Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1792/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2pkt 1 lit. a, art. 4 pkt 1 i art. 5
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant: starszy asystent sędziego Anna Sidorowska - Ciesielska po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 123/13 w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. A. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Wojewoda Mazowiecki odmówił stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez S. A. (ur. [...] czerwca 1949 r. w A., Izrael, syna A. i C.). Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych po rozpatrzeniu odwołania skarżącego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że dla określenia obywatelstwa skarżącego zasadnicze znaczenie mają przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44), która to ustawa obowiązywała w czasie zaistnienia zdarzeń mających znaczenie dla stwierdzenia nabycia oraz utraty przez niego obywatelstwa polskiego. Zgodnie z art. 4 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, obowiązującej w czasie urodzenia skarżącego, obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie. Dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki (art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego). Rodzice skarżącego zawarli związek małżeński w dniu 22 grudnia 1935 r. w H. Ojciec skarżącego urodził się w dniu [...] września 1901 r. w W., w dniu 5 października 1920 r. przybył do ówczesnej Palestyny i w 1948 r. nabył obywatelstwo izraelskie.

Stosownie do art. 2 pkt. 1 a) ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego "z chwilą ogłoszenia ustawy niniejszej (tj. 31 stycznia 1920 r.) prawo obywatelstwa polskiego służy każdej osobie bez różnicy płci, wieku, wyznania i narodowości, która jest osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile nie służy jej obywatelstwo innego państwa. Za osiedlonego w Państwie Polskim w znaczeniu niniejszej ustawy jest uważany kto jest zapisany lub ma prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego." Organy administracji nie odnalazły żadnych polskich dokumentów archiwalnych potwierdzających fakt zamieszkiwania ojca skarżącego w Polsce w 1920 roku. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o nabyciu przez ojca skarżącego obywatelstwa izraelskiego jak również wyciąg z rejestru ludności Izraela, w których to dokumentach stwierdza się: "miejsce urodzenia: Polska". Przedmiotowe dokumenty izraelskie wskazują jako miejsce urodzenia Polskę pomimo, że w czasie urodzenia A. A. nie istniało Państwo Polskie. Dokumenty te nie potwierdzają nabycia i posiadania obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącego ani jego zamieszkiwania w 1920 r. w Polsce. Strona nie przedłożyła dokumentów wskazujących na miejsce zamieszkiwania ojca skarżącego przed przyjazdem na terytorium ówczesnej Palestyny. Jako dowodu na zamieszkiwanie ojca skarżącego w Polsce w 1920 roku, zdaniem Ministra, nie można uznać legitymowania się przez dziadków skarżącego (S. oraz E. E.), w 1925 r. polskimi paszportami emigracyjnymi wydanymi przez Komisarza Rządu m.st. Warszawy, na podstawie których przybyli oni na pobyt stały do Palestyny. Nabycie obywatelstwa polskiego przez dziadków skarżącego nie skutkowało nabyciem tego obywatelstwa przez ojca skarżącego, albowiem w dniu wejścia w życie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego był on już pełnoletni (art. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego). Zdaniem Ministra przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, że ojciec skarżącego zamieszkiwał w 1920 r. w Polsce. Tym samym nie można uznać, że był on zapisany do gminy miejskiej lub wiejskiej, albo jednej z organizacji stanowych na ziemiach byłego Cesarstwa Rosyjskiego, jakie weszły w skład odrodzonego Państwa Polskiego, a w konsekwencji brak jest dowodów, iż był on osiedlony na obszarze Państwa Polskiego (art. 2 pkt. 1 lit. d) ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego). W konsekwencji nie ma podstaw do uznania, że skarżący nabył obywatelstwo polskie przez urodzenie na podstawie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Oświadczenia skarżącego o posiadaniu przez jego ojca obywatelstwa polskiego nie zostały potwierdzone przez obiektywne dokumenty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, oddalając skargę, stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, aby ojciec skarżącego w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego był osiedlony na terenie byłego Królestwa Polskiego. Tym samym nie było podstaw do przyjęcia, że skarżący nabył obywatelstwo polskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny odwołał się do zasady swobodnej oceny dowodów unormowanej w art. 80 k.p.a., jak również do kryteriów oceny wypracowanych przez orzecznictwo i wyjaśnił, że ocena dowodów dokonana przez organy jest prawidłowa. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów administracji, że takie okoliczności, jak to, że brat ojca skarżącego urodził się w Warszawie i mieszkał przy ul. K. [...] w Warszawie w 1924 r. oraz rodzice ojca skarżącego posiadali obywatelstwo polskie i w 1925 r. otrzymali polskie paszporty nie przesądzają o tym, że ojciec skarżącego również posiadał obywatelstwo polskie. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zgodził się z twierdzeniami skarżącego, że zostało wykazane, że ojciec skarżącego w dniu 5 października 1920 r. przybył do Palestyny z Polski. Organy administracji podjęły szereg czynności w celu odszukania dokumentów, które mogłyby wskazywać, że ojciec skarżącego w czasie wejścia w życie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego był osiedlony na terenie byłego Królestwa Polskiego, jednak czynności te nie doprowadziły do ujawnienia tego rodzaju dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy administracji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i w konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia przez organy administracji art. 7, 75, 77, 80, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie art. 2 pkt 1, art. 4 pkt 1 i art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego oraz art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oraz art. 7, 75, 77, 80 i art. 138 § 1 K.p.a. Zdaniem skarżącego Sąd pierwszej instancji dokonując oceny materiału dowodowego nie wziął pod uwagę niekompletności zasobu archiwalnego oraz dokumentów dotyczących członków najbliższej rodziny ojca skarżącego wskazujących wprost na posiadanie przez nich obywatelstwa polskiego, co przyczyniło się do błędnego ustalenia stanu faktycznego. Skarżący wskazał, że naruszenie to miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż w jego wyniku doszło do oddalenia skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Skarżący wywodził, że poprzednia jak i obowiązująca ustawa o obywatelstwie polskim nie określają dokumentów, które należy złożyć wraz z wnioskiem o stwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, zatem zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód w postępowaniu administracyjnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ponadto skarżący wskazał, że oceniając materiał dowodowy należy wziąć po uwagę kompletność zasobu archiwalnego dostępnego dla strony oraz organów administracji istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Bez znaczenia dla rozpoznania tej sprawy nie mógł pozostać fakt, że księgi metrykalne zwłaszcza wyznania mojżeszowego oraz księgi ludności stałej z okresu przedwojennego z Warszawy zachowały się jedynie w znikomej części. Archiwum m.st. Warszawy zostało w całości zniszczone w szczególności w trakcie Powstania Warszawskiego, a dokumentacja w nim zgromadzona prawie w ogóle się nie zachowała. Skarżący przedłożył szereg dokumentów polskich i obcych stwierdzających fakt urodzenia ojca skarżącego na terytorium Państwa Polskiego oraz w jego ocenie w wystarczający sposób wskazujących na nabycie i posiadanie przez niego obywatelstwa polskiego w chwili wejścia w życie ustawy o obywatelstwie polskim.

Przytaczając takie podstawy kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji Ministra Sprawa Wewnętrznych z dnia [...] listopada 2012 r. i utrzymanej nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że organ wyjaśnił okoliczności faktyczne sprawy i trafnie przyjął, że zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że ojciec skarżącego nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego, jest prawidłowa i nie narusza przepisów art. 2 pkt 1, art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego.

Należy wskazać, że stwierdzenie posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego wymagało ustalenia, czy ojciec skarżącego nabył obywatelstwo polskie. Ponieważ ojciec skarżącego urodził się [...] września 1901 roku w Warszawie słusznie organy administracji prowadziły postępowanie w celu ustalenia, czy ojciec skarżącego nabył obywatelstwo na podstawie ustawy z dnia z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zgodnie bowiem z art. 4 pkt 1 tej ustawy, obowiązującej w czasie urodzenia wnioskodawcy obywatelstwo polskie nabywało się przez urodzenie, natomiast art. 5 tej ustawy stanowił, że dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, a dzieci nieślubne obywatelstwo matki.

Zebrany w sprawie materiał dowody wskazuje, że rodzice wnioskodawcy A. A. i C. S. K. zawarli związek małżeński w dniu [...] grudnia 1935 r. w H., zatem wnioskodawca urodzony w dniu [...] czerwca 1949 r. jako dziecko pochodzące z małżeństwa nabyłby obywatelstwo polskie zgodnie z art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, gdyby w tym czasie obywatelstwo polskie posiadał ojciec wnioskodawcy.

Z art. 2 pkt 1 lit a tej ustawy wynika, że z chwilą ogłoszenia ustawy – czyli w dniu 31 stycznia 1920 r., prawo obywatelstwa polskiego służy każdej osobie bez różnicy płci, wieku, wyznania i narodowości, która jest osiedlona na obszarze Państwa Polskiego, o ile jej nie służy obywatelstwo innego państwa. Za osiedlonego w Państwie Polskiem w znaczeniu tej ustawy uważany był, m.in, kto jest zapisany lub ma prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności b. Królestwa Polskiego. Z uwagi na datę i miejsce urodzenia ojca skarżącego prawidłowe było założenie, że ojciec skarżącego nabyłby obywatelstwo, gdyby osiedlony był na terenie Państwa Polskiego, tj. gdyby był zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności byłego Królestwa Polskiego z chwilą wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 31 stycznia 1920 r. Należy zgodzić się z konkluzją Sądu I instancji, że zebrane przez organy dowody nie potwierdziły, aby ojciec skarżącego w chwili wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego był osiedlony na terenie byłego Królestwa Polskiego.

Takie okoliczności, iż ojciec skarżącego urodził się pod nazwiskiem E. w 1901 r. w Warszawie, zgodnie z pozyskanym z Archiwum Państwowego m.st. Warszawy wypisem aktu urodzenia, nie świadczy o spełnieniu przesłanki z art. 2 pkt 1 lit. a wyżej wymienionej ustawy. Z żadnych dowodów w sprawie nie wynika, że ojciec skarżącego był zapisany lub miał prawo być zapisanym do ksiąg stałej ludności byłego Królestwa Polskiego. O posiadaniu przez ojca skarżącego obywatelstwa polskiego, nie świadczą też stwierdzone dokumentami okoliczności, iż brat ojca skarżącego urodził się w 1908 roku w Warszawie i mieszkał przy ul. K. [...] w Warszawie w 1924 roku zgodnie z wydanym na jego nazwisko dowodem osobistym przez Konserwatorium Muzyczne w Warszawie. Także fakt, że dziadkowie skarżącego posiadali obywatelstwo polskie i w 1925 roku otrzymali polskie paszporty nie przesądzają o tym, że ojciec skarżącego również posiadał obywatelstwo polskie. Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie wskazuje na to, że ojciec skarżącego przybył do Palestyny w dniu [...] października 1920 r. właśnie z Polski.

Przedstawione przez stronę skarżącą dokumenty stanowią wiarygodne dowody, jednakże na ich podstawie nie jest możliwe ustalenie okoliczności faktycznej mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie tego, czy ojciec skarżącego po wejściu w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego mieszkał w Polsce i nabył polskie obywatelstwo. Z wyżej wskazanych okoliczności faktycznych nie można, kierując się regułami prawidłowego rozumowania, wyprowadzić wniosku, że ojciec skarżącego mieszkał w Polsce i posiadał obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit a ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, a w konsekwencji, że polskie obywatelstwo nabył wnioskodawca w na podstawie art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 tej ustawy. Z faktu, że ojciec skarżącego przybył w dniu 5 października 1920 r. do Palestyny, nie można wnioskować, że 31 stycznia 1920 r. i później mieszkał w Polsce.

Organy administracji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, w ramach którego podjęły szereg czynności w celu odszukania dowodów, które mogłyby wskazywać, że ojciec skarżącego w czasie wejścia w życie ustawy z dnia 20 stycznia 1920 roku o obywatelstwie Państwa Polskiego był osiedlony na terenie byłego Królestwa Polskiego.

Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że okoliczność, iż księgi metrykalne wyznania mojżeszowego oraz księgi ludności stałej z okresu przedwojennego z Warszawy zachowały się jedynie w znikomej części nie upoważnia organów administracji do odstąpienia od ustalania stanu faktycznego w oparciu o przydatne i wiarygodne dowody, zebrane i ocenione zgodnie z regułami wyrażonymi w k.p.a. Organy administracji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, na podstawie którego prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie. Skarżący nie przestawił takich dokumentów, które pozwalałby na podważenie ustaleń i wnioskowania organów administracji. Nie można przy tym pominąć, że skarżący był wzywany do przedstawienia stosownych dowodów w celu wykazania obywatelstwa jego ojca, jednakże poszukiwanie przez stronę skarżącą dokumentacji na ustalenie wyżej wskazanej okoliczności mającej dla sprawy istotne znaczenie, nie przyniosło rezultatów i strona skarżąca wniosła o wydane decyzji w oparciu o już zgromadzoną dokumentację.

W tym stanie rzeczy nie są trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7, 75, 77, 80 i art. 138 § 1 k.p.a., a w szczególności zarzut przekroczenia przez organ administracji granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak też przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ Sąd pierwszej instancji miał podstawy do oddalenia skargi (art. 151 p.p.s.a. nie został naruszony), a więc nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie mógł być zastosowany), natomiast zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 135, art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma uzasadnienia.

Mając powyższe względy na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do przyjęcia, że ojciec skarżącego nabył obywatelstwo polskie na podstawie art. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. W konsekwencji, wobec braku dowodów na to, że ojciec skarżącego posiadał obywatelstwo polskie, nie można przyjąć, że skarżący nabył obywatelstwo polskie po ojcu z chwilą urodzenia, zgodnie z art. 4 pkt 1 w zw. z art. 5 tej ustawy.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.