Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 649/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2011-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.), Protokolant Anna Kalisiak, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] odmawiającą B.K. umorzenia zadłużenia z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od kwietnia 2001 r. do grudnia 2004 r. należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, B.K. pismem z dnia 5 października 2009 r., uzupełnionym 7 grudnia 2009 r., złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek należnych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wniosku zobowiązany wskazał, że 18 sierpnia 2000 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, prowadząc jednocześnie gospodarstwo rolne i podlegając w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Zobowiązany oświadczył, że został błędnie poinformowany przez pracownika ZUS o jego obowiązku w zakresie ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej co, jak wskazał, było przyczyną nieopłacenia składek w ZUS. O istniejącym zadłużeniu wobec ZUS został poinformowany po pięciu latach. We wniosku o umorzenie zaległości zobowiązany wskazał, że nie ma możliwości spłaty zobowiązań z uwagi na trudności finansowe, i że na utrzymaniu jego pozostaje cała rodzina. Żona nie pracuje, córka jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym i wymaga ciągłej rehabilitacji. Podniósł też, że jest zatrudniony w S. koło P., odległych od miejsca zamieszkania o 170 km i w powyższym wynajmuje mieszkanie. Dodał, że poniósł także wydatki na kształcenie córek na studiach.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej Zakładem, przywołując przepisy art. 28 ust. 1 – 3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), regulujące przesłanki umorzenia należności z tytułu składek oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła niezbędna przesłanka umożliwiająca umorzenie długu, tj. całkowita nieściągalność. Zakład wskazał, że w odniesieniu do wymienionych w decyzji zobowiązań, nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne, a jednym z warunków stwierdzenia całkowitej nieściągalności jest m.in. ustalenie przez organ egzekucyjny w ramach postępowania egzekucyjnego, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź, że oczywistym jest, iż w postępowaniu tym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Oceniając z kolei wniosek B.K. pod kątem wystąpienia okoliczności, o których mowa w ww. rozporządzeniu Zakład podniósł, że z przedłożonych do sprawy dokumentów oraz z ustaleń organu wynika, iż prowadzona przez wnioskodawcę działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 23 listopada 2009 r. Wnioskodawca jest zatrudniony w A. Sp. z o.o. z podstawą wymiaru składek za luty 2011 r. w wysokości [...] zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która od 16 lutego 2001 r. podlega ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy agencyjnej na rzecz C., oraz córką – D., która jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Średni dochód na członka rodziny wynosi [...] zł, z czego wydatki z tytułu miesięcznych opłat wynoszą [...] zł, a koszty związane z leczeniem - [...] zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca ponosi wydatki związane z najmem lokalu mieszkalnego w S. ([...] zł miesięcznie), z ubezpieczeniem samochodu ([...] zł za rok), z dojazdami do pracy ([...] zł miesięcznie) oraz zakupem żywności i ubrań. Wnioskodawca pomaga także niepełnosprawnej córce – K., która wymaga ciągłej rehabilitacji. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z dnia [..] uznał ją za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na okres do dnia 28 lutego 2015 r., przy czym nie wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest ona osobą zdolną do pracy w zakładzie pracy chronionej. Z ustaleń Zakładu wynikało, że jest zatrudniona w przedszkolu integracyjnym, a jej wynagrodzenie za luty 2011 r. wyniosło [...] zł. Dokonując analizy przedłożonych w toku postępowania dokumentów Zakład ustalił ponadto, że wnioskodawca posiada zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł (kwota za rok) oraz kredytów studenckich w kwocie [...] zł miesięcznie. Jest właścicielem mieszkania położonego w miejscowości R. oraz samochodu osobowego [...], rok produkcji 2000, a na rachunku bankowym zgromadził środki w wysokości [...] zł. W ocenie Zakładu sytuacja majątkowa, finansowa i zdrowotna wnioskodawcy nie dała podstaw do przyjęcia, że jest to sytuacja szczególna, o której mowa we wspomnianym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład ten przyjął bowiem, że aczkolwiek sytuacja wnioskodawcy jest trudna, to trudności tych nie można uznać za stan ubóstwa, który uniemożliwia podjęcie spłaty długu w jakiejkolwiek formie. Zakład uznał, że z uzyskiwanych dochodów możliwe jest podjęcie próby spłaty długu, np. w formie układu ratalnego bez narażania siebie i rodziny na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że wnioskodawca reguluje zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów. Zakład wskazał ponadto, że żona wnioskodawcy podjęła zatrudnienie w ramach umowy agencyjnej, co wskazuje na uzyskiwanie dodatkowego dochodu przypadającego na rodzinę, natomiast córka D. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, ale nie ma przeciwwskazań zdrowotnych do pracy, a zatem sytuacja ta ma charakter czasowy. W ocenie Zakładu również choroba najbliższego członka rodziny nie może stanowić okoliczności uzasadniającej umorzenie, ponieważ nie pozbawia wnioskodawcy możliwości uzyskiwania dochodu. Córka – K. - jest osobą dorosłą i pomimo posiadanych ograniczeń zdrowotnych pracuje i otrzymuje wynagrodzenie, a zatem posiada własne źródło dochodów. Zakład wskazał też na brak dokumentów potwierdzających, że wnioskodawca poniósł dodatkowe wydatki w związku z nadzwyczajnymi zdarzeniami losowymi, np. klęską żywiołową, co uzasadniłoby umorzenie zaległości. Zwrócił ponadto uwagę na to, że wnioskodawca posiada nieruchomość, z której możliwe jest zaspokojenie roszczeń ZUS w przypadku braku dobrowolnej spłaty. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych.

W dniu 29 kwietnia 2011 r. B.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu B.K. podniósł, że jego wniosek o umorzenie zaległości jest rozpatrywany od 5 października 2009 r. i że w toku postępowania zapadły dwa rozstrzygnięcie, które w wyniku wniesionej skargi do Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zostały uchylone z uwagi na uchybienia w postępowaniu dowodowym. W ocenie wnioskodawcy Zakład nie wypełnił dyspozycji wynikających z wyroku tego sądu z dnia 15 września 2010 r. I SA 383/10, a obecna decyzja jest powtórzeniem wcześniejszych rozstrzygnięć i zawiera te same wady.

Rozpoznając ponownie sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyjął, że powołane przez wnioskodawcę okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji Zakładu. Podkreślił, że skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności przed upływem okresu przedawnienia, bądź z uwagi na szczególną sytuację zobowiązanego. Ponadto wskazał, że w świetle art. 28 powołanej ustawy możliwość umorzenia należności jest uprawnieniem Zakładu, a nie obowiązkiem, z którego to uprawnienia może skorzystać biorąc pod uwagę całokształt okoliczności, jak również możliwość zastosowania ulgi w postaci układu ratalnego. Jednocześnie organ ten podkreślił, że nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia zaległości, Zakład jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, dlatego rezygnacja ZUS z dochodzenia ciążących na dłużniku z mocy prawa zobowiązań i ich umorzenie stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym. W ramach tej oceny bierze się pod uwagę zarówno stan obecny, jak również możliwości zmiany sytuacji finansowej dłużnika. Ponadto uwzględnia się także to, czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy też stały i pogłębiający się.

Zdaniem tego organu analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje, że nie została spełniona żadna z ustawowych przesłanek do umorzenia zaległości. Organ ten wyjaśnił, że umarzanie należności z tytułu składek, na podstawie rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., przewidziana jest dla sytuacji szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne, czy inne wydarzenia losowe oraz znikome dochody na utrzymanie, nie jest realne wywiązanie się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Organ podniósł, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że dochody wnioskodawcy wystarczają na pokrycie nie tylko bieżących kosztów utrzymania, ale także spłacanie kredytów. Powołując się na przepis art. 29 powołanej ustawy wskazał, że ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika rozłożyć należności z tytułu składek na raty, co następuje w formie zawartej pomiędzy dłużnikiem a Zakładem umowy. Ponadto organ podkreślił, że rozstrzygając o umorzeniu Zakład nie może uwzględnić jako argumentu konieczności spłaty przez dłużnika długów wobec innych wierzycieli. Umorzenie w takiej sytuacji oznaczałoby bowiem akceptację stanu, w którym kosztem uprzywilejowanych należności z tytułu składek zaspokajane byłyby roszczenia innych wierzycieli. Nie byłoby to zgodne z przepisem art. 24 ust. 3 powołanej ustawy, z którego wynika pozycja składek ubezpieczeniowych wśród innych należności. W ocenie tego organu umorzenie zadłużenia nie uzasadnia również stan zdrowia córki K., gdyż § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewiduje taką możliwość, gdy konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca.

W konkluzji rozstrzygnięcia organ podkreślił, że kwestia zasadności składek należnych za okres prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej jest bezsporna, i że postępowanie w tym zakresie zostało ostatecznie zakończone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2008 r. Niezależnie od powyższego wskazał, że przepisy prawa przewidują ograniczoną czasowo możliwość dochodzenia od dłużnika ciążących na nim zaległości, gdyż zgodnie z art. 24 ust. 4 powołanej ustawy należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Część zaległości, tj. składki za okres od sierpnia 2000 r. do marca 2001 r., już się przedawniła, o czym Zakład poinformował wnioskodawcę w innej decyzji, tj. z dnia [...] znak [...]. Natomiast składki za dalszy okres sukcesywnie ulegać będą przedawnieniu, chyba że nastąpią okoliczności powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie podniósł, że rozpoznając jego wniosek o umorzenie zaległości organuy obu instancji nie uwzględniły wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 września 2010 r. Sygn. akt I SA/Sz 383/10 wskazując, że organy te nie dokonały pełnej oceny sytuacji materialnej skarżącego. Uznał, że zaległości jakie powstały nie są przez niego zawinione, gdyż są wynikiem błędnych informacji udzielonych przez pracownika ZUS, i że zasady współżycia społecznego i zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa w takiej sytuacji nakazują ich umorzenie. Skarżący powołał się ponownie na sytuację finansową, którą ocenił, jako niepozwalającą na spłatę zadłużenia. Przytaczając szczegółowo fakty dotyczące jego zarobków, wydatków uznał, że świadczą one o tym, iż jego skarga jest uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Na wstępie zauważyć należy, iż w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego dokonując oceny legalności aktu administracyjnego wydanego na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy w wyniku uchylenia poprzedniej decyzji, sąd I instancji nie może pominąć kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne co do dalszego postępowania, zawarte w poprzednim wyroku (tak trafnie wyrok NSA z 16.11.2010 r., I GSK 468/09; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

W związku powyższym, z uwagi na fakt, iż w niniejszej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 15 września 2010 r. sygn. akt I SA/Sz 383/10, a orzeczenie tego sądu uprawomocniło się i zawierało liczne wskazania co do dalszego postępowania, to rolą Sądu w obecnym składzie było w pierwszym rzędzie skontrolowanie, czy zalecenia te zostały w całości wykonane przez organy obu instancji. Sąd za zasadny uznał zarzut, że Zakład powierzchownie zgromadził dane dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, skoncentrował się na dochodach skarżącego, pomijając szczegółową analizę wydatków. W toku postępowania dowodowego pominięto bowiem fakt, że skarżący musi wspierać niepełnosprawną córkę, że nie dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego w kontekście opłacenia bieżących kosztów rodziny, którą tworzą trzy dorosłe osoby, a także ponoszą one wydatki na wyżywienie i ubranie. Wskazał również, że poza ustaleniem Zakładu pozostały wydatki związane z pracą poza miejscem zamieszkania, tj. koszty dojazdu, wynajęcia mieszkania i wyżywienia. Oceniając w świetle powyższego Sąd ten uznał, że z powodu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, 8 art. 80 k.p.a., należało uchylić rozstrzygnięcia organów obu instancji.

W ocenie Sądu kontrola legalności decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy wykazał, że zalecenia Sądu zostały uwzględnione, a skargę uznać należało za niezasadną, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

W związku z tym, iż przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję tegoż Zakładu, którą odmówiono skarżącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (w tym odsetki od tych składek) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w sytuacjach określonych w ust. 2-4. Należności te mogą być umarzane zasadniczo tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie tam wyliczonych, a mianowicie wtedy, gdy:

- dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

- nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia1997 r. - Ordynacja podatkowa;

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

- wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

O ile powyższa regulacja, dotycząca możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności, odnosi się do wszystkich podmiotów zobowiązanych do ich uiszczenia, o tyle w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę), pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, co może mieć miejsce w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a), których wskazanie pozostawiła ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, upoważniając go w art. 28 ust. 3b, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie, przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał w dniu 31 lipca 2003 r. rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w którym to rozporządzeniu zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

- gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stanowiąc takie materialnoprawne podstawy do orzekania w sprawie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (także odsetek za zwłokę jako należności pochodnej), co dokonać się winno na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, kompetencję do tego orzekania ustawa o systemie o ubezpieczeń społecznych powierzyła, jak to wynika nie tylko z powołanego wyżej przepisu art. 28 ust. 1, ale także z przepisu art. 83 ust. 1, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z przepisów tych wynika, że o ile decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne z powodu ich całkowitej nieściągalności może zostać wydana zarówno z inicjatywy samego Zakładu ("z urzędu"), jak i z inicjatywy zobowiązanego, o tyle decyzja o umorzeniu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tychże składek, wydawana pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, zapaść może wyłącznie na wniosek zobowiązanego, skoro możliwym jest to tylko wtedy, "jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", jak stanowi przepis § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - co w szczególności ma miejsce w razie wykazania którejkolwiek z sytuacji w przepisie tym dalej przywołanych.

W przypadku obu rodzajów przesłanek umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne (całkowita nieściągalność, ważny interes osoby zobowiązanej) ustawodawca Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych pozostawił swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie konieczności zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Mając zatem na uwadze to, że uznaniowy charakter omawianych decyzji ograniczony został przez prawodawcę kierunkowymi dyrektywami wyboru rozstrzygnięcia, jakim są całkowita nieściągalność, niemożność opłacenia należności z powodu zagrożenia ciężkimi skutkami dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym m.in. niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, istotnym jest, aby w procesie dochodzenia do tego wyboru dokonujący go organ uwzględniał te kierunkowe dyrektywy w oparciu o wszechstronnie zgromadzony materiał dowodowy, wskazany głównie przez zobowiązanego i przez organ należycie zweryfikowany, oraz w oparciu o jego wszechstronną ocenę, która swój zewnętrzny wyraz winna znaleźć w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wskazującym na ewentualny brak prawnych przesłanek do zastosowania umorzenia, względnie na racjonalne przyczyny uznania, że przesłanki te nie dają wystarczających podstaw do zastosowania żądanej ulgi.

Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił i następnie uzasadnił, że w stosunku do skarżącego nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek z uwagi na brak trwałej i całkowitej ich nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 – 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że skarżący jest właścicielem mieszkania położonego w miejscowości R. oraz samochodu osobowego [...], rok produkcji 2000, a na rachunku bankowym zgromadził środki w wysokości [...]. zł, którego to majątku można zaspokoić dochodzone należności. W ocenie Sądu słuszne jest zatem stanowisko, że powyższe okoliczności świadczą o niespełnieniu przez skarżącego przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem skarżący posiada ona majątek, z którego można egzekwować należności. Nie można więc w tej sytuacji uznać aby w stosunku do skarżącego zachodziła przesłanka nieściągalności zaległości, skoro istnieje majątek, który może podlegać egzekucji.

Ferując zaskarżone orzeczenie, Zakład uwzględnił i ocenił wszystkie okoliczności, jakie w sprawie dało się ustalić. Zakład skoncentrował się przede wszystkim – prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2. Brak bowiem jakichkolwiek podstaw do tego, żeby – w konkretnych realiach rozpoznawanej sprawy – przyjąć, iż dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Skład orzekający podziela w pełni ocenę organu, który zasadnie przyjął, że nie istnieją także podstawy do wnioskowanego umorzenia, wymienione w § 3 ust. 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego.

Jak to wyjaśnił organ w swoich decyzjach skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe żoną, która od 16 lutego 2001 r. podlega ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy agencyjnej na rzecz C., oraz córką – D., która jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. W ocenie Sądu organ dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego, gdyż wziął pod uwagę zarówno wysokość osiąganego dochodu przyjmując, że średni dochód na członka rodziny wynosi [...] zł, jak również wysokość ponoszonych wydatków z tytułu opłat miesięcznych, kosztów związanych z leczeniem, najmu lokalu mieszkalnego w S., ubezpieczenia samochodu, wydatków na dojazd do pracy oraz zakup żywności i ubrań. Wprawdzie organ stwierdził, że sytuacja skarżącego jest trudna, jednakże niepozbawiająca zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Należy się też w pełni zgodzić z oceną organu co do braku ostatniej z przesłanek ewentualnego umorzenia zaległości, wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego. Skarżący nie wykazał bowiem istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości (celowe podkreślenie składu orzekającego) uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Organ uwzględnił bowiem fakt, że skarżący pomaga niepełnosprawnej córce – K. – wykazując jednocześnie, że córka zatrudniona jest w przedszkolu integracyjnym, osiągając wynagrodzenie, które za luty 2011 r. wyniosło [...] zł. Odnośnie natomiast drugiej córki – D.- z którą prowadzi wspólnie z żoną gospodarstwo domowe, organ wskazał, że jest osobą pełnoletnią, co prawda bezrobotną, jednakże bez przeciwwskazań zdrowotnych do pracy, a zatem sytuacja ta ma charakter przejściowy.

Prawidłowo przyjął również organ, że co prawda z osiąganego w gospodarstwie domowym dochodu spłacane są zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości w kwocie [...] zł (kwota za rok) oraz kredytów studenckich w kwocie [...] zł miesięcznie, jednakże w takiej sytuacji nie należy rezygnować z dochodzenia należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy spłacane są zobowiązania prywatne skarżącego w postaci kredytów bankowych. Należy przy tym podkreślić, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jako należności publicznoprawne są uprzywilejowane i korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (z wyjątkiem należności alimentacyjnych i wynagrodzenia za pracę) przed innymi należnościami, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek.

Konkludując, w realiach tej konkretnej sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ prawa przy odmowie uwzględnienia wniosku strony skarżącej. Wbrew zarzutom podniesionym w skardze zweryfikowana decyzja została oparta na wszechstronnych ustalenia okoliczności stanu faktycznego i ich szczegółowej ocenie, nie przekraczającej granic swobody, zakreślonej w ar. 80 k.p.a. Wnioski organu są spójne i logiczne. Zakład dokonał przy tym prawidłowej wykładni przepisów, na których oparł swoje orzeczenia. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została też należycie uzasadniona, bez pominięcia któregokolwiek elementu mającego znaczenie dla ostatecznego, niewadliwego załatwienia sprawy.

Uznając w tych warunkach, że zaskarżona decyzja ostateczna odpowiada przepisom prawa z przyczyn wyżej wskazanych, Sąd na podstawie art. 151 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.