Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 288/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 13,
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Sędzia WSA Magdalena Jankowska Szostak, Katarzyna Borońska, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne: oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. A. (dalej także: strona, skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ, organ rentowy) z dnia 27 listopada 2018 r. (nr UP-65/2018) o utrzymaniu w mocy decyzji tego organu z dnia 20 czerwca 2018 r. o odmowie uwzględnienia wniosku strony w zakresie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 19 grudnia 2017 r. (znak: 190000/71/43/3728-0/2017/RED) ZUS - działając na podstawie art. 100 § 1 i 2 oraz art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r., poz. 201 ze zm., dalej: O.p.) w zw. z art. 31 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.) - orzekł, że strona, jako spadkobierca po zmarłym L. A. – ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy z tytułu niezapłaconych składek w łącznej kwocie 75.905,29 zł. W uzasadnieniu tej decyzji ZUS odwołał się do treści art. 46 ust. 1 u.s.u.s. podnosząc, że L. A. (mąż strony), jako płatnik składek, zobowiązany był do obliczania, rozliczania oraz opłacania, w terminach określonych ustawą, składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, a także, na Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za każdy miesiąc kalendarzowy. Niedopełnienie tego obowiązku spowodowało powstanie na koncie płatnika zadłużenia z tytułu zaległych składek za okres od czerwca 2010 r. do czerwca 2014 r. w łącznej kwocie 75.905,29 zł. Orzekając o odpowiedzialności strony organ uwzględnił postanowienie Sądu Rejonowego w Bolesławcu I Wydział Cywilny z dnia 9 marca 2016 r. (sygn. akt I Ns 1188/15) stwierdzającego, że spadek po zmarłym L. A. na podstawie ustawy nabyła w całości z dobrodziejstwem inwentarza strona. Wyjaśnił organ, że z mocy art. 31 u.s.u.s., w sprawach dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się przepisy O.p. regulujące odpowiedzialność spadkobierców.

Wnosząc o umorzenie płatności strona powołała się na swoją sytuację finansową i zdrowotną podnosząc, że nie ma środków pieniężnych na spłatę zaległości składkowych męża, a umorzenie choćby częściowe tych zaległości pozwoliłoby stronie zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe oraz podjąć leczenie. Argumentowała strona, że brakuje jej środków na leki, na stale opłaty oraz na zakup opału na zimę.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2018 r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s., ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 65.786,07 zł, oraz, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 49.803,38 zł.

Organ wykluczył możliwość umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. oraz nie znalazł podstaw do umorzenia na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia. Wskazał, że strona uprawniona jest do świadczenia emerytalnego, które otrzymuje w kwocie 1.056,50 zł, ponadto, uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 30.000 zł rocznie. Tym samym, jej miesięczny dochód przekracza próg minimum socjalnego, który w 2017 r. w 1-osobowym gospodarstwie emeryckim wynosił 1.124,47 zł.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia 27 listopada 2018 r., ZUS, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję z dnia 20 czerwca 2018 r. podzielając argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych płatności. W treści skargi strona nawiązała do swojej sytuacji majątkowej. Podniosła, że nie ma majątku, a w spisie inwentarza po zmarłym mężu znajdują się bezwartościowe sprzęty domowe i gospodarcze. Wskazała, że na gospodarstwie rolnym o powierzchni [...] ha ustanowione są hipoteki na kwotę [...] zł i ZUS na kwotę ponad 75.000 zł. Skarżąca nawiązała też do swojej sytuacji zdrowotnej podnosząc, że umorzenie (choćby częściowe zaległych płatności) pozwoli stronie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, w tym, podjęcie leczenia. Podniosła także zarzut przedawnienia należności składkowych.

W odpowiedzi na skargę, ZUS wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 15 lipca 2019 r. skarżąca rozwinęła argumentację skargi. Przedłożyła również kserokopie – orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności z dnia 17 maja 2019 r. na mocy którego strona została zaliczona do [...] stopnia niepełnosprawności oraz pisma Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie Dział Pomocy Osobom Niepełnosprawnym w B. z dnia 11 czerwca 2019 r. z którego wynika, że strona złożyła wniosek o dofinansowanie (ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych) zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, oraz, że wniosek ten zostanie rozpoznany do 30 września 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 28/19 uchylił zaskarżoną decyzję. W ocenie WSA decyzja pierwszoinstancyjna ZUS, utrzymana w mocy na skutek decyzji z dnia 27 listopada 2018 r. (stanowiącej przedmiot skargi w sprawie) - jest dotknięta uchybieniem procesowym mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, albowiem nie zawiera wyjaśnienia, które pozwoliłoby zweryfikować Sądowi to, w jaki sposób organ rentowy I instancji dokonał wyliczenia zaległości składkowych objętych odmową ich umorzenia. Według Sądu I instancji nieuprawnione było orzekanie przez organ I instancji o odmowie umorzenia zaległości składkowych w sytuacji, gdy w istocie nie wiadomym pozostaje to, w jaki sposób doszło do wyliczenia zaległości składkowych, a w konsekwencji, czy jest to wyliczenie prawidłowe. Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia należności składkowych, Sąd I instancji podzielił stanowisko organu rentowego, co do tego, że w przypadku składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego, termin przedawnienia następuje po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego w którym taka decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.).

W wyniku skargi kasacyjnej organu, wyrokiem z dnia 28 maja 2020 r. sygn.. akt I GSK 1972/19 Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok WSA. W ocenie NSA zasadnie zarzucił organ, że Sąd I instancji przeprowadzając kontrolę decyzji ZUS w zakresie wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wyszedł poza granice sprawy sądowoadministracyjnej, a tym samym naruszył art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wskazał NSA, że sąd administracyjny - na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. W tym zakresie bowiem zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego) w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie zaś p.p.s.a. Stwierdził NSA, że skoro w zaskarżonej decyzji organ rentowy rozstrzygnął sprawę w przedmiocie umorzenia należności składkowych, to rzeczą WSA było przeprowadzenie kontroli tego rozstrzygnięcia w granicach wyznaczonych przepisami prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 - 3 oraz 3a u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W niniejszej sprawie dla rozpatrzenia skargi istotne znaczenie ma fakt, że sprawa była już przedmiotem oceny przez WSA we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SA/Wr 28/19 uchylił zaskarżoną decyzję oraz NSA, który wyrokiem z dnia 26 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1972/19 uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

W konsekwencji, ramy kognicji Sądu rozpoznającego obecnie skargę, zostały ograniczone rozstrzygnięciami zapadłymi wcześniej w sprawie.

Stosownie do art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Powyższe oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie przyjmuje się, że "związanie wykładnią prawa" oznacza wykładnię przepisów prawa materialnego, procesowego, jak i kwestię zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonej decyzji. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. (za wyrokiem NSA z dnia 18 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 601/17, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Związanie dokonaną przez NSA wykładnią ma szeroki zasięg. Nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez NSA. Ocena ta wiąże tylko o tyle, o ile odnosi się do tych samych okoliczności faktycznych i prawnych (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012r. sygn. akt I OSK 670/11, CBOSA).

Jednocześnie zauważyć należy, że sąd pierwszej instancji mógłby odstąpić od zawartej w orzeczeniu sądu kasacyjnego wykładni w sytuacji, gdyby stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, uległby tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie miałyby zastosowania przepisy wyjaśnione przez sąd kasacyjny, ewentualnie, jeżeli po wydaniu orzeczenia przez ten sąd, zmieniłby się stan prawny.

W ocenie Sądu obecnie rozpoznającego sprawę, w sprawie nie zaistniała żadna z wymienionych przesłanek wyłączających obowiązek zastosowania się do wykładni prawa zawartej w wyroku NSA i w wyroku WSA.

Niezbędnym w pierwszej kolejności jest zatem odwołanie się do treści ww. prawomocnego wyroku NSA i WSA we Wrocławiu i wynikających z nich zaleceń.

Z wyroku NSA wynika, że skoro w zaskarżonej decyzji organ rentowy rozstrzygnął sprawę w przedmiocie umorzenia należności składkowych, to rzeczą WSA było przeprowadzenie kontroli tego rozstrzygnięcia w granicach wyznaczonych przepisami prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 - 3 oraz 3a u.s.u.s. Natomiast, poza zakresem tego postępowania pozostawała kwestia związana z wysokością należności, których umorzenia odmówił organ rentowy. Bowiem jakkolwiek przedmiotem żądania ubezpieczonego jest umorzenie określonej zaległej kwoty, to wysokość tej kwoty nie ma bezpośredniego znaczenia dla ustalenia przesłanek umorzenia o których mowa w art. 28 u.s.u.s. Decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 324/17, postanowienia NSA z dnia: 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 125/12; 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt II GZ 167/09).

Wskazał NSA, że Sąd I instancji ponownie rozpoznając sprawę powinien uwzględnić wywody dotyczące granic sprawy sądowoadministracyjnej. Następnie WSA powinien ocenić zgodność z prawem zaskarżonej decyzji z punktu widzenia ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Jednocześnie uwzględnić trzeba (jako niekwestionowane w wyroku NSA) stanowisko WSA dotyczące przedawnienia należności składkowych, z którego wynika, że prawidłowe jest stanowisko organu rentowego co do tego, że w przypadku składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego, termin przedawnienia następuje po upływie 5 lat od końca roku kalendarzowego w którym taka decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.).

Sąd obecnie rozpoznający sprawę - przy uwzględnieniu powyższych zaleceń i ocen wynikających z wyroku NSA i WSA - kontrolując legalność zaskarżonej decyzji nie stwierdził naruszenia prawa skutkującego koniecznością jej uchylenia.

Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu I instancji była decyzja ZUS z dnia 27 listopada 2018 r., którą utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia 20 czerwca 2018 r. - wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141 poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4. a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4. b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisów rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaznaczyć trzeba, że zaskarżona decyzja wydana jest na podstawie przepisów, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet stwierdzenie istnienia przesłanek przewidzianych w przepisach, których wystąpienie jest warunkiem umorzenia - nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma prawo swobodnego wyboru czy w danej sprawie zachodzi przypadek uzasadniający przyznanie ulgi, czyli to organ decyduje o sposobie rozstrzygnięcia. Sąd nie ma uprawnień aby nakazać organom uwzględnienie wniosku strony o udzielenie ulgi, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego, jego celowości, czy słuszności. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do badania, czy w procesie dochodzenia do podjęcia rozstrzygnięcia organ dochował przewidzianej przepisami procedury, w tym, czy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, które mogłyby przemawiać za spełnieniem przesłanek umorzenia oraz czy organ nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzja "uznaniowa" podlega kontroli sądowej co do jej zgodności z przepisami prawa, a więc sąd administracyjny jest uprawniony do oceny, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i, czy w ich kontekście prawidłowo dokonał ustaleń faktycznych i, czy te ustalenia znajdują oparcie w wystarczającym materiale dowodowym sprawy oraz, czy wyprowadzone z tych ustaleń wnioski w zakresie merytorycznym, a więc dokonana ocena prawna sprawy, nie przekraczają zasady swobodnej oceny dowodów, zaś wyciągnięte wnioski, czy są logiczne i poprawne. Jeżeli Sąd stwierdzi, że okoliczności te zostały rozważone, a także organ wyczerpująco swoje stanowisko uzasadnił - nie ma podstawy prawnej do ingerowania w treść rozstrzygnięcia

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że organ nie uchybił ww. przepisom. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3 i 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o przepisy rozporządzenia.

Sąd nie kwestionuje ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu. W sprawie nie zaistniała żadna z sytuacji, o jakich stanowi przepis z pkt 1-4, 4b, wielkość należności przewyższa koszty upomnienia (pkt 4a), istnieje również możliwość egzekucji (na majątku jest ustanowione zabezpieczenie, strona pobiera świadczenie emerytalne).

Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia.

Jak wynika z ustaleń dokonanych przez ZUS strona uprawniona jest do świadczenia emerytalnego w wysokości 1.812,87 zł brutto, które otrzymuje w kwocie 1.056,50 zł (netto). Ze świadczenia dokonywane jest potrącenie na rzecz Komornika Sądowego w wysokości 453,21 zł. Strona posiada dom o powierzchni [...] m2 (niezabezpieczony hipotecznie przez ZUS) oraz gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z którego uzyskuje dochód w kwocie 3.000 zł rocznie. ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości (grunty orne). Strona według oświadczenia prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, przy czym ustalono, że pod adresem strony zamieszkuje również syn (strona w piśmie procesowym wskazuje na wyłączny meldunek syna, ponieważ syna mieszka i pracuje zagranicą). Stałe miesięczne koszty utrzymania według oświadczeń wynoszą 450 zł oraz koszty leczenia 390 zł. Na stronie (według oświadczeń) ciążą zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 662 zł, z tytułu kredytu w kwocie 20.000 zł, w bankach w wysokości 3.100 zł oraz w instytucjach w kwocie 7.330 zł (zobowiązania są spłacane w ratach i dobrowolnie). Strona nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej.

Zaznaczyć trzeba, że Sąd ocenia prawidłowość decyzji na moment jej wydania, stąd też wskazywane przez stronę w piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2019 r. okoliczności, tj. wystąpienie o dofinansowanie z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w B. zakupu [...], okoliczności dotyczące orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - nie mogą być uwzględniona przy dokonywaniu kontroli legalności decyzji. Natomiast w związku ze zmianą sytuacji życiowej strona może złożyć kolejny wniosek o umorzenie należności, jak również może złożyć wniosek o układ ratalny.

W ocenie Sądu, prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawieniem skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia).

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek (...) w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak podkreślono wyżej, ocenę stanowiska organu o niespełnieniu omawianej przesłanki należy poprzedzić stwierdzeniem, że ciężar wykazania okoliczności dających organowi podstawę do rozważenia możliwości umorzenia należności spoczywa na podmiocie ubiegającym się o umorzenie należności – co jednoznacznie wynika z użytego w treści § 3 ust rozporządzenia zwrotu "jeżeli zobowiązany wykaże".

Z ustalonych na etapie postepowania administracyjnego okoliczności wynikało, że (według oświadczenia) strona prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Strona utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.812,87 zł brutto, z której po odliczeniu zajęcia komorniczego pozostaje 1.056,50 zł. Koszty utrzymania i leczenia, jakie ponosi strona wynoszą odpowiednio 450 zł i 390 zł. Zasadnie przy tym organ odniósł powyższe do kwoty minimum socjalnego, które skarżąca nieznacznie przewyższa.

Organ zauważył również, że pod adresem strony zameldowany jest również syn skarżącej, co mogłoby wskazywać że syn uczestniczy w ponoszeniu kosztów utrzymania. Konkluzja organu w tym zakresie na etapie postepowania administracyjnego była uzasadniona. Strona (mając zapewniony udział w postepowaniu administracyjnym) dopiero na etapie postępowania sądowego wyjaśniła bowiem, że syn mieszka i pracuje zagranicą. Ocena poczyniona przez organ w powyższym zakresie, nie miała jednak decydującego znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia, jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., I GSK 1498/17, CBOSA).

W ramach niezbędnych potrzeb rodziny mieszczą się wydatki na żywność, mieszkanie, leki, alimenty. Organ w sprawie nie negował, że sytuacja finansowa strony jest trudna, jednak strona nie wykazała, że zmuszona jest korzystać z pomocy. Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, skarżąca mimo wskazywanych ograniczeń finansowych i pogarszającej się sytuacji osobistej, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnym zakresie, która z założenia udzielana jest osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Nie jest również pozbawione zasadności wskazanie przez organ, że trudna sytuacja finansowa, osiąganie niskich dochodów nie stanowi o obowiązku rezygnacji z dochodzenia zaległości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności, oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18 dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak ustalono w sprawie strona dysponuje majątkiem (nieruchomości), na jednej z nich organ dokonał zabezpieczenia.

Prawidłowe jest również stanowisko organu w kwestii niespełnienia przez skarżącą przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Organ nie negował, że stan zdrowia strony jest trudny i strona od wielu lat choruje, jednak jak wskazał organ w kontekście przepisu, sytuacja zdrowotna strony nie determinuje uzyskiwania dochodu, ponieważ strona uzyskuje stałe świadczenie emerytalne.

Wskazuje ponownie Sąd, że w przypadku zmiany sytuacji strony (a tak wynika z pisma procesowego) strona ma możliwość złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.