Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 442/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2, art. 3 ust. 3 i 5, art. 35 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 29 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska, Sędzia del. WSA Leszek Kamiński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 239/10 w sprawie ze skargi [...] S.A. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 239/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] S.A., zw. dalej Spółką, na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W motywach wyroku Sąd Wojewódzki powołał się na następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W związku z kontrolą przeprowadzoną w Spółce, decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr rej. [...], Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Lublinie, powołując się na art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589, ze zm.) w związku z art. 3 ust. 6 oraz pkt 3 załącznika do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz.1656), zw. dalej ustawą o emeryturach pomostowych lub Ustawą, skierował do pracodawcy nakaz w sprawie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze pracownika W. T., zw. dalej Pracownikiem, zatrudnionego w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku mechanika lotniczego. Na podstawie Karty Służby Pracownika, zawierającej spis obowiązków i wykonywanych czynności ustalono, że Pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonuje następujące czynności: wykonuje i poświadcza w Pokładowym Dzienniku Technicznym Śmigłowca wykonanie liniowej obsługi technicznej śmigłowców, rejestrację usterek i sposób ich usunięcia; wypełnia Kartę Ewidencji Niesprawności Śmigłowca w obsłudze liniowej i hangarowej; wypełnia Kartę Gotowości Technicznej do Lotów Próbnych Doświadczalnych; wykonuje czynności obsługowe zgodnie ze standardami zawartymi w danych obsługowych śmigłowców; bierze udział w przygotowaniach śmigłowców do lotów próbnych doświadczalnych w zakresie czujników i aparatury pomiarowej. Pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Z dodatkowych ustaleń wynika, że jako mechanik lotniczy wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W związku z powyższym Inspektor Pracy ocenił, że Pracownik wykonuje prace o szczególnym charakterze wymienione w załączniku Nr 2 pkt 3 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656), tj. prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i na tej podstawie skierował do pracodawcy decyzję nakazującą umieszczenie tego pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Od powyższej decyzji Spółka wniosła odwołanie, wskazując, że wprawdzie Pracownik jest zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego, jednakże nie wykonuje on w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy mechanika lotniczego związanej z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Jego praca polega zarówno na obsłudze potwierdzającej bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, tzw. obsługa liniowa, jak i na obsłudze statków powietrznych, która ma miejsce w hangarze, tzw. obsługa hangarowa. Spółka podniosła, że z treści art. 3 ust. 3 w zw. z ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace w pełnym wymiarze czasu pracy. Skoro znaczna część czynności wykonywanych przez Pracownika nie jest związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, nie można uznać, że zostały spełnione przesłanki zaliczenia go do osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze. W odwołaniu Spółka zawarła także, z ostrożności procesowej, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wniosek Spółka podniosła, iż w pouczeniu zawartym w skarżonym nakazie znajduje się informacja, że odwołanie należy wnieść w terminie 14 dni od otrzymania nakazu, podczas gdy w świetle przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy odwołanie wnosi się w terminie 7 dni od otrzymania decyzji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy nakaz z dnia [...] marca 2010 r., organ odwoławczy wskazał, iż z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych wynika obowiązek płatnika składek prowadzenia wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych. W ocenie organu zakres przedmiotowy sprawy dotyczy ustalenia, czy Pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonuje prace o szczególnym charakterze odpowiadające pracom wymienionym w pozycji 3 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 3 Ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W punkcie 3 załącznika nr 2 do ustawy prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska uznaje się za prace o szczególnym charakterze.

Organ podniósł, że Pracownik jest zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza sporem jest okoliczność, że mechanicy lotniczy zatrudnieni w Wydziale Prób w Locie ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za bezpieczeństwo publiczne, potwierdzając i poświadczając własnym podpisem czynności obsługi technicznej kwalifikowane jako obsługa liniowa (na płycie lotniska). W tym zakresie wykonywane prace stanowią prace ujęte w załączniku do ustawy.

Strona swoje odwołanie oparła na argumentacji, że decyzja Inspektora Pracy nakazuje umieszczenie w ewidencji pracownika, który wykonuje prace o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, według twierdzenia strony wynika z tego, że do obowiązków mechanika lotniczego należy w znacznym rozmiarze wykonywanie czynności kwalifikowanych jako obsługa hangarowa.

Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie uważa, że w sprawie nie zachodzi okoliczność wykonywania pracy w szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym za bezprzedmiotowe należy uznać odnoszenie się do zarzutu błędnego zastosowania art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust.1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Kryterium pracy "w pełnym wymiarze czasu" oznacza zatrudnienie w wymiarze odpowiadającym normom czasu pracy wynikającym z art. 129 kodeksu pracy lub skróconym na podstawie art. 145 kodeksu pracy lub innych przepisów szczególnych. Nie oznacza to, że praca ma być wykonywana stale i bez przerwy przez dobowy wymiar czasu pracy. Rozstrzygające jest, że pracownik został zatrudniony do wykonywania danej pracy a jej wykonywanie stanowi podstawowe obowiązki danego pracownika.

Należy przy tym zauważyć, że z istoty większości prac uznanych za prace o szczególnym charakterze wynika pozostawanie pracownika w gotowości do świadczenia pracy wymagającej pełnej zdolności psychofizycznej w rozmiarze odpowiadającym każdorazowym potrzebom pracodawcy. Tym samym nie może pozbawiać przymiotu pracy o szczególnym charakterze okoliczność wykonywania również innych czynności na podstawie polecenia służbowego lub wynikających z zakresu obowiązków danego pracownika.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Spółka, wnosząc o jej uchylenie i decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] marca 2010 r., zarzucając organom błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 239/10, oddalając skargę wskazał, że choć organ odwoławczy nie rozpoznał zawartego w odwołaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i okoliczność ta stanowiła pewne uchybienie proceduralne, to z pewnością nie było to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie naruszenie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., zw. dalej p.p.s.a.). Sąd Wojewódzki podkreślił, że podstawą prawną nakazu Inspektora Pracy był art. 11a ustawy. Skoro regulacja szczególna zawarta w art. 34 ust. 5 nie ma zastosowania do decyzji wydanych na podstawie art. 11a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, to odwołanie od niej należy wnieść w terminie wyznaczonym przez lex generalis, czyli art. 129 § 2 k.p.a. W tej sytuacji odwołanie strony zostało wniesione w terminie i bezzasadne było występowanie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Przechodząc do oceny prawidłowości merytorycznej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, Sąd I instancji stwierdził, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, źródłem zaś sporu jest interpretacja przepisów ustawy o emeryturach pomostowych w kontekście kwalifikacji pracy Pracownika z punktu widzenia definicji pracy o szczególnym charakterze. Istota argumentacji podnoszonej przez skarżącą Spółkę opiera się na rozumowaniu, że praca mechanika lotniczego może być uznana za pracę o szczególnym charakterze tylko w przypadku, gdy jest ona związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i to w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponieważ zakres obowiązków W. T. obejmuje nie tylko tzw. obsługę liniową, a więc czynności związane bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu, ale też obsługę statków, która ma miejsce w hangarze, nie można uznać, aby wykonywał on prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego wykładnia systemowa i celowościowa ustawy o emeryturach pomostowych wskazuje, że stanowisko skarżącej Spółki jest błędne. Ratio legis ustawy o emeryturach pomostowych z 2008 r. było wprowadzenie rozwiązań godzących z jednej strony konieczność ochrony interesów pracowników, z drugiej – bezpieczeństwo finansów publicznych państwa, w szczególności stabilność systemu świadczeń emerytalno-rentowych, zagrożoną niekorzystnymi zjawiskami demograficznymi. Regulacje dotyczące pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze istniały jednak już wcześniej. Ich ratio legis był fakt konieczności zapewnienia szczególnych warunków nabywania uprawnień emerytalno-rentowych pracownikom, których charakter pracy wiąże się ze szczególnymi obciążeniami negatywnymi czynnikami, uniemożliwiającymi pozostawianie aktywnymi zawodowo w tak długim okresie czasu, jak pozostałe grupy, względnie których praca wiąże się ze szczególnymi obowiązkami, wymagającymi większej sprawności psychofizycznej, podlegającej naturalnemu osłabieniu z wiekiem, co również powoduje konieczność skrócenia okresu aktywności zawodowej. Tak jak we wcześniejszych regulacjach prawnych, ustawodawca w celu określenia grup pracowników podlegających szczególnym regulacjom w tym zakresie posłużył się złożoną techniką prawodawczą: z jednej strony w art. 3 ustawy zawarto definicje ustawowe prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, z drugiej strony do ustawy zostały dołączone dwa załączniki zawierające wykazy omawianych prac. Tego rodzaju technika legislacyjna oznacza, że zbędne jest każdorazowe badanie, czy prace wymienione w obu załącznikach spełniają wymogi definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Wykaz prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma charakter zamkniętej listy, co jest równoznaczne z tym, że tylko prace wymienione w załącznikach do ustawy uznane być mogą za prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W załączniku nr 2 w pozycji 3 jako prace o szczególnym charakterze zostały wskazane prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Skarżąca Spółka opierając się na literalnym brzmieniu cytowanego przepisu wywodzi, że tylko w przypadku, gdy prace na płycie lotniska zajmują cały wymiar obowiązków pracownika, jego praca może być uznana za pracę o szczególnym charakterze. Wzmocnieniem tej argumentacji mają być wnioski płynące z wykazania relacji pomiędzy wpisem do ewidencji pracowników wykonujących tego typu pracę, obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz uprawnieniami emerytalnymi pracownika. Dla dalszych wywodów i wyjaśnienia błędów w argumentacji skarżącej Spółki konieczne jest zwrócenie w pierwszej kolejności uwagi na rozróżnienie pomiędzy pracą w szczególnych warunkach a pracą o szczególnym charakterze. Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy, prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, mogące z wiekiem z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, stawiające przed pracownikami - mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej - wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei przez pojęcie prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanej z procesem starzenia się. Wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Porównanie definicji ustawowych, jak również katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym istotne jest to, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Z powyższych względów Sąd Wojewódzki uznał za uzasadnione, aby pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze uznać już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej Spółki, że przepisy ustawy za prace o szczególnym charakterze pozwalają uznać tylko prace tych mechaników lotniczych, którzy w pełnym wymiarze czasu pracy wykonują jedynie prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Zgodnie z przepisem art. 3 ust. 5 ustawy, za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy. Użyte w art. 3 ust. 5 ustawy pojęcie "pełnego wymiaru czasu pracy" nie jest przez ustawodawcę definiowane ani wyjaśniane. Interpretując ten przepis, należy zastosować wykładnię systemową i odwołać się do przepisów z zakresu prawa pracy. W związku z tym uznać należy, że "pełny wymiar czasu pracy" w rozumieniu ustawy odnosi się do czasu pracy określonego w umowie o pracę pracownika zatrudnionego na stanowisku mechanika lotniczego, nie zaś do czynności związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, stanowiących tylko część obowiązków mechanika lotniczego.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, z bezspornych ustaleń przyjętych za podstawę decyzji wynika, że Pracownik zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy i co najmniej znaczna część jego obowiązków związana jest z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, a zatem mieści się w katalogu prac o szczególnym charakterze. Pracownik ten ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, relacja czasowa pomiędzy zakresem prac wykonywanych na płycie lotniska i związanych bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu a zakresem prac w ramach tzw. obsługi hangarowej jest niemożliwa do ustalenia, ale relacja ta nie wpływa na ocenę sprawy. Względy interesu publicznego – bezpieczeństwa w ruchu lotniczym – wymagają, aby czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem maszyn do lotu wykonywały osoby o wysokiej sprawności psychofizycznej, która ulega naturalnemu obniżeniu wraz z wiekiem. Nie ma zatem znaczenia, czy w zakresie obowiązków pracownika mieszczą się jeszcze czynności niezwiązane z bezpośrednią obsługą statków na płycie lotniska. Zasadnie zatem organy zakwalifikowały prace wykonywane przez W. T. jako prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, co w świetle art. 41 ust. 4 pkt 2 zobowiązywało skarżącą Spółkę, jako płatnika składek, do umieszczenia Pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Podjęta przez skarżącą Spółkę próba wsparcia jej argumentacji poprzez odwołanie się do relacji pomiędzy wpisem do ewidencji pracowników wykonujących tego typu pracę, obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz uprawnieniami emerytalnymi pracownika jest bezskuteczna.

Zaskarżona decyzja dotyczy wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ten zaś jest uzależniony od spełnienia ustawowych przesłanek kwalifikacji pracy danego pracownika z punktu widzenia ustawowych definicji i wykazów wspomnianych prac. Skoro w badanej sprawie przesłanki te zostały spełnione, to decyzja organu podlegająca kontroli sądu jest prawidłowa. Sąd administracyjny rozstrzygający niniejszą sprawę nie jest przy tym władny rozstrzygać wątpliwości co do zakresu obowiązku opłacania składek emerytalno-rentowych za Pracownika, czy tym bardziej – wątpliwości co do nabycia przezeń w przyszłości uprawnień do emerytury pomostowej.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego nie ma podstaw do kwestionowania zgodności przepisów ustawy z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie mającym znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Nie jest też trafne powoływanie się na wykładnię dokonaną przez Sąd Najwyższy na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów w sprawie o innym przedmiocie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, opartą na przesłance z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., złożyła Spółka, wnosząc o uchylenie w całości ww. wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię: art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych oraz art. 41 ust 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów usprawiedliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny, jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli, Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to zatem, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie okoliczności uzasadniających nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

W świetle art. 174 powołanej ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (ust. 1), a nadto przez naruszenie przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ust. 2).

Zarzut pierwszy naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656). Jak stanowi art. 41 ust. 4 pkt ww. Ustawy płatnik składek (ZUS) jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Z kolei przepis art. 3 ust. 3 zawiera definicje rodzaju prac, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Art. 3 ust. 5 Ustawy odnosi się zaś do osób je wykonujących. Za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

Silnego przy tym podkreślenia wymaga, że określenie "prace o szczególnym charakterze" wiązać należy z treścią art. 1 pkt 2 ustawy, w którym ustawodawca określając przedmiot regulacji wskazał, iż chodzi o rodzaje prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. Odpowiednio do zakresu przedmiotowego ustawy w załączniku nr 2 (podobnie jak w zał. nr 1) zamieszczając wykaz prac o szczególnym charakterze, w tytule rubryki użyto określenia "rodzaje prac". Z powyższego zestawienia przepisów wyprowadzić trzeba zatem wniosek, że wszędzie tam, gdzie mowa o pracach o szczególnym charakterze chodzi w istocie o rodzaj pracy o szczególnym charakterze.

Kwestia ta ma znaczenie zasadnicze dla wykładni zwrotu użytego przez ustawodawcę w art. 3 ust. 5, w którym mowa o wykonywaniu rodzajów prac w pełnym wymiarze czasu pracy.

Jeżeli bowiem, jak to wywiedziono wyżej, należy przyjąć, że nie chodzi tu o wykonywanie prac o szczególnym charakterze, rozumianych jako poszczególne czynności, których wykonywanie odbywa się w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz w istocie chodzi o wykonywanie przez pracownika określonego rodzaju pracy w ramach pełnego wymiaru czasu pracy, to bez znaczenia staje się to, czy, pracownik wykonuje oprócz rodzaju pracy uprawniającego do emerytury pomostowej, również inne prace.

Zważyć też trzeba, że określenie "w pełnym wymiarze pracy" użyte w Ustawie jest pojęciem zawartym w kodeksie pracy. Jak stanowi art. 29 § 1 pkt 4 k.p. wymiar czasu pracy stanowi istotny element umowy o pracę. Przeciwstawia się w prawie pracy pojęciu pełnego wymiaru czasu pracy jej wykonywanie w wymiarze niepełnym. Jeżeli zatem mowa o pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy należy przez to rozumieć że pracownik jest zatrudniony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zgodnie z dyrektywą interpretacyjną wykładni językowej, jeżeli określony termin należy do terminów specyficznych w określonej gałęzi prawa, to należy przyjąć, iż termin ten ma takie samo znaczenie w obrębie tej gałęzi (domniemanie znaczenia specjalnego). Ponieważ ustawa o emeryturach pomostowych należy niewątpliwie do tej samej gałęzi prawa pracy, którą normuje kodeks pracy, nie ma racjonalnego powodu, aby określeniu temu nadawać inne znaczenie niż użyte w tym kodeksie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę, określenie zawarte w art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy należy rozumieć tak, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności.

Za poglądem powyższym przemawiają również inne argumenty, uwzględniające przede wszystkim cele Ustawy.

Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku podkreślił, że w jego ocenie w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym istotne jest to, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Należy zgodzić się z tym poglądem, z kilku powodów. Jednym z nich jest fakt, że wskazana przez Sąd Wojewódzki różnica pomiędzy pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach i pracami o szczególnym charakterze wynika zasadniczo z innych przesłanek. O ile w odniesieniu do rodzajów prac wykonywanych w szczególnych warunkach można mówić o uwarunkowaniach medycznych jako podstawie zaliczenia do tego rodzaju, to w odniesieniu do prac o szczególnym charakterze, w mniejszym stopniu chodzi o kwestie medyczne, a w większym o względy bezpieczeństwa publicznego, które może naruszać pracownik, niedysponujący odpowiednią formą psychofizyczną.

Nie ma zatem powodów, aby przyjmować przy systemowej analizie tych przepisów, że w przypadku wykonywania rodzajów prac o szczególnym charakterze, ustawodawca wyróżnił wykonujących je pracowników, tylko ze względu na ich uprawnienie do korzystania ze wcześniejszej emerytury, gdyż w istocie chodzi o zapewnienie względów bezpieczeństwa publicznego, o którym mowa w analizowanym przepisie.

Gdyby przyjąć pogląd, że pracownikowi wykonującemu taki rodzaj pracy o szczególnym charakterze pracodawca powierzył, w ramach pełnego wymiaru czasu pracy, wykonywanie również innych czynności, co nb. w tzw. zakresie czynności pracowniczych często występuje pod nazwą "wykonywanie innych czynności", to okazałoby się, że wykonywanie nawet w niewielkim zakresie takich czynności, eliminuje z emerytury pomostowej pilotów statków powietrznych, kontrolerów ruchu lotniczego, dyżurnych ruchu pociągów i inne wymienione w załączniku nr 2 osoby wykonujące określone tam rodzaje prac. Okazałoby się również, że to nie ustawa wskazuje osoby uprawnione do emerytury pomostowej, przez określenie rodzajów prac, a w istocie czyni to pracodawca, gdyż to on decyduje o zakresie wykonywanej przez pracownika pracy.

Dodać w tym miejscu trzeba, że na kwestię tę zwrócił również Trybunał Konstytucyjny, który do wspomnianej ustawy odnosił się trzykrotnie w wyrokach z dnia 16 marca 2010 r., K 17/09; z dnia 25 listopada 2010 r., K 27/09; z dnia 3 marca 2011 r. K 23/09. Trybunał porównując uregulowania dotychczasowe i obecne wyraził pogląd, że nie można kwestionować dokonanego przez ustawodawcę wyboru prac szczególnych przez proste zestawienie regulacji ustawy o emeryturach pomostowych z regulacjami obowiązującymi poprzednio i dotyczącymi możliwości przechodzenia na wcześniejszą emeryturę. W ustawie o emeryturach pomostowych przyjęto inną konstrukcję określenia wykazów prac szczególnych. Prawo do emerytur pomostowych określone zostało przede wszystkim w relacji do rodzajów prac, natomiast prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym wyznaczane było w relacji do wykazu stanowisk, ustalanych w poszczególnych zakładach przez uprawnione podmioty, zgodnie z rozporządzeniem z 1983 r. Trybunał podkreślił też, że celem takiego rozwiązania było wyeliminowanie sytuacji, gdzie formalnie zajmowane stanowisko nie odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy. Z tych też względów należało podzielić pogląd Sądu Wojewódzkiego o nieaktualności orzecznictwa Sądu Najwyższego, wypracowanego na gruncie poprzednich stanów prawnych, a odnoszących się do rozumienia wykonywania pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy.

Również z tej konstatacji Trybunału można wyprowadzić wniosek, że w przypadku wykonywania rodzaju pracy o szczególnym charakterze, to nie pracodawca decyduje o tym czy pracownik nabędzie uprawnienie do emerytury pomostowej, przez określenie wykonywanych czynności, lecz decydujące znaczenie ma to, czy wykonywane czynności odpowiadają rodzajowi wykonywanej pracy. Bez znaczenia jest zatem, jak zasadnie przyjął to Sąd Wojewódzki, czy w ramach pełnego wymiaru czasu pracy mechanik lotniczy będzie wykonywał wyłącznie prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, czy też oprócz wykonywania tego rodzaju pracy pracodawca powierzy mu wykonywanie innych czynności.

Powyższe względy powodują, że skład Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił poglądów wyrażonych w wyrokach tego Sądu z dnia 7 września 2011 r.

Na marginesie tylko można dodać, że jak wynika to z akt sprawy administracyjnej również pracodawca pojęcie wykonywania prac "na płycie lotniska" rozumie szeroko, gdyż praca mechaników związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców często odbywa się w hangarze, a nie na płycie lotniska. Istota tego rodzaju pracy w przypadku małych jednostek latających polega bowiem na bezpośredniej obsłudze przez mechanika potwierdzającej bezpieczeństwo statku powietrznego, a nie na tym, że pracę tę wykonuje on na płycie lotniska, czy też w hangarze Istotne jest to, że mechanik wykonuje czynność potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowca, niezależnie od tego gdzie ta czynność będzie wykonywana.

Inną rzeczą jest natomiast wykonywanie przez mechanika prac nie związanych z potwierdzaniem bezpieczeństwa śmigłowca, ale z jego naprawą, czy czynnościami obsługowymi. To właśnie te inne czynności, niezwiązane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców zostały przez pracodawcę zakwestionowane, jako wyłączające obowiązek umieszczenia pracownika we wspomnianej ewidencji. Jak jednak już powiedziano, nie jest zasadny pogląd, że powierzenie pracownikowi również innych czynności niż te, które wymieniono w załączniku nr 2 do Ustawy, znosi obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji. Z powyższych względów stwierdzić należało, że Sąd Wojewódzki prawidłowo wyjaśnił znaczenie normy art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z art. 41 ust, 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a zarzut skargi kasacyjnej nie został usprawiedliwiony.

Zarzut drugi naruszenia prawa materialnego, tj. art. 41 ust 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, z którego wynika, że składki na FEP opłaca się za pracownika, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3 również nie okazał się usprawiedliwiony, a to z tego względu, że Sąd Wojewódzki nie dokonywał wykładni tego przepisu w uzasadnieniu wyroku. Stwierdzono tam tylko, że próba wzmocnienia argumentacji skarżącego Zakładu wykazaniem relacji pomiędzy wpisem do wspomnianej ewidencji, a obowiązkiem opłacania składek jest bezskuteczna, a sąd administracyjny nie jest władny rozstrzygać wątpliwości co do zakresu opłacania składki. Powyższe konstatacje Sądu Wojewódzkiego uzasadniają jedynie pogląd, że sąd administracyjny nie może odnosić się do kwestii wykraczających poza granice rozpoznawanej sprawy, kwestie zaś opłacania składek stanowią dalsze konsekwencje kontrolowanej przez Sąd Wojewódzki decyzji nakazującej dokonanie wpisu Pracownika do ewidencji.

Trudno zatem przyjąć, że Sąd Wojewódzki dokonywał w ogóle interpretacji wskazanego przepisu art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a zatem i zarzut błędnej interpretacji nie mógł okazać się usprawiedliwiony.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.