Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 266/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 3 lipca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi E. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia [...] listopada 2017r. nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., po rozpatrzeniu wniosku E. R., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3:

1. oraz art. 28 ust. 1-3b i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", odmówił umorzenia należności z tytułu:

a) odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, tj.:

- ubezpieczenia społeczne - za okres od kwietnia 2003 r. do maja 2014 r. w wysokości 4 484 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od sierpnia 2004 r. do listopada 2009 r. w wysokości 596 zł,

b) składek w części finansowanej przez płatnika, tj.:

- na ubezpieczenie społeczne w zakresie:

- składek za okres od kwietnia 2003 r. do maja 2014 r. w wysokości 4 480,51 zł,

- odsetek od wyżej wymienionej należności, w wysokości 4 637 zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie:

- składek za okres od maja 2004 r. do października 2005 r. w wysokości 1 984,46 zł,

- odsetek od wyżej wymienionej należności, w wysokości 2 766 zł,

- na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie:

- składek za okres od maja 2008 r. do grudnia 2013 r. w wysokości 160,11 zł,

- odsetek od wyżej wymienionej należności, w wysokości 75 zł;

2. oraz art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą - na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie:

- składek za okres od maja 2004 r. do października 2005 r. w wysokości 1 984,46 zł,

- odsetek od wyżej wymienionych należności w wysokości 2 766 zł.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] listopada 2017 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.

W dniu 4 września 2017 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek wskazując, że po uregulowaniu opłat eksploatacyjnych i kosztów leczenia, pozostaje jej kwota ok. 300 zł. Podniosła, że korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w zakresie pokrywania opłat związanych m. in. z zakupem opału, przeglądem instalacji grzewczej.

Przesłanki umorzenia należności uregulowano w art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 i 978),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Umorzenie należności z tytułu składek ma zatem bardzo wyjątkowy charakter i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Opłacanie należnych składek jest bowiem obowiązkowe i wszelkie odstępstwa od tej reguły muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których wynika, że nie tylko obecnie nie ma, ale również w przyszłości nie będzie możliwości odzyskania należności. W sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia własne płatnika.

Zgodnie z powołanym przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Ciężar udowodnienia tych przesłanek spoczywa na dłużniku. W przypadku strony nie stwierdzono żadnej z nich z uwagi na jej dochody i stan majątkowy umożliwiający regulowanie zadłużenia, nieprowadzenie działalności gospodarczej i niewykazanie wystąpienia przewlekłej choroby, pozbawiającej stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności.

Strona jest właścicielem nieruchomości położonej w P. o pow. 0,0455 ha. Istnieją więc składniki majątkowe stanowiące potencjalne źródło zaspokojenia należności z tytułu składek. Wprawdzie strona podniosła, że wysokość ujawnionych w księdze wieczystej hipotek opiewa na łączną wartość 172 445,30 zł, a kwota ta zbliżona jest do wartości samej nieruchomości, jednakże nie pozbawia to prawa Zakładu do zabezpieczenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wartość nieruchomości winien potwierdzać operat szacunkowy, nie zaś samoistna wycena dokonana przez dłużnika, mającego interes prawny w umorzeniu należności.

Wnioskodawczyni zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej [...] czerwca 2014 r. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 361,29 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia w wysokości 226,05 zł miesięcznie, stąd do wypłaty pozostaje 959,59 zł. Według oświadczenia majątkowego z 25 września 2017 r. strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a stałe wydatki kształtują się następująco: opłaty eksploatacyjne 233 zł, koszty związane z leczeniem 160 zł. Ponadto podała, że ma zobowiązania podatkowe w wysokości 551 zł spłacane po 45,91 zł. Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż sukcesywnie spłaca zobowiązania z tytułu podatku wobec Urzędu Miasta P. w wysokości 138 zł. W grudniu 2015 r. strona korzystała z zasiłku celowego w łącznej wysokości 1 800 zł, a w styczniu i sierpniu 2017 r. z zasiłku na zakup opału w wysokości 450 zł i 575 zł.

Umorzenie należności na obecnym etapie mogłoby doprowadzić do nieuzasadnionego zaspokojenia należności cywilnoprawnych zamiast należności z tytułu składek, które jako zaległości publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia. Ponadto, nie zmieniłoby ono sytuacji materialnej strony, gdyż ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego nadal będą dokonywane potrącenia w możliwie największej wysokości, jednakże na rzecz innych wierzycieli.

Zakład oparł swoje stanowisko o obiektywne kryteria, jakim jest określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wskaźnik - kwota określająca minimum egzystencji, rozumiany jako wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych na podstawie "koszyka dóbr" służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych. Przyjęte w tym minimum składniki koszyka dóbr wystarczają nie tylko dla podtrzymania życia, lecz uwzględniają również kwoty przewidziane na zaspokojenie potrzeb ochrony zdrowia, higieny osobistej, zakupu niezbędnej odzieży i obuwia. Minimum to stanowi model zaspokajania potrzeb na poziomie "minimalnego dobrobytu". Według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych opartych na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS w jednoosobowym emeryckim gospodarstwie domowym zostaje ono zachowane, jeżeli miesięczny dochód wynosi 527 zł. Dochody strony kształtują się powyżej minimum egzystencji.

Ponoszone przez stronę opłaty (czynsz, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia) są typowe, nie mogąc stanowić przyczyny uzasadniającej umorzenie zaległości.

Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku.

Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu z możliwości ich wyegzekwowania. Zatem biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczane, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczególnej staranności w umarzaniu zadłużenia. Zakład nie ogranicza się zatem wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej i finansowej dłużnika, ale bierze pod uwagę również możliwości odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego i rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach. Trudności finansowe dłużnika nie mogą bowiem stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności.

Umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na stronie zobowiązaniu.

W odniesieniu do § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdzono, że obecna sytuacja materialna zobowiązanej jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej czy inne innych nadzwyczajnych zdarzeń. Powyższy przepis stanowi o zdarzeniach nadzwyczajnych, których wystąpienie mogłoby skutkować zagrożeniem prowadzenia działalności gospodarczej przez dłużnika. Zobowiązana natomiast nie prowadzi już działalności gospodarczej, co oznacza brak możliwości umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis.

W odniesieniu zaś do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia przedłożona dokumentacja i oświadczenia strony wskazują, że jest ona po endoprotezoplastyce prawego stawu biodrowego, ma liczne schorzenia odcinka lędźwiowego kręgosłupa i miażdżycę aorty brzusznej, co skutkuje koniecznością stałego przyjmowania leków i specjalistycznej opieki lekarskiej. Zobowiązana cierpi więc na szereg dolegliwości wiążących się także z obciążeniami finansowymi, niemniej jednak w przypadku powyższej przesłanki nie jest wystarczające samo wystąpienie przewlekłej choroby, lecz musi być ona tego rodzaju, że - poza przewlekłym charakterem - pozbawia stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Pozbawienie zawiera w sobie element trwałości, a tego rodzaju okoliczność w sprawie nie została przez zobowiązaną wykazana. Otrzymuje ona świadczenie emerytalne wypłacane niezależnie od stanu zdrowia, stąd ma dochód pozwalający na sukcesywną spłatę zadłużenia.

W skardze na decyzję z [...] lutego 2018 r. strona zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, podnosząc, że:

- środki pozostające do jej dyspozycji nie pozwalają na zakup wszystkich potrzebnych lekarstw, gdyż musi z nich rezygnować na rzecz zakupu żywności;

- posiadana nieruchomość jest obciążona hipotekami o wartości zbliżonej do wartości nieruchomości, stąd pozbawienie jej prawa własności nieruchomości może skutkować jej bezdomnością.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r., poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Prawodawca, pozostawiając organom administracji publicznej uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Organ stwierdził, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, co skutkowało odmową umorzenia należności.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko, że nie występuje żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności zasadnie wskazano, że posiadany majątek (nieruchomość) oznacza, że nie została spełniona przesłanka braku majątku, z którego można egzekwować należności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. i to niezależnie od tego, czy obciążenie wynikające z istniejących hipotek przewyższa wartość nieruchomości (nie ma w tym kontekście znaczenia kwestia sporządzenia operatu). Ponadto, odnośnie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest jednak w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzenie. Zgodnie z jego § 3 ust. 1 organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ był zatem zobowiązany zbadać możliwość umorzenia należności w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia, a więc ustalić, czy zachodzi któraś z wymienionych w § 3 rozporządzenia przesłanek, a jeśli tak - rozważyć zasadność umorzenia należności, kierując się nie tylko stanem swoich finansów, ale także słusznym interesem strony. Organ poczynił te ustalenia, ale w ocenie Sądu - w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca - nie wykazał, aby nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Skarżącej, po potrąceniach, pozostaje do wypłaty 959,59 zł z tytułu emerytury. Jak wskazał organ pierwszej instancji, z tej kwoty strona musi wydać 438 zł na opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia i spłaty zobowiązań podatkowych, stąd na pozostałe wydatki pozostaje jej kwota 521 zł. Jako że obliczone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji w 2017 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 527,30 zł, zdaniem organu pozwala to stronie na spłatę należności z tytułu składek. Niemniej jednak, w trybie § 3 rozporządzenia możliwe jest umorzenie należności, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego. Jedynie tytułem przykładu podano w § 3 rozporządzenia trzy punkty, stwarzające możliwość umorzenia należności. Oznacza to, że organ powinien wnikliwie, na potrzeby każdej indywidualnej sprawy, zbadać, czy odmowa udzielenia ulgi nie spowodowałaby zbyt ciężkiego skutku dla zobowiązanego. W ocenie Sądu nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że dochód strony jest większy od obliczonego przez wyżej wskazany instytut minimum egzystencji. Kategoria ta wyznacza bowiem jedynie modelowy sposób zaspokojenia podstawowych potrzeb i to na minimalnym poziomie, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia i rozwoju człowieka, umożliwiający jedynie przeżycie, wyznaczający dolną granicę obszaru ubóstwa (por. strona internetowa: www.ipiss.com.pl). Po pierwsze, jest to więc jedynie model, który należy odnieść do konkretnej sytuacji konkretnego człowieka, a po drugie, wyznacza on wyłącznie ekonomiczną granicę fizycznego przetrwania.

Oceniając pod powyższym kątem sytuację skarżącej należy oczywiście uwzględniać jej regularne, miesięczne dochody z tytułu emerytury, ale trzeba też wziąć pod uwagę jej podeszły wiek, stan zdrowia (w tym rosnące wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną), samotne zamieszkiwanie, regularne korzystanie z zasiłków celowych oraz okoliczność, że w przypadku utraty własności nieruchomości (w przypadku egzekucji) mogłaby zostać pozbawiona miejsca zamieszkania. Nie jest wystarczające stwierdzenie, że schorzenia, na jakie cierpi skarżąca, nie należą do grupy nowotworów czy udarów. Nie tylko bowiem takie choroby uniemożliwiają lub znacznie utrudniają podjęcie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego.

W ocenie Sądu organy nie wykazały, że w sytuacji, w jakiej znajduje się skarżąca, twierdzenie o możliwościach spłacenia zadłużenia jest realne i oparte na zasadzie logiki i doświadczenia życiowego. Rozstrzygnięcia organów są w tym zakresie dowolne i naruszają art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Również w odniesieniu do potencjalnej egzekucji kierowanej do jedynego majątku skarżącej (nieruchomości) konieczne jest rozważenie jej racjonalności. W interesie publicznym nie jest bowiem zmuszenie strony do popadnięcia nie tylko w sytuację skrajnego ubóstwa, ale tym bardziej - bezdomności. W tym wypadku - wbrew twierdzeniom organów - nie jest dopuszczalne faworyzowanie interesu finansów ubezpieczeń społecznych.

Przy ocenie zaskarżonej decyzji Sąd wziął pod uwagę, że skarżąca ma poważne trudności z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organy odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązane były należycie wykazać, że okoliczności sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny. Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada bowiem na organ szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. W realiach rozpoznawanej sprawy nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, dając w sposób niedopuszczalny prymat interesowi publicznemu.

Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien przeprowadzić ponowną analizę dochodów i wydatków skarżącej, uwzględnić jej wiek i stan zdrowia w kontekście realnej możliwości spłaty zadłużenia. Nade wszystko organ uwzględni niedopuszczalność pozbawiania jednostek przez organy władzy publicznej możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb bytowych, gdyż takie działanie narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.; Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Następnie w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ rozpatrzy wniosek strony na podstawie powołanych norm prawa materialnego, a wnioski przedstawi w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymagania art. 107 § 3 K.p.a.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.