Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1568/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej samej części uchylono decyzję II instancji, w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 138 § 1 pkt 2, art. 156 § 1 pkt 4, art. 156 § 1 pkt 5,
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 61, art. 66 ust. 1 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 3, art. 66 ust. 2.
journal: Dz.U. 2019 poz 1186
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
article: art. 16 pkt 2, art. 16 pkt 65, art. 16 pkt 65 lit. e, art. 188 ust. 1, art. 188 ust. 3, art. 211 ust. 1, art. 211 ust. 2, art. 212, art. 216 ust. 1, art. 216 ust. 2, art. 216 ust. 6, art. 258 ust. 1, art. 258 ust. 8, art. 526
journal: Dz.U. 2018 poz 2268
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
article: art. 48, art. 191
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 106 § 3, art. 106 §4, art. 133 § 1, art. 141 §. 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 182 § 2, art. 183 § 1, art. 183 § 2, art. 184, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 209
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: Sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędzia del. WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 268/20 ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 grudnia 2019 r. znak DON.7100.206.2018.WEJ(2) w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych 1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej skargę na punkt 1. tiret pierwsze zaskarżonej decyzji (nakaz naprawy lewej ściany betonowej komory wlotowej na turbinę /pełniącej funkcję prawostronnego przyczółku jazu ulgowego od strony wody dolnej/ oraz ściany turbinowni od strony poszuru) oraz uchyla zaskarżoną decyzję we wskazanym powyżej zakresie, 2. w pozostałej części oddala skargę kasacyjną, 3. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego kasacyjnie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...] kwotę 1210 (słownie: tysiąc dwieście dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., VII SA/Wa 268/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie - Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku (zwanego dalej "PGW WP") na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "Głównym Inspektorem") z dnia 17 grudnia 2019 r., [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych.

Powyższy wyrok wydano w następujących okolicznościach.

Decyzją z dnia 23 kwietnia 2018 r., [...] Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał PGW WP wykonanie do 30 kwietnia 2019 r. wyspecyfikowanych w decyzji robót budowlanych mających na celu likwidację istniejącego zagrożenia i przywrócenia jazu betonowego na rzece B. w km 0+260 w miejscowości K., na działce [...] (obręb K. w gminie C.) do odpowiedniego stanu technicznego.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyło PGW WP, które podniosło, że wskazany w decyzji jaz żelbetowy oddano w dzierżawę E.M. posiadającemu także pozwolenie wodnoprawne na pobór i piętrzenie wody rzeki Bukowiny udzielone decyzją z dnia 7 września 2001 r., [...]. PGW WP wskazało, że zgodnie z umową dzierżawca zobowiązany był do utrzymywania budowli w dobrym stanie technicznym, przeprowadzając remonty okresowe i kapitalne. Oznacza to, że obowiązek remontu jazu spoczywa obecnie na dzierżawcy, gdyż jest on jedynym zainteresowanym jego użytkownikiem.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 grudnia 2019 r. Główny Inspektor uchylił decyzję z dnia 23 kwietnia 2018 r. i nakazał PGW WP – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm., dalej "K.p.a.") oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (wówczas tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1186 z późn. zm., dalej "P.b.") – w punkcie 1. wykonanie do 30 lipca 2020 r. robót budowlanych w celu usunięcia zagrożenia bezpieczeństwa i nieodpowiedniego stanu technicznego polegających na:

– naprawie lewej ściany betonowej komory wlotowej na turbinę (pełniącej funkcję prawostronnego przyczółku jazu ulgowego od strony wody dolnej) oraz ściany turbinowni od strony poszuru,

– naprawie filarów jazu ulgowego oraz wyprofilowaniu betonowego progu i dolnej płyty jazu oraz przyczółków,

– uzupełnieniu bystrza głazami wielkogabarytowymi - w obrębie bystrza poniżej płyty betonowej poszuru - uzupełnienie głazami (o średnicy >20cm) brakujących przestrzeni w celu dokładnego zabezpieczenia dna cieku,

– wymianie drewnianych słupów - podpór prowadnic zamknięć jazu ulgowego i roboczego (na wlocie do komory turbinowej) oraz wyciągów zamknięć,

– zamontowanie znaków wodnych.

Organ wskazał, że roboty budowlane należy wykonać zgodnie ze sztuką budowlaną i ekspertyzą techniczną (według załączników nr 6, 7, 8, 9, 11). Jednocześnie na mocy art. 66 ust. 2 P.b., w punkcie 2., zakazał użytkowania obiektu do wykonania robót.

W motywach decyzji Główny Inspektor podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do konieczności wykonania robót określonych w punkcie 12 części opisowej ekspertyzy hydrotechnicznej autorstwa mgr inż. Wiesława Stępińskiego i jej załącznikach. Zaznaczył, że odwołujący się nie podważa zasadności usunięcia nieprawidłowości, zwłaszcza, że Nadzór Wodny w B. dnia 27 listopada 2019 r. przekazał "Protokół przeglądu okresowego obiektu - jaz żelbetowy, rzeka B. km 0+260" wskazujący, że należy natychmiast zaprzestać piętrzenia wody na jazie wobec jego złego stanu technicznego, grożącego katastrofą budowlaną,.

Organ przedstawił specyfikę postępowania toczącego się w trybie art. 66 ust. 1 pkt 1 P.b. i zaznaczył, że na właścicielu lub zarządcy spoczywa, zgodnie z art. 61 P.b., obowiązek utrzymania obiektu w należytym stanie technicznym. Odnosząc się do odwołania wskazał, że remont obiektów tworzących budowlę piętrzącą wody dla elektrowni wodnej, czy elementy elektrowni wodnej należy do podmiotu, który odnosi z nich korzyści. Jednak art. 188 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (na datę decyzji tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej "P.w."). stanowi, że na wniosek właściciela urządzenia wodnego organ właściwy w sprawach pozwoleń na wykonywanie urządzeń wodnych, w drodze decyzji, dokonuje podziału kosztów utrzymywania urządzeń wodnych. Z akt sprawy nie wynika, aby dzierżawcę E.M. taką decyzją zobowiązano do ponoszenia kosztów utrzymania jazu. Tymczasem art. 61 P.b. wprost wskazuje, że obowiązki z art. 66 P.b. mogą być kierowane jedynie do właściciela lub zarządcy urządzenia wodnego. Dzierżawca obiektu nie jest zarządcą. Nie włada nim jak właściciel, a więc nie jest posiadaczem samoistnym.

Główny Inspektor wywodził dalej, że budowlę piętrzącą – a więc i jaz – definiuje w art. 16 pkt 2 P.w. jako budowlę umożliwiającą stałe lub okresowe piętrzenie wód powierzchniowych ponad przyległy teren lub naturalny poziom zwierciadła wód. Natomiast art. 16 pkt 65 P.w. stanowi, że przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Organ zaznaczył też, że zgodnie z art. 526 P.w. z dniem wejścia w życie ustawy, Wody Polskie wykonują zadania dotychczasowego Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej. Zgodnie z art. 258 ust. 1 P.w. Wody Polskie reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do wód, o których mowa w art. 212 ust. 1 pkt 1 oraz do gruntów pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi.

Główny Inspektor nie miał wątpliwości, że podmiotem właściwym, z uwagi na niezakończone postępowania wodnoprawne i konieczność podjęcia działań w celu zapobieżenia awarii czy katastrofie budowlanej, jest PGW WP. Odrębnym zagadnieniem jest natomiast utrzymanie we właściwym stanie elektrowni wodnej (art. 16 pkt 65 lit. e P.w.).

W skardze na powyższą decyzję PGW WP zakwestionowało punkt 1. decyzji Głównego Inspektora stanowiący o "naprawie lewej ściany betonowej komory wlotowej na turbinę (pełniącej funkcję prawostronnego przyczółku jazu ulgowego od strony wody dolnej) i naprawie ściany turbinowni od strony poszuru". Skarżące PGW WP zaznaczyło, że organ nałożył na nie obowiązek naprawy części obiektu, których nie jest właścicielem. Budowa tych elementów była częścią budowy turbinowni, nie wynikała z pierwotnej konstrukcji jazu, a więc obowiązek w tym zakresie powinien być nałożony na ich właściciela.

Wskazanym na wstępie wyrokiem z dnia 29 października 2020 r., VII SA/Wa 268/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Wyjaśnił, że adresatem decyzji wydawanej na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 P.b. jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, albowiem te podmioty zostały zobowiązane – w świetle art. 61 P.b. do zachowania należytej substancji technicznej obiektu budowlanego.

Sąd wywodził, że w sprawie w stanie technicznym grożącym katastrofą budowlaną znajduje się jaz – a więc urządzenie wodne, o którym mowa w art. 16 pkt 65 P.w. Sam jaz w art. 16 pkt 2 P.w. definiuje się jako budowlę umożliwiającą stałe lub okresowe piętrzenie wód powierzchniowych ponad przyległy teren lub naturalny poziom zwierciadła wód. Sąd wskazał, że obiekt ten ze względu na swój charakter, funkcję i posadowienie pozostaje zatem zarówno w sferze regulacji P.b., jak i P.w. W art. 2 ust. 2 pkt 2 P.b. wskazano, że przepisy tej ustawy nie naruszają P.w. – w odniesieniu do urządzeń wodnych. Oznacza to, że P.w. jest regulacją szczególną w stosunku do P.b. w podanym zakresie, a więc korzystającą z pierwszeństwa w zastosowaniu. Zgodnie z art. 188 ust. 1 i 6 P.w. utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji, a właściciel urządzenia wodnego znajdującego się na śródlądowych wodach powierzchniowych jest obowiązany do zapewnienia obsługi, bezpieczeństwa oraz właściwego funkcjonowania tego urządzenia, z uwzględnieniem wymagań wynikających z warunków utrzymywania wód. Wedle art. 211 ust. 1 i 2 P.w. wody stanowią własność Skarbu Państwa, innych osób prawnych albo osób fizycznych, a prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują Wody Polskie – w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych, jak i w stosunku do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, znajdujących się w obrębie działki ewidencyjnej, która obejmuje także śródlądowe wody płynące będące własnością Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 212 ust. 1 pkt 1 P.w. prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują Wody Polskie - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych;

Sąd zauważył dalej, że w myśl art. 216 ust. 1, 2 i 3 P.w. grunty pokryte między innymi śródlądowymi wodami płynącymi stanowią własność właściciela tych wód, które nie podlegają obrotowi cywilnoprawnemu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie. Natomiast urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności. Przepis ten wprost znosi zasadę superficies solo cedit (art. 48, art. 191 K.c.) (art. 216 ust. 5 P.w.).

Przytoczywszy powyższe Sąd wskazał, że właścicielem zarówno jazu w km 0+260 rzeki B. w K., jak i elektrowni wodnej – wyłącznie dzierżawionej przez E.M. jest Skarb Państwa, w imieniu którego uprawnienia właścicielskie – na zasadach określonych w art. 258 ust. 8 P.w. – wykonuje PGW WP reprezentowane przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Gdańsku.

Zdaniem Sądu nie miała więc w sprawie znaczenia regulacja z art. 188 ust. 2 P.w. wskazująca, że w kosztach utrzymywania urządzeń wodnych uczestniczy ten, kto odnosi z nich korzyści. Kwestia ta powinna być – zdaniem Sądu – rozpatrywana bądź w trybie art. 188 ust. 3 P.w., bądź przed sadem powszechnym z umów dzierżawy zawartych uprzednio z E.M..

Przechodząc do ściśle rozumianego przedmiotu decyzji Sąd stwierdził, że stwierdzone uszkodzenie ściany elektrowni wodnej, która stanowi jednocześnie element budowli stanowiącej jaz (opisane w tiret pierwszym decyzji) – w świetle wskazanych przepisów P.w. – wskazuje na prawidłowość stanowiska Głównego Inspektora, że Wody Polskie powinny być adresatem również nakazu opisanego w tiret pierwsze decyzji.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniosło PGW WP zarzucając naruszenie:

– art. 133 § 1, art. 106 § 3 i 4, art. 141 § 4 oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.") poprzez oddalenie skargi na podstawie błędnego ustalenia faktycznego, niezgodnego z treścią zgromadzonego materiału dowodowego oraz treścią księgi wieczystej [...], że właścicielem elektrowni wodnej na rzece B. w miejscowości K. jest Skarb Państwa reprezentowany przez skarżącego,

– art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo błędnego ustalenia przez organ, że lewa ściana betonowa komory wlotowej na turbinę stanowi część jazu należącego do Skarbu Państwa i dzierżawionego przez E.M.,

– art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że zaskarżona decyzja została skierowana do skarżącego, który nie jest stroną w sprawie wykonania prac w obrębie lewej ściany betonowej komory

Wskazując na powyższe zarzuty PGW WP wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji. PGW WP wniosło także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W piśmie z dnia 7 lipca 2021 r. E.M. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. W jego ocenie jaz i komora turbinowni położone są na części gruntu pokrytym wodą płynącą.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie jej podstawy są usprawiedliwione.

W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn, zm., dalej "P.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 P.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Trafny jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., a pośrednio (to jest w zakresie w jakim naruszenie to doprowadziło do wydania wyroku oddalającego skargę) także art. 151 P.p.s.a Zgodnie z dwoma pierwszymi wymienionymi tu przepisami wojewódzki sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, a motywy orzeczenia odzwierciedla w uzasadnieniu zawierającym zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Nie powinno budzić wątpliwości, że art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. zostają naruszone, jeżeli sąd ustala stan faktyczny niezgodnie z aktami i daje temu wyraz w pisemnym uzasadnieniu. Naruszenie to ma wpływ na wynik sprawy, jeśli takie błędne ustalenia doprowadzą do wydania wadliwego wyroku.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pojawiło się następujące stwierdzenie: "z akt niniejszej sprawy wynika, że właścicielem zarówno jazu w km 0+260 rzeki B. w K., jak i elektrowni wodnej – wyłącznie dzierżawionej przez p. M. - jest Skarb Państwa, w imieniu którego uprawnienia właścicielskie - na zasadach określonych w art. 258 ust. 8 Prawa wodnego – wykonuje skarżące PGW WP reprezentowane przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Gdańsku". Jest to stwierdzenie w części nieprawdziwe. Na trzeciej i czwartej w kolejności karcie akt administracyjnych w tomie I (jest to dokument w grupie kart oznaczonej numerem "1" w segregatorze I) znajduje się wypis uproszczony z rejestru gruntów wskazujący, że działka 4/2, na której zlokalizowana jest elektrownia wodna w K., jest działką prywatną. Wśród dokumentów dołączonych do "Oceny technicznej" autorstwa A.P., datowanej na 18 lutego 2017 r. dołączono kolejny wypis uproszczony z rejestru gruntów, gdzie jako właściciele działki ujawnieni są E.M. oraz D.A.M. (jest to załącznik 3 do wskazanej "Oceny technicznej"). Tu można doprecyzować, że wedle danych z księgi wieczystej [...] wymienione osoby mają prawo do opisanej nieruchomości, ale nie prawo własności, a dożywotnią i nieodpłatną służebność mieszkania.

Z protokołu kontroli z dnia 8 lipca 2013 r., [...] dotyczącego utrzymania obiektu, jakim jest Mała Elektrownia Wodna w miejscowości K. na działce [...] (zob. grupę kart akt administracyjnych w segregatorze I), wynika, że elektrownia składa między innymi z betonowego kanału wlotowego. Wobec tego należało ustalić, czy wskazany betonowy kanał wlotowy należy uznać za fragment jazu w obrębie wód płynących, czy jest to fragment ściśle rozumianej elektrowni wodnej na działce [...]. Z dokumentacji projektowej – rysunku 10.2 przedłożonego przez E.M. przy piśmie z dnia 10 grudnia 2016 r. (grupa kart akt administracyjnych oznaczonych jako 10, segregator I) wynika, że granica prywatnej działki [...] i działki [...] (pokrytej wodą płynącą) biegnie wzdłuż czoła wlotu do elektrowni i następnie ulega zakrzywieniu 90’ i biegnie po zewnętrznym obrysie ściany bocznej tego wlotu, dalej stającej się ścianą komory turbinowej, przechodzącej wreszcie w ścianę budynku elektrowni. Opisany wyżej rysunek nie jest dokumentem urzędowym – jest to kopia rysunku projektowego przedłożonego przez E.M.. Zebrane dokumenty nie pozwalają na dokonanie definitywnych i dokładnych ustaleń o przynależności betonowej ściany komory wlotowej na turbinę elektrowni, niemniej są wystarczające, aby podważyć stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że "z akt niniejszej sprawy wynika, że właścicielem zarówno jazu w km 0+260 rzeki B. w K., jak i elektrowni wodnej – wyłącznie dzierżawionej przez p. M. - jest Skarb Państwa". Nie ulega bowiem wątpliwości, że działka 4/2, na której znajduje się elektrownia wodna, nie jest własnością Skarbu Państwa, ale własnością prywatną.

Na skutek opisanego wyżej uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego, to jest uznania, że i jaz i elektrownia należą do Skarbu Państwa, Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał zarzutów skargi dotyczących właśnie dopuszczalności nałożenia na PGW WP obowiązku określonego w zaskarżonej decyzji jako 1., czyli obowiązku naprawy lewej ściany betonowej komory wlotowej na turbinę oraz ściany turbinowni od strony poszuru. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty PGW WP wymagają wnikliwszej analizy, gdyż ujawniają istotne wątpliwości dotyczące granic jazu jako urządzenia wodnego w granicach wód płynących. Konieczne jest przeprowadzenie dokładnych ustaleń, bowiem zebrany w sprawie materiał sugeruje (Naczelny Sąd Administracyjny tego nie przesądza), że ściana komory wlotowej elektrowni wodnej i ściana turbinowni nie są w ogóle częścią jazu i najpewniej znajdują się w graniach prywatnej działki 4/2, stanowiąc element konstrukcji elektrowni jako takiej, który tylko "przy okazji" funkcjonalnie pełni rolę elementu umacniającego konstrukcję jazu oraz rolę prawostronnego przyczółku jazu. Innymi słowy, dokumenty zebrane w aktach zdają się wskazywać, że rozważana żelbetowa ściana może nie być częścią urządzenia wodnego jakim jest jaz, ale częścią innej budowli, a po części nawet budynku znajdującego się na działce prywatnej 4/2, poza granicą wód płynących należących do Skarbu Państwa.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał również za zasadny zarzut naruszenia grupy przepisów art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W sprawie, poza tym, że Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, iż elektrownia na działce [...] należy do Skarbu Państwa, dostrzec należy także niedopatrzenie po stronie Głównego Inspektora. Organ – skoro zdecydował się nałożyć na PGW WP obowiązki określone w punkcie 1. tiret pierwsze decyzji – powinien był uprzednio zweryfikować posiadaną dokumentację i jednoznacznie wyjaśnić na jakiej podstawie uznał ścianę komory wlotowej elektrowni wodnej i ścianę turbinowni za część jazu, za którego stan odpowiedzialność ponosić miałaby skarżąca.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny zdecydował się orzec – na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w części oddalającej skargę na punkt 1. tiret pierwsze decyzji Głównego Inspektora z dnia 17 grudnia 2019 r., [...] (nakaz naprawy lewej ściany betonowej komory wlotowej na turbinę /pełniącej funkcję prawostronnego przyczółku jazu ulgowego od strony wody dolnej/ oraz ściany turbinowni od strony poszuru) oraz nadto orzekł o uchyleniu decyzji we wskazanym tu zakresie. W sprawie konieczne jest bowiem przeprowadzenie przez organ wnikliwszych ustaleń (stosownie do art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) i określenie, czy ściana komory wlotowej elektrowni wodnej i ściana turbinowni jest częścią elektrowni jako budynku z powiązanymi elementami położonego na działce [...] (poza wodami płynącymi), czy jest to część jazu w graniach działki 14, stanowiącej grunt pokryty śródlądową wodą płynącą.

Skarga kasacyjna została natomiast oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zakresie w jakim dotyczyła pozostałej części zaskarżonego wyroku. W tym miejscu należy wyjaśnić, że PGW WP wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formalnie nie ograniczyło jej przedmiotowo przez co należy domniemać, że decyzja z dnia 17 grudnia 2019 r., [...] została zaskarżona w całości. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie ograniczał wyroku do części decyzji. Wreszcie, finalnie skarga kasacyjna PGW WP została wniesiona od całości wyroku, co formalnie oznacza, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kwestionowane jest całe orzeczenie Sądu pierwszej instancji, czyli także w zakresie, w jakim dotyczy ono innych, poza punktem 1., tiret pierwsze, elementów decyzji z dnia 17 grudnia 2019 r. Tym niemniej PGW WP nie podniosło zarzutów i nie wywiodło merytorycznych argumentów, dla których zaskarżony wyrok miałby być uchylony w zakresie innym, aniżeli dotyczącym punktu 1., tiret pierwsze decyzji. Dlatego też skargę kasacyjną w tej części należało oddalić.

Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że jako niezasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 106 § 3 i 4 P.p.s.a. Z uwagi na fakt, że organy zaniechały wyjaśnień w kierunku ustalenia istnienia, ewentualnie przebiegu granicy pomiędzy budowlą jazu wodnego a elektrownią wodną, nie można zarazem Sądowi pierwszej instancji zarzucać, że nie prowadził w tym zakresie postępowania dowodowego w zastępstwie organów. Innymi słowy, o ile Naczelny Sąd Administracyjny przyznaje, iż Sąd pierwszej instancji powinien był dostrzec uchybienia organów w zakresie postępowania wyjaśniającego i z tego powodu uchylić w części zaskarżoną decyzję (o tym wyżej), to trudno zarzucać Sądowi, że samodzielnie nie prowadził postępowania dowodowego. W okolicznościach sprawy dowody takie wykraczałyby poza funkcję kontrolną sądu administracyjnego.

Zupełnie nietrafny jest zarzut naruszenia art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 i 5 K.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób twierdzić, że zaskarżona decyzja obarczona była wadą nieważności przez skierowanie jej do podmiotu nie będącego stroną w sprawie i była trwale niewykonalna. Decyzja z dnia 17 grudnia 2019 r., [...] była co do zasady skierowana do właściwego adresata, czyli PGW WP jako dysponenta jazu, oraz była wykonalna. Zagadnienie sporne dotyczyło tylko ustalenia, czy ścianę wlotu elektrowni wodnej oraz ścianę turbinowni traktować jako element jazu, czy jako element elektrowni poza wodą płynącą (zagadnienie to przedstawiono wyżej).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a., a na zasądzone od organu na rzecz skarżącego PGW WP koszty postępowania złożyła się:

– kwota uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 500 zł (k. 57 akt sądowych),

– kwota uiszczonej opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł (k. 94 akt sądowych),

– kwota wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (k. 132 akt sądowych),

– wynagrodzenie radcy prawnego ustanowionego przez skarżącą w kwocie 360 zł ustalone stosownie do § [...] ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).

Wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym w oparciu o art. 182 § 2 P.p.s.a.