Postanowienie NSA, sygn. akt III OSK 121/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i odrzucono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 & 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 2176
law: Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 907/17, w sprawie ze skargi B. W. na pismo Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie propozycji określającej warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej postanawia: 1. uchylić zaskarżony wyrok i odrzucić skargę; 2. odstąpić od zasądzenia od B. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, po rozpoznaniu skargi B. W. (dalej jako strona lub skarżąca), wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 907/17, uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] (dalej jako organ kub DIAS) z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], w przedmiocie propozycji określającej warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych:

DIAS pismem z dnia [...] maja 2017 r., wydanym na podstawie art. 165 ust. 7 ustawy z 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1948 ze zm.; dalej jako "przepisy wprowadzające KAS") złożył stronie propozycję określającą warunki zatrudnienia w ramach korpusu służby cywilnej w Izbie Administracji Skarbowej w [...] i podał, że obowiązują one od [...] czerwca 2017 r. Organ w pouczeniu podał, że strona może w terminie [...] dni od jego otrzymania złożyć oświadczenie o jego przyjęciu lub odmowie przyjęcia, a niezłożenie stosownego oświadczenia we wskazanym terminie jest równoznaczne z odmową jego przyjęcia. W przypadku odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia stosunek służbowy wygaśnie po upływie [...] miesięcy, nie później niż [...] sierpnia 2017 r. W końcowej części wskazanej propozycji przedstawiono zasady ustalania wysokości wynagrodzenia przysługującego stronie w następstwie złożonej propozycji.

Strona pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. wniosła odwołanie od otrzymanej propozycji zatrudnienia do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Rozstrzygnięciu z dnia [...] maja 2017 r. strona zarzuciła nieważność poprzez oczywistą niezgodność z Konstytucją RP, poprzez niezasadne zwolnienie jej ze służby w formie przedłożenia propozycji zatrudnienia w przypadku braku jakichkolwiek ku temu podstaw i przesłanek. Podkreśliła, że rozstrzygnięcie to jest nieważne i bezprawne z uwagi na brak podstaw dla przyznania jej propozycji zatrudnienia. Wskazała na naruszenie art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS poprzez nie uwzględnienie w złożonej propozycji posiadanych przez nią kwalifikacji. Dodatkowo strona zarzuciła temu rozstrzygnięciu obrazę przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Strona w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. złożyła oświadczenie o przyjęciu przedstawionej propozycji.

DIAS pismem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...], udzielił odpowiedzi na odwołanie strony z dnia [...] czerwca 2017 r. W piśmie tym organ wyraźnie stwierdził, że wskazana propozycja nie jest decyzją administracyjną, gdyż przepisy przedmiotowej w sprawie ustawy nie przewidują takiej formy. Dodatkowo organ podkreślił, że przedłożona stronie propozycja zatrudnienia ma umocowanie w obowiązujących przepisach prawa. W dalszej części pisma poinformowano stronę o konsekwencjach związanych z przyjęciem propozycji zatrudnienia jak również wynikające z odmowy jej przyjęcia. W końcowej części pisma odwołano się do Porozumienia w sprawie zabezpieczenia praw i interesów pracowników oraz funkcjonariuszy, a także zabezpieczenia realizacji zadań przez organy administracji publicznej w związku z wdrażaniem reformy administracji skarbowej.

Strona pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na złożoną jej przez DIAS pisemną propozycję zatrudnienia z dnia [...] maja 2017 r. zarzucając temu rozstrzygnięciu nieważność poprzez oczywistą niezgodność z Konstytucją RP, a w szczególności z jej art. 2, art. 32 ust. 1, art. 7 i art. 60. Zakwestionowała w szczególności fakt zwolnienia jej ze służby przy wykorzystaniu propozycji zatrudnienia i pominięcie zaproponowania jej propozycji służby co w konsekwencji doprowadziło do jej zwolnienia ze służby. Odwołując się do ostrożności procesowej zaakcentowała, że dostrzega naruszenie art. 170 ust. 1 ustawy wprowadzającej KAS poprzez złożenie jej propozycji zatrudnienia w sytuacji, gdy jest funkcjonariuszem i winna otrzymać propozycję służby. Nadto zarzuciła naruszenie art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS polegające na złożeniu propozycji zatrudnienia a nie propozycji służby. W skardze tej wskazano na naruszenie szeregu przepisów procesowych, a w szczególności niezastosowanie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 169 ust. 4 i ust. 6 przepisów wprowadzających KAS. Strona ponadto zarzuciła wskazanemu aktowi rażącą obrazę przepisów prawa Unii Europejskiej, to jest prawa do dobrej administracji oraz pominięcie zapisanych w traktatach unijnych zasad prawa wspólnotowego.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł w pierwszej kolejności o odrzucenie skargi,

a w przypadku uznania, że sprawa podlega kognicji sądu administracyjnego jej oddalenia i przywołał wcześniej prezentowaną argumentację za zaproponowanym stanowiskiem.

Pismem z dnia [...] marca 2018 r. skarżąca złożyła oświadczenie, iż przedmiotem jej skargi jest decyzja z dnia [...] maja 2017 r. stanowiąca propozycję zatrudnienia oraz decyzja organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2017 r. stanowiąca rozpoznanie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy

Uwzględniając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w pierwszej kolejności ustalił status prawny skarżącej. Wskazał, że przed reformą administracji skarbowej pełniła on służbę jako funkcjonariusz celny, a począwszy od [...] marca 2017 r. jako funkcjonariusz Służby Celno-Skarbowej. Fakt ten w ocenie tego Sądu ma istotne znaczenie, ponieważ status prawny funkcjonariusza celnego regulowany był i jest w drodze decyzji administracyjnej. Oznacza to, że wszelkie zmiany w zakresie tak ukształtowanego statusu prawnego funkcjonariusza mogą być dokonywane w dwojaki sposób: albo w drodze decyzji administracyjnej, albo też w drodze ustawowej.

Następnie Sąd Wojewódzki omówił przepisy art. 165 ust. 7, art. 169 ust. 4, ust. 6 i ust. 7 przepisów wprowadzających KAS wskazując, że przepisy te nie są czytelne i wzbudzają istotne wątpliwości interpretacyjne. Sąd pierwszej instancji dokonał rozważań, po których doszedł do wniosku, że poszczególne organy (podmioty) administracji publicznej, wymienione w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS, obowiązane są do składania stosownych propozycji pracownikom oraz funkcjonariuszom w nich zatrudnionym lub pełniących służbę. Tym samym, pracownikom zatrudnionym we wskazanych organach (podmiotach) składane są propozycje zatrudnienia, a funkcjonariuszom propozycje służby. Z kolei z art. 169 ust. 4-7 i art. 170 ust. 1 pkt 2 przepisów wprowadzających KAS wynika, że propozycja służby ma charakter decyzji administracyjnej, a funkcjonariuszowi przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego organy administracji skarbowej obowiązane były przedkładać funkcjonariuszom propozycję służby, względnie w terminie do [...] maja 2017 r. nie przedstawiać im takiej propozycji. Przedłożenie propozycji zatrudnienia wskazanym funkcjonariuszom możliwe było jedynie po uprzednim uregulowaniu ich sytuacji formalnoprawnej jako funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej. Skoro organ administracji skarbowej uprzednio nie unormował sytuacji formalnoprawnej skarżącej, to tym samym złożona jej propozycja zatrudnienia musi być widziana jako propozycja służby i w przypadku jej przyjęcia, traktowana jako decyzja administracyjna. Następstwem przydania owej propozycji takiego charakteru jest stwierdzenie, że skarżącej przysługiwał od niej wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy oraz skarga do sądu administracyjnego.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji propozycję "zatrudnienia" przedłożoną skarżącej uznać należy za decyzję administracyjną wydawaną w oparciu o postanowienia Kodeksu postępowania administracyjnego, ze zmianami wynikającymi z przepisów wprowadzających KAS. Nie jest bowiem dopuszczalne, aby propozycja pochodząca od tego samego organu (podmiotu) administracji skarbowej, kierowana do tej samej grupy adresatów, w jedynych przypadkach przybierała formę decyzji administracyjnych (propozycja służby), a w innych nie legitymowała się takim charakterem (propozycja zatrudnienia). Następstwem takiego ustalenia jest przyjęcie stanowiska, że przedmiotowa sprawa podlega kognicji sądu administracyjnego i może być oceniana stosownie do reguł obowiązujących przed tymi sądami.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że propozycja zatrudnienia z dnia [...] maja 2017 r. złożona skarżącej w dniu [...] maja 2017 r., jest decyzją administracyjną, od której skarżącej przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca w piśmie z dnia [...] czerwca 2017 r. wskazała jednoznacznie, że nie zgadza się z doręczonym jej aktem, zatem wykorzystała przysługujące mu prawo i skorzystała ze środka zaskarżenia. DIAS pismem z dnia [...] lipca 2017 r. udzielił skarżącej odpowiedzi na jej pismo. W odpowiedzi tej wskazał, że przepisy przedmiotowej ustawy nie zawierają regulacji o charakterze odwoławczym, jak również nie przewidują formy decyzji administracyjnej dla propozycji pracy dla funkcjonariusza (propozycji zatrudnienia) i podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji pismo to spełnia minimalne wymogi stawiane decyzji administracyjnej, ponieważ wynika z niego, od którego organu pochodzi, wskazuje do kogo jest adresowane, jak również zawiera rozstrzygnięcie i zostało podpisane przez osobę uprawnioną do podejmowania władczych rozstrzygnięć.

Sąd Wojewódzki wskazał, powołując się na art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS, że przedłożona propozycja winna uwzględniać posiadane kwalifikacje adresata aktu oraz przebieg dotychczasowej służby. W poddanych kontroli rozstrzygnięciach organu administracji skarbowej przesłanki te nie były brane pod uwagę, a przynajmniej nie zostały w żaden sposób w nich wyeksponowane. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji podzielił zarzuty skarżącej, że nieznane są jej motywy, którymi kierował się organ administracji publicznej, przedkładając jej propozycję zatrudnienia. W konsekwencji naruszony został art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS, a tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia wniesionej skargi przewidziana art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej jako "u.p.p.s.a.")

Sąd pierwszej instancji wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ administracji publicznej obowiązany będzie stosownie do ustaleń zawartych w uzasadnieniu tego wyroku przedłożyć skarżącej stosowną propozycję służby. W przypadku przyjęcia tej propozycji przez skarżącą, stanie się ona po myśli art. 169 ust. 4 ustawy wprowadzającej KAS decyzją, od której ewentualnie skarżąca będzie mogła wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W przypadku, gdyby skarżąca nie przyjęła przedłożonej jej propozycji, wówczas organ będzie zobowiązany do wydania decyzji przewidzianej w art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., mocą której wygaszony zostanie stosunek administracyjnoprawny łączący skarżącą z organem administracji (decyzja o wygaśnięciu decyzji kształtującej stosunek prawny funkcjonariusza celnego). Z uwagi na fakt, iż przewidziane w przedmiotowej ustawie terminy już minęły, organ administracji skarbowej obowiązany będzie do podejmowania działań w ramach ogólnych reguł rządzących jurysdykcyjnym postępowaniem administracyjnym.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie dopuścił Z. do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł DIAS, reprezentowany przed radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. W przypadku, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto organ wniósł o zasądzenie na jego rzecz od skarżącej kosztów postępowania i rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

1. na podstawie art. 174 pkt 2 u.p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku zamiast postanowienia o odrzuceniu skargi w sytuacji, gdy przedmiotowa sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Uchybienie to stanowi konsekwencję wadliwego przyjęcia, że propozycja określająca warunki zatrudnienia z dnia [...] maja 2017 r. oraz pismo DIAS z dnia [...] lipca 2017 r., będące odpowiedzią na odwołanie skarżącej, stanowią decyzje administracyjne podlegające kognicji sądu administracyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 5 pkt 2 u.p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie w sprawie wynikającej z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi, w której wyłączona jest właściwość sądu administracyjnego, a tym samym możliwość jej zaskarżenia do sądu administracyjnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 u.p.p.s.a. poprzez wydanie wyroku wbrew zgromadzonemu materiałowi dowodowemu zawartemu w aktach sprawy i w związku z tym nieprawidłowe wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia na podstawie ustaleń niezgodnych z zebranym materiałem i przedstawienie wskazań co do dalszego postepowania bez uwzględnienia zgromadzonego materiału;

2. na podstawie art. 174 pkt 1 u.p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a. w zw. z art. 165 ust. 7 oraz art. 169 ust. 4 przepisów wprowadzających KAS poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż złożona skarżącej propozycja zatrudnienia stanowi decyzję administracyjną, od której przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i następnie skarga do sądu administracyjnego, podczas gdy przedmiotowa propozycja nie posiada cech decyzji administracyjnej i została przedstawiona w ramach wewnętrznych stosunków służbowych oraz pozostawiała zakres uznania co do jej przyjęcia bądź odrzucenia ze skutkami określonymi w przepisach wprowadzających KAS;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a. w zw. z art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż w ramach procedury związanej ze składaniem propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia albo pełnienia służby pracownikom zatrudnionym we wskazanych w tym przepisie organach składane są wyłącznie propozycje zatrudnienia a funkcjonariuszom wyłącznie propozycje służby, podczas gdy propozycja zatrudnienia albo służby może zostać przedłożona zarówno pracownikowi, jak i funkcjonariuszowi;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a. w zw. z art. 170 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 171 ust. 1 pkt 2 przepisów wprowadzających KAS poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż organ zobowiązany jest zamknąć związany z funkcjonariuszem stosunek administracyjnoprawny poprzez wydanie decyzji administracyjnej o jego wygaśnięciu, podczas gdy dla wygaśnięcia stosunku służbowego nie jest wymagane wydanie jakiegokolwiek aktu, gdyż następuje ono z mocy prawa i jest ściśle powiązane ze złożoną propozycją bądź jej brakiem, a w przypadku przyjęcia propozycji zatrudnienia dotychczasowy stosunek służby przekształca się w stosunek pracy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ rozwinął powyższe zarzuty.

Skarżąca nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną organu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zarządzeniem z [...] lutego 2021 r. Przewodniczący Wydziału [...] Izby Ogólnoadministracyjnej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz. U. z 2020, poz. 1842) skierował sprawę na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie wymaganej rzez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można jej przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, o czym strony zostały zawiadomione i pouczone o prawie złożenia w terminie [...] dni od daty otrzymania niniejszego zarządzenia pisemnego dodatkowego przedstawienia swojego stanowiska w sprawie w granicach zarzutów złożonej skargi kasacyjnej. Strony postępowania nie złożyły dodatkowych wyjaśnień w zakreślonym terminie. Rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 189 u.p.p.s.a., jeżeli skarga podlegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie. Stwierdzenie, że istniały przesłanki do odrzucenia skargi zobowiązuje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku Sądu pierwszej instancji i odrzucenia skargi. Oceny wystąpienia przesłanek odrzucenia skargi Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej. W rozpoznanej sprawie spełnione zostały przesłanki zastosowania art. 189 u.p.p.s.a., zarówno z urzędu, jak i z uwagi na podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej, co skutkowało uchyleniem zaskarżonego wyroku i odrzuceniem skargi.

W rozpoznawanej sprawie istota podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia wymienionych w niej przepisów sprowadza się do zakwestionowania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który uznał, że pisma DIAS z dnia [...] maja 2017 r. oraz z dnia [...] lipca 2017 r., zawierające propozycję zatrudnienia - w okolicznościach niniejszej sprawy, tj. w sytuacji braku unormowania sytuacji formalnoprawnej skarżącej - stanowią w istocie decyzje administracyjne, co uzasadnia poddanie ich kontroli sądu administracyjnego zgodnie z dyspozycją art. 3 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a.

Ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji nie można się zgodzić. Wyjaśnić należy, że ustawą z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U z 2016 r., poz. 1947 ze zm., dalej jako "ustawa o KAS"), w miejsce funkcjonujących: administracji podatkowej, Służby Celnej i kontroli skarbowej powołano administrację skonsolidowaną – Krajową Administrację Skarbową, podporządkowaną ministrowi właściwemu do spraw finansów. Preambuła tej ustawy wskazuje, że u podstaw regulacji leży doniosłość konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w szczególności podatków i należności celnych, troska o bezpieczeństwo finansowe Rzeczypospolitej Polskiej oraz ochrona bezpieczeństwa obszaru celnego Unii Europejskiej, w celu zapewnienia nowoczesnego i przyjaznego wykonywania obowiązków podatkowych i celnych, a także efektywnego poboru danin publicznych. W świetle art. 2 ust. 2 i ust. 3 ustawy o KAS, Krajowa Administracja Skarbowa stanowi wyspecjalizowaną administrację rządową wykonującą zadania z zakresu realizacji dochodów z tytułu podatków, należności celnych, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, ochrony interesów Skarbu Państwa oraz ochrony obszaru celnego Unii Europejskiej, a także zapewniającą obsługę i wsparcie podatnika i płatnika w prawidłowym wykonywaniu obowiązków podatkowych oraz obsługę i wsparcie przedsiębiorcy w prawidłowym wykonywaniu obowiązków celnych. W jej ramach wyodrębniono Służbę Celno-Skarbową, będącą jednolitą i umundurowaną formacją, którą tworzą funkcjonariusze. Z kolei z art. 160 przepisów wprowadzających KAS wynika, że zniesiono m.in. Szefa Służby Celnej, dyrektorów izb celnych, naczelników urzędów celnych, urzędy celne wraz z podległymi oddziałami celnymi. Organy Krajowej Administracji Skarbowej określono m.in. w art. 162 tej ustawy i w art. 11 ust. 1 ustawy o KAS.

Nowa struktura organizacyjna i zadania nałożone na organy KAS wymagały dostosowania do niej dotychczasowego stanu zatrudnienia pracowników i funkcjonariuszy.

Wskazać należy, że w myśl art. 165 ust. 3 przepisów wprowadzających KAS, pracownicy zatrudnieni w izbach celnych oraz urzędach kontroli skarbowej oraz funkcjonariusze celni pełniący służbę w izbach celnych albo w komórkach urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych stali się z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem [...] marca 2017 r., z zastrzeżeniem art. 170, odpowiednio pracownikami zatrudnionymi w jednostkach organizacyjnych Krajowej Administracji Skarbowej, zwanych dalej "jednostkami KAS", albo funkcjonariuszami Służby Celno-Skarbowej, zwanymi dalej "funkcjonariuszami", pełniącymi służbę w jednostkach KAS, i którzy zachowali ciągłość pracy i służby. Przy czym podkreślić należy, że użyte w tym przepisie słowo "odpowiednio" przyporządkowuje pracowników/funkcjonariuszy do określonych jednostek organizacyjnych jedynie na czas od dnia wejścia w życie ustawy o KAS do dnia złożenia i przyjęcia propozycji nowych warunków pracy/służby.

Analiza przepisów art. 165 ust. 7 w zw. z art. 165 ust. 1, art. 170 ust. 1-3 i art. 171 ust. 1 przepisów wprowadzających KAS, w zestawieniu z zadaniami zastrzeżonymi dla funkcjonariuszy w ustawie o KAS, prowadzi do wniosku, że ustawodawca wprowadził szczególną, nadzwyczajną podstawę ustawową o charakterze przejściowym, umożliwiającą przekształcenie stosunku służbowego funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej w stosunek pracy, pracownika w stosunek służby, poprzez przedstawienie przez właściwy organ w zakreślonym terminie – do dnia [...] maja 2017 r. propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia lub nowe warunki pełnienia służby, a także konstrukcję normatywną wygaśnięcia z mocy prawa stosunków służby i stosunków pracy. Właściwy organ został uprawniony do złożenia każdej z wymienionych w nim grup adresatów zarówno propozycji służby, jak i propozycji zatrudnienia. Jednocześnie ustawodawca organom wymienionym w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających przyznał autonomiczne prawo do określenia rodzaju propozycji, która ma być przedstawiona konkretnej osobie. W ramach realizacji przedstawionych wyżej zmian strukturalnych, organizacyjnych i kadrowych ustawodawca nie wykluczył możliwości złożenia funkcjonariuszowi propozycji zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a nie służby. Powyższe stwierdzenie znajduje potwierdzenie w treści art. 169 ust. 3 tej ustawy, w którym ustawodawca wprost odnosi się do kategorii funkcjonariuszy, którym została przedstawiona propozycja zatrudnienia.

Użyty w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS zwrot "odpowiednio" dotyczy właściwości organu, w którego dyspozycji pozostają pracownicy i funkcjonariusze, którym należy złożyć propozycję i nie ogranicza organu w wyborze rodzaju proponowanej podstawy zatrudnienia. Nie oznacza zatem, że w przypadku funkcjonariuszy przedkładana propozycja może dotyczyć wyłącznie nowych warunków służby. Natomiast użyty w tym przepisie spójnik "albo" służy zapewnieniu, że jeden adresat może otrzymać tylko jedną z alternatywnych propozycji.

Zauważyć należy, że ustawodawca odnośnie propozycji określającej nowe warunki zatrudnienia, o której mowa w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS, nie zastrzegał dla niej formy decyzji, nie przewidział możliwości jej zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym, czy też wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku propozycji określającej nowe warunki pełnienia służby w art. 169 ust. 4-7 tej ustawy wskazał, że propozycja pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej stanowi decyzję ustalającą warunki pełnienia służby. W terminie [...] dni od dnia przyjęcia propozycji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego złożenie nie wstrzymuje wykonania decyzji. Do postępowania w tego rodzaju sprawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji wydanej w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że decyzja administracyjna jest jednostronnym, władczym rozstrzygnięciem organu administracji państwowej o wiążących konsekwencjach obowiązujących norm prawa administracyjnego dla indywidualnie określonego podmiotu i w konkretnej sprawie, podejmowanym w sferze stosunków zewnętrznych, poza systemem organów państwowych i podległych im jednostek. Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia może być jedynie norma prawa administracyjnego, z której bezpośrednio lub pośrednio wynika, że jej konkretyzacja następuje w drodze wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z [...] grudnia 1987 r., sygn. akt [...], wyrok dostępny w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z dnia [...] marca 2006 r., sygn. akt [...], wyraził pogląd, że w każdym przypadku należy indywidualnie badać, czy w sprawie mamy do czynienia z aktem władczym uprawnionego podmiotu i czy ten akt zmierza do władczego ukształtowania praw i obowiązków jego adresata. Z kolei Sąd Najwyższy w uchwale z [...] lutego 1988 r. sygn. akt [...] (Lex nr [...]), wskazał na trzy cechy dające podstawę do uznania czynności organu administracyjnego za decyzję administracyjną – po pierwsze, decyzja jest przejawem woli organu administracyjnego, co oznacza, iż organ ten rozstrzygając sprawę narzuca władczo swoje stanowisko; po drugie, decyzja musi wyraźnie wskazywać podstawę prawną w powszechnie obowiązujących przepisach prawa administracyjnego, po trzecie, decyzja rozstrzyga konkretną sprawę określonej osoby fizycznej lub prawnej w postępowaniu unormowanym przez przepisy proceduralne; decyzja wyposażona jest w atrybut ważności.

Natomiast w przypadku czynności lub aktu, objęcie ich zakresem zastosowania art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a. zależy od spełnienia kryterium pozytywnego (działanie dotyczy sprawy z zakresu administracji publicznej) oraz kryterium negatywnego (działanie nie jest podejmowane w formach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-3 u.p.p.s.a.). Przy czym ustawodawca nie definiuje pojęć "akt lub czynność z zakresu administracji publicznej". W literaturze i orzecznictwie przyjmuje się, że akty lub czynności z art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a. muszą być skierowane do konkretnego, zindywidualizowanego adresata, mieć charakter zewnętrzny, co oznacza, że są one skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu akt lub podejmującemu daną czynność, mają dotyczyć spraw z zakresu administracji publicznej, a więc obejmować władcze działania organów administracji publicznej, którymi o treści uprawnienia lub obowiązku przesądza jednostronnie podmiot wykonujący administrację publiczną, a adresat jest tym działaniem związany, a także obejmować uprawnienia lub obowiązki wynikające z przepisów powszechnie obowiązującego prawa (zob. T. Woś (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydanie VI, WK 2016, J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydanie V Lexis Nexis 2011).

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji, że złożona skarżącej propozycja zatrudnienia stanowi w istocie decyzję administracyjną, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a. Pisemna propozycja określająca nowe warunki zatrudnienia nie jest władczą formą rozstrzygnięcia organu administracji o wiążących dla jej adresata konsekwencjach. Nie rozstrzyga sprawy, ani nie kończy w żaden inny sposób postępowania w danej sprawie. Przepisy prawa nie wskazują, tak jak jest to w przypadku propozycji określającej warunki pełnienia służby, że stanowi ona decyzję administracyjną. Pisemna propozycja określająca nowe warunki zatrudnienia bezpośrednio nie dotyczy praw i obowiązków administracyjnoprawnych jej adresata, gdyż te – wchodząc w skład dotychczasowego stosunku służbowego – zostają bezpośrednio poddane ukształtowaniu z mocy prawa albo w wyniku przyjęcia propozycji (art. 171 ust. 1 przepisów wprowadzających KAS), albo w wyniku jej odrzucenia (art. 170 ust. 1-3 tej ustawy). Propozycja zatrudnienia mieści się w sferze władztwa służbowego (pracowniczego), stanowi jedynie etap realizacji ustawowego stanu faktycznego, którego dopełnieniem jest oświadczenie funkcjonariusza (pracownika) o przyjęciu propozycji (art. 171 ust. 1) albo o odmowie przyjęcia propozycji, albo też niezłożenie oświadczenia (art. 170 ust. 1-2). Organ przedkładający propozycję występuje w charakterze pracodawcy, a nie jako organ administracji publicznej. O ile można argumentować, że czynność ta ma charakter administracyjnoprawny i zindywidualizowany (jako dotycząca trwającego jeszcze stosunku służbowego), o tyle nie sposób przyjąć, aby czynność ta dotyczyła bezpośrednio praw lub obowiązków administracyjnoprawnych i konkretyzowała prawa lub obowiązki administracyjnoprawne wynikające z przepisów prawa. Propozycja zmierza bowiem do przekształcenia istniejącego stosunku służbowego w stosunek pracy w służbie cywilnej albo do zakończenia tego stosunku w drodze jego wygaśnięcia z mocy prawa (w razie odmowy przyjęcia propozycji). Nie można zatem twierdzić, że czynność ta bezpośrednio dotyczy praw i obowiązków administracyjnoprawnych, gdyż te – wchodząc w skład dotychczasowego stosunku służbowego – jak już wskazano - zostają bezpośrednio poddane ukształtowaniu z mocy prawa albo w wyniku przyjęcia propozycji, albo w wyniku jej odrzucenia. Dopiero propozycja wraz z dopełniającym ją elementem w postaci odpowiedniej reakcji funkcjonariusza (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z [..] marca 2000 r., sygn. akt [...]; publ. [...]) tworzy pełny stan faktyczny, który wywołuje skutki z mocy samego prawa (przekształcenie stosunku służbowego/pracowniczego albo jego wygaśnięcie). W tym sensie czynność organu polegająca na złożeniu propozycji, o której mowa w art. 165 ust. 7 przepisów wprowadzających KAS, nie jest samodzielną czynnością administracyjnoprawną dotyczącą bezpośrednio praw lub obowiązków, które wynikają z przepisów prawa. Prawa i obowiązki funkcjonariusza nie są w żaden sposób przez tę propozycję konkretyzowane, gdyż samo jej złożenie nie wywołuje samodzielnie skutków o charakterze prawno-kształtującym.

Zauważyć także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z [...] lipca 2019 r., sygn. akt [...], stwierdził, że: "przyjęcie przez funkcjonariusza Służby Celno-Skarbowej propozycji zatrudnienia i przekształcenie, z dniem określonym w tej propozycji, na podstawie art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 1948 ze zm.) dotychczasowego stosunku służby w służbie przygotowawczej lub stałej w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę odpowiednio na czas nieokreślony albo określony, nie wiąże się z obowiązkiem właściwego organu do wydania decyzji orzekającej o zakończeniu stosunku służbowego". W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "przepisy wprowadzające wprowadziły trzy rodzaje rozwiązań prawnych dotyczących zmiany stosunku służbowego dotychczasowych funkcjonariuszy Służby Celnej w stosunek służbowy lub stosunek pracy w Służbie Celno-Skarbowej powołanej w celu przeprowadzenia reformy szeroko rozumianej administracji skarbowej. Pierwsze rozwiązanie można określić jako kontynuację stosunku służbowego. Następuje ona w następstwie złożenia przez właściwy organ propozycji pełnienia służby na nowych warunkach jej pełnienia (zgodnie z art. 165 ust. 7 w zw. z art. 169 ust. 4 zd. 1 przepisów wprowadzających KAS). Przy tym ustawodawca wyraźnie stanowi w tym drugim przepisie, że propozycja pełnienia służby w Służbie Celno-Skarbowej następuje w drodze decyzji administracyjnej ustalającej warunki pełnienia służby. Drugie rozwiązanie polega natomiast na wygaśnięciu dotychczasowego stosunku służbowego. Następuje ono w wyniku niezłożenia funkcjonariuszowi propozycji dalszego zatrudnienia lub w przypadku niezaakceptowania przez niego propozycji zatrudnienia albo pełnienia służby w określonym przez prawo terminie (zgodnie z art. 170 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 przepisów wprowadzających KAS). W takim przypadku dochodzi do wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza, które traktuje się jak zwolnienie ze służby. Tutaj podstawę do wydania decyzji o zwolnieniu ze służby stanowi art. 170 ust. 1 i ust. 3 przepisów wprowadzających KAS w zw. z art. 276 ust. 1 i ust. 2 ustawy o KAS. Znaczenie tego ostatniego przepisu nie budzi wątpliwości. Zgodnie z nim decyzję administracyjną wydaje się wyłącznie w przypadkach przeniesienia funkcjonariusza, powierzenia mu pełnienia obowiązków na innym stanowisku służbowym, przeniesienia na inne stanowisko, zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych czy zwolnienia ze służby. Dodać przy tym należy, że z treści przytoczonych przepisów wynika, że wyliczenie zawartych w nich przesłanek wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariusza posiada charakter zamknięty. Trzecie rozwiązanie z kolei polega na przekształceniu dotychczasowego stosunku służbowego w stosunek pracy na skutek złożenia dotychczasowemu funkcjonariuszowi propozycji zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i jej przyjęcia. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 165 ust. 7 w zw. z art. 170 ust. 2 przepisów wprowadzających KAS pisemna propozycja określająca nowe warunki zatrudnienia nie stanowi ani decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a., ani też innego niż decyzja czy postanowienie aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 u.p.p.s.a.".

Mając na uwadze powyższe rozważania oraz treść powołanej wyżej uchwały, stwierdzić należało, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że zaskarżona propozycja zatrudnienia stanowi decyzję administracyjną (art. 3 § 2 pkt 1 u.p.p.s.a.), co miało uzasadniać uznanie kognicji sądu administracyjnego w sprawie.

Powyższe rozważania upoważniają do stwierdzenia, że przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach do merytorycznego rozpoznania skargi strony na złożoną propozycję zatrudnienia było niedopuszczalne. Oznacza to, że w sprawie wystąpiła podstawa do zastosowania art. 189 u.p.p.s.a., tj. uchylenia zaskarżonego wyroku i odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie art. 207 § 2 u.p.p.s.a., odstępując od zasądzenia ich zwrotu na rzecz organu. Skarżąca nie może bowiem ponosić kosztów dokonania przez Sąd drugiej instancji odmiennej, niż to uczynił Sąd pierwszej instancji, oceny charakteru prawnego złożonej jej propozycji zatrudnienia. Skład orzekający podzielił pogląd zaprezentowany w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia [...] stycznia 2008 r., sygn. akt [...], i z dnia [...] lutego 2012 r., sygn. akt [...], że jeżeli wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego, było wadliwe orzeczenie Sądu pierwszej instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny, to brak jest dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć stronę, która wniosła skargę do Sądu pierwszej instancji, kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 u.p.p.s.a.