Wyrok NSA oz. we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 2081/96
NSA oz. we Wrocławiu
Data orzeczenia: 1999-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne: Celne prawo
Celne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Reguła 2/a/ ORINS nie może być stosowana łącznie wobec dwóch lub więcej podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, odrębnie na własny rachunek i we własnym imieniu, towarem stanowiącym jedynie element całości, choćby części, którymi dysponuje każdy z tych podmiotów, miały razem charakter komplementarny, pozwalający pod względem technicznym zmontować cały wyrób, bowiem część całości, z istoty swej, z osobna nie odpowiada cechom tej reguły.

TEZY

Reguła 2/a/ ORINS nie może być stosowana łącznie wobec dwóch lub więcej podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, odrębnie na własny rachunek i we własnym imieniu, towarem stanowiącym jedynie element całości, choćby części, którymi dysponuje każdy z tych podmiotów, miały razem charakter komplementarny, pozwalający pod względem technicznym zmontować cały wyrób, bowiem część całości, z istoty swej, z osobna nie odpowiada cechom tej reguły.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu ceł i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu celnego w L.


UZASADNIENIE

W listopadzie 1995 r. na przejściu granicznym w S. pani H.H. zgłosiła do odprawy, celnej używany silnik do samochodu osobowego marki Audi, kompletny ze skrzynią biegów oraz zawieszenie przednie i tylne, natomiast pani J.M. zgłosiła do odprawy celnej w tym samym dniu niekompletne nadwozie do samochodu osobowego marki Audi. Powyższe towary zostały odprawione według dwóch dowodów odpraw celnych. w ramach których wydano decyzje o dopuszczeniu ich do obrotu na polskim obszarze celnym.

W grudniu 1995 r. na mocy umowy, darowizny pani J.M. stała się właścicielką silnika oraz osi tylnej i przedniej do samochodu marki Audi, przywiezionych z zagranicy przez panią H.H. i wykorzystała te części do złożenia samochodu osobowego, który w styczniu 1996 r. został zarejestrowany jako składak. W związku z powyższym, Dyrektor Urzędu Celnego w L. wznowił w sierpniu 1996 r. postępowanie zakończone obydwoma wyżej wymienionymi decyzjami zawartymi w dowodach odpraw celnych.

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że przedmiotem importu przez J.M. i H.H. był samochód w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/ i wydał decyzję, w której zaklasyfikował sprowadzone przez nie towary jako samochód marki Audi w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/, zgodnie z taryfą celną obowiązującą w dniu dokonania zgłoszenia celnego towarów i od tego towaru wymierzył należności celne.

W odwołaniach od decyzji Dyrektora Urzędu celnego pełnomocnik stron stwierdził, że przytoczone przez organ I instancji okoliczności nie mogły stanowić podstawy do wznowienia postępowania, ponieważ dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym towary zostały zgłoszone do odprawy przez dwie różne osoby.

W październiku 1996 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stwierdzono, że obowiązująca Taryfa celna przejęła w całości nazewnictwo i pełne zasady interpretacji Scalonej Nomenklatury określania towarów, wprowadzonego w życie stosowną konwencją. Zgodnie z Regułą 2/a/, wyroby niekompletne oraz wyroby znajdujące się w stanie nie zmontowanym lub zdemontowanym klasyfikuje się do pozycji obejmującej wyrób kompletny. Ponieważ w listopadzie i999 r. zostały zgłoszone do odprawy części pojazdu stanowiące samochód Audi w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/ o jednym numerze nadwozia, zasadnym zdaniem Prezesa GUC stało się zaklasyfikowanie go według kodu PCN 8703 23 90 9, ponieważ jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym sporny pojazd został sprowadzony do Polski w stanie rozmontowanym i zgłoszony do odprawy celnej w dwóch partiach w celu ominięcia cła.

O tym, że importowane części stanowią samochód rozmontowany na czas transportu, świadczy zarówno niemiecki dokument Fahrzeugbrief, jak i oświadczenie pani J.M. przedłożone w Urzędzie Gminy podczas składania dokumentów rejestracyjnych. Zdaniem Prezesa GUC, zgłoszenie tego samego dnia kompletnego samochodu w stanie rozmontowanym /nie zmontowanym/ jako części pojazdu przez dwie osoby fizyczne, wskazuje na chęć świadomego wprowadzenia w błąd organu celnego i obejście obowiązujących przepisów. Przedmiotowy samochód nie przestał nim być tylko dlatego, że w celu uniknięcia zapłacenia cła w przewidzianej wysokości został rozłożony na części i zgłoszony do odprawy celnej przez dwie osoby.

W skargach na tę decyzję wniosły one o uchylenie tej decyzji Prezesa GUC i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji. W uzasadnieniu wskazywano, że dwa niezależne podmioty, dokonały obrotu towarowego z zagranicą i zgłosiły do odprawy różne towary. J.M. stała się posiadaczem samochodu na terenie kraju, po złożeniu go z podarowanych jej przez H.H. części.

Rozpatrując sprawę Sąd administracyjny stwierdził:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja utrzymana przez nią w mocy, narusza unormowania prawa w stopniu nakazującym zastosowanie dyspozycji art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Przepis art. 16 par. 1 Kpa ustanawia ogólną zasadę trwałości w obrocie prawnym decyzji, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji skutków prawnych i może uchodzić "(...) za jedno z kardynalnych założeń całego systemu ogólnego postępowania administracyjnego (...)" /według Dawidowicza Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu. Warszawa 1962 str. 123; za B. Adamiak/J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz str. 87/. Decyzja taka może więc być wzruszona jedynie w drodze nadzwyczajnych środków prawnych, wyczerpująco przewidzianych w Kpa.

Jednym z takich środków jest procesowa instytucja wznowienia postępowania stwarzająca możliwość prawną ingerencji w trwałość decyzji ostatecznej.

Wszakże postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera drogę przede wszystkim do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia, a dopiero potem ewentualnie co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Zatem przedmiot postępowania w sprawie wznowienia postępowania wyznacza art. 149 par. 2 Kpa, według którego jest nim ustalenie, czy postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna było dotknięte jedną z wadliwości wyliczonych /według stanu prawnego w 1996 r./ wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa oraz w razie pozytywnego wyniku tych czynności przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu rozpoznania i rozstrzygnięcia istoty sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej.

Połączenie rozpoznania w postępowaniu w sprawie wznowienia postępowania dwóch odrębnych przedmiotów: przedmiotu wystąpienia podstaw do wznowienia postępowania i przedmiotu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej rozstrzygniętej decyzją ostateczną, wynika z istoty instytucji wznowienia postępowania, lecz jednocześnie takie połączenie w jednym /podkr. NSA/ postępowaniu rozstrzygnięcia weryfikacyjnego z rozstrzygnięciem podejmowanym w toku instancji jest rozwiązaniem prawnym wyjątkowym, naruszającym regułę procesu administracyjnego, głoszącą iż nie należy czynić przedmiotem jednego rozstrzygnięcia /jednej decyzji/ dwóch spraw, opartych na różnych podstawach prawnych.

Skoro zatem w instytucji wznowienia postępowania zawarta jest tak szczególna konstrukcja, przy jej stosowaniu wymagana jest wyjątkowa rozwaga i ścisłe rozgraniczenie owych spraw, z których merytoryczny byt drugiej kwestii uzależniony jest od wyniku rozstrzygnięcia pierwszej kwestii mającej charakter formalny. W rezultacie więc akta sprawy oraz treść decyzji, a zwłaszcza jej uzasadnienie muszą wykazywać odrębność tych dwóch postępowań pod względem dowodowym i aksjologicznym. Organ prowadzący wznowione postępowanie jest zobowiązany wykazać osobno w każdej z tych spraw, na jakich środkach dowodowych się oparł, którym odmówił wiarygodności, nie pomijając w świetle art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa żadnego z istniejących dowodów. a następnie zobowiązany jest wyczerpująco rozważyć i ocenić odrębnie zebrany dla każdej z nich materiał dowodowy. Materiały zawarte w aktach niniejszej sprawy i treść zaskarżonych decyzji nie odpowiadają przytoczonym wymogom.

Brak jest zwłaszcza pogłębionych rozważań zdolnych wykazać zaistnienie okoliczności przewidzianych w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Naruszona też została zasada swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/.

Weryfikacja decyzji ostatecznej możliwa jest w tym trybie tylko wówczas, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki:

- ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą być istotne dla sprawy, a więc mogące mieć wpływ na jej wynik.

- muszą być nowe, a więc nieznane organowi wydającemu decyzję, oraz

- musiały istnieć w dniu wydania tej decyzji, a nie powstać po jej wydaniu.

W badanym przypadku organy celne po uzyskaniu wiadomości o zarejestrowaniu w styczniu 1996 r. przez J.W. na siebie jako właściciela samochodu osobowego składającego się z części sprowadzonych z zagranicy w listopadzie 1995 r. przez H.H. i J.M. uznały fakty te za dowód wystąpienia przytoczonych wyżej przesłanek.

W ocenie organów celnych, w takiej sytuacji znajduje zastosowanie Reguła 2/a/ ORINS, według której wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści odpowiedniej pozycji taryfy celnej dotyczą także wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego, znajdującego się w stanie nie zmontowany lub rozmontowanym.

Przytoczone stanowisko mija się z obowiązkiem organu dążenia do ustalenia prawdy materialnej /art. 7 Kpa/ oraz nie spełnia wymogu wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie /art. 77 par. 1 Kpa/ dotyczącej przyczyn wznowienia postępowania. Przede wszystkim owe fakty, którym organy celne przypisały taką wagę, budzą wątpliwość co do tego, czy są one istotne dla dokonanego przez dwa podmioty obrotu towarowego z zagranicą.

Ponadto, biorąc za oczywistość. iż były to okoliczności nowe, należy też uwzględniać, że organy celne nie były w stanie wykazać, iż obie z nich łącznie istniały w dniu wydania decyzji zawartych w powołanych na wstępie dowodach odpraw celnych. Z materiałów zebranych w aktach sprawy wynika tylko niewątpliwie to, że ów fakt stanowiący bezsporny dowód na możliwość złożenia z części sprowadzonych z zagranicy pojazdu samochodowego /zarejestrowania/ nastąpił po dniu dokonania ich odprawy celnej. Dowód ten mógłby pośrednio wskazywać na sprowadzenie w listopadzie 1995 r. samochodu. a nie jego części, gdyby nie fakt dokonania obrotu towarowego przez dwie osoby oraz dokonanie przez nie już po odprawie celnej obrotu towarowego w kraju określoną partią części samochodowych sprowadzonych z zagranicy. Należy podkreślić, że nikt nie podważył ważności umowy darowizny zawartej pomiędzy J.M. i H.H. w grudniu 1995 r., co wskazuje, że dopiero na mocy tej czynności prawnej J.M. stała się właścicielem darowanych jej przez H.H. części samochodowych, co umożliwiło jej zmontowanie z tych części pojazdu samochodowego.

W świetle prawa celnego, podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą jest /m.in./ osoba fizyczna dokonująca obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu. Zdaniem sądu zgodnie z przepisem art. 2 pkt 6 prawa celnego dopuszczalne jest uznanie dokonanego przez dwie lub więcej osób fizycznych obrotu towarowego z zagranicą jako obrotu towarowego dokonanego przez jeden zbiorowy podmiot tego obrotu, jeżeli następuje on na wspólny rachunek i we wspólnym imieniu, lub jeżeli strony godzą się na taką odprawę celną.

Poza sporem pozostaje, że w niniejszym przypadku organy celne miały do czynienia w listopadzie 1995 r. podczas odprawy celnej z dwoma podmiotami prawa celnego, z których każdy na własny rachunek i we własnym imieniu dokonywał obrotu towarowego z zagranicy towarami pozostającymi w jego wyłącznej dyspozycji. W rezultacie więc osoby te, każda odrębnie, uzyskały decyzje o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym.

Jedna z nich, korzystając z decyzji ostatecznej zawierającej takie orzeczenie, zbyła w obrocie krajowym, na podstawie umowy darowizny, drugiej z nich, sprowadzone przez siebie części samochodowe. Fakt owej darowizny niewątpliwie nie istniał w dniu dokonywania obrotu towarowego domniemanym samochodem osobowym, lecz nastąpił później. Nie można go więc zaliczyć ex tunc do okoliczności, o których mowa w pkt 5 art. 145 par. 1 Kpa. Wyklucza to przyjęcie, żeby któryś z podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą częściami samochodowymi w istocie sprowadzał z zagranicy samochód osobowy, choćby w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym.

W tej sytuacji wobec żadnej z osób dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, w niniejszej sprawie nie można było zastosować zasadnie Reguły 2/a/ ORINS, gdyż żadna z nich osobno co nie może być sporne nie sprowadzała, jako podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, samochodu osobowego w stanie rozmontowanym lub nie zmontowanym.

Żadnej zatem z tych osób nie można przypisać sprowadzenia wyrobu kompletnego lub gotowego, ani mającego zasadniczy charakter wyrobu gotowego lub kompletnego, bowiem części samochodowe żadnej z nich nie były wystarczające do montażu samochodu dla każdego z tych podmiotów.

Na tle tych rozważań nasuwa się konkluzja natury ogólniejszej. Otóż Reguła 2/a/ ORINS nie może być stosowana łącznie wobec dwóch lub więcej podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą, odrębnie na własny rachunek i we własnym imieniu, towarem stanowiącym jedynie element całości, choćby części, którymi dysponuje każdy z tych podmiotów, miały razem charakter komplementarny, pozwalający pod względem technicznym zmontować cały wyrób, bowiem część całości, z istoty swej, z osobna nie odpowiada cechom tej reguły.

Ogólne Reguły Interpretacji Nomenklatury Scalonej nie mogą zatem stanowić podstawy prawnej, a przepisy prawa celnego nie przewidują kompetencji organu celnego do kojarzenia, według swej woli, podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicy na własny rachunek i we własnym imieniu w zespole, stosownie do rodzaju części mających stanowić wyrób kompletny lub gotowy w celu uznania ich za jeden zbiorowy podmiot dokonujący tego obrotu na rachunek wspólny i we wspólnym imieniu.

Przedstawione wątpliwości pozwalają na sformułowanie wniosku. że organom celnym nie udało się wykazać przy pomocy zebranych materiałów /art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa/ w uzasadnieniu decyzji /art. 107 par. 3 Kpa/, aby zachodziła podstawa do wznowienia postępowania w sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi zawartymi w dowodach odpraw celnych (...) wydanych w listopadzie 1995 r.

Nie wykazały zwłaszcza, że ujawnione okoliczności są istotne dla sprawy, a powstały na ich tle nowy, domniemany stan faktyczny istniał w dniu wydawania decyzji dotychczasowych. Hipotetyczna sytuacja skonstruowana przez organy celne na podstawie faktów zaistniałych przed lub po dokonaniu odprawy celnej też przyjęta została z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów /art. 80 Kpa/. ponieważ pomijała fakt dokonania krajowego obrotu towarowego umożliwiającego skoncentrowanie części samochodowych w jednym ręku w celu złożenia pojazdu dopiero po odprawie celnej.

W konsekwencji organy celne nie wskazując materialnych i formalnych podstaw prawnych takiego rozstrzygnięcia skierowały nową decyzję w sprawie sprowadzenia z zagranicy w listopadzie 1995 r. samochodu osobowego do obydwu podmiotów sprowadzających wówczas części samochodowe.

Organy przyjęły zatem zgodnie ze stanem rzeczywistym, iż w sprawie występowały dwa odrębne podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą, lecz zarazem uznały niezgodnie ze stanem rzeczywistym, że każdy z nich sprowadzał z zagranicy ten sam przedmiot. W związku z tym dla każdego z nich przedmiot ten został w całości oclony. co oznaczało zobowiązanie do uiszczenia należności celnych za wyrób kompletny przez każdy podmiot sprowadzający bezpośrednio tylko część tego wyrobu.

Wszystkie wymienione uchybienia a więc bezpodstawne pominięcie unormowań art. 2 pkt 6 prawa celnego. mające swe źródło w naruszeniu art. 7, art. 75 par. 1. art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa zaważyły na wyniku sprawy, gdyż w ich rezultacie organy mylnie uznały, na podstawie niepełnego materiału dowodowego. rozważonego w sposób niewyczerpujący, istnienie przyczyn uzasadniających wznowienie postępowania i w tych okolicznościach umotywowały decyzje sprzecznie z wymogami art. 107 par. 3 Kpa. Spowodowało to wydanie orzeczenia z obrazą art. 149 par. 2 Kpa i w związku z tym niedopuszczalnego naruszenia dyspozycji art. 151 Kpa.

Wadliwa ocena podstaw wznowienia postępowania zwalniała sąd z obowiązku badania legalności rozstrzygnięcia merytorycznego.

W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja, podobnie jak decyzja ją poprzedzająca podlega uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o NSA.