Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 725/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1, ust. 1b, ust 5 pkt 1 lit. b; art. 23 ust. 4aa u.ś.r.
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.10/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.10/22 – po rozpatrzeniu odwołania W. B. (dalej także jako "wnioskodawca" lub "skarżący") od decyzji Wójta Gminy Ulhówek z dnia 8 grudnia 2021 r. nr GOPS-ŚR.4042.36.2021, odmawiającej przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką D. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 15 listopada 2021 r. (data wpływu do organu) W. B. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ulhówku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką D. B.. Do wniosku załączył m.in. wypis z treści orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówki Terenowej w Biłgoraju z dnia 3 marca 2015 r. nr GNE-194891, stwierdzającego u D. B. trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji od stycznia 2015 r. Wnioskodawca przedłożył ponadto decyzję Starosty Tomaszewskiego z dnia 14 września 2021 r. o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Załączył także harmonogram i opis czynności wykonywanych w ramach opieki nad matką.

Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ulhówku, działając z upoważnienia Wójta Gminy Ulhówek, decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny t.j. - Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), dotyczący momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Ponadto organ uznał, ze w sprawie zachodzi zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem żona wnioskodawcy D. B. ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką H. C..

W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji W. B. zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższe, skarżący domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W toku postepowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., pismem z dnia 4 lipca 2022 r. zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, w tym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia oraz oceny, czy zachodzą, czy też nie, warunki do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Stosowny wywiad środowiskowy został przeprowadzony w dniu 14 lipca 2022 r., zaś w dniu 21 lipca 2022 r. kwestionariusz wywiadu został przekazany organowi drugiej instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, uwzględniając uzupełniony materiał dowodowy, powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 8 sierpnia 2022 r. (zaskarżoną do Sądu), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium zakwestionowało stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie, w jakim organ ten uznał, że podstawą do odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ odwoławczy zgodził się z zarzutem odwołania, że nie jest uzasadnione wydanie decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części ww. przepisu, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Pomimo uznania argumentacji przedstawionej przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji za niewłaściwą, organ odwoławczy stwierdził jednak, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest zasadna. Kolegium uznało bowiem, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności przeprowadzony w dniu 14 lipca 2022 r. wywiad środowiskowy, wskazują na brak bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

Organ odwoławczy wskazał, że D. B. jest wdową, osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Choruje przewlekle na nadciśnienie tętnicze, ma problemy z chodzeniem w związku ze zwyrodnieniem stawów, porusza się za pomocą kul łokciowych. Organ przyznał tym samym, że D. B. wymaga stałej opieki ze strony innych osób w zakresie codziennego funkcjonowania.

Jednakowoż Kolegium zwróciło uwagę, że W. B. nie mieszka wspólnie ze swoją matką, która zamieszkuje wraz ze swoim drugim synem T. B.. Sprawowana przez wnioskodawcę opieka polega -w zależności od bieżących potrzeb - na sprzątaniu, sporządzaniu posiłków, robieniu zakupów, pomocy w codziennej toalecie, zabezpieczaniu potrzebnych leków. Według oświadczenia skarżącego, D. B. nie wymaga całodobowej opieki, samodzielnie korzysta z toalety i jest w stanie przygotować sobie "coś do picia". Jednocześnie w opiece nad matką uczestniczy zamieszkujący wraz z nią brat wnioskodawcy, prowadzący gospodarstwo rolne.

Kolegium podkreśliło, że w wywiadzie środowiskowym zaznaczono, iż wnioskodawca, w związku z przebytym rozległym zawałem, nie ma możliwości opieki nad schorowaną matką ze względu na swój zły stan zdrowia. W ocenie organu odwoławczego, okoliczność ta pozostaje w sprzeczności z wcześniejszymi deklaracjami wnioskodawcy o stałej, całodobowej, nieprzerwanie sprawowanej opiece nad niepełnosprawną matką, która uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową i zarobkową.

Kolegium podkreśliło, że samo legitymowanie się przez osobę niepełnosprawną odpowiednim orzeczeniem o stopniu niepełnoprawności czy uznaniu za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie przesądza o tym, że osoba ta wymaga opieki, która czyni niemożliwym podjęcie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich kontynuowanie. Pod pojęciem opieki stałej należy bowiem rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. W ocenie organu odwoławczego, w niniejszym stanie faktycznym trudno przyjąć, że tego rodzaju opiekę sprawuje wnioskodawca. Nie wykonuje on bowiem przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawna nie jest osoba leżącą, "pampersowaną", cewnikowaną, nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi, co przyznaje sam skarżący). Pomoc skarżącego zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Zdaniem organu, sprawowana opieka stanowi naturalną formę pomocy w rodzinie i nie stoi na przeszkodzie jednoczesnemu wykonywaniu pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, zwłaszcza, że w opiece tej uczestniczy brat skarżącego. Opieka realizowana przez skarżącego ma charakter doraźny, a nie stały, całodobowy i ciągły.

Organ odwoławczy wskazał także, że brat skarżącego skarżący, który udziela pomocy w opiece nad matką, będąc rolnikiem, przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Chodzi przy tym zarówno o sprawowanie osobistej opieki, jak i jej finansowanie. Zdaniem organu, możliwe jest więc dzielenie obowiązków opiekuńczych.

W. B., reprezentowany przez adwokata M. Ż., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. skutkującą przyjęciem, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zwrócił się również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł, iż nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce, nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem skarżącego, w sprawowaniu opieki, o której mowa w tym przepisie, chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy również wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wobec zgodnych wniosków stron co do trybu rozpoznania sprawy Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja odpowiada bowiem prawu.

W pierwszej kolejności podnieść trzeba, że organ odwoławczy zasadnie zakwestionował przyjęcie przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia. Przypomnieć należy, że z treści tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Przytoczony przepis – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, uznał go za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Mimo, że wyrok ten nie doprowadził do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść – zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP – jest wiążąca i jako taka stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną, zwłaszcza wobec obowiązku wykładania przepisów ustaw zwykłych w duchu wartości konstytucyjnych. Skoro zaś Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b u.ś.r narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała odpowiednio po ukończeniu 18. oraz 25. roku życia, to skutkiem tego orzeczenia winno być pomijanie przez organy administracji przy rozpoznawaniu wniosków o świadczenie pielęgnacyjne tej części omawianego przepisu, którą Trybunał uznał za niezgodną z Konstytucją. Podkreślić należy, że przedstawiona wyżej interpretacja skutków wejścia w życia powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1668/14; z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 i I OSK 1208/16, a także wyroki WSA w Lublinie: z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 910/16; z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 1090/16; opubl. w CBOSA).

W związku z powyższym należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został przez organ pierwszej instancji wadliwie zastosowany jako podstawa odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto zupełnie niezrozumiały pozostaje argument zawarty w decyzji organu pierwszej instancji, jakoby w sprawie miał miejsce zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego wynikający w faktu, iż żona skarżącego D. B. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z związku ze sprawowaniem opieki nad własną matką. Okoliczność ta pozostaje bez znaczenia pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Skoro bowiem świadczenie to zostało przyznane nie skarżącemu, lecz jego żonie, nie zachodzi w tym przypadku przesłanka negatywna opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit "b" u.s.r. Nadto okoliczność ta nie rzutuje na ustalenie, czy to skarżący zapewnia swojej matce opiekę, skoro świadczenie pielęgnacyjne pobierane przez żonę skarżącego zostało jej przyznane w związku z opieką nad inną osobą, niż matka skarżącego D. B..

Opisane wyżej wady decyzji pierwszoinstancyjnej – jak słusznie stwierdził organ odwoławczy – nie miały jednak wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, albowiem o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądza potwierdzony przeprowadzonym w trybie art. 136 § 1 k.p.a. postępowaniem dowodowym brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, świadczący o niewystąpieniu podstawowej przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z powyższym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Literalne brzmienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do uznania, że z założenia świadczenie pielęgnacyjne miało stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że u.ś.r. nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji.

Omawiane świadczenie nie jest więc przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub za rezygnację z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. W związku z tym przedmiotowe świadczenie nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką. W sytuacji zaś, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, nie można uznać, że taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje.

Z powyższych względów w postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania w możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, podkreślił, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Poza sporem jest bowiem, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.s.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może bowiem wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy opieką na brakiem aktywności zawodowej, ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA). Możliwość weryfikacji wątpliwości w tym zakresie została zresztą przez ustawodawcę przewidziana w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a w świetle tego przepisu środkiem umożliwiającym taka weryfikację ma być rodzinny wywiad środowiskowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowany fakt, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem stwierdzającym u niej trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji (wypis z orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS Placówki Terenowej w Biłgoraju z dnia 3 marca 2015 r. nr [...]– k. 3 akt adm.). Orzeczenie to, zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. "b" u.ś.r., kwalifikuje matkę skarżącego jako osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu powołanej ustawy.

Przeprowadzone w sprawie postępowanie wyjaśniające, bazujące przede wszystkim na wywiadzie środowiskowym z dnia 14 lipca 2022 r., wykazało jednak również, że w ustalonym stanie faktycznym, stan zdrowia D. B., będący podstawą uzyskania powyższego orzeczenia, nie wymusza zapewniania jej przez skarżącego opieki w stopniu, który całkowicie uniemożliwia mu podjęcie pracy. Z przeprowadzonego wywiadu wynika wszakże, że D. B. nie jest osobą leżącą i samodzielnie korzysta z toalety, przez co nie wymaga opieki całodobowej, wymagającej stałej obecności opiekuna i pomocy we wszelkich czynnościach życia codziennego. W tej sytuacji nie sposób uznać, że skarżący, w ramach sprawowanej nad matką opieki, jest zmuszony pozostawać w ciągłej dyspozycji swej matki, rozumianej jako gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o pomoc rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika zresztą, że skarżący w istocie czynności tego rodzaju nie wykonuje, zaś sprawowana przez niego opieka nad matką ogranicza się robienia zakupów, sprzątania, przygotowywania posiłków i leków. Co więcej, z wywiadu środowiskowego w istocie wynika, że skarżący opieki nad matką w takim zakresie w istocie nie jest w stanie sprawować ze względu na własne problemy zdrowotne związane z przebytym zawałem serca. W opiece nad matką uczestniczy natomiast jego brat, który - w odróżnieniu od skarżącego - zamieszkuje wspólnie z matką i prowadząc gospodarstwo rolne, samodzielnie zarządza swoim czasem pracy.

W świetle powyższych ustaleń brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżący zrezygnował, czy też nie podejmuje w żadnym zakresie (choćby w wymiarze częściowym) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wskazuje, że brak aktywności zawodowej skarżącego wynika bardziej z jego własnego stanu zdrowia, nie zaś stanu zdrowia jego matki. Tym samym należy zaaprobować ocenę organów orzekających w niniejszej sprawie, iż brak jest związku pomiędzy opieką nad matką w zakresie realizowanym przez skarżącego, a brakiem po jego stronie aktywności zawodowej. To zaś determinowało negatywną ocenę podstawowej przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., przesądzając o odmowie przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, ani nawet nie wskazał, jakie dowody bądź okoliczności, pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej. W tej sytuacji organom nie sposób zarzucić dowolności przy ocenie materiału dowodowego. Podkreślić przy tym należy, że przepis art. 7 k.p.a., wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, nakazuje uwzględnienie przy załatwianiu sprawy nie tylko słusznego interesu obywatela (skarżącego), ale także interesu społecznego. W interesie społecznym leży zaś to, by orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest z jednej strony, zapewnienie choćby częściowej rekompensaty osobom niemającym żadnych szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku intensywnej, stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia, a z drugiej, odmienne potraktowanie osób, które w takiej sytuacji z przyczyn obiektywnych się nie znajdują (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 15 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 159/21, opubl. w CBOSA). Do tej drugiej grupy, zdaniem organów orzekających w sprawie, należy skarżący, zaś Sąd tę ocenę podziela.

Z tych wszystkich względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.