Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 214/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
659
Hasła tematyczne: Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Zobowiązano ...i stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy: article: art. art. 12, 35, 36
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 8a ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 132
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony  Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.
article: art. art. 149 par. 2, 154 par. 6
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), , , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 maja 2020 r. sprawy ze skargi Z. R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w przedmiocie wniosku z [...] czerwca 2017 r. o wyłączenie stosowania przepisów ustawy 1. zobowiązuje Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do rozpatrzenia wniosku skarżącego Z. R. z dnia [...] czerwca 2017 r. w terminie 30 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego Z.R. sumę pieniężną w kwocie 500 (pięćset) złotych.


UZASADNIENIE

Pan Z. R. (dalej: strona, skarżący) pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. wystąpił w dniu [...] czerwca 2017 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: organ, MSWiA) z wnioskiem w trybie określonym w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2018 r. poz. 132 ze zm.; dalej ustawa zaopatrzeniowa) o wyłączenie stosowania wobec niego art. 15c, 22a, art 24a wyżej wymienionej ustawy i wydanie w tym zakresie stosownej decyzji.

Organ w maju 2018 r. poinformował skarżącego, że zebrana została dokumentacja niezbędna do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia oraz, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie powinno nastąpić do dnia [...] grudnia 2018 r.

W czerwcu 2019 r. skarżący otrzymał informację, iż sprawa nie została załatwiona w przewidzianym terminie i, że rozstrzygniecie w przedmiotowej sprawie powinno nastąpić do dnia [...] listopada 2019 r.

W związku z bezskutecznym upływem terminów do załatwienia j sprawy skarżący dnia [...] stycznia 2020 r. wniósł ponaglenie do organu.

W odpowiedzi na złożone ponaglenie organ przesłał informację, że przedmiotowa sprawa nie została załatwiona w terminie przewidzianym w art. 35§3 KPA z powodu braku zgromadzenia materiału w sprawie oraz wskazał, że rozpatrzenie wniosku nastąpi najpóźniej do [...] sierpnia 2020 r.

Skarżący wskazał, że do dnia sporządzenia niniejszej skargi, organ nie rozpatrzył wniosku. Jego zdaniem argumentacja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest nielogiczna wewnętrznie niespójna. Podniósł, że już w maju 2018 r. Organ dysponował kompletem informacji i materiałów niezbędnych do załatwienia sprawy a w lutym 2020 wskazał, że taką dokumentacją nie dysponował.

Podniósł, że z uwagi na upływ czasu oraz fakt wniesienia ponaglenia jego skarga jest dopuszczalna i zasadna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, twierdząc, że nie powinna ona zasługiwać na uwzględnienie. Stwierdził, że minister właściwy do spraw

wewnętrznych, aby wydać decyzję w przedmiocie wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej musi dokonać wszechstronnego i wnikliwego zbadania przedmiotowej sprawy, co wymaga podjęcia przez organ administracji szeregu czynności wyjaśniających.

W odpowiedzi na skargę organ przedstawił szczegółowo jakie czynności muszą być podjęte i jakie dowody zgromadzone zanim wyda decyzję na podstawie art. 8a ustawy) oraz wskazał, że organ potrzebuje – realnego

w okolicznościach sprawy – czasu do przeanalizowania jej stanu prawnego i faktycznego oraz wydania i uzasadnienia rozstrzygnięcia w sprawie.

W ocenie MSWiA, właściwy czas na wydanie i uzasadnienie rozstrzygnięcia

w sprawie jest bardzo istotny ze względu na materię, którą obejmuje ustawa, a mianowicie dotyczącą wysokości zaopatrzenia emerytalnego/rentowego/rodzinnego funkcjonariuszy i ich rodzin. Konstrukcja przepisów ustawy uniemożliwia zastosowanie art. 8a bez wcześniejszego ustalenia, czy skarżący w ogóle podlega reżimowi art. 15c, 22a czy art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Zatem w przedmiotowej sprawie, jak wskazał organ, okoliczności zwalniające organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności mają charakter prawny i proceduralny, a nie faktyczny, a tylko takie okoliczności zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności.

W ocenie MSWiA, właściwy czas na wydanie i uzasadnienie rozstrzygnięcia

w sprawie jest bardzo istotny ze względu na materię, którą obejmuje ustawa, a mianowicie dotyczącą wysokości zaopatrzenia emerytalnego/rentowego/rodzinnego funkcjonariuszy i ich rodzin. Konstrukcja przepisów ustawy uniemożliwia zastosowanie art. 8a bez wcześniejszego ustalenia, czy skarżący w ogóle podlega reżimowi art. 15c, 22a czy art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Zatem w przedmiotowej sprawie, jak wskazał organ, okoliczności zwalniające organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności mają charakter prawny i proceduralny, a nie faktyczny, a tylko takie okoliczności zwalniają organ administracji publicznej z zarzutu bezczynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi jest przewlekłe prowadzenie postępowania.

Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej ppsa).

Kognicja sądów administracyjnych do rozpoznania skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania wynika z art. 3 § 2 pkt 4 i 8 P.p.s.a.

Stosownie do treści art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na

bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach

określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności, lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznaniu sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 149 § 6 P.p.s.a.

Oceniając skargę przez pryzmat powołanych przepisów tut. Sąd doszedł

do konkluzji, iż skarga jest dopuszczalna. Przed jej wniesieniem skarżący wystąpił

bowiem do organu z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Kpa.).

Sąd stwierdza, że skarga jest zasadna.

W piśmiennictwie i judykaturze przyjmuje się, że z bezczynnością, przewlekłością działania organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w określonym terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub gdy prowadził postępowanie jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności – a zaniechanie to nie znajduje racjonalnego i przede wszystkim prawnego uzasadnienia (zob. T. Woś, H. Krysiak-Molczyk i M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 86).

Wyjaśnić również należy, że celem skargi na bezczynność czy przewlekłość organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności takiej skargi, Sąd bierze zaś pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność czy przewlekłość organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy. W świetle powyższego dla uznania bezczynności czy przewlekłości organu konieczne jest w pierwszym rzędzie ustalenie, że organ administracji był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje w terminach ustawowych działań, mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi.

Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił w dniu [...] czerwca 2017 r. do organu o wydanie decyzji na podstawie art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ww. ustawy, który stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na:

1. krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz

2. rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.

w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Zgodnie z art. 12 Kpa., organy administracji publicznej powinny działać

w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami

prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów,

informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości

postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami

zawartymi w art. 35-38 Kpa., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem organu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Niekiedy może to się wiązać z koniecznością dłuższego prowadzenia postępowania, wówczas, stosownie do treści art. 36 § 1 Kpa., organ obowiązany jest zawiadomić o tym strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W art. 35 Kpa. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 Kpa. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca,

a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 Kpa.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 Kpa., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 Kpa.). Podkreślić trzeba też, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem bezczynności czy przewlekłości postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego. W sprawach ze skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy.

Zgodnie z treścią art. 35 § 1 Kpa., organy administracji publicznej

obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, to przedmiotowa sprawa do dnia wydania wyroku nie została zakończona poprzez wydanie decyzji. Czynności

podejmowane przez organ wskazane w pierwszej części uzasadnienia i znajdujące

odzwierciedlenie w aktach administracyjnych podejmowane były w kilkumiesięcznych

odstępach czasu. Zwłoka jakiej dopuścił się Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w załatwieniu sprawy, nie może więc budzić żadnych wątpliwości w świetle art. 35 § 1 Kpa..

Do dnia wydania w niniejszej sprawie wyroku upłynęły prawie 3 lata,

a z dokumentów zgromadzonych w aktach sądowych nie wynika aby decyzja została wydana. Oznacza to, że termin przewidziany w art. 35 § 1 Kpa. nie został zachowany. Nie można zatem przyjąć, że organ działał w sprawie wnikliwie

i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki monitorował sprawę. W aktach sprawy znajdują się pisma kierowane do skarżącego o przedłużeniu terminów jej załatwienia, jednakże we wskazanych terminach sprawa również nie została przez organ załatwiona, co stanowi swoisty obraz terminowości i rzetelności działania organu a także szacunku dla strony postępowania i świadczy o przewlekłym prowadzeniu postępowania.

Sąd podkreśla, że ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym nie zawiera odrębnych od Kodeksu postępowania administracyjnego przepisów dotyczących terminów załatwienia sprawy, jak również nie wyłącza stosowania przepisów Kpa. Kwestie związane z trudnościami organu wynikającymi z konieczności dokonania kwerendy akt nie zwalniają z zarzutu przewlekłości, również dużej ilości spraw do rozpatrzenia nie zwalniają z zarzutu przewlekłości. Pogląd ten jest zgodny z powszechnie aprobowaną zasadą, że realizacja kompetencji organu administracji publicznej jest jego prawnym obowiązkiem, od którego nie zwalniają go tzw. trudności obiektywne w postaci złożoności sprawy, kumulacji spraw, braku etatów czy też środków pieniężnych. Poza tym strona nie może ponosić negatywnych skutków braku działań leżących po stronie organu, w tym

w zakresie dotrzymywania terminów załatwienia sprawy. Analiza czynności podejmowanych w sprawie wykazuje, że organ działał w sposób przewlekły. Nie podejmował bowiem czynności w możliwe krótkich terminach. Ponadto, występowały paromiesięczne przerwy, w czasie których organ nie podejmował żadnych merytorycznych czynności.

W świetle powyższego Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2017 r. w terminie 30 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami niniejszej sprawy, bezczynność organu ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, skoro od daty wniosku do dnia wydania wyroku w dniu 20 maja 2020 r. w niniejszej sprawie minęło prawie 3 lata, a sprawa z wniosku skarżącego nadal nie została zakończona. Uchybienie przepisowi art. 35 § 3 Kpa. jest oczywiste i nie jest usprawiedliwione okolicznościami sprawy.

W ocenie Sądu, zarówno czas trwania postępowania z wniosku strony

w przedmiocie wydania decyzji w trybie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym,

jak i brak po stronie organu w toku trwania postępowania zintensyfikowanych działań, które wskazywałyby jednoznacznie, że faktycznie zmierzał do jak najszybszego zakończenia postępowania, lecz na przeszkodzie stanęła okoliczność, która usprawiedliwiałaby choćby czasowy brak działania, powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Nie chodzi przy tym o samo rażące naruszenie art. 35 § 3 Kpa., który wyznacza terminy prowadzenia postępowania administracyjnego, czy przepisu art. 12 Kpa. statuującego zasadę szybkości postępowania, które to uchybienia są oczywiste, ale przede wszystkim o rażące naruszenie art. 8 Kpa. Zdaniem Sądu, w sprawie tej doszło do rażącego naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organu władzy publicznej.

Jednym z podstawowych zadań organu administracji publicznej jest rozstrzyganie co do istoty indywidualnych spraw w drodze decyzji administracyjnej. Pogląd wyrażony w odpowiedzi na skargę, że wydanie decyzji administracyjnej w sprawie należącej do właściwości rzeczowej musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem jej okoliczności faktycznych i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego, Sąd w pełni podziela. Tym niemniej, czasu opóźnienia w niniejszej sprawie nie można usprawiedliwić, bowiem organ przez wiele miesięcy nie kończył postępowania i w efekcie nie wydawał decyzji administracyjnej.

Zgodnie z treścią art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa

w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz

skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.

Oznacza to, że takie uprawnienie orzecznicze przysługuje sądowi administracyjnemu

w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie

postępowania niezależnie od tego, w jakim stopniu organ administracji naruszył prawo. Użycie zaś w tym przepisie spójnika "lub" dowodzi, że sąd może wymierzyć organowi grzywę i jednocześnie przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1905/16; publ.: https://www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Sąd zaniechał wymierzenia organowi grzywny z uwagi na dużą ilość spraw jakie wpłynęły do organu w trybie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W ocenie Sądu słusznym było jednak przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., co ma przede wszystkim na celu danie stronie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jego uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy. Ustalając wysokość tej kwoty (1.000 złotych) Sąd wziął pod uwagę znaczny okres oczekiwania na decyzję przez skarżącego, a także okoliczność, że stronie zostało już znacząco obniżone świadczenie emerytalne, co stawia go niewątpliwie w trudniej sytuacji bytowej. Organ natomiast nie wydał jeszcze decyzji, która ma istotny wpływ na ustalenie wysokości tego świadczenia, bowiem może ona wyłączyć stosowanie wobec skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a w zw. z art. 119 pkt 4 P.p.s.a. orzekł jak

w sentencji, zobowiązując organ do rozpatrzenia wniosku skarżącego w terminie 30 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Orzeczenie zawarte w pkt 2 wyroku wydano na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. Podstawą przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej stanowi przepis art. 149 § 2 P.p.s.a..