Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1291/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi B. K., A. I., S. I. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy wskutek wniosku B. K., A. I. i S. I., na podstawie art 138 § 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. nr [...], jak i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1953 r. nr [...].

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ naczelny podał, iż wskazanym powyżej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdziło, iż nieruchomości ziemskie:

* B. wykaz [...] o powierzchni 93,4466 ha,

* B. wykaz [...] o powierzchni 3,3527 ha,

* N. wykaz [...] o powierzchni 2,2697 ha, będących własnością J. I., a także nieruchomości:

* N. wykaz [...] o powierzchni 7,2090 ha i wykaz [...] o powierzchni 0,0417 ha będące współwłasnością J. I. podpadają pod działanie przepisu art. 2 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13).

Zdaniem organu, materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, a mianowicie odpisy ksiąg wieczystych B. tom [...] wykaz [...] oraz B. tom [...] wykaz [...], prowadzonych przez Sąd Powiatowy w M., jednoznacznie poświadczają, iż J. I. był wpisany jako właściciel nieruchomości o powierzchni 93,4466 ha oraz 3,3527 ha od [...] maja 1936 r. Ustalenia takie potwierdza również zaświadczenie z Powiatowego Biura Notarialnego w M. z dnia [...] kwietnia 1991 r., a także akt notarialny sporządzony w dniu [...] października 1950 r. (nr Rep.[...]) oraz układem spadkowym, w którym figurował J. I. J. I. był wpisany również jako właściciel nieruchomości o pow. 2,2697 ha od 1910 r. do 1951 r. w m. N. w księdze wieczystej [...] prowadzonej w Sądzie Rejonowym w G. Z kolei z księgi wieczystej [...] N. wynika, iż J. I. był współwłaścicielem nieruchomości o pow. 7,2090 ha od 1905 do 1951 r,

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

oraz nieruchomości o pow. 0,0417 ha zapisanej w księdze wieczystej [...] N.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ naczelny stwierdził, że w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, J. I. był właścicielem nieruchomości o pow. 99,0691 ha oraz współwłaścicielem nieruchomości o pow. 7,2507 ha. Skoro zatem powierzchnia ogólna przedmiotowych nieruchomości położonych w B. oraz w N. wynosiła ponad 100 ha i były to nieruchomości stanowiące w części własność, w części zaś współwłasność J. I. z J. I., to przedmiotowy majątek spełniał niezbędne przesłanki określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, by uznać, że podpadał pod działanie przepisów dekretu.

Zdaniem organu naczelnego zaskarżonym orzeczeniom Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. oraz Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1953 r. nie można postawić zarzutu, iż wydane one zostały z rażącym naruszeniem prawa, które stanowiłoby podstawę do stwierdzenia ich nieważności.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik B. K., A. I. i S. I. wnosząc o jej uchylenie, jak również poprzedzającej ją decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r.

W skardze podniesiony został zarzut naruszenia art. 156 kpa oraz art. 8, 11, 75, 77 i 78 kpa.

Zdaniem skarżących organ naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. jak i utrzymanego nim w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1953 r., które zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Ponadto skarżący podnieśli, iż część przedmiotowego majątku stanowiły lasy o powierzchni 7,6158 ha, co oznacza, że powierzchnia majątku po odjęciu powierzchni lasów nie spełniała norm powierzchniowych, a więc majątek nie podlegał przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Według strony skarżącej, skoro lasy były objęte odrębną regulacją prawną, a mianowicie dekretem z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.), na mocy którego

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

określone lasy stały się własnością Skarbu Państwa z dniem wejścia w życie dekretu tj. 27 grudnia 1944 r., to niedopuszczalne było objęcie powierzchni lasów przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Takie postępowanie stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż niedopuszczalne było doliczenie powierzchni lasów do powierzchni nieruchomości ziemskiej podpadającej pod dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Ponadto strona skarżąca podniosła, iż organ winien ustalić, czy jeziora, które stanowiły część przedmiotowej nieruchomości, faktycznie nadawały się do produkcji rolnej i tym samym czy podlegały przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W skardze wskazano również na rażące naruszenie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zakresie obowiązku dokładnego zbadania stanu faktycznego oraz uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. Organ przed wydaniem tego orzeczenia nie sprawdził, kto faktycznie w dniu wejścia w życie dekretu i wydania rozstrzygnięcia był właścicielem nieruchomości. Dokonanie takich ustaleń było istotne, bowiem J. I. zmarła przed rokiem 1939, a organ wskazał, że w latach 1952-53 nieruchomość N. [...] o pow. 7,2090 ha i N. [...] stanowią własność J. I. i żony jego J. I. Brak ustalenia stanu faktycznego sprawy stanowi - w ocenie skarżących - rażące naruszenie prawa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 152, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stosownie zaś do

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

treści art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Kontrolowana w niniejszej sprawie przez Sąd decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym - stwierdzenia nieważności - dlatego wskazać należy, iż fundamentalną zasadą procedury administracyjnej jest zasada stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych (por. wyrok SN z dnia 1 stycznia 1991 r. sygn. akt III ARN 41/90 OSAP nr 11). Z zasady tej wynika, że wzruszenie każdej ostatecznej decyzji administracyjnej, niezależnie od trybu w jakim ona zapadła, może nastąpić jedynie wyjątkowo - tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Artykuł 156 § 1 kpa enumeratywnie wymienia przesłanki, których zaistnienie powinno skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji i tak w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, które toczy się na podstawie art. 157 kpa.

Wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, wykształcił się pogląd, w myśl którego o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa można mówić w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa. Nie chodzi w tego typu przypadkach o błędy wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym było orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r., wydane w wyniku rozpoznania odwołania L. I. od orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] lipca 1953 r. uznającego, że nieruchomość B. [...] o pow. 93,4466 ha, B. [...] o pow. 3,3527 ha i N. [...] o pow. 2,2697 ha - własność J. I. oraz nieruchomość N. [...] o pow. 7,2090 ha i N. [...] o pow. 0,0417 ha - własność J. I. i żony jego J. podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

Minister Rolnictwa zaskarżone orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej utrzymał w mocy. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że J. I. był właścicielem ok. 66,160 ha, w tym 53,1600 ha z tytułu współwłasności z żoną J. i 13 ha po żonie zmarłej [...] lutego 1938 r., organ stwierdził, że zarzuty te nie są trafne. Z akt sprawy wynika, że oboje małżonkowie I. zmarli (J. I. [...] lutego 1938 r., a J. I. [...] lutego 1945 r.), wobec czego nieruchomości stanowiące ich własność przeszły na rzecz spadkobierców. Nieruchomości te ulegają przejęciu na cele reformy rolnej, gdyż ich obszar przekracza 100 ha powierzchni ogólnej.

Podstawą prawną orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] grudnia 1953 r. był art. 2 ust. 1 pkt e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13), § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. (Dz. U. Nr 10, poz. 51) oraz art. 73, 75, 76 ust. 2, 78, 80 i 93 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341).

W myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 z późn. zm.) na cele reformy rolnej przeznaczano nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości powierzchni użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa bez odszkodowania - z datą wejścia w życie w/w dekretu, z tym istotnym zastrzeżeniem, że nieważne z mocy prawa stały się wszystkie prawne i fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane po 1 września 1939 r.

Zarówno dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, jak również rozporządzenie wykonawcze z dnia 1 marca 1945 r. nie definiowały pojęcia "nieruchomość ziemska". Takiej definicji nie zawierały też - obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu - systemy prawne z zakresu prawa rzeczowego. W związku z powyższym, skoro obowiązujące w dacie wejścia w życie dekretu PKWN systemy prawne, jak i sam dekret, nie definiowały określenia "nieruchomość ziemska", to pojęcie to powinno być wyjaśnione z uwzględnieniem normatywnych celów reformy rolnej, a zwłaszcza w nawiązaniu do przepisów art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, dla realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

potrzeby reformy rolnej. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 uznał, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN przeszły na cele reformy rolnej tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, mogące być wykorzystywane na cele wskazane w art. 1 część druga dekretu, których łączna powierzchnia przekracza wielkości obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Strona skarżąca podniosła, iż w skład przedmiotowej nieruchomości wchodziły wody jezior. Zdaniem Sądu okoliczność ta nie może stanowić pozytywnej przesłanki do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności kontrolowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia, bowiem wody jezior mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, np. hodowlanej.

Nie można również podzielić stanowiska strony skarżącej, iż uwzględnienie do ogólnej powierzchni majątku powierzchni lasów (tj. 7,6158 ha) stanowi rażące naruszenie prawa, ze względu na objęcie jej przepisami dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82 z późn. zm.).

Należy bowiem zauważyć, iż przepisom tego dekretu podlegały lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych i prawnych (art. 1 ust. 1).

W niniejszej sprawie skoro wskazana powyżej przesłanka odnosząca się do areału lasu nie zaistniała, to nieuprawnione jest stwierdzenie, że kontrolowane w postępowaniu nieważnościowym orzeczenie Ministra Rolnictwa rażąco narusza prawo.

Sąd nie podziela również stanowiska strony skarżącej, iż Minister Rolnictwa dopuścił się rażącego naruszenia obowiązujących w dacie wydania orzeczenia przepisów w/w rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym, nie sprawdzając kręgu podmiotów będących właścicielami majątku w dniu wejścia w życie dekretu. Zarzut ten nie znajduje potwierdzenia w treści uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia, w którym organ wskazał, czyją własność stanowiła przedmiotowa nieruchomość.

Stwierdzić należy zatem, że w sprawie niniejszej organ naczelny prawidłowo ustalił, że powierzchnia ogólna przedmiotowej nieruchomości wynosiła 106,31 ha, a zatem przekraczała normę obszarową 100 ha powierzchni ogólnej, bez względu na

Sygn. akt IV SA/Wa 1291/08

rodzaj użytków, a to oznacza, że kontrolowane w postępowaniu nieważnosciowym orzeczenie nie jest dotknięte wadą nieważności.

Sąd również z urzędu nie stwierdził naruszenia prawa, które nakazywałoby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.