwa rolnego nr [...] w T.

Pismem z dnia 6 lipca 2015 r. organ poinformował strony, że wniosek o zwrot nieruchomości wymaga uzupełnienia o wskazanie aktualnego oznaczenia ewidencyjnego nieruchomości objętej wnioskiem, a dalsze czynności w sprawie zostaną podjęte po otrzymaniu stosownych dokumentów wskazujących aktualne oznaczenie nieruchomości. W odpowiedzi z dnia 24 lipca 2015 r. K. S. poinformowała, że wskazanie numerów nieruchomości nastąpi po konsultacji z geodetą.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda Z. wskazał,

że w aktach przedmiotowej sprawy znajduje się protokół z badania księgi wieczystej

[...] z dnia [...] r., podpisany przez Głównego Specjalistę J. G., oraz kopie dokumentów pochodzących z akt księgi wieczystej

[...] (karty 100 - 117). Następnie do akt sprawy zostały dołączone poświadczone za zgodność z oryginałem w dniu 7 września 2015 r. kserokopie dokumentów. Z notatki sporządzonej przez Głównego Specjalistę J. G. wynika, że dokumenty te pochodzą z akt księgi wieczystej [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K. (karty 121 - 140). Pozyskano również dokumenty przechowywane w Wydziale Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w K. w teczce pn. "Regulacja wsi T." (karty 147 - 167), jak również dokumenty uzyskane w Sądzie w dniu [...] r. Nr Rep. [...] (karty 169 - 173). Ponadto, dołączono dokumenty archiwalne z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w K.

Pismem z dnia 7 września 2015 r. Starosta zwrócił się do Urzędu Gminy

w B. o udzielenie informacji, w jakich latach i w jakich miejscowościach na terenie obecnej gminy B. zameldowany był J. R. W odpowiedzi z dnia 17 września 2015 r. poinformowano, że J. R. zameldowany był w m. T. Nr [...] w okresie od [...] r. oraz w m. S. Nr [...] w okresie od [...] r.

K. S. w piśmie z dnia 8 września 2015 r., poinformowała organ

że działka oznaczona w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania nr [...] posiada obecnie nr [...] o pow. [...]ha i nr [...] o pow. [...] ha; działka nr [...] o pow. ok. [...] ha znajduje się w granicach działki nr [...] (jest scalona w tej działce); działka nr [...] o pow. ok. [...] ha jest obecnie scalona w działce [...], albo mogłaby mieć nr [...], jeżeli zostałaby po roku 1958 np. przesunięta. K. S. dodała, że dokładniejszego opisu tych działek dokona biegły geodeta. Podkreśliła, że J. R. nie opuścił nieruchomości w T. (w [...] r.), a tylko część ich oddał w dzierżawę, w związku z czym nie było podstawy do wywłaszczenia i nie istnieje żadna decyzja dotycząca wywłaszczenia.

W piśmie z dnia 11 listopada 2015 r. K. S., nawiązując do pozyskanych przez Starostę materiałów archiwalnych, wskazała, że gospodarstwo

nr [..] w T. (działki nr [...]) od [...] r. miało nowy numer – [...]. Dodała,

że niezrozumiałym jest, dlaczego gospodarstwo to w spisie alfabetycznym gospodarstw z roku 1959 oraz w rejestrze pomiarowym z 1959 r. istniało jako wolne, to znaczy brak jest przy tych gospodarstwach nazwiska J. R. Podkreśliła, że gospodarstwo nr [...] (a potem nr [...]) zostało bezprawnie przejęte przez PGR, prawdopodobnie w roku 1971, a w roku 1992 bezprawnie stało się własnością Skarbu Państwa na podstawie decyzji Wojewody K. z dnia [...] r., znak: [...] bowiem J. R. posiadał prawo własności do tego gospodarstwa. Zaznaczyła, że J. R. nie opuścił gospodarstwa, a jedynie część zabudowaną tego gospodarstwa oddał w dzierżawę B. J. Do ww. pisma Pani S. dołączyła m. in. kserokopię pisma Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w S. Filia w K. z dnia 28 września 2015 r., będącego odpowiedzią na jej pismo z dnia 4 września 2015 r., informującego, m. in., że ANR Filia w K. nie posiada informacji o historii działek Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do 1992 r.

Przy piśmie z dnia 28 grudnia 2015 r. K. S. przedłożyła kserokopie dokumentów archiwalnych pozyskanych ze Starostwa Powiatowego w K. Ponadto wskazała, że nadane J. R. nieruchomości rolne w T. zostały przekształcone w roku 1949 w spółdzielnię produkcyjną. W roku 1956 J. R. wystąpił z tej spółdzielni, a z dniem [...] r. spółdzielnia została zlikwidowana i przeprowadzono wymianę gruntów. Zaznaczyła, że J. R. przyznano gospodarstwo nr [...] z działkami nr [...], o łącznej pow. [...] ha oraz 1/13 część działki nr [...] o pow. [...] ha. W [...] r. J. R. z żoną i pięciorgiem dzieci przeprowadził się do większego budynku w S., jednak nie opuścił nieruchomości w T., a jedynie oddał w dzierżawę część zabudowaną nieruchomości. Wskazała, że z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] r., dotyczącej wymiany gruntów w T., wynika, że działki należące do J. R., wraz z innymi, w szczególności działki nr [...], zostały przekazane Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w M., natomiast z decyzji PPRN w K. z dnia [...] r. wynika, że działki w T., należące do J. R., w tym nr [...], zostały przejęte przez Kombinat Rolny T. Dodała, że z uchwały Zarządu Kółka Rolniczego w T. z dnia [...] r. wynika, że Kółko Rolnicze zrzekło się dzierżawionych gruntów J. R. - działek nr [....]. Z pozyskanych map wynika, że działki nr [...] w T. od roku 1971 były scalone w działce nr [...], należącej do PGR-u; również działka zabudowana nr [...] (nr [...] w 1971 r.) w 3/4 częściach należała do PGR-u; natomiast działki nr [...] w roku 1971 były scalone w działce [...], działka nr [...] była scalona w działce nr [...], a działka nr [..] znajdowała się w granicach działki nr [...].

K. S. zwróciła uwagę, że Państwowe Gospodarstwa Rolne przejmowały gruny rolników indywidualnych bez decyzji oraz że czynność prawna dokonana bez zawiadomienia strony jest czynnością nieważną.

Decyzją z dnia [...] r., znak: [...], Starosta K. odmówił M. M., J. R., K. S., D. R., A. R., G. R. i S. R. zwrotu nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne nr [...] w T., nadanej J. R. Aktem nadania nr [...] z dnia

[...] r. i oznaczonej w Orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania Nr [...] z dnia [...] r., jako działki nr [...] o pow. łącznej [...] ha w T., gmina Ś., powiat K. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R., a dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności nie mogą przesądzać o możliwości zastosowania trybu zwrotu nieruchomości, wynikającego, z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Po rozpatrzeniu odwołań S. R., D. R., G. R. i K. S., Wojewoda Z. decyzją

z dnia [...] r., znak: [...], uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wskazał, że organ I instancji winien w szczególności ustalić treść żądania (wniosku), następnie - czy istnieją przepisy prawa materialnego, które pozwalają na rozstrzygnięcie w przedmiocie tego żądania, a w przypadku stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania, umorzyć postępowanie.

W związku z wytycznymi organu odwoławczego, pismem z dnia [...] r., znak: [...], Starosta wezwał wnioskodawców do zajęcia stanowiska, w szczególności do: sprecyzowania wniosku z dnia [...] r. i wskazania podstawy prawnej zgłoszonych żądań, przedstawienia wszelkich dokumentów dotychczas nie znanych organowi, wskazujących na zasadność rozpatrzenia sprawy w trybie administracyjnym.

W piśmie z dnia 26 lipca 2016 r. K. S. poinformowała Starostę,

że wniosek S. R. z dnia [...] r. dotyczy nieodpłatnego zwrotu nieruchomości rolnych położonych w T. (11 ha gruntów i części budynków), które należały do J. R. i które w roku 1964 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa przekazało Państwowym Gospodarstwom Rolnym w M. i Kółkom Rolniczym (w dzierżawę), a które następnie stały się własnością Skarbu Państwa - na mocy decyzji Wojewody K. z dnia [...] r., znak: [...], o zlikwidowaniu z dniem [...] r. i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w T. w celu przekazania majątku do Zasobu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Zaznaczyła, że z dokumentacji znajdującej się w Archiwum Państwowym w K. wynika, że PPRN w K. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa - realizując uchwałę z dnia 27 lutego 1964 r., dotyczącą gospodarstw podupadłych, zaniedbanych ekonomicznie oraz opuszczonych, przekazywało gospodarstwa Bankowi Rolnemu na sprzedaż Państwowym Gospodarstwom Rolnym, Kółkom Rolniczym w dzierżawę oraz jako grunty zastępcze w związku z wymianą gruntów, a ponadto aktem notarialnym na Skarb Państwa. Wskazała, że Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w M. błędnie ustaliło, że gospodarstwo rolne w T. zostało opuszczone. Zwróciła uwagę, że J. R. nie został poinformowany o przejęciu jego nieruchomości. Do ww. pisma K. S. załączyła, m. in., poświadczone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów z Akt Prezydium P.R.N. - operat techniczny 1958-59 Aktualizacja wymiana gruntów wieś T. G.R.N. M., pozyskanych z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej.

Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2016 r. K. S. przedłożyła kopie dokumentów pozyskanych w Archiwum Państwowym w K. W piśmie tym zaznaczyła także, że nie istnieje żadna decyzja wywłaszczeniowa czy orzeczenie

o przejęciu nieruchomości J. R. na Skarb Państwa.

Pismem z dnia 13 września 2016 r. Starosta zawiadomił strony o zakończeniu postępowania dowodowego oraz poinformował o uprawnieniach stron wynikających

z art. 10 § 1 K.p.a., w tym o prawie do złożenia końcowego oświadczenia w sprawie,

w terminie 10 dni od daty otrzymania pisma. Żadna ze stron nie skorzystała z tego prawa.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., znak [...] Starosta K., umorzył, jako bezprzedmiotowe, ponownie prowadzone postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości stanowiących gospodarstwo rolne nr [...] w T., nadanych J. R. w 1947 r. W wyniku przeprowadzonej w toku postępowania odwoławczego oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz przepisów prawa Wojewoda Z. uznał, że powyższa decyzja Starosty K. nie narusza przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu swego stanowiska Wojewoda stwierdził, iż zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Stosownie do art. 112 ust. 2 u.g.n. wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Zwrotowi podlegają nieruchomości wywłaszczone na podstawie różnych ustaw, niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej. Ustawa z dnia

21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odnosi się w art. 136 do wszelkich przypadków wywłaszczenia nieruchomości na podstawie indywidualnych decyzji administracyjnych. Katalog przypadków, w których może dojść do zwrotu nieruchomości, rozszerza art. 216 u.g.n.

W myśl art. 216 ust. 1 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach

i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz. z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art.22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz

z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych

i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów. Natomiast w art. 216 ust. 2 u.g.n. ustawodawca wskazał, że przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: 1) art, 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957r. poz. 172);2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu - nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31); 3) oraz ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, ze zm.).

Art. 216 u.g.n. stanowi normę o charakterze szczególnym i nie podlega interpretacji rozszerzającej. Skuteczność żądania zwrotu nieruchomości w pierwszej kolejności zależy zatem od tego, czy akt prawny, w oparciu o który dokonano jej przejęcia, mieści się w katalogu wskazanym w tym przepisie. Niedopuszczalne jest

w tym zakresie stosowanie zarówno wykładni rozszerzającej, jak i analogii (wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 990/10).

Przesłankami niezbędnymi dla rozpoznania sprawy zwrotu nieruchomości na drodze postępowania administracyjnego, na podstawie cytowanych przepisów, jest ustalenie czy wnioskodawcy (poprzednikowi prawnemu) przysługiwało prawo własności określonej nieruchomości oraz czy dana osoba została jej pozbawiona na skutek władczego działania organów administracji poprzez wydanie stosownego aktu administracyjnego. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek przeprowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego, ale nie oznacza to,

że brak takiego dowodu może rodzić domniemania istnienia przesłanek z przepisu

art. 216 u.g.n. (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1198/13).

Na podstawie zebranej dokumentacji Starosta K. ustalił, że J. R. był właścicielem gospodarstwa, o zwrot którego ubiegają się jego spadkobiercy. W toku prowadzonego postępowania organ I instancji podjął czynności mające na celu poznanie losów nieruchomości wnioskowanych do zwrotu, mimo tego nie udało się ustalić podstaw ich przejęcia. Utraty własności w drodze wywłaszczenia nie potwierdzają również przedłożone przez K. S. w toku postępowania odwoławczego kopie dokumentów, stanowiących w części powtórzenie już zgromadzonego materiału dowodowego.

Stosownie do art. 105 § 1 K.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Przesłanka bezprzedmiotowości spełniona jest w szczególności wówczas, gdy w sprawie nie jest dopuszczalne wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony. Wywiera ona inny skutek: przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy; nie kształtuje się natomiast stosunek materialnoprawny (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt II SA/G1 1043/14).

Organ odwoławczy podziela ustalenia i oceny dokonane przez Starostę K., przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Z decyzji tej wynika, że umorzenie postępowania przez organ I instancji nastąpiło wobec braku dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R., na podstawie aktu prawnego, który mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Z analizy akt sprawy wynika, że wnioskowane do zwrotu nieruchomości nie zostały przejęte, względnie nabyte, na rzecz Skarbu Państwa na podstawie żadnego z aktów prawnych wymienionych w art. 216 u.g.n. Wbrew zarzutom odwołania, organ I instancji przeprowadził w tym zakresie szczegółowe postępowanie dowodowe i dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, słusznie wskazując, iż niedopuszczalne jest stosowanie przepisów o wywłaszczeniu do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa bez żadnego tytułu prawnego, co do których nie wydano decyzji administracyjnych skutkujących utratą własności. Należy zgodzić się z organem I instancji, że dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności nie mogą przesądzać o możliwości zastosowania trybu zwrotu nieruchomości wynikającego z ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tym zakresie niezbędne jest dysponowanie dowodami pozwalającymi bezspornie i jednoznacznie zweryfikować tę okoliczność w sposób pozytywny.

W tych okolicznościach – zdaniem Wojewody Z. - Starosta K. zasadnie umorzył prowadzone postępowanie administracyjne. Brak dowodu potwierdzającego wywłaszczenie wyklucza dokonanie oceny zaistnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co uzasadniało umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2014r.,sygn. akt I OSK 200/13; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 kwietnia 2012r., sygn. akt II SA/Go 958/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 524/14).

Organ odwoławczy zauważył też, że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji organ I instancji wymienił ogólnie art. 105 K.p.a., jednakże z treści tej decyzji wynika,

że Starosta oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 105 § 1 K.p.a. Wskazał również,

że organ I instancji nie dotrzymał wyznaczonego przez siebie terminu załatwienia sprawy. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, powyższe wadliwości nie mają wpływu na prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym, stosownie do art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymano

w mocy zaskarżoną decyzję,

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem K. S. zaskarżyła decyzję ostateczną Wojewody Z. skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia, jak również uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podstawę skargi stanowią zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 156 K.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca obszernie opisała historię i losy przedmiotowego gospodarstwa rolnego J. R., której końcowym efektem było przekazanie i przejęcie tej nieruchomości przez Agencję Nieruchomości Rolnych, a zatem Skarb Państwa na mocy decyzji Wojewody K. z dnia

[...] r. o likwidacji i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu PGR w T. i przekazaniu posiadanych przez nie gruntów do Zasobu Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Obszernie opisała również podejmowane przez nią i innych spadkobierców J. R. starania w celu dokonania niezbędnych ustaleń w tym zakresie wskazując, iż przejęcie tych nieruchomości przez Skarb Państwa odbyło się niezgodnie z prawem.

Zdaniem skarżącej, skarżona przez nią decyzja Wojewody Z. z dnia [...] (znak: [...]), utrzymująca w mocy decyzję Starostwa Powiatowego w K. z dnia [...], jest bezzasadna i narusza przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż organ administracji zobowiązany był w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ powinien też sam dążyć do prawdy obiektywnej.

Organ powinien zająć stanowisko wobec wszystkich twierdzeń wnioskodawców. Winien też z urzędu przesłuchać biegłych na okoliczności będące przedmiotem postępowania. Fakty powszechnie znane i fakty znane organowi z urzędu organ zobowiązany jest zakomunikować stronie. W przypadku jej wniosku z pewnością należałoby rozpatrzyć także czy decyzje, gdyby były takie wydawane, nie zawierałyby wad powodujących ich nieważność z mocy prawa, czy wydane byłyby z podstawą prawną, czy bez podstawy prawnej z rażącym naruszeniem prawa.

W przypadku nieruchomości rolnych J. R. nie było żadnej podstawy prawnej, żeby je przejąć na Skarb Państwa. Nie istniała żadna ustawa, która by to zezwalała. Jedyną decyzją przejmującą na Skarb Państwa grunty orne i zabudowane w T., będące własnością J. R. jest więc decyzja Wojewody K. [...] z dnia [...] roku o zlikwidowaniu z dniem [...] roku i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorstw państwowych Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w T. w celu przekazania majątku do zasobów Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Zdaniem skarżącej, nawet jeśli powyższa decyzja Wojewody K. nie miała mocy wywłaszczeniowej, to i tak należy stwierdzić:

- po pierwsze, że grunty w T. należące do J. R. przekazane jedną z Uchwał Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu T. w celu zagospodarowania, zostały przejęte na Państwowy Fundusz Ziemi (PFZ), gdyż PGR nigdy nie był użytkownikiem wieczystym gruntów PFZ, które uprawiał. Właścicielem gruntów PFZ był Skarb Państwa.

- po drugie, że przekazanie gruntów J. R. do PGR-u T. ma moc przejęcia gruntów (moc decyzji), ale z rażącym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego (art. 156 K.p.a.), gdyż nastąpiło to bez wydania decyzji, bez zachowania obowiązującej formy – pisemnej i imiennej - bez zawiadomienia strony, bez podstawy prawnej, bez wniosku do Sądu Wojewódzkiego.

Jeżeli Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. uznało, że J. R. utracił to gospodarstwo i to gospodarstwo już od roku 1958 figurowało jako wolne, to powinien potraktować je według art. 60 prawa rzeczowego.

Z akt Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. wynika, że było to tak praktykowane, ale nie w przypadku J. R.

Skarżąca zwraca też uwagę na fakt, że grunty orne w T. tj. działki: [...] przydzielone J. R. po jego wystąpieniu ze Spółdzielni Produkcyjnej w roku 1957, zostały przyznane J. R. bez Aktu Nadania, który jest przecież podstawą do wpisu własności do Księgi Wieczystej.

Fakt, że nie istnieje Akt Nadania dla powyższych gruntów mógłby też

- zdaniem skarżącej - spowodować nieważność decyzji wywłaszczeniowej, jeśli takie by istniały a z pewnością istniałaby możliwość wznowienia takiego postępowania.

Bezpodstawny jest zarzut Starostwa Powiatowego i Wojewody Z. odnośnie sporządzonego przez wnioskodawców opisu działek w T., należących do J. R.

Starosta Powiatowy powinien zlecić badanie działek biegłemu, jeżeli uważał,

że opis położenia działek sporządzony przez wnioskodawców na podstawie map

w skali 1:5000 z roku 1950, z 1958, 1971 i z 2014 roku, nie jest wystarczający.

Sporządzony przez wnioskodawców opis był dość dokładny. Był jedynie korygowany

z uwagi na nowe fakty. Wnioskodawcy zwrócili się w tej sprawie także do biegłego geodety, ale ten twierdził, że opinie biegłego geodety są sporządzane na zlecenia sądów lub urzędów. Wbrew twierdzeniom Wydziału Geodezji i Ewidencji Gruntów

w wydziale tym istnieje dokumentacja (mapy, rejestry pomiarowe), obliczenia powierzchni działek wraz podaniem współrzędnych, w dodatku zarchiwizowane cyfrowo ([...]) pod numerem [...] z roku 1964 i pod numerem [...] z 1965 roku.

Starosta Powiatowy w K. i Wojewoda Z. nie wzięli pod uwagę materiału pozyskanego przez wnioskodawców z Archiwum Państwowego

w K., w szczególności Uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w K. z dnia 2 lipca 1963 r. nr [...] i informacji z dnia 23 grudnia 1963 r.

o warunkach realizacji tej uchwały dotyczącej przejęcia gospodarstw rolnych ekonomicznie podupadłych oraz samowolnie opuszczonych, która stanowiła,

że gospodarstwa, których zadłużenia przekraczały połowę ich wartości będą przejmowane na Skarb Państwa. Według tej uchwały Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. winno było wystąpić do Sądu Wojewódzkiego w K.

z wnioskiem o ich przejęcie. A dla gruntów, których zadłużenie nie przekracza jeszcze 50% ich wartości Wydział Rolnictwa i Leśnictwa opracuje program ich zagospodarowania poprzez ich przekazanie do PGR-ów i Kółek Rolniczych, czy też

w dzierżawę.

Starostwo Powiatowe stwierdziło jedynie, że materiał z Archiwum Państwowego w K. nie był potwierdzony za zgodność z oryginałem, pomimo podanej przeze skarżącą sygnatury akt tej dokumentacji w Archiwum Państwowym w K.

Z tego powodu, że jakość zeskanowanych przez archiwistę dokumentów jest bardzo zła (prawie nieczytelna), ta dokumentacja mogłaby zostać przesłana

z archiwum elektronicznie do Starostwa Powiatowego w K.

Ponadto skarżąca zwraca uwagę, że również decyzje o wymianie gruntów we wsi T. z dnia [...] ([...]), z dnia [...] ([...]), z dnia [...]([...]), z dnia [...] ([...]) na wniosek PGR-u, naruszają przepisy postępowania administracyjnego, gdyż ustawa z 16 sierpnia 1949 roku dotycząca wymiany gruntów, stanowi, że rolnik musi wyrazić zgodę na taką wymianę, ponadto otrzymuje inne grunty o tej samej wartości w zamian za dotychczas posiadane. Należy też zauważyć, że w związku z tymi bezustannie trwającymi pomiarami i wymiarami gruntów rolnicy we wsi T. nie mieli możliwości uprawiać tych gruntów systematycznie.

Wniosek skarżącej i pozostałych spadkobierców J. R. nie został zatem całkowicie i prawidłowo rozpatrzony.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.

z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Dokonana w niniejszej sprawie sądowa kontrola zaskarżonej decyzji według

ww. kryteriów dała podstawę do uznania, że skarga nie jest zasadna, albowiem decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym usunięcie jej z obrotu prawnego.

Przypomnieć należy, iż zaskarżona decyzja została wydana w rezultacie postępowania, którego przedmiotem był wniosek skarżącej i innych spadkobierców

o nieodpłatny zwrot nieruchomości składających się na gospodarstwo rolne J. R., nadane mu na własność w 1947 r. w trybie obowiązujących ówcześnie przepisów.

Końcowym rezultatem tego postępowania jest jego umorzenie w wyniku ustalenia, iż wobec tego gospodarstwa i wchodzących w jego skład nieruchomości nie były podejmowane przez organy administracyjne żadne decyzje administracyjne ani inny akt, jak również nie były podejmowane żadne inne formalne działania, których celem i rezultatem miałoby być odjęcie ich własności J. R. (lub jego spadkobiercom) jak również przyjęcie tej własności przeze Skarb Państwa.

Wbrew twierdzeniom skarżącej w niniejszej sprawie organy obu instancji przeprowadziły obszerne i wnikliwe postępowania dowodowe, ustaliły wszystkie niezbędne okoliczności faktyczne, które potwierdziły zresztą okoliczności podnoszone przez skarżącą i innych uczestników postępowania.

Podstawą skarżonego rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organy prowadzące postępowanie, iż w okolicznościach sprawy, które zostały ustalone w toku przedmiotowego postępowania, organ nie ma podstaw do jej rozstrzygnięcia

w granicach prowadzonego postępowania, a to z tego powodu, że nie może tu być zastosowany tryb z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami albowiem wskazywane przez wnioskodawców nieruchomości nie zostały przyjęte na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy o gospodarstwie nieruchomościami jak również innych ustaw wskazanych w art. 216 tej ustawy.

W świetle dokonanych przez organy obu instancji i przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ustaleń oraz zebranego w aktach z postępowania materiału dowodowego, powyższe rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie było udokumentowanie podstawy utraty prawa własności przez J. R., co determinuje sposób dochodzenia roszczenia przez jego spadkobierców.

Podstawą działania organów administracyjnych w niniejszej sprawie, wszczętej wnioskiem o zwrot nieruchomości, są przepisy prawa materialnego, zawarte w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami(dalej także: "u.g.n.) oraz przepisy postępowania zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w kwestii określonej we wniosku

o zwrot wskazanych nieruchomości są jedynie przepisy rozdziału 6 u.g.n.,

w szczególności art. 136 ust. 3, stanowiący, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji

o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia

o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Przepisy tego rozdziału stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia

12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r.

Nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. Nr 11, poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 31, poz. 138, z późn. zm.), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. Nr 27, poz. 216, z 1972 r. Nr 49, poz. 312 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159, z 1972 r. Nr 27, poz. 193 oraz z 1974 r. Nr 14, poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192, z 1973 r. Nr 48, poz. 282 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego (art. 216 ust. 1 u.g.n.), a także do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. Nr 35, poz. 240 oraz z 1957 r. Nr 39, poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

(Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.) (art. 216 ust.2 u.g.n.).

Przepisy te zostały w zaskarżonej decyzji przytoczone i została prawidłowo omówiona ich treść normatywna, z prawidłową konkluzją organów, iż przepisy te nie mogą zostać zastosowane w przedmiotowej sprawie albowiem nieruchomość, o której zwrot ubiega się skarżąca i pozostali spadkobiercy J. R. nie została wywłaszczona ani też przyjęta na rzecz Skarbu Państwa w trybie określonym w u.g.n. jak i pozostałych ustawach wskazanych w art. 216 u.g.n.

Organy słusznie stanęły na stanowisku, iż dla prawidłowego rozpatrzenia

i załatwienia przedmiotowego wniosku o zwrot wskazanych w nim nieruchomości, nadanych w 1947 r. na własność J. R., w trybie obowiązujących wówczas przepisów prawa, podstawowe znaczenie ma ustalenie kiedy i w jakich okolicznościach utracił on własność swojego gospodarstwa, a tym samym, czy sprawa niniejsza może zostać rozstrzygnięta w postępowaniu administracyjnym w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Na podstawie dokumentów zawartych w aktach formalno-prawnych regulacji wsi T. pozyskanych z archiwum Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej organ I instancji ustalił, iż w latach 1949-1957 miało miejsce kilka regulacji gromady T., w wyniku których doszło do wymiany gruntów pomiędzy uczestnikami regulacji - właścicielami nadanych gospodarstw czyli rolnikami indywidualnymi a rolniczym zespołem spółdzielczym, którego członkiem był również J. R. do roku 1956. W roku [...] J. R. wystąpił ze Spółdzielni w T. (Protokół ogólnego zebrania Spółdzielni z dnia [...].), która została zlikwidowana z dniem [...]r. wskutek uchwały ogólnego zebrania członków przyznano mu zwrotny wkład gruntowy. Zgodnie z wykazem oświadczeń uczestników przebudowy gromady T. z roku 1957 J. R. życzył sobie otrzymać grunt w miejscu starego stanu posiadania o powierzchni 9 ha. J. R. otrzymał wówczas prawdopodobnie gospodarstwo rolne nr [...] obejmujące działki nr [...] część działki nr [...].

Na podstawie zebranych w sprawie dokumentów, w tym dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w K., organ I instancji ustalił, iż J. R. zmienił miejsce zamieszkania w związku z nabyciem na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] r. nieruchomości od S. i Z. L., stanowiącej grunty rolne o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, stanowiące gospodarstwo rolne nr [...] położone w S. Z faktu tego wynika pośrednio moment opuszczenia nabytego wcześniej na podstawie aktu nadania nr [...] z dnia [...]. gospodarstwa rolnego w T. lub gruntów objętych przez J. R. w wyniku wymiany i regulacji, gdyż objął on zakupione gospodarstwo w S. Przemawia za tym także brak nazwiska J. R. jako właściciela gospodarstwa w T., w dokumentach z regulacji wsi T. Zgodnie z rejestrem pomiarowym sporządzonym w roku 1959, gospodarstwo rolne nr [...] (według numeracji wynikającej z aktu nadania nr [...]) opisane jest w rejestrze pod poz. 14, jako wolne, gospodarstwo rolne nr [...], które prawdopodobnie otrzymał w roku 1956r. zostało również opisane jako wolne pod poz. 23. Również w alfabetycznym spisie właścicieli ułożonym w roku 1959 brak jest nazwiska J. R. jako właściciela gospodarstwa w T. Zdaniem organu, domniemywać należy, iż J. R. opuścił gospodarstwo rolne w T. przed rokiem [...], czyli przed sporządzeniem rejestru pomiarowego gospodarstw. Nie wynika z tego jednak, w jakim trybie utracił własność gruntów, tj. czy został zmuszony do ich opuszczenia, czy też uczynił to dobrowolnie. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, opuszczając gospodarstwo w roku 1958 jej dziadek oddał w dzierżawę część zabudowaną gruntów na rzecz innego rolnika, a pozostałe zostały mu bezprawnie zabrane i włączone w skład gruntów Państwowego Gospodarstwa Rolnego w M. - na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] r. nr [...] oraz z dnia [...] r. nr [...]. Wobec tych ustaleń – zdaniem Sądu, powyższe okoliczności nie stanowią podstawy do uznania, iż miało miejsce wywłaszczenie J. R. z posiadanych gruntów i przejęcie ich na rzecz Skarbu Państwa.

W ponownie prowadzonym postępowaniu złożono operat techniczny dotyczący aktualizacji i wymiany gruntów wsi T. pochodzący z 1960 r. oraz dokumenty archiwalne PRN w K. dotyczące reformy rolnej i zagospodarowania gospodarstw ekonomicznie zaniedbanych z lat 1963-1964. Z dokumentów tych również nie wynika, iż utrata własności nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania nastąpiła w wyniku wywłaszczenia bądź przejęcia w trybie u.g.n. lub którejkolwiek ze wskazanych w art. 216 ust. 1 i ust. 2 u.g.n. ustawy. W tej sytuacji wniosek spadkobierców J. R. nie mógł być rozpatrzony w trybie przepisów o zwrocie nieruchomości zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

Jak wyżej wskazano, kwestie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych, lub nabytych albo przejętych przez Skarb Państwa reguluje ustawa z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami.

Podstawową regulację stanowi tu art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z takim wnioskiem występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. W myśl przepisów ww. ustawy wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu, w drodze decyzji prawa własności i może być dokonane jedynie w przypadku, kiedy cele publiczne nie mogą być w inny sposób zrealizowane, a dana nieruchomość przeznaczona została na takie cele w planie miejscowym. Instytucja wywłaszczenia jest zatem administracyjnoprawną formą pozyskiwania nieruchomości przez podmioty publicznoprawne dla realizacji celów publicznych. Rozdział 6 działu III u.g.n. reguluje kwestie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, który dotyczyć może nieruchomości wywłaszczonych na podstawie różnych ustaw, wymienionych w art. 216 ust. 2 u.g.n. Powyższe zasady i tryb zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie mają zatem zastosowania do nieruchomości wywłaszczonych lub nabytych przez państwo na podstawie innych aktów prawnych. W art. 216 ust. 1 u.g.n. mowa jest

o nieruchomościach przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa, a w art. 216

ust. 2 u.g.n. o nieruchomościach nabytych na rzecz Skarbu Państwa lub gminy. Przepis ten ma szczególny i wyjątkowy charakter i zawiera rozszerzenie możliwości zwrotu nieruchomości (które nie mogłyby być zwrócone na podstawie art. 136 i n. tej ustawy) w trybie i na zasadach niemieszczących się w pojęciu wywłaszczenia sensu stricto. Należy uznać, iż uregulowania przepisu art. 216 u.g.n. w zakresie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych lub przejętych czy też nabytych przez Skarb Państwa w szczególnym trybie mają charakter wyczerpujący i nie jest dopuszczalna wykładnia rozszerzająca umożliwiająca zastosowanie tego przepisu na inne przypadki utraty własności. Szczególny charakter tego przepisu przejawia się, po pierwsze, w precyzyjnym wskazaniu możliwości zastosowania, i to w sposób nie bezpośredni, lecz odpowiedni, przepisów działu III rozdziału 6 u.g.n., jeżeli wywłaszczenie nastąpiło na podstawie wymienionych tam aktów normatywnych, a po drugie, w jednoznacznie wyrażonym w tym przepisie ograniczeniu odpowiedniego zastosowania przepisów działu III rozdziału 6 ustawy do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa.

W wyniku przeprowadzenia opisanego powyżej postępowania dowodowego nie stwierdzono dokumentu potwierdzającego przejęcie w drodze wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa J. R. na podstawie aktu prawnego, który w dacie utraty własności mógł stanowić podstawę wywłaszczenia, a który zawarty jest w katalogu aktów prawnych wymienionych w powyższych przepisach oraz nie potwierdzono w prowadzonym postępowaniu, iż utrata prawa własności nastąpiła w wyniku wydania decyzji o wywłaszczeniu, co mogłoby stanowić przesłankę do żądania zwrotu nieruchomości w trybie administracyjnym. Dokumenty wskazujące pośrednio na utratę własności, tj. ustalenie, iż grunty te (nieruchomości) były użytkowane przez Państwowe Gospodarstwo Rolne i wchodziły w jego skład, a po likwidacji tych gospodarstw zostały włączone do zasobów Państwowego Funduszu Ziemi, a w końcu – zasobów Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa. Ustalenia te nie dają podstawy do zastosowania trybu zwrotu nieruchomości wynikającego z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Nie każda bowiem utrata własności stanowi wywłaszczenie, do którego mają zastosowanie przepisy u.g.n. dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do zastosowania przepisów o wywłaszczeniu i zwrocie nieruchomości do nieruchomości przejętych na Skarb Państwa bez żadnego tytułu prawnego, co do których nie wydano decyzji administracyjnych skutkujących utratą własności. Nie wyklucza to jednak dochodzenia przez zainteresowane strony swoich roszczeń i praw w innym trybie czy też w drodze postępowania cywilnego – na co organy zwróciły uwagę w wydanych rozstrzygnięciach.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy zasadnie uznały, iż brak jest podstaw prawnych do podjęcia przez nie rozstrzygnięcia w kwestii merytorycznego rozpatrzenia wniosku o zwrot nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne

w T., o który wystąpili spadkobiercy J. R. Tym samym sprawa wszczęta złożonym przez spadkobierców J. R. wnioskiem do Starosty o zwrot przedmiotowej nieruchomości nie może być załatwiona w trybie administracyjnym. W tej sytuacji prowadzone w tej sprawie postępowanie okazało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a. i powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowe jest postępowanie, w którym brak jest któregoś

z elementów materialnego stosunku administracyjnoprawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych.

W niniejszej sprawie przesłanką stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania są przyczyny przedmiotowe - brak przedmiotu postępowania, który może i winien zostać rozstrzygnięty merytoryczną decyzją administracyjną orzekającą o zwrocie nieruchomości, tj. gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych

i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w trybie administracyjnym.

Umorzenie postępowania nie stanowi merytorycznego załatwienia sprawy lecz ma znaczenie procesowe stwierdzające brak możliwości załatwienia sprawy przez organ administracyjny, który prowadził postępowanie w związku z otrzymanym wnioskiem.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.

Wbrew temu co twierdzi skarżąca, nie został wydany inny akt prawny umożlwiający pozytywne załatwienie wniosku spadkobierców J. R.

o zwrot nieruchomości, w szczególności nie stanowi go wskazywana bez bliższego określenia ustawa z 2005 r. Skarżąca miała zapewne na myśli ustawę z dnia 29 lipca 2005 r. Dz.U. z 2012 r. poz. 83) o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego

w prawo własności. Ustawa ta w żadnym razie nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Podstawą prowadzenia postępowania w przedmiocie określonym we wniosku do Starosty K. z dnia [...] r. mogły być tylko wskazane wyżej przepisy zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami.