Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 895/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-01-27 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 PAR. 1 PKT 2, ART. 258 PAR. 2 PKT 7.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. W. o zwolnienie od kosztów sądowych, częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, częściowego zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

Z. W., reprezentowany przez pełnomocnika r.pr. J. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, z dnia "[...]", w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na 2004 r.

Wnioskiem z dnia 16 grudnia 2014 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W formularzu wniosku w rubryce 10 "Dochody", oświadczył, że z tytułu prac dorywczych uzyskuje dochody w kwocie ok. 1.000 zł miesięcznie. Wnioskodawca wykazał również, że nie posiada majątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że nie ma możliwości finansowych na opłacenie kosztów sądowych. Posiada zadłużenie w wysokości ponad 500.000 zł. Dodatkowo oświadczył, że zobowiązany jest płacić alimenty na dwoje dzieci, z tego tytułu również posiada zadłużenie. Wskazał również na ilość spraw, w których zobowiązany jest opłacić koszty sądowe oraz na przysługujące mu prawo do sądu.

Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. skarżący na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r. , poz. 270 ze zm. dalej cyt. jako "p.p.s.a."), został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i przedłożenie dokumentów źródłowych, w zakresie okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego, które mogą mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Odpowiadając na wezwanie pełnomocnik skarżącego r.pr. J. K. poinformował, że skarżący zamieszkuje u rodziców. Utrzymuje się z dochodów z prac dorywczych i z pomocy rodziców. Nie posiada lokat ani rachunków bankowych. Nie składał zeznania za rok 2013, nie posiada także polis ubezpieczeniowych na życie. Wyjaśnił, że adresem do korespondencji jest adres zamieszkania jego byłej żony B. W.. Nie płaci alimentów na rzecz dzieci, zaś egzekucję prowadzi Komornik Sądowy. Wskazał, że skarżący nie posiada majątku podlegającego zajęciu. Nadto wyjaśnił, że posiada zadłużenie m.in. z tytułu zaciągniętego kredytu w Banku "A" i Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Nadto pełnomocnik skarżącego oświadczył, że pomoc prawną świadczy pro bono z uwagi na umowę prawną wiążącą go z B. W.. Do ww. wyjaśnień załączył oświadczenie wnioskodawcy – Z. W., z którego dodatkowo wynika, że strona utrzymuje się z prac dorywczych i sezonowych w okolicznych gospodarstwach. Uzyskane z tego źródła dochody przeznacza na wyżywienie. Zamieszkuje u rodziców, gdzie zajmuje jeden pokój. Nie posiada majątku ruchomego podlegającego zajęciu. Nieruchomość zajął Komornik Sądowy na poczet zaległości z tytułu alimentów na dzieci w wysokości 130.000 zł oraz długów wobec Banku "A", ZUS-u, Urzędu Skarbowego, Urządu Gminy. Oświadczył, że nie spłaca długów, gdyż nie posiada środków pieniężnych na ten cel. Zamieszkuje u rodziców, gdzie "czasem" kupuje jedzenie. Wyjaśnił, że mieszanie jest ich własnością, oni zaś utrzymują się z emerytur. Dodatkowo stwierdził "ja nie płacę za nic". Uzyskiwane dochody przeznacza na żywość, papierosy i ubranie.

Do wyjaśnień załączył: obwieszczenie Komornika Sądowego o pierwszej licytacji nieruchomości w dniu "[...]"., pismo Banku "A" z dnia 15.02.2012 r., wyrok Sądu Rejonowego z dnia "[...]" sygn. akt "[...]", w sprawie ustanowienia rozdzielności majątkowej, wezwanie do zapłaty należności z dnia 15.10.2013 r.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U Nr 221, poz. 2193 ze zm]). Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Zgodnie z art. 245 § p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zauważyć należy, że o przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych czy też częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący uzyskuje dochody z prac dorywczych w kwocie ok. 1.000 zł netto miesięcznie. Zamieszkuje w domu stanowiącym własność jego rodziców. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika także, że z tytułu zamieszkiwania z rodzicami nie ponosi żadnych kosztów. Uzyskiwane zaś dochody przeznacza na "żywność, papierosy i ubrania". Z oświadczenia wnioskodawcy wynika również, że nie spłaca zadłużenia z tytułu alimentów, zaległości wobec Urzędu Skarbowego, Urzędu Gminy, Banku, Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Powyższe zdaniem rozpoznającego wniosek wskazuje, że skarżący jest w stanie z uzyskiwanych dochodów wygospodarować również niezbędne środki na opłacenie kosztów sądowych. Zestawiając bowiem powyższe oświadczenie z informacjami w zakresie wysokości minimum socjalnego określanego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w oparciu o dane GUS w stosunku do miesiąca września 2014 r. (opracowanie z dnia 12 grudnia 2014 r. dostępne na stronie www.ipiss.com.pl) należy stwierdzić, że skarżący ma możliwość opłacić koszty sądowe bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania. Podkreślić należy, że przedstawione przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne to "wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych. Zakres i poziom zaspokajanych potrzeb według tego modelu zapewnia takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję jego sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych" (cyt. ze strony internetowej Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych www.ipiss.com.pl). I tak z przedstawionego zestawienia wynikało, że w stosunku do gospodarstw pracowniczych jednoosobowych minimum socjalne na wrzesień 2014 r. zostało określone na kwotę 1.058,44 zł. Przy czym na minimum to składały się wydatki w postaci: żywność – 247,16 zł, mieszkanie – 391,53 zł, edukacja 15.13 zł, kultura i rekreacja 123,08 zł, odzież i obuwie 49,86 zł, ochrona zdrowia 41.14 zł, higiena osobista 31,54 zł, transport i łączność 80,58 zł, i pozostałe wydatki 78,40 zł. Porównując zatem powyższe dane z oświadczeniem wnioskodawcy należy stwierdzić, że w sytuacji gdy wnioskodawca z uzyskiwanych dochodów (ok. 1000 zł) ponosi wydatki wyłącznie na zakup żywności, ubrań i papierosów (wg. IPiSS minimum socjalne w stosunku do tych kosztów wynosi 297,02 zł – tj. żywność i ubrania) ma on również możliwość opłacić należne koszty sądowe. Skarżący w pierwszej kolejności winien bowiem wygospodarować niezbędne środki pieniężne na koszty sądowe czyniąc ograniczenia w ponoszonych wydatkach, co jest niewątpliwie możliwe biorąc pod uwagę ww. dane i dopiero wówczas zwracać się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji, przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na Budżet Państwa byłoby naruszeniem art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 (publ. LEX nr 50258) podkreślił, że na podstawie art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.

Odnosząc się zaś do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności prowadzenia względem jego majątku egzekucji i dokonanego w jej toku zajęcia nieruchomości należy wyjaśnić wnioskodawcy, że okoliczność ta sama w sobie nie przesądza o niemożności poniesienia przez niego należnych kosztów sądowych. Podkreślić trzeba, że wnioskodawca, pomimo prowadzonej egzekucji i podjętych w jej toku czynności, nie spłaca zadłużenia z uzyskiwanych dochodów. Zdaniem orzekającego wnioskodawca nie wykazał zatem, aby fakt istnienia zadłużenia czy też prowadzenia postępowań egzekucyjnych miał jakikolwiek wpływ na możliwość opłacenia kosztów sądowych. Samo bowiem wskazanie, iż posiada zadłużenie i w jakiej wysokości nie jest wystarczające do dokonania oceny wpływu egzekucji na sytuację finansową wnioskodawcy.

Reasumując należy stwierdzić, że prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania nie jest możliwe, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawcy. Skoro zatem wnioskodawca uzyskuje dochody w kwocie 1.000 zł miesięcznie i ponosi wyłącznie koszty zakupu żywności, ubrań i papierosów to obiektywnie biorąc posiada również zdolności do opłacenia kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Oceny ten nie zmienia fakt, iż skarżący jest zobowiązany do zapłacenia kosztów sądowych łącznie w siedmiu sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem (ustalono, że łącznie wpis od złożonych skarg stanowi kwotę 1.400 zł). W ocenie rozpoznającego wniosek, łączna wysokość wpisów we wszystkich zawisłych sprawach przed tut. Sądem, nie przekracza potencjału finansowego skarżącego. Podkreślić bowiem należy, że od "[...]" tj. od chwili doręczenia decyzji organu II instancji skarżący mógł uwzględnić w swoim budżecie domowym i zaoszczędzić odpowiednie środki finansowe na niezbędne koszty sądowe, w związku z wydaniem niekorzystnych dla niego decyzji organów podatkowych. W tej sytuacji, mając na uwadze powyższe, należy uznać, iż skarżący nie zabezpieczając środków pieniężnych na konieczne koszty sądowe nie poczynił jakichkolwiek starań w celu realizacji obowiązku zapłaty wymaganych kosztów sądowych, oczekując jedynie na to, że koszty te pokryje Skarb Państwa. Brak staranności i zapobiegliwości po stronie skarżącego w dążeniu do samodzielnego opłacenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Z tych wszystkich względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.