Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1593/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędzia WSA (del.) Maria Grabowska, Protokolant Małgorzata Szamocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi P. A. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2004 r. Minister Finansów stwierdził, że zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] kwietnia 2004 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną zostało przez P. A. wniesione z uchybieniem terminu.

Minister Finansów wyjaśnił, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wysłano na adres wskazany przez Skarżącego w skardze na czynność egzekucyjną. Natomiast informację o zmianie adresu Skarżący podał dopiero w zażaleniu na to postanowienie.

Minister podniósł, że zgodnie z art. 41 kodeksu postępowania administracyjnego (powoływanego dalej jako "k.p.a.") strony w toku postępowania mają obowiązek zawiadomić organ o zmianie adresu, a w razie zaniedbania tego obowiązku pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników (Dz.U. Nr 142, poz. 702 ze zm.; powoływanej dalej jako "ustawa o NIP") na podatnikach ciąży obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym, w tym danych dotyczących adresu miejsca zamieszkania i zameldowania.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej doręczone zostało w trybie art. 44 k.p.a. Przesyłkę awizowano w dniu[...] kwietnia 2004 r., a jej zwrotu dokonano [...] kwietnia 2004 r. z adnotacją "nie podjęto w terminie". Skutek prawny doręczenia powstał więc z upływem dnia [...] maja 2004 r.

Zdaniem Ministra Finansów fakt odbioru przez Skarżącego kserokopii postanowienia w dniu [...] kwietnia 2004 r. nie ma wpływu na skuteczność doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. Oznacza to, że termin na złożenie zażalenia upłynął [...] kwietnia 2004 r. Zażalenie zostało przez Skarżącego nadane listem poleconym w dniu [...] kwietnia 2004 r., a zatem siedem dni po upływie ustawowego terminu.

Na postanowienie do Skarżący złożył skargę, w której wniósł o merytoryczne rozpatrzenie zasadności zajęcia wynagrodzenia przez Urząd Skarbowy w J. , którego dokonano bezprawnie na wniosek Burmistrza Miasta i Gminy w P.

Zdaniem Skarżącego nierozpatrywanie jego skarg przez Izbę Skarbową i Ministra Finansów z powodu uchybienia terminu jest nieuzasadnione i narusza jego słuszny interes.

Skarżący podniósł, że postanowienie z dnia [...] kwietnia 2004 r. odebrał osobiście w Ośrodku Zamiejscowym Izby Skarbowej w K. , ponieważ nie otrzymał go na żaden z podanych adresów. Z pouczenia zaś wynikało, że zażalenie może złożyć w terminie siedmiu dni od otrzymania rozstrzygnięcia.

Zdaniem Skarżącego, skoro w dniu [...] maja 2004 r. wydane zostało postanowienie o sprostowaniu oczywistej pomyłki, to termin na złożenie zażalenia nie mógł upłynąć w dniu [...] kwietnia 2004 r.

Skarżący wyjaśnił, że już organ II instancji popełnił błąd co do ustalenia terminu do złożenia odwołania do Izby Skarbowej, ponieważ termin ten obliczony został "z chwilą wpływu zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę do Komendy Wojewódzkiej w P." jako płatnika, a nie do niego, czyli strony, której dobro zostało naruszone.

Skarżący przedstawił również okoliczności, dla których w jego ocenie, niewłaściwie naliczono od jego "własności rolnej" niewspółmierny podatek od nieruchomości, a nie podatek rolny. Uważa on, że potrącanie jego wynagrodzenia powoduje powstanie nadpłaty podatku rolnego co najmniej za cztery lata.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.

Podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wyjaśnił, że wydanie przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. postanowienia o sprostowaniu oczywistej pomyłki jego postanowienia z dnia [...] kwietnia 2004 r. nie ma wpływu na upływ terminu do wniesienia zażalenia. Stosownie bowiem do art. 113 § 3 k.p.a. na postanowienie w sprawie sprostowania służy odrębny środek zaskarżenia. Postanowienie to doręczone zostało Skarżącemu [...] maja 2004 r. i nie zostało przez niego zaskarżone. W niniejszej sprawie nie miały miejsca sytuacje określone w art. 111 k.p.a.

W piśmie z dnia [...] października 2004 r. Skarżący przedstawił okoliczności związane z naliczeniem podatku od nieruchomości oraz nabyciem i utratą gruntów. podniósł, że na skutek zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz obciążenia nieruchomości hipoteką, pozbawiony został środków do normalnej egzystencji

W piśmie złożonym na rozprawie Skarżący podniósł, że w jego przypadku art. 44 k.p.a. nie mógł mieć zastosowania, ponieważ po dokonaniu tymczasowego zameldowania w Poznaniu nie było prowadzone żadne postępowanie z Urzędem Skarbowym w J. Natomiast art. 41 k.p.a. stanowi, że w toku postępowania strony, ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić o zmianie adresu. Urząd Skarbowy w J. , skoro wiedział, że może zająć jego wynagrodzenie za pracę, to tym bardziej powinien dokonać doręczenia "zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia" na podstawie art. 39 k.p.a. Tym samym Urząd ten naruszył art. 72 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.p.e.a.").

Ponadto zdaniem Skarżącego w świetle art. 13 ust. 4 Ordynacji podatkowej organem podatkowym wyższego stopnia dla izby skarbowej jest minister właściwy do spraw finansów publicznych. W jego przypadku Izba Skarbowa w P. nie była organem II instancji, lecz organem odwoławczym. Za niezrozumiała uznał więc potraktowanie jej jako organu II instancji "aby skarga była złożona na Ministra Finansów.

Skarżący opisał też okoliczności, które w jego ocenie świadczą o istnieniu nadpłaty w podatku rolnym. Stwierdził, że nie może płacić podatku za "porzucone naniesienia po byłej fabryce cukierków", które zostały zbudowane na jego gruncie. Jego zdaniem "dla obrazu całokształtu" wskazana byłaby wizja lokalna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 53, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692, powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") orzekając Sąd jest związany granicami sprawy, w której skargę wniesiono i nie może wkraczać swoimi ocenami prawnymi w sprawę inną niż ta, jaka była przedmiotem postępowania przed organami administracji. Sprawę rozpatrywaną przez Sąd określa strona skarżąca, wskazując konkretny akt (decyzję, postanowienie), którego skarga dotyczy. Skarżący wniósł skargę na postanowienie stwierdzające uchybienie przez niego terminowi do złożenia zażalenia, a zatem tylko to postanowienie i poprzedzające jego wydanie postępowanie administracyjne, mogły być przedmiotem rozpoznania Sądu. W tak zakreślonych granicach sprawy Sąd nie mógł ani badać, ani też orzekać o zasadności obciążenia Skarżącego podatkiem od nieruchomości, istnieniu nadpłaty w podatku rolnym, czy też prawidłowości czynności egzekucyjnej jaką było zajęcie wynagrodzenia za pracę, w tym skuteczności doręczenia mu zawiadomienia o tym zajęciu. Nie mógł też brać pod uwagę podnoszonych przez niego zarzutów dotyczących błędnego ustalenia terminu na wniesienie skargi na czynność egzekucyjną. Z uwagi na powyższe Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Skarżącego o merytoryczne rozpoznanie sprawy. Natomiast zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a możliwość prowadzenia postępowania dowodowego ograniczona jest do dowodu z dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Sugerowana przez skarżącego "wizja lokalna", którą Sąd rozumie jako dowód z oględzin, nie mogłaby przeprowadzona w postępowaniu sądowym, niezależnie od faktu, że nie miała ona znaczenia dla sprawy rozpoznawanej przez Sąd.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie była więc wyłącznie prawidłowość wydania przez Ministra Finansów postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

Przede wszystkim rozważenia wymagał najdalej idący zarzut Skarżącego, dotyczący wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości. Aczkolwiek nie został on sformułowany wprost, to tak właśnie w ocenie Sądu należało rozumieć odwołanie się przez Skarżącego do "art. 13 ust. 4" Ordynacji podatkowej. Ustawa ta nie zawiera wprawdzie tak określonej jednostki redakcyjnej, jednakże w stanie prawnym obowiązującym do dnia 1 stycznia 2003 r. art. 13 § 4 tejże ustawy stanowił, że organami podatkowymi wyższego stopnia są organy odwoławcze, a organem podatkowym wyższego stopnia dla izby skarbowej jest minister właściwy do spraw finansów publicznych.

Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wydane zostało w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. One też określają właściwość organów do rozstrzygania spraw na podstawie tej ustawy.

Skarżący złożył skargę na czynność egzekucyjną przewidzianą w art. 54 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 5 w sprawie skargi tej postanowienie wydaje organ nadzoru. Organem nadzoru, o którym mowa w tym przepisie jest właśnie dyrektor izby skarbowej, co wynika z treści art. 23 § 1 u.p.e.a. stanowiącego, że nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej w sprawie niniejszej nie był więc organem odwoławczym, a organem I instancji. Dla postanowień wydanych w pierwszej instancji przez dyrektora izby skarbowej organem odwoławczym jest minister właściwy do spraw finansów publicznych (art. 23 § 5 u.p.e.a.).

W świetle powyższego Sąd stwierdza, że wydając zaskarżone postanowienie Minister Finansów nie naruszył przepisów o właściwości.

W ocenie Sądu okoliczności faktyczne niniejszej sprawy uzasadniały wydanie zaskarżonego postanowienia.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2004 r. wysłane zostało Skarżącemu na wskazany przez niego adres. W skardze na czynność egzekucyjną, o zasadności której orzeczono tym postanowieniem, Skarżący jednoznacznie zażądał bowiem, aby korespondencję przesłać mu "listem zwykłym na podany adres". Adres zaś podany w skardze to P. , ul. [...]. Strona ma prawo wskazać dogodny dla siebie adres dla doręczeń. Niezależnie zatem od art. 42 § 1 k.p.a. nakazującego doręczanie pism osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, Dyrektor Izby Skarbowej obowiązany był wysłać postanowienie na ten właśnie adres. Przy czym z uwagi na konieczność uzyskania daty jego doręczenia, uczyniono to listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Adres powyższy był przy tym znanym organowi adresem zamieszkania Skarżącego.

Przesyłka ta była awizowana, którą to możliwość przewiduje art. 44 k.p.a. W takim przypadku pismo uważa się za doręczone z upływem 7 dnia okresu, na jaki złożono je w urzędzie pocztowym. Na zwrotnym poświadczeniu odbioru zamieszczono adnotację o pozostawieniu zawiadomienia o przesyłce w skrzynce listowej. Z zapisu na kopercie wynika natomiast, że awizo pozostawiono w dniu [...] kwietnia 2004 r.

W tym stanie rzeczy doręczenie dokonane w trybie art. 44 k.p.a. uznać należało za skuteczne z upływem dnia [...] kwietnia 2004 r. tj. siódmego dnia na jaki przesyłkę złożono w urzędzie pocztowym. Skutek w postaci doręczenia następuje w tym przypadku z mocy prawa.

Termin na złożenie zażalenia na postanowienie w przedmiocie skargi egzekucyjnej wynika z art. 17 § 1 u.p.e.a. i wynosi 7 dni od daty doręczenia postanowienia. Prawidłowo zatem Minister Finansów przyjął, że termin na złożenie zażalenia przez Skarżącego upłynął w dniu [...] kwietnia 2004 r.

Na powyższą ocenę nie mogły wpłynąć wyjaśnienia Skarżącego, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odebrał on osobiście w K. , w siedzibie Ośrodka Zamiejscowego Izby Skarbowej w P. , co nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2004 r. Organ administracji ma obowiązek wydać stronie odpis pisma z akt sprawy (art. 73 k.p.a.). Tak też uczyniono w niniejszej sprawie. Skarżący na egzemplarzu postanowienia znajdującym się w aktach administracyjnych zamieścił adnotację, że zgłosił się "osobiście do w/w Urzędu z prośbą wydania kserokopii postanowienia z dnia[...].04.2004 r." i pokwitował jej odbiór. Jednakże wydanie z akt sprawy kopii postanowienia nie może być uznane za doręczenie pisma. Skutek w postaci doręczenia powstał bowiem w okolicznościach określonych art. 44 k.p.a.

Rację ma również Minister Finansów podnosząc, że dla ustalenia prawidłowości doręczenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej bez znaczenia jest zmiana przez Skarżącego adresu. Przede wszystkim adres P. , ul [...] wskazany został przez Skarżącego (jako tymczasowy) dopiero w zażaleniu na postanowienie. Oczywistym jest zatem, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie mogło być doręczone na ten adres (niezależnie od żądania Skarżącego doręczania mu korespondencji na adres w P.).

Skarżący podnosił, że wynikający z art. 41 k.p.a. obowiązek stron, ich przedstawicieli i pełnomocników zawiadomienia o zmianie adresu dotyczy sytuacji, gdy prowadzone jest postępowanie. Powyższe odniósł co prawda do dokonania przez Urząd Skarbowy w J. zajęcia jego wynagrodzenie za pracę, jednakże wyjaśnić należy, że składając skargę na czynność egzekucyjną Skarżący wszczął postępowanie w tym przedmiocie, które toczyło się do dnia jego ostatecznego zakończenia. Gdyby zażalenie Skarżącego wniesione zostało w terminie, ostateczne zakończenie postępowania nastąpiłoby dopiero po rozpatrzeniu tego zażalenia przez Ministra Finansów. Uchybienie terminu skutkowało zakończeniem postępowania poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia. Minister Finansów obowiązany był uwzględnić zmianę adresu wskazaną w zażaleniu i zaskarżone postanowienie wysłał na adres poznański. Obowiązek zawiadomienia o zmianie adresu dotyczy postępowania przed organami obu instancji. W każdym też czasie toczącego się postępowania strona na prawo wskazać adres do korespondencji, na który będzie mu ona doręczana.

Na upływ terminu do wniesienia zażalenia nie ma wpływu dokonanie sprostowania postanowienia, którego zażalenie to dotyczy. Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach (przepis ten dotyczy również postanowień - art. 126 k.p.a.). Dyrektor Izby Skarbowej mógł zatem sprostować swoje postanowienie także już po jego doręczeniu skarżącemu. Na postanowienie w sprawie sprostowania służy zażalenie i jest ono środkiem zaskarżenia całkowicie odrębnym i niezależnym od zażalenia na sprostowane postanowienie. Ustawodawca normując instytucję sprostowania decyzji nie przewidział jako skutku jej zastosowania "przesunięcia" terminu na złożenie środka zaskarżenia od sprostowanego postanowienia, jak to uczynił w przypadku uzupełnienie decyzji (por. art. 111 § 2 k.p.a.).

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, Minister Finansów prawidłowo przyjął, że zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej złożone zostało z uchybieniem terminu. Oznacza to, że nie mógł on zażalenia tego rozpatrzyć i dokonać merytorycznej oceny jego zasadności. Jego obowiązkiem było wydanie postanowienia opartego na art. 134 k.p.a. (znajdującym tu zastosowanie z uwagi na art. 18 u.p.e.a.)

Przepis art. 134 k.p.a. stanowiący, że organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania, ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Minister Finansów, stwierdzając że zażalenie wniesione zostało z uchybieniem terminu, nie mógł więc postąpić inaczej, jak tylko wydać w tym przedmiocie postanowienie. W stanie faktycznym niniejszej sprawy każde inne rozstrzygnięcie, w szczególności zaś o charakterze merytorycznym, obarczone byłoby wadą, skutkującą stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 134 tego kodeksu.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.