Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1227/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 28, art. 127  par. 1,  art. 138  par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2  ust. 1  lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Jolanta Dargas (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w części, w jakiej utrzymuje w mocy pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w zakresie dawnych parcel [...]; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu odwołania Gminy [...] od pkt 1 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2015r. nr [...] utrzymał ją w mocy w zaskarżonej części.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Z wnioskiem o wydanie na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51) decyzji stwierdzającej, że działki ewidencyjne nr [...] i [...] - w całości oraz część działki ewidencyjnej nr [...] - w zakresie dawnych parcel katastralnych [...], objętych wykazem hipotecznym [...] tab. gm. kat. [...], tworzące zespół dworsko - parkowy nieruchomości ziemskiej "[...]", stanowiącej byłą własność S. S., nie podpadały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) wystąpili A. S. i M. S.

Decyzją z dnia [...] października 2015r. Wojewoda [...] stwierdził, że:

dawne parcele katastralne [...] oraz część pgr [...] (w zakresie w jakim odpowiada aktualnej działce ewidencyjnej nr [...]) - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

dawna parcela katastralna [...] - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odwołanie od pkt 1 decyzji złożyła Gmina [...].

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę ustalił, że na podstawie umowy darowizny spisanej przed notariuszem W. M. w [...] w dniu [...] marca 1937r. (Rep. [...]) właścicielem dóbr tabularnych [...], objętych wykazem hipotecznym Liczba [...] ksiąg tabularnych Sądu Okręgowego w [...] został S. S., co potwierdza również odpis z dnia [...] listopada 2003r. z Księgi wieczystej, wykaz hipoteczny lwh [...] dobra tab., według stanu hipotecznego z dnia [...] .IX. 1939 oraz [...].IX. 1944, nadesłany przez Sąd Rejonowy w [...]. Tytuł własności Skarbu Państwa wpisano na podstawie uchwały Sądu Okr. w [...] z [...]. [...], zaświadczenia [...] Urzędu Ziemskiego z [...]. VII 1946r. Nieruchomość pn. [...]. gm. [...], figuruje pod nr [...] w ,.Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6.9.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stan na dzień 1 .X. 1947r. Podstawa prawna przejęcia majątku S. S. została w powołanej ewidencji skonkretyzowana jako pkt e) przepisu art. 2 ust. 1 dekretu, natomiast powierzchnię ogólną określono na [...] ha. Zgodnie z protokołem z dnia [...] lutego 1945r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...], własność Ob. S. S., ogólny jego obszar wynosił [...] ha, zaś w "Wykazie majątków przejętych na cele Reformy Rolnej i obszaru rozparcelowanego" z dnia [...] grudnia 1945r. wpisano przy majątku [...] powierzchnię [...] ha. Przedstawione dowody są wystarczające do stwierdzenia, iż nieruchomość pn. [...] spełniała normy obszarowe, wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] września 1991r. sygn. akt [...] następcami prawnymi S. S. są jego dzieci: A. S. i M. S.

Niniejszym postępowaniem objęta jest część majątku S. S., tzw. zespół dworsko - parkowy, stanowiący wg wnioskodawców aktualnie działki położone w obrębie [...], gm. [...] o nr. ewidencyjnych [...] i [...] oraz część działki nr [...], w zakresie odpowiadającym dawnym parcelom katastralnym [...], które objęte były Iwh [...] gm. kat. [...]. Z wykazu synchronizacyjnego, sporządzonego w dniu [...] maja 2015r. przez geodetę uprawnionego mgr inż. Z. S. wynika, że pgr [...] o pow. [...] ha, pgr [...] opow. [...] ha i pgr [...] o pow. [...] ha odpowiadają części działki ewid. nr [...] o pow. [...] ha; pgr [...] o pow. [...] ha i pgr [...] o pow. [...] ha utworzyły działkę ewid. nr [...] o pow. [...] ha; pgr [...] o pow. [...] ha odpowiada działce ewid. nr [...] o pow. [...] ha. Łącznie nieruchomości, o których wyłączenie spod działania dekretu wnieśli A. S. i M. S., obejmują powierzchnię ok. [...] ha. Przedmiotem odwołania Gminy [...] nie jest parcela gruntowa nr [...], ujęta pkt 2) rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Minister podniósł, że kwestią zasadniczą dla prawidłowego rozpoznania sprawy było ustalenie, czy wchodzące w skład tak oznaczonego zespołu dworsko - parkowego w [...] grunty stanowiły "nieruchomości ziemskie", które mogły być wykorzystywane na cele rolnicze, ewentualnie czy pozostawały z majątkiem poprzednika prawnego wnioskodawców w związku funkcjonalnym tego rodzaju, że bez kompleksu dworsko - parkowego nie było możliwe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego (i odwrotnie).

Organ II instancji wskazał, że według aktualnej linii orzeczniczej sądów administracyjnych rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich. Dwory (pałace) stanowiły integralną część parku i nie były związane z produkcją rolną, wręcz były dla niej zbędne, nieużyteczne. Park nie jest miejscem, w którym może być prowadzona działalność rolnicza. Jak podkreślają sądy administracyjne, o "związku funkcjonalnym" zespołu dworsko - parkowego z gospodarstwem rolnym nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej, źródło dochodów właściciela, zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej czy w końcu korzystanie przez niego z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski. Co więcej, istniejące na terenie zespołu gospodarcze zaplecze rezydencji, np. sad ze szkółką roślin ozdobno – użytkowych i wkomponowany w nią staw, oranżeria, gdzie hodowano rośliny doniczkowe na potrzeby ozdoby pałacu i parku, zespół obiektów związanych z prowadzeniem prac na potrzeby pałacu i parku (np. powozownie, stajnie - niezbędne na potrzeby transportowe, reprezentacyjne i rekreacyjne rezydencji), choć mogły być użyte na cele produkcji rolnej, to jednak służyły w rzeczywistości potrzebom działalności rezydencji. Również brak ogrodzenia parku nie jest tożsamy z brakiem terytorialnego wydzielenia tej części od reszty majątku, bowiem wystarczy, by "granice parku były czytelne w terenie". O klasyfikowaniu nieruchomości jako rolnej nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej lub nieoddzielenie ogrodzeniem jej od części gospodarczej. O istnieniu rozdzielności i samodzielności części dworsko - parkowej od gospodarstwa rolnego świadczyło ponadto zatrudnienie zarządcy majątku, zamieszkującego zazwyczaj w budynku usytuowanym poza terenem pałacowym (por. wyrok NSA z dnia 7 maja 2009r., sygn. akt I OSK 686/08; wyrok NSA z dnia 14 lipca 2009r" sygn. akt I OSK 1014/08; wyrok WSA w Warszawie zdnia 24 kwietnia 2013r., sygn. akt IV SA/Wa 1056/12; wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2014r" sygn. akt I SA/Wa 2361/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 września 2014r.. sygn. akt I SA/Wa 5/14; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2016r" sygn. akt I SA/Wa 987/15; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lutego 2016r" sygn. akt I SA/Wa 1587/15).

Minister stwierdził, że "sama potencjalna możliwość wykorzystania danej nieruchomości na szeroko rozumiane cele reformy rolnej (a więc w szczególności do działań związanych z produkcją rolną, zwierzęcą, sadowniczą itp.), nie może być w pewnych przypadkach uznana za wystarczającą dla oceny, czy została ona znacjonalizowana w związku regulacjami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Możliwość wykorzystania na dany cel musi bowiem znajdować racjonale uzasadnienie gospodarcze (...) Można by wprawdzie uznać, że zabudowania mieszkalne z przyległymi parkami mogły być przydatne np. jako miejsce zamieszkania dla wcześniej bezrolnych, którzy uzyskali przydziały ziemi w wyniku reformy. Z uwagi jednak na funkcje tych obiektów - ich podstawowe dostosowanie do innych potrzeb - uznaje się, że budynki tego rodzaju na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przejęciu nie podlegały (...). Za nacjonalizacją z mocy dekretu przemawiać muszą racjonale względy gospodarcze i ekonomiczne. Analogicznie ma się rzecz z zespołami parkowymi, które teoretycznie, po wykarczowaniu drzewostanu, można by użyć do produkcji rolnej, jednak ich ówczesne zagospodarowanie wykluczało bezpośrednie użycie do danego celu" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 listopada 2012r., sygn. akt IV SA/Wa 1015/12).

Zgodnie z Ewidencją założenia dworsko-parkowego w [...] z 1994r" sporządzoną przez Pracownię Projektowania Przestrzennego w opracowaniu D. P.- arch. krajobrazu, zlokalizowane jest ono na działkach [...], [...] i [...]. "W oparciu o mapę katastralną z 1847 roku można stwierdzić, że (...) główny wjazd na teren majątku prowadził od zachodu, drogą obecnie istniejącą, lecz funkcjonującą jedynie jako lokalny, polny skrót. Droga ta wiodła na główny podwórzec, który posiadał połączenie z podwórzem gospodarczym na folwarku. Założenie dworsko - parkowe miało bardzo wyraźny podział funkcjonalny. Część północna - to folwark, południowa - dwór, park, sad i staw (...) Trudno dzisiaj ustalić przeznaczenie budynków w części reprezentacyjno - mieszkalnej, zlokalizowanych przy obszernym podwórzu. Najprawdopodobniej budynek oznaczony Nr 1 to dwór (...) Budynki z numerami 2 i 3 to zapewne budynki pomocnicze przy dworze - lodownie, piwniczka, kuchnia itp. Przy południowej elewacji dworu najprawdopodobniej zlokalizowany był ogródek. We wschodniej i zachodniej części założenia rozciągały się sady o układzie kwaterowym. Od północy graniczyły z folwarkiem, a od zachodu i południa z parkiem. Ich granicę wyznaczała ścieżka biegnąca pod kątem prostym od wschodniej granicy założenia aż do ogródka przy dworze, skąd dalej przechodziła w krajobrazowo biegnącą ścieżkę wzdłuż potoku aż do drogi wjazdowej. Numerem 5 na mapie oznaczony został park. Na podstawie mapy nie można określić jego stylu, ani układu. W południowej części założenia istniały dwa stawy /Nr 3 i 4 na mapie/, oddzielone od siebie groblą. Stawy zasilane były przez strumień płynący przez park wzdłuż zachodniej granicy założenia dworsko - parkowego (...) Na mapie z 1896 roku widać, że pierwotny układ przestrzenno - funkcjonalny nie uległ zmianie w stosunku do roku 1847. Różnica polega na powiększeniu powierzchni zachodniego stawu oraz nieco innej lokalizacji budynków gospodarczych (...) Mapa przedstawiająca Plan sytuacyjny Gruntów Rozparcelowanego majątku prywatnego [...] z 1945 roku obrazuje majątek w niezmienionym układzie przestrzennym w stosunku do 1896 roku. Różnice polegają na: istnieniu drogi dojazdowej do majątku od strony [...] oraz drogi na pola prowadzącej wzdłuż wschodniej granicy założenia. Istnienie wjazdu od wschodu sugeruje przebudowę całego układu kompozycyjnego na terenie założenia. Przebudowa ta mogła nastąpić w I połowie XX wieku. W oparciu o przekaz ustny jednej z mieszkanek wsi [...] pracującej w majątku przed II wojną światową wykonano szkic sytuacyjny z 1939r. Założenie posiadało wyraźny podział funkcjonalny (taki jak w 1847r.). Północna część to folwark z wjazdem gospodarczym od zachodu - dawną główną drogą wjazdową do dworu oraz wyjazdem na pola w płn.-wsch. części założenia. Południowa część to dwór z parkiem. Główny reprezentacyjny wjazd wraz z owalnym podjazdem, prowadził od wschodu - od strony [...]. W tym czasie na terenie majątku istniały dwa dwory, tzw. stary - modrzewiowy i nowy - murowany (...) do czasu budowy nowego dworu pełnił on (tj. star) dwór) funkcję głównego budynku mieszkalnego. Później mieściły się w nim kaplica (zach. skrzydło), kuchnie (wschodnie skrzydło) i biuro dziedzica. Nowy dwór zbudowano przypuszczalnie ok. 1935 roku i od tej pory był to główny, reprezentacyjny budynek. Przed nim od południa rozciągał się gładki trawnik, obramowany od wschodu aleją grabową, od zachodu pojedynczymi drzewami. Dwór z podjazdem zlokalizowany był na jednym tarasie. Od południa teren opadał tarasowo do stawu, od zachodu zaś lekko aż do drogi. Na pierwszym tarasie w jego południowo - zachodnim narożniku zlokalizowana była altana obsadzona sosną wejmutką, obok zaś wzdłuż podjazdu były grządki z pomidorami. W tym narożniku było także zejście na taras, na którym rosły w dwóch rzędach krzewy malin. Na zachód od nowego dworu rozciągał się sad, a w południowo - zachodnim narożniku rosły krzewy malin i porzeczek. Część folwarczna usytuowana była na trzech tarasach. Górny mieścił 3 stodoły - z maglem i wozownią oraz spichlerz. Do niego także dochodziła droga od zachodniego wjazdu. Drugi mieścił obszerną oborę dla bydła, trzeci zaś stajnię. Do stajni dochodziła droga od podwórza przed nowym dworem (...) W północno - zachodniej części założenia wzdłuż drogi gospodarczej stała stodoła, za nią zaś zlokalizowano staw rybny. Czworaki zbudowano wzdłuż dawnej drogi dojazdowej do majątku tzw. zachodnim wjeździe".

Minister podniósł, że zeznania świadków (I. S. i J. P.) potwierdzają, że w południowo - zachodniej części dzisiejszej działki ewid. nr [...] znajdował się park ze starodrzewiem, który otaczał dwór. Dalej na południe zlokalizowane były dwa stawy. Istniały dwie bramy wjazdowe na teren założenia, jedna od [...], druga od [...]. Wjazd do dworu obsadzony był świerkami. Na terenie zespołu stał dwór, zamieszkiwany przez S. S., jego żonę, syna i synową. Pracownicy rolni mieszkali poza zespołem i dochodzili do pracy ze wsi. W kompleksie gospodarczym znajdowały się stodoły, spichlerz, stajnie. Niewątpliwie więc zdaniem Ministra założenie dworsko - parkowe w [...] składało się z dwóch zasadniczych części: północnej, folwarcznej / gospodarczej i południowej o funkcji mieszkalno - reprezentacyjnej. Początkowo wjazd do obu kompleksów był wspólny, od zachodu (dawna pgr [...]). W późniejszym okresie do dworu prowadziła od wschodu, tj. od [...] nowa reprezentacyjna droga (dawna pgr [...]), stąd poprzednią główną drogę wjazdową do dworu zaczęto wykorzystywać jako "wjazd gospodarczy do folwarku". Parcela gruntowa nr [...], będąc ciągiem komunikacyjnym między zabudowaniami folwarcznymi a gruntami rolnymi majątku w [...], wiązała się z działalnością rolniczą. Nieruchomość ta nie stanowi jednak przedmiotu postępowania odwoławczego.

Według Wkładki do karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa z 1999r., autorstwa mgr M. H. Grabskiego, dwór w [...] wzniesiony został w 1925 roku. "Dwór zbudowany został w modnym w latach międzywojennych stylu dworkowym. nawiązującym do tradycji barokowych i klasycystycznych dworów polskich (...) Budowla wzniesiona została w obrębie starszego parku o charakterze krajobrazowym, pochodzącym z przełomu XIX i XX wieku. W jego obrębie znajduje się także budynek dawnej oficyny z k. XIX wieku i nowsze /przekształcone/ budynki gospodarcze (...) W obrębie parku znajduje się kilka okazów starodrzewu, zmieszanego z nalotami krzewów i drzew pochodzących z samozasiewów ". Wspomniana oficyna, to jak można wy wnioskować z materiału archiwalnego, inna nazwa tzw. starego dworu modrzewiowego. W chwili wejścia w życie dekretu na wnioskowanych parcelach gruntowych nie znajdowały się żadne zabudowania, które mogły być wykorzystywane do celów innych niż mieszkalne. W szczególności nie dowiedziono, by zatrudniony rządca sprawował bieżący zarząd nad folwarkiem z jednego z budynków dworu. Świadek J. P. zeznał, że rządca mieszkał w dworze, gdzie miał swoje mieszkanie, "biuro rządcy chyba było również we dworze". Okoliczność ta nie znajduje jednak potwierdzenia w zgromadzonych dokumentach.

Opis resztówki będący załącznikiem do protokołu z dnia [...] lipca 1947r. w sprawie przekazania i przejęcia resztówki [...] na cele Oświaty Rolniczej wskazuje, że na pow. [...] ha składały się: ogrody [...] ha, sad [...] ha, park [...] ha, stawy [...] ha, sadzawki [...] ha, podwórza [...] ha, pod budynkami [...] ha, drogi [...] ha. "Ogrody: porzeczek jest 20 krzaków zdziczałych, agrestu 4 krzaki, również zdziczałe. Sady: jabłonie gat. papierówek 12 szt. 10-cio letnie, jabłonie gat. papierówek 60 szt. 3 letnie, śliwy węgierki 4 szt. 6-cio letnie. Park: drzewostan mieszany, świerki, sosny amerykańskie, dęby, lipy, klony". Również z omówionej wcześniej Ewidencji założenia dworsko- parkowego w [...] z 1994r. wynika, że bezpośrednio od zachodu i wschodu dworu istniały sady o układzie kwaterowym, a przy elewacji południowej dworku - ogródek. Przesłuchani świadkowie potwierdzili, że sad bogaty w jabłonie łączył się z parkiem i nie był wydzielony ogrodzeniem. Analizując dostępny materiał dowodowy, w tym dokumenty kartograficzne, organ doszedł do przekonania, że sad o niewielkiej powierzchni, który jednocześnie przylegał z trzech stron do parku, nie mógł odpowiadać celom reformy rolnej. Nacjonalizowanie go do celów produkcji rolniczej nie miało uzasadnienia gospodarczego. Sporny teren stanowił enklawę otoczoną terenem o charakterze nierolniczym, niedostępną dla podmiotów zewnętrznych. Do sadu pałacowego nie istniał dostęp z zewnątrz. Sad i ogródek wchodziły wraz z parkiem w skład dawnej [...], ujętej katastralnie jako ogród. Obsadzenie parku drzewami o charakterze ozdobnym (świerki, sosny, dęby, lipy klony) przesądza o dominującej funkcji reprezentacyjnej tej nieruchomości, a drzewa owocowe otaczające dwór jedynie dopełniały tego krajobrazu.

Pod względem przestrzennym i funkcjonalnym kompleks dworsko - parkowy w [...] (południowa część działki ewid. [...], działka nr [...] oraz nr [...] - będąca główną drogą prowadzącą na dziedziniec dworski) stanowił wyodrębnioną od gospodarstwa rolnego część. Budynki gospodarcze majątku znajdowały się poza terenem parkowym, w północnej części aktualnej działki nr [...].

W ocenie Ministra zebrany materiał dowodowy sprawy nie pozostawia wątpliwości, że kompleks parkowy majątku S. S. był przestrzennie i funkcjonalnie niezależny od gruntów typowo rolniczych. Rezydencje mieszkalne ziemiaństwa co do zasady nie podlegały przepisom dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W omawianej sprawie teza ta znajduje pełne odzwierciedlenie, bowiem nie sposób wykazać takich cech dworu wchodzącego w skład dawnej majętności pn. [...], które przemawiałyby za istnieniem wyjątku od powyższej zasady. Nowy i stary dwór wykorzystywane były jedynie dla celów mieszkalnych. Żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wskazuje, aby budynki te były w jakikolwiek sposób wykorzystywane do celów działalności rolniczej. Przeznaczenie parku i niewielkiego sadu dworskiego w [...] na cele reformy rolnej nie znajduje uzasadnienia gospodarczego. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że zespół dworsko - parkowy poprzednika prawnego wnioskodawców był nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a tylko taka podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina [...] w zakresie, w jakim utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji w pkt 1 zarzucając jej :

1) błędne przyjęcie, iż dawne parcele katastralne nr [...] oraz część pgr. [...] (w zakresie w jakim odpowiada aktualnej działce ewidencyjnej nr [...]) objęte wykazem hipotecznym lwh [...] tab. gm. kat. [...] - nie wiązały się z pojęciem i skutkami wynikającymi z brzmienia art.2 ust.1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w konsekwencji wadliwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

2) naruszenie przepisów procesowych:

a) przepisu art. 75 k.p.a. poprzez pominięcie dowodu z notatki służbowej sporządzonej z udziałem pracowników Urzędu Gminy [...] na okoliczność sposobu zagospodarowania majątku dworskiego [...] – po przeprowadzeniu rozmowy z mającą wiedzę o stanie sprawy A. T.,

b) przepisu art. 82 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez niezrealizowanie przez organy administracji obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego,

c) przepisu art. 80 k.p.a. poprzez nadanie niewłaściwego znaczenia zeznaniom świadka J. P., który wskazuje na istnienie biura rządcy w zabudowaniach dworskich i ta sytuacja w ocenie skarżącej dowodzi istnienia związku pomiędzy częścią gospodarczą i dworską.

W uzasadnieniu skargi rozwinięto zarzuty w niej podniesione.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpatrując sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za częściowo zasadną, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Przepis art. 127 § 1 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z powyższego przepisu w doktrynie i orzecznictwie wywodzi się pogląd, że postępowanie odwoławcze może być wszczęte wyłącznie wskutek wniesienia środka zaskarżenia (odwołania) przez podmiot legitymowany, nigdy zaś z urzędu. Postępowanie odwoławcze nie może być wszczęte z urzędu (zob. wyr. NSA z 17.11.1998 r., IV SA 2006/98, niepubl.; wyr. NSA z 10.6.1998 r., IV SA 1260/96, niepubl.; wyr. NSA z 25.6.2010 r., II FSK 311/09, Legalis; wyr. NSA z 19.5.2010 r., II FSK 37/09, Legalis; wyr. NSA z 6.9.2007 r., I OSK 675/07, Legalis). W konsekwencji przyjąć należy, że przepis art. 127 § 1 k.p.a. statuuje jedną z głównych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie zasadę skargowości w postępowaniu odwoławczym. Oznacza ona, że postępowanie odwoławcze może być uruchomione tylko w wyniku podjęcia przez uprawniony podmiot czynności procesowej jaką jest wniesienie odwołania i nie może być prowadzone z urzędu. Tym samym dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania powoduje, że organ drugiej instancji może prowadzić postępowanie odwoławcze (o ile odwołanie wniesiono w terminie i nie zawiera braków formalnych wymagających uzupełnienia), co więcej ma obowiązek ponownie rozstrzygnąć sprawę. Organ odwoławczy może jednak orzekać tylko w granicach sprawy objętej odwołaniem, nie może natomiast orzekać w sprawie, która nie jest objęta zaskarżeniem. Odwołanie powoduje wszczęcie postępowania odwoławczego oraz określa jego zakres. W przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, to organ drugiej instancji nie może wykroczyć poza wyznaczone w ten sposób granice zaskarżenia. W konsekwencji organ drugiej instancji nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu pierwszej instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia.

Pomimo braku w k.p.a. przepisu, który wyraźnie dopuszczałby możliwość wniesienia odwołania tylko od części decyzji pierwszoinstancyjnej, dopuszczalność taką przyjmuje się w orzecznictwie i w doktrynie. Dopuszczalność zaskarżenia oraz wzruszenia decyzji jedynie w części zachodzi w sytuacji, gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007r., I OSK 556/06, wyrok NSA z dnia 21 listopada 2012r., I OSK 912/12, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1987r., IV SA 907/87, Legalis).

W postępowaniu odwoławczym nie jest zatem wyłączona zasada rozporządzalności. Od woli strony zależy bowiem wszczęcie tego postępowania oraz jego zakres. Jeżeli odwołujący jednoznacznie nie ogranicza swego żądania, to należy przyjąć, że zaskarża on decyzję pierwszoinstancyjną w całości. Wówczas organ odwoławczy powinien ponownie rozpatrzyć całą sprawę administracyjną, która stanowiła przedmiot rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Natomiast w przypadku, gdy strona jednoznacznie w odwołaniu wskazuje, że zaskarża decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, a wydzielone w ten sposób części decyzji mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym, to organ drugiej instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice zaskarżenia. Oznaczałoby to bowiem działanie organu odwoławczego w tym zakresie ex officio, bez wniesionego w tej części odwołania, narażając organ na zarzut nieważności postępowania zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja organu pierwszej instancji w zakresie niezaskarżonym przez stronę staje się ostateczna z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania (art. 16 k.p.a.). Z tego też względu nie może zostać poddana kontroli w postępowaniu odwoławczym przez organ drugiej instancji. Ustalenie zatem w sposób precyzyjny zakresu odwołania ma istotne znaczenie, gdyż określa granice orzekania przez organ drugiej instancji.

Dla skutecznego wniesienia odwołania wystarczające jest zatem subiektywne przekonanie podmiotu, że decyzja organu pierwszej instancji dotyczy jego praw lub obowiązków. Twierdzenie wnoszącego odwołanie, że decyzja organu pierwszej instancji dotyczy jego interesu prawnego, podlega weryfikacji w toku postępowania odwoławczego i w razie jej negatywnego wyniku organ drugiej instancji umarza postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. uchwał NSA z 5 lipca 1999 r., sygn. OPS 16/98, wyrok NSA z 10.03.2009 r., sygn. II OSK 316/08). Zauważyć też trzeba, że decyzja podejmowana na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. rozstrzyga tylko o braku legitymacji podmiotu wnoszącego odwołanie i kończy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w tym zakresie. Stwierdzenie w postępowaniu odwoławczym, że strona skarżąca nie ma przymiotu strony sprawia, iż organ nie ma podstaw do rozstrzygania sprawy co do jej istoty, a zatem konieczne staje się umorzenie postępowania odwoławczego. Niezależnie od tego, czy badanie legitymacji procesowej podmiotu odwołującego się następuje w pierwszym stadium czynności formalnych, czy też w drugim stadium rozpoznawczym, to w istocie oceniane jest to samo zagadnienie proceduralne. Różnica polega zaś na tym, że na etapie wstępnym przyjmuje się na podstawie twierdzeń wnoszącego odwołanie, że jest on stroną postępowania. Natomiast w toku postępowania odwoławczego organ podejmuje czynności wyjaśniające w celu weryfikacji tych twierdzeń i rozstrzygnięcia, czy podmiot wnoszący odwołanie legitymuje się interesem prawnym w rozumieniu art. 28 k.p.a. Zgodnie bowiem z art. 127 § 1 k.p.a. prawo wniesienia odwołania służy stronie postępowania. Jeżeli podmiot wnoszący odwołanie nie ma przymiotu strony, to postępowanie przed organem drugiej instancji staje się bezprzedmiotowe (zob. wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 938/10, LEX nr 1081962).

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Gmina [...] zaskarżyła do organu II instancji pkt 1 decyzji Wojewody [...] w całości w sytuacji gdy nie posiadała ona legitymacji do zaskarżenia tego punktu w odniesieniu do parcel katastralnych [...] ( obejmujących aktualnie działkę nr [...]) oraz [...] (obejmujących obecnie część działki nr [...]) z uwagi na to, że nie posiada do tych działek tytułu prawnorzeczowego. Jak wynika bowiem z odpisu księgi wieczystej nr [...] właścicielem działki nr [...] i [...] jest S. B. Gmina [...] zgodnie z odpisem księgi wieczystej nr [...] jest właścicielem wyłącznie działki nr [...] odpowiadającej dawnej [...]. W tej sytuacji organ II instancji w odniesieniu do [...] winien na podstawie art. 138 §1 pkt 3 k.p.a. umorzyć postępowanie odwoławcze zainicjowane w tej części przez podmiot nie posiadający przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Z uwagi na to, że organ II instancji powyższego nie uczynił, rozpatrując odwołanie Gminy [...] w odniesieniu do całego punktu 1 decyzji organu I instancji, Sąd zmuszony był w części stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji uznając, że doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd nie mógł uchylić decyzji z powyższej przyczyny z uwagi na to, że naruszyłby wówczas zakaz reformationis in peius. Jeśli zaś chodzi o pozostałą część decyzji organu odwoławczego, Sąd uznał ją za odpowiadającą prawu i w tej części skargę oddalił.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze – a jego celem było stwierdzenie, czy zespół dworsko-parkowy nieruchomości ziemskiej "[...]" podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z dnia 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianej uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Skład orzekający w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela.

Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jak np. przedsiębiorstwa przemysłu rolnego (zob. art. 6 dekretu). Zarząd, o jakim mowa w tym ostatnim przepisie, mógł być obejmowany tylko nad nieruchomościami, które przechodziły na własność Skarbu Państwa.

W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Zespół dworsko – parkowy w [...], który nie miał charakteru rolniczego (zgodnie z § 4 rozporządzenia wykonawczego, "za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe"), mógłby zatem podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, gdyby pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i mógłby być wykorzystany na cele reformy rolnej. Przy czym, w ocenie Sądu, związek funkcjonalny oznacza, że nieruchomość ziemska nie mająca charakteru rolniczego, która co do zasady nie podlegałaby przejęciu, była niezbędna do funkcjonowania nieruchomości o charakterze rolniczym (jak np. przedsiębiorstwa produkcji rolnej dla wykorzystania płodów wytwarzanych w nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym).

W niniejszej sprawie, zdaniem skarżącej Gminy, związek funkcjonalny polegał na tym, że na terenie zabudowań dworskich znajdowało się biuro zarządcy, co ma wynikać z zeznań świadka J. P. i z treści notatki służbowej sporządzonej w Urzędzie Gminy [...] po wysłuchaniu A. T.

Sąd podziela stanowisko Ministra, że zgromadzone w sprawie dowody świadczą o tym, że pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, a zespołem dworsko – parkowym nie istniał nierozerwalny związek. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zespół dworsko – parkowy składał się z budynku dworu i parku, które służyły celom mieszkalnym i rekreacyjnym. Znajdujące się w aktach sprawy mapy i plany stanowiące załącznik do ewidencji parku dworskiego wyraźnie wskazują na istnienie części dworsko-parkowej obejmującej sad oraz części folwarcznej. Poza dworem i otaczającym go parkiem w majątku były budynki gospodarcze związane z produkcją rolną jak stodoły, spichlerz, stajnie. Pracownicy rolni jak wynika z zeznań przesłuchanych świadków mieszkali poza zespołem i dochodzili do pracy ze wsi lub nocowali w stajniach. Niewątpliwie więc majątek w [...] składał się z wyraźnie odizolowanych od siebie części. Część obejmująca zespół dworsko-parkowy znajdowała się w południowej części działki nr [...], na działce [...] i [...] obejmującej drogę dojazdową do dworu , natomiast w północnej części działki nr [...] znajdowały się budynki gospodarcze związane z gospodarstwem rolnym. Jak wynika z zeznań przesłuchanych świadków I. S. i J. P. na terenie dworu mieszkał rządca. Fakt zamieszkiwania rządcy na terenie zespołu nie może zdaniem Sądu przesądzać o związku funkcjonalnym pomiędzy tym zespołem a pozostałą rolniczą częścią majątku z uwagi na to, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej brak jest dowodów potwierdzających, że wykonywał on z terenu zespołu czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego poprzez usytuowanie we dworze biura rządcy. Wprawdzie świadek J. P. w swoich zeznaniach wspomina o biurze rządcy we dworze, jednak używa sformułowania "chyba", co oznacza, że nie miał on pewnej wiedzy w tej kwestii, co w konsekwencji nie może prowadzić do wniosku, że rzeczywiście biuro się tam mieściło. Również z notatki sporządzonej w dniu [...] grudnia 2009r. sporządzonej przez pracowników Urzędu Gminy [...] na okoliczność rozmowy z A. T. nie wynika, że na terenie dworu znajdowało się biuro rządcy, a jej twierdzenia, że wszystkie budowle we dworze stanowiły jedną całość służącą do utrzymania całego gospodarstwa (dworu) pozostają bez wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Jak słusznie wskazał bowiem organ II instancji o związku funkcjonalnym zespołu dworsko-parkowego z gospodarstwem rolnym nie może decydować brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej czy korzystanie przez właściciela z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski.

W ocenie Sądu należy podzielić stanowisko organu II instancji, że w świetle przeprowadzonych dowodów wzajemne usytuowanie obiektów wchodzących w skład majątku pozwalało na wyodrębnienie części niezwiązanej z gospodarstwem rolnym. Z całego majątku można wyodrębnić części: dworsko-parkową oraz gospodarczą zabudowaną budynkami gospodarczymi, stricte rolną. Tym samym część dworsko – parkowa stanowiła siedzibę właścicieli i służyła wyłącznie ich potrzebom. Oceny powyższej nie zmienia fakt, że jego właściciel faktycznie sprawował zarząd swoimi dobrami. O istnieniu rozdzielności i samodzielności części dworsko-parkowej od gospodarstwa rolnego świadczyło zatrudnienie rządcy. Przy czym oczywiste jest, że właściciel majątku z natury rzeczy jest uprawniony do ostatecznego decydowania, czy aprobaty, w kwestii zarządu majątkiem, tym niemniej trudno przyjąć, że właściciel wykonywał tę funkcję stale i "na bieżąco", skoro zatrudnienie rządcy czy innych pracowników nie podlega dyskusji. Również o jedności gospodarczej dworu i majątku pod stałym nadzorem właściciela nie mogą przesądzać o związku funkcjonalnym pomiędzy dworem i częścią rolniczą majątku, ponieważ naturalnym jest , że to właściciel decyduje o sposobie zarządzania majątkiem, podejmuje najważniejsze decyzje związane z jego funkcjonowaniem, a pracownicy uprawnieni są jedynie do wykonywania swoich czynności w uzgodnieniu z właścicielem.

Związki zaś zespołu dworsko – parkowego z pozostałą częścią majątku ziemskiego o charakterze rolniczym, jedynie poprzez osobę właściciela i finansowanie potrzeb dworu z dochodów gospodarstwa , nie mogą być w ogóle uznane za związek funkcjonalny, uzasadniający przejęcie zespołu dworsko – parkowego (o charakterze nierolniczym), w trybie przepisów o reformie rolnej. Jest bowiem oczywiste, że z dochodów "części gospodarczej, rolniczej" możliwe jest zaspokajanie potrzeb bytowych i mieszkaniowych właściciela gospodarstwa i jego rodziny, niezależnie od tego, gdzie te potrzeby są zaspokajane. Zakładając hipotetycznie, że właściciel nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym miałby siedzibę w jednym z wielu dużych ówczesnych miast, to nie sposób przyjąć, że tylko dlatego, że "miejska" siedziba właściciela oraz jego i jej utrzymanie byłoby finansowane z dochodów nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, to również ta siedziba podlegałaby przejęciu w trybie reformy rolnej. To hipotetyczne założenie, nawet abstrahując od występującego czasem w orzecznictwie sporu o to, czy nieruchomość położona w obrębie miasta może być uznana za nieruchomość ziemską, unaocznia, że samo finansowanie utrzymania właściciela i jego siedziby nie może prowadzić do uznania związku funkcjonalnego z umownie rzecz ujmując "częścią rolniczą", jeśli część "nierolnicza", choć ziemska, nie jest niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie wiarygodnych dowodów na niezbędność zespołu dworsko – parkowego dla funkcjonowania pozostałej, "gospodarczej, rolniczej" części majątku Nieprześnia nie wykazano. Jak wspomniano wyżej, za takie nie można uznać nadzoru właściciela nad faktycznym zarządcą majątku, zamieszkującym we dworze, czy nawet pozostawienie właścicielowi osobistej możliwości akceptowania czynności zarządcy, co mógłby czynić niezależnie od położenia samej siedziby, jeśli tylko nie miała ona związków gospodarczych z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Wbrew zarzutom skargi postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i wnikliwy, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania w niej wskazanych należy uznać za chybione.

Brak odniesienia się przez organ odwoławczy do notatki dotyczącej rozmowy z A. T. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Notatka ta stanowi element zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, na podstawie którego organ prawidłowo uznał, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej. Treść tej notatki potwierdza pozostały zebrany materiał dowodowy, którego oceny organ dokonał w ramach swobodnej oceny dowodów po wszechstronnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Brak jest podstaw do uznania, że organ administracyjny jest zobligowany do odniesienia się do każdego dowodu, w szczególności w sytuacji gdy poszczególne dowody uzupełniają się wzajemnie, jak w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 151 tej ustawy jak w pkt 2 wyroku, o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art.200.