Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1555/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska (spr.) Sędziowie WSA Wojciech Mazur Asesor WSA Jakub Linkowski Protokolant Piotr Jędrasik po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2004 r. sprawy ze skargi J. S., S. S., M. L., A. M., J. K. i E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia na własność państwa nieruchomości ziemskiej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2000 r. II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. S., S. S., M. L., A. M., J. K. i E. S. kwoty po 250 zł (dwieście pięćdziesiąt), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2002 r. uchylił własną decyzję z dnia [...] czerwca 2000 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1950 r. o przejęciu na własność państwa nieruchomości ziemskiej o powierzchni 104,3604 ha, położonej we wsi P. gm. K. powiat P. i umorzył postępowanie w sprawie nieruchomości ziemskiej o powierzchni 104,3604 ha położonej we wsi P. przejętej od S. S.. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ nadzoru podniósł, że przejęcie nieruchomości ziemskiej położonej we wsi P., na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zostało potwierdzone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1950 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności tej decyzji złożyli spadkobiercy S. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, że osobami uprawnionymi do występowania z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji "o przejęciu nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu" są osoby legitymujące się tytułem własności tej nieruchomości w dniu 13 września 1944 r. oraz ich spadkobiercy, których następstwo prawne zostało stwierdzone postanowieniem sądowym. W ocenie organu w rozpoznawanej sprawie istnieją poważne wątpliwości co do tego, czy składający wniosek są następcami prawnymi byłego właściciela nieruchomości ziemskiej położonej we wsi P.. Z akt sprawy wynika, że właścicielem majątku był S. S., natomiast wnioskodawcy przedstawili postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po S. A. S. Organ administracji nie jest upoważniony do rozstrzygania czy S. S. i S. A. S. to ta sama osoba. Organ nadzoru badając zasadność wydania określonej decyzji ocenia czy wnioskodawca jest stroną postępowania, natomiast nie ustala "tożsamości podmiotów wpisanych w księdze wieczystej i w postanowieniu spadkowym, a więc nie rozstrzyga czy są to te same podmioty." Decyzja wydana na podstawie art. 156 k.p.a. nie może być skierowana do osoby nie posiadającej dokumentu potwierdzającego w sposób bezsporny, że jest stroną postępowania. Wnioskodawcy takiego dokumentu nie przedstawili.

Z uwagi na powyższe należało uchylić decyzję z dnia [...] czerwca 2000 r. i umorzyć postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli: J. S., S. S., M. L., A. M., J. K. i E. S.. Skarżący, domagając się stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonej decyzji oraz uchylenia decyzji ją poprzedzającej, zarzucili naruszenie przepisów

postępowania - art. 105§l, art. 7, art. 77§1, art. 77§1, art. 78§1, art. 80 i art. 156 k.p.a. Ponadto skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1950 r. z powodu rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z snia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący podnieśli, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania, a obowiązkiem organu było wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w tym statusu skarżących. Z kolei decyzja z dnia [...] czerwca 2000 r. nie uwzględniła zebranego w sprawie materiału dowodowego, uzasadniającego, zdaniem skarżących stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1950 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Przede wszystkim podnieść należy, że umorzenie postępowania w sprawie nieruchomości ziemskiej o powierzchni 104,3604 ha położonej we wsi P. przejętej od S. S. na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nastąpiło bez wskazania jakiejkolwiek przyczyny uzasadniającej przyjęcie, iż stało się ono bezprzedmiotowe. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie wskazał, czy postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych, czy też przedmiotowych. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nadzoru dał jedynie wyraz swoim wątpliwościom co do tego czy były właściciel majątku ziemskiego i poprzednik prawny skarżących to ta sama osoba, natomiast nie wskazał żadnych powodów, które stanowiły podstawę wydania decyzji o umorzeniu postępowania. W związku z tym stwierdzić należy, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest, zgodnie z art. 7 k.p.a., dokładne wyjaśnianie stanu faktycznego sprawy, nie zaś zgłaszanie wątpliwości, tak jak to uczynił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Obowiązkiem organu orzekającego w sprawie było sporządzenie uzasadnienia decyzji spełniającego warunki określone w art. 107§3 k.p.a. Tymczasem w zaskarżonej decyzji brak jest zarówno uzasadnienia faktycznego jak i prawnego rozstrzygnięcia. Powyższe wskazuje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art. 105§l i art. 107§3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przechodząc do oceny legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2000 r. stwierdzić należy, że także ten akt zapadł z naruszeniem przepisów postępowania. Organ nadzoru odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. z dnia [...] czerwca 1950 r. nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego a co za tym idzie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy (art. 7 i art. 77§1 k.p.a.). Przede wszystkim całkowicie pominięto twierdzenia strony skarżącej, iż część nieruchomości przejętej na własność Państwa na cele reformy rolnej nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, gdyż objęta była parcelacją. Obowiązkiem organu było w tej sytuacji wyjaśnienie jak przebiegał proces parcelacji i czy istotnie pewna część przejętego majątku nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej, a co za tym idzie nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej. Podnieść w tym miejscu należy , że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.. Według art. 2 ust. 1 - zdanie ostatnie - dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, nieruchomości przeznaczone na cele reformy rolnej z mocy prawa stały się własnością Państwa. Jednakże właściciele tych nieruchomości mogli ubiegać się, w trybie określonym w §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), ustalenia czy dana nieruchomość podlega działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e. Zgodnie z §6 powołanego rozporządzenia strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Tak więc prowadzone postępowanie administracyjne powinno przede wszystkim zmierzać do wyjaśnienia, czy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. zasadnie przyjęło, iż przejęty majątek miał w całości charakter nieruchomości ziemskiej.

W związku z twierdzeniami skarżących, odnoszącymi się do przeprowadzonej parcelacji części majątku przypomnieć należy, iż Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. W 3/89 (OTK 1990, poz. 26), ustalił, że zakres przedmiotowy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie obejmuje tych nieruchomości ziemskich lub ich części, które przed dniem 1 września 1939 r. zostały rozparcelowane z przeznaczeniem na działki budowlane po uprzednim zatwierdzeniu projektu parcelacji przez właściwy organ administracji państwowej Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem z datą takiego zatwierdzenia utraciły one charakter nieruchomości ziemskich bez względu na to kiedy w następstwie parcelacji własność tych działek została prawnie przeniesiona na ich nabywców. Wykładnia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dokonana przez Trybunał Konstytucyjny, zgodnie z art. 239 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej utraciła, z dniem wejścia w życie Konstytucji moc powszechnie obowiązującą. Mając na uwadze rangę organu, który dokonał wykładni i przytoczoną argumentację, Sąd w pełni podzielił stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w powołanej uchwale. Organ orzekający pominął podaną wyżej wykładnię art. 2 ust. 1 lit. e dekretu bez bliższego wyjaśnienia przyczyn odrzucenia poglądu prawnego wyrażonego w uchwale, mimo, że skarżący w wielu pismach powoływał się na jej treść. Stanowi to niewątpliwie naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności w zakresie uzasadnienia prawnego.

Należy podzielić pogląd skarżących, że organ nadzoru odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1950 r. nie odnosząc się do dokumentów, z których ma wynikać, że parcelacja została przeprowadzona, a w związku z tym nieruchomość nie podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.l45§lpkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.