Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 733/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Podatek akcyzowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 180 par. 1, art. 216
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.), Sędzia NSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA (del.) Piotr Kraczowski, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 770/15 w sprawie ze skargi R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia w przedmiocie podatku akcyzowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Kr 770/15 oddalił skargę R., na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Dyrektor Izby Celnej w K. postanowieniem z [...] lutego 2015 r., nr [...] – na podstawie art. 228 §1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.) w związku z art. 239 O.p. stwierdził niedopuszczalność zażalenia wniesionego przez R. na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] grudnia 2014 r., nr [...] o dopuszczeniu jako dowodu w sprawie kopii protokołu z czynności kontrolnych z [...] sierpnia 2014 r., nr [...] wraz z załącznikami oraz korespondencji elektronicznej otrzymanej z centralnego biura łącznikowego ELO.

Wskazane postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. zostało wydane na podstawie art. 180 § 1 oraz art. 216 O.p., w toku postępowania wszczętego przez organ z urzędu w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za luty 2014 r. W pouczeniu do powyższego postanowienia Naczelnika znajdowała się informacja, że nie służy na nie zażalenie, a postanowienia na które nie służy stronie zażalenie może ona zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji, zgodnie z art. 237 O.p.

Skarżący pismem z 31 grudnia 2014 r. "zgodnie z art. 237 ustawy Ordynacja podatkowa" odwołał się od postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego z 22 grudnia 2014 r.

W uzasadnieniu postanowienia stwierdzającym niedopuszczalność zażalenia Dyrektor Izby Celnej w K. stwierdził, że ustawodawca nie przewidział w O.p. możliwości zaskarżenia postanowienia o dopuszczeniu dowodów w sprawie, ani w formie zażalenia, ani odwołania. Nadto podniósł, że gdy skarżący nie zgadza się z niepodlegającym zaskarżeniu postanowieniem, to może je zaskarżyć w odwołaniu od decyzji, o czym stanowi art. 237 O.p. Dyrektor podkreślił również fakt prawidłowego pouczenia skarżącego w tej materii, zawartego w postanowieniu Naczelnika z dnia [...] grudnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę stwierdził, że w związku z niejednolitością skargi, odniesie się jedynie do zarzutów wobec wydanego postanowienie o niedopuszczalności zażalenia. Nie odniesie się natomiast do decyzji, która w sprawie zapadła oraz tytułu wykonawczego wydanego w celu wyegzekwowania należności określonych w decyzji ostatecznej organu I instancji.

Sąd wskazał, że art. 228 § 1 pkt 1 O.p. stanowi, że organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania, natomiast wymieniony art. 239 O.p. nakazuje w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 16 Działu IV O.p. zatytułowanego Postępowanie podatkowe, a dotyczących zażaleń stosować do nich odpowiednio przepisy dotyczące odwołań.

Poddając analizie przepis art. 228 O.p. Sąd wskazał, że niedopuszczalność odwołania (odpowiednio zażalenia) może wynikać z przyczyn zarówno natury podmiotowej, jak i mających charakter przedmiotowy, obejmując w tym drugim przypadku sytuacje, w których wystąpi brak przedmiotu zaskarżenia, a także wypadki, w których decyzja organu I instancji z mocy przepisów prawa nie podlega zaskarżeniu w drodze odwołania (zażalenia), również zaskarżenie czynności organu podatkowego niebędącej decyzją, lecz czynnością materialno-techniczną.

W ocenie Sądu, Dyrektor Izby Celnej prawidłowo uznał, że w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja, o której mowa wyżej. Na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] grudnia 2014 r. o dopuszczeniu dowodu w sprawie, które zostało wydane na mocy art. 180 § 1 i art. 216 O.p., skarżący nie mógł wnieść zażalenia, gdyż ustawodawca w O.p. nie przewidział takiej możliwości. Z przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących postępowania dowodowego nie wynika, aby na postanowienie o dopuszczeniu dowodu przysługiwał środek zaskarżenia.

W postanowieniu Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] grudnia 2014 r. zawarto prawidłowe pouczenie, że zgodnie z art. 236 § 1 O.p. "na niniejsze postanowienie nie służy zażalenie" oraz że zgodnie z art. 237 O.p.: "postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji".

Na marginesie Sąd wskazał, iż w odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w K. wskazał, że skarżący w ogóle nie odwołał się od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w K. z [...] stycznia 2015 r., co spowodowało, że decyzja ta stała się ostateczna.

R. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jej uwzględnienia i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. Wniósł także o zasądzenie na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. 2019 poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) wyrokowi Sądu I instancji zarzucił:

1. nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw, poprzez:

1.1. wydanie wyroku zaocznego w 17 marca 2017 r., podczas gdy Zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K., o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego R., znak [...], [nr nadania przesyłki poleconej: [...], doręczone zostało wyznaczonemu pełnomocnikowi 15 marca 2017 r., a zatem zaledwie dwa dni przed wydaniem wyroku, w dodatku na posiedzeniu niejawnym, co obiektywnie uniemożliwiło wyznaczonemu pełnomocnikowi obronę praw skarżącego z uwagi na niemożność podjęcia jakiejkolwiek obrony,

1.2. naruszenie przepisu art. 12a § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw, poprzez wydanie wyroku zaocznego w dniu 17 marca 2017 r., podczas gdy Zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K., o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego R., znak [...], [nr nadania przesyłki poleconej: [...]], doręczone zostało wyznaczonemu pełnomocnikowi 15 marca 2017 r., a zatem zaledwie dwa dni przed wydaniem wyroku, w dodatku na posiedzeniu niejawnym, co uniemożliwiło wyznaczonemu pełnomocnikowi obronę praw skarżącego z uwagi na niemożność przejrzenia akt przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym;

1.3. naruszenie przepisu art. 122 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw, poprzez wydanie wyroku w dniu 17 marca 2017 r., podczas gdy Zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K., o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego R., znak [...] [[...]], doręczone zostało wyznaczonemu pełnomocnikowi 15 marca 2017 r., a zatem zaledwie dwa dni przed wydaniem wyroku, w dodatku na posiedzeniu niejawnym, co obiektywnie uniemożliwiło wyznaczonemu pełnomocnikowi obronę praw skarżącego z uwagi na niemożność podjęcia jakiejkolwiek obrony, w sytuacji wątpliwości samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, co do kwalifikacji skargi wniesionej przez skarżącego, ze względu na jej wewnętrzną niejednorodność, podczas gdy przepis art. 122 p.p.s.a. zezwala Sądowi rozpoznającemu sprawę w trybie uproszczonym na przekazanie sprawy do rozpoznania na rozprawie, co zapewne byłoby wskazane wobec w/w wątpliwości Sądu orzekającego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

2.1. art. 3 § 1 i art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) i art. 157 p.p.s.a. w zw. art. 49 § 1 p.p.s.a i art 57 § 1 i § 3 p.p.s.a., poprzez zaniechanie wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, poprzez sprecyzowanie treści skierowanego do Sądu pisma z dnia 3 kwietnia 2015 r., tj. sprecyzowanie jakiego rodzaju aktu administracyjnego dotyczy skarga, czy postanowienia czy decyzji, a w sytuacji gdy skarga wedle stanowiska skarżącego miałaby dotyczyć dwóch lub trzech aktów administracyjnych, tj. postanowienia Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] lutego 2015 r., nr- [...], decyzji ostatecznej wydanej przez Naczelnika Urzędu Celnego w K. w dniu [...] stycznia 2015 r., nr [...] oraz tytułu wykonawczego nr [...], uchybienie w/w przepisowi poprzez zaniechanie przez Sąd rozdzielenia tych skarg, i orzeczenia wobec każdej w odrębnym postępowaniu osobnym orzeczeniem.

Ponadto skarzący wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu: wydruku ze strony www.poczta-polska.pl na okoliczność ustalenia, że Zarządzenie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w K., o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu dla skarżącego R., znak [...], wysłane przesyłką poleconą o numerze nadania przesyłki poleconej: [...]], doręczone zostało wyznaczonemu pełnomocnikowi 15 marca 2017 r., a więc dwa dni przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym, co skutkowało pozbawieniem skarżącego możności obrony swych praw i nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Zdaniem Skarżacego powołanie w/w dowodu z dokumentu na tym etapie postępowania jest konieczne i uzasadnione oraz niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości ponadto nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, określone w § 2 powołanego przepisu, co pozwoliło na rozpoznanie sprawy w zakresie wyznaczonym zarzutami skargi kasacyjnej i stosownie do art. 193 zd. drugie p.p.s.a. – przedstawienie w odniesieniu do tych zarzutów motywów rozstrzygnięcia.

W podstawie kasacyjnej wnoszący skargę kasacyjną podniósł nieważność postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (wskazanego błędnie w petitum skargi kasacyjnej jako art. 183 § 1 pkt 5 p.p.s.a.) przez wydanie wyroku z naruszeniem art. 12a § 2 i art. 122 p.p.s.a. (pkt 1. petitum skargi kasacyjnej), a także – naruszenie art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 lit. a) i c), art. 157 w zw. z art. 49 § 1 i art. 57 § 1 i 3 p.p.s.a. (pkt 2. petitum skargi kasacyjnej).

W ramach zarzutu ujętego w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej wnoszący skargę kasacyjną wskazał na trzy okoliczności, które w jego ocenie doprowadziły do nieważności postępowania. Po pierwsze, doręczenie pełnomocnikowi zarządzenia Dziekana ORA o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, na dwa dni przed wydaniem przez Sąd I instancji wyroku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, uniemożliwiło mu przeprowadzenia jakiejkolwiek obrony praw strony, a po drugie, uniemożliwiło mu przejrzenia akt sprawy przed wydaniem tego wyroku i podjęcia właściwej obrony interesów strony. Nadto, w ocenie autora skargi kasacyjnej skarga strony została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zamiast na rozprawie, mimo wątpliwości co do jej kwalifikacji.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji była skarga na postanowienie z [...] lutego 2015 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie z [...] grudnia 2014 r. w sprawie dopuszczenia jako dowodów kopii protokołu z czynności kontrolnych wraz z załącznikami oraz korespondencji elektronicznej otrzymanej z centralnego biura łącznikowego ELO.

Postanowienie o włączeniu do sprawy dowodów jest niezaskarżalne a więc podlega ewentualnemu zaskarżeniu w odwołaniu od decyzji.

Określając stan prawny sprawy wypada wskazać, że stosownie do przepisów O.p. w toku postępowania organ podatkowy wydaje postanowienia. Postanowienia dotyczą poszczególnych kwestii wynikających w toku postępowania podatkowego, lecz nie rozstrzygają o istocie sprawy, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (art. 216 § 1 i 2 O.p.). Na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie, gdy ustawa tak stanowi (art. 236 § 1). Postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji (art. 237). W sytuacji, gdy zostanie wniesione zażalenie na niezaskarżalne postanowienie, wówczas organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia niedopuszczalność odwołania (art. 228 § 1 pkt 1 i § 2 w zw. z art. 219 O.p.) Postanowienie to jest ostateczne, natomiast stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Postanowienie o niedopuszczalności zażalenia co do zasady kwalifikowało się do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.).

W myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Konstrukcja prawna tego przepisu została oparta na uznaniu sądu i zamkniętym katalogu zaskarżalnych skargą aktów administracyjnych. Zatem rozpoznanie przez sąd tego rodzaju sprawy w trybie uproszczonym jest niezależne od woli strony. Niemniej jednak sąd kierując sprawę do rozpoznania w trybie uproszczonym powinien wziąć pod uwagę trzy elementy: po pierwsze, czy zaskarżony akt mieści się w katalogu postanowień wymienionych w powołanym przepisie, po drugie, czy zastosowanie trybu uproszczonego gwarantuje pełne rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej i po trzecie, czy prawo stron postępowania sądowoadministracyjnego jest zagwarantowane (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Lex 2015).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane elementy zostały spełnione, a tym samym Sąd I instancji prawidłowo rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Notabene wnoszący skargę kasacyjną nie podniósł zarzutu naruszenia art. 119 p.p.s.a., co ewentualnie pozwoliłoby na szersze odniesienie się do tej kwestii.

Mając jednak na względzie wcześniejsze rozważania, a także towarzyszącą zarzutom argumentację, wypada zauważyć, że zaskarżony wyrok nie jest wyrokiem zaocznym. Poza tym samo zawiadomienie pełnomocnika o ustanowieniu go z urzędu pełnomocnikiem strony (na dwa dni przed wydaniem przez Sąd I instancji wyroku na posiedzeniu niejawnym), aczkolwiek mało komfortowe, to jednak nie dawało podstaw do uznania, że mamy do czynienia z nieważnością postępowania sądowoadministracyjnego, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zwłaszcza w sytuacji, gdy strona nie wykazała, że przyjęty przez Sąd sposób procedowania nie odpowiada standardowi orzekania. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. W celu ustalenia, czy doszło do pozbawienia strony możności obrony jej praw, powinno się rozważyć w pierwszej kolejności, czy nastąpiło naruszenie przepisów procesowych, następnie ustalić, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania strony w postępowaniu, zaś w ostatniej kolejności zbadać, czy pomimo wystąpienia powyższych okoliczności (uchybień procesowych) strona miała możność obrony swoich praw. Pozbawienie strony możności obrony jej praw będzie miało miejsce jedynie w sytuacji łącznego spełnienia wszystkich wyżej wymienionych przesłanek (por. wyrok NSA z 5 października 2006 r., sygn. akt I OSK 561/06, LEX nr 288997). Z tego względu z nieważnością postępowania na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy wskutek naruszenia przez sąd przepisów postępowania strona zostanie pozbawiona uczestnictwa w istotnej części postępowania, możliwości przedstawienia swego stanowiska, a także, gdy zostanie pozbawiona możliwości usunięcia skutków tych uchybień na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2011 r., sygn. akt II FSK 2181/10, LEX nr 742342). W realiach sprawy Sąd mógł rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a przyjęty przez niego tryb procedowania dopuszczał brak udziału strony w posiedzeniu Sądu. Ustanowiona w art. 10 p.p.s.a. zasada jawności postępowania sądowoadministracyjnego, nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego i doznaje pewnego rodzaju ograniczenia w świetle art. 119 p.p.s.a., który jest przepisem szczególnym, uprawniającym Sąd I instancji do skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Trzeba też stwierdzić, że Sąd I instancji prawidłowo odczytał, w granicach dopuszczalnych przez prawo, treść skargi (mimo częściowo niejasnego jej sformułowania) oraz prawidłowo przyjął, że dotyczy ona postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia, a nie jak twierdzi autor skargi kasacyjnej również dwóch pozostałych wymienionych w skardze aktów administracyjnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powołanie w skardze innych aktów administracyjnych, tj. ostatecznej decyzji organu I instancji z [...] stycznia 2015 r., nr [...] oraz tytułu wykonawczego nr [...] wydanego w celu wyegzekwowania należności określonych tą decyzją, miało jedynie na celu zobrazowanie skutków włączenia do akt sprawy wymienionych w postanowieniu z [...] grudnia 2014 r. dowodów. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia wskazanie na wstępie skargi numeru [...] pod jakim zostało zarejestrowane postanowienie z [...] lutego 2015 r. stwierdzające niedopuszczalność zażalenia oraz wniesienie skargi w ostatnim dniu terminu do zaskarżenia tego postanowienia (tj. 3 kwietnia 2015 r.). Kolejną okolicznością wskazującą na to, że przedmiotem zaskarżenia było wyłącznie postanowienie o niedopuszczalności zażalenia jest to, że skarga w części odnoszącej się do pozostałych aktów administracyjnych (decyzji i tytułu wykonawczego) nie spełniała wymogów formalnych, określonym w p.p.s.a. (np. w art. 52 § 1 i art. 53 p.p.s.a.). Autor skargi kasacyjnej wręcz zakłada, że Sąd mógłby w tym zakresie odrzucić skargę, nieuzasadnienie przyjmując jednak, że dałoby to stronie prawo do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od przedmiotowej decyzji. Tymczasem obiektywnie rzecz oceniając wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego w tym zakresie naraziłoby jedynie stronę na dodatkowe koszty i pozwoliłoby mieć nieuzasadnione oczekiwania co do ewentualnych możliwości procesowych, a w konsekwencji naruszałoby zasadę ekonomiki postępowania.

Gdyby nawet przyjąć, jak tego oczekuje wnoszący skargę kasacyjną, że skarga dotyczyła oprócz postanowienia o niedopuszczalności zażalenia również pozostałych dwóch aktów administracyjnych, to ze względu na przyjęte w p.p.s.a. rozwiązania prawne nie miałoby to znaczenia dla oceny tej sprawy.

Zakres sądowoadministracyjnej kontroli wyznaczany jest przez przedmiot danej sprawy administracyjnej, wyprowadzany z podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a nie przez treść sformułowanych w skardze zarzutów i wniosków. Do takiej konkluzji prowadzi chociażby wykładnia art. 134 § 1 oraz art. 111 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Innymi słowy, sąd dokonując kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu, w ramach jednego postępowania sądowoadministracyjnego, nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę inną niż ta, która była, albo powinna być, przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji (postanowień) administracyjnych. O tożsamości sprawy administracyjnej w znaczeniu materialnym decydują dwa elementy: podmiotowy oraz przedmiotowy. Tożsamość elementów podmiotowych to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej.

Z kolei zgodnie z art. 111 § 2 p.p.s.a. sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli pozostają one ze sobą w związku. Podjęcie decyzji w tym zakresie ustawodawca pozostawił do swobodnego uznania sądowi. Ustawodawca nie wskazał też, jaki charakter ma mieć ów związek, a więc należy przyjąć, że i w tym zakresie ustawodawca pozostawił sądowi daleko idącą swobodę co do połączenia kilku oddzielnych spraw toczących się przed nim w celu ich łącznego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia. Oznacza to, że w świetle powołanego przepisu nie można zarzucić sądowi naruszenia przepisów p.p.s.a. nawet w sytuacji, gdy do sądu wpłynęło kilka skarg w sprawach kwalifikujących do wspólnego rozpoznania.

Zatem, gdyby nawet hipotetycznie przyjąć, że w sprawie mamy do czynienia z kilkoma sprawami zawartymi w jednym piśmie procesowym (nazwanym skargą), to ze względu na zakres przedmiotowy tych spraw (dopuszczenie dowodu, określenie zobowiązania, wystawienie tytułu wykonawczego) oraz formę podjętych rozstrzygnięć (postanowienie, decyzja, tytuł wykonawczy) brak był podstaw do łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia tych spraw.

Odnosząc się do kolejnej kwestii podniesionej w pkt 1.3. petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 122 p.p.s.a. (Sąd rozpoznający sprawę w trybie uproszczonym może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie.) należy stwierdzić, że konstrukcja prawna tego przepisu, podobnie jak art. 119 p.p.s.a., jest oparta na swobodnym uznaniu sądu. Tym samym zarzucając naruszenie tego przepisu należałoby bezwzględnie wykazać, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nie zapewniło wszechstronnego przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, czego w sprawie brak. Przykładowo, uzasadnieniem dla podniesienia zarzutu naruszenia art. 122 p.p.s.a. byłoby wykazanie konieczności przeprowadzenia postępowania sądowego z udziałem stron postępowania w celu wyjaśnienia zajętego w sprawie stanowiska lub też – wykazanie konieczności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Z tego względu przepis ten ma zastosowanie w sprawach o bardziej skomplikowany charakterze niż będąca przedmiotem rozpoznania. W tej sprawie chodziło o zbadanie przesłanek niedopuszczalności zażalenia i nic ponad to.

Sąd I instancji nie naruszył też powołanego w pkt 1.2. petitum skargi kasacyjnej art. 12a § 2 p.p.s.a. (Akta w postaci elektronicznej są przetwarzane z wykorzystaniem systemu elektronicznego zarządzania dokumentacją w rozumieniu przepisów o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.). Przepis ten stanowi jedynie o sposobie przetwarzane akta w postaci elektronicznej. Natomiast o udostępnianiu akt, do czego odnoszą się zarzuty i argumentacja skargi kasacyjnej, rozstrzyga § 4 art. 12a p.p.s.a. (Akta sprawy udostępnia się stronom postępowania. Strony mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt.), który nie został podniesiony w skardze kasacyjnej, co w świetle wcześniejszych rozważań nie ma jednak większego znaczenia. Wprawdzie wprowadzone tym przepisem uprawnienie przysługuje stronie również wówczas, gdy sprawa jest rozpoznawana na posiedzeniu niejawnym, niemniej jednak strona nie wykazała, aby prawo to zostało naruszone. Krótki upływ czasu między momentem powiadomienia pełnomocnika o ustanowieniu go z urzędu pełnomocnikiem strony, a rozpoznaniem przez Sąd sprawy samo z siebie nie stanowi jeszcze o naruszeniu prawa strony do przeglądania akt sprawy i otrzymania odpisów, kopii lub innych wyciągów z tych akt. W tej sytuacji należałoby wykazać przede wszystkim to, w jaki sposób niezapoznanie się z aktami sprawy mogło doprowadzić do niekorzystnego dla strony wyniku sprawy. Poza tym chęć skorzystania z tego prawa musi być uzewnętrzniona i podana do wiadomości Sądu.

Podsumowują, za niezasadny należało uznać zarzut ujęty w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej.

Odnosząc się do zarzutu ujętego w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej należy stwierdzić, że w tym postępowaniu, o czym była mowa wcześniej, wnoszący skargę kasacyjną nie może budować skutecznej argumentacji, na poparcie podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, odwołującej się wyłącznie do kwestii związanej ze zbyt późnym doręczeniem pełnomocnikowi zarządzenia Dziekana ORA o ustanowieniu go z urzędu pełnomocnikiem strony i związanymi z tym następstwami oraz – do kwestii zaskarżenia więcej aktów administracyjnych niż przyjął Sąd I instancji. Odwołanie się w treści skargi, czy skargi kasacyjnej do więcej niż jednego aktu administracyjnego nie musi jednocześnie oznaczać, że strona zaskarża wszystkie te akty. Okoliczność ta podlega każdorazowo ocenie sądu. Dokonana w tym względzie ocena przez Sąd I instancji jest prawidłowa.

W sprawie nie mógł mieć też zastosowania podniesiony w skardze kasacyjnej art. 157 § 1–3 p.p.s.a., regulujący uzupełnienie wyroku. W myśl tego przepisu strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu (§ 1). Wniosek, o którym mowa w § 1, zgłoszony po upływie terminu, podlega odrzuceniu. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym (1a). Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym (§ 2). Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w formie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów (§ 3). Jak wynika z wcześniejszych rozważań Sąd w zaskarżonym wyroku orzekł o całości skargi, której przedmiotem było postanowienie o niedopuszczalności zażalenia. Mimo że w treści pisma strona powołała się na inne akty administracyjne, to w efekcie dotyczyło ono postanowienia o niedopuszczalności zaskarżenia. Treść tego pisma była na tyle czytelna, że pozwoliła Sądowi I instancji ustalić, w kontekście art. 57 § 1 p.p.s.a., kto i jaki akt administracyjny zaskarżył, co z kolei pozwalało na nadanie mu dalszego biegu. W związku z czym brak było podstaw do zastosowania trybu uregulowanego w art. 49 § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Podsumowując, skarga kasacyjna została oparta na nieusprawiedliwionych podstawach kasacyjnych.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (jt. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842), orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.