Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1307/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 1, 2, ust. 2 pkt 2, art. 64a
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Piotr Godlewski WSA Marcin Kamiński /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W. O. (skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (organ odwoławczy) z dnia [...] września 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy (organ I instancji) z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] organ I instancji działając na podstawie art. 104, art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 61 ust. 2d, 2e, 2f, art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.):

1) ustalił wysokość opłaty za pobyt M. O. w Domu Pomocy Społecznej, do której ponoszenia zobowiązana jest skarżąca, od dnia [...] marca 2020 r., w wysokości 407,16 zł miesięcznie,

2) zobowiązał do wpłacania kwoty określonej w pkt 1 w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do czasu zakończenia pobytu, na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w terminie do 10-tego dnia każdego następnego miesiąca za miesiąc poprzedni, począwszy od [...] marca 2020 r.,

3) określił, że opłatę za miesiące marzec i kwiecień i maj 2020 r. należy wnieść wraz z opłatą za czerwiec 2020 r. w czerwcu.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu [...] marca 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydał decyzję nr [...], kierującą M. O. do Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. Zgodnie z decyzją Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie nr [...] z dnia [...] marca 2020 r., w/w został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej w [...] k/[....].

Organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Organ I instancji podał, że na podstawie przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wszczętego w dniu [...] marca 2020 r., oraz zebranych w sprawie dokumentów ustalił, że skarżąca w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. odmówiła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Następnie skarżąca została pisemnie wezwana w dniu [...] maja 2020 r. (data odbioru), do zawarcia w terminie 7 dni umowy, o której mowa w art. 103 ust 2 u.p.s., ustalającej wysokość opłaty wnoszonej przez osobę zobowiązaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Z uwagi na fakt, że skarżąca nie zawarła umowy, organ zobowiązany był do zastosowania dyspozycji art. 61 ust. 2d u.p.s. i ustalenia w decyzji administracyjnej wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej.

Organ I instancji wyjaśnił, że w związku z odmową zawarcia umowy wydał decyzję ustalającą odpłatność, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustalona została proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia, tj. ośmiu osób. Opłata wyliczona została jako 1/8 kwoty pozostającej po odjęciu opłaty wnoszonej przez mieszkańca od średniego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...], t. j.: 3.770,00 zł - 512,69 zł = 3 257,31 / 8 = 407,16 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów u.p.s. wobec braku wobec niej podstawy do ustalenia odpłatności w powyższej decyzji za pobyt M. O. Domu Pomocy Społecznej,

2) obciążenia jej odpłatnością za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 407,16 zł miesięcznie z datą wsteczną od dnia 18 marca 2020 r., tj. od daty wydania zaskarżonej decyzji,

3) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 80 k.p.a. poprzez:

a) niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy poprzez pominięcie treści wyroku pozbawiającego M. O. władzy rodzicielskiej, okoliczności dotyczących ustanowienia rodziny zastępczej dla rodzeństwa skarżącej po śmierci mamy w osobie siostry D. B. z domu O.,

b) niewyjaśnienie odpowiedzialności M. O. za porzucenie swoich dzieci, doprowadzenie do ubóstwa rodziny w tym jego dzieci, nadużywania alkoholu, znęcania się nad rodziną,

c) nieuwzględnienie złożonych przeze skarżącą wyjaśnień w piśmie z dnia [...] maja 2020 r., w którym skarżąca szczegółowo opisała sytuację rodzinną i osobistą z dzieciństwa i dotyczącą pozbawienia władzy rodzicielskiej M. O.,

d) prowadzenie postępowania administracyjnego w czasie nasilonej pandemii COVID-19 na w województwie śląskim;

4) pominięcie art. 1441 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w świetle którego zobowiązany do alimentacji może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,

5) nieuwzględnienie spełnionych przez skarżącą przesłanek z art. 64a i art. 64 u.p.s. do zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że stosownie do postanowień art. 60 ust. 1, 2 i 4 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala właściwy organ i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego. Zgodnie z art. 61 ust. 1 i art. 2e, 2f u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie w sposób prawidłowo naliczono opłatę jako 1/8 kwoty pozostającej po odjęciu opłaty wnoszonej przez mieszkańca (z uwagi na ilość zstępnych) od średniego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w [...] czyli: 3.770,00 zł. - 512,69 = 3.257,31 : 8 = 407,16 zł.

Organ odwoławczy stwierdził, że zarzuty odwołania nie są uzasadnione, gdyż zarówno wysokość jaki i termin wnoszenia opłaty zostały ustalone w prawidłowy sposób, natomiast regulacja wsteczna została dopuszczona ze względu na charakter sprawy. Na poparcie swojego stanowiska organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16.

W zakresie wskazania w odwołaniu reguły wynikającej z art. 64 czy też art. 64a u.p.s., przewidującej możliwość zwolnienia z ponoszenia w części lub całości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej – organ odwoławczy wyjaśnił, że ma ona zastosowanie jedynie w przypadku ustalenia opłaty, zatem nie może być uruchomiona wcześniej pomimo jej obiektywnej zasadności. Takie stanowisko zostało potwierdzone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w sprawie o sygn. akt II SA/Ke 389/19.

W tych okolicznościach organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone w zgodzie z przepisami procesowymi a rozstrzygnięcie jest zgodne z przepisami prawa i logiczną oceną zaistniałych okoliczności faktycznych.

Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję organu odwoławczego, zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisów art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwagi na brak podstaw do ustalenia i obciążenia jej opłatą za pobyt biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej w kwocie 407,16 zł miesięcznie od [...] marca 2020 r., wobec:

a) braku należytego ustalenia sytuacji dochodowej M. O., który został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych i możliwości samodzielnego ponoszenia przez niego opłaty za pobyt i w następstwie tego braku podstawy do zobowiązania skarżącej do ponoszenia opłaty,

b) braku podstaw do naliczenia wobec skarżącej opłaty w sytuacji, gdy w sprawie występuje więcej rodzeństwa i organ winien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt, gdyż co do innych osób zstępnych, organ odwoławczy uchylił do ponownego rozpoznania zaskarżoną decyzję organu I instancji wskutek uchybień decyzji wskazanych w odwołaniu,

2) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez:

a) niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z ustaleniem opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej od biologicznego ojca skarżącej, nieprawidłowe ustalenie wysokości opłat ponoszonych przez pozostałych zstępnych wobec uchybień stwierdzonych przez organ odwoławczy przy ich ustalaniu w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w sprawie z odwołania brata skarżącej T. O., uchylającej decyzję organu I instancji zobowiązującą go do ponoszenia opłat za pobyt M. O. w Domu Pomocy Społecznej, z powodu nieprawidłowego naliczenia opłaty wskutek braku ustalenia sytuacji dochodowej M. O., co ma istotny wpływ na ustalenie wysokości opłaty od skarżącej, bowiem jej przypadku w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał, że opłata została naliczona prawidłowo,

b) naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w motywach decyzji, dlaczego organ nie wyjaśnił, dlaczego przy ustaleniu obciążającej skarżącą opłaty nie wziął pod uwagę prowadzenia postępowania jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt, co doprowadziło do dopuszczenia do obrotu prawnego dwóch różnych merytorycznie decyzji, w których organy zajęły odmienne stanowiska dotyczące oceny prawidłowości ustalenia opłaty za pobyt M. O. w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca wskazała przy tym, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał opłatę za prawidłową, zaś w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. uznał ustalenie tej opłaty za nieprawidłowe,

c) niepodjęcie wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy poprzez pominięcie treści wyroku pozbawiającego M. O. władzy rodzicielskiej, okoliczności dotyczących ustanowienia rodziny zastępczej dla rodzeństwa skarżącej po śmierci ich mamy w osobie siostry D. B. z domu O.,

d) nieuwzględnienie w sprawie złożonych przez skarżącą wyjaśnień w piśmie z dnia [...] maja 2020 r., w którym szczegółowo opisała swoją i rodzeństwa sytuację rodzinną i osobistą z dzieciństwa i dotyczącą też pozbawienia władzy rodzicielskiej M. O., porzucenia przez niego ośmiorga dzieci, nadużywania alkoholu, znęcania się nad rodziną.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w niniejszej sprawie organ odwoławczy wiedząc o tym, że biologiczny ojciec skarżącej – M. O., miał ośmioro dzieci i był pozbawiony władzy rodzicielskiej wyrokiem sądowym, prowadził odrębne postępowania, w których stwierdził w decyzji dotyczącej brata skarżącej, że nieprawidłowo ustalono sytuację dochodową M. O. a w konsekwencji nieprawidłowo organ ustalił opłatę obciążającą go za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, natomiast w sprawie skarżącej organ odwoławczy uznał, że organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację dochodową skarżącej i obciążył ją opłatą.

Skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s. obowiązek wymienionych tam osób ma charakter akcesoryjny i powstaje dopiero wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności. Dopiero właściwe ustalenie mającej istotne dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii uprawniałoby organ do obciążenia obowiązkiem ponoszenia przedmiotowych opłat pozostałych podmiotów, wskazanych w art. 61 ust. 2 ustawy. Zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia, co wymagane jest zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Zdaniem skarżącej organ naruszył również zasadę prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., gdyż nie dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie. Zgodnie z art. 77 k.p.a. organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tymczasem organy obu instancji nie uwzględniły okoliczności związanych z niewywiązywaniem się przez biologicznego ojca z obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej i pozostałych dzieci. W konsekwencji M. O. został pozbawiony władzy rodzicielskiej, co jest w sprawie bezsporne. W ocenie skarżącej ten fakt ma również istotne znaczenie przy wydawaniu zaskarżonych decyzji, gdyż w/w okoliczności wskazują, że nie istnieje obowiązek żądania od skarżącej alimentacji na rzecz ojca w formie ponoszenia opłat za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, tym bardziej, że po śmierci mamy została ustanowiona przez Sąd Rodzinny w [...] rodzina zastępcza w osobie siostry skarżącej – D. O., a to wskutek porzucenia dzieci przez ojca M. O. i pozbawienia go władzy rodzicielskiej wobec małoletnich dzieci. Nadzór nad wykonywaniem przez siostrę obowiązków rodziny zastępczej sprawowało PCPR. Wobec takich okoliczności obciążanie skarżącej obowiązkiem opłacania pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej jest w jej ocenie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przepis art. 1441 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy stanowi, że brak jest podstaw do żądania alimentacji, gdy jest to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Zdaniem skarżącej w decyzjach organów obu instancji pominięto fakty posiadania wiedzy o bardzo ciężkiej sytuacji dzieci M. O., którym Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej udzielał wcześniej pomocy, a mimo to podjął działania, aby skarżąca opłacała pobyt biologicznego ojca w Domu Pomocy Społecznej. Skarżąca wyjaśniła, że z uwagi na obecne miejsce zamieszkania udzieliła w piśmie z [...] maja 2020 r. bardzo szczegółowych wyjaśnień dotyczących odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, związanych z bolesnymi doświadczeniami z dzieciństwa i ciężkim życiem jej rodziny, za które całkowitą odpowiedzialność ponosi M. O. Jednakże Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie udzielił skarżącej żadnej odpowiedzi na pismo.

Na koniec skarżąca stwierdziła, że nie powinna być karana decyzjami zmuszającymi ją do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2021 r. Przewodniczący Wydziału II tut. Sądu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2021 r. skarżąca podtrzymała zarzuty i żądania skargi oraz wskazała na dodatkowe okoliczności istotne w sprawie.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu organ odwoławczy przesłał odpis decyzji własnej z dnia [...] lipca 2020 r. wydanej w sprawie ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez T. O.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu niezależnie od oceny zasadności zarzutów w niej podniesionych. Sąd nie będąc związany granicami skarg (art. 134 § 1 p.p.s.a.), wziął bowiem pod rozwagę z urzędu naruszenia prawa, które są konieczną i wystarczającą podstawą do wzruszenia decyzji organów pierwszej i drugiej instancji.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, po uprzednim umożliwieniu skarżącym i uczestnikom postępowania przedstawienia nowych okoliczności, twierdzeń i dowodów na ich poparcie, w związku z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II tut. Sądu, wydanym na podstawie art. 15zzs (4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.

Zasadniczą podstawą uwzględnienia skargi jest stwierdzenie, że organ odwoławczy rozpoznał kwestię istnienia oraz zakresu obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej przez skarżącą jako samodzielną sprawę administracyjną, podczas gdy w sytuacji wielości podmiotów, które należą do tożsamej grupy podmiotów potencjalnie zobowiązanych z ww. tytułu., jest to zasadniczo niedopuszczalne.

Sprawa ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w odniesieniu do wszystkich potencjalnie zobowiązanych podmiotów, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., powinna być rozpoznana i rozstrzygnięta co do zasady w jednej decyzji. Jest to bowiem odrębna i jedna w sensie materialnoprawnym sprawa administracyjna, która powinna być załatwiona w drodze wydania jednej decyzji administracyjnej, chyba zachodzą przesłanki do wydania kolejnych decyzji częściowych. W tym ostatnim przypadku warunkiem podzielności przedmiotu orzekania jest jednak uprzednie poczynienie pełnych i miarodajnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji dochodowej wszystkich podmiotów potencjalnie zobowiązanych w świetle art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s. O ile bowiem ustalenie należnej wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej nie budzi wątpliwości (zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem art. 60 ust. 3), o tyle ustalenie podmiotów zobowiązanych oraz zakresu ich partycypacji w obowiązku ponoszenia powyższej opłaty wymaga pełnych i wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji dochodowej mieszkańca domu lub także jego małżonka oraz wszystkich zstępnych lub wstępnych (zob. art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s.), z tym zastrzeżeniem, że jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność małżonek, zstępni, wstępni oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, nie mają obowiązku wnoszenia opłat (art. 61 ust. 1 u.p.s.). Zasada ta ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy mieszkaniec domu pomocy społecznej nie ponosi pełnej odpłatności, a krąg dalszych zobowiązanych obejmuje wielość podmiotów (np. zstępnych).

Nie jest więc prawnie i logicznie uzasadnione ustalenie zakresu obowiązku ponoszenia opłaty jedynie względem jednego zstępnego lub wstępnego w sytuacji, gdy organ nie ustalił sytuacji dochodowej pozostałych zstępnych lub wstępnych oraz zakresu och obowiązku partycypacji w obowiązku ponoszenia opłaty. Część wysokości opłaty podlegająca pokryciu z dochodów zstępnych lub wstępnych (po odliczeniu kwoty pokrywanej z dochodów samego mieszkańca oraz jego małżonka) musi zostać bowiem rozdzielona na wszystkie podmioty należące do tożsamej grupy (zstępnych albo – w razie braku pełnego pokrycia – także wstępnych), zgodnie z zasadami określonymi w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.

W przedmiotowej sprawie organy w sposób oczywiście błędny ustaliły ostateczny zakres obowiązku skarżącej w zakresie ponoszenia opłaty bez uprzedniego ustalenia istnienia i zakresu obowiązku pozostałych zstępnych (wobec braku małżonka). Z akt sprawy wynika, że łączna liczba zstępnych (dzieci) mieszkańca domu pomocy społecznej wynosi osiem, a organ podjął rażąco wadliwą próbę ustalania opłat względem niektórych zstępnych w drodze odrębnych decyzji, pomijając relację ustalenia ostatecznej wysokości obowiązku danego zstępnego, w tym np. skarżącej, do zakresu obowiązku pozostałych zstępnych.

Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. rozważany obowiązek nie może przekraczać maksymalnych wartości określonych w tym przepisie, co nie oznacza, że organy mogą dokonywać swoistego "wyboru" zobowiązanych i ustalać zakres ich obowiązku w wartości maksymalnej. Jeśli istnieje wielość zobowiązanych w tożsamej grupie (np. dzieci mieszkańca domu pomocy społecznej), organy właściwe w sprawach ustalenia wysokości obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej mają obowiązek rozdzielenia pozostałej do uiszczenia części opłaty na wszystkich zobowiązanych tej grupy (np. dzieci mieszkańca). Podział ten ma odbyć się w ten sposób, że kwota podlegająca pokryciu przez ww. podmioty powinna zostać rozdzielona równo na wszystkich zobowiązanych w danej grupie, którzy mogą ją ponieść bez przekroczenia maksymalnej kwoty ponoszenia opłaty, a więc zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej – kwota ta musi mieścić się w części dochodu przekraczającej 300% powyższego kryterium, natomiast w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – kwota ta musi mieścić się w części dochodu przekraczającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Strona skarżąca już w skardze poinformowała Sąd, że kontrolowane organy prowadziły odrębne postępowanie względem brata skarżącej (T. O.), a organ odwoławczy w decyzji z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], uchylając decyzję organu pierwszej instancji względem ww. podmiotu oraz przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, wyraził pogląd zgodny ze stanowiskiem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Takie podejście świadczy jedynie o wadliwej kontroli instancyjnej organu odwoławczego w sprawie skarżącej oraz sprzecznościach w orzecznictwie skarżonego organu. Konieczne jest zatem ujednolicenie sposobu orzekania w rozważanej kategorii spraw oraz skierowanie na przyszłość do organów pierwszej instancji odpowiednich wytycznych.

W świetle powyższych uwag, wobec wszczęcia odrębnych postępowań (co najmniej względem skarżącej oraz jej brata T. O.) w sprawie, w której powinno być prowadzone jedno postępowanie, organy dokonają połączenia tych postępowań w trybie art. 62 k.p.a. do jednego postępowania oraz rozszerzą jego zakres podmiotowy na wszystkie dzieci mieszkańca domu pomocy społecznej, a następnie wydadzą w tej sprawie jedną decyzję.

Organy orzekające ponownie w sprawie uwzględnią ponadto zmianę sytuacji osobistej skarżącej, która ma istotny wpływ na zakres jej potencjalnego obowiązku w świetle minimalnego dochodu na osobę w rodzinie, który w świetle art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) u.p.s. nie może zostać naruszony w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Konieczne jest także zwrócenie uwagi skarżącej na treść art. 64a u.p.s. Z twierdzeń skarżącej wynika, że mieszkaniec domu pomocy społecznej został w przeszłości pozbawiony władzy rodzicielskiej w związku z nagannym postępowaniem względem członków rodziny. Zgodnie z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica, natomiast udzielone zwolnienie obejmuje zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Jeżeli zatem skarżąca zostanie ostatecznie zobowiązana do ponoszenia opłaty w określonej prawidłowo wysokości, obowiązkiem organów będzie pouczenie tej osoby już w uzasadnieniach wydanych decyzji o możliwości wystąpienia z wnioskiem o całkowite zwolnienie z ustalonego obowiązku.

Mając na względzie podniesione wyżej argumenty, wobec stwierdzenia wadliwej wykładni i zastosowania prawa materialnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organu odwoławczego oraz organu pierwszej instancji.