Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 290/98
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 1999-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1-2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ następuje w ramach postępowania administracyjnego z zachowaniem reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Procedurę tą normuje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ - obowiązujące od dnia 1 października 1997 r.

Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.

TEZY

Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ następuje w ramach postępowania administracyjnego z zachowaniem reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Procedurę tą normuje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ - obowiązujące od dnia 1 października 1997 r.

Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Henryka P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 20 stycznia 1998 r.  (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich - uchyla zaskarżoną decyzję; (...).


UZASADNIENIE

Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Ł. w dniu 2 września 1977 r. wystawił Henrykowi P. zaświadczenie (...) w sprawie uprawnień kombatanta z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945.

Decyzją z dnia 6 listopada 1997 r. (...), wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 17 poz. 75 ze zm./, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił Henryka P. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Henryk P. otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Komendy Miejskiej Milicji Obywatelskiej w Ł. z dnia 26 maja 1977 r., które potwierdza służbę w MO i udział w walce z podziemiem. W tej sytuacji Henryk P. nie posiada żadnego tytułu do uprawnień kombatanckich, wymienionego w obecnej ustawie. Henryk P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy, a takie osoby pozbawia się tych uprawnień - art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Henryk P. wniósł o uznanie, iż uprawnienia kombatanckie nabył za udział w walkach zbrojnych z niemieckim okupantem o wyzwolenie Polski w okresie od 21 stycznia 1945 r. do 30 września 1945 r. Henryk P. wyjaśnił, że w powyższym okresie służył w Milicji Obywatelskiej w Sz., powiat S. /obecnie województwo S./ i brał udział w walkach zbrojnych z okupantem i ukrywającymi się wojskami hitlerowskimi. Fakt ten potwierdza zaświadczenie KMMO w Ł. z dnia 26 maja 1977 r. Henryk P. zaprzeczył, aby brał udział w walce z podziemiem podnosząc, że na terenie działania MO w Sz. takie podziemie nie istniało.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 20 stycznia 1998 r. (...) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 6 listopada 1997 r. (...).

W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że okoliczności podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - udział w walce z okupantem - nie mają wpływu na wynik sprawy. W świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ żadne zadania wykonywane w MO nie mogą być uznane za działalność kombatancką.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Henryk P. podtrzymał argumenty i zarzuty zawarte we wcześniejszym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Nadto skarżący zarzucił, że zarówno ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. jak i jej nowelizacja z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie określa, że osoby pełniące funkcję w szeregach Milicji Obywatelskiej w okresie wojny i biorące udział w walkach zbrojnych z okupantem i wojskami hitlerowskimi pozbawia się uprawnień kombatanckich.

Skarżący dla uzasadnienia twierdzenia, że uprawnienia kombatanckie nabył z tytułu walki zbrojnej z okupantem i wojskami hitlerowskimi wskazał następujące okoliczności:

W dniu 19 stycznia 1945 r. po przejściu kolumny czołgów radzieckich z kierunku Ł.-Sz.-W. zorganizowany został w dniu 21 stycznia 1945 r. oddział Milicji Obywatelskiej w Sz. do walki z okupantem i ukrywającymi się w okolicznych lasach wojskami hitlerowskimi. Walki te trwały do czasu likwidacji ukrywających się wojsk niemieckich i władz okupacyjnych oraz

doprowadzeniu wziętych do niewoli wojsk niemieckich do punktów zbiorczych w Ł. Skarżący brał więc udział w walkach zbrojnych o wyzwolenie Polski spod niemieckiej okupacji i w walkach z oddziałami niemieckimi. Powyższe potwierdzone jest w piśmie Komendy Wojewódzkiej MO w Ł. z dnia 26 maja 1977 r., które znajduje się w aktach, na które powołuje się w decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

Do jednej z licznych akcji należało oswobodzenie jeńców alianckich z obozu jenieckiego pod Z.-W., zakwaterowanie i bezpieczne konwojowanie uwolnionych do punktu zbiorczego w Ł. przy ul. P. nr 1 /3. Była to wyłącznie walka z okupantem za krzywdy i morderstwa, jakich dokonał na narodzie polskim. Nie było żadnego utrwalania władzy ludowej.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie wywodząc zbieżnie z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo podniesiono, że o uprawnienia z innych tytułów strona winna ubiegać się w trybie art. 22 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ - w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4.

Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ stanowi samodzielną podstawę prawną do pozbawiania uprawnień kombatanckich osób, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej".

Pozbawienie uprawnień kombatanckich osób, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 i 2 powołanej wyżej ustawy następuje w ramach postępowania administracyjnego z zachowaniem reguł określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Procedurę tą normuje również rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ - obowiązujące od dnia 1 października 1997 r.

Postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewniać dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego.

Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego i uniemożliwia często prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Henryk P. nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu "walki z bandami i podziemiem", którą to walkę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utożsamia z "walką o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" stanowiącą podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy.

Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatanckich /Dz.U. nr 16 poz. 122/ w artykule 1 określa osoby, którym przysługiwały uprawnienia przewidziane w tej ustawie.

Określenia zawarte w tym przepisie były sformułowane bardzo ogólnie. Ustawa przyznawała między innymi uprawnienia uczestnikom walk o narodowe i społeczne wyzwolenie Ojczyzny, walk o niepodległość, walk o utrwalenie władzy ludowej, walk przeciwko siłom reakcji i ruchom faszystowskim, uczestnikom ruchu oporu itd.

Zaświadczenia w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich, deklaracje członkowskie ZBoWiD i składane wówczas życiorysy posługiwały się ogólnikowymi sformułowaniami ustawy.

"Walki o utrwalenie władzy ludowej" obejmują różne stany faktyczne, które również pod rządami obecnie obowiązującej ustawy uzasadniają przyznanie lub zachowanie uprawnień kombatanckich. W szczególności okolicznością taką jest uczestnictwo w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z grupami Wehrwolfu stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/.

Nadto za działalność równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się po myśli art. 2 pkt 2 powołanej wyżej ustawy udział w okresie do 31 grudnia 1945 r. w walkach o zachowanie suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego w zmilitaryzowanych służbach państwowych.

Należy więc rozważyć, czy w konkretnej sprawie udział w akcjach zbrojnych w 1945 r. nie oznacza działalności, która i obecnie stanowi przesłankę do przyznania uprawnień kombatanckich. Określenie "walka z bandami i reakcyjnym podziemiem" jako sformułowanie wysoce ogólne może w konkretnym przypadku obejmować również walki z grupami Wehrwolfu i walki o zachowanie niepodległości Państwa Polskiego.

Skarżący w niniejszej sprawie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego powołał się na udział "w walce z okupantem i wojskami hitlerowskimi" w okresie służby w Milicji Obywatelskiej od 21 stycznia 1945 r. do 30 czerwca 1945 r.

Organ administracji państwowej, mimo posiadania dokumentów z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa nie poczynił ustaleń w celu wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności przebiegu służby w Milicji Obywatelskiej i wykonywanych w tym czasie zadań oraz udziału w walkach zbrojnych z wojskami hitlerowskimi.

Osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie jako "uczestnik walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a ponadto prowadziły działalność kombatancką lub działalność równorzędną z działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ nie tracą uprawnień na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, chyba że zachodzi przypadek określony w jej art. 21 ust. 2 /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 1993 r. - V SA 205/93 - ONSA 1994 Nr 2 poz. 83, uchwala składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 1993 r. - II UZP 25/93 - OSNCP 1994 z. 11 poz. 200/.

Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale z dnia 21 grudnia 1993 r. wskazał, że mogą występować sytuacje, gdy osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, otrzymała je lub mogła otrzymać nie tylko z tytułu działalności w latach 1945-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, ale także z innego /innych/ tytułu. W takich przypadkach należy odnieść się do art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, co oznacza, że o zachowaniu dotychczasowych uprawnień lub ich utracie będzie decydować to, czy osoby te dopuściły się zachowań określonych w tym przepisie.

W sprawach administracyjnych, w których prawa lub obowiązki stron wynikają ze stanu faktycznego i prawnego, uregulowanego przez tę samą ustawę, a także, w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, może toczyć się jedno dotyczące tej samej sprawy i nie ma potrzeby prowadzenia odrębnego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela w pełni przedstawione wyżej stanowisko wyrażone m.in. w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 r. - III ARN 30/96 /OSNAPU 1997 nr 6 poz. 83/.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że w świetle przepisów ustawy z dnia 21 stycznia 1991 r. o kombatantach (...) żadne zadanie wykonywane w MO nie mogło być uznane za działalność kombatancką. Takie stanowisko organu orzekającego - zdaniem Sądu - nie znajduje uzasadnienia w przepisach powołanej wyżej ustawy i jest sprzeczne z celami tej ustawy.

Wykładnia gramatyczna /językowa/ m.in. art. 1 ust. 1 oraz cytowanego wyżej przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy przemawiają za uznaniem, że nie można odmówić statusu kombatanta osobom, które działając w szeregach Milicji Obywatelskiej zbrojnie walczyły o suwerenność i niepodległość Polski.

W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950/ kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych wchodzących w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając na uwadze powyższe przepisy jak też treść preambuły do ustawy uznać należy, że uprawnienia kombatanckie przysługują i tym osobom, które brały udział w działaniach zbrojnych, prowadzonych przez zmilitaryzowane służby państwowe /m.in. Milicję Obywatelską/ o ile były one organizowane przeciwko wojskom okupanta czy też oddziałom hitlerowskim operującym na zapleczu wojsk i zajmujących się dywersją, sabotażem i szpiegostwem /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 1995 r. - V SA 1034/93/.

Z powyższych względów Sąd na mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.