Wyrok NSA, sygn. akt GSK 1358/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 181
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ w przepisie art. 83 par. 1 i 2 określa prawo organu celnego do podejmowania wszelkich czynności dotyczących kontroli celnej w każdym miejscu i w każdym czasie. Szczegółowa regulacja w art. 83 dotyczy uprawnienia organu celnego do podjęcia czynności kontroli celnej zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Kontrolą objęte mogą być dokumenty i dane handlowe, dotyczące przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem celnym i celem badania jest upewnienie się co do prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym.

TEZY

Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /t.j. Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./ w przepisie art. 83 par. 1 i 2 określa prawo organu celnego do podejmowania wszelkich czynności dotyczących kontroli celnej w każdym miejscu i w każdym czasie. Szczegółowa regulacja w art. 83 dotyczy uprawnienia organu celnego do podjęcia czynności kontroli celnej zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Kontrolą objęte mogą być dokumenty i dane handlowe, dotyczące przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem celnym i celem badania jest upewnienie się co do prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Maria Myślińska, Sędzia NSA, Sędziowie (NSA Urszula Raczkiewicz, Hanna Rybińska (spr.), Protokolant Anna Fyda, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2005r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. W. – Syndyka Masy Upadłości PPHU "[...]" [...] w Czaplinku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 sierpnia 2004r. sygn.akt SA/Sz 1167/03 w sprawie ze skargi [...] PPHU "[...]" w Czaplinku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 16 maja 2003r. Nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego - oddala skargę kasacyjną -


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2004 r. sygn. akt SA/Sz 1167/03 po rozpoznaniu skargi [...] – PPHU "[...]" w Czaplinku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 16 maja 2003 r. Nr x w przedmiocie długu celnego – oddalił skargę.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które podały, że na podstawie zgłoszenia celnego SAD nr [...] z dnia 8 stycznia 1999r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci odzieży używanej, wobec którego dla wymiaru należności celnych przyjęto obniżoną stawkę celną przewidzianą dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie dołączonej do zgłoszenia deklaracji eksportera złożonej na fakturze zakupu. Faktura ta wraz z deklaracją eksportera przekazana została przez polskie władze celne do weryfikacji władzom celnym państwa eksportera, które pismem z dnia 16 listopada 2000r. poinformowały, że przedmiotowy towar nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu protokołu Nr 4 do Układu Europejskiego.

W związku z powyższym Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie wszczął z urzędu postępowanie w sprawie powyższego zgłoszenia celnego, a następnie decyzją z dnia 27 grudnia 2001r. nr [...] uznał to zgłoszenie celne za nieprawidłowe i ponownie określił kwotę długu celnego, przyjmując do jej wymiaru stawkę celną autonomiczną w wysokości 60 %.

Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie decyzją z dnia 16 maja 2003r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając skargę na tę decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał za bezsporne, że do wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej oraz poprzedzającej ją decyzji organu celnego pierwszej instancji doszło w wyniku przeprowadzenia przez ten organ postępowania w ramach tzw. kontroli postimportowej, a więc postępowania przewidzianego przepisami art. 83 Kodeksu celnego. Sąd podkreślił, że dokonane przez organ celny w ramach tego postępowania czynności miały na celu sprawdzenie prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, a przede wszystkim prawidłowości zastosowanej przez zgłaszającego obniżonej stawki celnej, mającej swoją podstawę w przyjęciu – na podstawie deklaracji eksportera na fakturze – pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów Protokołu 4 Układu Europejskiego. Organy celne dokonały weryfikacji deklaracji eksportera w trybie określonym w art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, który jako ratyfikowana umowa międzynarodowa wraz z załącznikami i protokółami – zgodnie z art. 87 Konstytucji RP – jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i na mocy art. 91 ust. 2 Konstytucji ma pierwszeństwo stosowania przed ustawami, tj. przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową. Sąd uznał, że brak jest podstaw prawnych do kwestionowania wyników weryfikacji deklaracji celnej eksportera w przedmiocie statusu pochodzenia towarów objętych przedmiotowym zgłoszeniem celnym, przeprowadzonej w trybie art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego.

Za chybiony Sąd uznał zarzut skargi, dotyczący braku zapewnienia stronie udziału w tej części postępowania, w której przeprowadzana była kontrola prawidłowości zawartej na fakturze deklaracji eksportera w sprawie pochodzenia towaru. Wynik czynności sprawdzających dokonywanych przez organ celny kraju eksportera w postaci stwierdzenia, iż określony towar nie ma statusu produktu pochodzącego w rozumieniu protokołu 4, stanowi dopiero podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do wydania decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe. Za nieuprawnioną zatem sąd uznał tezę, że przy czynnościach kontrolnych znajduje również zastosowanie zasada określona w art. 123 Ordynacji podatkowej.

Nietrafnym również, zdaniem sądu, jest zarzut naruszenia przez organy celne norm przepisu art. 209 § 3 Kodeksu celnego przez jego niezastosowanie i brak przyjęcia, że wobec działania strony w dobrej wierze co do prawdziwości deklaracji eksportera jest ona zwolniona z obowiązku uiszczenia niedoboru należności celnych. Sąd wyjaśnił, że z przepisu tego nie wynika, iż uznanie za dłużnika osoby dostarczającej nieprawdziwych danych stanowiących podstawę zgłoszenia celnego, zwalnia z obowiązku pokrycia tego długu osobę zgłaszającą lub osobę, na rzecz której zgłoszenie celne zostało złożone przez przedstawiciela pośredniego (agencję celną). Regulacja ta natomiast wskazuje, że odpowiedzialność za ten sam dług celny w określonych warunkach ciążyć może na kilku osobach równocześnie i że stosownie do art. 221 Kodeksu celnego odpowiedzialność ta jest solidarna.

Za nieuzasadniony Sąd uznał również - podniesiony w uzupełnieniu skargi - zarzut przedawnienia prawa do wydania przez organ celny decyzji uznającej zgłoszenie celne za nieprawidłowe.

Z uwagi na to, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa sąd oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.

Od powyższego wyroku W. W. – Syndyk Masy Upadłości PPHU "[...]" [...] w Czaplinku (zastępowany przez adwokata G. M.) złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sadu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o uchylenie poprzedzającej go decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 16 maja 2003r. Nr [...]i umorzenie postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

- przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj. art. 5, art. 6, art. 16, art. 21, art. 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4 definiującego pojęcie "produkty pochodzące" i ustalającego metody współpracy administracyjnej, wskazując, że Protokół ten jest załącznikiem do porozumienia między Rzeczpospolitą Polską, a Wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany obowiązującego protokołu. Porozumienie to podpisano w Brukseli 24 czerwca 1997r. i ogłoszono w załączniku do Dz. U. Nr 104, poz. 662 z dnia 4 września 1997r. Błędna wykładnia polega, zdaniem skarżącego, na przyjęciu że organ celny może bez ważnego powodu dokonać kontroli pochodzenia importowanej odzieży pochodzącej ze zbiórek wśród społeczeństwa w kraju eksportera.

- przepisów postępowania w zakresie, który miał wpływ na wynik sprawy, a polegający na nie zażądaniu z urzędu od organów celnych podania uzasadnionych wątpliwości, które upoważniały te organy do weryfikacji dokumentacji celnej eksportera i nie wskazaniu w uzasadnieniu wyroku, dlaczego sąd nie żądał od organów celnych wymaganego uzasadnienia, mimo wniosku importera. Ponadto skarżący podnosi, że sąd nie ustalił i nie wziął pod uwagę faktów powszechnie znanych sądowi, że importowane towary to odzież używana, zbierana w drodze zbiórek wśród społeczeństwa określonego kraju. Skarżący twierdzi, że w niniejszej sprawie zbiórki dokonywano w Niemczech i nie ma żadnej wątpliwości, że odzież ta wytworzona była w Niemczech i krajach Unii Europejskiej. Zdaniem skarżącego stanowi to obrazę przepisów art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a. i art. 141 § 1 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podnosi, iż sąd trafnie powołując się na art. 32 pkt 1 Protokołu "przeoczył", że weryfikację można przeprowadzić po zwolnieniu towaru, a nie w każdym czasie oraz gdy władze kraju importera mają uzasadnione wątpliwości, co do statusu pochodzenia sprowadzonych produktów.

Skarżący wyjaśnia również, iż starał się dotrzeć do punktów zbiórki odzieży, aby uzyskać potwierdzenie, że odzież pochodzi z Niemiec. Twierdzi, że takie potwierdzenie uzyskał tylko na pewną część towaru, gdyż w ciągu długiego trwania sprawy zlikwidowana została część punktów sprzedaży.

Dyrektor Izby Celnej nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), a także naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Skarga kasacyjna powinna zawierać nie tylko przytoczenie podstaw, ale także ich uzasadnienie. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jest – poza przytoczeniem naruszonego przepisu – wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie i jak, zdaniem skarżącego, powinien on być rozumiany i stosowany. Również koniecznym elementem uzasadnienia drugiej podstawy z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest wskazanie, które przepisy – oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy – zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania (§ 1 i 2 art. 183 p.p.s.a.). Oznacza to, że o zakresie kontroli orzeczenia sądu pierwszej instancji przesądza wola wnoszącego skargę kasacyjną. Z powyższych rozważań wynika, że kontrola kasacyjna dokonywana przez NSA obejmuje stosowanie prawa procesowego i materialnego – przez wojewódzki sąd administracyjny.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów kasacji, NSA w pierwszej kolejności postanowił rozważyć zarzut naruszenia prawa procesowego przez obrazę przepisów art. 106 § 3 i 4 oraz art. 141 § 1 p.p.s.a. Strona skarżąca zarzuca, że przez uchybienie tym przepisom nie wyjaśniono, jakie wątpliwości skłoniły organy celne do weryfikacji zgłoszeń celnych oraz że sąd orzekający nie wziął pod uwagę faktu powszechnie znanego, iż odzież używana pochodziła z Niemiec, była zbierana wśród społeczności tego kraju, czyli nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego. Stwierdzić należy, iż pierwszy z tych zarzutów jest o tyle bezzasadny, że okoliczność ta nie wpływu na wynik sprawy. Bez względu bowiem na to jakie wątpliwości organ celny powziął co do pochodzenia towaru, następnie sprawdzenie tej okoliczności okazało się negatywne dla importera. Ustawa – Kodeks celny w przepisie art. 83 § 1 i 2 określa prawo organu celnego do podejmowania wszelkich czynności dotyczących kontroli celnej w każdym miejscu i w każdym czasie. Szczegółowa regulacja w art. 83 dotyczy uprawnienia organu celnego do podjęcia czynności kontroli celnej zgłoszenia celnego po zwolnieniu towarów. Kontrolą objęte mogą być dokumenty i dane handlowe, dotyczące przywozu lub wywozu towarów objętych zgłoszeniem celnym i celem badania jest upewnienie się co do prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym. W świetle tego przepisu zasadnie sąd I instancji pominął w swoich ustaleniach okoliczność wskazaną w skardze kasacyjnej, bowiem nie miała ona żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a czynności organu celnego były legalne, oparte na treści omawianego wyżej przepisu.

Nie można podzielić stanowiska kasacji, że fakt pochodzenia używanej odzieży z Niemiec jest faktem powszechnie znanym i zgodnie z treścią art. 106 § 4 p.p.s.a. powinien wchodzić w zakres stanu faktycznego sprawy nawet wówczas, gdy strony się na niego nie powoływały. Fakty powszechnie znane to takie fakty, o istnieniu których każdy wie lub łatwo może się dowiedzieć z powszechnie dostępnych źródeł. Import używanej odzieży jest tak wielki, a jej pochodzenie tak różnorodne, że nie można uznać za fakt powszechnie znany, iż z Niemiec pochodzi odzież używana.

Na koniec stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przez sąd orzekający art. 141 § 1 p.p.s.a. nie został szerzej uzasadniony w skardze kasacyjnej. Jak wynika z treści tego przepisu, uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia wyroku albo podpisania sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym, z zastrzeżeniem § 2. Strona skarżąca nie wskazała okoliczności, która by mogła świadczyć o naruszeniu tego przepisu, a jednocześnie miała wpływ na wynik sprawy. Ten zarzut więc nie może zostać objęty rozważaniami sądu kasacyjnego.

W związku z powyższym należało uznać, że zarzuty procesowe strony skarżącej w niczym nie podważyły ustaleń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zakresie stanu faktycznego sprawy.

Zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów art. 5, art. 6, art. 16, art. 21, art. 24 oraz art. 32 Protokołu Nr 4 wymagają szerszego omówienia. Układ Europejski jest umową międzynarodową, ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP (Dz. U z 1994r. Nr 11, poz. 38). Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał protokół Nr 4 w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli w dniu 24 czerwca 1997r. (Dz. U. z 1997r. Nr 104, poz. 662). Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami krajowymi. Również art. 2 § 2 ustawy – Kodeks celny stanowi, iż obowiązek i uprawnienia przewidziane w prawie celnym, a związane z wprowadzeniem towarów na polski obszar celny bądź ich wyprowadzeniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

W sprawie niniejszej importer zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie, do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskiwania pochodzenia, jakie powinny spełniać towary, aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełniania warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobów dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie, zawarta jest w Protokole Nr 4 U.E. dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokółu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR 1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju, bądź w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokółu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Protokół Nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3 , art. 22 ). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli idzie o władze celne kraju importu to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 U.E. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu, a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia, organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu ("...będą informowane o wynikach weryfikacji...") i dokonują w tym zakresie jedynie oceny. Jeżeli służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprawdzenie albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów, to władze wnioskujące weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji (art. 32 ust 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importera nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji, a jeżeli wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo odmawiają preferencji.

Jak wskazały organy celne, uzasadnione wątpliwości, o których wspomina art. 32 pkt 1 Protokołu Nr 4 powstały wówczas, gdy ujawniono liczne, wcześniej uzyskane z krajów Unii Europejskiej wyniki weryfikacji dowodów preferencyjnego pochodzenia używanej odzieży. Ponieważ wyniki te w innych sprawach były negatywne, okoliczność ta uzasadniała przeprowadzenie weryfikacji również w tej sprawie. Jak wspomniano wyżej, przepis art. 83 ustawy – Kodeks celny umożliwia organom celnym przeprowadzenie weryfikacji niezależnie od czasu i miejsca. Uzasadnione wątpliwości zostały potwierdzone w sprawie niniejszej poprzez stwierdzenie władz celnych kraju eksportu, iż sprowadzona odzież nie pochodzi z Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów unijnych.

Z tych przyczyn należało uznać, że skarga kasacyjna nie jest zasadna i na podstawie art. 184 i art. 181 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny ją oddalił.