Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 334/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 - art. 36(8)
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2012 r. sprawy ze skargi M. Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z [...] grudnia 2011 r., znak: [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] czerwca 2011 r. (dalej: "Komisja Odwoławcza"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej: "k.p.a.") - utrzymała w mocy uchwałę z [...] lipca 2011 r., nr [...]Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w Warszawie (dalej: "Komisja Egzaminacyjna"), w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego M. Z. (dalej: "skarżąca").

Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z [...] lipca 2011 r. – działając na podstawie art. 366 ust. 2 u.r.p. stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z jej uzasadnienia wynika, skarżąca z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dobrą oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę bardzo dobrą, co w świetle art. 366 ust. 1 u.r.p. przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego.

Zadanie z trzeciej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu (w oparciu o załączone materiały), w roli pełnomocnika powódki, apelacji albo - w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia - opinii prawnej o braku podstaw do sporządzenia apelacji.

Od wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym wyroku sądu rejonowego skarżąca, jako pełnomocnik powódki sporządziła apelację skierowaną do Sądu Okręgowego.

Rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego przedstawione przez skarżącą zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA W. L. oraz radcę prawną I. S. Obaj egzaminatorzy wystawili ocenę cząstkową - niedostateczny (2).

Uzasadniając ocenę cząstkową egzaminator – radca prawna I. S. wskazała m.in. na nietrafnie przywołany przepis art. 444 § 1 w zw. z art. 415 k.c., jak i brak wskazania naruszenia przepisów art. 455 i art. 481 §1 k.c., co zdaniem egzaminatora uznać należy za niespójne z zakresem zaskarżenia i wnioskiem apelacyjnym.

W ocenie drugiego egzaminatora SSA W. L. wadą ocenianej apelacji jest m.in. brak uzasadnienia naruszenia przepisu art. 445 § 1 k.c. w zakresie dotyczącym nieodpowiedniej wysokości zadośćuczynienia, jak i brak zarzutu naruszenia przepisu art. 481 § 1 k.c. (przy wskazanym zakresie zaskarżenia). Nadto egzaminator wskazała na powołanie, lecz nieuzasadnienie zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. Wskazując z kolei na art. 415 i art. 444 § 1 k.c. egzaminator podniosła, iż wbrew stanowisku apelacji z treści pozwu nie wynika, aby powódka dochodziła zasądzenia odszkodowania całkowicie, dlatego też za chybione uznała uzasadnienie apelacji w tej części. Zdaniem egzaminatora niezasadnym (nietrafnym) jest także zarzut naruszenia przepisu art. 328 § 2 k.p.c. w sposób wskazany w 5-tym zarzucie apelacyjnym, albowiem uzasadnienie wyroku wskazuje i wyjaśnia jego podstawę prawną. Przepis art. 382 k.p.c. nie stanowi podstawy prawnej do zgłoszenia wniosku dowodowego w postępowaniu apelacyjnym. Egzaminator wskazała także na skrótowe uzasadnienie apelacji.

W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. skarżąca wniosła o: uchylenie skarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej uzyskanie przez skarżącą pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego. Uzasadniając skarżąca podniosła m.in. na niewłaściwe określenie ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie o negatywnym wyniku egzaminu radcowskiego. Stwierdziła, iż przyjęte przez nią rozwiązanie problemu było właściwe i pozwalało na prawidłową obronę interesu powódki. Wskazała, iż zespół istotnych zagadnień nie jest materiałem wiążącym dla egzaminatorów i ma jedynie wskazywać koncepcję rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Ponadto zacytowała ustawę o radcach prawnych dotyczącą ustawowych kryteriów ocen dotyczących m.in. zadania z zakresu prawa cywilnego. Skarżąca podkreśliła, iż sporządzona przez nią apelacja spełnia wymogi formalne ujęte w przepisach k.p.c. W jej ocenie, prawidłowo wskazała uchybienia dokonane przez Sąd I instancji, o czym świadczyć mają sformułowane przez nią zarzuty, wnioski apelacyjne, przytoczone orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz poglądy doktryny. Nadto stwierdziła, iż zarzut naruszenia przepisów postępowania cywilnego poprzez nie przesłuchanie powódki w charakterze strony jest zasadny i konieczny. Zdaniem skarżącej brak przesłuchania powódki skutkował uznaniem Sądu I instancji, iż powódka przyczyniła się do wypadku. Błąd taki powinien znaleźć się w wytycznych jako kluczowy dla poprawności rozwiązania przedmiotowego zadania, a postępowanie dowodowe przed Sądem I instancji nie zostało przeprowadzone poprawnie i w całości. Skarżąca odnosząc się do zarzutów podniesionych w pracy egzaminacyjnej stwierdziła, iż są one skonstruowane i postawione prawidłowo oraz wskazują jasno na formy naruszeń poszczególnych przepisów prawa materialnego i procesowego cywilnego oraz oddają istotę kwestii pominiętych i źle zinterpretowanych w toku postępowania przez Sąd. Jednocześnie przyznała, iż popełniła błąd zarzucając Sądowi I instancji "nie rozpoznanie istoty sprawy", jak i przyznała, iż zarzut powyższy z ustawowego punktu widzenia nie istnieje jednak ma znaczenie albowiem jest "domeną praktyki". Swoje stanowisko argumentowała międzywojennymi poglądami doktryny. Zdaniem skarżącej kluczowym dowodem w sprawie były zeznania powódki złożone w charakterze strony, o które wnosiła. Dlatego też stwierdziła, iż zeznania strony powodowej były jedynym źródłem informacji dla Sądu pozwalającym na ustalenie odpowiedniości zadośćuczynienia. Wobec powyższego wniosek taki – w jej ocenie – nie był błędny i nie działał na niekorzyść powódki, a stanowi raczej przejaw szerszego zabezpieczenia jej interesów.

Komisja Odwoławcza utrzymując w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. wskazała, iż skarżąca trafnie sporządziła apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Jednocześnie podzieliła stanowisko skarżącej, że sporządzona apelacja nie zawierała braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji, co oznacza, iż mógł zostać jej nadany bieg. Jednakże samo przygotowanie apelacji, której nadany zostanie bieg – w ocenie Komisji Odwoławczej – nie jest wystarczające do sprawdzenia wiedzy i umiejętności osoby egzaminowanej, pretendującej do wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja Odwoławcza podniosła, iż w przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć pkt III wyroku (oddalenie powództwa w pozostałej części) oraz pkt V (koszty procesu). Tymczasem skarżąca w sporządzonej apelacji zaskarżyła wyrok sądu rejonowego w części tj. "co do kwoty 20.000,00 zł. wraz z odsetkami od dnia wytoczenia powództwa" i co do odsetek "od dnia 16.05.2008r. do dnia 24.11.2009 r." – zdaniem Komisji Odwoławczej – dość nieporadnie i nieprofesjonalnie formułując ten zakres zaskarżenia. Nadto nie zaskarżyła postanowienia o kosztach procesu, ani nie wskazała konkretnych punktów wyroku które skarży. We wskazanym zakresie zaskarżenia skarżąca błędnie oznaczyła terminy wymagalności odsetek.

Ponadto Komisja Odwoławcza wskazała, iż w stanie faktycznym sprawy należało podnieść następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego tj. a) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody; b) art. 445 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu; c) art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka; 2) naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie wadliwej oceny dowodu z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku I instancji nie wynika okoliczność i zakres przyczynienia się powódki do powstałej szkody. Dodatkowo możliwe było podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z uwagi na niewzięcie przez sąd I instancji pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy. Zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane z art. 6 k.c, a w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie, że pozwany wykazał, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody.

Komisja Odwoławcza wskazała, iż w sporządzonej apelacji skarżąca podniosła zarzut naruszenia prawa procesowego tj. 233 k.p.c. ale nie w kontekście zasadniczej kwestii tj. w kwestii przyczynienia się powódki. Wskazany przez skarżącą kontekst naruszenia art. 233 k.p.c. tj. odwoływanie się do art. 444 § 1 k.c. Komisja Odwoławcza uznała za nietrafny. Nadto – w jej ocenie - ogólnikowy zarzut naruszenia przepisów postępowania bez wskazania konkretnego przepisu i przy jednoczesnym wskazaniu, iż dotyczy on nie przesłuchania powódki uznała za nietrafny. Podobnie nietrafny jest zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. Komisja Odwoławcza wskazała także, iż skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 362 k.c. ale dokonała nietrafnej interpretacji i sprecyzowania. Nadto uznała wskazany zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 415 k.c. za nietrafny i świadczący o błędnej analizie stanu faktycznego przez skarżącą oraz błędnej wykładni tych przepisów. W ocenie Komisji Odwoławczej skarżąca nie podniosła zasadniczego zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 445 k.c.

Reasumując do najistotniejszych uchybień skarżącej oraz braków sporządzonej przez nią apelacji Komisja Odwoławcza zaliczyła: 1) błędy w sformułowanym częściowo tylko poprawnie zakresie zaskarżenia wyroku oraz nie wskazanie konkretnych punktów wyroku, które obejmuje zaskarżeniem; 2) brak zaskarżenia postanowienia o kosztach; 3) nie podniesienie zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 445 k.c.; 4) błędny zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 415 k.c.; 5) nietrafną interpretację i kontekst zarzutu naruszenia art. 362 k.c. oraz art. 233 k.p.c.; 6) błędne określenie terminu wymagalności odsetek; 7) niepełne i dość ubogie merytorycznie uzasadnienie apelacji, zawierające błędne wywody.

Jednocześnie podzieliła w całości oceny wyrażone w opiniach Komisji Egzaminacyjnej, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej uchwały z [...] grudnia 2011 r., jak i uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy uchwały z [...] lipca 2011 r. w sytuacji gdy decyzja ta narusza w sposób rażący art. 364 ust. 1 i ust. 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego z pominięciem zawartych w hipotezie ww. przepisów kryteriów i skali ocen, albowiem w sytuacji, gdy Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że rozwiązując zadanie z zakresu prawa cywilnego skarżąca dochowała wszelkich wymogów formalnych apelacji cywilnej, sformułowała prawidłowy szeroki, korzystny dla interesów reprezentowanej strony zakres zaskarżenia, użyła poprawnego języka, a uzasadnienie było stosowne do przytoczonych argumentów, natomiast Komisja Odwoławcza dodatkowo stwierdziła, że skarżąca częściowo poprawnie sporządziła zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego oraz częściowo prawidłowo sformułowała zarzut naruszenia prawa materialnego oraz, że wnioski apelacyjne zostały co do zasady sformowane poprawnie, to decyzja Komisji Odwoławcza utrzymująca w mocy uchwałę zawierającą negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, narusza wskazane przepisy prawa materialnego;

2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej polegające na:

– uznaniu na str. 7 uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że uzasadnienie apelacji skarżącej w zasadzie nie zawiera żadnych rozważań dotyczących uznania przez sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią", wskazując przy tym, że skarżąca ostatecznie nie dostrzega, iż sąd I instancji uznał rozmiar krzywdy powódki za niższy niż przedstawiany i wskazywany przez powódkę w trakcie postępowania, mimo, iż na stronie 4 apelacji skarżąca na powyższy błąd sądu i instancji wskazała;

– dowolnym ustaleniu, że "skarżąca nie podniosła zasadniczego zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. 445 k.c." tj. błędnego przyjęcia przez sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" podczas, gdy uważna analiza zawartego w pracy egzaminacyjnej zarzutu naruszenia przepisu art. 362 § 1 k.p.c. oraz zarzutu naruszenia przepisów postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia rozmiaru krzywdy, tj. nieprzesłuchaniu pokrzywdzonej Krystyny Homar, jak również okoliczności wskazane w uzasadnieniu apelacji prowadzą do wniosku odmiennego, tj. że skarżąca wykazała, iż sąd I instancji dokonał błędnej oceny rozmiaru krzywdy, a w konsekwencji wysokości zasądzonego zadośćuczynienia;

– dowolnym ustaleniu, że zarzut procesowy skonstruowany przez skarżącą odwoływał się wyłącznie do art. 444 § 1 k.c. i pominięcie przywołania w przedmiotowym zarzucie art. 445 § 1 k.c., który wskazuje na szerszy zakres naruszenia art. 233 k.p.c.;

– bezpodstawnym pominięciu wnioskowanych w odwołaniu dowodów, co skutkowało naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz zasady pogłębionego zaufania do organów administracji publicznej;

3) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnikowych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej uchwały, w szczególności nie wyjaśnienie dlaczego odmiennie do ustaleń Komisji Egzaminacyjnej, Komisja Odwoławcza uznała za nietrafne zarzuty naruszenia art. 362 k.p.c., art. 233 k.p.c., oraz art. 328 § 2 k.p.c. oraz brak wyraźnego wskazania przyjętych przez egzaminatorów kryteriów oceny pracy cząstkowej z prawa cywilnego i nie wykazaniu wpływu niedostrzeżenia przez skarżącą wszystkich problemów, jakie postawiono w omawianym zadaniu, oraz niepełność uzasadnienia apelacji na ostateczną ocenę pracy, przy jednoczesnym stwierdzeniu, poprawnego rozwiązania zadania polegającego na sporządzeniu apelacji zawierającej częściowo poprawne zarzuty procesowe i materialne, prawidłowe wnioski apelacyjne oraz spełniającej wszelkie formalne przesłanki wynikające z przepisów k.p.c.;

4) art. 8 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 32 ust 1 Konstytucji RP przez jego nie zastosowanie, polegające na przyjęciu przez Komisję Odwoławczą nieobiektywnych założeń i rażąco nierównych kryteriów oceniania odwołań oraz prac z zakresu prawa cywilnego w stosunku do skarżących, którzy opierali sporządzone na egzaminie radcowskim apelacje na tych samych zarzutach obrazy przepisów prawa procesowego oraz nieprzeprowadzenie na tę okoliczność wnioskowanego przez skarżącą dowodu z pracy nr 1170 oraz ocen tej pracy oraz polegające na przyjęciu odmiennych kryteriów oceny prac z III i V części egzaminu radcowskiego. Wyżej wskazane naruszenie prawa skutkowało podjęciem przez ten sam organ administracji, wobec osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, różnych i zupełnie rozbieżnych w swej treści uchwał i nie zostało skorygowane przez Komisję Odwoławczą.

Jednocześnie skarżąca wniosła o przeprowadzenie na okoliczność naruszenia przez Komisję Odwoławczą norm ocennych oraz skali ocen wskazanych w art. 365 ust. 2 i art. 364 ust. 10 u.r.p. następujących dowodów tj.:

– dowodu z uchwał Komisji II stopnia nr 1, 2, 3 i 4 uwzględniających odwołanie od uchwały Komisji I stopnia z zakresu III części egzaminu radcowskiego (prawo cywilne);

– dowodu z uchwał Komisji II stopnia nr 1, 2, 3 i 4 uwzględniających odwołanie od uchwały Komisji I stopnia z zakresu V części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne);

– dowodów wnioskowanych przez skarżąca w odwołaniu od uchwały nr [...] z [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej z uwagi na bezpodstawne ich pominięcie.

W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a.").

Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] grudnia 2011 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Na gruncie niniejszej sprawy skarżąca nie zgodziła się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu została poddana w dniach [...] czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymała ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącej w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu – skarżąca nie kwestionuje.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego.

Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawody radcy prawnego i etyki tego zawodu.

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji.

W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił.

Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącej z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno - prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – został prawidłowo (wbrew zarzutom skargi) uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę.

Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] grudnia 2011 r., Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny.

Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącą w wykonaniu zadania egzaminacyjnego została sprawdzona i oceniona przez dwóch wymienionych wyżej egzaminatorów, stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji.

Wymaga podkreślenia, że z uwagi na indywidualny charakter każdej ze spraw rozpatrywanych przez komisje egzaminacyjne nie było zasadne badanie stanów faktycznych postępowań, w wyniku których wystawiono oceny pozytywne. W przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do wykroczenia poza ramy, w których organ miał kompetencje do podjęcia decyzji. W postępowaniu zbadano zasadność przyjętego przez skarżącą rozwiązania kazusu stanowiącego przedmiot trzeciej części egzaminu i zgodnie z ustawowymi kryteriami dokonano jego oceny.

W świetle powyższego za bezzasadny – w ocenie Sądu – uznać należy wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodów uzupełniających. Wniosek ten stoi w sprzeczności z treścią art. 106 §3, art. 133 §1 (zadanie pierwsze) oraz z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd zauważa bowiem, iż zakres kognicji sądu administracyjnego jest ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu. Powyższe wyłącza możliwość dokonywania przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną uchwałą, a do tego prowadziły by wniosku dowodowe skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] grudnia 2011 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisje orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego.

Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza oceniając apelację sporządzoną przez skarżącą szczegółowo wykazała w uzasadnieniu spornej uchwały na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego. Zasadnie zarzuciła, iż skarżąca w znacznej części błędnie sformułowała zakres zaskarżenia wyroku, jednocześnie nie wskazując konkretnych punktów wyroku, które objęła zaskarżeniem. Komisja Odwoławcza prawidłowo wskazała także na brak zaskarżenia postanowienia o kosztach, jak i na błędne określenie terminu wymagalności odsetek. Odnosząc się natomiast do merytorycznego zakresu ocenianej pracy, Komisja Odwoławcza wskazał m.in. na nie podniesienie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 445 k.c., błędny zarzut naruszenia art. 444 § 1 k.c. w zw. z art. 415 k.c., jak i na nietrafną interpretację i kontekst zarzutu naruszenia art. 362 k.c. oraz art. 233 k.p.c.

Sąd zgadza się z twierdzeniem Komisji Odwoławczej, iż w rozpoznawanej sprawie w przedstawionym stanie faktycznym w ocenianej apelacji należało zaskarżyć punkt III wyroku sądu rejonowego w zakresie oddalenia powództwa w pozostałej części oraz punkt V tegoż wyroku odnoszący się do kosztów procesu.

A zatem słusznym jest także twierdzenie Komisji Odwoławczej, iż fakt spełniania przez opracowaną apelację cywilną wymogów formalnych nie jest wystarczający dla możliwości uzyskania przez skarżącą pozytywnej oceny z tej części egzaminu radcowskiego. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał za nieuprawnione zarzuty naruszenia art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p.

Jak już wykazano powyżej – w ocenie Sądu – Komisja Odwoławcza w sposób prawidłowy, zgodny z kryteriami ustawy o radcach prawnych dokonała sprawdzenia przygotowania prawniczego skarżącej do wykonywania zawodu radcy prawnego. Nadto analizy zadania egzaminacyjnego dokonała po ponownym, szczegółowym zapoznaniu się z treścią pracy sporządzonej w trakcie egzaminu przez skarżącą. Powyższe wyraz znalazło w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, w której w sposób szczegółowo odniesiono się do konkretnych wad pracy, merytorycznie omówiono wszystkie błędy rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie. Jednocześnie Sąd pragnie zauważył, iż Komisja Odwoławcza zwróciła także uwagę na pozytywne elementy w ocenianej pracy.

Sąd za nie znajdujący uzasadnienia uznaje także zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na utrzymaniu w mocy uchwały z [...] lipca 2011 r., która – w ocenie skarżącej – w sposób rażący narusza art. 364 ust. 1 i ust. 10 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. Bezspornym jest, iż oceniana apelacja autorstwa skarżącej była sprawdzana niezależnie, stosownie do przepisów art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., przez dwóch egzaminatorów (odpowiednio wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości oraz przez KRRP). Zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja Odwoławcza (co potwierdza arkuszy ocen oraz treści uchwały) stosowali przy ocenianiu kryteria wskazane w ww. art. 365 ust. 2 u.r.p., a więc zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego rozstrzygnięcia uwzględniającego interes strony.

W konsekwencji uznać należy, iż - wbrew zarzutom skarżącej – Komisja Odwoławcza wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego. Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza wykazała, że zaproponowane przez skarżącą sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo - administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno - prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]).

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej.

Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] grudnia 2011 r. odpowiada kryterium legalności.

Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.