Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1787/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 141 § 4 i art. 134 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik, po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 marca 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 104/12 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 104/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę K. S. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

W dniu 3 października 2011 r. K.S. zgłosił się do Powiatowego Urzędu Pracy w P. w celu zarejestrowania się i uzyskania statusu osoby bezrobotnej.

Starosta P., w oparciu o przedłożone dokumenty, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] orzekł o odmowie uznania K. S. za osobę bezrobotną. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona nie spełnia warunków osoby bezrobotnej, określonych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Organ wskazał, że z treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.- [...] w Ł., [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], wynika, że K.S. jest likwidatorem [...] Spółki z o.o. z siedzibą w Ł.

Od powyższej decyzji K.S. złożył odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i przyznanie statusu osoby bezrobotnej. Podał, że żaden z przepisów art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie ogranicza możliwości uzyskania przez niego statusu osoby bezrobotnej. Jako likwidator złożył w dniu 30 września 2011 r. wniosek o wykreślenie Spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, a okres przejściowy od dnia złożenia tego wniosku do czasu wykreślenia jej z rejestru przedsiębiorców nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu statusu osoby bezrobotnej.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 10 ust. 7 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 ze zm.), Wojewoda Łódzki utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...] października 2011 r., nr [...], o odmowie uznania K. S. za osobę bezrobotną w dniu 3 października 2011 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując się na treść art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy wskazał, że osoba bezrobotna to taka osoba, która może podjąć zatrudnienie, jest zdatna do pracy i ma do tego wymagane kwalifikacje oraz wyraża chęć i możliwość wykonywania pracy i jednocześnie nie występują żadne przeszkody po stronie tej osoby aby świadczyć pracę.

Organ wyjaśnił, że przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie ma możliwości odstąpienia od ich stosowania. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż K. S. w dniu rejestracji w PUP w P. pełnił funkcję likwidatora [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Potwierdza to odpis z rejestru przedsiębiorców z dnia [...] maja 2011 r. nr [...], postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł.- [...] w Ł., [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] kwietnia 2011 r., sygn. akt [...], wniosek o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 30 września 2011 r., jak również K.S. w złożonym w dniu 3 października 2011 r. oświadczeniu i odwołaniu z dnia 30 października 2011 roku.

Wykreślenie [...] Spółki z o.o. z Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.- [...] w Ł. z dnia [...] grudnia 2011 r., sygn. akt [...].

Organ odwoławczy wyjaśnił też, że stosownie do treści art. 272 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r. nr 94, poz. 1037 ze zm.) rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru. Orzeczenia sądu w postępowaniu rejestrowym – postępowaniu nieprocesowym – zapadają w postaci postanowień. Wpis do Krajowego Rejestru Sądowego, zgodnie z art. 694 5 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 ze zm.) następuje na podstawie postanowienia. Wojewoda zwrócił uwagę, że postanowienia, zgodnie z art. 694 5 § 2 ww. ustawy, co do istoty sprawy są skuteczne i wykonalne z chwilą ich wydania, z wyjątkiem postanowień dotyczących wykreślenia podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego. Mimo, jak wskazał dalej organ odwoławczy, iż art. 272 k.s.h. przewiduje, że rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru, to o utracie bytu prawnego można mówić dopiero wówczas, gdy nastąpi wykreślenie wskazanego w postanowieniu podmiotu z rejestru, a postanowienie o wykreśleniu stanie się prawomocne. Nadto zgodnie z art. 280 k.s.h. do likwidatorów stosuje się przepisy dotyczące członków zarządu, chyba że przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej, a z treści art. 275 § 1 k.s.h. wynika, iż do spółki w okresie likwidacji stosuje się przepisy dotyczące organów spółki, praw i obowiązków wspólników, jeżeli przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej lub z celu likwidacji nie wynika co innego.

Organ II instancji stwierdził zatem, że skoro K. S. w dniu 3 października 2011 r. nadal był likwidatorem Spółki wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego, to nie spełniał przesłanek koniecznych do uznania go za osobę bezrobotną. Zdaniem organu, nie była istotna dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność złożenia w dniu 30 września 2011 r. wniosku o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, ponieważ członkowie władz spółek kapitałowych, w tym członkowie zarządu, nie mogą uzyskać statusu osoby bezrobotnej z uwagi na brak gotowości do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wojewoda przypomniał przy tym, że zgodnie z art. 201 § 1 ustawy – Kodeks spółek handlowych - zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Zatem członek zarządu (likwidator) ma określone zadania do wykonywania w spółce i trudno w takiej sytuacji uznać, że może być osobą bezrobotną. Organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/G1 907/07 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 367/11.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił naruszenie postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie bądź pominięcie wielu przepisów prawa, na których także powinno być oparte rozstrzygnięcie. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że w końcu sierpnia 2011 r. zostały zakończone czynności likwidacyjne Firmy "[...]" Sp. z o.o. w Ł. Wszystkie wierzytelności zostały ściągnięte, wypełniono wszelkie zobowiązania, upłynniono majątek, firma nie była stroną ugody z wierzycielami i udziałowcami, w stosunku do niej nie toczyło się postępowanie upadłościowe. Po konsultacjach z udziałowcami ustalono dzień 19 września 2011 r. jako termin zakończenia likwidacji i sporządzenia na ten dzień sprawozdania likwidacyjnego. Ustalone (zgodnie z przepisami k.s.h.) i zaakceptowane przez udziałowców zostały terminy posiedzenia – zgromadzenia wspólników: na dzień 20 września 2011 r., w którego porządku obrad było podjęcie uchwały zatwierdzającej sprawozdanie likwidacyjne oraz na dzień 30 września 2011 r., w którego porządku obrad było podjęcie uchwały zatwierdzającej końcowe sprawozdanie finansowe zamykające okres 2011 r., związane z zakończeniem funkcjonowania Spółki, sporządzone na dzień 30 września 2011 r. Na obu Zgromadzeniach Wspólników został przyjęty proponowany porządek obrad i podjęte przygotowane uchwały. Reprezentowany był w całości kapitał zakładowy Spółki.

Skarżący podniósł, iż w obu decyzjach wydanych w sprawie odmowy uznania go za osobę bezrobotną nie uwzględniono postanowień zawartych w art. 11 § 2, art. 12, art. 13 § 2, art. 15 § 1, art. 282 § 1, art. 283 § 1, art. 288 k.s.h., art. 30 § 1 Kodeksu pracy, przepisów Kodeksu cywilnego, prawa działalności gospodarczej. W uzasadnieniu decyzji organ zwrócił uwagę na art. 280 k.s.h., ale nie uwzględnił stwierdzenia "w okresie likwidacji" – którego czas trwania można zmierzyć. Skarżący zwrócił uwagę, że sformułowanie to obejmuje bowiem okres od podjęcia uchwały o likwidacji spółki do czasu sporządzenia i zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego zgodnie z art. 288 k.s.h. Podkreślił, że w przypadku zlikwidowanej Spółki sprawozdanie finansowe sporządzone zostało na dzień 19 września 2011 r. – dzień zakończenia likwidacji, a zatwierdzone uchwałą Zgromadzenia Wspólników w dniu 20 września 2011 r. Po tym dniu, jak wyjaśnił dalej, przepisy art. 275 nie mają zastosowania. Skarżący podniósł, że z art. 272 k.s.h wynika, iż rozwiązanie spółki następuje po przeprowadzeniu likwidacji, z chwilą wykreślenia spółki z rejestru. Nie ma natomiast żadnego zapisu dotyczącego statusu likwidatora po dniu zatwierdzenia sprawozdania likwidacyjnego i zatwierdzenia końcowego sprawozdania finansowego. Z kolei brak określenia statusu likwidatora w okresie od zakończenia likwidacji do dnia wykreślenia Spółki z rejestru przedsiębiorców oraz brak uregulowania poprzez odniesienie do art. 11 § 2, art. 12 i art. 13 § 2 k.s.h. uniemożliwia podjęcie czynności w tej materii przez zgromadzenie wspólników zawartych w art. 15 § 1 i art. 210 k.s.h. Brakuje bowiem określenia strony wyznaczonej do jej wykonania. Likwidator nie może realizować żadnych płatnych, czy też bezpłatnych czynności wynikających z postanowień k.s.h. Z tego powodu skarżący nie zgodził się z twierdzeniami organu, że w tym okresie pełni funkcję likwidatora, bowiem widnieje w rejestrze tylko z powodu realizowania wykreślenia firmy, które przebiega z opóźnieniem czasowym. Zdaniem skarżącego, w związku z powyższym zasadne jest natomiast twierdzenie, że w dniu 3 października 2011 r. był osobą niezatrudnioną i nie wykonywał innej pracy zarobkowej, nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia społecznego na podstawie odrębnych przepisów. Jeszcze raz podkreślił, że przepisy art. 275 § 1, art. 282 § 1, art. 283 § 1, art. 288 k.s.h. jednoznacznie określają kompetencje, zakres czynności oraz końcowy moment wypełnienia określonych zadań przez likwidatora i zarząd. Po tym okresie likwidator nie powinien prowadzić żadnych czynności likwidacyjnych, wypełnia tylko te, wynikające z postanowienia Sądu. Skarżący podniósł, iż nie oczekuję dobroci państwa tylko rzetelnej i pogłębionej oceny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wnosił o jej oddalenie. Powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji wyjaśnił, iż podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Następnie Sąd przytoczył treść art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym – oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca – członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej, gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, (...).

Zdaniem Sądu I instancji z powyższej regulacji wynika zatem, że osoba ubiegająca się o przyznanie jej statusu bezrobotnego musi spełniać ww. warunki, by mogła uzyskać (zachować) status bezrobotnego.

Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że druga część przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2, obejmująca litery od a do l – zawiera zespół przesłanek negatywnych, w więc okoliczności, które uniemożliwiają nabycie (zachowanie) tego statusu.

Analizując powyższy przepis Sąd zwrócił uwagę, że jest on sformułowany kategorycznie, co w konsekwencji oznacza, że żadne inne okoliczności poza wymienionymi w ustawie nie mogą mieć w przedmiotowych sprawach istotnego znaczenia. Powyższa analiza prowadzi, w ocenie Sądu, także do wniosku, że kwestia statusu bezrobotnego nie zależy od uznania organów orzekających.

Bezrobotnym może być bowiem jedynie osoba niepozostającą w stosunku pracy czy stosunku służbowym oraz niewykonująca innej pracy zarobkowej i to niezależnie od wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu. Przeszkody do nabycia oraz posiadania statusu bezrobotnego nie stanowi jedynie wykonywanie, na zasadach określonych w art. 2 ust. 2 ustawy, świadczeń przez wolontariuszy i odbywanie praktyki absolwenckiej.

Przede wszystkim zaś Sąd I instancji podkreślił, że z postanowień art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika jeszcze przesłanka stanowiąca istotny element definicji bezrobotnego, a mianowicie "gotowość do podjęcia pracy". Warunek ten musi być przy tym spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu. Wedle WSA w Łodzi, chodzi tu przy tym o możliwość podjęcia nie jakiejkolwiek działalności zarobkowej, lecz gotowość (z wyjątkiem osób niepełnosprawnych) do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Wprawdzie ustawa nie wyjaśnia wprost pojęcia "gotowości do pracy", jednakże, jak stwierdził dalej Sąd, nie można takiego zapisu utożsamiać wyłącznie z samą potencjalną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy. I tak osoba dążąca do uzyskania statusu bezrobotnego musi wyrazić wolę świadczenia pracy poprzez podpisanie w obecności urzędnika formuły oświadczenia znajdującego się na karcie rejestracyjnej. Skoro bowiem gotowość do podjęcia pracy jest istotnym elementem definicji bezrobotnego, a z definicją tą związane jest nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych, to pojęcie to musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy.

W ocenie WSA w Łodzi, z brakiem gotowości do podjęcia pracy związana jest między innymi przesłanka pełnienia funkcji w zarządach spółek prawa handlowego, czy też funkcji likwidatora spółki lub innej osoby prawnej. Otóż, fakt pełnienia funkcji likwidatora spółki i zakres obowiązków przypisanych przez ustawodawcę do tej funkcji (odnośnie do spółki z o.o. powyższą kwestię regulują przepisy rozdziału 6 Kodeksu spółek handlowych) wyklucza posiadanie przez taką osobę gotowości do podjęcia zatrudnienia w omawianym znaczeniu.

Tak dokonaną wykładnię przepisów Sąd I instancji zestawił z ustalonym w toku postępowania administracyjnego stanem faktycznym sprawy. W tym zakresie Sąd przypomniał, że K. S. w dacie rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy w P., tj. w dniu [...] października 2011 r. pełnił funkcję likwidatora "[...]" Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w Ł. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł.– Ś. w Ł., [...] Wydziału Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] kwietnia 2011 r. wynika bowiem, że na wniosek "[...]" Spółki z o.o. w Ł. o zmianę danych tej Spółki wpisano w Krajowym Rejestrze Sądowym, Rejestrze Przedsiębiorców w Dziale 6, Rubryka 1 – likwidacja, w polu 1 – informację o otwarciu likwidacji na podstawie uchwały Zgromadzenia Wspólników nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. w sprawie postawienia Spółki w stan likwidacji (akt notarialny - rep. [...]). W polu nr 3 wpisano, że likwidator ma prawo do samodzielnego reprezentowania Spółki. Natomiast w podrubryce 1 – dane likwidatorów wpisano – K. S.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. Sąd Rejonowy dla Ł. – [...] w Ł., [...] Wydział Krajowego Rejestru Sądowego, po rozpoznaniu wniosku "[...]" Spółki z o.o. w likwidacji z siedzibą w Ł. o wykreślenie podmiotu z KRS, postanowił wykreślić podmiot z Krajowego Rejestru Sądowego, Rejestru przedsiębiorców. Z chwilą wykreślenia z rejestru Spółka straciła byt prawny.

Co więcej, jak zauważył Sąd I instancji, to z chwilą wykreślenia spółki z rejestru spółka traci osobowość i zdolność prawną. Ta ostatnia jest wytyczona okresem od zawiązania (zawarcie umowy spółki) do wykreślenia z rejestru, podczas gdy osobowość prawną spółka ma od wpisu do rejestru aż do wykreślenia z niego. To wówczas wygasają wszelkie zdolności: do czynności prawnych i sądowych. Skutki zaś rozwiązania spółki dotyczą wartości majątkowych, stosunków między wspólnikami, działania organów, wartości niematerialnych i prawnych, które mogą nie zostać nigdy odtworzone, z tą uwagą, że pewne procesy są nieodwracalne już od momentu złożenia wniosku o wykreślenie (nie można skutecznie uchwalić wstrzymania likwidacji). Jednakże nie wyłącza to prawa sądu do uchylenia postanowienia, gdy przed czynnością wykreślenia sąd uznał na podstawie nowych okoliczności, że spółka może istnieć dalej. Powołując się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2001 r. (I CZ 73/01, OSNC 2002, nr 3, poz. 35), WSA w Łodzi zwrócił uwagę, że sąd może, ale nie musi, wziąć pod uwagę uchwałę powziętą jednomyślnie przez wspólników oraz że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wykreślona z rejestru na podstawie nieprawomocnego postanowienia sądu rejestrowego zachowuje osobowość prawną do chwili uprawomocnienia się tego postanowienia.

Sąd zwrócił też uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu w postaci świadectwa pracy K. S. z dnia [...] września 2011 r. wynika, że był on zatrudniony w "[...]" Spółce z o.o. w Ł. w okresie od 15 września 2008 r. do 30 września 2011 r. na stanowisku dyrektora Spółki, likwidatora. Stosunek pracy skarżącego ustał w wyniku likwidacji spółki. Tym samym, doszło do rozwiązania ze skarżącym umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony, w pełnym wymiarze czasu pracy, dotyczącej powierzenia obowiązków dyrektora Zarządu. Jednak, zdaniem WSA w Łodzi, ani umowa o pracę, ani rozwiązanie tej umowy nie odnosiły się do powierzenia funkcji likwidatora, czy też odwołania z tej funkcji.

Sąd I instancji zaznaczył, że zasadą obowiązującą przy likwidacji spółki jest, iż w czasie likwidacji normalnie działa zgromadzenie wspólników i ewentualnie organy nadzorcze. Natomiast funkcje zarządu przejmują likwidatorzy. Z kolei w odniesieniu do likwidatorów spółki zasadę jest, że są nimi członkowie ostatniego zarządu, chyba że umowa spółki lub uchwała wspólników zawiera postanowienia odmienne. Jeżeli jednak o rozwiązaniu spółki orzeka sąd, może on zarazem ustanowić likwidatorów. Odwołanie likwidatorów, jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej, może nastąpić na podstawie uchwały wspólników. Z ważnych powodów sąd może odwołać likwidatorów.

Zdaniem Sądu, taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpoznanej sprawie. Skarżący nie został odwołany ze stanowiska likwidatora ani na podstawie uchwały wspólników, ani na podstawie postanowienia sądu. Wobec powyższego dopiero z dniem 9 grudnia 2011 r. został wykreślony zapis dotyczący likwidatora Spółki – K. S. A zatem do dnia prawomocnego postanowienia Sądu o wykreśleniu Spółki z Krajowego Rejestru Sądowego, Rejestru przedsiębiorców skarżący pełnił funkcję likwidatora. Pełnienie zaś przez stronę takiej funkcji, wiążącej się z obowiązkami, które mogą ograniczać gotowość do pracy w pełnym wymiarze czasu, stanowiło, w ocenie WSA w Łodzi, wystarczający warunek do odmowy przyznania jej statusu osoby bezrobotnej.

W końcowej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji stwierdził, iż podzielił pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2011 r., zgodnie z którym domniemanie, że osoba pełniąca funkcję likwidatora spółki nie może być uznana za gotową do podjęcia zatrudnienia i tym samym nie kwalifikuje się do grona bezrobotnych może być obalone tylko przez złożenie rezygnacji z przedmiotowej funkcji. Nie można natomiast oczekiwać od organów administracji, orzekających w sprawach objętych zakresem ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przeprowadzania postępowania dowodowego i ustalania na przykład, na jakim etapie prowadzone jest postępowanie likwidacyjne danej spółki. Do obowiązków takich organów nie należy zatem badanie zakresu dyspozycyjności osoby ubiegającej się o przyznanie jej statusu bezrobotnego ani też badanie przyczyn, dla których nie zrzekła się ona funkcji likwidatora, zwłaszcza w sytuacji gdy jest to prawnie dopuszczalne i obiektywnie możliwe (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., sygn. III CSK 176/09, Lex nr 677761, z dnia 27 stycznia 2010 r., II CSK 301/09, Lex nr 570126 i postanowienie z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. V CK 600/03, Lex nr 359340).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący K.S., reprezentowany przez radcę prawnego z urzędu.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd II instancji postawionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.

Wystąpił również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.

W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., pełnomocnik sformułował zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, cytowanej dalej jako ustawa o promocji zatrudnienia, poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek warunkujących uznanie go za osobę bezrobotną z uwagi na łączący go stosunek organizacyjny ze spółką [...] Sp. z o.o. w likwidacji, podczas gdy pełnienie funkcji likwidatora jedynie w sensie ustrojowo – organizacyjnym, po złożeniu przez niego wniosku o wykreślenie ww. Spółki z rejestru przedsiębiorców w żaden sposób nie ogranicza jego pełnej gotowości do podjęcia pracy, co winno skutkować przyznaniem skarżącemu statusu bezrobotnego.

Skarżący kasacyjnie postawił również zarzut naruszenia art. 67 Konstytucji RP w zw. z art. 288 Kodeksu spółek handlowych oraz w zw. z art. 22 i art. 20 ust. 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez pozbawienie skarżącego zabezpieczenia przewidzianego w ustawie o promocji zatrudnienia, pomimo że pozostaje on bez pracy i nie posiada innych środków utrzymania.

Natomiast w ramach drugiej z podstaw kasacyjnych, wymienionej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie przepisu art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez wydanie orzeczenia bez zbadania istoty sprawy, tj. ustalenia, czy w danym stanie faktycznym – po złożeniu przez skarżącego wniosku o wykreślenie z KRS reprezentowanej przez niego Spółki pozostaje on w takim stosunku organizacyjnym ze Spółką, który uniemożliwia przypisanie mu przesłanki opisanej w art. 2 ust. 1 pkt ustawy o promocji zatrudnienia, czyli bycia "gotowym do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy".

Jako drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej wymienił zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienia skargi mimo naruszenia art. 7 k.p.a. (zasady prawdy obiektywnej) i art. 80 k.p.a. (wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego) przez organ odwoławczy w toku postępowania administracyjnego, które to naruszenie polegało z kolei na niepodjęciu przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także przez przyjęcie jako podstawy rozstrzygnięcia stanowiska, wedle którego "nie można oczekiwać od organów administracji orzekających w sprawach objętych zakresem ustawy o promocji zatrudnienia, przeprowadzenia postępowania dowodowego i ustalania na przykład, na jakim etapie prowadzone jest postępowanie likwidacyjne danej spółki, podczas gdy art. 134 P.p.s.a. nakazuje kontrolować działania organu w pełnym zakresie".

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w odniesieniu do zarzutu naruszenia prawa materialnego, jej autor podniósł, iż wprawdzie podziela pogląd wyrażony przez NSA, w przytoczonym przez Sąd I instancji, wyroku z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 338/2011, zgodnie z którym gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych i musi być ona również oceniana z zastosowaniem czynników obiektywnych, to ta "obiektywna" gotowość do podjęcia pracy konkretyzuje się każdorazowo w danym stanie faktycznym. Zarówno zatem orzekające w sprawie organy, jak i Sąd I instancji winny w procesie stosowania prawa ustalić, czy w danym stanie faktycznym określona norma ma, czy też nie ma zastosowania. W tym zakresie pełnomocnik podkreślił, że nie można zakwalifikować przesłanki "gotowości do pracy" przez matematyczny test zero jedynkowy, ponieważ taką subsumcję można przeprowadzić tylko na gruncie przesłanek negatywnych wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ppkt b – l ustawy o promocji zatrudnienia. Natomiast wskazana powyżej przesłanka jest przesłanką ocenną, którą należy również badać obiektywnie, ale na tle ustalonego stanu faktycznego. Co więcej, jak dodał pełnomocnik, także NSA we wskazanym wyżej wyroku zwrócił uwagę na badanie gotowości do podjęcia pracy w aspektach subiektywnych istniejących po stronie zainteresowanego.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji poprzez stwierdzenie zacytowane w pierwszym zarzucie naruszenia prawa materialnego, faktycznie wprowadził niewzruszalne domniemania i to, w sytuacji gdy z przywołanego przez WSA w Łodzi wyroku NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. wynika, iż domniemanie wyprowadzone z okoliczności sprawowania funkcji likwidatora jest domniemaniem faktycznym, które może być obalone dowolnym dowodem przeciwnym w zakresie istnienia przesłanki gotowości do podjęcia zatrudnienia. Zaznaczył również, że

wśród przesłanek negatywnych wymienionych w katalogu w art. 2 ust. 1 pkt 2 ppkt b-l ustawodawca nie zamieścił przesłanki w brzmieniu: "nie jest członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem, prokurentem spółki prawa handlowego, spółdzielni itd.", a wyłączną przesłanką dyskwalifikującą likwidatora jako bezrobotnego jest brak gotowości do podjęcia zatrudnienia, czyli przesłanka każdorazowo oceniana na gruncie konkretnej sprawy administracyjnej w konkretnym stanie faktycznym.

Pełnomocnik nie zgodził się również z dokonaną przez Sąd I instancji interpretacją pojęcia "pełnienie funkcji likwidatora". Przede wszystkim wskazał, że jest to pojęcie niezdefiniowane w k.s.h., a pełnienie tej funkcje określone jest wiązką uprawnień i obowiązków wynikającą z przepisów prawa. Organy administracji winny zatem badać, czy w danym stanie faktycznym likwidator rzeczywiście wykonuje takie czynności, które uniemożliwiają mu uzyskanie statusu bezrobotnego, a nie przyjmować, że pełnienie funkcji likwidatora rozumiane abstrakcyjne (jako określone kompetencje ustrojowe i organizacyjne) zawsze prowadzi do braku gotowości likwidatora do podjęcia pracy. Swoje stanowisko pełnomocnik poparł tezą wyroku NSA z dnia 11 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 352/2008.

Powyższe rozważania autor skargi kasacyjnej odniósł do stanu faktycznego sprawy i wskazał, że walne zgromadzenie wspólników Spółki w likwidacji w dniu 20 września 2011 r. podjęło uchwały o podziale pozostałego majątku i zaspokojeniu wierzycieli oraz o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego na dzień zakończenia likwidacji. W dniu 30 września 2011 r., po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego na dzień zakończenia funkcjonowania Spółki przez walne zgromadzenie wspólników, skarżący złożył wniosek w Sądzie Rejestrowym w Ł. o wykreślenie Spółki z rejestru, a w dniu 3 października 2011 r. zgłosił się do urzędu pracy w celu rejestracji i uzyskania statusu osoby bezrobotnej. W dniu 9 grudnia 2011 r. na mocy postanowienia Sądu Spółka została wykreślona. Z powyższego przebiegu zdarzeń oraz z treści art. 282 § 1 k.s.h. skarżący kasacyjnie wywiódł, że postępowanie likwidacyjne zakończyło się z momentem dokonania ostatniej czynności określonej w tym przepisie, którą to czynnością była podjęta w dniu 30 września 2011 r. przez zgromadzenie wspólników uchwała o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego. Autor skargi kasacyjnej zwrócił przy tym uwagę, że likwidator jest związany postanowieniami art. 288 k.s.h., który wprost wskazuje kolejność czynności, które mają poprzedzać złożenie wniosku o wykreślenie spółki z rejestru. W tym też zakresie postanowienia art. 281, art. 282, i art. 288 k.s.h. wyłączają stosowanie art. 280 k.s.h. ponieważ wskazują porządek i sposób przeprowadzania czynności likwidacyjnych na poszczególnych jego etapach, z uwagi na specyfikę i cel postępowania likwidacyjnego w odróżnieniu od prowadzenia spraw spółki przez zarząd podczas jego "normalnego" funkcjonowania.

Nadto skarżący kasacyjnie podkreślił, że w dniu 30 września 2011 r., czyli w dniu złożenia wniosku o wykreślenie Spółki z rejestru uległa również rozwiązaniu umowa o pracę skarżącego na stanowisku likwidatora, do tego też dnia skarżący dokonał wszelkich niezbędnych czynności do zakończenia bytu prawnego Spółki. Nie mogły zatem istnieć żadne przeszkody prawne do przyznania skarżącemu statusu bezrobotnego.

Okoliczność zatrudnienia skarżącego na stanowisku likwidatora Spółki na podstawie umowy o pracę skarżący kasacyjnie powiązał z drugim z postawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego. Stwierdził bowiem, że skoro umowa uległa rozwiązaniu z dniem złożenia sprawozdania likwidacyjnego w sądzie rejestrowym stosownie do treści art. 288 k.s.h., co potwierdza wystawione świadectwo pracy, a skarżący dochował należytej staranności i wniosek o wykreślenie Spółki złożył już w tym samym dniu, mimo obowiązywania 7-dniowego terminu na jego złożenie (art. 22 w zw. z art. 20 ust. 4 ustawy o KRS), to nie może on z tego powodu ponosić ujemnych konsekwencji. Co więcej, okoliczności te nie mogą działać na niekorzyść skarżącego, ponieważ nie były to okoliczności w żaden sposób przez skarżącego – pracownika spółki – zawinione. Wynikały z wypełnienia obowiązków określonych przepisami prawa. Dlatego, jak zaznaczył pełnomocnik, w sprawie znajduje zastosowanie art. 67 ust. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymaniami ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa (ustawa o promocji zatrudnienia).

Z kolei, uzasadniając sformułowane zarzuty naruszenia prawa procesowego, skarżący kasacyjnie wskazał, że WSA w Łodzi nie wyjaśnił w uzasadnieniu z jakich powodów uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy pełnienie funkcji przez likwidatora uniemożliwia przyznanie skarżącemu statusu bezrobotnego. Użyte bowiem przez Sąd abstrakcyjne sformułowanie o obowiązkach likwidatora nie wyjaśnia, jakie to konkretne obowiązki związane z pełnieniem funkcji likwidatora po złożeniu wniosku o wykreślenie spółki z rejestru ograniczają gotowość do pracy w pełnym wymiarze. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, doszło zatem do naruszenia art. 134 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., ponieważ Sąd I instancji nie ustosunkował się do głównego zarzutu skargi, wedle którego w dniu 3 października 2011 r. skarżący spełniał przesłanki do uzyskania statusu bezrobotnego, a pełnienie funkcji likwidatora po złożeniu wniosku o wykreślenie spółki z rejestru nie implikuje jakichkolwiek obowiązków, czy czynności, które choćby potencjalnie mogłyby ograniczać gotowość do pracy w pełnym wymiarze. Przepis art. 134 P.p.s.a. wprowadzając zasadę niezwiązania granicami skargi nakłada na Sąd obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze, a jest istotny dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pełnomocnik zwrócił również uwagę, ze Sąd I instancji nie wyjaśnił powodów, dla których odmówił opisanej umowie o pracę skarżącego związku z pełnieniem przez niego funkcji likwidatora Spółki i stwierdził, że dotyczy ona jedynie pełnienia przez skarżącego funkcji dyrektora Spółki, mimo, iż była to istotna okoliczność prawna dla uzyskania statusu bezrobotnego w świetle art. 67 ust. 2 Konstytucji RP.

Następnie pełnomocnik stwierdził, że Sąd I instancji faktycznie przyjmując istnienie niewzruszalnego domniemania, opisanego w zarzucie naruszenia prawa materialnego, w sposób nieprawidłowy ocenił zaskarżona decyzję i zamiast uchylić ją z powodu naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) właśnie ze wskazanej przyczyny oddalił skargę, a tym samym odstąpił od obowiązku przeprowadzenia kontroli legalności działania Wojewody Łódzkiego. W konsekwencji podnoszony przez skarżącego zarzut o jego specyficznej sytuacji jako likwidatora Spółki, która to sytuacja wystąpiła po złożeniu wniosku o wykreślenie Spółki z rejestru nie został w ogóle rozpoznany. W tym zakresie, w ocenie autora skargi kasacyjnej, doszło także do naruszenia art. 80 k.p.a. Sąd I instancji nie dostrzegł bowiem, że Wojewoda Łódzki nie ocenił przedłożonych przez skarżącego dokumentów świadczących o zakończeniu procesu likwidacji i nie rozstrzygnął sprawy na postawie całokształtu materiału dowodnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie.

Uzasadniając tak zajęte stanowisko procesowe, organ stwierdził, iż w pełni zgadza się z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku, a w sprawie bezspornym jest, że skarżący składając w dniu 3 października wniosek w urzędzie pracy w dalszym ciągu pełnił funkcję likwidatora i nie był gotowy do podjęcia pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm. – dalej powoływanej jako P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że poza przypadkami wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., które w rozpoznawanej sprawie nie występują, Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzuconego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres.

Skarga kasacyjna rozpatrywana w tych granicach nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż podniesione w niej zarzuty nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.

Kwestionując zastosowanie przepisów procesowych, strona zarzuciła WSA w Łodzi naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. oraz art. 7 i art. 80 k.p.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi, pomimo naruszenia przez organ odwoławczy wskazanych przepisów k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, iż Wojewoda powinien był zweryfikować, czy skarżący posiadał w dniu 3 października 2011 r. status bezrobotnego, skoro w dniu 30 września 2011 r. złożył wniosek o wykreślenie Spółki z rejestru.

Tak skonstruowany zarzut nie zasługuje na uwzględnienie. Autor skargi kasacyjnej, podnosząc ten zarzut w istocie nie kwestionuje błędów postępowania dowodowego, lecz zwraca uwagę na nieprawidłową ocenę statusu prawnego skarżącego. Ocena zaś statusu prawnego skarżącego, w sytuacji gdy nie jest sporny fakt złożenia w dniu 30 września 2011 r. przez skarżącego, będącego likwidatorem [...] Sp. z o.o. w likwidacji, wniosku o wykreślenie tej Spółki z rejestru handlowego, jest kwestią prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego, a nie błędu w ustaleniach faktycznych sprawy.

Nie można zatem uznać, iż organ odwoławczy naruszył art. 7 i art. 80 k.p.a. błędnie oceniając, zdaniem pełnomocnika, sytuację skarżącego, która wystąpiła po złożeniu przez niego wniosku o wykreślenie Spółki z rejestru przedsiębiorców.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 134 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wydanie orzeczenia bez zbadania istoty sprawy. Sąd I instancji, jak wynika z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, w sposób prawidłowy skontrolował działania organów administracji publicznej i dał temu wyraz w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu. W orzecznictwie przyjmuje się, iż przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się wojewódzki sąd administracyjny, a wada ta nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia, któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (tak NSA w wyroku, 10 lipca 2012 r., II GSK 1012/12, Lex nr 1225696). Sytuacja taka nie występuje w niniejszej sprawie.

Innych zarzutów procesowych skarga kasacyjna nie postawiła, wobec czego należy uznać, że Sąd I instancji przyjął – za zaskarżoną decyzją – prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy. Skoro miarodajne są ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku, to w takich okolicznościach sprawy nie jest również uzasadniony wytyk naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Stosując te normę do ustalonego stanu faktycznego, niepodważonego skutecznie przez stronę ani organy, ani Sąd I instancji nie złamały prawa materialnego.

Przechodząc do omówienia tego zarzutu, należy przede wszystkim zauważyć, że ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy adresowana jest do dwóch grup osób, tj. poszukujących pracy i bezrobotnych. Pojęcie poszukującego pracy jest bardzo szerokie. Obejmuje wszystkich zainteresowanych (osoby, o których mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1-3 lub cudzoziemców – członków rodziny obywatela polskiego) poszukujących zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub innej formy pomocy określonej w ustawie, zarejestrowanych w powiatowym urzędzie pracy. Ze statusem osoby poszukującej pracy wiążą się ograniczone uprawnienia i obowiązki. W związku z tym ustawa nie przypisuje takiej osobie identycznych wymogów, jak w przypadku bezrobotnego. Nie ma zatem znaczenia, czy osoby te w dacie rejestracji w charakterze poszukującego pracy pozostają w jakimkolwiek zatrudnieniu, czy prowadzą inną działalność zawodową, a także na jakiej podstawie i w jakim wymiarze wykonują takie czynności oraz w jakiej wysokości osiągają z tego tytułu dochody. Pozwala to zainteresowanym zmianą pracy, ewentualnie podjęciem dodatkowej pracy, na zarejestrowanie się w urzędzie pracy w charakterze poszukującego pracy w czasie jeszcze trwającego na przykład stosunku pracy czy przed zakończeniem innej działalności zarobkowej.

Odmienne uregulowania dotyczą natomiast bezrobotnych. Pojęcie bezrobotnego ustawa łączy ze znacznie szerszymi uprawnieniami, stosując je w przepisach regulujących prawa podmiotowe do określonych świadczeń o charakterze roszczeniowym z tytułu pozostawania bez pracy. W związku z tym konieczne było bardziej rygorystyczne i precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. Przyjęta przez ustawodawcę konwencja terminologiczna musiała przy tym uwzględniać niewątpliwie zarówno cele polityki rynku pracy, jak i ograniczoną ilość środków finansowych, które na realizację takich zadań mogą być przeznaczone, a także fakt, iż przeciwdziałanie bezrobociu i łagodzenie ich skutków stanowi najpoważniejsze oraz stale rosnące obciążenie finansowe Funduszu Pracy, skąd wydatki na świadczenia dla omawianej grupy beneficjentów są pokrywane. Niezbędne zatem było objęcie ochroną socjalną maksymalnie dużej grupy rzeczywistych ofiar bezrobocia przymusowego, a jednocześnie wyeliminowanie z kręgu uprawnionych tych, którzy zainteresowani są nie tyle podjęciem pracy, ile otrzymywaniem raczej świadczeń z Funduszu Pracy i zdobyciem w ten sposób pewnych środków umożliwiających realizację innych planów osobistych i zawodowych.

Definicję osoby bezrobotnej zawiera art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Definicja ta skonstruowana jest w istocie z dwóch części. W pierwszej z nich wskazuje się na swego rodzaju przesłanki pozytywne, a więc na warunki, które musza być spełnione, by można było uzyskać (zachować) status bezrobotnego. Druga część zawiera zespół przesłanek negatywnych, w więc okoliczności, które uniemożliwiają nabycie (zachowanie) tego statusu. Z ich zestawienia jednoznacznie wynika, że nie każda osoba rejestrująca się w urzędzie pracy może być uznana za bezrobotnego. Wszystkie niezbędne wymogi muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak któregokolwiek z nich wyklucza nabycia czy zachowania omawianego statusu. Nie jest możliwe odstąpienie od nich nawet ze względu na szczególne uwarunkowania konkretnej sprawy. Kwestie statusu bezrobotnego, nie zależą od uznania organów orzekających. Brzmienie art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy jest kategoryczne. Żadne inne okoliczności poza wymienionymi w ustawie nie mogą mieć zatem w przedmiotowych sprawach istotnego znaczenia.

Bezrobotnym może być jedynie osoba niepozostającą w stosunku pracy czy stosunku służbowym oraz niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, nieucząca się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły, lub w szkole wyższej, gdzie studiuje się w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowana we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy).

Ponadto okolicznością wyłączającą uzyskanie statusu bezrobotnego jest między innymi własność lub posiadanie nieruchomości rolnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93, z późn. zm.), o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2ha przeliczeniowe. Istotne znaczenie ma więc samo dysponowanie nieruchomością rolną i potencjalna możliwość uzyskiwania z niej źródeł utrzymania, a nie faktyczne prowadzenie gospodarstwa rolnego i wysokość uzyskiwanych z tego tytułu dochodów (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. d ustawy).

W dacie podjęcia kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzji statusu osoby bezrobotnej nie mogły również uzyskać osoby podlegające na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem ubezpieczenia społecznego rolników albo posiadające wpis do ewidencji działalności gospodarczej (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. l i f ustawy). Również i w tym ostatnim przypadku ustawodawca położył nacisk na stronę formalną, przykładając wagę wyłącznie do faktu zarejestrowania działalności gospodarczej, a nie tego czy działalność w ogóle została podjęta i czy była prowadzona. Dopiero wykreślenie wpisu z ewidencji obalało domniemanie, że osoba tam wpisana zarejestrowanej działalności rzeczywiście nie prowadzi.

Celem rejestracji w charakterze bezrobotnego z założenia ustawodawcy jest nie tylko uzyskanie określonych świadczeń z Funduszu Pracy, ale przede wszystkim znalezienie dla zainteresowanego pracy. Nie ulega zatem wątpliwości, że status bezrobotnego może otrzymać tylko osoba wykazująca określone cechy, zarówno psychiczne, fizyczne, jak i biologiczne. Koniecznym zatem jest, aby ta osoba była pełnoletnia i nie przekroczyła ustalonego limitu wieku oraz posiadała zdolność do czynności prawnych (pełną bądź ograniczoną), a także, by stan jej zdrowia pozwalał na podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, a w przypadku niepełnosprawności – na podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a i lit. b ustawy).

Z postanowień art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy wynika jeszcze przesłanka stanowiąca istotny element definicji bezrobotnego, a mianowicie "gotowość do podjęcia pracy". NSA podziela pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 338/12 (CBOSA), iż warunek ten musi być przy tym spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu. Chodzi tu przy tym o możliwość podjęcia nie jakiejkolwiek działalności zarobkowej, lecz gotowość – co do zasady (z wyjątkiem osób niepełnosprawnych) – do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Ustawa nie wyjaśnia wprost pojęcia "gotowości do pracy". Jednakże kierując się zasadami wykładni funkcjonalnej, celowościowej i systemowej, nie można takiego zapisu utożsamiać wyłącznie z samą potencjalną chęcią podjęcia przez zainteresowanego pracy. Niewątpliwie taka deklaracja także jest niezbędna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoba dążąca do uzyskania statusu bezrobotnego w chwili rejestracji musi wprost (a nie w sposób tylko dorozumiany) i w konkretnej formie (podpisanie w obecności urzędnika formuły oświadczenia znajdującego się na karcie rejestracyjnej) uzewnętrznić wolę świadczenia pracy. Jednakże gotowości do pracy nie można sprowadzać wyłącznie do czynników subiektywnych istniejących po stronie zainteresowanego. Gotowość do podjęcia pracy musi być oceniana również w kategoriach obiektywnych. Jeszcze raz podkreślić należy, że powyższa przesłanka jest istotnym elementem definicji bezrobotnego, a z definicją tą związane jest nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych. Dlatego gotowość do podjęcia pracy musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy.

Z brakiem gotowości do podjęcia pracy związana jest między innymi przesłanka uczenia się w szkole w systemie dziennym. Ustawodawca wyszedł z założenia, że uczniowie nie są w stanie podejmować pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. W związku z tym pozbawienie ich możliwości uzyskania statusu bezrobotnego jest uzasadnione i nigdy nie budziło wątpliwości.

W podobny sposób należy podchodzić do osób pełniących funkcję w zarządach spółek prawa handlowego czy też funkcję likwidatora spółki lub innej osoby prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi trafnie zauważył, że istotne znaczenie ma nie to, czy czynności likwidatora lub członka zarządu są wykonywane odpłatnie, lecz to, iż na każdej z osób pełniących omawiane funkcje ciążą określone (co nie oznacza że identyczne) zadania, które muszą one wykonywać, co do zasady osobiście. Zatem sam fakt pełnienia funkcji likwidatora spółki i zakres obowiązków przypisanych przez ustawodawcę do tej funkcji (odnośnie do spółki z o.o. vide przepisy rozdziału 6 Kodeksu spółek handlowych) oznaczają, że taka osoba nie może być uznana za gotową do podjęcia zatrudnienia w omawianym znaczeniu. O możliwości uzyskania statusu bezrobotnego przesądzają powyższe kwestie formalne. NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela też pogląd wyrażony w cyt. wyroku NSA z 28 czerwca 2011 r., I OSK 338/11, że domniemanie, iż osoba pełniąca funkcję likwidatora spółki nie może być uznana za gotową do podjęcia zatrudnienia i tym samym nie kwalifikuje się do grona bezrobotnych może być obalone tylko przez złożenie rezygnacji z przedmiotowej funkcji. Nie można natomiast oczekiwać od organów administracji, orzekających w sprawach objętych zakresem ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przeprowadzania postępowania dowodowego i ustalania na przykład, na jakim etapie prowadzone jest postępowanie likwidacyjne danej spółki. Do obowiązków takich organów nie należy zatem badanie zakresu dyspozycyjności osoby ubiegającej się na przyznanie jej statusu bezrobotnego ani też badanie przyczyn, dla których nie zrzekła się ona funkcji likwidatora, zwłaszcza w sytuacji gdy jest to prawnie dopuszczalne i obiektywnie możliwe (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., sygn. III CSK 176/09, Lex nr 677761; z dnia 27 stycznia 2010 r., II CSK 301/09, Lex nr 570126 i postanowienie z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. V CK 600/03, Lex nr 359340).

Należy też zwrócić uwagę, iż podstawą pełnienia funkcji likwidatora jest stosunek organizacyjny, który powstaje z chwilą jego ustanowienia (por. Andrzej Kidyba, "Komentarz zaktualizowany do art. 276 Kodeksu spółek handlowych", Lex/el. 2012 r., teza 1). Stosunek ten trwa aż do momentu odwołania likwidatorów uchwałą wspólników, rezygnacji z funkcji likwidatora oraz odwołania likwidatorów przez sąd. Czym innym jest natomiast stosunek obligacyjny, łączący likwidatora ze spółką. Stosunek ten powstaje na skutek zawarcia na przykład umowy o pracę, czy też umowy o świadczenie usług. Stosunek obligacyjny z kolei nie ustaje wskutek odwołania likwidatorów (por. A. Kidyba, "Ibidem", teza 4).

Dlatego też nie ma znaczenia dla prawnej oceny sprawy podnoszona w skardze kasacyjnej okoliczność, iż umowa o pracę na stanowisku likwidatora zawarta ze skarżącym uległa rozwiązaniu z dniem 30 września 2011 r. Z tym dniem ustał bowiem jedynie stosunek obligacyjny, łączący skarżącego ze Spółką, stosunek organizacyjny zaś trwał nadal do chwili wykreślenia Spółki z rejestru (art. 272 k.s.h.).

W rozpoznawanej sprawie z ustaleń faktycznych bezspornie wynika, że K. S. w dacie rejestracji w urzędzie pracy pełnił funkcję likwidatora spółki [...] Spółka z o.o. w likwidacji z siedzibą w Ł. W tych okolicznościach sprawy prawidłowe jest stanowisko WSA w Łodzi, że pełnienie przez stronę takiej funkcji, wiążącej się z obowiązkami, które mogą ograniczać gotowość do pracy w pełnym wymiarze czasu, stanowiło wystarczający warunek do odmowy przyznania jej statusu osoby bezrobotnej. Sądowi I instancji nie można zatem skutecznie zarzucić złamania art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, gdyż w zaskarżonym wyroku dokonano właściwej wykładni powołanej normy i właściwie ją zastosowano.

W tej sytuacji nie może odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia art. 67 Konstytucji RP, w związku z art. 288 Kodeksu spółek handlowych oraz art. 22 i art. 20 ust. 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez pozbawienie skarżącego zabezpieczenia przewidzianego w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, pomimo że pozostaje on bez pracy i nie posiada innych środków utrzymania.

Rozpatrując ten zarzut wskazać należy, iż art. 67 ust. 2 Konstytucji RP stanowi jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i jest adresowany do organów prawodawczych. Przepis ten stanowi źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych (tak: NSA w wyroku z 24 sierpnia 2011 r., I OSK 741/11, Lex nr 1068534).

Jak było to już wyjaśniane, ustawodawca przyjmując w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy konwencję terminologiczną, musiał uwzględniać cele polityki rynku pracy. Widać to wyraźnie na przykładzie definicji bezrobotnego. Ustawodawca budując definicję bezrobotnego, wielokrotnie kładł nacisk na stronę formalną, np. przykładając wagę wyłącznie do faktu zarejestrowania działalności gospodarczej, a nie do jej prowadzenia. Nie każda zatem osoba pozostająca bez pracy i nieposiadająca innych środków utrzymania mieści się w pojęciu bezrobotnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Dlatego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art.184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznanym pełnomocnikowi skarżącego – radcy prawnemu wynagrodzeniu na zasadach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawana jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.