Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 180/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2  ust. 1, art. 3  ust. 1,  4, art. 39
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: Art. 7, 77  par. 1, 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata J. Z. - Kancelaria Adwokacka w K ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez P. K. (zwanego dalej skarżącym), decyzją z dnia 17 grudnia 2018 r., znak: [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 art. 3, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej) oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na pomoc finansową za powtarzany przedmiot dla córki K. K. oraz orzekło w tym zakresie w ten sposób, że odmówiło przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na pomoc finansową na zapłatę za powtarzany przedmiot dla córki M. K.

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Skarżący zwrócił się do organu I instancji w dniu 8 października 2018 r. z wnioskiem o udzielenie pomocy finansowej w związku z koniecznością zapłaty za powtarzany przedmiot dla córki M. K. w wysokości 825,00 zł.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2018 r., znak: [...], odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na pomoc finansową za powtarzany przedmiot dla córki K. K.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji odniósł się do sytuacji osobistej i dochodowej skarżącego, w tym do zobowiązania alimentacyjnego wobec córki w wysokości 600,00 zł. Skarżący przedłożył w dniu 11 października 2018 r. potwierdzenie wykonania wpłaty w wysokości 660,00 zł ze swojego rachunku bankowego na konto Politechniki. Pomimo, że skarżący zobowiązał się do dostarczenia decyzji Rektora Politechniki stwierdzającej, że kwota 660,00 zł to faktycznie należność za powtarzany przedmiot córki, ostatecznie decyzji tej nie przedłożył, tłumacząc się brakiem odpowiedniej reakcji Politechniki.

Organ ustalił, że córka M. K. nie występowała osobiście do organu pomocowego o pokrycie należności za powtarzanie przedmiotu, ale oczekuje od ojca takiej pomocy, gdyż pozostaje na jego utrzymaniu.

W uzasadnieniu decyzji wskazano też na zasady udzielania pomocy społecznej oraz zaznaczono, że skoro skarżący z posiadanych środków finansowych dokonał przelewu kwoty 660,00 zł, to można przyjąć, iż kwotę tę wygospodarował z posiadanych środków finansowych. Wskazano, że córka jest osobą dorosłą i samodzielną, w związku z tym sama może korzystać z pomocy społecznej w miejscu swojego zamieszkania jeśli takiej pomocy potrzebuje. Zwrócono uwagę na treść art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682. Wskazano, że rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Podniesiono, że w sytuacji życiowej, w jakiej się znajduje się skarżący, nie jest on w stanie wspierać finansowo swojej dorosłej, uczącej się córki, gdyż nie posiada własnych źródeł dochodu. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, a od stycznia do października 2018 r. otrzymał pomoc w łącznej kwocie 19.423,11 zł, co daje miesięcznie średnio kwotę w wysokości 1942,31 zł udzielonej pomocy w formie zasiłków celowych, okresowych i stałych. Wskazano też na art. 3 ust. 113 ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego przyznawana mu pomoc finansowa jest niewystarczająca na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. Zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialno-bytową oraz zdrowotną i wniósł o przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działające jako organ odwoławczy uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło na nowo odmawiając przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego na pomoc finansową na zapłatę za powtarzany przedmiot dla córki M. K.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że zaskarżona decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego. Decyzja spełnia wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., tj. zawiera uzasadnienie faktyczne odmowy przyznania wnioskowanej pomocy finansowej.

Kolegium wskazało, że skarżący jako systematyczny beneficjent pomocy społecznej nie może oczekiwać finansowania całokształtu swoich potrzeb życiowych, gdyż liczą się także potrzeby innych osób starających się o pomoc. Skarżący jest objęty wszechstronną pomocą MOPS, i tak od stycznia do października 2018 r. otrzymał pomoc w łącznej kwocie 19.423,11 zł, co daje miesięcznie średnio kwotę w wysokości 1942,31 zł udzielonej pomocy w formie zasiłków celowych, okresowych i stałych.

Zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania nieodpłatnej pomocy na mocy art. 39 ww. ustawy wynosi 701,00 zł dla osoby samotnie gospodarującej.

Z akt sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi 919,00 zł (zasiłek stały 604,00 zł oraz zasiłek okresowy 315,00 zł). Płaci dobrowolne alimenty w wysokości 600,00 zł na rzecz córki.

Skarżący jest osobą uprawnioną do ubiegania się o przyznanie nieodpłatnej pomocy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, niemniej wniosek o przyznanie pomocy finansowej na zapłatę za powtarzany przedmiot dla córki M. K. nie mieści się w celach określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż pokrycie ze środków publicznych należności za powtarzanie przedmiotu przez M. K. nie jest będzie służyło zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej wnioskodawcy.

Zdaniem Kolegium należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a w szczególności to, że świadczenia z pomocy społecznej mają charakter pomocniczy (subsydiarny) oraz to, iż decyzja administracyjna dotycząca tego zasiłku ma charakter uznaniowy.

Kolegium wskazało, że organy pomocy społecznej nie są obowiązane do pokrycia wszystkich potrzeb wnioskodawcy, lecz mają jedynie wspomóc go materialnie w ciężkiej sytuacji życiowej (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc ta ma mieć charakter doraźny i z założenia nie służy pełnemu zaspokajaniu potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania indywidualnych problemów w tym związanych z realizacją zobowiązań alimentacyjnych wobec pełnoletniego dziecka.

Celem pomocy społecznej nie jest stałe zastępowanie osobistej aktywności osób w zakresie dostarczania im lub ich rodzinie środków utrzymania. Pomoc ta nie może bowiem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania, a ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego. Środki pomocy społecznej mogą być zatem wykorzystane jedynie do wspierania rodziny, która czasowo znalazła się w trudnej sytuacji, a nie stanowić jej stałego źródła utrzymania. Natomiast bierne oczekiwanie, że potrzeby życiowe zostaną w całości sfinansowane ze środków Państwa w postaci świadczeń z pomocy społecznej, pozostaje w całkowitej sprzeczności z podstawowymi, ustawowymi zasadami udzielania tej pomocy osobom potrzebującym.

W ocenie Kolegium nie można żądać od organów pomocy społecznej przyznania zasiłków celowych w celu zaspokajania w sposób ciągły i we wszelkich sferach potrzeb osób potrzebujących. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania w tym finansowania potrzeb swoich pełnoletnich dzieci. Interpretacja taka byłaby sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasadą pomocniczości. Przepis ten brzmi: "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości".

Zasada subsydiarności wyraża spoczywającą na jednostce powinność pełnego wykorzystania własnych zasobów, możliwości oraz uprawnień w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej.

Decyzja dotycząca przyznania lub odmowy przyznania zasiłku celowego, jak również określenia jego wysokości jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach tzw. uznania administracyjnego, po dokonaniu właściwego ustalenia stanu faktycznego i jego oceny. Uznanie administracyjne cechuje się między innymi tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności zgłoszonych żądań. Uznanie obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb z uwzględnieniem zakresu żądań innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. W przypadku zasiłków celowych organ działając w ramach przyznanej mu władzy dyskrecjonalnej zobowiązany jest uwzględniać, że istotą tej formy wsparcia finansowego jest umożliwienie potrzebującym podmiotom życia w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo jako indywidualny przypadek, przy czym rozstrzygnięcie organu nie może charakteryzować się dowolnością, lecz wynikać z wszechstronnie zebranego i szczegółowo przeanalizowanego materiału dowodowego. Z drugiej strony obowiązkiem organu jest rozważenie interesu publicznego przejawiającego się jako obowiązek właściwego rozdzielenia posiadanych środków, tak by zrealizować wsparcie dla wszystkich potrzebujących.

W związku z tym sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia (zasiłku celowego) i w wysokości zgodnej z oczekiwaniami i żądaniami. Tym samym spełnienie kryteriów, w tym również finansowych, przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa, a wręcz przeciwnie, organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.

Podkreślono, że organ pomocowy ma na względzie trudną sytuację skarżącego i udziela mu systematycznego wsparcia finansowego. Objęty jest wszechstronną pomocą MOPS i tak od stycznia do października 2018 r. otrzymał pomoc w łącznej kwocie 19.423,11 zł, co daje miesięcznie średnio kwotę w wysokości 1942,31 zł udzielonej pomocy w formie zasiłków celowych, okresowych i stałych. Nie można pominąć milczeniem, zdaniem Kolegium również faktu, że skarżący, nie posiadając żadnego własnego dochodu, przekazuje 600,00 zł na rzecz córki, co oznacza, iż to MOPS faktycznie wyręcza stronę w płaceniu alimentów.

Kolegium zauważyło również, że w wyniku pauperyzacji społeczeństwa do Ośrodków Pomocy Społecznej wpływa większa ilość wniosków, a przy ograniczonych możliwościach finansowych MOPS musi mieć na uwadze cel i wysokość przyznawanych zasiłków, tak, by zaspokoić potrzeby jak największej ilości osób potrzebujących. Wobec tego za nieprawidłowe, należałoby uznać działania organu, polegające na finansowaniu potrzeb tylko jednej lub kilku rodzin, z pominięciem pozostałych uprawnionych rodzin, chociażby sytuacja materialna albo zdrowotna tej rodziny lub tych rodzin była najtrudniejsza.

Przy ograniczonych możliwościach finansowych organu uwzględnienie wniosku skarżącego pozbawiłoby pomocy inne osoby potrzebujące, co pozostawałoby w sprzeczności nie tylko z zasadą solidaryzmu społecznego, ale także z celami ustawy o pomocy społecznej. W tej sytuacji nie można było uznać, że odmawiając skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie należności za powtarzany przedmiot dla córki M. K., organ I instancji postąpił w sposób arbitralny.

Kolegium podkreśliło, że skarżący uzyskuje permanentnie pomoc finansową w postaci zasiłku stałego, okresowego oraz zasiłków celowych, a powinien zdawać sobie sprawę, że nie jest to stałe źródło dochodu lecz pomoc doraźna, przyznawana w miarę posiadanych przez ośrodki pomocy społecznej zasobów finansowych. W listopadzie 2018 r. otrzymał pomoc w łącznej wysokości 2270,65 zł (zasiłek okresowy - 418,00 zł, zasiłek celowy na ogrzewanie - 1395,45 zł, zasiłek celowy na zakup bielizny osobistej - 50,00 zł, zakup środków czystości - 100,00 zł, uregulowanie opłat za wodę - 147,20 zł, na uregulowanie opłat za śmieci - 26,00 zł, na leki - 32,00 zł + 102,00 zł).

W tym stanie sprawy odmowa udzielenia żądanego świadczenia nie przekracza granic uznania administracyjnego i nie nosi cech dowolności. Stanowi wynik rozważenia z jednej strony sytuacji skarżącego, rozmiaru jego potrzeb oraz znacznego zakresu systematycznie świadczonej na jej rzecz pomocy społecznej. Nie pomija zatem słusznego interesu strony. Z drugiej strony oparta jest na rozważeniu interesu społecznego i uwzględnia konieczność zaspokojenia potrzeb innych uprawnionych do korzystania z pomocy społecznej.

Z uwagi na błędne wskazanie w sentencji zaskarżonej decyzji imienia córki skarżącego – K., podczas gdy powinno być – M. - należało orzec w trybie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący przedstawił swoją relację i stosunki z organem pomocy społecznej. Twierdzi, że organy pomocy społecznej nie są mu przychylne i właściwie nastawione. Podkreślił, że kwotę 660 zł na zapłatę za powtarzany przedmiot dla córki nie pokrył z własnych pieniędzy, tylko z otrzymywanych zasiłków. Był pewny, że te pieniądze otrzyma w terminie późniejszym od MOPS-u.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w tej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1508, zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej).

Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).

Ze wskazanej regulacji jasno zatem wynika, że przyznanie zasiłku celowego leży w granicach, tzw. uznania administracyjnego, co trafnie podkreśliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Istotnie, działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności, bo możliwość wyboru przez organ spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań, doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie przez ustawodawcę ram w konkretnej kategorii spraw. Doznaje ono również ograniczenia postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7, uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), jak i zasadami i celami określonymi w ustawie o pomocy społecznej, wskazanymi w art. 2 i 3 oraz w art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Postanowienia artykułów: 7 i 77 § 1 k.p.a. nakazują więc organom respektowanie interesu indywidualnego do granic jego kolizji z interesem publicznym. Ustalenie treści interesu publicznego w konkretnej sprawie administracyjnej wiązać się będzie z celami regulacji prawnej stanowiącej materialnoprawną podstawę dla rozstrzygnięcia takiej sprawy.

Racje ma zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze podnosząc kwestie związane z celami i zasadami pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, ma charakter wsparcia osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwić im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Trafnie więc zwraca uwagę Kolegium, że: "...pomoc ta ma mieć charakter doraźny i z założenia nie służy pełnemu zaspokojeniu potrzeb podopiecznych, ani tym bardziej rozwiązywania indywidualnych problemów." Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są natomiast zobowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, co wynika z postanowień art. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie będzie mogła być uznana za dowolną wtedy, gdy orzekający organ ustali zgodnie z art. 7, i 77 § 1 k.p.a. wszystkie istotne okoliczności dla treści rozstrzygnięcia wydawanego na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej wykazując przewagę bądź to indywidualnego interesu beneficjenta biorącego górę nad interesem publicznym przy uwzględnieniu celów i zasad pomocy społecznej, bądź na odwrót, wykazując górę interesu publicznego nad indywidualnym beneficjenta, także wskazując na cele i zasady pomocy społecznej za tym przemawiające.

W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia przez SKO ram uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu decyzji reformatoryjnej (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.) Kolegium w sposób wyraźny wskazało na determinanty negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że tego rodzaju forma pomocy, jak zasiłek celowy, może być przyznana w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Oczywiście, że wskazane w ust. 2 art. 39 ustawy o pomocy społecznej cele można uznać za preferowane przez ustawodawcę, ale z całą pewnością za niezbędną potrzebę w rozumieniu art. 39 ustawy, nie mogła być uznana konieczność zapłaty za powtarzany na studiach przedmiot przez córkę M. "Niezbędna potrzeba bytowa" to bowiem taka potrzeba bez której zaspokojenia powstaje niebezpieczeństwo życia i zdrowia wnioskodawcy. Tego rodzaju zobowiązanie w ogóle nie mieści się więc w pojęciu "niezbędnej potrzeby bytowej" w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

Powtórnie podkreślić zatem należy, że środki z pomocy społecznej, udzielone na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, mają być przeznaczone na potrzebę bezpośrednio związaną z egzystencją beneficjenta lub rodziny beneficjentów. Jest to zasadniczy powód uznania za trafne podjętego rozstrzygnięcia. To sama córka skarżącego, jako osoba dorosła, może się ubiegać, przy spełnieniu ustawowych wymogów, o przyznanie pomocy społecznej.

Racje ma Kolegium argumentując, że sam fakt spełnienia kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy, nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w określonej wysokości (czy też kontynuacja przyznania świadczenia w określonej wysokości)(por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 533/18; LEX nr 2665524). Trafnie argumentuje Kolegium, że organy pomocowe muszą dokonywać wyboru w hierarchii potrzeb beneficjentów. Z jednej strony muszą brać pod uwagę możliwości ośrodków pomocy społecznej, mając na uwadze, że możliwości budżetu państwa są ograniczone, co jest rzeczą powszechnie znaną i nie wymagającą przeprowadzania specjalnego dowodu, z drugiej zaś strony muszą uwzględniać ogromną ilości osób oczekujących pomocy, wśród których znajdują się osoby samotne, samotnie wychowujące dzieci, niepełnosprawne i chore, bez własnych źródeł dochodu lub zarobkowania. Rozdysponowywanie środkami pomocowymi musi być więc nie tylko bardzo wyważone, ale i podlegać ograniczeniom, tak aby pomoc ta dotarła do osób jej najbardziej potrzebujących oraz aby nie pozostawić takich osób bez jakiegokolwiek wsparcia.

Wobec powyższego podjętą w niniejszej sprawie decyzję uznać należało za prawidłową i zgodną z obowiązującymi przepisami. Odmowa przyznania skarżącemu żądanej przez niego formy pomocy jest bowiem zasadna.

Istotnie, jak stanowi art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, zwanej dalej Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Nie mniej jednak, zgodnie z postanowieniami § 3 art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 stycznia 2001 r., sygn. akt II CKN 40/99; LEX nr 52373, wskazał, że "Wykładni art. 133 § 1 kro należy dokonywać w nawiązaniu do art. 96 tej ustawy, który nakłada na rodziców obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz należyte przygotowanie go do pracy zawodowej. Nie jest kwestionowany ani w piśmiennictwie, ani w utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że dziecko, które osiągnęło pełnoletność, wykazując chęć dalszej nauki i zdobycia zawodu, zachowuje prawo do alimentacji ze strony rodziców (por. przykładowo tylko wyrok SN z 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 257/97, OSNC 1998, nr 4, poz. 70).

Zasadniczo zobowiązany może uchylić się więc od obowiązku alimentacyjnego względem pełnoletniego dziecka, jeżeli wykonanie tego obowiązku połączone było z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się, jak to stanowi art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nadto wtedy, gdyby żądanie alimentów było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co jednak nie dotyczy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka (art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

"Ustawodawca wprowadził dwie przesłanki, których wystąpienie daje rodzicom możliwość uchylenia się od obowiązku alimentacyjnego względem dzieci, ale – co należy podkreślić – wyłącznie dzieci pełnoletnich." "Pierwszą przesłankę stanowi nadmierny uszczerbek dla rodziców będący skutkiem spełnienia obowiązku alimentacyjnego. W przepisie chodzi o uszczerbek majątkowy. Konieczne jest zatem porównanie wysokości alimentów z wysokością dochodów osiąganych przez rodziców oraz ustalenie, czy spełnienie obowiązku zakłóci zaspokojenie podstawowych potrzeb rodziców. Druga przesłanka występuje wówczas, gdy dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się. Bez wątpienia powyższa sytuacja ma miejsce wówczas, gdy dziecko pełnoletnie nie osiąga promocji do następnej klasy ze swojej winy, wagarując, lekceważąc naukę. Podobnie jeżeli dziecko nie osiąga rezultatów podczas studiów. Powyższa sytuacja może uzasadniać uchylenie się rodziców od spełnienia obowiązku alimentacyjnego." (Jędrejek Grzegorz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz aktualizowany; LEX/el 2018).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że dokonana w tym zakresie przez orzekające Kolegium ocena stanu sprawy w niniejszym przypadku, dawała podstawę do stwierdzenia, że mamy ponadto do czynienia właśnie z sytuacją spełnienia się przesłanek do uchylenia się przez skarżącego z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec córki, skoro utrzymuje się on jedynie z pomocy społecznej, a nie uzyskuje z własnych źródeł dochodu. Z ustaleń organu wynika bowiem, że we wrześniu 2018 r. na dochód skarżącego składały się zasiłek stały w wysokości 604 zł i okresowy w wysokości 315 zł, co daje łącznie kwotę 919 zł. Stąd dokonanie przelewu przez skarżącego z własnego rachunku 660 zł na poczet zapłaty za powtarzany przedmiot przez córkę na studiach rzeczywiście uznać należało za zakłócające podstawowe potrzeby egzystencjalne skarżącego. W dodatku nie przedstawił on stosownych dokumentów z uczelni w przedmiocie wysokości opłaty za powtarzany przedmiot przez córkę na studiach.

Trafnie więc argumentował organ I instancji, że "zasadność alimentowania przez rodzica dorosłego dziecka, zasadne jest wtedy kiedy uczące się dziecko nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej w czasie wolnym od nauki lub jest chore i z różnych przyczyn niesamodzielne. Takie okoliczności nie wynikają jednak z pism skarżącego. Jest to drugi powód uznania za zasadnego podjętego rozstrzygnięcia.

W sytuacji zaś błędu w orzeczeniu organu I instancji w określeniu imienia córki skarżącego, działające jako organ odwoławczy Kolegium, miało podstawy do jego skorygowania, w ramach posiadanych kompetencji merytoryczno – reformacyjnych. Obowiązkiem organu odwoławczego jest bowiem korygowanie wad decyzji pierwszoinstancyjnej i to nie tylko tych polegających na niewłaściwie zastosowanym przepisie prawa materialnego i w sytuacji, gdy nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i nie ma konieczności uzupełnienia przez organ odwoławczy materiału dowodowego (art. 136 k.p.a.). Stwierdzenie uchybień natury merytorycznej nie daje bowiem organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej, a obliguje go właśnie do wydania, w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzeczenia reformatoryjnego. Z uwagi także na ten trzeci aspekt Kolegium podjęło zasadną decyzję w postępowaniu odwoławczym.

W związku z tym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzekł - jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego – koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.