Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 154/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 1 i 2, art. 145 par. 1 pkt 1a, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 36, art. 67 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1245/14 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu zgonu oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1245/14, oddalił skargę A. M. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu zgonu.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 15 listopada 2013 r. A. M. złożyła wniosek w przedmiocie uzupełnienia, w trybie art. 36 ustawy z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r., nr 212, poz. 1264 ze zm.), aktu zgonu nr, [...] na imię i nazwisko M. B.. Akt ten został sporządzony w Urzędzie Stanu Cywilnego W. w dniu [...] listopada 2012 r. Wolą skarżącej było uzupełnienie imion rodziców osoby zmarłej poprzez dopisanie do obecnego imienia ojca "M." pierwszego członu "M." (M. vel M.) oraz do obecnego imienia matki "D." - "D. vel D.". Argumentowała to koniecznością przeprowadzenia postępowania spadkowego po rodzeństwie F. J., którego m. in. skarżąca jest spadkobierczynią. Jako dowód i podstawę uzupełnienia ww. aktu zgonu wskazała kopie poświadczonego za zgodność z oryginałem: odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko N. vel M. J., aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko P. vel P. J., odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko A. vel I. J., aktu notarialnego nr [...] sporządzonego w języku rosyjskim wraz z tłumaczeniem na język polski.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W. decyzją z dnia [...] stycznia 2014.r., nr [...] odmówił uzupełnienia ww. aktu zgonu jak również odmówił jego sprostowania. W uzasadnieniu wskazał, że spełnienie żądania skarżącej, stanowiłoby ingerencję w treść aktu zgonu, której nie można dokonać w trybie administracyjno-prawnym.

Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy ww. decyzję w części dotyczącej odmowy uzupełnienia aktu zgonu nr [...] sporządzonego na M. B., poprzez uzupełnienie niniejszego aktu o imiona rodziców osoby zmarłej, natomiast w części dotyczącej odmowy sprostowania niniejszego aktu w podanym zakresie uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, że akt zgonu nr [...] na imię i nazwisko M. B. sporządzony został przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. w dniu [...] listopada 2012 r. na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla L. w L. z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] o uznaniu ww. za zmarłą. Zgodnie z ww. postanowieniem sądu, do aktu zgonu M. B. wpisano imiona i nazwiska rodziców: M. J. - ojciec oraz D. R. - matka. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W. nie miał więc podstaw do tego, aby w przedmiotowym akcie zgonu wpisać inne, niż uwidocznione w dokumentach - stanowiących podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego, imiona rodziców. Wojewoda podkreślił, że pomimo doręczenia przez skarżącą kopii: aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko N. vel M. J., odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko P. vel P. J., odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko A. vel I. J., aktu notarialnego nr [...] sporządzonego w języku rosyjskim wraz z tłumaczeniem na język polski, to dokumenty te nie mogą stanowić podstawy uzupełnienia aktu stanu cywilnego, bowiem jak wynika z aktu zgonu nr [...], znajdują się już w nim dane dotyczące imion i nazwisk rodziców osoby zmarłej. Żądanie dopisania do imion rodziców M. B., tj. do imienia jej ojca " M." członu "M. vel" oraz do imienia matki kobiety "D." członu "D. vel" jest w istocie żądaniem sprostowania aktu stanu cywilnego, o którym mowa w art. 31 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Orzekanie zaś o takim żądaniu, w postępowaniu administracyjnym stanowiłoby naruszenie przepisów o właściwości, gdyż właściwym do rozpoznania żądania strony we wskazanym zakresie jest w niniejszej sprawie sąd powszechny.

Odnosząc się do wskazanego w odwołaniu naruszenia przez Kierownika Urzędu art. 61 k.p.a., organ odwoławczy stwierdził, że należy uznać go za słuszny, bowiem skarżąca, w podaniu z dnia 13 listopada 2013 r. wyraźnie określiła, że wolą jej jest wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie uzupełnienia ww. aktu zgonu w trybie art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. W ocenie Wojewody Kierownik Urzędu orzekając również o odmowie sprostowania aktu zgonu, naruszył przepisy prawa procesowego w stopniu uniemożliwiającym usunięcie tego naruszenia w postępowaniu odwoławczym. W aktach niniejszej sprawy brak jest bowiem wniosku o sprostowanie niniejszego aktu zgonu. Tym samym Kierownik rozszerzył jasno sformułowane żądanie strony wnoszącej podanie, do czego nie był uprawniony i co z punktu widzenia art. 9 i 61 k.p.a., w ocenie organu odwoławczego, należy uznać za działanie niedopuszczalne. O tym, czy omawiane postępowanie mogło zakończyć się wydaniem decyzji o sprostowaniu aktu zgonu sporządzonego na imię i nazwisko M. B., mogła zadecydować jedynie skarżąca, która nie złożyła wniosku o sprostowanie ww. aktu zgonu. W związku z tym Wojewoda uznał, że prowadzenie postępowania w zakresie sprostowania aktu zgonu było niedopuszczalne i dlatego postępowanie to należało umorzyć.

Skargą A. M. zaskarżyła powyższą decyzję zarzucając jej naruszenie: art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez brak jego zastosowania oraz odmowę uzupełnienia w akcie zgonu Nr [...], dotyczącym M. B. imion rodziców; art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie zaskarżonej decyzji organu I instancji w części w mocy w sytuacji, gdy organ odwoławczy biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy, powinien zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 1 pkt. 2 k.p.a. uchylić w całości oraz orzec co do istoty sprawy, tj. uzupełnić w akcie zgonu, sporządzonym na podstawie prawomocnego orzeczenia Sądu Rejonowego dla L. - S. w L. z dnia 20 czerwca 2012 roku, sygnatura akt [...], dotyczącym M. B., imię ojca M. poprzez dodanie imienia M. (M. vel M.) oraz imię matki D. poprzez dodanie imienia D. (D. vel D.); art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zdaniem Sądu postępowanie w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa. Zebrany materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, wyciągnięto z niego logiczne wnioski, które znalazły się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd podkreślił, że złożony w niniejszej sprawie wniosek jednoznacznie implikował rozpatrzenie sprawy i oparcie rozstrzygnięcia na przesłankach z art. 36 ustawy. Akt zgonu nr [...] na imię i nazwisko M. B. sporządzony został na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla L. w L. z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] o uznaniu ww. za zmarłą. Zgodnie z tym postanowieniem, do aktu zgonu M. B. wpisano imiona i nazwiska rodziców: M. J. - ojciec oraz D. R. - matka. Brak było zatem podstaw do tego, aby w postępowaniu administracyjnym, w przedmiotowym akcie zgonu wpisać inne, niż uwidocznione w dokumentach - stanowiących podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego, imiona rodziców. Doręczone przez skarżącą w toku postępowania kopie: odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko P. vel P. J., odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko N. vel M. J., odpisu aktu zgonu nr [...] na imiona i nazwisko A. vel I. J., aktu notarialnego nr [...] sporządzonego w języku rosyjskim wraz z tłumaczeniem na język polski - nie mogły stanowić podstawy uzupełnienia przedmiotowego aktu zgonu, bowiem w akcie tym nr [...], znajdują się wymagane dane dotyczące imion i nazwisk rodziców osoby zmarłej. Zawarte w akcie zgonu imiona rodziców zmarłej zostały przepisane z postanowienia Sądu Rejonowego dla L. w L. z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt [...] o uznaniu ww. za zmarłą. Zdaniem Sądu nie było podstaw do tego, aby zmieniać ustalenia dokonane przez sąd powszechny w postanowieniu o uznaniu za zmarłą. Sąd stwierdził jednocześnie, że akt zgonu nr [...] zawiera wszystkie dane wymagane przepisami ustawy o aktach stanu cywilnego.

W ocenie Sądu, żądanie dopisania do imion rodziców M. B., tj. do imienia jej ojca " M." członu "M. vel" oraz do imienia matki kobiety "D." członu "D. vel" jest w istocie żądaniem sprostowania aktu stanu cywilnego, o którym mowa w art. 31 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zaznaczyć należy, że nie chodzi tu o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego ( art. 28 ustawy). Orzekanie zaś o takim żądaniu tj. sprostowanie aktu inne niż sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego, w postępowaniu administracyjnym stanowiłoby naruszenie przepisów o właściwości, gdyż właściwym do rozpoznania żądania strony we wskazanym zakresie jest w niniejszej sprawie sąd powszechny.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia zasad postępowania administracyjnego Sąd stwierdził, iż materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony wnikliwie, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniósł, że Wojewoda zasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w części dotyczącej odmowy uzupełnienia aktu zgonu nr [...] a w części dotyczącej odmowy sprostowania przedmiotowego aktu zgonu, zasadnie uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie w tym zakresie.

Skargą kasacyjną A. M. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

1) prawa materialnego, tj. art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż żądanie skarżącej o uzupełnienie w akcie zgonu Nr [...], dotyczącym M. B. imion rodziców M. i D. o również używane przez nich zamiennie imiona M. i D. wykracza poza dyspozycję art. 36 ustawy i w konsekwencji akt zgonu nie może zostać w powyższy sposób uzupełniony, podczas gdy żądanie dodania w akcie stanu cywilnego dodatkowych imion (np. rodziców osoby zmarłej) jest właśnie wnioskiem o uzupełnienie aktu stanu cywilnego stosownie do brzmienia przepisu art. 36 ustawy;

2) przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sytuacji, gdy w związku z naruszeniem przez Wojewodę Mazowieckiego art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, Sąd I instancji powinien skargę uwzględnić i uchylić decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz utrzymaną powyższą decyzją w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z dnia [...] stycznia 2014 r. orzekającą o odmowie uzupełnienia w akcie zgonu nr [...], sporządzonym w dniu [...] listopada 2012 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego W., dotyczącym M. B., imienia ojca M. poprzez dodanie imienia w brzmieniu M. (M. vel M.) oraz imienia matki D. poprzez dodanie imienia w brzmieniu D. (D. vel D.).

Z uwagi na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.

Stosownie do regulacji art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i jest związany podstawami w niej zawartymi, z urzędu może brać pod uwagę jedynie okoliczności uzasadniające nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nie zaistniała. Kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ogranicza się zatem wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Kwestię sporną w niniejszej sprawie stanowi dopuszczalność uzupełnienia w trybie art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego aktu zgonu M. B. nr [...] o imiona rodziców zmarłej, tj. ojca: "M. vel M." zamiast "M." oraz matki: "D. vel D." zamiast "D.".

Rozstrzygając tę kwestię na wstępie wskazać należy, że uzupełnienie aktu stanu cywilnego może dotyczyć jedynie tych danych, które powinny być w nim umieszczone według przepisów, jakie obowiązywały w dacie sporządzenia aktu. W dniu sporządzenia przedmiotowego aktu zgonu, tj. [...] listopada 2012 r., obowiązywał art. 67 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.), zgodnie z którym do aktu zgonu wpisuje się nazwiska rodowe i imiona rodziców zmarłego. Użycie w powyższym przepisie liczby mnogiej słowa "imię" świadczy o tym, że istniała prawna możliwość wprowadzenia do aktu zgonu sporządzonego na podstawie ww. przepisu drugich imion matki jak i ojca osoby zmarłej. Powyższe potwierdza wzór aktu zgonu stanowiący załącznik nr 3 do obowiązującego w dacie sporządzenia przedmiotowego akt zgonu rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów (Dz. U. Nr 136, poz. 884 ze zm.), w którym w części IV przewidziano wpisanie imienia bądź imion zarówno ojca jak i matki osoby zmarłej. W sytuacji zatem nadania rodzicom osoby zmarłej dwóch imion, imiona te powinny być ujawnione w akcie zgonu tej osoby. W konsekwencji brak wpisania tych imion podlegałby uzupełnieniu w oparciu o przepis art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie można jednak stracić z pola widzenia okoliczności, że objęty wnioskiem o uzupełnienie w trybie administracyjnym akt zgonu M. B., został sporządzony na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla L. S. w L. z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt [...] o uznaniu M. B. za zmarłą. W orzeczeniu tym jako rodziców ww. zmarłej wskazano M. J. i D. z R. Przedmiotowy akt zgonu jest zgodny z ww. postanowieniem, a zatem nie ma możliwości jego uzupełnienia w trybie art. 36 omawianej ustawy. Jak przyjmuje się bowiem w doktrynie, art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie ma zastosowania w wypadku, gdy akt został sporządzony na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (A. Czajkowska [w:] A. Czajkowska, E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego. Komentarz. Orzecznictwo. Wzory dokumentów i pism, Wyd. 5, Warszawa 2011). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela powyższe stanowisko. Organ administracji publicznej sporządzając akt zgonu M. B. nie dokonywał samodzielnych ustaleń, lecz oparł się na ustaleniach i orzeczeniu sądu powszechnego. Do kompetencji tego organu jak i sądu administracyjnego nie należy natomiast ocena prawidłowości orzeczeń wydanych przez sądy powszechne, a także ich korygowanie. Słusznie podniesiono w zaskarżonym wyroku, że właściwym do rozpoznania żądania strony we wskazanym zakresie jest sąd powszechny.

W związku z powyższym zasadnie organy odmówiły A. M. uzupełnienia w trybie art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego aktu zgonu nr [...] sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego W. na nazwisko M. B. a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 września 2014 r. oddalił skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nie doszło zatem w niniejszej sprawie do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez błędną wykładnię oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez ich niezastosowanie.

Podkreślić również należy, że obydwa imiona - M. i D., nie są drugimi imionami rodziców zmarłej, lecz stanowią jedynie odmienną formę pisowni imion M. i D. wynikającą z faktu, iż rodzice zmarłej byli narodowości żydowskiej. Świadczy o tym m.in. użycie łącznika "vel" (M. vel M., D. vel D.) w załączonych do przedmiotowego wniosku aktach zgonu braci M. B., który oznacza: albo, albo też, albo raczej, czyli, alias.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.