Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 84/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. art. 141 par. 4, art. 19
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 45 pkt 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Hieronim Sęk, po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 857/20 o odmowie wyłączenia sędziego NSA Jacka Surmacza od rozpoznania sprawy ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 7 października 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Rz 857/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, orzekając na podstawie art. 19 oraz art. 22 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.) odmówił wyłączenie sędziego NSA Jacka Surmacza od rozpoznania sprawy w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2015 r.

2. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że w powołanej sprawie Spółka upatrywała braku bezstronności sędziego Jacka Surmacza w: - wydaniu niekorzystnych dla niej orzeczeń (postanowień o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawach o sygn. akt I SA/Rz 855/20, I SA/Rz 856/20, I SA/Rz 858/20), które po kontroli instancyjnej zostały uchylone przez Naczelny Sąd Administracyjny; - niepolegającym na prawdzie wyjaśnieniu przez sędziego przyczyn braku niezwłocznego przekazania zażalenia w sprawie I SA/Rz 855/20 do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy w sprawie tej (w odróżnieniu od pozostałych trzech spraw) nie toczyły się postępowania wywołane wnioskami Spółki o przyznanie prawa pomocy.

3. W odniesieniu do podanych argumentów Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że sędzia NSA Jacek Surmacz złożył oświadczenie, według którego w jego ocenie nie zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Z kolei wydanie niekorzystnych dla Spółki rozstrzygnięć nie przesądza o istnieniu uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego. Jeśli bowiem rozstrzygnięcie sądowe jawi się jako wadliwe, należy korzystać ze środków odwoławczych przewidzianych prawem, a nie powoływać się na istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego sprawozdawcy w tej konkretnej sprawie. Podobnie Sąd ocenił motywy Spółki o podejmowanych przez sędziego czynnościach, w związku z wniesieniem w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 855/20 zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu. Sąd pierwszej instancji zaznaczył w tym zakresie, że: po pierwsze, w razie stwierdzenia przewlekłości w rozpatrywaniu skargi przez sąd administracyjny, strona skarżąca uprawniona jest do wniesienia w tym przedmiocie skargi na przewlekłość; po drugie, błędnie Spółka wskazała, że przekazanie zażalenia w sprawie o sygn. akt I SA/Rz 855/20 nastąpiło z czteromiesięcznym opóźnieniem.

4. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego zmianę przez wyłączenie sędziego NSA Jacka Surmacza od rozpoznania niniejszej sprawy. W zażaleniu sformułowała zarzuty naruszenia: - art. 19 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i brak zastosowania; - art. 141 § 4 P.p.s.a. przez wadliwe ustalenie i przytoczenie podstaw faktycznych; - art. 45 pkt 1 Konstytucji RP przez odmowę prawa do sprawiedliwego i godziwego rozpoznania sprawy przez bezstronny Sąd.

Ponadto wyraziła zapatrywanie, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, iż materiał zgromadzony w sprawie nie wskazywał na fakt, że zachodzą okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4.1. Zażalenie nie miało usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlegało oddaleniu.

4.2. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w składzie, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli związków z rozpoznawaną sprawą, które uzasadniałaby wyłączenie od orzekania. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza przyczynami wyłączenia z mocy samego prawa - art. 18 § 1 P.p.s.a., wyłączenie sędziego następuje na wniosek wtedy, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego - art. 19 P.p.s.a. Instytucja wyłączenia sędziego nie może być jednak wykorzystywana do przewlekania postępowania sądowego, względnie kształtowania składu sądu zgodnie z subiektywnymi odczuciami stron tego postępowania. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego do niej nastawienia sędziego (stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie - zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 40/15, 17 grudnia 2020 r., sygn. akt II FZ 625/20).

4.3. Motywy Spółki w zakresie wyłączenia sędziego NSA Jacka Surmacza Sąd pierwszej instancji ocenił jako niestanowiące obiektywnych okoliczności, dających podstawę do wyłączenia tego sędziego od orzekania w sprawie w jej skargi. Ocena taka była prawidłowa. Podane bowiem przez Spółkę okoliczności rozpatrywane osobno, jak i razem, czego oczekiwała Spółka w zażaleniu, nie prowadzą do wniosku o zaistnieniu podstawy do wyłączenia sędziego.

We wniosku o wyłączenie sędziego Spółka wskazywała, że "zwłoka w przesłaniu akt sprawy I SA/Rz 855/20 przez WSA w Rzeszowie do NSA była dokonana z rażącym naruszeniem prawa i w znaczący sposób przyczyniła się do przesunięcia w czasie rozpoznania sprawy". W odniesieniu do tej uwagi Sąd pierwszej instancji słusznie dostrzegł, że przekazanie zażalenia wraz z aktami sprawy nie nastąpiło z czteromiesięcznym opóźnieniem. Zażalenie wpłynęło bowiem do Sądu pierwszej instancji w dniu 22 marca 2021 r., zaś pismo uzupełniające argumentację zażalenia - w dniu 13 kwietnia 2021 r. Odpisy tych pism zostały doręczone organowi odpowiednio w dniach 1 kwietnia 2021 r. i 16 kwietnia 2021 r. Natomiast akta sprawy wraz z zażaleniem zostały przekazane do NSA w dniu

2 czerwca 2021 r. Do części z podanych okoliczności odwołano się w piśmie sądowym z dnia 7 czerwca 2021 r. skierowanym do Spółki. Wobec nich nie sposób podzielić uwagi Spółki, aby rzeczone pismo nie opierało się na stanie faktycznym wynikającym z akt.

We wniosku o wyłączenie sędziego Spółka wskazywała nadto, że "wydane przez sędziego Jacka Surmacza postanowienia o odmowie przywrócenia terminu zostały jednoznacznie skrytykowane przez NSA". Tu z kolei Sąd pierwszej instancji prawidłowo wyjaśnił, że fakt wielokrotnego wydania przez tego samego sędziego rozstrzygnięć w sprawach strony, w jej odbiorze niekorzystnych [uchylonych przez Sąd drugiej instancji] nie oznacza, że sędzia utracił przymiot bezstronności, jeżeli nie zostanie wykazane istnienie uprzedzenia sędziego wobec strony.

Spółka w zażaleniu podniosła, że "podstawę wyłączenia sędziego nie miało stanowić tylko naruszenie procedury przez sędziego, wydawanie negatywnych postanowień, czy bezczynność w procedowaniu". Niemniej jednak nie podała ona w istocie innych okoliczności, które omówił Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Z kolei kolejne twierdzenie Spółki o tym, że to "wszystkie podane przez nią okoliczności rozpatrywane razem mogą wywoływać uzasadnione podejrzenia, iż sędzia Jacek Surmacz jest zaangażowany w zakończenie sprawy niekorzystnie dla Skarżącej" jawiło się jako bezpodstawne. Zwłaszcza, że sędzia, którego żądanie Spółki dotyczyło, w złożonym przez siebie oświadczeniu nie dopatrzył się podstaw do jego wyłączenia. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych - na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji - autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wykazać okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia.

4.4. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty zażalenia za niezasadne. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.