Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1206/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, ust. 3a i ust. 3b, art. 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Jarosław Wiśniewski (spr.) Protokolant: Specjalista Małgorzata Kruszec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2019 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i FGŚP skargę oddala


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 13.04.2018 r. W. S. (powoływany dalej jako Wnioskodawca lub Skarżący) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek. Wniosek uzasadnił bardzo trudną sytuacją materialną. Po zawieszeniu prowadzonej działalności gospodarczej, spółka, w której był wspólnikiem, przynosiła straty. Ponadto poinformował, że ma na utrzymaniu 14-letnią córkę, a od 2015 r. osiąga niskie dochody (ok. [...] zł netto rocznie), które nie pozwalają na spłatę zadłużenia

W przedłożonym oświadczeniu oznajmił, że obecnie sprawuje opiekę nad chorą matką (81 lat) i dlatego nie może podjąć pracy w pełnym wymiarze. Jednocześnie podkreślił brak możliwości poprawy sytuacji materialnej.

Organ rentowy dokonując analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ustalił , że Wnioskodawca w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej poinformował, że pracuje zarobkowo na podstawie umowy o pracę od 21.04.2017 r. w niepełnym wymiarze, ponieważ opiekuje się przewlekle chorą matką. Uzyskuje dochód w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto. Oświadczył, że nie posiada dochodu z innych źródeł oraz nie korzysta z pomocy społecznej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która osiąga dochód [...] zł netto. Nadmienił, że nie ma możliwości poprawy sytuacji materialnej (podjęcia pracy na cały etat) z uwagi na konieczność opieki nad schorowaną matką.

W oświadczeniu wykazał, że nie ponosi stałych wydatków związanych z utrzymaniem, nie korzysta z żadnych form pomocy oraz nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego, innych praw majątkowych i wierzytelności. Posiada zobowiązania pieniężne:

- z tytułu zaciągniętych kredytów do 2013 r. w kwocie [...]zł,

- w bankach do 2013 r. w wysokości [...] zł.

Wymienione zobowiązania nie są spłacane.

W bazie danych KSI ZUS figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniom od 24.04.2017 r., zatrudniony w "S. S.C." w wymiarze 1/6 etatu. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie 01.2018 r.-05.2018 r. wynosiła [...] zł brutto, [...] zł netto.

Z zeznania podatkowego PIT-37 za 2017 r. wynika, że w tym okresie uzyskał dochód w kwocie [...]zł, tj. około [...] zł/m-c.

Wg. danych uzyskanych z Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych [...] H. S. pobiera emeryturę w kwocie brutto [...] zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, łącznie [...] zł brutto, netto [...] zł. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia. W bazie danych KSI ZUS brak innych tytułów ubezpieczenia.

Na podstawie przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wywiadu na temat sytuacji finansowo-bytowej, ustalono, że Wnioskodawca jest w trudnej sytuacji materialnej. Obecnie sprawuje opiekę nad chorą matką (wdową w wieku 81 lat), która wymaga całodobowej pomocy, dlatego przeprowadził się do niej - prowadzą razem wspólne gospodarstwo domowe. Z uwagi na sprawowanie opieki nad H. S. Wnioskodawca nie może podjąć zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy -pracuje na 1/6 etatu, uzyskując miesięczny dochód w wysokości [...] zł. [...] H. S. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca wraz z mamą posiadają stałe obciążenia finansowe: czynsz - [...] zł; energia elektryczna - [...] zł; gaz - [...] zł; telefon - [...] zł; leki ok. [...] zł (nie przedłożył Pan faktur potwierdzających wskazane wydatki) - łącznie [...] zł.

Z danych zawartych w karcie informacyjnej z MOPS wynika także, że obecnie Wnioskodawca nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej. Nie korzysta z pomocy społecznej pomimo trudnej sytuacji finansowej i poinformowania go na przez MOPS o posiadanych uprawnieniach w formie dodatku mieszkaniowego oraz możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaną opieką nad chorym członkiem rodziny.

Ustalono, że Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim od 25.07.1998r. z M. S.. Małżonka wraz z małoletnią córką zamieszkuje pod innym adresem, natomiast Wnioskodawca mieszka wspólnie z matką. M. S. w bazie danych KSI ZUS figuruje jako pracownik podlegający ubezpieczeniom od 31.01.2017r., jest zatrudniona w firmie I. SA i z tego tytułu osiąga dochód.

Z przedłożonej dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia H. S. wynika, że choruje przewlekle i wymaga całodobowej opieki innych osób.

Decyzją z dnia 4 lipca 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. póz. 1778 z późn. zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek (tj.: za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek, za zatrudnionych pracowników oraz odsetki za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych) w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

Natomiast mając umocowanie w art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz w związku z §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad, umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, póz. 1365), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł,

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono , że wniosek o umorzenie należności został rozpoznany w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

W stosunku do działalności Wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie Wnioskodawcy jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania.

Okoliczność wymieniona w pkt. 5 miałyby zastosowanie do zaległości, które nie zostały wyegzekwowane w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego, którzy zakończyliby postępowanie stwierdzając, iż zobowiązany nie posiada majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Dotychczas przymusowe dochodzenie należności nie było prowadzone, jednakże nie oznacza to, że w przyszłości egzekucja nie będzie mogła zostać wdrożona, co umożliwi pozyskanie środków na uregulowanie zadłużenia wobec ZUS. Ponadto Wnioskodawca posiada [...] dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł netto. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 i 6.

Z tych powodów nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3. ustawy o s.u.s.

Zgodnie z ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, póz. 1365) zostały zawarte przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tj. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił, że umorzenie należności jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. W ocenie Zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.

Podnoszony argument trudnej sytuacji finansowej oraz konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorą matką nie są wystarczające do zastosowania przesłanki do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację dłużnika.

Z analizy zgromadzonej dokumentacji wynika, że Wnioskodawca opiekuje się chorą matką - H. S. (81 lat), która zgodnie z wydaną opinią lekarską wymaga całodobowej opieki. Dlatego przeprowadził się do schorowanej matki. Nie stanowi to jednak przeszkody w uzyskiwaniu dochodów z tytułu świadczenia pracy - zatem konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny nie pozbawia możliwości uzyskiwania dochodów.

Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W niniejszym przypadku przesłanka ta nie zachodzi, ponieważ pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej matki, Wnioskodawca świadczy pracę i osiąga dochód. Ponadto nie przedłożył orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy stwierdzonej na stałe, co oznacza możliwość dalszej pracy zarobkowej.

Jest zatrudniony na 1/6 etatu w firmie "S. " S.C. i z tego tytułu uzyskuje dochód w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Wspólnie gospodarstwo domowe prowadzi z matką Panią H. S., która zgodnie z informacjami z Wydziału Świadczeń Emerytalno-Rentowych osiąga dochód z tytułu emerytury w kwocie brutto [...] zł, tj. [...] zł netto. Zatem wspólny dochód dla gospodarstwa domowego wynosi [...] zł.

Dochód rodziny jest mniejszy niż minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które wynosi [...] zł, (tj. [...] zł/os.), jak również 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego tj. [...] zł (948,08 zł/os.), co mogłoby świadczyć o stanie ubóstwa, lecz obecna sytuacja materialno-bytowa - w ocenie ZUS - nie ma charakteru trwałego, zatem przesłanka ubóstwa w przypadku nie zachodzi. Wnioskodawca jest aktywny zawodowo, nie posiada orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które zupełnie wykluczałoby go z rynku pracy. To pozwala stwierdzić, że sytuacja materialna może w przyszłości ulec poprawie i umożliwić uzyskanie dodatkowych środków na spłatę zadłużenia. Zaznaczono, że wspólny dochód to kwota o wiele wyższa od minimum egzystencji, które dla gospodarstwa 2-osobowego emeryckiego wynosi [...] zł, a pracowniczego - [...] zł. Zatem można stwierdzić, że dochód wspólnego gospodarstwa domowego znacznie przekracza granicę wskazującą minimalnie godziwy poziom życia.

Z informacji uzyskanych z MOPS w K. wynika, że Wnioskodawca nie korzysta z pomocy społecznej, co wskazuje na to, iż obecna sytuacja finansowa nie zmusiła go do sięgnięcia po nią - pomimo informacji z MOPS o posiadanych uprawnieniach w formie dodatku mieszkaniowego oraz - w związku z przejęciem opieki nad chorą matką - możliwości ubiegania się o specjalny zasiłek opiekuńczy.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym Wnioskodawca poinformował, że nie ponosi żadnych stałych wydatków związanych z utrzymaniem. Ponosi jedynie koszty związane z utrzymaniem 14-letniej córki w kwocie [...]zł/m-c.

Biorąc pod uwagę informację z MOPS, miesięczne wydatki Wnioskodawcy i matki wynoszą łącznie [...] zł. Po doliczeniu kosztów utrzymania córki ([...] zł), wspólnie wydają Państwo [...] zł/m-c. Dochód rodziny wynosi [...] zł, a zatem po uregulowaniu niezbędnych miesięcznych wydatków pozostają wolne środki finansowe w wysokości [...] zł, które przynajmniej w minimalnej części mogą być przeznaczone na spłatę zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza bowiem, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o s.u.s. przewiduje możliwość spłaty zadłużenia w układzie ratalnym. ZUS dostosowuje wówczas wysokość rat do możliwości płatniczych.

Zauważono również, że w wywiadzie z pracownikiem MOPS Wnioskodawca wykazał, że rodzina ponosi wydatki na leczenie w kwocie około 300-400 zł. W porównaniu do kwoty określonej na ten cel w minimum socjalnym dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego, wynoszącej [...] zł, są to duże koszty, w znacznym stopniu obciążające domowy budżet, lecz do akt sprawy nie dołączył żadnych dokumentów ani faktur potwierdzających ponoszone na ten cel wydatki.

Ponadto nie dołączył również do przedłożonego wniosku żadnej innej dokumentacji (m.in. rachunków, zaświadczenia z banku o wysokości zaciągniętego kredytu i miesięcznej kwocie regulowanych rat) poświadczającej wykazane w oświadczeniu zobowiązania oraz ponoszone wydatki określone w rozmowie z pracownikiem socjalnym. Obowiązek wskazania wszelkich trudności i ponoszonych kosztów należy do wnioskodawcy, który powinien sam określić wszystkie okoliczności, na podstawie których ZUS mógłby uznać wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za zasadny i udokumentować je. Nie wywiązał się z tego obowiązku - załączył jedynie dokumentację medyczną obrazującą sytuację zdrowotną matki.

Organ zaznaczył także, że Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z M. S., która jest zatrudniona w I. S.A. i z tego tytułu osiąga dochód.

Nadmieniono przy tym, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 "k.r.o." małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (por. II GSK 4831/16 -wyrok NSA z 28.02.2017 r.).

ZUS nie kwestionował powoływanych problemów finansowych, niemniej jednak nie ma podstaw do uznania, że sytuacja finansowa ma charakter trwały i nie ulegnie zmianie.

W ocenie ZUS sytuacja materialno-bytowa rodziny, choć trudna, pozwala na stopniową spłatę całości zadłużenia z tytułu zaległych składek - jeżeli nie w chwili obecnej, to w przyszłości.

Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika również, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności -działalność została przez Wnioskodawcę wykreślona.

Podsumowując, obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (II GSK 848/16 - Wyrok NSA z 08.12.2017 r.).

Na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz własnych ustaleń, po rzetelnej analizie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżący zarzucił naruszenie

1. art. 28 ust. 3 pkt. 3 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez dowolne - z przekroczeniem granic uznania administracyjnego - uznanie, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie są spełnione przesłanki zastosowania tych przepisów oraz poprzez brak ich zastosowania;

2. § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek ubezpieczenia społeczne poprzez dowolne - z przekroczeniem granic uznania administracyjnego - uznanie, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie są spełniono przesłanki zastosowania tych przepisów oraz poprzez brak ich zastosowania;

3. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, to jest art. 7 k.p.a., art. 77 § l k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak zastosowania lub niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi podniesiono , iż ZUS co prawda dokonał oceny sprawy pod katem spełnienia przesłanek z art. 28 ust 3 pkt 1-6 u.s,.u.s. ale ma ona znamiona dowolności. Przede wszystkim zwrócono uwagę, że po stronie Skarżącego zachodzi przesłanka z pkt 3 cyt. przepisu albowiem zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej.

Zdaniem Skarżącego niezrozumiałe jest również brak uwzględnienia przesłanek z rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej w kontekście uzyskiwanych przez Skarżącego dochodów oraz zaległości jaką ma wobec ZUS.

Zwrócił również uwagę na fakt , że okolicznością bezsporna jest fakt opieki nad chorą matka. Natomiast potencjalna możliwość podjęcia zatrudnienia w perspektywie kilkunastu lat nie przekreśla tego, że winien być uznany za osobę pozbawioną możliwości uzyskania dochodu.

Zwrócił również uwagę niewielką kwotę jaka pozostaje Skarżącemu na życie, po opłaceniu niezbędnych wydatków.

Podniósł również zarzut niepełnego uzasadnienia decyzji albowiem nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia w zakresie odmowy umorzenia składek w kwocie [...]zł.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji .

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem w świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), stwierdzić należy, że wbrew zarzutom skargi decyzja ta nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani też przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Skarga okazała się niezasadna. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić.

Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle regulacji tej nie budzi wątpliwości, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie II GSK 345/06 (publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia (umorzenie składek, odsetek - w całości lub części), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje (art. 28 ust. 3 pkt 1-6). W art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w ww rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia wykonawczego nie dotyczą jednak skarżącego, bowiem zadłużenie dotyczy nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż nie wystąpiła po stronie skarżącego którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1)dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3)nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4)nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a)wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b)nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5)naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6)jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z ustaleń organu wynika, że z przyczyn oczywistych nie wystąpiły przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4-6 . Nie została spełniona przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. bowiem pomimo, że Skarżący zaprzestał działalności to jednak zwrócić należy uwagę , że w orzecznictwie przyjmuję się , iż samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ( wyrok WSA w Gliwicach z 16 października 2018 r. sygn.. akt I SA/Gl 856/18 ) W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Jak wynika z zebranej dokumentacji zadłużenie wnioskodawcy nie było objęte postępowaniem egzekucyjnym - w dniu 16.03.2018 roku zostało wszczęte postępowanie w celu wydania decyzji określającej wysokość należności zobowiązanego - decyzja ta została wydana w dniu 4.05.2018 roku

Do dnia wydania decyzji przez organ nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, bądź z uwagi na brak możliwości uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. A zatem nie doszło w tym przypadku do spełnienia przesłanek umorzenia wynikających z art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Ponadto zobowiązany posiada dochody z tytułu umowy o pracę i pozostaje w związku małżeńskim z M. S. , która osiąga dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości ok.[...] zł netto.

Kwestię tę Skarżący pominął wybiórczo opisując swoją sytuację materialną.

Ponadto słusznie organ wskazał na osiągany przez Skarżącego dochód. Co prawda, Skarżący jest zatrudniony jedynie na 1/6 etatu niemniej jednak prawidłowo organ rentowy uznał, że jest to okoliczność przemijająca . Potwierdził to sam Skarżący , który na rozprawie w dniu 26 lutego 2019r. przyznał, że gdyby został zwolniony z uiszczenia należności ZUS miałby możliwość podjęcia działalności gospodarczej, z której odprowadzał by Składki na ZUS w należnej wysokości. Stanowisko Skarżącego zaprezentowane na rozprawie wykazuje, że w sposób zamierzony , zaplanowany utrzymuje aktualną sytuacje majątkową aby uzyskać korzystne dla siebie rozstrzygnięcie.

Podkreślić należy, że przesłanka nieściągalności ze swej istoty musi mieć charakter trwały, gdyż podobnie trwały charakter ma decyzja o umorzeniu należności oznaczająca definitywną rezygnację z ich dochodzenia.

Organ odwoławczy dokonał zatem analizy sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sytuacja Skarżącego, zarówno dotycząca warunków materialnych, jak też stanu zdrowia jego matki , poddana została przez organ szczegółowej analizie. ZUS stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. gdyż nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowej nieściągalności.

Sąd nie znalazł podstaw , aby tę ocenę zakwestionować.

Przede wszystkim Organ szczegółowo przeanalizował sytuację Skarżącego biorąc pod uwagę zarówno jego dochody jak i jego matki oraz żony ( które zostały przez Skarżącego pominięte). Powyższej ocenie nie zmienia fakt istnienia rozdzielności majątkowej między małżonkami. Zaznaczyć należy, że okoliczności tej Skarżący nie podnosił w trakcie toczącego się postepowania jak i w skardze, podniósł to dopiero na rozprawie nie przedstawiając w tym zakresie żadnego dowodu. Ponadto podkreślić należy, że niezależnie od wybranego przez małżonków, małżeńskiego ustroju majątkowego, na obydwu małżonkach spoczywa obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb materialnych rodziny. Zgodnie z art. 23 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej.

Sąd podziela też stanowisko ZUS, co do braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że w uzasadnionych przypadkach należności te mogą być umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – dalej: rozporządzenie z 2003r.).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna, ponieważ posiada ona ogromne zadłużenie, na które składają się zarówno zobowiązania publicznoprawne (należności z tytułu), jak i cywilnoprawne (zobowiązania z tytułu kredytów i pożyczek ).

Niemniej jednak organ przeanalizował te sytuację, analiza ta nie ma cech dowolności, odniósł się zarówno do sytuacji zdrowotnej rodziny jak i braku możliwości polepszenia sytuacji materialnej. Zwrócił uwagę, że szeregu okoliczności Skarżący nie udokumentował stosownymi dowodami w związku z powyższym już z tego powodu trudno oceniać szereg aspektów na które powołuje się Skarżący. Należy podkreślić, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej (wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., II GSK 1513/16, LEX nr 2478977). Przepis art. 7 k.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie.

Zgodzić się ponadto należy z organem , który nie kwestionując powoływanych problemów finansowych, uznał że sytuacja finansowa Skarżącego nie ma charakteru trwałego i może ulec zmianie. Okoliczność tę Skarżący potwierdził na rozprawie przyznając, że oczekuje na umorzenie należności aby podjąć działalność gospodarczą. W świetle zajmowanego wcześniej stanowiska, w którym Skarżący wykazywał , że nie ma możliwości poprawy swojej sytuacji materialnej stanowisko takie potwierdza prawidłowość podjętego przez ZUS rozstrzygnięcia.

Zwrócić należy uwagę, że Skarżący poza koniecznością opieki nad chorą matką nie podnosił żadnych innych okoliczności uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia w zwiększonym wymiarze bądź podjęcia działalności gospodarczej .

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma więc charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 Sąd kasacyjny stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu braku jakiegokolwiek uzasadnienia w skarżonej decyzji podstaw odmowy umorzenia składek w zakresie kwoty [...]zł /pkt 2 sentencji decyzji i odniesienia się jedynie do podstaw odmowy umorzenia należności wymienionych w pkt 1 sentencji decyzji w łącznej kwocie [...]zł podkreślić należy, że wniosek Skarżącego został rozpatrzony zarówno na podstawie art. 28 ust 3 jak też art. 28 ust 3 a ustawy o s.u.s.

W pkt 1 zaskarżonej decyzji zawarto rozstrzygnięcie kwestii umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust 3 ustawy o s.u.s., na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności za prowadzącego działalność gospodarczą oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika w kwocie [...]zł.

W pkt 2 zaskarżonej decyzji zawarto rozstrzygnięcie na podstawie art. 28 ust 3a ustawy o s.u.s., który może mieć zastosowanie jedynie do zadłużenia za ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem tych składek - zadłużenie w tej części wynosiło [...] zł.- oraz szczegółowo kwestę tę uzasadniono.

Wbrew bardzo jednoznacznemu stwierdzeniu na koniec zaskarżonej decyzji, że odmówiono umorzenia należności w kwocie [...]zł , zarówno z sentencji zaskarżonej decyzji jak i jej uzasadnienia wynika, że przedmiotem rozstrzygnięcia była kwestia składek zarówno w kwocie [...]zł. jak i w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nawiązując do pkt 2 sentencji decyzji organ na stronach od 7 do 10 decyzji ocenił istnienie przesłanek określonych w rozporządzenia MGPiPS z dnia 31.07.2003 roku .

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu rentowego, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018, poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.