Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 286/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 190
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2010 r. sprawy ze skargi A. - Oddział Terenowy w [...] Filia w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej A. - Oddział Terenowy w [...] Filia w [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 286/10

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z [...] maja 2009r. uznającej, że zespół pałacowo - parkowy stanowiący część majątku L. gm. P. oznaczony w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4,8 ha i działka nr [...] o pow. 25,76 ha nie podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13), zwanego dalej "dekretem".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że wnioskiem z [...] stycznia 2001 r. spadkobiercy dawnych właścicieli majątku L. wystąpili do Wojewody [...] o uznanie, że część nieruchomości ziemskiej L. stanowiąca obecnie działkę nr [...] o pow. 4,8 ha i działkę nr [...] o pow. 25,76 ha nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż stanowi zespół pałacowo - parkowy niezwiązany funkcjonalnie z pozostałą częścią nieruchomości o charakterze rolnym, na co wskazuje jej wcześniejszy oraz obecny sposób wykorzystania.

Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] maja 2003r. odmówił uznania, że część majątku L. gm. P. oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4,81 ha i działka nr [...] o pow. 25,76 ha nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że mimo iż nie zachowały się mapy majątku L., to w oparciu o dostępne dokumenty, tj. aktualne mapy oraz dokonaną wizję terenową stwierdzono, że budynek pałacu znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie dużego kompleksu budynków gospodarczych, co uzasadnia że przedmiotowy zespół pałacowo - parkowy był w dacie jego przejęcia funkcjonalnie i gospodarczo związany z całą nieruchomością, dla której pałac był ośrodkiem centralnym i stanowił do 1945r. rezydencję właścicieli. Cały majątek ziemski L. obejmował 1025,90 ha powierzchni - zatem przekraczał powierzchnię ogólną 100 ha i podlegał działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł S. G. podnosząc, iż przedmiotowy zespół nie stanowił nieruchomości ziemskiej, gdyż nie

IV SA/Wa 286/10

był wykorzystywany w charakterze rolniczym o czym świadczy jego faktyczne wydzielenie z pozostałej części nieruchomości murem o wysokości dwóch metrów. W związku z tym nie pozostawał funkcjonalnie związany z majątkiem L. i nie podlegał działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Odwołujący podniósł, że organ wydając zaskarżoną decyzję pominął kwestię wydzielenia faktycznego parku z pałacem, która to część nieruchomości służyła wyłącznie do celów mieszkalnych i reprezentacyjnych, natomiast administracja i zarządzanie majątkiem odbywało się w budynkach sąsiednich na obecnych działkach nr [...] i [...] położonych poza murem odgradzającym dwór. Odwołujący przyznał jednocześnie, że nie nastąpiło wyodrębnienie prawne części dworsko-parkowej, tj, działek nr [...] oraz nr [...].

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2008r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2003r.

Następnie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2008r. nr stwierdził z urzędu nieważność swojej decyzji z [...] kwietnia 2008r. z uwagi na skierowanie jej do osób nieżyjących.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2008r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2003r. i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania podkreślając, iż należy zbadać związek funkcjonalny objętego wnioskiem zespołu pałacowo - parkowego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.

Wojewoda [...] rozpoznając sprawę ponownie decyzją nr [...] z [...] maja 2009r. uznał, że zespół pałacowo - parkowy stanowiący część majątku L. gm. P. oznaczony aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 4,8 ha i działka nr [...] o pow. 25,76 ha nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na rezydencjonalny charakter i brak związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej L.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2009r. wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w W. Filia w L. zarzucając, że zaskarżona decyzja została oparta wyłącznie na zeznaniach świadka J. K., który w momencie wybuchu wojny miał 12 lat, z jednoczesnym pominięciem tak ważnych dowodów, jak "Wykaz inwentarza majątku L. na dzień [...] czerwca 1945r.", z którego wynika, że w dacie przejęcia park

IV SA/Wa 286/10

posiadał powierzchnię 3,85 ha natomiast las przy parku 1,14 ha, co w obecnym stanie geodezyjno-prawnym odpowiada powierzchni działki [...], tj. 4,8 ha, a jako odrębny składnik przejmowanego majątku wymienia się pałac. Odwołujący podniósł również, iż Wojewoda [...] przyjął wydając zaskarżoną decyzję, że zespół pałacowo-parkowy składał się z obecnych działek [...] i [...] o łącznej pow. 30,56 ha. Przeciwko przyjętemu przez organ stanowisku przemawia natomiast kształt i powierzchnia działki nr [...] oraz fakt, iż na działce tej nigdy nie było lasu, a jej użytki sklasyfikowane są jako Lz, czyli tereny zadrzewione. Agencja Nieruchomości Rolnych we wniesionym odwołaniu podniosła ponadto, iż organ wydając zaskarżoną decyzję mimo, iż nie zachowały się mapy nieruchomości z roku 1945, nie wziął pod uwagę aktualnych map, z których jednoznacznie wynika, iż budynek pałacu znajdujący się na działce nr [...] usytuowany jest w bezpośrednim sąsiedztwie dużego kompleksu zabudowań gospodarczych usytuowanych na działkach [...] i [...], co oznacza, że zarówno zabudowania gospodarcze jak i pałac znajdowały się wcześniej na jednej działce oznaczonej nr [...], a skoro tak, to stanowiły jedną całość gospodarczą. Podział nieruchomości nastąpił natomiast w latach 90-tych XX wieku. Na poparcie podnoszonej tezy braku wydzielenia gospodarczego i prawnego pałacu od pozostałej części nieruchomości odwołujący wskazuje na oświadczenie S. G. zawarte w pierwotnym wniosku, z którego wynika że do 1945r. pałac stanowił rezydencję właścicieli majątku.

Organ naczelny stwierdził, że stanowiąca byłą własność spadkobierców Z. G. nieruchomość ziemska L. gm. P. o ogólnej pow., 1025,90 ha została przejęta na rzecz Państwa z mocy prawa w części na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944r, o przeprowadzeniu reformy rolnej (DzU z 1945r, nr 3, poz. 13 z późn. zm.), a w części - na podstawie dekretu PKWN z 12 grudnia 1944r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (DzU nr 15, poz. 82).

W myśl art. 2 ust, 1 lit, e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy

IV SA/Wa 286/10

prawa, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (DzU Nr 10, poz. 51), strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r. sygn. akt I OPS 2/06 stwierdzającą, że przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, jak również czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu.

Organ naczelny wskazał, że złożony w niniejszej sprawie wniosek dotyczył stwierdzenia, że część przejętej na rzecz Państwa nieruchomości ziemskiej L., tj. zespół dworsko-parkowy położony na jej terenie stanowiący obecnie działkę nr [...] o pow., 4,8 ha oraz działkę nr [...] o pow. 25,76 ha nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister stwierdził, że organ wojewódzki wydając decyzję z [...] maja 2009r. nie uchybił przepisom procedury administracyjnej stanowiącym podstawę prowadzonego postępowania oraz wydania zaskarżonej decyzji. Organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, Organ wojewódzki umożliwił stronom, w tym odwołującemu, czynny udział w każdym stadium postępowania. Ponadto przed wydaniem decyzji organ wezwał strony postępowania, w tym odwołującego, do zapoznania się z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Odnosząc się do meritum sprawy Minister stwierdził, że organ I instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zasadnie przyjął, iż pomiędzy objętym wnioskiem zespołem pałacowo - parkowym składającym się z

IV SA/Wa 286/10

działek ewidencyjnych nr [...] o pow. 4,8 ha oraz nr [...] o pow., 25,76 ha a pozostałą częścią przejętej na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej L. nie istniał związek funkcjonalny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zespół pałacowo - parkowy stanowił część rezydencjalną, będącą siedzibą kolejnych właścicieli nieruchomości, zaś w 1939r. pałac został zajęty na potrzeby okupanta i stał się komendą formacji nadzorujących posterunki graniczne. Do wniosku takiego prowadzą spójne, wzajemnie się uzupełniające dowody, jak wyjaśnienia złożone przez wnioskodawcę oraz świadków oraz pozostałe dokumenty, w tym aktualne mapy oraz orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej nr [...] z [...] marca 1962r. o uznaniu założenia pałacowo-parkowego w L. składającego się z pałacu, stróżówki, ogrodzenia pałacowego i parku za zabytek. Złożone w toku postępowania wyjaśnienia oraz poczynione przez organ ustalenia wskazują również na fakt, iż dawni właściciele posiadali niezależne źródła utrzymania.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych w odwołaniu argumentów dotyczących wchodzącej w skład będącego przedmiotem niniejszego postępowania zespołu pałacowo-parkowego działki nr [...] o pow. 25,76 ha, jej kształtu oraz klasyfikacji użytków, Minister stwierdził, że zgodnie z art. 63 § 2 kpa organ administracji jest związany treścią żądania strony. Organ nie może więc ograniczać żądania lub interpretować w sposób dowolny, niezgodny z zakresem wniosku. Skoro wniosek dotyczył zbadania czy zespół pałacowo-parkowy składający się z wymienionych działek podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to w takim zakresie organ administracji był zobowiązany zbadać sprawę.

Jeśli chodzi o kształt działki nr [...], to nie ulega wątpliwości, że wraz z działką [...] stanowi - również obecnie - pewien kompleks. Okala ponadto działkę nr [...], która nie jest jednak objęta wnioskiem. Istotnie, w sąsiedztwie działki nr [...], na której usytuowany jest pałac są działki nr [...] oraz nr [...], na których znajdują się zabudowania gospodarcze - nie świadczy to jednak o istnieniu związku funkcjonalnego, którego nie można ograniczać wyłącznie do kryterium terytorialnego. Istotnie usytuowania działki [...] oraz jej klasyfikacja jako tereny zadrzewione wskazuje, że wraz z obecną działką nr [...] mogła stanowić w dacie przejęcia i stanowi obecnie część zadrzewionego kompleksu, a więc utwierdza w przekonaniu, że przedmiotowy obszar wchodził w skład zespołu pałacowo - parkowego. Wymaga podkreślenia, że nazwanie przez składających wyjaśnienia części zespołu lasem i powołanie się przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na tak

IV SA/Wa 286/10

złożone wyjaśnienia nie wpływa na wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie, gdyż nie przesądza, że część ta miała charakter związany z działalnością rolniczą.

Na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w W. Filia w L.

W skardze podniesiono, że organ nie wyjaśnił na czym konkretnie polega rzekomy brak związku funkcjonalnego między kompleksem pałacowo - parkowym a gospodarstwem rolnym. Skarżąca wskazała, że zarówno zespół dworsko parkowy jak i działka nr [...] nie były prawnie wyodrębnione od majątku ziemskiego , a więc stanowiły jego część składową i wraz z pozostałą częścią majątku podpadały pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Zdaniem skarżącej organ bezpodstawnie przyjął, że zespół dworsko-parkowy składał się z dwóch działek nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni aż 50,56 ha. Szczególnie odnośnie działki nr [...] strona skarżąca uważa, że brak jest konkretnych ustaleń umożliwiających zakwalifikowanie tej działki jako części zespołu dworsko-parkowego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r.

IV SA/Wa 286/10

Podstawę rozstrzygnięcia dla organów administracji stanowił § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej( Dz. U Nr 10, poz. 51 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06, stwierdził, iż " przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnych o tym czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Trybunał Konstytucyjny natomiast, postanowieniem z dnia 1 marca 201 Or. wydanym w sprawie P 107/08 po rozpoznaniu pytania prawnego dotyczącego kwestii, czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zakresie, w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przekazano do kompetencji organu administracji publicznej, jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż istnieją rozbieżności w orzecznictwie dotyczące stosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej, albowiem orzecznictwo sądów administracyjnych i sądów powszechnych w tym zakresie nie jest jednolite. Sądy powszechne bowiem nie uważają się za właściwe do dokonywania ustaleń co do podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, uznając, że

IV SA/Wa 286/10

dokonanie tych ustaleń przekazane zostało do trybu postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 § 3 k.p.c.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie był on uprawniony do orzekania o konstytucyjności § 5 rozporządzenia z 1945r., albowiem przepis ten obowiązywał jedynie przez pewien czas, a w dacie wydania postanowienia przez Trybunał nie był przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Trybunał Konstytucyjny uznał, że przestrzeń czasową obowiązywania rozporządzenia ograniczył cel dla jakiego rozporządzenie zostało wydane. Rozporządzenie to mogło służyć wyłącznie celowi, jakim było przeprowadzenie reformy rolnej zgodnie z przepisami dekretu, a zatem wyłącznie w okresie, w którym przeprowadzana była reforma rolna. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wyraźne uchylenie tego przepisu nie jest konieczne do uznania, iż przestał on obowiązywać, ponieważ regulował on wyłącznie postępowania w ramach działań nacjonalizacyjnych, jakimi było przeprowadzanie reformy rolnej. Trybunał podkreślił, że obowiązywanie nie jest tożsame z derogacją aktu normatywnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego cezurę dla reformy rolnej, a zatem i dla obowiązywania zakwestionowanego przepisu stanowił rok 1958, kiedy to weszła w życie ustawa mocą której doszło do przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych objętych we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy to jest do 5 kwietnia 1958r. Uregulowanie to nie dotyczyło jednak nieruchomości wadliwie przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej, a co za tym idzie dochodzenie praw dotyczących tych nieruchomości jest dopuszczalne w obecnym stanie prawnym. Jednakże zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie z 1945r., które miało charakter wykonawczy do dekretu, nie może być obecnie stosowane. Paragraf 5 rozporządzenia z 1945r. nie może być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych dla osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 k.p.c. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego § 5 rozporządzenia z 1945r. nie ma mocy obowiązującej, a co za tym idzie nie stanowi szczególnej regulacji o jakiej mowa w art. 2 § 3 k.p.c. na podstawie, której orzekanie w przedmiocie podpadania pod

IV SA/Wa 286/10

działanie dekretu o reformie rolnej mogłoby zostać przekazane organom administracji publicznej.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie miał na względzie zapis art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 201 Or. nie mogło zostać nieuwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie.

Przyjęcie zaś stanowiska, iż § 5 rozporządzenia z 1945r. jest przepisem nieobowiązującym prowadzi do konieczności stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2009r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...].

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji, jeżeli ustali że są one dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach. Sąd administracyjny jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej ich nieważność, nie badając wpływu tej wady na treść zaskarżonej decyzji, co też Wojewódzki Sąd Administracyjny uczynił ( por. Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak - Molczyk, Marta Romańska, Wydanie 2, s. 528).

W rozpoznawanej sprawie rozważyć należy, która z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. zaistniała w chwili wydania obydwu decyzji, a w szczególności czy oparcie decyzji na nieobowiązującym § 5 rozporządzenia z 1945r. stanowi podstawę do stwierdzenia ich nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. czy też art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozstrzygnąć więc należy, czy decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości ( art. 156 § pkt 1 k.p.a.), czy raczej wydane zostały bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o wadzie zaskarżonej decyzji jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to jest stwierdzić, iż wydane one zostały z naruszeniem przepisów o właściwości.

Skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, iż nie można mówić o niewłaściwość organu jako przyczynie nieważności w sytuacji, gdy decyzja

IV SA/Wa 286/10

rozstrzyga sprawę nienależącą do postępowania administracyjnego. W takim wypadku decyzja pozbawiona jest podstawy prawnej ( M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 892). Zauważyć należy, że w takiej sytuacji nie pojawia się problem właściwości organu skoro dana sprawa nie ma charakteru administracyjnego. (G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2007, wyd. II).

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, przyjąć należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] zostały wydane bez podstawy prawnej. Podzielić należy pogląd zawarty w komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego ( G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2007, wyd. II), iż podstawą prawną decyzji może być norma prawa materialnego ( wyjątkowo - procesowego) ustanowiona aktem powszechnie obowiązującym. Decyzja jest wydana bez podstawy prawnej, gdy albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację do działania, albo też przepis ten nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnej ( por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 9, Warszawa 2008r., s. 757).

Brak podstawy prawnej nie musi odnosić się do prawa materialnego . Brak podstawy prawno procesowej należy traktować jako spełnienie przesłanki zakreślonej art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ma to miejsce także w przypadkach, kiedy organ prowadzący postępowanie nie dysponując podstawą prawną do rozstrzygnięcia określonej kwestii w drodze decyzji, w takiej właśnie formie rozstrzyga sprawę.

Zgodzić należy się z tezą zawartą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1983r. (I SA 1294/82, ONSA 1983, nr 1), iż przez brak podstawy prawnej rozumie się fakt, że decyzja rzeczywiście podstawy takiej nie posiada, nie zaś to, iż jej nie wymienia bądź wymienia niewłaściwy przepis. Podzielić należy pogląd, że termin "brak podstawy prawnej" na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza także wydanie decyzji administracyjnej poza sferą regulacji prawnej ( por. H. Poleszak, Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w postępowaniu przed NSA, NP. 1984, nr 1, s. 22 - 23). Podkreślić przy tym należy, że wydanie decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów

IV SA/Wa 286/10

prawa stanowi naruszenie zasad praworządności ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2009r., III SAAA/r 567/08, LEX nr 533866).

Mając na względzie powyższe rozważania, stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oparte zostało o treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydanych bez podstawy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 12 lutego 2008r. ( II OSK 2042/06, LEX nr 394025), iż "postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych - gdy okaże się że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencje organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej."

W ocenie Sądu postępowanie w rozpoznawanej sprawie winno być przez organ administracji umorzone. Na marginesie dodać należy, że w myśl art. 66 § 3 k.p.a. organ nie jest uprawniony do zwrotu podania wnoszącemu w sprawie dotyczącej niniejszego wniosku, albowiem sądy powszechne są właściwe jedynie do orzekania odnośnie kwestii dotyczących pozwów o ustalenie prawa własności, wydanie nieruchomości czy też zasądzenie odszkodowania, a nie w zakresie rozstrzygania jedynie samej kwestii podlegania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Wobec stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu i które wskazane zostały w uzasadnieniu wyroku zbędne było odnoszenie się do zarzutów podniesionych w skardze.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.