Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1410/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 151 a § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 77 § 1, art. 80, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 b, art. 17b ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 28 ust. 4
journal: Dz.U. 2019 poz 299
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
article: art. 6 ust. 2b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący AWSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 września 2021 r. sprawy ze sprzeciwu D. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ drugiej instancji") z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], uchylająca decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] (dalej: "Burmistrz" lub "organ pierwszej instancji") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy ustalenia dla D. S. (dalej: "sprzeciwiająca się" lub "wnioskodawczyni") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. P. i przekazująca sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W podstawie prawnej decyzji powołano art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2021 r. poz. 735 – dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. 2020 r. poz. 111 – dalej: "u.ś.r.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z dnia 16 lutego 2021 r. sprzeciwiająca się wystąpiła do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. P. Do wniosku sprzeciwiająca się dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...], z którego wynika, że daty niepełnosprawności M. P. nie da się ustalić, a ustalony stopień istnieje od 3 listopada 2020 r., oświadczenie o sprawowaniu opieki nad matką, oświadczenie o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz oświadczenie o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS.

W trakcie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 19 lutego 2021 r. ustalono, że sprzeciwiająca się sprawuje opiekę nad matką od sierpnia 2020 r. Opieka polega na zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, pomocy w codziennych czynnościach, przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, robieniu zakupów, dbaniu o higienę, ustalaniu wizyt lekarskich, codziennym odwiedzaniu matki w miejscu jej zamieszkania oraz zapewnianiu kontaktów z otoczeniem. Ponadto sprzeciwiająca się posiada gospodarstwo rolne, jednak zaprzestała jego prowadzenia.

Decyzją z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołał się na brak spełnienia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Od powyższej decyzji D. S. wniosła odwołanie wskazując, że spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Na skutek rozpoznania wniesionego odwołania, SKO wydało decyzję z dnia [...] marca 2021 r. nr [...], którą uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] odmówił wnioskodawczyni ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie przesłanek do jego przyznania.

Od powyższej decyzji D. S. wniosła odwołanie, podnosząc, że z dniem 1 listopada 2020 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, jednak nie wyrejestrowała się w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, ponieważ jest właścicielem gospodarstwa rolnego powyżej 1 ha i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Dodatkowo sprzeciwiająca się podkreśliła, że jej rodzeństwo nie jest w stanie sprawować opieki nad schorowaną matką, na potwierdzenie czego przedłożyła ich oświadczenia.

Na skutek rozpoznania odwołania, SKO wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], którą uchyliło rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Zdaniem organu odwoławczego, Burmistrz oparł rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnym zapisie art. 17 ust. 1b, który stoi w sprzeczności z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ odwoławczy przypomniał, że przywołanym wyżej wyrokiem Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. SKO wyjaśniło, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, wobec wymogu wynikającego z wyżej powołanego wyroku, polegającego na równym traktowaniu bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki – organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Organ odwoławczy uznał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że sprzeciwiająca się podlega nadal ubezpieczeniom z KRUS. Jednak z akt sprawy nie wynika, w jakim charakterze podlega obowiązkowym ubezpieczeniom. Organ pierwszej instancji oparł ustalenia wyłącznie na podstawie oświadczeń D. S. Zatem skoro oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi regułami procesowymi z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Końcowo SKO stwierdziło, że konieczne jest zbadanie, czy wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej lub też prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Ponadto należy ustalić w jakim charakterze jest ubezpieczona w KRUS, kto aktualnie prowadzi gospodarstwo rolne, w którym sprzeciwiająca się wykonywała pracę oraz czy były składane wnioski do ARiMR o dopłaty bezpośrednie na 2021 r. Przesłanka istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawczynię a sprawowaniem opieki nie była przedmiotem ustaleń i rozważań organu pierwszej instancji. Kwestia ta powinna znajdować jednoznaczne odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy i nie powinna budzić jakichkolwiek wątpliwości. Jednak organ pierwszej instancji pozostawił tę kwestię niewyjaśnioną.

Organ drugiej instancji wskazał, że Burmistrz uchybił treści art. 6, art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art.80 k.p.a. oraz nie odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wobec czego organ pierwszej instancji, ponownie rozpoznając sprawę powinien właściwie zebrać i ocenić materiał dowodowy, bowiem niewyjaśnienie i nierozważenie okoliczności faktycznych stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sprzeciwiająca się, nie zgodziła się z wydaną decyzją, wnosząc sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wskazując, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, ze względu na to, że sprawuje całodobową opiekę nad matką i nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia. Podniosła również, że jest jedyną osobą, która może zapewnić matce opiekę, a stan zdrowia matki stale się pogarsza. Sprzeciwiająca się wskazała, że nie posiada innego ubezpieczenia, wobec powyższego nadal jest płatnikiem składek KRUS. Od 1 listopada 2020 r. nie zajmuje się gospodarstwem rolnym z powodu sprawowania opieki nad matką, a gospodarstwo rolne prowadzi jej mąż. Sprzeciwiająca się jest jedynie współwłaścicielem gruntów rolnych, które wydzierżawiła około 10 lat temu. Dodatkowo wskazała, że nie składała wniosku o dotacje z ARiMR, nie pobiera dotacji, jednak pobiera je jej mąż, jako aktywny rolnik, w związku z posiadaniem przez niego osobnych areałów rolnych.

Końcowo sprzeciwiająca się wskazała, że decyzja SKO jest dla niej krzywdząca, ze względu na to, że o wszystkich w/w sprawach związanych z gospodarstwem rolnym poinformowała w oświadczeniach oraz odwołaniu.

W związku z powyższym wniosła o pozytywne załatwienie sprawy i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odpowiadając na sprzeciw, SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] uchylająca decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej D. S. w związku z opieką nad matką.

Tytułem wstępu wskazać należy, że decyzje kasacyjne, jak w niniejszej sprawie, zostały poddane szczególnej kontroli sądowadministracyjnej, objętej instytucją sprzeciwu przewidzianą w art. 64 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Przewidziany został krótszy, bo 14 dniowy termin do zaskarżania tych decyzji- art. 64 c ust. 1 p.p.s.a., sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym – art. 64d § 1 p.p.s.a. a sądowa kontrola ograniczona została do oceny prawidłowości zastosowania przez organ II instancji art. 138 § 2 k.p.a – 64 e p.p.s.a.

W wypracowanym na tle ostatnio powołanego przepisu bogatym orzecznictwie przyjęto, że z uwagi na zawężony zakres podmiotowy spraw wywołanych sprzeciwem oraz ograniczenie kontroli sprawowanej przez sąd drugiej instancji (art. 151a § 3 p.p.s.a.), sprzeciw nie jest środkiem służącym kontroli materialnoprawnej podstawy decyzji. Z uwagi na skutki prawne wynikające z art. 170 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a., art. 64e i art. 151a § 1 p.p.s.a. przyjęto, że określone w tych przepisach granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny na skutek sprzeciwu nie obejmują oceny decyzji kasacyjnej w takim zakresie, w jakim przesądzałoby to o prawach podmiotów, które z uwagi na art. 64b § 3 p.p.s.a. nie mogą brać udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W konsekwencji zatem przyjmuje się, że przepis art. 64e p.p.s.a. ogranicza zakres kontroli sądu do oceny "istnienia przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a." (por. wyrok WSA w Poznaniu z 2 sierpnia 2018 r., II SA/Po 343/18; wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., II OSK 2182/18; wyrok NSA z 7 czerwca 2018 r., II OSK 1319/18; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 24 października 2018 r., II SA/Go 460/18; wyrok NSA z 7 grudnia 2017 r., II OSK 3011/17; wyrok NSA z 27 sierpnia 2018 r., II OSK 2226/18; wyrok WSA w Szczecinie z 8 maja 2018 r., II SA/Sz 253/18; wyrok NSA z 18 października 2018 r., I OSK 3632/18, wyrok NSA z 29 sierpnia 2019, II OSK 2030/19 wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzecznia.nsa.gov.pl; Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017, s. 430; Postępowanie sądowoadministracyjne, pod red. T. Wosia, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, s. 340-345; J.G. Firlus, T. Woś, Sprzeciw od decyzji kasacyjnej organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Przegląd Prawa Publicznego 2017, nr 6; M.J. Czubkowska, J. Siemieniako, Sprzeciw jako sposób zmniejszenia ilości decyzji kasatoryjnych, ZNSA 2018, nr 4, s. 50-70).

W myśl art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Tym samym, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, gdy organ I instancji przy rozpatrywaniu sprawy nie przeprowadził w ogóle postępowania wyjaśniającego lub naruszył przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym uznanie sprawy za niewyjaśnioną i przez to niekwalifikującą się do merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji (zob. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1386/15). Kasacyjne rozstrzygnięcie może zapaść wyłącznie, gdy wątpliwości organu drugiej instancji co do stanu faktycznego nie da się wyeliminować w trybie art. 136 k.p.a. Konieczność natomiast uzupełnienia postępowania dowodowego, mieści się w kompetencjach organu odwoławczego, wyłączając tym samym dopuszczalność decyzji kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1427/16).

Zaznaczyć również należy, że aktualnie zaskarżona do Sądu decyzja Kolegium jest drugą w kolejności decyzją kasacyjną tego organu. Pierwszą decyzją z [...] marca 2021 r, nr [...] Kolegium uchylając decyzję organu I instancji wytknęło nieprawidłową wykładnię z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. polegającą na uzależnieniu przyznania wnioskowanego świadczenia od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Organ II instancji powołał się w tym zakresie na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność wyżej powołanego przepisu w zakresie, w jakim uzależnia prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego właśnie od daty powstania tej niepełnosprawności. Jednocześnie Kolegium uchylając decyzję organu I instancji zwróciło uwagę na konieczność ustalenia drugiej koniecznej pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie rezygnacji z zatrudnienia. Organ II instancji zwrócił bowiem uwagę na to, że wnosząca sprzeciw podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Działalność rolnicza immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, natomiast istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest wsparcie osób, które nie zarobkują, z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Z zebranego dowodu, zdaniem Kolegium nie wynikało, w jakim charakterze wnosząca sprzeciw podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, ani też od jakiego momentu zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, jako podstawę wskazał podleganie ubezpieczeniu społecznemu KRUS.

Kolegium zaskarżoną decyzją uchyliło decyzję organu I instancji uznając ją za przedwczesną. Organ I instancji nie ustalił bowiem w jakim charakterze wnosząca sprzeciw podlega ubezpieczeniu społecznemu w KRUS. Odnosząc się do znajdującego się w aktach oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej organ wskazał, że powinno ono podlegać ocenie jak każdy dowód na podstawie art 77 § 1 i 80 k.p.a. Wyjaśnił również, że choć ustawodawca nie definiuje co należy rozumieć przez zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie to posiłkowo przy wykładni tego pojęcia należy sięgnąć do art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2019 r., poz. 299), w którym wskazano co należy rozumieć przez sytuację, w której emeryt lub rencista zaprzestali prowadzenia działalności rolniczej. W związku z powyższy nakazał zbadać, czy wnosząca sprzeciw faktycznie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej lub też prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, w jakim charakterze jest ubezpieczona w KRUS, kto aktualnie prowadzi gospodarstwo rolne, w którym wnioskodawczyni wykonywała prace oraz czy były składano wnioski do ARMiR o dopłaty bezpośrednie na 2021 r.

Istotą sporu w sprawie jest rozstrzygnięcie zagadnienia czy w świetle przepisów u.ś.r. wnoszącej sprzeciw, będącej rolnikiem, podlegającej ubezpieczeniu w KRUS przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W sprawie w zasadzie bezsporne jest, że matka wnioskodawczyni jest wdową oraz, że legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przyznanym jej na stałe. Poza wnoszącą sprzeciw ma jeszcze dwie córki. Nie jest również kwestionowane, że opiekę nad matką sprawuje wyłącznie wnosząca sprzeciw, i że opieka ta wykonywana jest w sposób prawidłowy.

Z dokumentów również wynika, że wnosząca sprzeciw posiada gospodarstwo rolne. W aktach znajduje się złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 k. oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 17 b u.ś.r.: w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Organy, jak się zdaje, treść powyższego przepisu pominęły.

Przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Pojęcie "prowadzenia gospodarstwa rolnego" jest szersze od pojęcia "wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym". Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać tylko na zarządzaniu nim (por. Uchwała NSA 7 sędziów z dnia 11 grudnia 2012 r. I OPS 5/12, publ. ONSA/WSA 2013/3/40). Zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nadto, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 2b. ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020.266 t.j.): "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2017.2336 oraz 2018. 650 i 858).

Fakt zaprzestania działalności rolniczej prowadzi do obalenia domniemania. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku. Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. Następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statutu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników ( wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20).

Oświadczenie winno wskazywać na całkowite zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego czy wykonywania w nim pracy. Zakres oświadczenia winien być zgodny z zakresem przewidzianym w art. 17b ust. 2 u.ś.r. i oświadczenie winno być złożone w przewidzianej przez przepisy formie, aby mogło być uwzględnione przez organy orzekające w sprawie. Przy czym co do zasady nie ma obowiązku badania treści tego oświadczenia (tj. co do faktów) przez organy orzekające w sprawie, co jednak nie wyklucza możliwości oceny prawdziwości oświadczenia jako dowodu w sprawie. Ocena ta powinna się przy tym odbywać z poszanowaniem ogólnych reguł swobodnej oceny dowodów, tym bardziej że oświadczenie jest składane właśnie pod rygorem odpowiedzialności karnej. Odpowiedzialność za złożenie oświadczenia przerzucana jest na osobę, która dane oświadczenie składa. W sytuacji gdy strona postępowania administracyjnego złoży nieprawdziwe oświadczenie zawierające klauzulę, że jest świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, może podlegać odpowiedzialności karnej z art. 233 § 1 k.k. Zgodnie z art. 233 § 1 k.k., kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Przepis ten stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej (art. 233 § 6 k.k.). Co z kolei po stronie organu, w sytuacji np. powzięcia informacji o braku zaprzestania przez rolnika prowadzenia gospodarstwa rolnego, może powodować obowiązek, o którym mowa w art. 304 § 2 k.p.k., tj. zawiadomienia prokuratury lub Policji. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą działalnością dowiedziały się bowiem o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa. (e- komentarz do art. 17b u.ś.r. Małysa-Sulińska Katarzyna(red.) Kawecka Anna Sapeta Joanna).

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. W świetle przedstawionej treści art. 17b u.ś.r. i jego wykładni za bezzasadne należało ocenić wskazówki organu odnośnie konieczności ustalenia czy sprzeciwiająca się faktycznie nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej lub też prowadzenia albo pracy w gospodarstwie rolnym w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, ustalenia w jakim charakterze jest ubezpieczona w KRUS, czy też kto aktualnie prowadzi gospodarstwo, a także czy były składane wnioski do ARMiR o dopłaty za 2021 r. Organ nie wykazał bowiem by istniały jakiekolwiek wątpliwości odnośnie prawdziwości złożonego przez skarżącą oświadczenia. Na obecnym etapie postępowania zbędne jest odnoszenie się do definicji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego z ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest złożenie oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia tego gospodarstwa, pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.

W ponowienie przeprowadzonym postępowaniu organ II instancji uwzględni powołany przez Sąd art. 17b u.ś.r. oraz dokonaną na jego podstawie wykładnię.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 a § 1 p.p.s.a.