Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1499/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2009-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,133 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 32 art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 1 par. 1, 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elwira Brychcy NSA Gabriela Gorzan(spr.) Sędziowie WSA Karol Pawlicki Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Rossa- Śliwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi V. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłacanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę /-/K. Pawlicki /-/ E. Brychcy /-/ G.Gorzan


UZASADNIENIE

W dniu [...] V. P. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie obciążających ją należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, składek na FP i FGŚP oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne obejmujących okres od stycznia 2002r. do kwietnia 2004r. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podała, iż w 1999r. wraz z mężem D. P. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej. Z powodu złego stanu zdrowia zaprzestała prowadzenia działalności od stycznia 2002r. i od tego czasu do zawieszenia firmy w maju 2004r. a następnie jej wyrejestrowania w grudniu 2005r. nie opłacała składek. Sytuacja finansowa rodziny jest ciężka (troje uczących się dzieci), bowiem 5 osób pozostaje na utrzymaniu męża, który od 2004r. prowadzi odrębną jednoosobową działalność gospodarczą.

Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia wskazując, iż wprawdzie V.P. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej a Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził brak jej majątku, z którego można by prowadzić egzekucję, to jednakże należność może być dochodzona od wspólnika spółki - męża D. P.. Organ I instancji przywołał przepisy art. 115 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej i stwierdził, iż wobec nie podjęcia próby dochodzenia należności od wspólnika nie można stwierdzić istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności warunkującej umorzenie należności w oparciu o art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji Prezes ZUS wskazał, iż V. P. nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, zajmuje się wychowywaniem dzieci i wraz z nimi jest na utrzymaniu męża, który ze swej działalności osiąga wykazywane w PIT dochody. Nadto należność nie jest zagrożona przedawnieniem a sytuacja materialna rodziny może ulec poprawie.

Rozpatrując w takim stanie rzeczy skargę V. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia [...] uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w zakresie charakteru prawnego prowadzonej przez małżonków V. i D. P. działalności gospodarczej stanowi powód uzasadniający ocenę zasadności skargi i sposób rozstrzygnięcia sprawy wyrokiem sądowym. Wskazano, że bez wyjaśnienia, czy działalność pod firmą D D. P. V. P. była prowadzona w ramach spółki cywilnej, co zdaje się wynikać z akt sprawy, nie można ocenić, czy zachodzi w zw. z art.108 §1 i art.115 Ordynacji podatkowej solidarna odpowiedzialność wspólników za zobowiązania składkowe spółki, jak również czy wymagane było uprzednie ustalenie tej odpowiedzialności i określenie jej zakresu oraz wysokości zobowiązania każdego ze wspólników w odrębnych decyzjach, skierowanych do wszystkich wspólników, przed rozpoznaniem wniosku V. P. o umorzenie zaległości składkowych z odsetkami zwłoki powstałych w okresie prowadzenia tej działalności.

Decyzją z dnia [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] o odmowie umorzenia zaległości z tytułu składek za okres od stycznia 2002r. do kwietnia 2004r.:

– na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w łącznej kwocie [...] zł, w tym odsetek z kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

– na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w łącznej kwocie [...] zł, w tym odsetek z kosztami upomnienia w wysokości [...] zł,

– na Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] zł w tym odsetek z kosztami upomnienia w wysokości [...] zł – w łącznej kwocie zadłużenia na dzień złożenia wniosku – [...] zł.

W decyzji wskazano, jako jej podstawę prawną, przepis art.83 ust.1 pkt 3 i ust.4, art.28 ust.1-4, art.32 ustawy z dnia13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. Nr 11, poz.74 z 2007r. ze zm.), art.138 §1 pkt 1 kpa oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365) i przytaczając w uzasadnieniu decyzji treść powyższych przepisów oraz fakt złożenia w pismach z dnia [...] wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz ubezpieczenie zdrowotne wyjaśniono, że decyzja ta stanowi wynik merytorycznego zbadania sprawy, ponownej oceny ustalonego stanu faktycznego sprawy i zebranych w sprawie dowodów.

W związku z treścią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] stwierdzono m.innymi w oparciu o wyjaśnienia pisemne skarżącej, że firma D. D. P., V.P., w związku z prowadzeniem której powstały zaległości objęte wnioskiem o umorzenie, nie była prowadzona przez małżonków P. w formie spółki cywilnej, lecz była firma małżeńską i została zlikwidowana z dniem [...] wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i w konsekwencji tego wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej.

W zakresie sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej ustalono, że pozostaje z trojgiem dzieci na utrzymaniu męża, nie osiąga własnych dochodów, ukończyła lat 46 (urodzona [...].) mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą w branży ogólnobudowlanej. Według stanu na dzień [...] skarżąca nie posiadała zaległości podatkowych, ani zobowiązań kredytowych. Wspólnie z mężem jest właścicielka samochodu osobowego Opel [...]rok prod. 1992, nie korzysta z pomocy finansowej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Innych dokumentów obrazujących odmiennie sytuację majątkowo – rodzinną skarżącej nie przedłożono, nie wykazano również, aby skarżąca ze względu na stan zdrowia była niezdolna do pracy.

Wprawdzie postępowanie egzekucyjne wszczęte wobec skarżącej w celu ściągnięcia zaległości postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia [...] zostało umorzone z uwagi na brak składników majątkowych, z których możliwa jest egzekucja, co wskazywałoby na spełnienie przesłanki nieściągalności zadłużenia (art.28 ust.3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), jednak korzystając z prawa odmowy umorzenia zaległości, które przysługuje organowi ze względu na charakter uznaniowy decyzji o umorzeniu, wynikający z zawartego w art.28 ust.1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sformułowania "mogą być umarzane", stwierdzono, iż sytuacja uzasadniająca umorzenie zaległości nie zachodzi. Uwzględniono bowiem treść §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz.1365), w myśl którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że zapłata należności mogłaby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W sytuacji skarżącej, jedynym źródłem utrzymania jej rodziny, zgodnie z jej definicją zawartą w §3 ust.2 w/w/ rozporządzenia jest dochód męża skarżącej z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Jednak skarżąca wezwana pismem z dnia [...] do przedstawienia aktualnych dochodów męża D. P. i sytuacji materialnej rodziny nie podała tych danych powołując się jedynie ogólnie na trudna sytuację materialna rodziny. Oznacza to w ocenie organu, że dochód z działalności gospodarczej męża skarżącej, przy braku zaległości w opłatach mieszkaniowych, braku zobowiązań kredytowych i zaległości podatkowych, niekorzystania z pomocy opieki społecznej wystarcza na zaspokojenie potrzeb rodziny.

Nie można stwierdzić także, iż skarżąca cierpi na przewlekłą chorobę uniemożliwiającą uzyskiwanie dochodów, gdyż skarżąca nie dostarczyła żadnych dokumentów na potwierdzenie jej aktualnego stanu zdrowia. Znajdujące się w aktach dokumenty dotyczą stanu zdrowia skarżącej w okresie od [...] do [...], gdy skarżąca pobierała zasiłek chorobowy, przy czym przyznania zasiłku rehabilitacyjnego skarżącej od [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ze względu na odzyskanie zdolności do pracy. Tę okoliczność przyjęto jako podstawę stwierdzenia, iż w sprawie nie wykazano, aby obecny stan zdrowia skarżącej uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Zatem w ocenie Prezesa ZUS nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości, bowiem nie wykazano wystąpienia sytuacji, iż ze względu na wiek, stan zdrowia zobowiązanej, jej sytuację rodzinną i majątkową nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W skardze na powyższą decyzję, wnosząc o jej zmianę i umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie [...] zł i Fundusz Pracy w kwocie [...] zł oraz rozłożenie na raty zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł, skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mianowicie art.83 ust.1 pkt 3, art.28 ust.1-4 oraz art.32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nadto §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Przedstawiono przebieg postępowania w sprawie, zakwestionowano istnienie zaległości twierdzeniem, że działalność gospodarcza skarżącej była faktycznie zawieszona od 2002r. do kwietnia 2004r., wobec czego nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za ten okres, gdyż o obowiązku opłacania składek decyduje faktyczne prowadzenie firmy, a nie sam jej wpis do rejestru, decyzje odmawiające umorzenia skarżąca uznała za niesprawiedliwe i nieuzasadnione.

W uzupełnieniu skargi przedłożono zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z dnia [...] stwierdzające umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej postanowieniem z dnia [...] z uwagi na bezskuteczność egzekucji (art.59 §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) oraz zaświadczenie lekarskie (data nieczytelna) stwierdzające niepodjęcie pracy przez skarżącą od czasu niezdolności do pracy w okresie 2001/2002 (k.25-26 akt sąd.), powołując się na przesłankę bezskuteczności egzekucji.

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art.32 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz.887 ze zm.) – dalej określanej u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

W rozpoznawanej sprawie, skoro jej przedmiotem jest umorzenie zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy oraz Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego, w dalszej części uzasadnienia zaległości te określa się składkami na ubezpieczenia społeczne.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS na podstawie i w granicach zakreślonych przepisami art.1 §1 i §2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz orzekając zgodnie z art.133 §1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) – na podstawie akt sprawy stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji, zarówno decyzja Prezesa ZUS, jak i ZUS wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne są decyzjami wydawanymi w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych polega w szczególności na sprawdzeniu, czy ich wydanie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy.

W sytuacji gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia [...] uchylił w rozpoznawanej sprawie decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] należało ocenić czy wydanie zaskarżonej decyzji z dnia [...] nastąpiło po wszechstronnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego wykluczającej przyjęcie, że odmowa umorzenia zaległości nie jest oparta na ocenie dowolnej.

Jak wynika z akt sprawy, po wezwaniu strony pismem z dnia [...] (k.132 akt adm.) o przedłożenie w terminie 7 dni wszelkich nowych dowodów potwierdzających okoliczności wskazane we wnioskach o ponowne rozpoznanie sprawy umorzenia zaległości z tytułu składek, tzn. istnienie materialnej i rodzinnej sytuacji uniemożliwiającej spłatę zadłużenia, żadnych dowodów strona nie przedłożyła. Oznacza to, że stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę wydania zaskarżonej decyzji, jest wyczerpujący, potwierdzony dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy. Oznacza to również, że skarżąca nie zakwestionowała i nie podważyła ustaleń, że:

– jej aktualny stan zdrowia oraz wiek nie uniemożliwia podjęcie pracy i osiąganie dochodu,

– potrzeby rodziny skarżącej są zaspokajane dochodami z prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej,

– po okresie choroby skarżącej w 2001/2002r. odzyskała od marca 2002r. zdolność do pracy (k.140 akt adm.),

– z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przez męża skarżącej w zakresie usług ogólnobudowlanych za okres 2 m-cy 2006 roku wykazany przychód wynosił [...],- zł, a koszty jego uzyskania [...],- zł, a dochód [...],- zł,

– ani zobowiązań kredytowych, ani zaległości podatkowych – wg stanu na dzień 8.03.2006r. – małżonkowie P. nie posiadają,

– umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej z tytułu zaległości w składkach z ubezpieczenia społecznego nastąpiło dnia 10.11.2005r. z powodu ich nieściągalności wywołanej brakiem majątku.

Skoro prawidłowości powyższych ustaleń faktycznych w skardze nie zakwestionowano, nie ma podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art.28 ust.1-4, art.32 u.o.s.u.s. oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, pracy, Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z ustalonego bowiem stanu faktycznego sprawy prawidłowo organ wywiódł, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna skarżącej nie wskazują na niemożność zapłaty zadłużenia ze względu na niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla skarżącej i jej rodziny.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu braku majątku skarżącej, jak wynika z przedłożonego zaświadczenia, nastąpiło wg stanu z 10 listopada 2005r. (k.25 akt sąd.), co nie oznacza, że stan braku ściągalności trwa nadal. Ocena tymczasem istnienia w indywidualnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, tzn. sytuacji dochodowo – majątkowo – rodzinnej wniskodawcy, powinna być dokonana wg stanu rzeczy istniejącego w chwili wydania decyzji przez właściwy organ, który oceny tej dokonuje. Ważny interes wnoszącego o umorzenie zaległości odnosi się bowiem do jego sytuacji aktualnej, obiektywnie uzasadniającej ewentualne umorzenie zaległości. Dlatego powoływanie się przez skarżącą wyłącznie na brak majątku i z tego powodu nieściągalność zadłużenia istniejącą w 2005 roku nie może być uznane za okoliczność przesądzającą o naruszeniu prawa zaskarżoną decyzją.

Z wyżej przedstawionych powodów na podstawie art.151 ppsa orzeczono, jak w sentencji.

/-/ K. Pawlicki /-/ E.Brychcy /-/ G.Gorzan