Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1326/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, 2, 5
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi H. L., R. L., A. L. i D. L. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejęcia mienia na podstawie umowy międzynarodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] 2015 r., nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z [...] 2015 r., nr [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa w 1/2 części prawa własności następujących nieruchomości położonych w [...], należących uprzednio do I. H., jako spadkobierczyni po rodzicach A. L. i L.L., tj. przy:

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] i [...] (działki [...] i [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]),

- ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]).

Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w związku z układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, podpisanym 16 lipca 1960 r. (który wszedł w życie z dniem podpisania).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że [...] 2010 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania wyżej powołanej ustawy w związku z przyznaniem I. H. odszkodowania na mocy układu zawartego między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 16 lipca 1960 r. - do 1/2 części prawa własności wskazanych powyżej nieruchomości w [...].

Minister Finansów decyzją z [...] stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności opisanych na wstępie nieruchomości.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli R. L., A. L., D. L. i H. L. Podnieśli, że I. H. nie była właścicielem nieruchomości przy ul. [...], ul. [...] i ul. [...], natomiast nieruchomości przy ul. [...] i ul. [...] (działka [...], w obrębie [...]), zostały przejęte przez Skarb Państwa na podstawie innych tytułów. Zarzucili brak dowodu zrzeczenia się prawa własności do nieruchomości przez I. H. oraz brak dowodu otrzymania przez nią odszkodowania.

Rozpoznając sprawę Minister Finansów wskazał, że podstawą wydania decyzji są:

1. dokumentacja amerykańska składająca się m.in. z:

- wniosku z [...] 1961 r., złożonego do Komisji Odszkodowawczej [...] (dalej zwanej Komisją) przez I. H., zarejestrowanego pod numerem [...], zawierającego oznaczenie nieruchomości objętych wnioskiem, - decyzji [...] z [...] 1965 r. wydanej przez Komisję, przyznającej odszkodowanie za przedmiotowe nieruchomości, która stała się ostateczna [...] 1965 r.,

2. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

3. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

4. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

5. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

6. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

7. wypis z rejestru gruntów dla działki [...], w obrębie [...],

8. odpis z księgi wieczystej KW [...],

9. odpis z księgi wieczystej KW [...],

10.odpis z księgi wieczystej KW [...],

11.odpis z księgi wieczystej KW [...],

12.zaświadczenie z Rep. Hip. [...],

13.zaświadczenie z Rep. Hip. [...],

14.zaświadczenie z Rep. Hip. [...],

15. zaświadczenie z Rep. Hip. [...],

W ocenie organu materiał dowodowy nie wymagał uzupełniania, ponieważ jest kompletny i wystarczający dla załatwienia sprawy.

I. H. wystąpiła do Komisji z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za wymienione w decyzji nieruchomości. Komisja rozpatrzyła przedmiotowy wniosek i na podstawie zgormadzonych dowodów przyznała odszkodowanie. Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa wskazanych nieruchomości na podstawie polskich przepisów nacjonalizacyjnych i im podobnych.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Natomiast art. 2 tej ustawy stanowi, że wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej, jako właściciela nieruchomości lub jej użytkownika wieczystego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

W związku z przyznaniem I. H. odszkodowania za prawo własności nieruchomości organ uznał, że wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tych nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Odnośnie określenia momentu przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, Minister Finansów przyjął, iż nastąpiło ono najpóźniej w dacie wejścia w życie ustawy tj. 17 kwietnia 1968 r.

Organ nie podzielił poglądu skarżącej o roli oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności (ang. release - pol. zwolnienie, które w kontekście celu jakiemu ma służyć należy rozumieć jako zwolnienie z zobowiązania). Podkreślił, że to decyzja Komisji, miała rozstrzygający charakter w całej procedurze przyznawania odszkodowań. To Komisja przeprowadziła postępowanie dowodowe " ..na podstawie oficjalnej dokumentacji polskiej i innych posiadanych dowodów, w tym relacji przedstawicieli Komisji w [...] ... " (vide decyzja nr [...]). Biorąc pod uwagę ustawę z 9 kwietnia 1968 r. oraz treść art. III układu, zgodnie z którym suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowaną wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych, Minister wskazał, że nie ma podstaw do podważania ustaleń Komisji i wydanej decyzji o przyznaniu odszkodowania.

Organ podkreślił, że jak wynika z przekazanych stronie polskiej dokumentów, procedura przyznawania odszkodowań obejmowała zgłoszenie roszczenia (wniosek) przez zainteresowanego i decyzję Komisji przyznającej odszkodowanie, co potwierdza art. V lit. B układu, zgodnie z którym " W celu zabezpieczenia Rządu Polskiego przed możliwym dochodzeniem praw za pośrednictwem krajów trzecich, lub w inny sposób roszczeń uregulowanych tym układem, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu kopii takich formalnych oświadczeń odnośnie roszczeń, jakie zostaną przedstawione przez wnoszących roszczenia oraz kopii decyzji dotyczących ważności i wysokości roszczeń". Natomiast art. V lit. C układu stanowi, iż "odnośnie każdego roszczenia, które zostało przez rząd Stanów Zjednoczonych uznane za ważne, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu oryginalne dokumenty odnoszące się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynika roszczenie (...). W przypadku, gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd Stanów Zjednoczonych dostarczy Rządowi Polskiemu zwolnienie z zobowiązania podpisane przez wnoszącego roszczenie."

W ocenie Ministra z powyższego wynika, że zrzeczenie się praw przez zgłaszającego roszczenie nie było wymagane w każdym przypadku, a tylko w takich, w których roszczenie nie było oparte na oryginalnych dokumentach. Zaobserwowana praktyka przyznawania odszkodowań przez stronę amerykańską wskazuje, iż dokumenty były przedstawiane przez wnioskodawców w sytuacji pewnych wątpliwości zaistniałych w postępowaniu przed Komisją, w szczególności, kiedy podmiot występujący z roszczeniem nie przekazał odpowiednich dokumentów potwierdzających jego prawa.

Ponadto punkt 6 Protokołu z 29 listopada 1960 r. dotyczącego realizacji postanowień art. V układu stanowi, iż "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać będzie Reprezentantowi Polskiemu kopię każdego roszczenia zgłoszonego w terminie, określonym przez "Foreign Claims Settlement Commision" zgodnie z przepisami Stanów Zjednoczonych, jak również kopię każdej ostatecznej decyzji "Foreign Claims Settlement Commision" w odniesieniu do zgłoszonych we właściwym terminie roszczeń, wniesionych na zasadzie Polsko-Amerykańskiego Układu dotyczącego Roszczeń".

Punkt 7 b Protokołu stanowi, iż "Reprezentant Stanów Zjednoczonych przekazywać również będzie Reprezentantowi Polskiemu następujące dokumenty podpisane przez osoby wnoszące roszczenia uwierzytelnione zrzeczenia się na rzecz Państwa Polskiego ich praw z tytułu udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością lub podobnych, jeżeli udziały te nie są oparte na akcjach, jak również praw opartych na przejęciu własności lub utracie używania i korzystania z mienia położonego w Polsce - jeżeli osoby takie uzyskają zaspokojenie roszczeń moich opartych na tego rodzaju prawach ".

Zdaniem organu kompleksowa analiza powyższych przepisów układu i protokołu jednoznacznie wskazuje na posiłkowy charakter zwolnienia z zobowiązania, czyli tzw. "zrzeczenia". Zdaniem Ministra Finansów twierdzenie, że zrzeczenie ma charakter dowodu koniecznego jest sprzeczne z literalnym brzmieniem postanowień układu i w efekcie prowadzi do błędnych wniosków uniemożliwiających skuteczne wykonywanie przez Ministra obowiązków nałożonych ustawą z 9 kwietnia 1968 r. Stanowisko powyższe zostało potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 stycznia 2001 r., zgodnie z którym " rozstrzygające znaczenie ma to, czy obywatel Stanów Zjednoczonych powołując się na ten Układ wystąpił o odszkodowanie i czy takie odszkodowanie otrzymał. [...] Oznacza to stan przejścia nieruchomości lub prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy." (sygn. akt IV SA 1816/98, publ. CBOSA).

Decydujące znaczenie ma fakt wystąpienia przez właściciela o odszkodowanie i czy przyznano mu to odszkodowanie, bez względu na to, czy podpisał oświadczenie o zrzeczeniu się jakichkolwiek dalszych roszczeń, gdyż zrzeczenie takie nie stanowi koniecznej przesłanki wydania decyzji o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. (vide wyrok NSA z 8 kwietnia 2002 r., sygn. akt IV SA 2982/01 (nie publikowany), wyrok WSA w Warszawie z 26 listopada 2004 r. IV SA/WA 375/04 (publ. CBOSA).

Biorąc pod uwagę fakt, iż w aktach przekazanych przez administrację amerykańską nie ma oświadczenia o zrzeczeniu się wszelkich dalszych roszczeń, organ uznał, że roszczenie było oparte na odpowiednich dokumentach odnoszących się do mienia znacjonalizowanego lub przejętego przez Polskę, z których wynikało roszczenie, które Komisja uznała za bezspornie udowodnione i w konsekwencji przyznała odszkodowanie. Na potwierdzenie powyższego Minister powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1445/09 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 2011/08.

Organ podniósł, że kwestia braku dowodu otrzymania przez I. H. odszkodowania jest poza sferą jego zainteresowania, ponieważ suma zapłacona w ramach układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych. Rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach, tj. między Rządem PRL a Rządem Stanów Zjednoczonych oraz Rządem Stanów Zjednoczonych i obywatelami Stanów Zjednoczonych. Zgodnie z postanowieniami układu w kręgu zainteresowania strony polskiej jest wyłącznie sprawa rozliczeń między rządami, które jak wiadomo zostały wypełnione. Dlatego strona polska nie miała prawa ingerować w faktyczny rozdział środków. Sfera ta była zastrzeżona wyłącznie do relacji pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem układu a obywatelami, których reprezentuje.

Minister podkreślił, iż to nie Rząd PRL zapłacił I. H. odszkodowanie, ale Rząd Stanów Zjednoczonych, który był płatnikiem odszkodowania. Rząd Polski uiścił w ratach globalną kwotę zapisaną w układzie, pozostawiając swobodę co do jej rozdysponowania pomiędzy obywateli amerykańskich.

Odnośnie kwestii związanych ze spadkobraniem, a także określeniem, jakie mienie wchodziło w skład masy spadkowej Minister Finansów wyjaśnił, iż nie leżą one w jego kognicji, ale sądów powszechnych. Wszelkie ustalenia w tym zakresie mogą być podnoszone w postępowaniu wieczystoksięgowym wszczętym z wniosku organu właściwego w zakresie gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa, celem ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa do danej nieruchomości, wynikającego z decyzji Ministra Finansów, wydanej na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

Odnośnie zarzutu przejęcia niektórych nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie innych tytułów prawnych organ wskazał, że nie może być on podstawą uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą. Celem decyzji wydawanej na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. jest stwierdzenie spełnienia przesłanek przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa. Rozstrzygnięcie, które zdarzenie prawne powinno być podstawą wpisu do księgi wieczystej, pozostaje poza zakresem działania Ministra Finansów i niniejszego postępowania.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy z 9 kwietnia 1968r., a mianowicie złożenie wniosku do Komisji oraz wydanie przez nią decyzji przyznającej odszkodowanie.

Minister podniósł, że rozstrzygnięcie wzajemnych relacji wynikających z ustawy z 9 kwietnia 1968 r. i z układów z przeprowadzonymi wcześniej lub później czynnościami prawnymi należy do sądów powszechnych. Usunięcie rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a więc ustalenia dotyczące ujawnienia w księdze wieczystej podmiotów uprawnionych, leżą w zakresie właściwości sądów powszechnych, a nie Ministra.

Na decyzję Ministra Finansów z [...] 2015 r. skargę złożyli H. L., R. L., A. L. i D. L.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1/ obrazę art.1 ust.1 ,art. 2 i art. 5 ust.1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pominięcie wymogu legitymowania się tytułem własności lub ograniczonymi prawami rzeczowymi przez osoby, których roszczenia finansowe były przedmiotem umów międzynarodowych i w miejsce których w księgach wieczystych może być ujawniany Skarb Państwa;

2/ naruszenie przepisów postępowania:

- art.6, 8, 12 § 1 kpa, a także art.77 §1 i art.80 kpa, przez niespełnienie zawartych w nich wymogów, a w szczególności działanie wbrew przepisom prawa, z naruszeniem zarówno interesu społecznego jak i interesu obywateli, bez nakazanej wnikliwości, z pominięciem rozważenia wszechstronnego zebranego w sprawie materiału dowodowego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy;

- art.105 § 1 kpa, przez jego niezastosowanie i nie umorzenie postępowania w stosunku do nieruchomości, których własność przeszła wcześniej na rzecz Skarbu Państwa.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Finansów z [...] 2015 r. i o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że I. H. nigdy nie legitymowała się tytułami własności do będących przedmiotem niniejszego postępowania nieruchomości. We wszystkich księgach wieczystych dla tych nieruchomości ujawniony był wyłącznie jej brat H. L., jako ich jedyny właściciel. Wobec tego opieranie się na domniemaniu, że skoro była ona córką A. i L. L., poprzednich właścicieli, to automatycznie przysługują jej prawa spadkowe obok H. L., jest niedopuszczalne i stanowi rażące naruszenie prawa. Nie mogło więc Państwo przejąć uprawnień, których sama I. H. nie posiadała.

Skarżący podnieśli, że Komisja Odszkodowawcza [...] przyznała I. H. odszkodowanie między innymi za nieruchomość zlokalizowaną w [...], przy ulicy [...] pod numerem [...] wobec stwierdzenia jej nacjonalizacji w sytuacji, gdy nieruchomość ta nigdy nie należała do nikogo z rodziny [...]. Własność jej przejęta została przez Państwo w oparciu o orzeczenie nr 21 Ministra Przemysłu i Handlu z 12 lutego 1948 r., opublikowane w Monitorze Polskim Nr 44 z 30 kwietnia 1948 r. - na str.5 pod pozycją 78 jako "[...] Fabryka Obuwia [...], ul. [...]" (była to dawna nazwa ulicy [...]" Podstawą prawną nacjonalizacji były art. 2 ust. 7 i art. 6 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawionych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. nr 3 poz.17). Te fakty przytacza Komisja Odszkodowawcza w swojej decyzji z [...]1965 r., opisując równocześnie stan nieruchomości w momencie nacjonalizacji (str.2 tłumaczenia decyzji) - do tej nieruchomości odnosi się opis ,iż znajduje się tam "budynek fabryczno-biurowy", który "jest obiektem trzypiętrowym, stojącym na działce o powierzchni [...], zbudowanym z cegły".

Zdaniem skarżących prowadzono postępowanie odszkodowawcze wobec nieruchomości należącej do osób trzecich, nieruchomość ta została znacjonalizowana, wobec tego za tę nieruchomość określono i przyznano odszkodowanie.

Należała natomiast do rodziny nieruchomość sąsiednia, oznaczona nr [...], od której następnie odłączono i wywłaszczono niewielką działkę o numerze [...]. Na nieruchomości tej w okresie powojennym znajdowała się szopa drewniana i rozpadający się budynek drewniany. Nie było żadnej zabudowy murowanej. Nie została ona znacjonalizowana, do chwili obecnej jest w posiadaniu wnoszących skargę.

W ocenie skarżących Minister Finansów wszczynając postępowanie w sprawie dopuścił się obrazy przepisów postępowania, powołanych na wstępie skargi (nie rozważył wszechstronnie materiału dowodowego, nie dokonał jego prawidłowej oceny, pomylił nieruchomości) i w wyniku tego naruszył treść art.1 pkt 1 ustawy, błędnie obejmując nim nieruchomości, za które nie zostało wypłacone odszkodowanie.

Skarżący podnieśli, że nigdy też nie zostały znacjonalizowane nieruchomości położone w [...] przy ulicy [...], czy przy ulicy [...]. Własność ich przysługiwała H. L., a po jego śmierci w wyniku spadkobrania przeszła na żonę R. L. i dzieci - pozostałe osoby wnoszące niniejszą skargę. Nigdy też Państwo nieruchomości tych nie przejęło. Od czasów powojennych, po opuszczeniu Polski przez H. L., były zarządzane przez kuratorów. Obecnie są w posiadaniu jego spadkobierców.

Skarżący powołali wyrok NSA z 25 września 2008 r., sygn. akt I OSK 975/07 ( Lex nr 498315) z którego wynika, że "nieratyfikowana, niepublikowana umowa międzynarodowa nie stanowi sama z siebie podstawy prawnej przeniesienia własności nieruchomości". Taki właśnie charakter ma układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryku Północnej a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1960 r. Jego skuteczność należy rozpatrywać w powiązaniu z treścią uregulowań ustawy z 1968 r. Wyżej przedstawiona argumentacja wskazuje na brak tego powiązania.

W ocenie skarżących rozważyć należy, czy podstawą roszczeń odszkodowawczych I. H. mogła być zgodnie z układem "utrata używania lub użytkowania mienia na podstawie innych ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane z mieniem, lub odnoszące się do mienia..." a więc ze względu na publiczną gospodarkę lokalami. Te rozważania dotyczą wyłącznie nieruchomości przy ul. [...] (obecnie [...]) nr [...] i przy ul. [...] nr [...], gdyż jak stwierdza Komisja " na podstawie polskich ustaw i dekretów dotyczących nieruchomości pod wynajem występująca z roszczeniem utraciła (możliwość) używania i użytkowania" ich.

Skarżący podnieśli, że aby mogło dojść do wypłaty odszkodowania za te nieruchomości niezbędne było zrzeczenie się praw do nich przez osobę uprawnioną. Sama utrata możliwości używania lub użytkowania nie stanowiła o pozbawieniu tego prawa. I. H. oświadczenia takiego nie złożyła, zaś stanowisko Ministra Finansów, iż było ono zbędne, jest w ocenie skarżących, całkowicie nieuprawnione.

Niezrozumiała jest również decyzja w części dotyczącej stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału we współwłasności nieruchomości przy al. [...] oraz działki przy tej samej ulicy - o nr [...] w obrębie [...] oraz nieruchomości położonej w [...], przy ul. [...] nr [...]. Udziały we współwłasnościach tych nieruchomości przeszły już znacznie wcześniej na rzecz Państwa i wprowadzanie do obrotu prawnego następnych, takich samych tytułów własności narusza prawo. Postępowanie w tej części jako bezprzedmiotowe winno zostać umorzone.

Skarżący podnieśli, że M. S. utracił przymiot strony w niniejszym postępowaniu. Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. w sprawie sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] pozbawił go funkcji kuratora do wykonywania zarządu oraz reprezentowania i ochrony prawa H. L. do nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...] nr [...]. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z [...] Sąd umorzył postępowanie wywołane wnioskiem M. S. o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu sądowym. Sąd wskazał, że organ uczynił M.S. stroną postępowania i doręczał mu wszystkie pisma w toku postępowania oraz decyzje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Podstawę prawną kontrolowanej decyzji Ministra Finansów stanowi ustawa z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Z mocy art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, stosuje się ją również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy tj. przed dniem 17 kwietnia 1968 r. (art. 5 ust. 1). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż układ z 1960 r. poprzedził powyższą regulację ustawową.

Zawarty [...] 1960 r. w [...] układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych został podpisany przez pełnomocnych przedstawicieli (ministrów reprezentujących strony układu) i nie zawierał warunku ratyfikacji tej umowy - w art. VIII przewidywał, iż wchodzi w życie z dniem jego podpisania; został wykonany przez stronę polską - drugiej stronie układu przekazano określone kwoty w celu wypłaty odszkodowań, o których mowa w układzie.

Układ stworzył podstawę do dochodzenia i zaspokojenia także i takich żądań, których w ogóle nie uregulowały obowiązujące wówczas w Polsce przepisy prawne. Układ był podstawą przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub praw w rozumieniu art. 2 ustawy, jeżeli obywatel Stanów Zjednoczonych wystąpił o przyznanie odszkodowania na podstawie układu i otrzymał takie odszkodowanie, którego wartość była odnoszona do wartości praw przejętych przez Państwo Polskie.

Podnieść należy, że układ z 1960 r. jest umową międzynarodową, przy czym nie był ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Jako że umowy międzynarodowe o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa konkretnych praw obywateli państw obcych, konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nieruchomości, za których przejęcie Państwo Polskie na mocy układów międzynarodowych wypłaciło odszkodowanie. Taką regulację stanowi właśnie ustawa z 9 kwietnia 1968 r.

Mając zatem na uwadze cel i treść ustawy należy uznać, że układ między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczący roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, sporządzony w [...][...] 1960 r. (niepubl.), jest umową międzynarodową w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Stanowisko takie wyrażone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu siedmiu sędziów z 17 maja 1999 r. OSA 2/98 (por. ONSA 1999, nr 4, poz. 110) oraz w licznych wyrokach tego Sądu np. z 19 października 2006 r., sygn. akt I OSK 367/2005, z 17 września 2008 r. I OSK 1408/07, z 7 sierpnia 2009 r. I OSK 1132/08 . W tej sytuacji chybiony jest zarzut skargi oparcia decyzji na nieratyfikowanej umowie międzynarodowej.

Stosownie do art. 2 ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Przepis art. 2 ustawy wyraźnie przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. Sformułowanie użyte w art. 2 ustawy potwierdza, iż decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny.

Z preambuły układu między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki wynika, że układ ten został uzgodniony, aby "dokonać uregulowania roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych do Polski", przy czym chodziło o zaspokojenie roszczeń z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia, które miało miejsce w dniu lub przed wejściem w życie układu. W art. II układu wyliczone zostały kategorie roszczeń uważanych za uregulowane i zaspokojone układem. Roszczeniami tymi były m.in. roszczenia obywateli Stanów Zjednoczonych z tytułu nacjonalizacji i innego przejęcia przez Polskę mienia, przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów lub innych zarządzeń, ograniczających lub uszczuplających prawa i interesy związane lub odnoszące się do mienia, przy czym datą przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania jest data, w której tego rodzaju polskie prawa, dekrety lub inne zarządzenia zostały po raz pierwszy zastosowane - art. II lit. b.

I. H. wystąpiła do Komisji z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za wymienione w sentencji niniejszej decyzji nieruchomości. Komisja rozpatrzyła przedmiotowy wniosek i na podstawie zgromadzonych dowodów przyznała odszkodowanie. Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z przejęciem na rzecz Skarbu Państwa wskazanych nieruchomości na podstawie polskich przepisów nacjonalizacyjnych i im podobnych.

Komisja uznała, że właścicielami spornych nieruchomości byli rodzice I. H. i L. L. oraz że wnioskodawczyni i jej brat H.L. odziedziczyli udziały w tych nieruchomościach po 1/2 części.

Skarżący zakwestionowali, że zostały spełnione przesłanki prawne nakazujące Ministrowi Finansów wydanie decyzji, z uwagi na to, że I. H. nie była właścicielką nieruchomości, bowiem nie należała do kręgu spadkobierców po swoich rodzicach. Podnieść jednak należy, że układ z [...] 1960 r. wraz z załącznikiem oraz protokół z [...] 1960 r. sporządzony do tego układu nakładały na stronę amerykańską i polską określone prawa i obowiązki. Na podstawie tych dokumentów to strona amerykańska była uprawniona do stwierdzenia, czy i komu, w jakiej wysokości i za co należne było odszkodowanie na podstawie zawartego układu. Jak wynika z decyzji Komisji [...] z [...] nr [...] Komisja ta uznała, że wnioskodawczyni jest spadkobiercą wraz ze swoim bratem po A. i L. L. Z tych też względów niezasadny jest pogląd wyrażony w skardze, że organ polski nie jest związany decyzją organu amerykańskiego w zakresie ustalenia tytułu własności nieruchomości w Polsce.

Należy z całą mocą podkreślić, że Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami Komisji. Zarówno decyzja Komisji, jak i oświadczenie osoby zgłaszającej roszczenia zostały przygotowane na gruncie przepisów prawa amerykańskiego i musiały spełniać wymogi tego prawa. Natomiast zarzuty podniesione przez skarżących mają swoje źródło w przepisach prawa polskiego, które nie miało zastosowania przy wydawaniu decyzji przez Komisję [...]. Minister Finansów po ustaleniu, że zostały spełnione przesłanki z art. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. obowiązany był do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności spornych nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako współwłaściciela określonych nieruchomości. Jeżeli w wyniku wydania tej decyzji pomiędzy Skarbem Państwa, a skarżącymi powstał spór co do prawa własności tej nieruchomości, to uprawnionym do jego rozstrzygnięcia w świetle prawa polskiego jest sąd powszechny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1466/05).

Obecnie uporządkowanie wpisów w księgach wieczystych odnośnie prawa własności części przedmiotowych nieruchomości pozostaje wyłącznie w kompetencji sądów powszechnych.

Skoro decyzje Ministra Finansów stanowiące podstawę wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela (współwłaściciela) nieruchomości mają jedynie charakter deklaratoryjny, potwierdzający skutki prawne powstałe z mocy samego prawa, to nie budzi wątpliwości, że stwierdzenie nabycia prawa z mocy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. może nastąpić w dowolnym czasie i zawsze ma charakter deklaratoryjny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r., III CK 401/03, OSNC 2005/7-8/148).

Niezasadny jest zarzut nierozpoznana istoty sprawy. To właśnie decyzja Ministra Finansów dotycząca przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w przedmiotowych nieruchomościach była konsekwencją wypłacenia odszkodowania

I. H. i tylko w tym zakresie ustawowych granic Minister Finansów mógł sprawę rozpoznawać.

Sąd nie podziela stanowiska skargi o roli oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności. Należy zauważyć, że to decyzja Komisji, miała rozstrzygający charakter w całej procedurze przyznawania odszkodowań. To Komisja przeprowadziła postępowanie dowodowe, a jak wynika z treści decyzji prowadziła je " ... na podstawie oficjalnej dokumentacji polskiej i innych posiadanych dowodów, w tym relacji przedstawicieli Komisji w [...] ... " Biorąc pod uwagę ustawę z 9 kwietnia 1968 r. oraz treść art. III układu, zgodnie z którym suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych, Minister Finansów nie ma podstaw do podważania ustaleń Komisji i wydanej na ich podstawie decyzji o przyznaniu odszkodowania.

Sąd podziela stanowisko organu odnośnie roli oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności – z przyczyn wskazanych w decyzji. Zrzeczenie się praw przez zgłaszającego roszczenie nie było wymagane w każdym przypadku, a tylko w takich, w których roszczenie nie było oparte na oryginalnych dokumentach. Analiza przepisów układu i Protokołu z 29 listopada 1960 r. jednoznacznie wskazuje na posiłkowy charakter zrzeczenia. Stanowisko takie wynika również z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego powołanego przez organ w zaskarżonej decyzji. W orzeczeniach tych Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że decydujące znaczenie ma fakt wystąpienia o odszkodowanie i czy przyznano odszkodowanie, bez względu na to, czy wnioskodawca podpisał oświadczenie o zrzeczeniu się jakichkolwiek dalszych roszczeń, gdyż zrzeczenie takie nie stanowi koniecznej przesłanki wydania decyzji na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

Jak już wyżej wskazano bezsporną okolicznością w sprawie było przyznanie I. H. odszkodowania na podstawie decyzji Komisji [...] za zgłoszone roszczenia. To decyzja Komisji stanowiła uregulowanie i zaspokojenie roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych wobec Rządu Polskiego z tytułu nacjonalizacji i innego rodzaju przejęcia przez Polskę mienia.

Natomiast kwestia braku dowodu otrzymania przez I. H. odszkodowania nie ma w sprawie znaczenia, ponieważ suma zapłacona w ramach układu została rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych. Należy przypomnieć, że rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach, tj. między Rządem PRL a Rządem Stanów Zjednoczonych oraz Rządem Stanów Zjednoczonych i obywatelami Stanów Zjednoczonych. Zgodnie z postanowieniami układu w kręgu zainteresowania strony polskiej jest wyłącznie sprawa rozliczeń między rządami, które jak wiadomo zostały wypełnione. Dlatego strona polska nie miała prawa ingerować w faktyczny rozdział środków. Sfera ta była zastrzeżona wyłącznie do relacji pomiędzy rządem będącym sygnatariuszem układu a obywatelami, których reprezentuje. W związku z powyższym należy podkreślić, iż to nie Rząd PRL zapłacił I. H. odszkodowanie, ale Rząd Stanów Zjednoczonych, który był płatnikiem odszkodowania. Rząd Polski uiścił w ratach globalną kwotę zapisaną w Układzie, pozostawiając swobodę co do jej rozdysponowania pomiędzy obywateli [...].

Odnośnie kwestii związanych ze spadkobraniem, a także określeniem, jakie mienie wchodziło w skład masy spadkowej, prawidłowo Minister Finansów uznał, że nie leżą one w jego kognicji, ale sądów powszechnych.

Zarzut przejęcia niektórych nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie innych tytułów prawnych również nie może być podstawą uznania zaskarżonej decyzji za wadliwą i nie mogło skutkować umorzeniem postępowania administracyjnego, z przyczyn powyżej podniesionych . Jedynie ubocznie wskazać należy, że nietrafne są zarzuty skargi, iż Komisja przyznała także odszkodowanie za nieruchomość nie należącą do rodziny L., tj. za działkę przy ul. [...] nr [...] (dawniej ul.[...]). Otóż nieruchomość ta pochodziła z księgi hip. nr [...] i hip [...]. W księdze tej wpisany był ojciec wnioskodawczyni, a następnie odłączono z tej księgi działkę nr [...] i przeniesiono ją do księgi wieczystej kw. [...] (wpisano jako właściciela Gminę [...] oraz odłączono działkę nr [...] (wpisano H. L.). Z kolei jak wynika z decyzji Komisji [...] odszkodowanie za nieruchomości przy ul. [...] i ul. [...] ( dawna ul. [...] ) zostało przyznane I. H. z uwagi na utratę możliwości używania i użytkowania w rozumieniu art. II pkt b) układu - w związku z wejściem w życie ustawy z 12 lutego 1958 r. – prawo lokalowe. Skoro układ w art. II pkt b) przewidywał możliwość przyznania odszkodowania obywatelom amerykańskim z tytułu przejęcia własności albo utraty używania lub użytkowania mienia na podstawie polskich ustaw, dekretów i innych zarządzeń, to niewątpliwie ustawę prawo lokalowe do aktów wymienionych w powyższym przepisie należy zaliczyć. Wobec tego zarzuty skargi w tej kwestii są chybione.

Należy z całą mocą podkreślić, że celem decyzji wydawanej na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. jest stwierdzenie spełnienia przesłanek przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, które nastąpiło z mocy prawa. Rozstrzygnięcie, jakie zdarzenie prawne powinno być podstawą wpisu do księgi wieczystej, pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania.

W przedmiotowej sprawie zaistniały wszystkie okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy z 9 kwietnia 1968 r., a mianowicie złożenie wniosku do Komisji oraz wydanie przez nią decyzji przyznającej odszkodowanie. Deklaratoryjny charakter decyzji determinuje czynności Ministra Finansów podejmowane w postępowaniu dowodowym oraz rozstrzygnięcie wydane na ich podstawie, toteż nie jest możliwe dokonywanie analizy stanu prawnego w zakresie innym niż wskazany w ustawie.

Dlatego z przyczyn wyżej podniesionych nietrafne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 1 ust.1 art. 2 i art. 5 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

Niezasadne są także zarzuty naruszenia przepisów art. 6, art. 8, art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie.

Należy zgodzić się ze skarżącymi, że M. S. nie miał przymiotu strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją. Od 2011 r. nie był on kuratorem nieznanego z miejsca H. L., gdyż postanowieniem z [...] Sąd Rejonowy [...] w sprawie sygn. akt [...] uchylił postanowienie w przedmiocie ustanowienia go kuratorem. Okazało się , że H. L. zmarł w [...] i postanowieniem z [...] Sąd Rejonowy [...] w sprawie sygn. akt I [...] stwierdził prawa do spadku po H. L. Minister Finansów w obydwu instancjach prowadził postępowanie z udziałem M. S., jako osoby fizycznej- przyznając mu prawa strony. Otóż M. S. nie przysługiwał i nie przysługuje, zarówno na datę wydania decyzji jak i datę orzekania przez Sąd, tytuł prawnorzeczowy do żadnej z nieruchomości będącej przedmiotem decyzji. M. s S. mieszka w lokalu nr [...] na działce przy ul. [...] nr [...]. Jak wynika z pisma Sądu Rejonowego [...] z [...] k.44 akt sądowych) wystąpił on o zasiedzenie nieruchomości ul. [...] nr [...]. Postępowanie nie zostało jeszcze zakończone. Wobec faktu, że organ uczynił M. S. stroną, to miał on prawo uczestniczyć w postępowaniu sądowym wywołanym niniejszą skargą. Jednakże wadliwe określenie jednej ze stron postępowania nie miało żadnego wpływu na treść zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji wyroku z mocy art. 151 ppsa.