Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 1076/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust 1, ust. 2 pkt 4, ust. 2 b, ust. 6-8
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 146 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 sierpnia 2018r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia z dnia 5 lipca 2018r. nr [...] oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 maja 2018r. nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z 28 sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 2b, ust. 6, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1952 ze zm. dalej u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania A. K. od decyzji Wójta Gminy [...] z 5 lipca 2018 r. nr [...] o uznaniu świadczeń rodzinnych pobranych przez A. K. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, orzekł:

1. uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania A. K. do zwrotu odsetek ustawowych naliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w tym zakresie umorzyć postępowanie organu I instancji,

2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją nr [...] z 5 grudnia 2012 r. Wójt Gminy [...] przyznał A. K. prawo do zasiłku rodzinnego na dzieci do lat 5 na P. K. i P. K. w kwotach po [...] zł miesięcznie na każde dziecko od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r.

Dnia 20 września 2017r. A. K. złożyła w GOPS w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018. W wyniku weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne w ramach usługi Emp@tia ustalono, że mąż wnioskującej J. K. od [...] stycznia 2003 r. jest zatrudniony w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej " [...]" w W. , jako domownik członka Spółdzielni i osiąga z tego tytułu dochody nieopodatkowane, mające wpływ na uprawnienia do pobierania świadczeń rodzinnych.

W ocenie Wójta Gminy [...] powyższa okoliczność była wystarczającą przesłanką wznowienia z urzędu postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r. albowiem w ocenie organu wyszły na jaw okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi orzekającemu. Organ postanowieniem z 8 grudnia 2017r. nr [...] wznowił postępowanie w tej sprawie i zawiadomił stronę, pouczając jednocześnie o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Decyzją z 23 maja 2018 r. nr [...] Wójt Gminy R. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, § 2, art. 146 § 1, art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 pkt 11, art. 5, art.6, art. 10, art. 24, art. 25 u.ś.r. uchylił własną decyzję nr [...] z 5 grudnia 2012 r. i odmówił wnioskującej prawa do zasiłku rodzinnego wnioskowanego na dzieci P. K. i P. K. na okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że rodzina wnioskującej nie spełnia warunków do przyznania zasiłków rodzinnych z powodu niespełnienia kryterium dochodowego. Jednocześnie organ wskazał, że na jego wniosek zostało wszczęte przez Komendę Powiatową Policji w O. dochodzenie o przestępstwo określone w art. 286 § 1 kk, nadzorowane przez Prokuraturę Rejonowa w O. (sygn. [...]).

Od decyzji tej strona prawidłowo pouczona nie wniosła odwołania, decyzja stała się ostateczna.

Następnie organ I instancji decyzją z 5 lipca 2018 r. nr [...] na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 i ust. 2b u.ś.r. uznał świadczenia rodzinne pobrane przez A. K. w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane oraz zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że mąż skarżącej od [...] stycznia 2003 r. jest zatrudniony w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W.. Tym samym z tytułu wykonywanej pracy osiąga dochody niepodlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, których nie wykazano w oświadczeniu członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych zawarto pouczenie iż, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba pobierająca świadczenia rodzinne, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z dokumentu otrzymanego z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W. wynika, że J. K. w roku bazowym 2011 osiągnął dochód nieopodatkowany w wysokości [...] zł. W związku z powyższym po przeliczeniu dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem ww. dochodu, dochód na jedną osobę wyniósł [...] zł, co daje [...] zł przekroczenia na osobę w rodzinie. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 u.ś.r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów zasiłek rodzinny przysługiwał, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty [...]zł.

Organ, mając na uwadze brzmienie przepisu art. 30 u.ś.r. w odniesieniu do przedmiotowej sprawy świadczenie rodzinne na dzieci od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. uznał za nienależnie pobrane, które należy zwrócić wraz z należnymi odsetkami ustawowymi naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Wójt podał, że zgodnie z art. 30 ust. 2b w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Pomimo, że wnioskująca pouczona była o obowiązku wykazania wszystkich dochodów niepodlegających opodatkowaniu – w tym dochodów pochodzących z rolniczych spółdzielni podatkowych, zataiła ona fakt uzyskania przez męża w/w kwoty. Z tych względów organ podał, że domaga się zwrotu w/w świadczeń wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Od powyższej decyzji, z zachowaniem ustawowego terminu, odwołanie złożyła A. K. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem. Odwołująca wskazała, że świadczenia rodzinne pobierała od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2017r. Wyjaśniła, że jej mąż począwszy od [...] stycznia 2003 r. pracuje w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]" w W., a faktu tego nie ukrywała występując o świadczenia rodzinne. Uważała, że wspólne roczne rozliczenie podatkowe, które przedstawiała, stanowi pełną informację o uzyskiwanych dochodach jej rodziny. Podniosła, że pracownicy GOPS mają pełny podgląd do tych informacji.

Opisaną we wstępie decyzją SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania A. K. do zwrotu odsetek ustawowych naliczonych od kwoty nienależnie pobranych świadczeń i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia SKO wskazało, że w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy zaistniały przesłanki uznania pobranych przez A. K., zasiłków rodzinnych w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w kwocie [...]zł za świadczenia nienależnie pobrane, na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Kolegium wyjaśniło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w wyżej cytowanym art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo decyzję, która po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Regulacja ta, jako stanowiąca samodzielną podstawę do wydania stosownego rozstrzygnięcia w sprawie, nie wymaga ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia ani istnienia po stronie wnioskodawcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Z unormowania zawartego w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenia rodzinne m. in. w trybie wznowienia postępowania, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie, skutkuje uznaniem wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto, że regulacja zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Wobec tego organ I instancji był zobowiązany do wydania decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych świadczeń i orzeczeniu o ich zwrocie w sytuacji, gdy świadczenia te zostały wypłacone na podstawie decyzji, którą w trybie nadzwyczajnym wznowienia postępowania wyeliminowano z obrotu prawnego i odmówiono stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Organ wskazał, że norma zawarta w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest odmienną regulacją od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 u.ś.r., gdyż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia. Dlatego też w sprawie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie można skutecznie kwestionować podstaw prawnych ostatecznej decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania nadzwyczajnego.

Mając na uwadze powyższe, Kolegium zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, o uznaniu wypłaconego A. K., w okresie od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. zasiłku rodzinnego na dzieci P. K. i P. K. za świadczenia nienależnie pobrane. W okresie tym strona otrzymała z tytułu ww. świadczeń łączną kwotę [...]zł ([...] zł x 12 m-cy + [...] zł x 12 m-cy).

SKO nie podzieliło ustaleń organu I instancji o obowiązku zwrotu ww. kwoty głównej z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 2b u.ś.r. od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Skoro ustawodawca w regulacji tej pominął nienależnie pobrane świadczenia przyznane mocą decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 2 pkt 4), to brak jest podstaw prawnych do ustalenia i zobowiązania strony do zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczonych od kwoty nienależnych świadczeń. Tym samym odwołująca się zobowiązana jest zwrócić kwotę nienależnie pobranych świadczeń bez odsetek ustawowych za opóźnienie.

W skardze do tutejszego Sądu A. K. wskazała, że od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2017 r. pobierała świadczenia rodzinne. Od [...] stycznia 2003 r. do dnia wniesienia skargi mąż pracuje w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "[...]". Przy składaniu wniosków nie ukrywała tych okoliczności oraz przedłożyła wspólne rozliczenie roczne z mężem. Wskazała że co roku dochodziło do weryfikacji dochodów i nikt nie kwestionował przedstawionych przez nią informacji.

W odpowiedzi SKO wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Z nadesłanych do sądu akt administracyjnych wynikało, że wydanych zostało sześć decyzji o uznaniu pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych za nienależne i obowiązku ich zwrotu. Decyzje te dotyczyły różnych świadczeń pobranych w różnych wysokościach i okresach.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła zasiłku rodzinnego na dzieci P. K. i P. K. za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. w łącznej wysokości [...] zł przyznanego decyzją z dnia 5 grudnia 2012 r. W aktach administracyjnych tego okresu i kwot dotyczą oprócz opisanych wyżej również dwie inne decyzje:

- decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 31 stycznia 2018r. uchylającą decyzję z 5 grudnia 2012 r.

- decyzja Wójta Gminy [...] z 7 marca 2018r. Nr [...] uznającą pobraną kwotę [...]zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. i zobowiązującą skarżącą do zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu aczkolwiek z przyczyn innych aniżeli w niej wskazane, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi.

Stosownie do art. 135 p.p.s.a Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 28 sierpnia 2018r. r. uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] z 5 lipca 2018 r. w zakresie zobowiązania do zwrotu odsetek i utrzymująca ją w mocy w zakresie ustalenia i zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego w kwocie [...]zł za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952, obecnie t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 2220. - dalej "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. W ust. 2 tego przepisu wymieniono świadczenia uznawane za nienależnie pobrane. Są nimi m.in.:

- świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.),

- świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W przedmiotowej sprawie organ I instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r . Podał bowiem, że skarżąca mimo pouczenia zataiła fakt uzyskiwania przez jej męża dochodów, w wyniku czego nieprawidłowo ustalona została kwestia spełnienia kryterium dochodowego warunkującego przyznanie przedmiotowego dodatku. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że nie zataiła dochodów męża, nie wprowadzała organu świadomie w błąd, organ miał o nich wiedzę w trakcie wieloletniego wypłacania świadczeń rodzinnych. Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję w zakresie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uznał, że podstawy uznania świadczenia za nienależnie pobrane nie stanowi powołany przez Wójta art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. tylko art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Z akt sprawy wynikało bowiem, że postanowieniem z 8 grudnia 2017 r. Wójt wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 u.ś.r. postępowanie zakończone decyzją z 5 grudnia 2012 r., a następnie w postępowaniu wznowieniowym 23 maja 2018 r. orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej przedmiotowy zasiłek rodzinny z 5 grudnia 2012 r. i odmówił jego przyznania. Nie można więc było uznać, że zaszły przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. tym bardziej, że zdaniem SKO organ I instancji nie uprawdopodobnił, że skarżąca faktycznie wprowadziła w błąd organ przyznający świadczenie.

Sąd za zasadne uznaje rozważania Kolegium w zakresie uznania, że dla zaistnienia podstawy prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma ustalenie czy w sprawie w wyniku wznowienia postępowania wydano decyzję uchylającą decyzję przyznającą świadczenie i odmawiającą prawa do tego świadczenia. W przypadku wydania w wyniku wznowienia postępowania takiej decyzji podstawą zwrotu nie może być w odniesieniu do tego samego zdarzenia, wypłaconych w określonym czasie i wysokości świadczeń inna podstawa niż ta określona w pkt 4 art. 30 ust. 2 u.ś.r. Spełnienie warunku określonego w tym przepisie jest wystarczające do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia i wówczas bez znaczenie pozostają takie okoliczności jak brak świadomości co do spełnienia przesłanek ewentualnego wprowadzenia w błąd, czy podania nieprawdy albo kwestie prawidłowego pouczenia. Słusznie też SKO podało, że z uwagi na treść art. 30 ust. 2b u.ś.r. od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie wskazanej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie.

Kwota pobranego w niniejszej sprawie zasiłku rodzinnego za okres od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2013 r. została ustalona prawidłowo. Wysokość zasiłku rodzinnego zgodnie z obowiązującym w okresie jego wypłacania § 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. poz. 959) wynosiła [...] zł miesięcznie, czyli przez 12 pełnych miesięcy na dwoje dzieci P. K. i P. K. wypłacono [...] zł.

Organ II instancji w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, nie można było tego również ustalić na podstawie akt administracyjnych, czy obejmujące to samo świadczenie, za ten sam okres i w takiej samej kwocie decyzje z 31 stycznia 2018 r. i 7 marca 2018r. zostały wyeliminowane z obrotu. W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnych informacji w tym zakresie.

Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję ją poprzedzającą, a także decyzję z 23 maja 2018r., w oparciu, o którą organ I instancji ustalił i orzekł zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a tym przepisem sąd stosuje przewidziane w ustawie środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej załatwienia. Zarówno w orzecznictwie, jak i w literaturze zgodnie przyjmuje się, że o tożsamości sprawy należy mówić rozważając kryterium sprawy w ujęciu materialnoprawnym. Expressis verbis wyraził to Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 27 czerwca 2000 r. (sygn. FPS 12/99, publ. ONSA 1/01/7) stwierdzając, że w art. 29 ustawy o NSA z 1995 r. (obecnie w art. 135 p.p.s.a.) chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym. NSA stwierdził, że zwrot "we wszystkich postępowaniach" użyty w art. 29 ustawy o NSA wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach danej sprawy". Chodzi zatem zarówno o postępowanie zaliczane do trybu głównego, jak i postępowanie należące do trybu nadzwyczajnego. Odnosząc się do zwrotu normatywnego "w granicach danej sprawy" stwierdził, że chodzi o sprawę w ujęciu materialnym, w związku z czym o postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy będzie można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będzie sprawa wykazująca tożsamość podmiotową i przedmiotową. Takie rozumienie omawianego pojęcia znajduje potwierdzenie zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie (postanowienie NSA z 12 czerwca 2012 r., sygn. akt II FZ 441/12, Lex 1170772; z 16 września 2014 r., II OZ 930/14, Lex 1530886; T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 201 r., s. 433 i n.).Tożsamość sprawy administracyjnej wyznaczają elementy decydujące o tożsamości skonkretyzowanego w decyzji stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów tego stosunku, identyczność przedmiotu stosunku (czyli węzła praw i obowiązków stron stosunku) oraz identyczność obu jego podstaw - prawnej i faktycznej (T. Woś "Pojęcie sprawy w przepisach kpa" AUWr nr 1022, Prawo CLVIII s. 334-335; podobnie B. Adamiak Glosa do wyroku NSA z 23 stycznia 1998 r., sygn. akt III SA 103/97, publ. OSP 1/99/19 s. 51 pkt I in fine). Identycznie pod rządami p.p.s.a. przyjął NSA w wyroku z 18 listopada 2005 r. (sygn. akt I FSK 256/05, publ. ONSAiWSA 5/06/124). Szukając odpowiedzi na pytanie o granice sprawy, której dotyczy skarga trzeba uwzględnić to, czy podejmowane w ramach jednego lub różnych postępowań akty kształtują, zmieniają lub znoszą ten sam stosunek materialnoprawny" (T. Woś w: P.p.s.a. Komentarz, 2008, s. 502 uw. 6).

W przedmiotowej sprawie postępowanie zwrotowe dotyczące nienależnie pobranego świadczenia i wznowieniowe pozostają ze sobą w związku chronologicznym, podmiotowym i przedmiotowym. Dotyczą nienależnie pobranego tego samego świadczenia przez tą samą osobę, za ten sam okres i w tej samej wysokości, ustalanego przez ten sam organ. Z unormowania w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. stanowiącego podstawę wydania zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że wyeliminowanie decyzji przyznającej świadczenie rodzinne m.in. w trybie wznowienia postępowania, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie decyzją z 23 maja 2018r. skutkuje uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane.

Uchylenie decyzji z 23 maja 2018r. było niezbędne do załatwienia sprawy zwrotowej opartej jedynie na tej decyzji wznowieniowej. Decyzja z 23 maja 2018r. w ocenie Sądu nie mogła się ostać w obrocie. Została wydana po wszczęciu postępowania postanowieniem o wznowieniu postępowania z dnia 8 grudnia 2017 r., w którym jako przesłankę wznowieniową wskazano art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję.

Zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. I choć przepis ten przy wszczynanych z urzędu postępowaniach wznowieniowych nie zawęża badania przesłanek wznowieniowych tylko do tej wskazanej w postanowieniu organ winien mieć na uwadze, że stosowanie przepisów k.p.a. na mocy art. 32 ust. 2 u.ś.r. w sprawach dotyczących świadczeń z tej ustawy uprawnione jest jedynie w sprawach nieuregulowanych ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przy ustaleniu, że świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone zostało na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.) zastosowanie znajdzie tryb postępowania z tej ustawy a nie postępowanie wznowieniowe z przesłanki wskazanej w art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. tj. fałszowanie dowodów. Skoro ustalenie, że świadczenie rodzinne zostało przyznane i wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia zostało uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie może jednocześnie być podstawą do wznowienia postępowania w trybie k.p.a., którego przepisy stosuje się jedynie w sytuacjach nieuregulowanych w u.ś.r. Wskazanie przez organ I instancji jako podstawy wznowieniowej art. 145 §1 pkt 1 k.p.a. zamiast art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., w ramach których zostało wszczęte i prowadzone postępowanie wznowieniowe, było więc błędne. Z uzasadnienia decyzji z 23 maja 2018r. wynika, że kwestia przekroczenia kryterium dochodowego ustalona była na podstawie danych uzyskanych w wyniku późniejszej weryfikacji informacji w ramach usługi Emp@tia. Sąd uznał więc, że wznowienie postępowania nastąpiło w istocie na podstawie wskazanej w postanowieniu z dnia 8 grudnia 2017r. przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i tylko ta jedna przesłanka wznowieniowa mogła stanowić podstawę wznowienia. Zauważyć należy, że fałszowanie dowodów nie było w niniejszej sprawie potwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu, co dla uznania, iż do niego faktycznie doszło wymagało takiego potwierdzenia, a z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynikało, że miało charakter oczywisty. Nadto przy uznaniu, że przyczyna wznowienia wynikała z treści art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. zachodziłaby niedopuszczalna z punktu widzenia praworządności i zasad wynikających z art. 7 i 8 k.p.a. sytuacja, w której SKO, jak wynikało z zaskarżonej decyzji, uznawałoby, że nie zostało uprawdopodobnione, iż skarżąca świadomie wprowadziła organ w błąd przez świadome złożenie wniosku niezgodnego z prawdą, a jednocześnie uznawałoby za zasadne ustalenie i zwrot nienależnie pobranego świadczenia na podstawie decyzji wznowieniowej, w której Wójt wskazywał na świadome wprowadzenie w błąd organu przez skarżącą. Sytuacja taka nie miałaby miejsca w przypadku wskazania jako przesłanki wznowieniowej art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Nadto jedno zdarzenie polegające na złożeniu oświadczeniu o osiąganych dochodach członków rodziny nie mogło stanowić zarówno "nowych okoliczności", jak i fałszywego dowodu. Takie bowiem działanie skutkuje, co miało miejsce w niniejszej sprawie, kwalifikowaniem jednego zdarzenia z dwóch różnych podstaw prawnych, a w efekcie dwukrotnym dochodzeniem zwrotu tego samego nienależnie pobranego świadczenia w różnych trybach. Skoro w decyzji z 23 maja 2018 r. organ mógł wskazać odnośnie tego samego zdarzenia jedną przesłanką wznowieniową i była nią jedynie ta wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. po ustaleniu, że miała miejsce taka sytuacja winien uwzględnić treść art. 146 § 1 k.p.a., zgodnie z którym uchylenie decyzji z 5 grudnia 2012 r. po upływie pięciu lat od jej doręczenia nie jest możliwe, co winno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu wydanym na podstawie art. 151 § 2 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że terminy przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a., mimo, zamieszczenia ich w k.p.a. mają charakter materialny, co oznacza, że upływ wskazanych ww. terminów skutkuje brakiem możliwości uchylenia decyzji, choćby wydana była z naruszeniem prawa. Powyższy pogląd podziela zarówno piśmiennictwo, jak orzecznictwo wskazując na bezwarunkowy charakter terminów z art. 146 k.p.a., które nie mogą być przywrócone i stanowią negatywną przesłankę do uchylenia w trybie wznowieniowym decyzji (wyrok NSA z 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1604/09, Lex 745097, wyrok NSA z 3 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1444/09, Lex 745022; wyrok NSA z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 561/09 Lex 595425; wyrok NSA z 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OSK 124/09, Lex 555045).

W przedmiotowej sprawie okoliczności powyższe nie zostały w decyzji z 23 maja 2018r. uwzględnione, a decyzja ta niewątpliwie pozostawała w granicach przedmiotowej sprawy i jej rozstrzygnięcie niezbędne jest do końcowego załatwienia sprawy związanej ze zwrotem nienależnie pobranego świadczenia. Koniecznym jest bowiem – przy dochodzeniu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie decyzji wznowieniowej (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.) opartej na jedynej możliwej w niniejszej sprawie przesłance z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. ustalenie okoliczności związanych z negatywną przesłanką wznowieniową jaką jest upływ terminu przedawnienia z art. 146 § 1 k.p.a. liczony od dnia doręczenia skarżącej decyzji z 5 grudnia 2012 r. i po jego stwierdzeniu umorzenie postępowania zwrotowego, co organy uwzględnią przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Z uwagi powyższe Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, decyzję ją poprzedzającą, a także decyzję organu I instancji z 23 maja 2018 r.