Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 272/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący – Sędzia WSA Włodzimierz Kubik Sędziowie WSA Stanisław Nitecki Iwona Bogucka /spr./ Protokolant sekr. sąd. Elwira Massel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2005 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty M. z dnia [...] nr [...] i orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Jak wynika z akt sprawy, decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] nr [...]orzeczono o wywłaszczeniu działki położonej w W. L., oznaczonej numerem [...] o pow.[...] m2, należącej ówcześnie do R. S. Jednocześnie w decyzji ustalono na rzecz właściciela odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie [...] zł. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Komisję Odwoławczą przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] nr [...].

Wnioskiem z dnia [...] następczyni prawna R. S., J. M. wniosła o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 listopada 2002 r. uchylił decyzje administracyjne odmawiające stwierdzenia nieważności. W uzasadnieniu wskazano, że decyzje organów wywłaszczeniowych wydane zostały w sposób naruszający zarówno prawo materialne, jak i procesowe. Organy wywłaszczeniowe bez dostatecznego umotywowania przyjęły brak podstawy prawnej do przyznania poprzedniemu właścicielowi działki zamiennej, nadto tryb ustalenia odszkodowania nie odpowiadał standardom wyznaczonym ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

W konsekwencji wyroku Sądu, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] stwierdził nieważność decyzji Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej ja decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, zaś odmówił stwierdzenia nieważności tych decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia.

Pismem z dnia [...] J. M. zwróciła się do Starosty Powiatowego w M. ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W trakcie postępowania administracyjnego zostało ustalone, że działka stanowi obecnie własność Gminy Ż. na podstawie decyzji Wojewody C. z dnia [...] nr [...], a przyjęta w decyzji wywłaszczeniowej kwota odszkodowania w wysokości [...] zł została w dniu [...] złożona do depozytu sądowego i nie została przez osoby uprawnione podjęta.

W celu ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość sporządzony został operat szacunkowy wartości rynkowej nieruchomości niezabudowanej oznaczonej jako działka [...] o pow. [...] m2 we wsi W. L. Operat został sporządzony według stanu i wartości nieruchomości w dniu wywłaszczenia, tj. [...]. Dla potrzeb wyceny przyjęto ceny rynkowe uzyskiwane w obrocie nieruchomościami w okresie od [...] do [...]. Jako aktualny sposób użytkowania, dla którego ustalano wartość, przyjęto przeznaczenie pod zabudowę mieszkaniową i zagrodową. Wartość została ustalona z zastosowaniem metody porównawczej i określona na kwotę [...] zł przed denominacją /9,50 zł za 1 m2/.

W dniu [...] została przeprowadzona rozprawa administracyjna, w trakcie której przedstawiono wnioskodawczyni sposób obliczenia wartości odszkodowania. J. M. zaprotestowała przeciwko jego wysokości, uznając ją za zbyt niską.

Decyzją z dnia [...] Starosta M. ustalił za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie pieniężne w wysokości [...] zł, ustalając jako podmiot zobowiązany do wypłaty Starostę M. reprezentującego Skarb Państwa. W uzasadnieniu podano, że wpływ na wysokość odszkodowania ma kwota odszkodowania wpłacona do depozytu sądowego [...] której przyjęcia odmówił poprzedni właściciel R. S. Złożenie kwoty do depozytu powoduje bowiem skutek w postaci spełnienia świadczenia. Z tego powodu kwota odszkodowania [...] zł /przed denominacją/ została pomniejszona o [...] zł, a następnie dokonano denominacji i waloryzacji odszkodowania wg wskaźników cen towarów i usług od roku[...] do [...] tj. ostatniego wskaźnika publikowanego w dacie wydania decyzji.

Odwołanie od tej decyzji złożyła J. M., domagając się jej uchylenia i ustalenia odszkodowania w wyższej wysokości. W uzasadnieniu podniosła, że kwota wpłacona do depozytu nie została przez jej ojca podjęta, została jednak przez organ zaliczona do ustalonego odszkodowania. Zanegowała również wartość rynkową nieruchomości ustaloną przez biegłego rzeczoznawcę, zwracając uwagę, że opierał się on na danych o transakcjach z lat 60-tych, w których wartość nieruchomości była zaniżana z powodów podatkowych.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Wojewoda Ś. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Jako podstawa prawna podane zostały przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 128 ust. 1, art. 130 i 134 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 593 ze zm./. Odnosząc się do zarzutów strony organ odwoławczy podał, że brak było podstaw do kwestionowania wartości dowodowej przedstawionego operatu, zaś skarżąca nie wskazała innych dowodów, wskazujących na rozbieżności w wycenie przedmiotowej nieruchomości. Oceniając decyzję organu I instancji stwierdzono, że obliczone odszkodowanie prawidłowo zostało pomniejszone o kwotę złożoną do depozytu, albowiem czynność ta ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. M. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody Ś. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia lub o przyznanie jej działki zamiennej. W skardze powtórzone zostały zarzuty odwołania, odnośnie bezzasadnego zaliczenia na poczet odszkodowania kwoty wpłaconej do depozytu oraz sporządzenia operatu w oparciu o dane, które zawierały zaniżone wartości działek.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Ś. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z przepisem art. 1 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sądy administracyjne powołane są zatem do badania legalności wydawanych przez administrację rozstrzygnięć. W razie stwierdzonych uchybień w działalności organów i niezgodności z prawem kontrolowanego rozstrzygnięcia, sąd administracyjny może uchylić bądź stwierdzić nieważność decyzji bądź postanowienia, nie jest jednak władny do wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie administracyjnej. Z tych względów Sąd nie był uprawniony do wydania orzeczenia co do wysokości odszkodowania bądź też orzeczenia o przyznaniu działki zamiennej. Tego rodzaju roszczenia strony podlegają rozpoznaniu przez organ w toku postępowania administracyjnego i w tym postępowaniu powinny być zgłaszane.

Dokonując natomiast kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, iż żądanie jej uchylenia zasługuje na uwzględnienie. Nie znajduje bowiem w obowiązującym stanie prawnym uzasadnienia, obniżenie przyznanego stronie odszkodowania o kwotę złożoną do depozytu sądowego. Istotnie, instytucja złożenia świadczenia do depozytu sądowego jest formą skutecznego spełnienia świadczenia przez zobowiązanego. Kwota [...] zł, złożona do depozytu [...] stanowiła odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustaloną w decyzji wywłaszczeniowej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...]. Kwota ta nie została przez uprawnionego podjęta, natomiast decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] stwierdzona została nieważność decyzji wywłaszczeniowej oraz utrzymującej ją w mocy decyzji organu odwoławczego, w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Stwierdzając nieważność decyzji w określonej części właściwy organ wskazał na ciężką jej wadliwość, obciążającą ją od dnia wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Nieważność decyzji istnieje zatem już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty.

W rozważanym przypadku stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej przyznanego odszkodowania oznacza, że odszkodowanie to nie zostało skutecznie i w sposób zgodny z prawem ustalone. Brak jest zatem powodów, dla których należałoby uwzględniać skutki nieważnej decyzji w toku postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Prowadzenie tego postępowania po dniu [...] było wszak skutkiem stwierdzenia nieważności poprzedniego rozstrzygnięcia w kwestii odszkodowania, ustalającego je w kwocie [...] zł.

Skutek wywłaszczenia, czyli odjęcia własności, wywołała decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...]. Nie jest zatem zasadny zarzut skarżącej, ze żądane odszkodowanie winno stanowić rekompensatę za 40 lat użytkowania nieruchomości przez osoby trzecie. Działka ta od daty wywłaszczenia nie stanowiła bowiem własności ojca skarżącej, a dochodzone odszkodowanie nie ma na celu zrekompensowania ograniczeń w korzystaniu z prawa własności. Odszkodowanie stanowi ekwiwalent za wywłaszczone prawo. Jego wysokość winna zostać ustalona w trybie i na zasadach obowiązujących w dacie orzekania, zaś skutki wadliwych rozstrzygnięć w tym zakresie nie mają na nią wpływu.

Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a w związku z art. 135 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Wobec uwzględnienia skargi, na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd był zobowiązany do orzeczenia, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Orzeczenie to traci moc obowiązującą z datą uprawomocnienia się wyroku

O kosztach postępowania Sąd nie postanowił, albowiem do chwili zamknięcia rozprawy skarżąca nie zgłosiła stosownego wniosku. Art. 210 § 1 ustawy o postępowaniu przewiduje, iż strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. O skutkach braku takiego wniosku skarżąca była poinformowana przez Sąd w pisemnym zawiadomieniu o terminie rozprawy, które osobiście odebrała.

SJ/