Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2422/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-02-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska (spr.), , Sędzia NSA Halina Kuśmirek, Sędzia WSA Tadeusz Nowak, , Protokolant Anna Mężyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2007 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego M. S. kwotę 500 zł (pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2005r., nr [...]Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję, Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2005r., stwierdzającą objęcie M. S. ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej od dnia 1 stycznia 1999r. do dnia 31 grudnia 2004r.

Wyrokiem z dnia [...] marca 2006r., w sprawie VI SA/ Wa [...]- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. S. na opisaną wyżej decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia .

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał za trafną argumentację podaną w motywach decyzji organów obu instancji. Przyjęto w nich, że w/g danych z ewidencji skarżący rozpoczął prowadzenie tej działalności od dnia 10 sierpnia 1994 r. i zakończył ją z dniem 31 grudnia 2004 r. W okresie objętym tymi decyzjami obowiązywały kolejno: art. 8 pkt 1 lit. c i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz.U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz.U. Nr 45, poz. 391 ze zm.) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.). Wprowadzały one podobne unormowania dotyczące obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego i osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych, tj. stosownie do art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) od dnia rozpoczęcia do zaprzestania wykonywania takiej działalności. Okres ten należy liczyć według przepisów dotyczących działalności gospodarczej, a więc od uzyskania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej do jego wykreślenia. Wcześniej, stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeń i u społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich (Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250 ze zm.) skarżący do dnia 31 grudnia 1998 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności zarobkowej w zakresie produkcji i sprzedaży wkładów barkowych z uwagi na jednoczesne trudnienie na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 etatu. Informacja skarżącego o zawieszeniu z dniem 31 grudnia 1998 r. tej działalności gospodarczej do odwołania, nie miała wpływu na wynik tej sprawy.

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zgodził się z zarzutem skarżącego, że warunkiem objęcia danej osoby i obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, a co za tym idzie - ubezpieczenia zdrowotnego – jest prowadzenie przez nią działalności gospodarczej i tylko takiej, która przynosi dochody.

Zdaniem Sądu zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej jest stanem faktycznym, a nie prawnym. Nie przewidują takiego stanu ani przepisy ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), ani poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), ani przepisy ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 ze zm.). Pojęcie takie nie zostało również wprowadzone do ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej powoduje wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej (art. 88c ustawy z dnia 19 listopada 1999 r.). Skoro skarżący nie dokonał wyrejestrowania działalności z ewidencji, to znaczy, że nie zaprzestał jej prowadzenia i podlega w związku z tym obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, a co za tym idzie - ubezpieczeniu zdrowotnemu. Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany na własny rachunek i ryzyko osoby prowadzącej taką działalność, która inaczej niż w przypadku stosunku pracy sama dysponuje swoim czasem przeznaczonym na wykonywanie działalności i może go wykorzystać na bezpośrednie świadczenie usług, na czynności pomocnicze, wreszcie może swój czas wykorzystać na sprawy prywatne (leczenie, sprawy rodzinne, urlop itp.).

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powołał się na takie poglądy sformułowane w wyrokach: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 grudnia 2003 r. III AUa 1531/03 (OSAB 2004/1/51) i Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2003 r. III AUa 445/02 (OSA 2004/5/11) oraz w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2003 r. II UK111/03 (OSN JPUSiSP Nr 17 z 2003 r. - okładka), gdzie podkreślono, że faktyczne niewykonywanie działalności gospodarczej w czasie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia obowiązku ubezpieczenia społecznego.

Sąd nie zgodził się też z opinią skarżącego, że prowadzenie działalności gospodarczej jest równoznacznie z osiąganiem dochodów i stwierdził, że nie ma żadnej zależności między obowiązkiem ubezpieczenia, a obowiązkiem podatkowym.

M. S. zaskarżył w/w wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wniósł o uchylenie w całości wyroku i zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] października 2006r. w sprawie II GSK [...]/06 – uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasadził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego M. S. kwotę 280 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że w okresie objętym decyzjami organów obu instancji miały zastosowanie wymienione przepisy trzech kolejnych ustaw, które w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1 i art.13 pkt4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obejmowały obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych - od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania takiej działalności. W okresie tym obowiązywały również kolejno trzy następujące ustawy zawierające podobne unormowania: w art. 8 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm.), w art. 7 ust. 2 powołanej już ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej i w art. 14 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.). Dopuszczono w nich możliwość podjęcia działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę będącym osobą fizyczną dopiero po uzyskaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (wg pierwszej ustawy - po zgłoszeniu działalności do takiej ewidencji). W rezultacie do stwierdzenia obowiązku objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, konieczne jest łączne spełnienie wymogów określonych tymi przepisami.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w zaskarżonym wyroku, podobnie jak w decyzjach organów obu instancji, utożsamiono wpisanie do ewidencji działalności gospodarczej daty jej rozpoczęcia z datą podjęcia takiej działalności w rozumieniu faktycznym i jej prowadzeniem, aż do dnia wykreślenia tego wpisu. Na uzasadnienie takiego poglądu podawano opisywane w orzecznictwie przykłady nieosiągania dochodów lub powstawania zakłóceń, które nie pozbawiały działalności gospodarczej cech jej wykonywania w sposób zorganizowany ciągły. Podkreślano, że wpisanie do ewidencji daty podjęcia działalności gospodarczej rodzi domniemanie prowadzenia jej, aż do dnia wykreślenia z ewidencji. W związku z tym nie badano, czy skarżący od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2004 r. rzeczywiście prowadził tę działalność.

Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że nadawanie takiego znaczenia wykazanemu w ewidencji okresowi prowadzenia działalności gospodarczej, bez możliwości skorygowania tego okresu na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu dowodowym, nie jest zasadne.

Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności. Z tego powodu wpisowi nadawano zawsze charakter deklaratoryjny, a nie - konstytutywny. Nie kreował on również bytu prawnego przedsiębiorcy. Określanie przez samego przedsiębiorcę daty rozpoczęcia działalności gospodarczej wpisywanej do ewidencji powodowało istnienie domniemania faktycznego, że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu jej wykreślenia z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone. W takiej sytuacji ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Nie chodzi więc o niedopuszczalność korygowania czasokresu prowadzenia działalności gospodarczej wynikającego z wpisu do ewidencji, lecz o powiązanie takiej czynności z wynikami postępowania dowodowego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pominęły dowody i wyjaśnienia skarżącego na poparcie jego twierdzenia, że w spornym pięcioletnim okresie nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu z dniem 1 stycznia 1999 r. W aktach sprawy są m.in.: pismo Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2005 r. informujące Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o niewykazywaniu przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. i zaświadczenie tego Naczelnika z dnia [...] maja 2005 r. potwierdzające brak dochodów skarżącego z tej działalności w latach 1999 - 2004. Ponadto jest wystąpienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2005 r. informujące [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia o tym, że skarżący "nie spełniał warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność".

Rozpoznając sprawę ponownie , po wyżej opisanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zważył co następuje.

Stosownie do dyspozycji art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych(Dz.U.nr153,poz.1269 ) sądowa kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem .

Dodatkowo wskazać należy, że rozpoznając sprawę po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z dyspozycją art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm. ) , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W ocenie Sądu zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organ I instancji zapadły z naruszeniem prawa, w szczególności przepisów art. 7 i 77 kpa .

Zgodnie z art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa organ administracyjny ma obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wskazać należy, że tylko realizując powyższe zasady organ prowadząc postępowanie administracyjne może trafnie ocenić istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawidłowo rozstrzygnąć o prawach strony.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny organy bezpodstawnie odstąpiły od możliwości skorygowania okresu prowadzenia działalności gospodarczej , na podstawie ustaleń dokonanych w postępowaniu dowodowym. Zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej ma charakter deklaratoryjny , powoduje istnienie domniemania faktycznego , że z tą datą działalność gospodarcza została podjęta i była prowadzona aż do czasu wykreślenia jej z ewidencji. Domniemanie faktyczne ma znaczenie dowodowe i może być obalone, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie , która wywodzi z niego skutki prawne.

Dla prawidłowego rozpoznania sprawy, w świetle stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy rozważyć dowody i wyjaśnienia skarżącego na poparcie jego twierdzeń, że w spornym pięcioletnim okresie nie prowadził pozarolniczej działalności gospodarczej po jej zawieszeniu z dniem 1 stycznia 1999r.

Rzeczą organu rozpoznającego sprawę ponownie będzie przeprowadzenie dowodu z pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] maja 2005 r. informującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o niewykazywaniu przez skarżącego dochodów z działalności gospodarczej od 1 stycznia 1999 r. i zaświadczenie tego Naczelnika z dnia [...] maja 2005 r. potwierdzające brak dochodów skarżącego z tej działalności w latach 1999 - 2004. Ponadto z wystąpienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] kwietnia 2005 r. informującego [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia o tym, że skarżący "nie spełniał warunków do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym osób prowadzących pozarolniczą działalność".

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzekł jak w wyroku, w trybie art. 145§1pkt1 lit.c w zw. z art. 190 oraz w trybie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm. ) .