Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 157/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 132 poz 1115
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 14 września 2006 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 31 stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia 17 czerwca 2004 r. (Nr [...]); II. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest wymieniona we wstępie decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., którą organ ten - powołując się na art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.), § 8 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia 17 czerwca 2004 r. (Nr [...]) o braku podstaw do stwierdzenia u J. B. choroby zawodowej w postaci nowotworu złośliwego pęcherza moczowego (poz. 17.5 załącznika do wymienionego wcześniej rozporządzenia), powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. B. (urodzony [...]) pracował w latach 1962-1982 w Kopalni Węgla Kamiennego A w B. na następujących stanowiskach:

* od 23 stycznia 1962 r. do 30 czerwca 1966 r. jako robotnik p-1 (oddział ruchu pociągów),

* od 1 lipca 1966 r. do 31 grudnia 1968 r. jako przodowy ruchu pociągów (p-1),

* od 1 stycznia 1969 r. do 30 czerwca 1970 r. jako instruktor przewozu (p-1),

* od 1 lipca 1970 r. do 30 czerwca 1972 r. jako asystent techniczny g-3 (oddział ruchu kołowego),

* od 1 lipca 1972 r. do 31 maja 1982 r. jako sztygar zmianowy (g-3 ).

J. B. był badany w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. - Oddział w J. G., który w orzeczeniu z dnia 21 sierpnia 2003 r. (Nr [...]) stwierdził: "Brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej -nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi (poz. 17.5)". W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że badany w czasie pracy zawodowej (do 31 sierpnia 1996 r.) miał nadzór nad pracami wulkanizacyjnymi taśm przenośnikowych. Według pracodawcy, do zadań pracownika należało planowanie, zlecanie i nadzorowanie prac, bez bezpośredniej styczności z materiałami stosowanymi w pracach wulkanizacyjnych. Prace wykonywane były na wolnym powietrzu. Ponadto do prac używano klejów, w skład których nie wchodziły substancje rakotwórcze "o powinowactwie do układu moczowego".

Takie stanowisko zakwestionował J. B. podnosząc, że w środowisku pracy wulkanizatora występuje naftyloamina, czego nie wzięto pod uwagę przy orzekaniu w sprawie choroby zawodowej. Wskutek tego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. zwrócił się do zakładu pracy o uzupełnienie oceny narażenia zawodowego pracownika. W karcie oceny narażenia zawodowego przedłożonej przez pracodawcę (26 czerwca 2003 r.) napisano, że "do zadań sztygara zmianowego nie należy bezpośrednie wykonywanie prac na stanowisku pracy przy wykonywaniu złącza, jednak sztygarzy przebywają na stanowisku wulkanizacyjnym w trakcie wykonywania prac (kontrola prawidłowego wykonania złącza). Powyższe prace wykonywane są na otwartej przestrzeni, niezależnie od pory dnia czy roku". Z dodatkowych informacji uzyskanych za pośrednictwem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w dniu 30 marca 2004 r. wynika, że zainteresowany nie był narażony na oddziaływanie: benzydyny, p-fenyloaniliny, auraminy, B-naftyloaminy, olejów mineralnych nierafinowanych lub słabo rafinowanych (w tym także tzw. przepracowanych), smoły węglowej, p-chloro-o-toluidyny, 4 aminobifenylu, (pismo [...] Kopalni Węgla Brunatnego A S.A. z dnia 9 marca 2004 r.).

Na podstawie przeprowadzonych badań substancji chemicznych emitowanych do powietrza podczas prac wulkanizacyjnych na Oddziale Regeneracji Taśmociągów w Hali Zamkniętej Kopalni Węgla Brunatnego A z dnia 18-19 listopada 1999 r. i stosowanych w Zakładzie surowców (kleje AMR, OKT-11, FTP i rozpuszczalników), dokonanych przez Instytut Medycyny Pracy, zidentyfikowano następujące grupy związków:

1) nasycone i nienasycone węglowodory alifatyczne o liczbie atomów węgla od C6 do C

12 (składniki benzyny ekstrakcyjnej i łąkowej):

* heksan i jego izomery,

* heptan i jego izomery,

* 2,2,4,6,6 -penta-metylo-heptan,

* nonan, dekan, undekan, dodekan,

* 2,2,4,6,6 -penta-metylo-hept-3-en,

2) węglowodory aromatyczne (składniki benzyny łąkowej, rozpuszczalników i klejów) -benzen, toluen, ksyleny, etylobenzen, di-izo-propylo-benzen,

3) WWA (wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne) - naftalen, metylonaftaleny, benzo/a/piren, piren, benzo/a/antracen, benzo/b/fluoranten, benzo/k/fluoranten, diben-zo/ah/antracen, antracen,

tetra-chloro-etylen,

alkohole i fenole:

* alkohol izo-butylowy,

* 2-etylo-heksan-ol,

* 2,6-di-tert-butylo-p-krezol,

keton metylo-izo-butylowy,

aldehydy: -

* formaldehyd,

* akroleina,

* aldehyd octowy,

* aldehyd butyrowy,

* aldehyd benzoesowy,

anilina,

nikotyna (obecność której wynika zapewne z nawyku palenia papierosów przez pracowników),

10) inne związki heterocykliczne:

* benzotiazol,

* 2,2,4 - tri-metylo-l,2-di-hydro-chinolina,

11) estry:

* ftalan di-butylu,

* ftalan di-2-etyło-heksylu,

* adypiniandi-2-etylo-heksylu.

Stosując zasadę dwuinstancyjności orzeczeń lekarskich, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. skierował J. B. do Instytutu Medycyny Pracy. W dniu 15 kwietnia 2004 r. Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, uzasadniając swoje stanowisko tym, że "badany w trakcie wykonywania pracy zawodowej nie był narażony na czynniki o udowodnionym oddziaływaniu rakotwórczym w odniesieniu do układu moczowego, w tym pęcherza moczowego. Także wykonywane przez niego prace wulkanizacyjne nie były związane z narażeniem na zespół czynników występujących na stanowiskach wulkanizacji typowych dla procesu produkcyjnego w przemyśle gumowym. Właściwości rakotwórczych nie posiadają też stosowane w klejeniu taśm kleje zawierające toluen i benzynę ekstrakcyjną." W rezultacie "nie znaleziono podstaw do uznania etiologii zawodowej rozpoznania u badanego raka pęcherza moczowego".

Na podstawie tego orzeczenia i po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Z. wydał w dniu 17 czerwca 2004 r. decyzję o braku podstaw do stwierdzenia u J. B. choroby zawodowej - nowotworu pęcherza moczowego.

W odwołaniu od tej decyzji J. B. podniósł, że występująca u niego choroba wiąże się ze szkodliwymi warunkami pracy.

Rozpoznając odwołanie, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej przez Państwową Inspekcję Sanitarną muszą być spełnione jednocześnie - jak to wynika z definicji choroby zawodowej zawartej w § 2 ust. 1 i § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach - dwa warunki:

choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy.

Zdaniem organu odwoławczego, w przypadku J. B. warunki te nie zostały spełnione. Placówki służby zdrowia upoważnione do rozpoznawania chorób zawodowych (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w J. G. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) uznały pozazawodową etiologię choroby.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wywiódł, że przy rozpoznawaniu etiologii zawodowej nowotworów uwzględnia się następujące kryteria: rodzaj, umiejscowienie nowotworu oraz jego okres utajenia. Każdy czynnik rakotwórczy ma swój narząd docelowy, w którym wywołuje specyficzne zmiany. Czynniki rakotwórcze, które wywołują nowotwór pęcherza moczowego, nie występują - według organu odwoławczego - w środowisku pracy zainteresowanego. Nie ma zatem podstaw do uznania, że stwierdzony u J. B. nowotwór pęcherza moczowego jest następstwem narażenia zawodowego, w szczególności, gdy substancje, na które zainteresowany był narażony, nie powodują raka pęcherza moczowego.

W ocenie organu odwoławczego, orzeczenia lekarskie wydane przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. są obiektywne, spójne oraz przekonujące.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego we Wrocławiu J. B. wniósł o uchylenie decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. w całości oraz o uznanie choroby zawodowej skarżącego, zarzucając przy tym wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa procesowego i materialnego - w szczególności:

art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 73 § 1, art. 74 § 2 oraz art. 123 i art. 124 k.p.a.;

§ 2 ust. 1 oraz § 5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach.

Zdaniem skarżącego organy obu instancji potraktowały selektywnie zebrany materiał dowodowy, nie ustosunkowując się do wszystkich twierdzeń oraz dowodów powołanych przez stronę we wniosku o ponowne przeprowadzenie badania (pisma z dnia 5 września 2003 r. oraz z dnia 27 lutego 2004 r. i odwołanie). W uzasadnieniu decyzji przemilczano bowiem bezsporne fakty, które w świetle obowiązujących przepisów prawa każą uznać chorobę skarżącego za zawodową, powołano natomiast takie okoliczności, które zdaniem organu wyłączają uznanie choroby strony jako zawodowej.

Według skarżącego, również orzeczenie lekarskie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej nie spełnia podstawowych warunków dowodu, który mógłby stanowić podstawę wydania prawidłowej decyzji, gdyż Instytut Medycyny Pracy w S. nie tylko nie przeprowadził żadnych dodatkowych badań, ale nawet nie uwzględnił faktów wynikających z zebranego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu orzeczenia należało bowiem podać fakty, które upoważniona jednostka uznała za udowodnione (lub nie), a dopiero później ocenić je pod kątem konkretnej jednostki chorobowej i przypisać im konkretny przepis prawa. W przeciwnym razie orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej przybiera charakter niesprawdzalnej wyroczni. Trudno bowiem odnosić się do czegoś, co nie zawiera żadnego uzasadnienia.

W ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do uznania zawodowego źródła choroby.

Po pierwsze, rozpoznany u strony rak pęcherza moczowego został wymieniony jako choroba zawodowa w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. pod poz. 17 pkt 5.

Po drugie, w środowisku pracy skarżącego występowały czynniki rakotwórcze, a mianowicie benzo(a)piren i anilina, powodujące raka pęcherza moczowego. Również

szkodliwym i rakotwórczym jest sam proces wulkanizacji, w którym wydzielają się wymienione substancje.

Po trzecie, zgłoszenie choroby zawodowej nastąpiło w przewidzianym w przepisach prawa okresie, co pozwala twierdzić, że przyczyną powstania choroby były czynniki występujące w środowisku pracy.

Skarżący zauważył ponadto, że w opisie warunków pracy wadliwie przyjęto nieistnienie bezpośredniej styczności strony z procesem wulkanizacji, gdy tymczasem o-becność na stanowisku wulkanizacyjnym w czasie procesu wulkanizacyjnego "grzania" należała do obowiązków pracowniczych skarżącego, był on bowiem odpowiedzialny za te czynności, które wymagają wielkiej staranności i dokładności.

W skardze podkreślono również, że impregnowany namiot, w którym wykonywano zdecydowaną większość prac wulkanizacyjnych, nie był mechanicznie wentylowany, a na stanowiskach wulkanizacyjnych prowadzony był taki sam proces (i z użyciem takich samych materiałów), jak w hali na oddziale regeneracji taśm, gdzie wykryto znaczne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia. Hala ta ma nieporównywalnie większą kubaturę (liczoną w tysiącach metrów sześciennych), aniżeli wspomniany namiot (kilkanaście metrów sześciennych). Według skarżącego, kierując się prawidłami fizyki oraz zasadami logicznego rozumowania, można z dużym prawdopodobieństwem twierdzić, że stężenia rakotwórcze na stanowiskach wulkanizacji pod namiotem były o wiele wyższe niż stwierdzone podczas pomiarów przeprowadzonych w hali.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację z uzasadnienia kwestionowanej decyzji. Podkreślił przy tym, że nie podważa faktu ujęcia w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. raka pęcherza moczowego jako choroby zawodowej, ani tego, że musi być ona wywołana czynnikami występującymi w miejscu pracy. Zdaniem organu, każdy czynnik rakotwórczy oddziałuje negatywnie na określony narząd, wywołując w nim zmiany nowotworowe. W przypadku pęcherza moczowego są to czynniki inne niż występujące w miejscu pracy skarżącego. Według organu, w dochodzeniu epidemiologicznym szczegółowo analizowano karty charakterystyki substancji szkodliwych oraz ich oddziaływania na stan zdrowia pacjenta. Instytut Medycyny Pracy w S. orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, co - zdaniem organu - wykluczyło zawodową etiologię schorzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kwestionowana decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz bez wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co uchybia regułom proceduralnym sformułowanym w art. 7 i art. 77 ust. 1 k.p.a.

Należy przede wszystkim zauważyć - na co wskazywano także zarówno w odwołaniu, jak i w skardze - że organy rozpatrujące sprawę co najmniej przedwcześnie, a więc bez dokładnego ustalenia stanu faktycznego, przyjęły, że czynniki rakotwórcze wywołujące nowotwór pęcherza moczowego nie występowały w środowisku pracy skarżącego. Niezależnie od tego, mając do dyspozycji dokumentację charakteryzującą warunki pracy w procesie wulkanizacji prowadzonym w hali, które są zbliżone do warunków panujących w miejscu pracy skarżącego (pod impregnowanym namiotem, którego kubatura była znacznie mniejsza aniżeli wspomnianej hali), organy te nie przeprowadziły rzetelnej analizy tych warunków i nie dokonały ich porównania, poprzestając na twierdzeniu, że "praktycznie nie ma ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej będącej skutkiem narażenia zawodowego".

Dokumentacja znajdująca się w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych wskazuje tymczasem, że po pierwsze - w procesie wulkanizacji, w którym uczestniczył

także skarżący, występowały czynniki kancerogenne, po drugie zaś - w charakterystyce pracy wykonywanej przez skarżącego stwierdza się: "Prowadzenie robót wulkanizacyjnych i przygotowawczych na maszynach podstawowych, kierowanie, koordynowanie, nadzorowanie i kontrolowanie pracy podległych pracowników" (karta 27, s. 2, pkt 12).

W kwestii pierwszej, przy ustalaniu czynników chemicznych występujących w środowisku pracy skarżącego, stwierdzono, że "wśród zidentyfikowanych w powietrzu substancji i stosowanych w Zakładzie surowców (kleje, rozpuszczalniki etc.) wyodrębnić można następujące grupy związków" [m. in. - uwaga Sądu]:

benzo(a)piren

anilinę.

Właśnie wspomniane czynniki mają szczególne znaczenie w rozpoznawanej sprawie, gdyż w regulacjach prawnych wskazuje się je jako źródła szkodliwe, wywołujące chorobę nowotworową pęcherza moczowego. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz. U. Nr 69, poz. 332 z późn. zm.) wymienia się benzo(a)piren, jako czynnik szkodliwy (lub uciążliwy), oddziałujący na pęcherz moczowy, przy czym użyty przez prawodawcę symbol R2 oznacza "czynnik o wysoce prawdopodobnym działaniu rakotwórczym". W tym akcie prawnym stanowi się także o anilinie, przy której działaniu narządem krytycznym jest również pęcherz moczowy, a figurujący przy tej pozycji symbol R1 wskazuje na "czynnik o udowodnionym działaniu rakotwórczym", zaś symbol 0 wprowadza "konieczność przedłużonej obserwacji poza okres pracy zawodowej".

Mimo takiego właśnie oddziaływania wspomnianych czynników - co znajduje potwierdzenie również w literaturze przedmiotu przywołanej w skardze (przypis 1 i 2) - organy prowadzące postępowanie nie ustosunkowały się rzeczowo do argumentów strony skarżącej, przyjmując przedwcześnie, że skarżący nie był narażonych na działanie czynników wywołujących raka pęcherza moczowego.

W wywodach organów sanitarnych zabrakło także odniesienia się do wyprowadzonego z literatury fachowej twierdzenia, że - oprócz samego procesu wulkanizacji -rakotwórcze dla pęcherza moczowego wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne mogą uwalniać się również w procesie ścierania (szorstkowania) gumy, na etapie przygotowawczym do wulkanizacji.

Nie sposób wreszcie odnieść się do sformułowanych w "Ocenie narażenia na czynniki chemiczne" twierdzeń o niewystępowaniu w środowisku pracy skarżącego

czynników szkodliwych dla zdrowia w stopniu przekraczającym obowiązujące normy (m. in. "W pobranych na stanowiskach pracy próbkach powietrza nie wykryto obecności N-n/trozomin, benzo(a)piranu i innych węglowodorów z grupy WWA w ilościach wyższych od oznaczalności zastosowanych metod analitycznych" oraz dalszych tam zawartych tez), skoro w uzasadnieniu decyzji nie wskazano kryteriów normatywnych. Taka sytuacja wymyka się z kontroli sądowej, co w rezultacie uniemożliwia weryfikację poprawności twierdzenia, że "praktycznie nie ma ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej będącej skutkiem narażenia zawodowego.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono dostatecznie także ewentualnej szkodliwości klejów stosowanych w procesie wulkanizacji. Wątpliwości wywołuje lektura kart charakteryzujących poszczególne preparaty. W przypadku kleju AMR, wśród jego składników występuje benzyna ekstrakcyjna, przy której umieszczono symbol R 11-45*-65, co według objaśnień symboli i zwrotów oznacza, że substancja ta "może być przyczyną raka" (R 45). Podobne sformułowania dostrzec można w dokumentacji charakteryzującej klej FTP. Użyte w dokumentacji określenia wymagałyby wyjaśnienia, jakiego rodzaju nowotwory mogłyby wynikać z opisywanych źródeł, i czy wynikiem narażenia na te czynniki może być - według aktualnej wiedzy medycznej - także nowotwór pęcherza moczowego. Brak rozważenia tych kwestii nie pozwala na właściwą ocenę stanowiska organów rozpoznających sprawę skarżącego.

Co zaś się tyczy kwestii drugiej, tj. charakterystyki pracy wykonywanej przez skarżącego, to w tym zakresie również dostrzegalne są niedostatki i niejasności postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Z jednej strony bowiem strony twierdzi się, że do obowiązków skarżącego należało "prowadzenie robót wulkanizacyjnych" ("sztygarzy przebywają na stanowisku wulkanizacyjnym w trakcie wykonywania prac"), co mogłoby wskazywać na bezpośredni udział pracownika w procesie narażenia na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia (w tym także kancerogennych), z drugiej zaś wywodzi się, że J. B. - jako osoba z nadzoru - "nie był eksponowany" na czynniki rakotwórcze, choć w oddziałach wulkanizacyjnych w okresie zatrudnienia skarżącego "nie były prowadzone badania zawartości i ewentualnej szkodliwości czynników chemicznych w używanych materiałach wulkanizacyjnych" (Charakterystyka narażenia zawodowego przy pracach wulkanizacyjnych w KWB A S.A.).

Niedostatecznie wyjaśnione pozostają również warunki w jakich prowadzono proces wulkanizacji nadzorowany przez skarżącego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje bowiem, że wspomniane prace wykonywano bądź w otwartej przestrzeni, bądź pod namiotem. Nie ustalono przy tym, po pierwsze -jakie są istotne różnice w

stopniu narażenia pracowników uczestniczących w procesie wulkanizacji na oddziaływanie czynników szkodliwych w zależności od miejsca pracy (np. stopień stężenia tych czynników w pracy pod namiotem, w hali i na wolnym powietrzu), po drugie -jak przedstawiał się stosunek czasu wykonywania tych robót na wolnym powietrzu do czasu wulkanizacji prowadzonej pod namiotem.

Wobec dostrzeżonych uchybień proceduralnych, rzeczą organów rozpoznających sprawę ponownie będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności wskazanych w wywodach Sądu, w szczególności zaś określenie rzeczywistych warunków pracy skarżącego w okresie zatrudnienia, ustalenie stopnia szkodliwości stosowanych w procesie wulkanizacji środków (w szczególności ich stężenia w miejscu pracy skarżącego), a także odniesienie się do merytorycznych zarzutów strony skarżącej, sformułowanych z uwzględnieniem argumentów wywiedzionych ze specjalistycznej literatury powołanej zarówno w odwołaniu, jak i w skardze.

Ponieważ wszczęte skargą J. B. postępowanie sądowe pozwoliło stwierdzić naruszenie przez organy administracji przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 k.p.a.), mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przeto -stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. - należało orzec, jak w punkcie I sentencji. Orzeczenie zawarte w punkcie II znajduje podstawę w art. 152 tej ustawy