Wyrok NSA, sygn. akt I SA 27/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 21 lutego 1974 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 136, art. 137, art. 137
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Teza: Przepis art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ stanowił, że wywłaszczenie może polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Jeżeli w sprawie niniejszej doszło na podstawie art. 6 tej ustawy do przeniesienia samoistnego posiadania określonej nieruchomości, a więc prawa rzeczowego, to zgodnie z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ następuje restytucja tego prawa tj. samoistnego posiadania.

TEZY

Przepis art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości /Dz.U. 1974 nr 10 poz. 64 ze zm./ stanowił, że wywłaszczenie może polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Jeżeli w sprawie niniejszej doszło na podstawie art. 6 tej ustawy do przeniesienia samoistnego posiadania określonej nieruchomości, a więc prawa rzeczowego, to zgodnie z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ następuje restytucja tego prawa tj. samoistnego posiadania.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w W. po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2001 r. sprawy ze skargi Władysława G. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 3 grudnia 1999 r. (...) w przedmiocie zwrotu samoistnego posiadania nieruchomości położonej we W. przy ul. W. oznaczonej jako działki nr 4619/1 o pow. 0,2303 ha nr 4619/2 o pow. 0,0039 ha oraz zobowiązującej do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za nabytą nieruchomość - uchyla zaskarżoną decyzję, (...).


UZASADNIENIE

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 3 grudnia 1999 r. (...) wydaną na podstawie art. 1-38 par. 1 pkt 2 w związku z art. 105 Kpa uchylił decyzję Wojewody K. z dnia 18 grudnia 1998 r. (...) orzekającej o zwrocie samoistnego posiadania nieruchomości położonej we W. przy ul. W., oznaczonej nr 4619/1 o pow. 0,2303 i nr 4619/2 o pow. 0,0039 oraz zobowiązującej jednocześnie do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania za nabytą przez Skarb Państwa nieruchomość i orzekł o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast podał, że Wojewoda K. zwrócił przedmiotową nieruchomość gdyż od 28 lat od daty nabycia, przedmiotowa nieruchomość nie została zagospodarowana, a zatem stała się zbędna na cel określony w akcie notarialnym z dnia 24 września 1970 r. przy nabyciu nieruchomości.

Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ poprzedni właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle tego przepisu należy stwierdzić, że osobą której przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest tylko poprzedni właściciel lub jego następca prawny, czyli spadkobiercy. W przypadku stosowania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości nie można stosować wykładni rozszerzającej, a tym samym osobie będącej samoistnym posiadaczem nieruchomości w dacie wywłaszczenia lub nabycia, roszczenie ojej zwrot nie przysługuje.

Przedmiotem umowy cywilnoprawnej poprzedzającej wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości mogło być jedynie prawo rzeczowe i w stosunku do tak nabytego prawa rzeczowego ustawodawca w art. 216 w związku z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stworzył możliwość jego zwrotu w trybie administracyjnym poprzez wydanie decyzji. W niniejszej sprawie brak jest umowy przenoszącej prawo rzeczowe. Natomiast umową z dnia 24 września 1970 r. przeniesiono jedynie posiadanie nieruchomości. Dla odwrócenia skutków przeniesienia posiadania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych nie mają zastosowania, gdyż jest to materia wyłącznie prawa cywilnego i w trybie tych przepisów jest możliwe rozpoznanie żądania przywrócenia posiadania.

Skargę na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Władysław G. zarzucając naruszenie prawa materialnego art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137,  art. 139 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wnosząc o jej uchylenie.

Skarżący podał, że utracił nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. w związku z realizacją inwestycji. Inwestycja nie została zrealizowana. Skoro skarżący utracił nieruchomość w wyniku umowy cywilnoprawnej zawartej na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to ta nieruchomość podlega zwrotowi, niezależnie od tego, czy przedmiotem umowy było samoistne posiadanie, czy prawo rzeczowe.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami nie zawiera przepisu stanowiącego o wyłączeniu możliwości zwrotu nieruchomości, jeżeli przedmiotem umowy cywilnoprawnej zawartej w trybie art. 6 tej ustawy nie było prawo rzeczowe.

Po wydaniu decyzji skarżący odnalazł postanowienie Państwowego Biura Notarialnego we W. z dnia 24 września 1970 r. co świadczy, że umowa faktycznie dotyczyła sprzedaży nieruchomości. Skarżący nabył nieruchomość jako jedyny spadkobierca po swoim ojcu Stanisławie G.

Starosta Powiatu W. wystąpił na drogę sądową o zasiedzenie nieruchomości.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wnosił o oddalenie skargi podając, że argumenty zostały podane w uzasadnieniu decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku z zarzutami pełnomocnika Starosty W. złożonymi na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 18 maja 2001 r. wymaga rozważenia, czy akt notarialny sporządzony w Biurze Notarialnym we W. (...) z dnia 24 września 1970 r. jest umową opartą na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, skoro w akcie tym nie powołano tego przepisu. Z aktu tego wynika, że Władysław G. sprzedał Skarbowi Państwa - Okręgowej Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. dla Wydziału Oświaty Prezydium Rady Narodowej we W. samoistne posiadanie do dwóch działek oznaczonych nr 4619/1 i 4619/2. Akt ten oparto na zaświadczeniu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej we W. w którym stwierdzono, że Władysław G. jest długoletnim posiadaczem tych działek; decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we W. z dnia 24 września 1965 r. o lokalizacji szczegółowej; opinii biegłego dotyczącą szacunku przedmiotowych działek. Powołanie zatem w akcie notarialnym szacunku biegłego, decyzji lokalizacyjnej, jak również nie uiszczenie żadnej kwoty z tytułu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa - Dyrekcję Inwestycji Miejskich w K., a zaznaczenie że cena sprzedaży zostanie wypłacona najpóźniej w ciągu trzech miesięcy oraz nie pobranie podatku świadczy, że akt ten oparty jest na podstawie art. 6 powołanej ustawy. Należy podkreślić, że nieruchomości te zostały nabyte z przeznaczeniem pod budowę Szkoły Rzemiosł Budowlanych zgodnie z decyzją lokalizacyjną z dnia 24 września 1965 r., a Władysław G. wraz z żoną Stanisławą G. już w 1966 r. w myśl art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania sprzedali Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Dyrekcji Inwestycji Miejskich w K. inną nieruchomość. Sprzedanie przedmiotowych działek było II etapem inwestycyjnym. Art. 4 powołanej ustawy precyzuje pojęcie wywłaszczenia, które polega na całkowitym odjęciu lub na ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. Natomiast art. 6 ustawy mówi o czynnościach przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, a mianowicie ubiegający się o wywłaszczenie musi najpierw wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i zawrzeć z nim - w razie porozumienia - w "formie prawem przewidzianej umowę zamiany lub umowę nabycia nieruchomości" i taki przypadek zachodzi w niniejszej sprawie. W okresie sporządzenia aktu notarialnego w myśl orzecznictwa Sądu Najwyższego notariusz mógł w oparciu o zaświadczenie Rady Narodowej stwierdzające długoletnie samoistne posiadanie, przenieść to posiadanie na rzecz osoby drugiej, co zresztą wynikało z art. 176 Kc.

Samoistne posiadanie nieruchomości ma ten skutek, że prowadzi do zasiedzenia nieruchomości, a zasiedzenie jest sposobem nabycia prawa własności na skutek długotrwałego posiadania. Należy podkreślić, że zasiedzenie jest wyłącznie instytucją prawa rzeczowego, i nie można tej instytucji stosować do praw obligacyjnych czy praw spadkowych. Spośród praw rzeczowych prawem podlegającym zasiedzeniu jest przede wszystkim prawo własności.

Przepis art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stanowił, że wywłaszczenie może polegać na odjęciu lub ograniczeniu prawa własności lub innego prawa rzeczowego. Jeżeli w sprawie niniejszej doszło na podstawie art. 6 tej ustawy do przeniesienia samoistnego posiadania określonej ściśle nieruchomości, które, jak wyżej zaznaczono, prowadzi do nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia, a więc prawa rzeczowego, to zdaniem składu orzekającego, zgodnie z art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ następuje restytucja tego prawa, tj. samoistnego posiadania.

Z tych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustosunkuje się również do skutków postanowienia z dnia 21 lutego 2001 r. (...) Sądu Rejonowego we W. o stwierdzeniu zasiedzenia.