Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2383/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 6, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
article: art. 7, 8, 77 par. 1, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. spraw ze skarg W. w W. oraz J.Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej J. Z. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych oraz na rzecz skarżącej W. w W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/Wa 2383/15

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z [...] czerwca 2014 r. stwierdzającą, że J. Z. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umów usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego dotyczące zlecenia, zawartych z płatnikiem składek w okresach od 1 października 2007 r. do 30 września 2008 r., od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy szczegółowo przypomniał przebieg postępowania w sprawie wyjaśniając m.in., że w kwietniu 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] zwrócił się do Dyrektora OW NFZ z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym J. Z. albowiem w trakcie przeprowadzonej u płatnika składek – W. w [...], kontroli ustalił, że ubezpieczona nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów. Do akt ZUS załączył:

· kserokopie zawartych przez ww. strony umów;

· kserokopie protokołu przeprowadzonej u płatnika składek kontroli;

· kserokopie zastrzeżeń płatnika składek do ustaleń ww. protokołu kontroli wraz z kserokopią informacji o sposobie rozpatrzenia tych zastrzeżeń;

· kserokopię rachunków i listę płac za okres od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008-2010;

· płytę CD zawierającą materiały dydaktyczne opracowane przez ubezpieczoną oraz autorskie sylabusy;

· protokoły z przesłuchania świadków.

Wobec tego Dyrektor OW NFZ z urzędu wszczął wobec płatnika składek postępowanie, o czym zawiadomił płatnika oraz ubezpieczoną, a także pouczył ich o przysługujących prawach, w tym do zgłaszania wniosków i zastrzeżeń. Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, decyzją z [...] czerwca 2014 r. Dyrektor OW NFZ stwierdził, że ubezpieczona podlegała w ww. okresach ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu łączących ją z płatnikiem składek umów, gdyż były to umowy o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, a nie umowy o dzieło jak nazwały je strony.

Rozpoznając ponownie sprawę w wyniku odwołania wniesionego zarówno przez ubezpieczoną, jaki i płatnika Prezes NFZ, na wstępie wskazał stan prawny i odwołał się do treści art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, a także do ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 poz. 121 ze zm.) i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121).

Następnie wyjaśnił, że umowa zlecenia oraz umowa o świadczenie usług to umowy starannego działania, a umowa o dzieło to umowa skutku. Podkreślił, że umowę o dzieło od umowy zlecenia odróżnia przede wszystkim to, że umowa o dzieło powinna być zawsze zwieńczona konkretnym i sprawdzalnym rezultatem (dziełem materialnym lub niematerialnym), natomiast w umowie o świadczenie usług, przyjmujący zlecenie zobowiązuje się dokonać umówionych czynności.

W zakresie stanu faktycznego organ odwoławczy stwierdził, że z zapisów spornych umów o prowadzenie wykładów wynika, że ich przedmiotem było wykonanie dzieła, którego treść określono jako:

· przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom płatnika składek wykładów z zakresu praktycznej nauki języka [...] (umowa z [...] października 2007 r.) oraz przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom płatnika składek wykładów z zakresu praktycznej nauki języka [...]: podręcznik (umowa z [...] października 2008 r.), przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom płatnika wykładów z zakresu praktycznej nauki języka [...] i lektoratu j. [...] (umowa z dnia [...] października 2009 r.), przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom płatnika wykładów z zakresu praktycznej nauki języka [...]: konwersacje i podręcznik oraz lektoratu j. [...]" (umowa z dnia [...] października 2010 r.);

· opracowanie sylabusów tych wykładów;

· opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego;

- przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem danego roku akademickiego, z którym autor zapoznał się w momencie podpisania umowy.

Ponadto zgodnie z treścią ww. umów:

· płatnik składek zobowiązał się udostępnić: sale wykładowe, zgodnie z harmonogramem ich wykorzystania, posiadane rzutniki, projektory, magnetofony, magnetowidy wraz z monitorami według zapotrzebowania przyjmującego zamówienie, nie później niż 7 dni przed planowanym terminem ich wykorzystania;

· zamawiający oświadczył, że bierze na siebie odpowiedzialność wobec studentów oraz osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła przez autora;

· zainteresowana zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek;

· w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć zainteresowana miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć;

· strony ustaliły stawkę godzinową tj. 45,00 złotych brutto;

· zainteresowana była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło wraz z przedłożonym i zaakceptowanym rachunkiem podstawę do ostatecznego rozliczenia oraz wypłaty wynagrodzenia);

· zainteresowana miała otrzymać wynagrodzenie tytułem wykonania dzieła oraz przeniesienia majątkowych praw autorskich;

· płatnik składek zobowiązał się zapłacić zainteresowanej honorarium za przeprowadzenie określonej w umowie ilości godzin wykładów;

· zamawiający miał prawo nie przyjąć części dzieła, w przypadku gdy zawierało ono braki formalne i merytoryczne;

· w sytuacji zgłoszenia zastrzeżeń do złożonego przez zainteresowaną sprawozdania, płatnik składek wyznaczał dodatkowy termin na wprowadzenie niezbędnych korekt lub w uzgodnieniu z autorem przyjmował dzieło z odpowiednio obniżonym wynagrodzeniem;

· płatnik składek mógł odstąpić od umowy w przypadku odwołania wykładu z powodu niskiego zainteresowania słuchaczy lub zmian w programie zajęć, których następstwem jest wyłączenie z programu przedmiotu oferowanego przez zainteresowaną lub nie wywiązywania się zainteresowanej z określonych zobowiązań.

Prezes NFZ wyjaśnił, co rozumie się przez umowę o dzieło (art. 627 k.c.), a co przez umowę zlecenia (art. 734 § 1 k.c.) i następnie przypomniał, że ubezpieczona, realizując badane umowy, których przedmiotem było przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom płatnika składek wykładów z zakresu praktycznej nauki języka [...] a także m.in. opracowanie sylabusów tych wykładów w języku kierunkowym studiów oraz w języku polskim i dostarczanie ich wersji elektronicznej do Działu nauczania w wyznaczonym terminie, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń płatnika składek, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem danego roku akademickiego, z którym zapoznała się w momencie podpisania umów - zobowiązana była do odbywania zajęć w terminach wynikających z planu zajęć sporządzonego przez płatnika składek, a w przypadku, gdy zajęcia nie mogły się odbyć w terminach wynikających z planu zajęć, miała obowiązek ustalić z płatnikiem składek dodatkowy termin przeprowadzenia zajęć. Ponadto strony tych umów ustaliły stawkę godzinową oraz ostateczny termin wykonania dzieła, a ubezpieczona była zobowiązana do składania comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła (przyjęcie sprawozdania bez zastrzeżeń było poczytywane jako odbiór dzieła i stanowiło wraz z rachunkiem wystawionym przez płatnika składek podstawę do ostatecznego rozliczenia i wypłaty wynagrodzenia). W umowie określono także łączną liczbę godzin zajęć w poszczególnych latach akademickich oraz stałą stawkę godzinową. Zatem łączna liczba godzin określona została programem studiów i harmonogramem roku akademickiego, a wynagrodzenie w skali roku akademickiego i w skali miesiąca określała uczelnia.

Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że ubezpieczona wykonywała obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach, tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu z zakresu "praktycznej nauki języka [...]" na które składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów" trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w Kodeksie cywilnym). W orzecznictwie podkreśla się, że dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie.

Zdaniem Prezesa NFZ nawet jeżeli by uznać, że zgodnie podnoszonymi przez płatnika składek argumentami zawartymi m.in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli - "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", to trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu).

Podobnie, wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one, zdaniem organu, charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, bądź studenta. Potwierdzają to materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy wykonane przez ubezpieczoną i zawarte na płycie CD.

W niniejszej sytuacji przyjęcie, że strony łączyły umowy o dzieło podczas, gdy z ich treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji (prawnej) danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne, a nie nazwa.

W przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowy te nie miały więc charakteru umów o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania ubezpieczonej był cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania praktycznej nauki języka [...], na który składało się m.in. "przygotowanie i zaprezentowanie wykładów", a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne, czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, sylabusy oraz ich dobór, stanowiły zdaniem organu, jedynie pomoc naukową, dydaktyczną, mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu.

Nadto Prezes, po analizie opracowanych przez ubezpieczoną przykładowych materiałów dydaktycznych i sylabusów, zawartych na płycie CD, zauważył, że materiały te jakkolwiek urzeczywistnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również zdobyta przez odbiorców "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne, bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Prezes NFZ uznał również, że czynności polegające na opracowaniu tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, nie sposób uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło), a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynności te mogą także służyć ocenie prowadzącego zajęcia językowe, do czego zatrudniający jest zobowiązany (art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.).

Za nieuzasadnione organ uznał więc odwołanie się przez strony tego postępowania do treść art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r., nr 90, poz. 631 ze zm.). Przyznał, że na gruncie obowiązujących przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Umowa o świadczenie usług, jak i zlecenie są przykładem umów starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. Z samej umowy wynika ponadto, że to nie ubezpieczona, ale płatnik składek wziął na siebie odpowiedzialność wobec studentów oraz osób trzecich za prawidłowe wykonanie dzieła (§ 2 ust. 2 umowy). Stąd ubezpieczona, jako prowadząca zajęcia w rzeczywistości nie mogła podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 637 k.c. i nast.), ale obowiązana była wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Tymczasem możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło.

Reasumując, Prezes NFZ stwierdził, że wykonywanie przez ubezpieczoną ww. umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającym do osiągnięcia rezultatu w postaci nauczenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią. Innymi słowy zawarte umowy były umowami o świadczenie usług dydaktycznych polegających na przygotowaniu i zaprezentowaniu wykładów z zakresu "praktycznej nauki języka [...]" na które składało się m.in. przeprowadzenie cyklu wykładów. Organ stwierdził przy tym, że argument odwołujących, dotyczący konieczności osobistego wykonania spornych umów przez ubezpieczoną, nie znajduje w pełni pokrycia w treści tych umów, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą płatnika składek. Świadczy to bez wątpienia o tym, że obok zobowiązania ubezpieczonej do osobistego wykonania dzieła, płatnik składek dopuszczał ewentualność wykonania umowy przez inną osobę.

Prezes NFZ podał, że badane umowy nie zobowiązywały ubezpieczonej do wykonania ściśle określonego wytworu - dzieła. Nauczanie w szkole, nawet jeżeli jest to uczelnia wyższa, ma zawsze charakter pracy dydaktyczno-pedagogicznej, której nie można wykonywać w ramach umowy o dzieło, gdyż nie prowadzi do dającego się sprecyzować dzieła. Nie można określić rezultatu w postaci nauczenia, jako konkretnego, ściśle określonego dzieła, tym samym przedmiotowe umowy są umowami starannego działania.

Odnosząc się do zarzutu odwołujących, że dokonując interpretacji ww. umów zaniechano ustalenia jaki był zgodny zamiar stron je zawierających i cel, poprzez co naruszono art. 65 § 2 k.c. organ odwoławczy stwierdził, że zgodny zamiar stron i cel umów wynikał bezspornie ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Ponadto w sprawie nie był kwestionowany zgodny zamiar stron, a jedynie wskazano, że nie nazwa umowy świadczy o jej charakterze.

W kwestii braku konsekwencji ZUS w kwalifikacji umów, co wynika to z faktu, że w protokole kontroli u płatnika składek z 2008 r. dotyczącej lat 2005-2007 nie zakwestionowano charakteru zawieranych wówczas umów Prezes NFZ wskazał, że ww. protokół dotyczy innego okresu niż badany w niniejszej sprawie, a poza tym nie jest organem władnym do wezwania ZUS do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy też do zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest bowiem organem wyższego stopnia lub organem nadrzędnym wobec ZUS w rozumieniu art. 17 lub art.. 18 k.p.a.

Zarówno płatnik składek – W. w [...], jak i ubezpieczona – J. Z., zaskarżyli ww. decyzję Prezesa NFZ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Płatnik składek zarzucił naruszenie:

- art. 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 u.s.u.s., jak również art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 107 ust. 5 pkt.16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy o świadczeniach w zw. z art. 107 § 1 i art. 6 k.p.a., polegające na wydaniu przez oba organy decyzji o stwierdzeniu podlegania przez ubezpieczoną ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a nie z decyzji organów, które nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a,

-art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.

poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesieniu wniosku przez ZUS;

-art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 2 i art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło i decyzji ZUS innego ubezpieczonego, protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka N. M., K. P. oraz przesłuchania stron;

-art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od 19 marca 2008 r. do 14 kwietnia 2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12.04.2011 r. do 27.09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczoną w tej sprawie;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron, czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora OW NFZ w sytuacji, gdy winna być ona uchylona i winno nastąpić orzeczenie co do istoty w sposób odmienny i umorzenie postępowania.

- art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ rodzaju umowy cywilnoprawnej z tytułu zawarcia, której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami (twórcami) wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło;

- art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

- art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że ww. umowa była umową o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu,

- art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia;

- art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 u.s.u.s. poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących autorami wykładów akademickich w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W oparciu o powyższe płatnik składek wniósł o stwierdzenie nieważności obu ww. decyzji, ewentualnie o uwzględnienie skargi i uchylenie obu ww. decyzji oraz o umorzenie postępowania w sprawie.

Sprawa ze skargi płatnika składek została zarejestrowana przez Sąd pod sygn. akt VISA/Wa 2383/15.

Ubezpieczona zarzuciła zaś zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ naruszenie:

- art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju ww. umów w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy;

- art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów, zawnioskowanych przez strony:

a. dowodu z przesłuchania skarżącego;

b. dowodu z przesłuchania świadka księgowej płatnika składek;

c. dowodu z dokumentu w postaci protokołu kontroli, która odbyła się u płatnika składek w 2008 r.;

d. dowodu z dokumentu w postaci umowy z innym ubezpieczonym oraz decyzji ZUS wydanej w tej sprawie;

- art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez uniemożliwienie ubezpieczonemu i jego pełnomocnikowi końcowe wypowiedzenie się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek nie poinformowania o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji w sytuacji, gdy ubezpieczony jeszcze podczas przesłuchania świadka prof. dr. hab. N. M. oraz wyjaśnień Kanclerza płatnika składek poprzedzających jej wydanie ponawiał swoje wnioski o przeprowadzenie dowodów i trwał w przekonaniu, że postępowanie dowodowe jeszcze się nie zakończyło;

- art. 80 w zw. z art. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w:

a. błędnym ustaleniu, że w odniesieniu do umów objętych kontrolą brak jest ściśle określonego wytworu, a celem zawartych umów było jedynie wykonywanie określonej czynności;

b. błędnym ustaleniu, że płatnik składek zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów ubezpieczonej obejmował "wykłady z języka", podczas gdy płatnik składek prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych, gdy to płatnik składek jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta";

c. błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określonej problematyki, podczas gdy ubezpieczony nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była sama autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć, jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich wiedzy, umiejętności i kompetencji;

d. błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne ubezpieczona miała wdrożyć i realizować program nauczania języka [...], podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania, czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane przez jakikolwiek podmiot zewnętrzny, czy przez płatnika składek, a zadaniem ubezpieczonej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka [...] jako takiego, ale językoznawstwa co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa;

e. błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez ubezpieczoną;

f. błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia ubezpieczonej, podczas gdy strony zawierając umowę porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana;

g. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, iż ubezpieczona mogła liczyć na daleko idącą swobodę wykonując zawarte umowy, gdyż samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy;

h. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że płatnik składek nie mógł narzucić ubezpieczonej treści, metodologii, formy zaprezentowania dobranych treści, miejsca i czasu realizacji umowy;

i. pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że ubezpieczona nie była odpowiedzialna z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji, gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a ubezpieczona w istocie odpowiedzialność taką ponosiła, zaś płatnik składek korzystał z narzędzi kontroli jakości takich jak m.in. wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady;

j. błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy i nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło, która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach ubezpieczona miała zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wkładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą ZUS w protokole swej kontroli z 2008 r.);

- art. 107 § 3 w zw. z art. art. 8 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach ww. decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach poprzez wydanie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla ubezpieczonej, mimo że strony (ubezpieczony i płatnik składek) działały w zaufaniu do stanowiska ZUS wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu;

- art. 750 w zw. z art. 734-749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii, jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło;

- art. 627-646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotii, jak i accidentalia negotii objęte umową stron są umowami o dzieło;

- art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e), jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia ubezpieczonej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z płatnikiem składek, a będących przedmiotem oceny w tej sprawie.

W oparciu o powyższe zarzuty ubezpieczona wniosła o uchylenie obu decyzji zapadłych w sprawie.

Sprawa ze skargi ubezpieczonej została zarejestrowana przez Sąd pod sygn. akt VISA/Wa 2672/15.

W odpowiedziach na obie skargi Prezes NFZ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 10 lutego 2016 r. Sąd, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). postanowił połączyć ww. sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 2383/15 i VI SA/Wa 2672/15 celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić je dalej pod wspólną sygnaturą VI SA/Wa 2383/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skargi są zasadne.

W rozpoznawanej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia dopuścił się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 k.p.a. art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a., polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego jej rozstrzygnięcia oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów stron skarżących. Tym samym organ administracji publicznej, rozstrzygając niniejszą sprawę naruszył wyrażoną w art. 8 kpa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa. Naruszenie wskazanych przepisów procedury administracyjnej stanowi więc dostateczną podstawę prawną do uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ.

Zgodnie z art. 8 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Zasada ta nie może być rozumiana jedynie jako postulat określonego zachowania, lecz stanowi ona obowiązującą normę prawa, z której wynikają konkretne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej w toku podejmowanych przez nie czynności procesowych.(wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 747/15, LEX nr 1749010).

W rozpoznawanej sprawie organ II instancji całkowicie pominął podnoszone przez strony w odwołaniu okoliczności faktyczne i poglądy prawne związane z kontrolą przeprowadzoną u płatnika w 2008 r.

Przede wszystkim należy podkreślić, że strona skarżąca, a mianowicie zarówno płatnik składek jak i ubezpieczona, działała w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w [...], wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju zawartej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych, zwłaszcza w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Trafnie zatem strona skarżąca wywodzi, że bez wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

W tym aspekcie sprawy skarżący jeszcze w toku postępowania administracyjnego sygnalizowali, że wnioskodawca czyli ZUS przeprowadził w 2008 r. kontrolę m.in. w zakresie obowiązku zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów cywilnoprawnych zawieranych z wykładowcami. Z protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...] marca 2008 r. do [...] kwietnia 2008 r. wynika, że w okresie objętym kontrolą wszystkie osoby podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zostały do tych ubezpieczeń zgłoszone.

Tymczasem Prezes NFZ w zaskarżonej decyzji ustosunkowując się do zarzutu dotyczącego ustaleń owej kontroli ZUS z 2008 r. wskazał, że ww. protokół dotyczy innego okresu niż badany w niniejszej sprawie, a poza tym nie jest organem władnym do wezwania ZUS do np. ponownego przeprowadzenia kontroli, dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy też do zmiany decyzji lub wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z powództwem o ustalenie charakteru zawartych umów. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest bowiem organem wyższego stopnia lub organem nadrzędnym wobec ZUS w rozumieniu art. 17 lub art. 18 k.p.a.

Zdaniem Sądu, z wnioskami organu odnośnie oceny i znaczenia kontroli ZUS z 2008 r. nie sposób się zgodzić.

Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie nie dopuściły dowodu z protokołu kontroli z 2008 r., skarżący zostali natomiast obciążeni negatywnymi skutkami ponownej oceny tych samych umów przez organ wnioskujący o wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji procesowej, istotne znaczenie dla sprawy mogą mieć wnioski dowodowe skarżących, mające na celu wykazanie, że sporne umowy nie mogły być przedmiotem ponownej oceny organów i sądu, skoro takiej ocenie były już poddawane.

Zgodnie z tezą wyroku sygn. akt I SA/Wr 165/06 WSA we Wrocławiu; "Skoro organy dokonały raz kontroli podatkowej w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych za 2000 r. to ponowna kontrola może dotyczyć tylko kwestii w związku z którą nastąpiło uchylenie decyzji organów podatkowych. Podatnik uzyskując korzystny dla siebie wyrok Sądu ma prawo przypuszczać, że w pozostałym zakresie - poza sporną kwestią będącą przedmiotem oceny przez Sąd - nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości. Działanie zatem organów zmierzające do udowodnienia innych nieprawidłowości, które nie zauważono we wcześniej przeprowadzonej kontroli, jest działaniem bezprawnym i w sposób rażący podważającym zaufanie podatnika do organów podatkowych."

Niewątpliwie postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem decyzji przez organ administracji winno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Celem dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.) organ administracji winien w szczególności dążyć do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego nakłada bowiem na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie Obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie już podkreślano negatywny wpływ zmienności rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracyjne na utrwalenie w praktyce zasady wynikającej z art. 8 k.p.a. tj. obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (vide np. wyrok NSA z dnia 20 czerwca 1985 r. SA/Gd 478/85 - niepublikowany, wyrok z dnia 20 czerwca 1994 r. SA/Wr 98/94 - Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 1996 r. nr 1, poz. 3).

Niedopuszczalne jest w demokratycznym państwie prawa, by różne organy administracji państwowej odmiennie oceniły i kwalifikowały określone sytuacje skarżącego na podstawie tych samych dowodów. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Po 2747/94).

Należy też przypomnieć, że w wielu orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, iż organy administracji mogą zmieniać pogląd, co do treści prawidłowego rozstrzygnięcia, które powinno zapaść w danego typu sprawach, ale musi taką zmianę dokładnie uzasadnić zwłaszcza wtedy, gdy dotyczy tego samego adresata. Dlatego też zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji w odniesieniu do tego samego adresata, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany, stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli (wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 1998 r., I SA/Łd 65/97). Natomiast organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 11 lipca 2001 r., IV SA 703/99).

Jednocześnie, mając na uwadze argumenty organu odwoławczego, co do tego, że Prezes NFZ nie jest organem władnym i nadrzędnym w stosunku do ZUS i nie ma kompetencji do wezwania ZUS do np. dokonania modyfikacji ustaleń protokołu kontroli czy też do zmiany decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że takie stanowisko organu nie zasługuje na aprobatę.

Przede wszystkim, z punktu widzenia zarówno płatnika składek, jak też ubezpieczonego, organy działające w szeroko rozumianym dziale ubezpieczeń wchodzą w skład jednolitej struktury Państwa i stanowią zharmonizowany system. Tym samym organ odwoławczy NFZ powinien szczegółowo rozważyć sytuację, jaka miała miejsce w sprawie, a więc odmienną ocenę przez ZUS tej samej umowy o dzieło/zlecenia w dwóch przeprowadzonych kontrolach, przy czym analiza ta nie powinna być przeprowadzona z pokrzywdzeniem strony skarżącej zgodnie z podstawową zasadą zaufania dla organów Państwa.

W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, że organ II instancji nie odniósł się w sposób wszechstronny do podniesionych przez skarżących zarzutów.

Związanie organu wydającego decyzję w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 109 ust. 6 ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stanowiącego, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem to na organie NFZ spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przy współudziale ZUS Oddział w [...] oraz skarżących- płatnika i ubezpieczonej.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie ustalił zatem stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez stronę skarżącą okoliczności, o których była mowa wyżej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia przez to wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawiera pełnych wyjaśnień co do okoliczności mających istotne znaczenie przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. "e" ww. ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, ustosunkuje się szczegółowo do wszystkich argumentów skarżących, wyjaśni wszystkie okoliczności istotne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz uzasadni swoje stanowisko według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.