Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 372/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2, art. 3, art. 4, art. 7, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: par. 2 ust. 3 i 5
journal: Dz.U. 2011 nr 27 poz 138
law: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 19 października 2011 r., złożonym w dniu 24 października 2011 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., T.M. domagał się pomocy finansowej w ramach programu rządowego, zasiłku okresowego, zasiłku celowego na opłatę za mieszkanie i na zakup leków.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "K.p.a.", art. 7 pkt 2-15, art. 8 ust.1, art. 11 ust. 2, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), oraz art. 3 pkt 1 lit. c i art. 5 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 127, poz. 1055), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania T.M. pomocy w ramach wieloletniego programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w formie świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności.

W uzasadnieniu organ zauważył, że zachowanie wnioskodawcy polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

Od tej decyzji T. M. wniósł odwołanie, w którym powołując się na treść art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wyraził niezadowolenie z treści podjętego w jego sprawie rozstrzygnięcia oraz podkreślił, że jako osobie niepełnosprawnej, nie mającej żadnych dochodów i środków do życia przysługuje mu wnioskowane świadczenie. Dodatkowo uznał, iż pracownik socjalny pozbawił go możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, chociaż 6 lat temu przeprowadzono z nim wywiad "na galerii" oraz zaznaczył, iż podany przez niego adres zamieszkania jest prawidłowy.

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy omówił zasady przyznawania pomocy społecznej i podkreślił, że zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W myśl art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 7 tej samej ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Organ odwoławczy zaakcentował, że stosownie do treści art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną również mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. W tej mierze wskazano, że organ pierwszej instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę, ale do przeprowadzenia wywiadu nie doszło, bowiem drzwi mieszkania były zaplombowane, a na plombach widniały pieczątki [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A". Z pisma Zastępcy Prezesa do Spraw Ekonomiczno -Finansowych [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A" z dnia 16 sierpnia 2011r. wynikało, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. przeprowadził w dniu [...] r. eksmisję T.M. z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w T. Dodatkowo, strona została poinformowana o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności. T.M. odmówił jednak podania aktualnego miejsca pobytu twierdząc, że ma prawo i obowiązek przebywania w mieszkaniu w T. przy ul. [...].

Pismem z dnia 4 listopada 2011 r. organ pomocy społecznej ponownie wezwał stronę do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, informując jednocześnie, że w przypadku niewskazania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu wydana zostanie decyzja odmawiająca przyznania mu wnioskowanej pomocy.

W odpowiedzi na to pismo, T.M. poinformował, że jego aktualnym adresem zamieszkania są T., ul. [...].

Zdaniem organu odwoławczego, w oparciu o ustalenia organu pierwszej instancji oczywistym jest, że T.M. w mieszkaniu w T. przy ul. [...] nie zamieszkuje. Zachowanie odwołującego, polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowano przy tym, że organ pierwszej instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy prawidłowo starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy i uzyskać od wnioskodawcy informację o aktualnym miejscu jego zamieszkania lub pobytu, ale było to jednak bezskutecznie. Natomiast zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych osoba ubiegająca się o pomoc ze środków publicznych jest zobligowana umożliwić pracownikowi organu pomocy społecznej wypełnienie ciążących na nim obowiązków i współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy o pomocy społecznej). Jednocześnie wnioskodawca, jako strona postępowania administracyjnego musi mieć świadomość, że pozytywne rozstrzygnięcie wniosku jest zależne od tego, czy w sposób aktywny będzie uczestniczyła w prowadzonym administracyjnym postępowaniu. Tymczasem, T. M. od wielu lat korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w T. i znane mu są zasady przydzielania tej pomocy. Stąd też, w ocenie organu odwoławczego, decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa, w związku z tym brak było podstaw do jej uchylenia bądź zmiany.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.M. wyraził niezadowolenie z treści zaskarżonej decyzji twierdząc, iż przysługują mu się świadczenia z pomocy społecznej. Podnosił, iż jest osobą niepełnosprawną i już siedem lat temu pracownik socjalny powiedział mu, że go "załatwi", czym dał wyraz odmawiając mu przyznania wnioskowanego świadczenia, jak też doprowadził do zadłużenia i eksmisji z mieszkania.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, powołując się na stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Powyższa regulacja prowadzi do wniosku, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd dokonuje kontroli legalności rozstrzygnięcia także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zakup żywności. Decyzja ta została wydana na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. nr 267, poz. 2259 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "ustawą o ustanowieniu programu".

Z treści art. 7 ustawy o ustanowieniu programu wynika, że do udzielenia pomocy w zakresie dożywiania, z wyłączeniem pomocy określonej w art. 6a, mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Z tego też względu w sprawie przyznania, w ramach ustawy o ustanowieniu programu pomocy w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, mają zastosowanie przepisy ogólne regulujące problematykę przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Orzekając w przedmiocie przyznania przedmiotowego świadczenia organ ma zatem obowiązek wziąć pod uwagę, wskazania zawarte w ustawie o pomocy społecznej, co do zasad jej udzielania. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy należy uwzględnić w przypadku, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej).

Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez skarżącego. Do przeprowadzenia wywiadu nie doszło, bowiem skarżący w związku z eksmisją nie miał możliwości wejścia do mieszkania. Z adnotacji znajdującej się w aktach administracyjnych wynika, iż drzwi mieszkania były zaplombowane na plombach widniały pieczątki [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A". Potwierdza to pismo Zastępcy Prezesa ds. Ekonomiczno-Finansowych [...] Spółdzielni mieszkaniowej "A" z dnia 16 sierpnia 2011 r., w którym informuje się, iż Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. przeprowadził w dniu [...] r. eksmisję skarżącego z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w T.

W tym miejscu stwierdzić należy, że organy administracji podejmowały starania w celu wyjaśnienia sytuacji skarżącego, o czym świadczy wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na dzień 26 października 2011r., jak i wezwanie do podania aktualnego adresu zamieszkania lub pobytu oraz wskazały wyraźnie powody zajętego w sprawie stanowiska. Informowały skarżącego z wyprzedzeniem, iż nie wskazanie aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu skutkować będzie wydaniem niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia (pismo organu pierwszej instancji z dnia 4 listopada 2011 r., doręczone osobiście skarżącemu w dniu 8 listopada 2011 r.). Skarżący został zatem poinformowany o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności. Jednak odmówił podania aktualnego miejsca pobytu twierdząc, że ma prawo i obowiązek przebywania w mieszkaniu w T. przy ul. [...] (pisemne oświadczenie z dnia 9 listopada 2011 r. złożone przez skarżącego w organie pierwszej instancji - akta administracyjne k-6).

Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który wraz z załączonymi do niego dokumentami, stanowiącymi podstawę ustalenia sytuacji życiowej wnioskodawcy jest obligatoryjnym elementem prowadzonego postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

Orzecznictwo sądów administracyjnych, ukształtowane na gruncie art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, nie pozostawia wątpliwości, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (por. wyroki NSA: z dnia 24 marca 2011 r. o sygn. akt I OSK 2053/10 oraz z dnia 19 kwietnia 2011 r. o sygn. akt I OSK 59/11 i I OSK 60/11 - dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 27, poz. 138) wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu, w dniach roboczych, w godzinach pracy ośrodka pomocy społecznej lub powiatowego centrum pomocy rodzinie albo w innym terminie uzgodnionym z osobą lub rodziną, za zgodą kierownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.

Stosownie do art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację wywiadu środowiskowego sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych (art. 107 ust. 4 zdanie 2 ustawy o pomocy społecznej).

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego). Skoro tak, to oczywistym jawi się, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem.

Wywiad ten ma na celu pełne i wszechstronne zapoznanie się z sytuacją osoby i rodziny, a jego aktualizacja służy monitorowaniu na bieżąco zmian zachodzących w sytuacji osoby lub rodziny objętej pomocą społeczną bądź o tę pomoc się ubiegającą. Zatem stanowi swoiste postępowanie dowodowe, prowadzone z udziałem strony, w którym osoba może zgłosić pracownikowi potrzeby i oczekiwania, a nadto, zgodnie z zasadą czynnego udziału ma ona prawo zaznajomić się z całym materiałem dowodowym, zebranym na podstawie wywiadu środowiskowego. Organ zaś, rozpoznając sprawę, zobowiązany jest umożliwić stronie wypowiedzenie się na temat całości dowodów zgromadzonych podczas wywiadu. Co więcej, wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, na który składa się szereg czynności organu wykonywanych przez pracownika socjalnego, takich jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji, wykorzystanie istotnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę (wyrok NSA z dnia 17 listopada 2009 r., I OSK 551/09, Legalis; M. Gąsiorek, Rodzinny wywiad środowiskowy w postępowaniu w sprawach pomocy społecznej, Wydawnictwo Gaskor, Wrocław 2011, s. 131). Z uwagi na powyższą materię akcentować należy zasadę współdziałania osób korzystających z pomocy z organami upoważnionymi do jej udzielenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 10 września 2008 r. o sygn. akt IV SA/Po 151/08 wyraził nawet pogląd, iż wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu, to stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (Lex nr 483742). Z tego powodu rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o pomoc społeczną. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi.

Nie ulega również wątpliwości, że uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest jedną z przesłanek braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Konstrukcja powołanego przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na zastosowanie instytucji uznania administracyjnego, które pozwala organowi administracji na wybór rozstrzygnięcia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania decyzji konkretnej treści. Cechą specyficzną tego zagadnienia jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (I. Bogucka, Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, "Państwo i Prawo" 1992, z. 10, s. 32 i n.). Jednocześnie obowiązujące przepisy nie przewidują swobodnego uznania organów administracji, ale kontrola sprowadza się jedynie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów (wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., SA/Sz 2548/00, dostępny internetowej bazie orzeczeń NSA).

Odnosząc się do zarzutów skargi zauważyć przyjdzie, iż organ pierwszej instancji podjął nieudane próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu wskazanym przez skarżącego jako jego miejsce zamieszkania i pobytu, a zatem nie mógł naruszyć § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy o Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wobec uniemożliwienia przez skarżącego dokonania powyższej czynności procesowej organ ten nie mógł również uchybić § 5 tego samego rozporządzenia.

Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obliguje organ do negatywnego załatwienia sprawy. Stąd też, pomimo tego, że skarżący, znajduje się w ciężkiej sytuacji, to jednak organy nie miały możliwości ustalenia jego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej, gdyż sam skarżący nie podając danych na temat miejsca pobytu, faktycznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Takie samo stanowisko zaprezentowane zostało w sprawie skarżącego rozstrzygniętej nieprawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 10 stycznia 2013 r. o sygn. akt IV SA/Gl 375/12 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń NSA).

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności należy podkreślić, że organ odwoławczy wyjaśnił sprawę w stopniu dostatecznym do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgromadzono istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniono mając na uwadze całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Zasadne jest wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, iż postawa skarżącego wskazuje na brak woli współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej przyznania wnioskowanej pomocy w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej.

W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, należy uznać, iż podjęte w sprawie rozstrzygnięcie jest prawidłowe.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.