Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 752/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.145 § 1 pkt 1 a i c art.141 § 4 art.153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art.7 , 77 § 1 i art 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art 132 ust. 6
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.art 35 ust 1 i 3 art.36
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 5 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 1993 nr 16 poz 69
law: Ustawa z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa.
article: art. 554
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 30 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Po 623/21 w sprawie ze skarg [...] S.A. z siedzibą w Poznaniu i [...] sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 17 stycznia 2020 r. Nr SN-III.7534.53.2019.4 w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości I. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, II. zasądza od [...] S.A. z siedzibą w Poznaniu i [...] sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu solidarnie na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 1022 (jeden tysiąc dwadzieścia dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 623/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu skarg [...] S.A. z siedzibą w Poznaniu oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 17 stycznia 2020 r. Nr SN-III.7534.53.2019.4 w przedmiocie odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości 1. uchylił zaskarżoną decyzję; 2. zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz [...] sp. z o.o. w Poznaniu kwotę 2.043,- (dwa tysiące czterdzieści trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania na rzecz [...] S.A. w Poznaniu w całości.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewoda Wielkopolski, utrzymał w mocy decyzję Starosty Gnieźnieńskiego z dnia 16 maja 2019 r., nr GN.N.683.8.2016, który ustalił na rzecz [...] odszkodowanie w wysokości 6.060,00 zł z tytułu posadowienia na dz. nr 17, obręb Fałkowo, ark. mapy 1, gm. Łubowo, trwałych elementów przesyłowej infrastruktury energetycznej oraz zobowiązał spółkę [...] z o.o. Oddział Dystrybucji w Poznaniu oraz [...] S.A. do wypłaty [...] wskazanego odszkodowania w terminie czternastu dni od dnia, w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki pozwalające na przyznanie [...] odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Doszło do ograniczenia sposobu korzystania z działki 17 z uwagi na decyzję Naczelnika Gminy w Łubowie z dnia 5 grudnia 1983r., nr 8221/2/83, zezwalającą na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...]. Ówczesny właściciel nieruchomości [...] jest zatem uprawniony do dochodzenia należnego odszkodowania w oparciu o obecnie obowiązującą ustawę o gospodarce nieruchomościami. Wobec zebranego w sprawie materiału dowodowego należało także uznać, że odszkodowanie nigdy nie zostało wypłacone. Wojewoda podzielił także stanowisko organu I instancji co do solidarnej odpowiedzialności odwołujących spółek do wypłaty odszkodowania. Wojewoda nie zgodził się przy tym z zarzutem, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa.

Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wniosły [...] S.A. i [...] sp. z o.o. Skargi postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2020 r., w sprawie sygn. akt II SA/Po 231/20 połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 230/20, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Gnieźnieńskiego z dnia 16 maja 2019 r., nr GN.N.683.8.2016 w części punktu 2. w zakresie jakim do zapłaty odszkodowania zobowiązano [...] S.A. z siedzibą w Poznaniu oraz w zakresie stanowiącym o solidarnym charakterze zobowiązania (pkt I), umorzył postępowanie administracyjne w zakresie wskazanym w punkcie I (pkt II), oddalił skargę [...] sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu (pkt III) oraz zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz [...] S.A z siedzibą w Poznaniu kwotę 2.043 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt IV).

Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania skarg kasacyjnych Wojewody Wielkopolskiego oraz spółki [...] Sp. z o.o., wyrokiem z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 355/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po ponownym rozpoznaniu sprawy wydał opisany na wstępie wyrok z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 623/21.

Sąd I instancji uznał, że skarga jest uzasadniona. Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie wyłączną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uznanie, że Wojewoda niezasadnie uznał za podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania spółkę [...] sp. z o.o., solidarnie ze spółką [...] S.A. To uwzględnienie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej [...] sp. z o.o. – a nie zarzutów odnoszących się do odpowiedzialności odszkodowawczej spółki [...] S.A. – skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Wojewoda Wielkopolski zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania:

I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 132 ust. 6 u.g.n. i art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10 poz. 64, z późn. zm., dalej: "ustawa wywłaszczeniowa") poprzez uchylenie decyzji organu II instancji i uznanie, że Wojewoda Wielkopolski błędnie ustalił, że zobowiązanymi do zapłaty odszkodowania na rzecz [...] są solidarnie [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A., podczas gdy w toku prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż ww. podmioty są następcami Zakładu Energetycznego Poznań - Miasto, który to uzyskał zezwolenie na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji F [...] na nieruchomościach, określonych w załączniku do decyzji Naczelnika Gminy w Łubowie z 5 grudnia 1983 r., znak 8221/2/83.

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 została wyrażona ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania nakazująca Sądowi w zaskarżonym wyroku z 26 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Po 623/21 stosowanie przepisów Kodeksu Cywilnego wyłącznie w zakresie skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania tj. art. 132 u.g.n. z pominięciem art. 554 k.c., co w konsekwencji zobligowało Sąd do przyjęcia, iż zobowiązanym do zapłaty odszkodowania jest wyłącznie [...] S.A., podczas gdy w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 zostało jedynie wyrażone, iż organ II instancji powinien zbadać relacje podmiotowe, związane z sukcesją między Skarbem Państwa a Zakładem Energetycznym w Poznaniu, między Zakładem Energetycznym w Poznaniu a [...] S.A. oraz między [...] sp. z o.o. a [...] S.A., co organ ten uczynił w decyzji z 17 stycznia 2020 r. znak SN-III.7534.53.2019.4,

III. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia prawnego skarżonego wyroku, niezawierającego należytego wyjaśnienia przyjętych podstaw rozstrzygnięcia w odniesieniu do przyjętej wykładni 132 ust. 6 u.g.n., art. 35 ust. 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej, w szczególności zaś poprzez przyjęcie, iż podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z ww. nieruchomości na rzecz [...] jest wyłącznie [...] S.A.

2. naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania:

IV. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 132 ust. 6 u.g.n., art. 35 ust, 1 i 2 oraz art. 36 ustawy wywłaszczeniowej, art. 5 ust. 1 i 3 ustawy z 5 lutego 1993 r, o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r. nr 16 poz. 69, dalej: "ustawa o przekształceniach") i art. 554 k.c. poprzez błędną wykładnię tych przepisów i uznanie, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości jest wyłącznie [...] S.A. (jako bezpośredni następca prawny pod tytułem ogólnym Zakładu Energetycznego Poznań), a w konsekwencji uchylenie decyzji Wojewody Wielkopolskiego z 17 stycznia 2020 r., znak SN-III.7534.53.2019.4, podczas gdy w przepisach u.g.n. wyraźnie wskazano, że obowiązek zapłaty odszkodowania ż tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na zajęcie nieruchomości - wobec faktu, iż nie istnieje już podmiot, jakim jest Zakład Energetyczny Poznań - Miasto, zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są solidarnie [...] S.A. i [...] sp. z o.o.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] sp. z o.o. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W myśl art. 183 § 1 stawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 376, dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Ponieważ wnoszący skargę kasacyjną zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 i § 3 p.p.s.a.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż została ona oparta zasadniczo na usprawiedliwionych podstawach.

Skarga kasacyjna jest oparta o obydwie podstawy z art. 174 p.p.s.a. Zawarte w środku odwoławczym liczne zarzuty skupiają się ostatecznie wokół kluczowego zagadnienia dla rozpoznania niniejszej sprawy, jakim jest kwestia ustalenia podmiotu czy podmiotów zobowiązanych do wypłaty odszkodowania w wysokości 6.600,00 zł na rzecz [...] z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, a w istocie rzeczy kwestia sukcesji obowiązku zapłaty wskazanego odszkodowania dla uprawnionego [...]

[...] wnioskiem z dnia 30 sierpnia 2016 r. wystąpił do Starosty Gnieźnieńskiego o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tytułu wydania decyzji w trybie art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1971 r. Nr 27, poz. 249; dalej: "u.z.t.w.n."), wskazując na posadowienie na jego nieruchomości napowietrznej linii elektroenergetycznej WN I 10kV relacji [...], której właścicielem jest [...] sp. z o.o. Doszło do powyższego ograniczenia sposobu korzystania z działki 17 z uwagi na decyzję Naczelnika Gminy w Łubowie z dnia 5 grudnia 1983 r., nr 8221/2/83, zezwalającą na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji [...].

Należy zaznaczyć, ze nie budzi wątpliwości stanowisko, że [...] może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. (wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślić też należy, że rozpoznawana niniejszym sprawa przez Sąd odwoławczy – niezależnie od zaskarżonego wyroku Sądu I instancji – była już uprzednio przedmiotem trzech następujących kolejno orzeczeń sądów administracyjnych, w tym dwóch wyroków WSA w Poznaniu i jednego wyroku NSA: 1) wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 akt (wyrok prawomocny), dalej wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17; 2) wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Po 230/20 (wyrok nieprawomocny), dalej wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Po 230/20; 3) wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt 355/21 (wyrok prawomocny), dalej wyrok NSA z dnia 23 lipca 2021r. sygn. akt 355/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z przywoływanymi judykatami godzi się przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i praktyka sądowa jednolicie przyjmują, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także NSA rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (T. Woś, Komentarz do art. 153, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; zob. wyroki NSA: z dnia 16 maja 2007 r. sygn. akt I FSK 857/06; z dnia 16 października 2014 r. II FSK 2506/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę (wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2022r. III FSK 1531/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przywoływane wyżej dwa prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych mają istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy z uwagi treść art. 153 p.p.s.a., tj.: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 oraz wyrok NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt 355/21.

NSA w przywoływanym wyroku – rozpoznając skargę kasacyjną od drugiego w przedmiotowej sprawie orzeczenia WSA w Poznaniu (z dnia 8 września 2020 r. sygn. akt II SA/Po 230/20) – wskazał, że w uzasadnieniu pierwszego wyroku WSA w Poznaniu w tej sprawie (z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 (wyrok prawomocny)) Sąd I instancji zawarł również pewne wypowiedzi o charakterze – merytorycznym, które były odmienne od tych, jakie znalazły się w drugim orzeczeniu tego Sądu.

Zaznaczył też Sąd kasacyjny, że w tym pierwszym wyroku WSA stwierdził: "(...) Organ orzekający w kontrolowanej sprawie winien dokonać oceny powyższych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania" (k. 7 uzasadnienia wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r.).

Tymczasem – jak dalej wskazał NSA – w drugim orzeczeniu w tej sprawie, którym Sąd I Instancji uchylił decyzje organów obu instancji, w których przyjęto, że podmiotami zobowiązanymi do wypłaty odszkodowania są obie spółki ([...] S.A. i [...] spółka z o.o.) bo uznał, że podmiotem takim jest wyłącznie [...] spółka z o.o., Sąd Wojewódzki – co wymaga uwypuklenia – odstąpił od poprzednio przyjętej koncepcji sukcesji obowiązku zapłaty na rzecz poglądu, że o takim obowiązku prawnym przesądza fakt, iż ta ostatnia spółka jest beneficjentem decyzji ograniczającej prawa właściciela nieruchomości. Podkreślił przy tym, iż swoje rozumowanie WSA w Poznaniu w drugim orzeczeniu oparł na założeniu, że "(...) stosowanie art. 132 ust. 6 u.g.n. do zdarzeń ‘dawnych’ nie powinno polegać na odtwarzaniu skomplikowanego następstwa prawnego podmiotów ze sfery prawa handlowego i cywilnego. Należy tylko zweryfikować, jaki podmiot, dzięki dawnym zezwoleniom wydanym na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., obiektywnie i współcześnie dysponuje prawem wstępu na obciążone nieruchomości, czyli tym prawem, za które ma nastąpić zapłata. (...). Powyższe skłania także ku tezie, że dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto niegdyś, dziesiątki lat temu, w dacie wywłaszczenia mógł i miał wypłacić odszkodowanie (...). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku (...) jest beneficjentem decyzji" (k. 14 i 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Tym samym NSA – co kluczowe dla rozpoznawanej sprawy – ostatecznie skonstatował, że WSA w Poznaniu w drugim wyroku w sprawie odstąpił – wbrew art. 153 p.p.s.a. – od wcześniejszej oceny prawnej stanowiącej, że ustalenie podmiotu (podmiotów) obowiązanego do wypłaty odszkodowania [...] winno nastąpić w rezultacie analizy (oceny) właściwych zdarzeń prawnych również w kontekście sukcesji praw i obowiązków w obszarze prawa administracyjnego, konkretnie zaś w zakresie prawa do odszkodowania właściciela przedmiotowej nieruchomości i skorelowanego z tym prawem obowiązku zapłaty odszkodowania, jak to wynika z uprzedniego prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17.

W świetle powyższego Sąd odwoławczy niniejszym stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła, zmiana – stanu prawnego lub faktycznego – która czyniłaby nieaktualną ocenę prawną (pogląd prawny) wyrażoną w prawomocnych orzeczeniach: WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 oraz NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt 355/21.

Naczelny Sąd Administracyjny realizując w ramach przynależnych mu kompetencji kontrolę zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozostaje związany w/w oceną prawną.

W rozpoznawanym aktualnie trzecim wyroku wydanym w sprawie przez WSA w Poznaniu (z dnia 26 listopada 2021r. sygn. akt II SA/Po 623/21), Sąd wojewódzki przyjął, że “(...) wobec wiążącego Sąd w składzie orzekającym stanowiska tutejszego Sądu wyrażonego w prawomocnym wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Po 1028/17, uznał, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest wyłącznie spółka [...] S.A., jako bezpośredni następca prawny pod tytułem ogólnym Zakładu Energetycznego Poznań. Tym samym niezasadne okazały się wszystkie zarzuty skargi spółki [...] S.A. dążące do obalenia tezy, że jest zobowiązana do zapłaty odszkodowania w niniejszej sprawie. Obowiązek wypłaty odszkodowania spoczywał bowiem na Zakładzie Energetycznym Poznań i ostatecznie przeszedł na spółkę [...] S.A.

Z uwagi na niemożność odwołania się w niniejszej sprawie do treści art. 55[4] Kodeksu cywilnego Sąd uznał natomiast, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania nie jest spółka [...] sp. z o.o., co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego, którą nałożono obowiązek zapłaty odszkodowania solidarnie na obie spółki (...)".

Cytowane stwierdzenie jest nieuprawnione, gdyż Sąd I instancji niewłaściwie wdrożył w toku wykonywania prawa przedmiotową ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.) przyjmując, że obowiązek wypłaty odszkodowania [...] ostatecznie przeszedł wyłącznie na spółkę [...] S.A. Podkreślić bowiem należy, że w rozważanych wyżej prawomocnych orzeczeniach nie wyrażono oceny prawnej, która wskazywałaby na konkretny (zindywidualizowany) podmiot czy podmioty zobowiązane do wypłaty odszkodowania (tj. w wyrokach: WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 oraz NSA z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt 355/21).

W wielokrotnie przywoływanym już wyżej pierwszym wyroku WSA w Poznaniu w sprawie – z dnia 13 czerwca 2018 r. sygn. akt II SA/Po 1028/17 – jednoznacznie w końcowej części uzasadnienia stwierdzono: "(...) Inaczej rzecz ujmując w wyniku powyższych ustaleń organ odwoławczy powinien stwierdzić, który podmiot obowiązany jest do zapłaty wskazanego odszkodowania na rzecz Marka Krzysztofa Alwasiaka, a stanowisko swoje w tym zakresie winien uargumentować z powołaniem się na odpowiednie ustalenia faktyczne i znajdujące w sprawie zastosowanie przepisy prawa regulujące to zagadnienie. (...)".

Jak wynika z akt sprawy, w następstwie przekształcenia Zakładu Energetycznego Poznań w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa, na podstawie ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69) oraz zarządzenia nr 193/Org/93 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 9 lipca 1993 r., powstała [...] S.A. W dniu 2 stycznia 2003 r. nastąpiło natomiast połączenie [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] S.A., które to w trybie art. 491 i następnych ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) wniosły swoje majątki do [...] S.A. W związku z powyższym połączeniem [...] S.A. zmieniła firmę na [...] S.A., którą używała do dnia 12 października 2004 r. Wtedy nastąpiła kolejna zmiana firmy na [...] S.A., którą używała do dnia 12 października 2004 r. W oparciu o art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne ( Dz.U. z 2018 r. poz. 755), [...] S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego, w rozumieniu art. 9 pkt 25 tej ustawy. W związku z powyższym, [...] S.A. zawiązała spółkę [...] sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego.

Następnie w dniu 30 czerwca 2007 r. zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A., samodzielnie sporządzającego bilans, prowadzącego działalność w zakresie energii elektrycznej, stanowiącego zorganizowaną część przedsiębiorstwa. W skład tego oddziału weszły w szczególności: prawa własności ruchomości, a zwłaszcza ruchomości związane z prowadzeniem działalności w zakresie dystrybucji energii elektrycznej, linii kablowych i napowietrznych sieci dystrybucyjnych oraz zespołów elektroenergetycznych, stacji i rozdzielni energetycznych, transformatorów, prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego gruntów, prawa wynikające z umów najmu, dzierżawy ruchomości i nieruchomości oraz prawa do korzystania z ruchomości i nieruchomości, wynikające z innych stosunków prawnych, wartości niematerialne i prawne, majątkowe prawa autorskie i majątkowe prawa pokrewne, nisko cenne składniki majątku niezaliczane do środków trwałych, znajdujące się w użytkowaniu pracowników oddziału, tajemnice przedsiębiorstwa, księgi i dokumenty związane z prowadzeniem działalności gospodarnej, prawo do korzystania z oznaczenia indywidualizacyjnego "[...] ", a także wszelkie prawa i wierzytelności, wynikające z zawartych przez [...] S.A. umów, związanych z prowadzeniem działalności dystrybucyjnej. W zawartej w dniu 30 czerwca 2007 r. umowie zbycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa stwierdzono, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela.

Rozpoznając niniejszą skargę należy zauważyć, co w pełni podziela skład Sądu Odwoławczego orzekający w niniejszej sprawie, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zostało już wyrażone stanowisko w zakresie odpowiedzi na pytanie, kto w dacie orzekania o odszkodowaniu na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. powinien zostać wskazany jako podmiot zobowiązany do jego zapłaty, gdy doszło do przekształceń podmiotowych oraz przeniesienia prawa do linii energetycznej na podmiot trzeci (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20; z dnia 19 sierpnia 2021 r., I OSK 645/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z przywoływanych wyżej orzeczeń, których argumentację przyjmuje Sąd w składzie obecnym, w tym zakresie do wydania decyzji na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. zastosowanie znajduje art. 132 ust. 6 u.g.n, zgodnie z którym obowiązek wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń. Decyzja z 1983 r. niewątpliwie pozostaje w obrocie prawnym, zezwolenie nią udzielone nie miało charakteru incydentalnego, lecz trwa nadal, stanowiąc tytuł do dysponowania nieruchomością na określony cel i podstawę legalności wykonanej linii (tj. decyzja Naczelnika Gminy w Łubowie z dnia 5 grudnia 1983 r., nr 8221/2/83, zezwalającą na budowę urządzeń linii energetycznej 110 kV relacji Fałkowo-Czerwonak). Podmiot imiennie wskazany w tej decyzji jako jej beneficjent jednak już nie istnieje. Skoro przepis art. 132 ust. 6 u.g.n. ma zastosowanie w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 129 ust. 5 u.g.n. i przypadków, kiedy mogło dojść do różnorakich przekształceń podmiotowych, likwidacji podmiotów, przesłankę "uzyskania zezwolenia" należy interpretować nie literalnie, lecz funkcjonalnie, uwzględniając skutki wywołane obrotem prawnym. W okolicznościach niniejszej sprawy trafny jest wniosek, że skoro ograniczenia wynikające z zezwolenia z 1983 r. mają charakter trwały, to jego beneficjentem był nie tylko Zakład Energetyczny Poznań, ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty, czyli w dacie orzekania przez organy orzekające w sprawie obie wskazane w decyzjach spółki. [...] S.A. jako następca prawny podmiotu wskazanego w decyzji z 1983 r., zaś [...] sp. z o.o. jako uprawniona do korzystania z zezwolenia w wyniku nabycia przedsiębiorstwa, przy czym solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązania związane z działalnością tego przedsiębiorstwa, czyli również wynikające z decyzji dotyczących działalności tego przedsiębiorstwa, wynika z czynności prawnej (art. 369 k.c.). Należy zatem stwierdzić, że stosując normę z art. 132 ust. 6 u.g.n., oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., obowiązek odszkodowawczy w niniejszej sprawie leży solidarnie po stronie obu spółek – [...] S.A. oraz [...] sp. z o.o. – jako beneficjentów zezwolenia wydanego w 1983 r., na co zasadnie wskazano w decyzji Wojewody Wielkopolskiego z dnia 17 stycznia 2020 r. Nr SN-III.7534.53.2019.4 (zob. wyroki NSA: z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20; z dnia 19 sierpnia 2021 r., I OSK 645/20, oraz por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2022 r. I OSK 1230/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W świetle powyższego zarzuty skargi kasacyjnej okazały się usprawiedliwione z wyłączeniem zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Podkreślić w tym miejscu należy, że w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wadliwość pisemnych motywów wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera elementów wskazanych w powołanym przepisie oraz nie pozwala na kontrolę kasacyjną zaskarżonego orzeczenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku przedstawiono stan faktyczny sprawy, przedstawiono zarzuty sformułowane w skardze oraz wskazano i wyjaśniono podstawę oddalenia skargi – zostały zatem spełnione wymogi przewidziane w przywołanym przepisie. Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w dostatecznym zakresie przedstawił argumentację do wydanego rozstrzygnięcia, w związku z czym nie można też mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 2148/15, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych –http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, co uszło uwadze Sądu I instancji, że decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia 17 stycznia 2020 r. Nr SN-III.7534.53.2019.4 jest prawidłowa.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku.

W pkt II wyroku orzeczono o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 1 i § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości 1.022,00 zł, w tym 122,00 zł tytułem wniesionego wpisu od skargi kasacyjnej oraz 900,00 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalonego na postawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).