Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 329/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 86 ust. 1 pkt 7 i pkt 2, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Diana Wojtowicz po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi M. L. i B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta z dnia 3 czerwca 2015 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego solidarnie na rzecz skarżących M. L. i B. L. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 czerwca 2015 r., nr [..], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 i 3, art. 84 oraz art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r., poz. 1651 zez zm.) - zwanej dalej w skrócie jako "ustawa o ochronie przyrody", po rozpatrzeniu wniosku M. i B. L. z dnia 4 maja 2015 r., Burmistrz Miasta:

1. zezwolił na wycinkę 130 topoli oraz jednej brzozy brodawkowatej z działki położonej przy ul. Ł. w R. (dz. nr [..] obręb [..]), w terminie do dnia 15 czerwca 2015 r., pod warunkiem niewystępowania w obrębie usuwanych drzew i w ich bliskim sąsiedztwie gatunków chronionych ptaków odbywających lęgi;

2. nakazał w ramach nasadzeń zamiennych posadzić, do dnia 30 października 2015 r., 29 sztuk klonu zwyczajnego, 29 sztuk głogów odmiany pełnokwiatowej czerwonej, na terenie gminy przy ul. D. w R., 19 sztuk robinii akacjowej, odmiany kulistej, na terenie gminy przy ul. P. w R., 12 sztuk klonów zwyczajnych, odmiany Drummondii, na terenie gminy przy ul. T. w R.;

3. naliczył opłatę za usunięcie drzew w wysokości 172.495,35 zł; przy czym zapłatę części opłaty w wysokości 85.719,46 zł odroczył na okres 3 lat od daty posadzenia drzew w ramach nasadzeń zamiennych, zaś część opłaty w wysokości 86.775,89 zł nakazał wnioskodawcom przekazać na konto Gminy w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z treścią wniosku działka, na której znajdują się drzewa przeznaczone do wycięcia, ma zostać wykorzystana na cele rolnicze, głównie do uprawy soczewicy. W ewidencji gruntów jest oznaczona jako grunt orny. Wnioskodawcy we wniosku podali numer rolnika – [..] i oświadczyli, że działka została zgłoszona do otrzymania dopłat bezpośrednich i rolno środowiskowych od 2015 roku. Obecnie jest oznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem M – tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej, zaś sam plan miejscowy nie zakazuje wycinki drzew w wieku powyżej 10 lat. Ponadto, podczas przeprowadzonej wizji, organ ustalił, że drzewa uniemożliwiają rolniczą uprawę ziemi, zatem wniosek zasługiwał na uwzględnienie.

Organ dodał, że z uwagi na fakt, iż wnioskodawcy zamierzają teren porośnięty przedmiotowymi drzewami użytkować rolniczo, nie ma podstaw do zwolnienia ich z obowiązku ponoszenia opłat za usunięcie drzew. W odniesieniu do drzew o mniejszych obwodach (młodszych wiekiem) organ zdecydował się zamienić część opłaty za ich wycięcie na nasadzenia zamienne, natomiast część opłaty za wycięcie drzew o obwodach większych (starszych wiekiem) nakazał zapłacić w terminie 14 dni od uprawomocnienia się decyzji na konto Gminy.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem dotyczącym naliczenia opłaty za wycięcie drzew, wnioskodawcy wnieśli odwołanie. W uzasadnieniu wskazali na treść

art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody i stwierdzili, że prowadzenie upraw na przedmiotowej działce o całkowitym obszarze 6000 m2 – z czego 1200 m2 znajduje się na terenach zalewowych - nie może być źródłem zarobkowej działalności, a stanowi o wykorzystaniu tej uprawy do wytwarzania produktów rolnych na potrzeby własne i rodziny. Odwołujący się dodali, że działalność rolnicza nie jest objęta ustawą o działalności gospodarczej, zatem brak jest przesłanek, aby rolnika indywidualnego wytwarzającego minimalne ilości produktów rolnych na własne potrzeby traktować jako przedsiębiorcę.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze

- decyzją z dnia 26 kwietnia 2016 r., nr [...], wydaną na podstawie

art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016, poz. 23 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a.", uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w części dotyczącej terminu usunięcia drzew i dokonania nasadzeń zastępczych, ustalając termin usunięcia drzew do 15 czerwca 2016 r., a termin dokonania nasadzeń zastępczych - do 30 października 2016 r. W pozostałym zakresie utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu wyjaśniło, że aby zwolnić dany podmiot z obowiązku uiszczenia opłat za usuwanie drzew konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek, tj. adresatami decyzji zezwalającej na wycięcie drzew muszą być osoby fizyczne oraz cel stanowiący przyczynę usunięcia drzew nie może być związany z działalnością gospodarczą. W przedmiotowej sprawie nie została spełniona druga z tych przesłanek, bowiem (w ocenie organu) działalność wytwórcza w rolnictwie (prowadzenie gospodarstwa rolnego) jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1829; w skrócie jako "u.s.d.g."). Kolegium wyjaśniło, że przepis ten charakteryzuje działalność gospodarczą jako zarobkową oraz wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, zaś prowadzenie gospodarstwa rolnego wypełnia te cechy. Ponadto, w świetle art. 3 tej ustawy, nie ma podstaw do czynienia różnicy pomiędzy prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a inną działalnością zawodową. Przewidziane w tym przepisie wyłączenie oznacza bowiem jedynie, że działalność ta nie podlega reżimowi ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że w samym wniosku strony stwierdziły, że wyrosłe samosiejki, których dotyczy wniosek, "czynią niemożliwym użytkowanie działki zgodnie z jej przeznaczeniem tj. prowadzenia produkcji rolnej z gospodarstwa ekologicznego i otrzymania stosownej dopłaty bezpośrednich i rolno środowiskowych". W związku z powyższym, Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji, że skarżący zobowiązani są do uiszczenia opłat za wycięcie drzew.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez częściowe uchylenie oraz częściowe utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza Miasta, podczas gdy popełnione przez organ pierwszej instancji uchybienia winny skutkować uchyleniem i zmianą decyzji również w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty za usunięcie drzew oraz obowiązku dokonania nasadzeń zamiennych;

- art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak ustaleń i brak wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie niewykonywania przez skarżących działalności rolniczej w sposób zorganizowany i ciągły, a także w celu zarobkowym; brak ustaleń organu, czy skarżący otrzymują dopłaty bezpośrednie; brak ustaleń organu, jaka część działki zdatna jest do wykorzystania rolniczego;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 79 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w tym m.in. w oględzinach działki.

Formułując zarzuty skargi skarżący wskazali również na naruszenia prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 3 pkt 1 u.s.d.g. poprzez przyjęcie, że działalność rolnicza stanowi działalność gospodarczą, niezależnie od tego czy spełnia warunki określone w art. 2 tej ustawy;

- art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody poprzez niezasadne nałożenie na skarżących opłaty za usunięcie drzew.

W uzasadnieniu skarżący ponownie stwierdzili, że prowadzonej przez nich uprawy nie można uznać za działalność gospodarczą, bowiem nie jest prowadzona w sposób ciągły i zorganizowany oraz w celu zarobkowym. Jej celem jest zaspokajanie wyłącznie potrzeb własnych i rodziny. Także złożenie przez nich wniosku o dopłaty bezpośrednie nie świadczy o zarobkowym charakterze upraw, bowiem obecnie takowych dopłat skarżący nie otrzymują, zaś same dopłaty stanowią subwencję (nieodpłatną i bezzwrotną pomoc), której nie można uznać za zarobek.

Skarżący zwrócili także uwagę na aktualne brzmienie art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody. Dodatkowo wskazali na pogląd wyrażony w doktrynie, zgodnie z którym usunięcie drzew w wieku powyżej 10 lat z przywracanego produkcji rolnej gruntu, na podstawie zezwolenia wójta (burmistrza, prezydenta miasta), zwolnione jest z opłat, gdyż takie działanie jest nakazane przepisami o minimalnych normach w rolnictwie. Reasumując stwierdzili, że nie było podstaw do nałożenia na nich obowiązku uiszczenia opłaty za wycinkę drzew.

Uzasadniając zarzut naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu skarżący wskazali, że skarżąca nie została powiadomiona m.in. o oględzinach działki i w konsekwencji uniemożliwiono jej składanie wyjaśnień.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. 2016 r., poz. 1066).

W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej określanej w skrócie jako "p.p.s.a.", sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), zaś jednym ograniczeniem w tym zakresie jest zakaz przewidziany w art. 134 § 2 p.p.s.a. Orzekanie w granicach sprawy (art. 135 p.p.s.a.) oznacza sprawę będącą przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność, jako pochodną określonego stosunku administracyjnoprawnego i odbywa się z uwzględnieniem ówcześnie obowiązujących przepisów prawa.

Przedmiotowa sprawa dotyczy zezwolenia na wycięcie drzew i związanych z tym opłat. Dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2015 r., poz. 1651 zez zm.) - zwanej dalej w skrócie "ustawą o ochronie przyrody", a w szczególności jej art. 86 ust. 1 pkt 2. W niniejszej sprawie skarżący otrzymali bowiem zgodę na wycięcie drzew wskazanych w ich wniosku, sporne jednak pozostawało, czy za wycięcie tych drzew obowiązani są uiścić stosowną opłatę, czy też – jak wskazywali w skardze, są od niej zwolnieni na podstawie ww. przepisu.

Należy przy tym wyjaśnić, że zgodnie z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw

(Dz. U. z 2015 r., poz. 1045; dalej jako "ustawa zmieniająca"), do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 83 - 87 ustawy zmienianej w art. 29, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie art. 29 pkt 6 - 9, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przepisami art. 29 pkt 8 ustawy zmieniającej nadano nowe brzmienie

art. 84 – art. 86 ustawy o ochronie przyrody. Między innymi wprowadzono przywoływane przez skarżących brzmienie art. 86 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym - nie nalicza się opłat za usunięcie drzew, których obwód pnia mierzony na wysokości 130 cm nie przekracza:

a) 75 cm - w przypadku topoli, wierzb, kasztanowca zwyczajnego, klonu jesionolistnego, klonu srebrzystego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego,

b) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew

– w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego lub do innego użytkowania zgodnego z przeznaczeniem terenu, określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Włączenie to, z uwagi na regulację zawartą w zacytowanym powyżej przepisie przejściowym, nie miało jednak zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 59 pkt 2 ustawy zmieniającej,

art. 29 pkt 1-10 tej ustawy weszły w życie po upływie 30 dni od dnia jej ogłoszenia, a zatem 28 sierpnia 2015 roku. Skoro postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na podstawie wniosku skarżących z dnia 4 maja 2015 roku, a organ I instancji wydał decyzję w dniu 3 czerwca 2015 roku, zatem organ II instancji – rozstrzygając przedmiotową sprawę w dniu 26 kwietnia 2016 roku, obowiązany był stosować przepisy ustawy o ochronie przyrody sprzed tej zmiany, a zatem w brzmieniu obowiązującym do 27 sierpnia 2015 roku.

W stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie – zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, organy nie pobierały opłat za usunięcie drzew, na których usunięcie osoba fizyczna uzyskała zezwolenie na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. W niniejszej sprawie sporną okolicznością pozostawało, jak to już wskazano powyżej, czy wycięcie drzew objętych wnioskiem skarżących ma służyć celom niezwiązanym z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Organy zgodnie przyjęły, że wycięcie drzew wskazanych we wniosku skarżących ma służyć celom związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, ponieważ: wnioskodawcy zamierzają teren porośnięty drzewami przeznaczonymi do wycięcia użytkować rolniczo; działka, na której znajdują się przedmiotowe drzewa, ma być wykorzystana do uprawy soczewicy; w ewidencji gruntów jest oznaczona jako grunt orny; wnioskodawcy we wniosku podali numer rolnika – [..] i oświadczyli, że działka została zgłoszona do otrzymania dopłat bezpośrednich i rolno środowiskowych od 2015 roku.

Skarżący natomiast wywodzili, że wycięcie przedmiotowych drzew nie będzie służyć celom związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej, ponieważ na przedmiarowej działce zamierzają prowadzić działalność rolniczą ale jedynie na potrzeby własne i rodziny, a zatem niezarobkową, a co za tym idzie – niestanowiącą działalności gospodarczej.

Przedmiotem kontroli Sądu była zatem w tej sprawie prawidłowość zastosowania przez organy obu instancji przepisu art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody do realiów stanu faktycznego w jakim znajdują się skarżący i ich nieruchomość, czyli ustalenie, czy organy administracji publicznej prawidłowo orzekły o ustaleniu opłaty za wycięcie drzew w związku z zezwoleniem na ich wycięcie. Kwestią sporną bowiem pozostało, czy w sprawie zaistniała sytuacja, uprawniająca do niepobierania opłaty za usunięcie drzew, wskazana w art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody.

Norma zawarta w tym przepisie stanowi wyjątek w ponoszeniu opłat za zezwolenie na wycięcie drzew i jako wyjątek nie powinna być interpretowana rozszerzająco. Zasadą jest bowiem, że posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, które nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Wynika to z treści art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, zgodnie z którym usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, a także art. 84 ust. 1 i 2 tej ustawy, z którego wynika, że posiadacz nieruchomości ponosi opłaty za usunięcie drzew lub krzewów, które nalicza i pobiera organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów.

Z treści art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody wynika natomiast, że jego stosowanie jest związane z zaistnieniem dwóch przesłanek, o których stanowi w nim ustawodawca.

Zgodnie z pierwszą przesłanką, omawiany przepis znajduje zastosowanie tylko i wyłącznie do osób fizycznych. Ta przesłanka jest jasna, oczywista i – co nie budziło wątpliwości ani organów, ani Sądu – została spełniona w tej sprawie.

Zgodnie zaś z drugą przesłanką, cel stanowiący przyczynę usunięcia drzewa nie może być związany z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ta przesłanka nawiązuje do ustawowego pojęcia działalności gospodarczej. Ponieważ definicji tego pojęcia nie zawiera ustawa o ochronie przyrody, należy – tak jak uczyniło to Kolegium, dla jego zdefiniowania odwołać się do przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1829) - w skrócie jako "u.s.d.g.", która reguluje podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zadania organów w tym zakresie. Zgodnie z przepisami tej ustawy: "Działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (art. 2 u.s.d.g.). Następnie u.s.d.g. stanowi, (vide art. 2a u.s.d.g.) że, do działalności gospodarczej: budowlanej, handlowej i usługowej, oraz działalności zawodowej polegającej na świadczeniu usług stosuje się odpowiednio przepisy art. 5, przepisy rozdziału 2 i 3 ustawy z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 47, poz. 278, ze zm.). Dla kontrolowanej sprawy znaczenie ma treść art. 3. u.s.d.g., zgodnie z którym: "Przepisów ustawy nie stosuje się do: działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego; wynajmowania przez rolników pokoi, sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów; wyrobu wina przez producentów będących rolnikami wyrabiającymi mniej niż 100 hektolitrów wina w ciągu roku gospodarczego, o których mowa

w art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. z 2014 r., poz. 1104); działalności rolników w zakresie sprzedaży, o której mowa w art. 20 ust. 1c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.). Znaczenie ma również definicja przedsiębiorcy, zawarta w art. 4. cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem, przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą; za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej

W myśl ustabilizowanej linii orzeczniczej, którą podziela skład rozpoznający niniejszą sprawę, działalność wytwórcza w rolnictwie stanowi co do zasady działalność gospodarczą, z tym zastrzeżeniem, że nie stosuje się do niej przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt. VI ACa 1472/12 (LEX nr 1335770) : "wyłączenie, o którym mowa w art. 3 u.s.d.g., dotyczy jedynie obowiązywania tej ustawy, nie ma wpływu na rozumienie pojęcia przedsiębiorcy na gruncie kodeksu cywilnego. Rolnik jest przedsiębiorcą, jeżeli spełnia przesłanki określone w art. 431 k.c."

W uchwale składu 7 sędziów z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. II OPS 1/07 (ONSAiwsa z 2007 r., nr 3, poz. 62; glosa aprobująca do tej uchwały M. Magdziarczyk, ZNSA 2007, nr 5–6, s. 157), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Prowadzenie gospodarstwa rolnego przez radnego z wykorzystaniem wydzierżawionych od gminy gruntów rolnych, będących mieniem gminy, w której radny uzyskał mandat, jest prowadzeniem działalności gospodarczej, o której mowa w art. 24f ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r., nr 142, poz. 1591 ze zm.)".

W wyroku z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II OSK 1618/06 (LEX nr 364703), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że: "Działalność wytwórcza w rolnictwie (prowadzenie gospodarstwa rolnego) jest działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, jednakże do tej działalności nie stosuje się pozostałych jej przepisów."

Również w doktrynie przyjmuje się, że wyłączenie z art. 3 u.s.d.g. nie pozbawia wskazanej w tym przepisie działalności charakteru działalności gospodarczej, ustawodawca bowiem wskazał jedynie, że przepisów ustawy nie stosuje się do określonej działalności – wymienionej w art. 3 u.s.d.g. Powyższe znajduje potwierdzenie w sposobie ujęcia przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej – najpierw art. 2 ustawy określa, co jest działalnością gospodarczą, a następnie art. 3 wskazuje, że przepisów tej ustawy nie stosuje się do działalności w niej wymienionej – przesądza to, iż działalność wytwórcza w rolnictwie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu

art. 2 u.s.d.g., jednakże do tej działalności nie stosuje się pozostałych jej przepisów (zob. Sieradzka Małgorzata, Zdyb Marian, Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej. Komentarz; opublikowano: LEX 2013).

Należy przy tym podkreślić jednak, że działalność rolnicza będzie mogła zostać zakwalifikowana jako działalność gospodarcza jedynie wtedy, gdy będzie miała cechy tej działalności, określone w art. 2 u.s.d.g., a zatem będzie to działalność, której podstawową cechą jest zarobkowy charakter.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. III CZP 88/04

(OSNC z 2006 r., nr 1, poz. 5), którą Sąd orzekający w tej sprawie w pełni akceptuje, stwierdził, że działalnością gospodarczą jest działalność wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym). Tylko zatem taka działalność rolnicza może zostać uznana za działalność gospodarczą.

W wyroku z dnia 22 września 2016 r., sygn. I ACa 314/16 (LEX nr 2115420), Sąd Apelacyjny w Katowicach słusznie wyjaśnił, że "Na gruncie art. 431 k.c. rolnik indywidualny prowadzący we własnym imieniu działalność wytwórczą w zakresie upraw o cechach działalności gospodarczej (...) jest przedsiębiorcą. Do kategorii tej nie należą rolnicy nieuczestniczący w obrocie gospodarczym, którzy prowadzą gospodarstwo rolne zaspakajające jedynie potrzeby własnej rodziny, wymaganie bowiem uczestnictwa w obrocie polega na realizowaniu swojej działalności przez odpłatne ekwiwalentne świadczenia wzajemne spełniane za pomocą wielorazowych czynności faktycznych i prawnych np. umów kontraktacji lub sprzedaży produktów rolnych. Nie ma jednego wzorca określającego w sposób uniwersalny status rolnika jako przedsiębiorcy; zagadnienie to podlega indywidualnemu rozstrzygnięciu przy uwzględnieniu konkretnych okoliczności danego przypadku, pośród których istotne są m.in. zakres prowadzonej działalności rolniczej, jej model oraz stopień organizacyjny."

Nie każde zatem prowadzenie gospodarstwa rolnego jest prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednym bowiem z konstytutywnych, podstawowych elementów pojęcia działalności gospodarczej jest jej zarobkowy charakter. Wynika to wprost z brzmienia art. 2 u.s.d.g. W piśmiennictwie podnosi się, że dana działalność jest zarobkowa, jeżeli jest prowadzona w celu osiągnięcia dochodu, zarobku, rozumianego jako nadwyżka przychodów nad nakładami z tej działalności. Wskazuje się, że zarobkowy charakter działalności oznacza jednocześnie, iż jest ona prowadzona na zaspokojenie cudzych potrzeb, materialnych bądź niematerialnych. Brak tej cechy powoduje, że w danym przypadku nie można mówić o działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 u.s.d.g. (Konrad Kohutek w: Komentarz do ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, LEX/el. 2005 - teza 3.2. do art. 2 u.s.d.g.). Wskazanie na tę właśnie cechę działalności gospodarczej w sytuacji prowadzenia działalności rolniczej ma niebagatelne znaczenie. Zważyć bowiem należy, że w przypadku prowadzenia gospodarstwa rolnego możemy mieć do czynienia z taką sytuacją, że rolnik, prowadząc gospodarstwo, nie dąży do osiągnięcia zysku, albowiem wytworzone w wyniku działalności produkty przeznacza na własne potrzeby. Innymi słowy, rolnik nie działa w celu osiągnięcia zysku, nie jest nastawiony na przeznaczanie uzyskanych w wyniku swej pracy produktów na zbyt, lecz pożytkuje je wyłącznie na potrzeby własne i swojej rodziny. Nie prowadzi zatem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 2 u.s.d.g.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że rację mają skarżący, który zarzucali, iż organy - rozpoznając niniejszą sprawę - nie zbadały jej należycie, ponieważ nie ustaliły, czy – tak jak wskazywali to skarżący w odwołaniu, chcą wyciąć przedmiotowe drzewa, ponieważ na terenie działki nr [..], obręb [..] mają zamiar poradzić działalność rolniczą ale tylko dla zaspokojenia własnych potrzeb (i potrzeb ich rodziny), a nie w celu zarobkowym. Zasadny był zatem zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez brak ustaleń i brak wyjaśnienia okoliczności sprawy w zakresie niewykonywania przez skarżących działalności rolniczej w sposób zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym. W szczególności organy nie zgromadziły dowodów, które potwierdzałyby, że skarżący prowadzić będą na działce nr [..], obręb [..] produkcję rolną (działalność wytwórczą) w sposób zorganizowany i ciągły, w celu zarobkowym. Słusznie skarżący zarzucili również, że organy nie ustaliły czy skarżący otrzymują dopłaty bezpośrednie, nie wyjaśniły także, dlaczego uważają, że samo zgłoszenie nieruchomości do otrzymania dopłat bezpośrednich i rolno środowiskowych od 2015 roku miałoby przesądzać o prowadzeniu na niej działalności gospodarczej.

Należy dodać, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody istotne jest jedynie to, czy cel, któremu służy usunięcie drzew, jest związany z prowadzeniem działalności gospodarczej. Dlatego też możliwa jest sytuacja, w której posiadacz nieruchomości będzie prowadził działalność gospodarczą, ale przyczyna usunięcia drzew nie będzie pozostawała z nią w związku i wówczas również usunięcie drzew lub krzewów będzie zwolnione z opłat (tak Krzysztof Gruszecki w komentarzu do art. 86 ustawy o ochronie przyrody, Ustawa o ochronie przyrody, Lex 2013.). Także zatem z tego względu wnikliwe zbadanie celu, w jakim wnioskodawca chce usunąć drzewa z danej nieruchomości jest tak istotne.

Odnosząc się do przytoczonego w skardze poglądu, zgodnie z którym "Rolnik zamierzający usunąć drzewa i krzewy w wieku powyżej 10 lat z przywracanego produkcji rolnej gruntu jest obowiązany wystąpić do wójta (burmistrza, prezydenta miasta) o zezwolenie na usunięcie drzewa, ale drzewa i krzewy usuwane na podstawie zezwolenia usuwa już bez opłat, gdyż takie działanie jest mu nakazane przepisami o minimalnych normach w rolnictwie". (W. Radecki, Usuwanie drzew i krzewów z gruntów rolnych, Prawo i Środowisko, 2011. 3. 63), należy wyjaśnić, że przywołane przez skarżących przepisy o minimalnych normach w rolnictwie, czyli rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca w sprawie minimalnych norm

(Dz. U. z 2010 r., nr 39, poz. 211) obowiązywało do 15 marca 2015 roku, a zatem nie obowiązywało już w dacie złożenia przez skarżących wniosku.

Oceniając zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 § 1 w związku z art. 79 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w tym w oględzinach działki, Sąd uznał go za niezasadny. Jak wynika z akt organu I instancji skarżąca została powiadomiona o terminie oględzin nieruchomości wyznaczonym na dzień 25 maja 2015 roku. Skierowane do niej zawiadomienie z dnia 11 maja 2015 roku odebrał skarżący (vide k. 3 akt administracyjnych organu I instancji – zawiadomienie i załączone do niego zwrotne poświadczenia odbioru przesyłek). Następnie telefonicznie uzgodniono ze skarżącymi zmianę terminu oględzin na dzień 1 czerwca 2015 roku. Potwierdza to notatka służbowa z dnia 25 maja 2015 roku (k. 4 akt administracyjnych organu I instancji). Z akt administracyjnych wynika również, że skarżąca nie odebrała przesyłek zawierających decyzje organów obu instancji, jednak przesyłki te zostały wysłane na właściwy adres i zostały prawidłowo dwukrotnie awizowane. Należało zatem uznać je za prawidłowo doręczone w trybie art. 44 k.p.a.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji - poprzez fragmentaryczne jedynie dokonanie ustaleń istotnych z punktu widzenia stosowania art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, a w przypadku decyzji organu odwoławczego, dodatkowo brak odniesienia się do zarzutów odwołania i szczegółowego ich zbadania, zostały wydane z istotnym naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania, jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi uszczegółowiony w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym - obok innych wymogów decyzji - obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3. tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, następująca zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego (zob. między innymi: A. Wróbel - komentarz do art. 80 k.p.a.

w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze, 2005, wyd. II.; C. Martysz - komentarz do art. 80 k.p.a. w: G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Tom I i II, Zakamycze, 2005; J. Borkowski: Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. I SA 1270/93, OSP 1994/7-8/131).

Sąd podkreśla, że co do zasady nie jest uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej w wykonywaniu ich kompetencji orzeczniczych. Wszystkie wskazane wyżej uchybienia przepisom postępowania stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają pozostałe zarzuty skargi. Taka kontrola może bowiem nastąpić dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu (por. wyrok NSA z dnia 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7, oraz "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz" pod red. T. Wosia, WP Lexis Nexis Warszawa 2005 str. 145 t. 14), zaś w sprawie niniejszej - z uwagi na uprzednio wskazane wady decyzji organów obu instancji – byłaby ona przedwczesna.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 202 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu solidarnie na rzecz skarżących zwrot wpisu sądowego uiszczonego od skargi w kwocie 200 zł oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 497 zł (wynagrodzenie – 480 zł i opłata od pełnomocnictwa 17zł).