Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 84/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 9
journal: Dz.U. 2004 nr 146 poz 1546
law: Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA del. Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 1620/14 w sprawie ze skargi R. [...] GmbH sp. z o. o. Oddział w Polsce z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na rzecz R. [...] GmbH sp. z o. o. Oddział w Polsce z siedzibą w W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 6 października 2014 r., III SA/Wa 1620/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez R. [...] GmbH sp. z o.o. Oddział Polska z siedzibą w W. (dalej: spółka) decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 11 marca 2014 r. w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że polski oddział spółki niemieckiej złożył korekty zeznań CIT-8 z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowy od osób prawnych za 2007r.

Z wniosku wynikało, że spółka niemiecka ma status spółki inwestycyjnej,

a przedmiotem jej działalności jest zarządzanie niemieckimi funduszami inwestycyjnymi. Fundusze prowadzą działalność inwestycyjną w Polsce poprzez lokowanie kapitału na rynku nieruchomości. Fundusze te nie są odrębnymi samoistnymi podmiotami praw i obowiązków. Spółka zarządza funduszami. Spółka wskazała, że była zobowiązana do powiadomienia federalnego Urzędu Nadzoru Usług Finansowych o warunkach umów z funduszami, ale nie wydano jej dokumentu stwierdzającego zezwolenie na działalność funduszu, gdyż niemiecka ustawa tego ni przewiduje. Spółka wskazała, że po dokonaniu analizy 2007 r. doszła do wniosku, iż dochody funduszy są zwolnione z podatku dochodowego od osób prawnych.

Od dnia 1 stycznia 2011 r. do ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 ze zm.; dalej zwana: u.p.d.o.p.) wprowadzono art. 6 ust. 1 pkt 10a (znowelizowany w dniu 4 grudnia 2011 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych - Dz.U. Nr 234, poz. 1389), przewidujący zwolnienie z podatku dochodowego od osób prawnych dochodów osiąganych przez instytucje wspólnego inwestowania mające siedzibę

w innym niż Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Natomiast w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2011 r. przepis ten nie obowiązywał, zatem wynikające z u.p.d.o.p. zwolnienie nie odnosi się do 2007 r. Podstawa prawna takiego zwolnienia miała jednak źródło w normie prawnej zrekonstruowanej na podstawie art. 10, art. 12, art. 43 i art. 56 ust. 1 Traktatu z dnia 25 marca 1957 r. ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2; dalej: TWE), w związku z art. 91 ust. 3, art. 87 ust. 1 i art. 9 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. Choć art. 6 ust. 1 u.p.d.o.p. nie przewidywał zwolnienia z opodatkowania ww. funduszy, zwolnienie ich ma źródło

w art. 56 ust. 1 TWE (obecnie art. 63 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz.UE seria C z 2008r. Nr 115, poz. 47, ze zm.; dalej zwany: TFUE).

3. Naczelnik urzędu skarbowego decyzją z dnia 17 grudnia 2013 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r. Wskazał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nadpłaty z uwagi na wydaną przez NUS decyzję, którą określono spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych w wysokości wnioskowanej nadpłaty. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu odwołania spółki decyzją z dnia 11 marca 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wskazał, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych jest ściśle powiązane z postępowaniem podatkowym w zakresie określenia spółce prawidłowej wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2007 r., bowiem decyzja w zakresie stwierdzenia nadpłaty jest konsekwencją decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Decyzja odmawiająca stwierdzenia nadpłaty została więc wydana przez organ pierwszej instancji po uprzednim określeniu spółce wysokości zobowiązania podatkowego i uwzględniała sentencję rozstrzygnięcia w sprawie określenia tego zobowiązania, a rozstrzygnięcie to miało w konsekwencji wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie nadpłaty.

DIS podkreślił, że w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nadpłaty,

spółka podniosła dokładnie te same zarzuty dotyczące naruszeń prawa materialnego, jakie zostały podniesione na etapie postępowania odwoławczego

w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Tym samym zarówno organ pierwszej instancji jak i organ odwoławczy w decyzjach wydanych

w przedmiocie określenia prawidłowej wysokości zobowiązania wypowiedziały się obszernie odnośnie spornych kwestii, szeroko uzasadniając przesłanki jakimi się kierowały przy podejmowaniu rozstrzygnięć i wskazując na interpretację zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.

DIS wskazał ponadto, że również w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowoadministracyjnego postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty ma charakter wtórny w stosunku do mającego charakter zasadniczy (pierwotny) postępowania w sprawie określenia zobowiązania podatkowego. Tym samym

nie było podstaw prawnych do weryfikowania ustaleń zawartych w decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego. W związku z powyższym nie istniała także konieczność odniesienia się do zarzutów zgłoszonych przez spółkę, gdyż ustosunkowanie się do zarzutów dotyczących innej niż zaskarżona decyzji należy uznać za całkowicie bezprzedmiotowe.

4. Powyższej decyzji spółka zarzuciła naruszenie m.in.:

- art. 6 ust. 1 pkt 10 w związku z art. 1 u.p.d.o.p. w związku z art. 72 § 1 pkt 1 i art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749, dalej: ord. pod.) w związku z art. 12 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (dalej: "TWE") w zw. z art. 43 TWE w zw. z art. 56 TWE,

w skutek czego organ błędnie przyjął, że przepisy u.p.d.o.p. nie mają zastosowania do zarządzanych przez spółkę funduszy oraz że nie mają do nich zastosowania zasady i swobody wynikające z prawa Unii Europejskiej, w efekcie czego dochody zarządzanych przez skarżącą spółkę funduszy nie podlegają zwolnieniu z podatku dochodowego od osób prawnych,

- art. 91 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 12 TWE w zw. z art. 43 TWE w zw. z art. 56 TWE, w skutek czego organ błędnie przyjął, że w przypadku gdy nie jest możliwa wykładnia przepisów zgodna z prawem wspólnotowym nie należy pominąć

w procesie stosowania prawa przepisów krajowych; art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p.

w zw. z art. 1 w zw. z art. 2 pkt 9 u.f.i. poprzez przyjęcie, że zarządzane przez spółkę fundusze nie mogą być uznane za fundusze działające na podstawie ustawy

o funduszach inwestycyjnych co prowadziło do odmowy stwierdzenia spółce nadpłaty podatku.

DIS w odpowiedzi na skargę, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę wskazując na treść uchwały II FPS 5/13 z dnia 27 stycznia 2014 r. Uchwała ta rozstrzyga o braku obowiązku wszczynania w każdej sprawie postępowania podatkowego w przedmiocie określenia, jeżeli podatnik składa skorygowaną deklarację wraz z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Stwierdzenie, że organ nie ma obowiązku wszczynania każdorazowo postępowania podatkowego w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego nie oznacza, że organ takiego uprawnienia nie posiada co do zasady. Organ podatkowy takie prawo posiada

i w niniejszej sprawie z niego skorzystał dokonując kontroli całego rozliczenia.

Z art. 6 ust. 1 pkt 10a) u.p.d.o.p. (obowiązującego od dnia 1 stycznia 2011 r.) wynika, że zwolnienie nie będzie miało zastosowania do spółki, bo nie jest ona instytucją wspólnego inwestowania, o której mowa w tym przepisie. Spółka, a nie fundusze, otrzymywała przychody z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej

w Polsce i jej przychód jest opodatkowany na terytorium Polski. Spółka nie jest funduszem inwestycyjnym w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., zarządza jedynie funduszami. Spółka w związku m.in. ze sprzedażą i wynajmem nieruchomości oraz ponosząc koszty m.in. w związku z zarządzaniem obiektami, świadczeniem usług związanych z doradztwem technicznym i prawnym oraz ze sprzedażą nieruchomości w Polsce powinna wykazać podatek dochodowy od osób prawnych za 2007 r., zgodne z pierwotną deklaracją.

Sąd pierwszej instancji orzekł, że wobec braku rzetelnej analizy prawnej co do statusu skarżącej spółki, jako funduszu inwestycyjnego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. w związku z przepisami u.f.i., jak też braku wskazania dowodów, na których DIS oparł swoje ustalenia, czyli wobec podstawowych braków zaskarżonej decyzji, powinna ona zostać uchylona.

6. Powyższy wyrok Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucają mu naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w związku z przepisem art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. oraz przepisami art. 2 pkt 9 i pkt 10 u.f.i. - poprzez ich błędną wykładnię, która doprowadziła WSA do uznania, że zagraniczny fundusz inwestycyjny działający w formie funduszu inwestycyjnego otwartego lub spółki inwestycyjnej korzysta ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. niezależnie od spełnienia wymogów równoważnych wymogom przewidzianym przez przepisy krajowe dla funduszy inwestycyjnych mających siedzibę w Polsce;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z przepisem art. 133 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. i przepisem art. 122, art. 187 § 1 ord. pod. poprzez uwzględnienie skargi

i uchylenie decyzji DIS i przyjęcie, że uchylona

decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu

mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Tymczasem organ podatkowy nie

dopuścił się naruszenia przepisów postępowania na tyle istotnego, aby mogło mieć

ono wpływ na wynik sprawy - zebrany w przekazanych sądowi aktach sprawy

materiał dowodowy potwierdzał prawidłowość rozstrzygnięcia organu obu

instancji;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez

uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji DIS jako konsekwencji uchylenia się

przez WSA od kontroli prawidłowości działania organów pod kątem zgodności

z prawem poprzez brak dokonania oceny wskazanych przez DIS

w decyzji przesłanek, że spółka nie może być uznana za fundusz inwestycyjny ze względu na brak spełnienia wymogów równoważnych wymogom przewidzianym przez przepisy krajowe dla funduszy inwestycyjnych mających siedzibę w Polsce;

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z przepisem art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 2 ord. pod. poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji

DIS zawierającej wadliwe uzasadnienie faktyczne z pominięciem przedstawienia

stanu faktycznego uznanego za miarodajny dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas

gdy decyzja zawierała prawidłowe i pełne uzasadnienie, a stan faktyczny

w niniejszej sprawie nie był sporny między stronami;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z przepisem art. 141 § 4 i z art. 153 p.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia, które w uzasadnieniu wyroku nie zawiera wyczerpującego wskazania co do dalszego postępowania i ograniczenie się do nakazania w uzasadnieniu orzeczenia w ramach wskazań co do dalszego postępowania aby DIS ustalił, czy spółka może być uznana za fundusz inwestycyjny, podczas gdy takie ustalenia znajdują się w decyzji DIS oraz

w decyzji organu pierwszej instancji i nie zostały przez WSA ocenione jako wadliwe.

Mając na względzie powyższe zarzuty organ wniósł o :

- uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania przez sąd pierwszej instancji,

- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

8. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że zarzutami tymi organ kwestionuje przypisanie mu naruszenia przepisów postępowania. Kwestią zasadniczą jest tu ocena statusu spółki skarżącej. W tym zakresie sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że swoją argumentację organ podatkowy oparł o wykładnię językową i funkcjonalną art. 1, art. 6 ust. 1 pkt 10a) u.p.d.o.p. pomijając treść art. 6. ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., jak

i w szczególności art. 1, art. 2 pkt 9 oraz przepisów działu XII ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 157 z późn. zm.), a także art. 12, art. 43, art. 56 ust. 1 i 2 TWE (odpowiednio art. 18, art. 49, art. 63 ust. 1 TSUE). Jest to, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko trafne, które należy uzupełnić jeszcze obowiązkiem uwzględnienia przez

organ podatkowy istniejących, a wskazanych przez skarżącą, powiązań majątkowych i organizacyjnych, istniejących pomiędzy R. sp. z o.o. oddział w Polsce oraz masą majątkową. Te powiązania, jak podkreślił w wyroku z dnia 16 czerwca 2015 r., II FSK 1279/13, Naczelny Sąd Administracyjny, wymagają odrębnej analizy i oceny prawnej. Wskazywać one mogą na zdolność do występowania w charakterze strony w postępowaniu podatkowym. W tym zakresie, jak wskazuje sąd, istotne i kluczowe znaczenie mają przepisy prawa polskiego. Sąd trafnie w tej sprawie podniósł, że co prawda fundusz jako masa majątkowa nie ma na gruncie polskiego prawa zdolności do czynności prawnych, ale – co wynika z przedłożonych bądź zebranych w sprawie umów i innych dokumentów – wszelkie czynności cywilnoprawne za fundusz podejmuje skarżąca posiadająca oddział w Polsce i która działa wprawdzie we własnym imieniu, ale na rzecz funduszu. Mamy tu zatem do czynienia z zastępcą pośrednim, a podstawą jego działania jest zawarta uprzednio umowa z osobą, na rachunek której działa lub ustawa. Z mocy tej umowy (ustawy) zastępca pośredni jest obowiązany przenieść na tę osobę nabyte przez siebie prawa, a osoba ta jest obowiązana zwolnić go od zaciągniętych przez niego zobowiązań. W ten sposób prawa i obowiązki wynikające z czynności prawnej zastępcy pośredniego dokonanej z osobą trzecią przechodzą na osobę zastąpioną. Argumentacja powyższa nie oznacza, by Naczelny Sąd Administracyjny przyjmował, że to umowa kształtuje

i podatnika, i obowiązek podatkowy albowiem to skarżąca działa w imieniu i na rzecz funduszu, jako masy majątkowej. Istnienie na gruncie prawa polskiego takiej instytucji prawnej ma swoje umocowanie choćby w art. 734 § 1 k.c., a także np.

w art. 986 i nast. k.c. Wprawdzie zastępstwo w umowie zlecenia może polegać na działaniu w imieniu i na rzecz dającego zlecenie, ale może również polegać na działaniu w imieniu własnym, lecz ze skutkiem dla dającego zlecenie (K. Kopaczyńska- Pieczniak, komentarz do art. 734 k.c., Warszawa 2014.08.01, Lex/el. pkt 1; R. Obrębski, Zdolność sądowa jednostek organizacyjnych osób prawnych

w świetle art. 4797 k.p.c., Przegląd Sądowy 1996, nr 1, str. 37). Opisywane

w ogólnych warunkach umownych powiązania wskazywałyby więc na to, że spółka działa w imieniu własnym, ale na rzecz funduszu oraz że do spółki skarżącej należałoby - jako do podatnika - zastosować przepis art. 1, art. 2 pkt 9 u.f.i. i art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. bowiem na gruncie prawa polskiego do dnia 1 stycznia 2011 r. fundusz, jako masa majątkowa, podatnikiem być nie mógł. Jest przecież istotne to, że art. 2 pkt 9 u.f.i., mówiąc o funduszu inwestycyjnym rozumie przez to fundusz inwestycyjny otwarty, ale i spółkę inwestycyjną, które uzyskały zezwolenie właściwego organu w państwie członkowskim na prowadzenie działalności zgodnie

z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorczego inwestowania w papiery wartościowe. To, że skarżąca jako spółka inwestycyjna działa na podstawie zezwolenia Niemieckiego Federalnego Urzędu Nadzoru Usług Finansowych spełnia - wbrew argumentacji organu - warunki określone w art. 2 pkt 9 u.f.i., albowiem takie zezwolenie w prawie niemieckim w stosunku do funduszu inwestycyjnego nie było

i nie jest wymagane. Jak się wydaje przesłankę tę spełnia zastępczo przez to, że Niemiecki Federalny Urząd Nadzoru Usług Finansowych kontroluje warunki umów funduszu i spółki inwestycyjnej. Ta kontrola oznacza, że niemieckie prawo przewiduje w tym zakresie inny rodzaj nadzoru i zezwolenia na działalność funduszy inwestycyjnych.

Nie sposób także zgodzić się z zarzutem naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 153 p.p.s.a. Sąd wskazał - co podniesiono wyżej - zarówno na obowiązek dokonania analizy polskich przepisów prawa, jak i na konieczność rozważenia w tym zakresie związków łączących skarżącą z funduszem. Zauważyć tu należy, że organ podatkowy nie może obowiązku na nim ciążącego przerzucać na sąd

i oczekiwać gotowego rozwiązania i przedstawienia analizy prawnej co do statusu podmiotowego funduszu niemieckiego i wykazania, czy on, czy też może skarżąca spółka jest podatnikiem w sprawie. Sąd z mocy art. 1 i art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. jest zobowiązany do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej poprzez stosowanie środków określanych w ustawie. Oznacza to, że sąd - co do zasady (wyprowadzony zaś wyjątek w tym zakresie nie ma zastosowania w tej sprawie) - nie może zastępować organu podatkowego.

9. Chybiony jest także zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., jak i art. 2 pkt 9 u.f.i. Organ pomija tu, że już z art. 1 u.f.i. wynika, iż "ustawa określa zasady tworzenia i działania funduszy inwestycyjnych mających siedzibę na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz - co ważne - zasady prowadzenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej działalności przez fundusze zagraniczne i spółki zarządzające". Już z tego przepisu wynika, że może istnieć taka sytuacja, jak w rozpatrywanej sprawie - iż działalność funduszu zagranicznego może opierać się na masie majątkowej, jaką tworzy fundusz i zarządzająca nim spółka. Jeżeli spółka ma podmiotowość prawną to ustawa o funduszach inwestycyjnych uprawnia taką spółkę do prowadzenia działalności na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Zauważyć tu należy, że w art. 1 u.f.i. użyto w tym zakresie koniunkcji "fundusze zagraniczne i spółki zarządzające". Gdyby było inaczej, to należałoby przyjąć, że wprowadzona ustawa o funduszach inwestycyjnych (zob. uzasadnienie do projektu ustawy, druk sejmowy nr 1773 z dnia 5 lipca 2003 r.) byłaby implementowana niezgodnie z dyrektywami, tj.:

a) dyrektywą nr 2001/107/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 stycznia 2002 r., zmieniającą dyrektywę Rady nr 85/611/EWG w sprawie koordynacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, odnoszących się do przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywane papiery wartościowe (UCITS), w celu uregulowania działalności spółek zarządzających i uproszczonych prospektów emisyjnych (Dz. Urz. U.E. L. 2002.41.20) oraz

b) dyrektywą nr 2001/108/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 stycznia 2002 r., zmieniającą dyrektywę Rady nr 85/611/EWG w sprawie koordynacji przepisów ustawowych wykonawczych i administracyjnych, dotyczących przedsiębiorstw zbiorowego inwestowania w zbywalne papiery wartościowe (UCITS) w odniesieniu do inwestycji UCITS (Dz. Urz. UE L.2002.41.35).

Na te okoliczności zwracał już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny

w wyrokach: z dnia 5 grudnia 2012 r., II FSK 725/11, ONSA 2014, nr 3, poz. 46,

z dnia 4 marca 2014 r., II FSK 755/12, Lex nr 1440504) podnosząc, co następuje: "W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na to, że aktualne

brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. obowiązuje od dnia 1 lipca 2004 r. Od

tej daty treść tego przepisu wprowadzającego zwolnienie podmiotowe

w podatku dochodowym od osób prawnych nie uległo zmianie. Wynika

z niego, że zwalnia się od podatku: (...) fundusze inwestycyjne działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546). Istota wykładni tego przepisu tkwi w rozumieniu zwrotu >>działające<<. Czy fundusze zagraniczne, o których mowa w art. 2 pkt 9 u.f.i. to także fundusze działające na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych? Otóż

z poprzedniego brzmienia tego przepisu wynikało, że zwalnia się od podatku: (...) fundusze inwestycyjne >>utworzone<< na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. Nr 139, poz. 933 i z 1999 r. Nr 72, poz. 801)". Z porównania brzmienia obu tych uregulowań wynika, że zwolnienie podmiotowe obowiązujące przed dniem 1 lipca 2004 r. odnosiło się do funduszy inwestycyjnych utworzonych na podstawie ustawy z 1997 r. Już z art. 1 tej ustawy wynikało, że określa ona zasady tworzenia i działania funduszy inwestycyjnych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zaś z art. 7 ust. 2 i 3 tej ustawy wynikało, że tego rodzaju fundusze utworzone na podstawie przepisów tej ustawy mogły dokonywać obrotu papierami wartościowymi także na zagranicznym rynku regulowanym. Z tego wynika, że ustawa o funduszach inwestycyjnych z 1997 r. nie odnosiła się w żadnym razie do funduszy inwestycyjnych zagranicznych działających na rynku polskim. Uzyskiwanie zaś przez te fundusze przychodów

w Polsce podlegało polskim przepisom prawa podatkowego z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (art. 3 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 2 i art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2004 r.). Zwrot "utworzone" zawarty w ustawie o funduszach inwestycyjnych z 1997 r. zastąpiono

w ustawie o funduszach inwestycyjnych z dnia 27 maja 2004 r. zwrotem "działających", zmieniając równocześnie treść art. 1 ustawy oraz dodano nowy dział XII, dotyczący zbywania tytułów uczestnictwa emitowanych przez fundusze zagraniczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zbywania jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych na terytorium państw członkowskich. Już z art. 1 ustawy o funduszach inwestycyjnych wynika, że "ustawa określa zasady tworzenia i działania funduszy inwestycyjnych mających siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zasady prowadzenia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej działalności przez fundusze zagraniczne i spółki zarządzające". Ponieważ

w art. 2 pkt 9 u.f.i. zdefiniowano, że przez fundusz zagraniczny rozumie się fundusz inwestycyjny otwarty lub spółkę inwestycyjną z siedzibą w państwie członkowskim, prowadzące działalność zgodnie z prawem wspólnotowym regulującym zasady zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe, to tym samym fundusze inwestycyjne działające na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p., to zarówno fundusze inwestycyjne mające siedzibę na terytorium RP, jak i fundusze inwestycyjne lub spółki inwestycyjne mające siedzibę w państwie członkowskim. Obie te grupy funduszy inwestycyjnych są funduszami działającymi (od dnia 1 lipca 2004 r.) na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r., a nie - jak chce organ interpretacyjny - że funduszem inwestycyjnym działającym na podstawie tej ustawy jest wyłącznie fundusz inwestycyjny mający siedzibę na terytorium RP. Trafnie wskazał sąd pierwszej instancji, że skoro art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. zwalnia od podatku dochodowego od osób prawnych fundusze inwestycyjne działające na podstawie przepisów ustawy

z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych, a ustawa ta w art. 1 mówi, że określa zasady tworzenia i działania funduszy inwestycyjnych mających siedzibę na terytorium RP oraz zasady prowadzenia działalności na terytorium RP przez fundusze zagraniczne zdefiniowane w art. 2 pkt 9, to funduszami działającymi na podstawie przepisów tej ustawy są oba rodzaje tych funduszów. Określenia "zasady (...) działania funduszy inwestycyjnych mających siedzibę na terytorium RP", jak

i "zasady prowadzenia działalności na terytorium RP przez fundusze zagraniczne" to określenia tożsame - mimo, że ustawa w odniesieniu do funduszy zagranicznych otwartych lub spółek inwestycyjnych z siedzibą w państwie członkowskim prowadzących działalność zgodnie z prawem wspólnotowym reguluje niektóre tylko przejawy działalności tych funduszy na terytorium RP, tj. zbywanie tytułów oraz jednostek uczestnictwa i czynności z tym związanych (dział XII). Wynika to z faktu, że zarówno fundusz inwestycyjny mający siedzibę na terytorium RP, jak i fundusz inwestycyjny otwarty lub spółka inwestycyjna z siedzibą w państwie członkowskim są podmiotami, których wspólną cechą relewantną jest to, iż prowadzą działalność zgodnie z prawem wspólnotowym. Zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP powinny być w życiu gospodarczym traktowane równo bez dyskryminacji i uprzywilejowania

z jakiejkolwiek przyczyny. To oznacza, że nie tylko art. 12 i art. 43 TWE - jak trafnie przyjął sąd pierwszej instancji - ale i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP nakazują przyjęcie w stosunku do obu tych grup funduszy inwestycyjnych zasady równego traktowania oraz zakazu dyskryminacji.

W końcu zwrócić uwagę należy też na treść art. 6 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.p. wprowadzającego zwolnienie podmiotowe dla funduszy emerytalnych "utworzonych" na podstawie przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 34, poz. 189 ze zm.) dotyczy funduszy emerytalnych utworzonych na podstawie jej przepisów. Przepis ten obowiązuje w tym brzmieniu od początku jego wprowadzenia z dniem 1 kwietnia 1999 r. (zob. art. 227 pkt 1 i art. 231 ustawy z dnia 28 sierpnia o organizacji i funkcjonowaniu

funduszy emerytalnych, Dz. U. z 1997 r. Nr 139, poz. 934 ze zm.). Oznacza to, że także wykładnia systemowa art. 6 ust. 1 pkt 10 i pkt 11 u.p.d.o.p. nakazuje przyjąć, iż nie można utożsamiać pojęć "działających" i "utworzonych".

10. Reasumując, wykładnia językowa, systemowa i historyczna przemawiają za uznaniem trafności poglądu, że fundusze zagraniczne rozumiane tak, jak w art. 2 pkt 9 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach zagranicznych, podlegają zwolnieniu podmiotowemu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.). W konsekwencji zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez sąd pierwszej instancji art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. jest niezasadny.

11. Podobny pogląd wyraził – nie odnosząc się jednak do wykładni językowej, systemowej i historycznej – Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2012 r., II FSK 1308/11, a opierając się na wykładni prowspólnotowej art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. oraz art. 12 i art. 43 TWE oraz zasady swobody

przepływu kapitału (art. 56 ust. 1 i 2 TWE). Naczelny Sąd Administracyjny

w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że przepis art. 6 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.p. można wspierać zasadą swobody przepływu kapitału. Zauważyć jednak trzeba, że sąd w powołanym wyroku - podobnie jak i sąd pierwszej instancji - trafnie wywiódł, iż "mimo, że opodatkowanie bezpośrednie podlega kompetencji państw członkowskich Unii Europejskiej, to muszą one wykonywać swoje uprawnienia w poszanowaniu prawa wspólnotowego" (wyrok ETS z dnia 14 lutego 1995 r., C-279/93 Schumacher, P.P. 2005, nr 10, s. 59); wyrok z dnia 16 lipca 1998 r., nr C-264/96, P.P. 2006, nr 1, poz. 55 z glosą E. Prejs, tamże. Wspólnym mianownikiem obu tych wyroków jest "zakaz wprowadzania przez państwa wspólnoty europejskiej takich przepisów podatkowych, które nakładałyby na dochody uzyskiwane przez podatnika innego państwa członkowskiego wyższego ciężaru podatkowego, niż na podatnika tego pierwszego państwa".

Organ podatkowy wnosząc skargę kasacyjną w niniejszej sprawie powyższych treści nie uwzględnił, a co więcej- uporczywie pomija tę argumentację, przedstawiając w uzasadnieniu skargi kasacyjnej analizę prawną opartą o przesłanki i warunki tworzenia i funkcjonowania polskich funduszy inwestycyjnych.

12. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia od Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.