Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1241/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 listopada 2019 r. sprawy ze skargi K.H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 czerwca 2018 r. K. H. (dalej: Skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

Decyzją z dnia 11 września 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 5 kwietnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] (dalej: Zakład lub organ) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 11 września 2018 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie przedłożonej dokumentacji ustalono, iż wnioskodawca: nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2855,73 brutto (2352,71 zł netto), nie posiada dochodu z innych źródeł, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 575,00 zł, opłaty eksploatacyjne w kwocie 275,00 zł i koszty związane z leczeniem w kwocie 210,00 zł, prowadzi gospodarstwo domowe z żoną J. H., która otrzymuje dochód w wysokości 933,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne (z tytułu zaciągniętych kredytów za lata 1998-2001 w kwocie 28.800,00 zł, w instytucjach za okres lat 2000-2002 w kwocie 11.800,00 zł, u osób fizycznych za okres 2014 r. w kwocie 4.500,00 zł), które są regulowane w formie egzekucji prowadzonej przez Komornika Sądowego w kwocie miesięcznej 714,00 zł, posiada majątek w postaci mieszkania o pow. 63 m2, przy ul. [...] w G. stanowiący współwłasność w 1/2 części, nie posiada majątku ruchomego, praz majątkowych oraz wierzytelności. Z informacji o sytuacji zdrowotnej wynika, że wnioskodawca niedomaga z powodu zadawnionej, nieleczonej choroby serca, kręgosłupa, stawów barkowych oraz kolanowych.

W kontekście przedstawionej sytuacji majątkowej i zdrowotnej organ doszedł do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019, poz. 300 t.j.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza została wyrejestrowana, jednak wnioskodawca posiada nieruchomość, która może stanowić zabezpieczenie wobec posiadanego zadłużenia. Dodatkowo wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu pobieranej emerytury. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego 30 sierpnia 2018 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne.

Zdaniem Zakładu nie wystąpiły również żadne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem. W ocenie Zakładu w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki, kwalifikujące do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację wnioskodawcy lub interes publiczny. Jak wynika z przedstawionych dokumentów, wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Zakład ustalił, że wnioskodawca otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 1683,68 zł (2937,40 zł brutto - potrącenia egzekucyjne w kwocie 734,35 zł). Natomiast żona wnioskodawcy otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1167,80 zł brutto, 989,70 zł netto. Jakkolwiek wnioskodawca wskazał, że na skutek ciężkiej pracy w czasie prowadzenia działalności gospodarczej nabawił się zwyrodnień stawów barkowych i kolanowych. Ponadto ujawniła się nieleczona choroba serca. Jednak nie zostały przedstawione dokumenty potwierdzające dokładny stan zdrowia wnioskodawcy, z uwagi na długi czas oczekiwania na wizyty do lekarzy specjalistów. Pomimo powoływanych trudności zdrowotnych, wnioskodawca i jego żona posiadają stałe źródła dochodu w postaci pobieranych świadczeń emerytalnych. Nawet jeśli dochód, którym wnioskodawca dysponuje nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek.

Oddział nie neguje wystąpienia u wnioskodawcy problemów zdrowotnych oraz utrudnionej sytuacji materialnej spowodowanej zajęciem komorniczym otrzymywanej emerytury i podchodzi do niej ze zrozumieniem. Jednak wspomniany stan zdrowia nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności. zaś stan zdrowia wnioskodawcy nie ma wpływu na wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego.

Zakład wskazał nadto, ze pomimo ustalonej niełatwej sytuacji materialnej wnioskodawcy, rodzina wnioskodawcy nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. To zaś wskazuje, że nie jest jej potrzebna pomoc państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem.

Zakład podkreślił nadto, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, ze muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego.

Jednocześnie Zakład zauważył, posiadane zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne były bowiem zaciągane świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych. Zobowiązania te powstały w latach 1998-2014, a więc w czasie gdy przestały być regulowane należne składki wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (od 2000 r.). Zatem należy stwierdzić, że podejmując się spłaty innych zobowiązań pieniężnych wnioskodawca ustalił hierarchię ważności posiadanych należności, traktując je priorytetowo w stosunku do należności z tytułu składek. Zdaniem Zakładu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel należnych składek nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli dłużnika, a wnioskodawca nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. H., nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem wniósł o:

a) uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 5 kwietnia 2019 r., nr [...], znak sprawy: [...] w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z 30 sierpnia 2002 r. (t.j. Dz.U. 2018, poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.");

b) uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia 11 września 2018 r., nr [...], znak sprawy: [...], nr sprawy: [...] w całości na podstawie art. 135 p.p.s.a.;

c) ewentualnie o uchylenie Decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia 5 kwietnia 2019 r., nr [...], znak sprawy: [...] w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Organ I instancji;

d) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu;

e) nakazanie Organowi, na podstawie art. 200 p.p.s.a., zwrotu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. dalej jako: k.p.a.) polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez pobieżną analizę dokumentacji medycznej Skarżącego;

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przy równoczesnym dokonaniu przez organ całkowicie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez uznanie, że posiadane przez Organ dokumenty pozwalają na jednoznaczną ocenę sytuacji osobistej i materialnej Skarżącego, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest jednoznaczny i wystarczający do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych sprawy;

c) art. 15 k.p.a. przez zaniechanie przez Organ przeprowadzania postępowania zamierzającego do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, a jedynie ograniczenia się do kontroli postępowania przeprowadzonego w pierwszej instancji, dodatkowo polegające na odniesieniu się do argumentacji przedstawionej przez Skarżącego w odwołaniu od decyzji;

d) art. 136 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia samodzielnego postępowania dowodowego z urzędu lub zlecenia wykonania tych czynności przez organ I instancji lub wezwania Skarżącego do przedstawienia dodatkowych dowodów, mimo istnienia licznych niewyjaśnionych okoliczności, których ustalenie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia;

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy była ona obarczona licznymi błędami proceduralnymi, które miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia;

2. naruszenia prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) naruszenie art. 83 ust.1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust.1-3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przedwczesnej i nieuzasadnionej odmowie umorzenia należności z tytułu składek w zakresie i wysokości wskazanej w rozstrzygnięciu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia 11 września 2018 r.nr [...], podczas gdy w przypadku wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego należy dojść do wniosku, że doszło do całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek;

b) naruszenie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy zły stan majątkowy i rodzinny Skarżącego nie pozwala na opłacenie należności w całości, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności w zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę, że wnioskodawca żyje. W toku postępowania wyjaśniającego nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza została wyrejestrowana, jednak wnioskodawca posiada nieruchomość, która może stanowić zabezpieczenie wobec posiadanego zadłużenia. Dodatkowo wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu pobieranej emerytury. Nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego 30 sierpnia 2018 r. Dyrektor Oddziału ZUS w [...] działając jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne.

Organ wziął również pod uwagę fakt, że Skarżący uzyskuje przychody dające realną możliwość zaspokojenia istniejących zaległości, choćby poprzez zastosowanie ratalnego systemu spłat.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz zdrowotnej. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Oboje posiadają stałe źródła przychodów w postaci świadczeń emerytalnych. Z poczynionych ustaleń wynika również, że wnioskodawca posiada zadłużenie wobec innych wierzycieli, które są regulowane w formie egzekucji prowadzonej Komornika Sądowego w kwocie miesięcznej 714 zł.

Organ podkreślił, że pomimo akcentowanej przez skarżącego trudnej sytuacji finansowej spłaca swoje zobowiązania wobec innego podmiotu. W tej sytuacji podzielić należało pogląd, że brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącego mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Sądu, należy zgodzić się z organem, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia mu spłatę całości zaległych należności. Nie stwierdzone zostało również, aby skarżący był pozbawiony w sposób trwały możliwości zarobkowania, uzyskuje przecież świadczenie emerytalne, a tym samym istnieje nadal możliwość, podjęcia próby spłaty zadłużenia w dogodnym systemie ratalnym.

Skarżący nie udowodnił także, że w związku z zaistniałymi chorobami pozbawiony był możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Co więcej, jak zwrócił na to uwagę Zakład, skarżący i jego żona otrzymują świadczenia emerytalne, ich stan zdrowia nie wpływa zatem na wysokość uzyskiwanych przychodów. Na marginesie zauważyć trzeba, ze skarżący w żaden sposób nie udokumentował swojego złego stanu zdrowia, zasłaniając się długim czasem oczekiwania na wizytę do lekarzy specjalistów.

W tym zakresie podnieść należy, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W odniesieniu do tej przesłanki podkreślenia wymaga, że podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam istnienia przewlekłej choroby, a jedynie taki stan, który będzie w skutkach prowadzić do braku możliwości uzyskiwania przez zobowiązanego przychodów, możliwych do przeznaczenia na spłatę należności.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302