Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1311/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 73 ust. 4
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant spec. - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r.pr. M. C. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 1254,60 zł (tysiąc dwieście pięćdziesiąt cztery sześćdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 1020 zł (tysiąc dwadzieścia złotych) oraz tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 234,60 zł (dwieście trzydzieści cztery złote sześćdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2011 r. nr [...], która została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] maja 2007 r. do Biura Powiatowego ARiMR w A. został złożony wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 dla J. M. (zwanej dalej: skarżącą).

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. [...] kwietnia 2008 r. wydał decyzję o przyznaniu skarżącej płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości 3.859,71 zł (z tytułu jednolitej płatności obszarowej – JPO) i odmówił przyznania skarżącej uzupełniającej płatności obszarowej – UPO. Płatności zostały 20 maja 2008 r. wypłacone skarżącej.

W wyniku złożenia odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. decyzją z [...] grudnia 2008 r. nr [...] uchylił decyzję z [...] kwietnia 2008 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Skarga skarżącej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję, została mocą postanowienia z 27 października 2009 r. sygn. akt II SA/Łd 229/09 umorzona z uwagi na cofnięcie skargi.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (dotyczącego wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2007), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w A. decyzją z [...] września 2010 r. nr [...] umorzył w całości postępowania w sprawie przyznania skarżącej wnioskowanych płatności na rok 2007. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdził, że wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 dla skarżącej nie został przez nią podpisany. Wniosek został podpisany przez W. D., który nie był jej pełnomocnikiem. Organ uznał zatem, że wniosek został złożony przez osobę niemającą umocowania strony do jej reprezentowania, a jednocześnie strona nie potwierdziła czynności dokonanej w jej imieniu przez W. D. Następnie organ wskazał – powołując się na treść art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (Dz. U. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), w myśl którego płatności są przyznawane na wniosek rolnika – iż w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie płatności na rok 2007 dla skarżącej nie spełnia wymogów formalnych, ponieważ nie został podpisany przez osobę uprawnioną. Z uwagi na powyższe organ uznał, iż skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w terminie określonym w art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach 2007 (od 15 marca do 15 maja), wobec tego zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności do gruntów rolnych na rok 2007 z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Decyzja ta została doręczona skarżącej w drodze dwukrotnego awizo (zgodnie z art. 44 k.p.a.) 30 września 2010 r., a decyzję pozostawiono w aktach sprawy. Skarżąca nie wniosła odwołania od powyższej decyzji.

Prezes ARiMR [...] czerwca 2011 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych skarżącej na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. z [...] kwietnia 2008 r. dotyczącej płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007.

Po przeprowadzeniu postępowania Prezes ARiMR decyzją z [...] sierpnia 2011r. ustalił skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w wysokości 3.859,71 zł z tytułu JPO, powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, naliczone od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych.

Skarżąca pismami z 2 i 27 września 2011 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, żądając uchylenia i zmiany decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2007 r. z [...] sierpnia 2011 r. oraz decyzji z [...] kwietnia 2008 r. w sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 i ponowne wydanie orzeczenia co do istoty sprawy. Skarżąca wniosła także o przyznanie płatności obszarowych na rok 2007 z tytułu ONW, płatności obszarowych JPO i UPO oraz płatności zwierzęcych. Ponadto skarżąca wniosła o ustalenie, że T. M. jest nieuprawniony do przyznania płatności do gruntów rolnych na 2007 r., działek ewidencyjnych nr [...] i [...], gdyż w 2007 r. nie uprawiał i nie użytkował ich rolniczo. Skarżąca zażądała odtworzenia akt w postaci zagubionego wniosku (II części ze złożonym imiennym jej podpisem). Wniosła także o wyjaśnienie co organ (BP ARiMR w A.) zrobił z II częścią wniosku o przyznanie płatności na 2007 r. ze złożonym z jej imiennym własnoręcznym podpisem w sekcji VIII wniosku. Skarżąca wskazała także, że [...] października 2011 r. w Komisariacie Policji w A. złożyła doniesienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Prezes ARiMR decyzją z [...] listopada 2011 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2011 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm., dalej: ustawa o ARiMR), Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Wypłacone skarżącej nienależnie środki publiczne za 2007 r. z tytułu płatności JPO pochodzą z Europejskiego Funduszu Gwarancji tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o ARiMR.

Prezes ARiMR wyjaśnił, iż odpadła podstawa prawna wypłaty skarżącej przedmiotowej dopłaty, ponieważ decyzja Kierownika BP ARiMR w A. z [...] kwietnia 2008 r. została uchylona, a w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja z [...] września 2010 r. o umorzeniu w całości postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności do gruntów rolnych na 2007 r. W związku z tym należało uznać, że skarżąca utraciła uprawnienie do uzyskania tych płatności na rok 2007, w związku z czym środki pieniężne, przekazane na rachunek bankowy skarżącej 20 maja 2008 r., zostały pobrane nienależnie.

Następnie Prezes ARiMR wskazał, iż w sprawie nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 40 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tj. Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051, ze zm.; zwanej dalej: ustawą o płatnościach), w myśl którego Prezes ARiMR odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności obszarowych, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów lub płatności do krów i owiec, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006. W rozpatrywanej sprawie, zaskarżoną decyzją Prezesa ARiMR z 17 sierpnia 2011 r., została ustalona skarżącej kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 3.859,71 zł, a zatem przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006.

Prezes ARiMR ustosunkowując się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdził, że nie zawierają ono wyjaśnień i argumentów mających wpływ na wynik przedmiotowego rozstrzygnięcia, a tym samym nie zasługują na uwzględnienie. We wniosku tym skarżąca odnosi się bowiem do postępowania w sprawie przyznania płatności do gruntów rolnych na rok 2007, kwestionując ustalenia tam dokonane, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia przez organ sprawy przyznania płatności go gruntów rolnych na rok 2007 ostateczną decyzją Kierownika BP ARiMR w A. z [...] września 2010 r. o umorzeniu w całości tego postępowania.

Prezes ARiMR wskazał, iż postępowanie dotyczące przyznania płatności poprzedza postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu płatności pobranych nienależnie lub nadmiernie. W przedmiotowym postępowaniu Prezes ARiMR był zobowiązany do ustalenia, czy skarżąca pobrała nienależne lub nadmierne płatności do gruntów rolnych na rok 2007. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależytego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania takich środków ma miejsce wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Przy czym zadaniem Prezesa ARiMR nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

Dalej Prezes ARiMR wyjaśnił, że na unijne podstawy prawne dotyczące konieczności doliczenia do zwracanej nienależnie pobranej kwoty płatności odsetek. Następnie stwierdził, że w sprawie nie doszło do ich przedawnienia, ponieważ okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności nie przekracza czterech lat. Prezes ARiMR podniósł także, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę skarżącą nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w powyższym art. 73 ust. 4, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych lub nadmiernych płatności i brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a jeśli błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność - gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W przedmiotowej sprawie płatności do gruntów rolnych na rok 2007, przekazane na rachunek bankowy wskazany przez skarżącą 20 maja 2008 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności w tej wysokości skarżąca uzyskała na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR w A. z [...] kwietnia 2008 r. Natomiast w dniu wydawania ww. decyzji Kierownik BP ARiMR nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 dla skarżącej został złożony przez osobę niemającą umocowania do jej reprezentowania, a jednocześnie skarżąca nie potwierdziła czynności dokonanej w jej imieniu. Informacja w przedmiotowym zakresie została bowiem zgłoszona przez skarżącą dopiero w trakcie postępowania odwoławczego od decyzji Kierownika BP ARiMR w A. z [...] kwietnia 2008 r.

Reasumując Prezes ARiMR uznał, że jego decyzja z [...] sierpnia 2011 r. została wydana zgodnie z prawem.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ARiMR z [...] listopada 2011 r. skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie płatności bezpośrednich do grantów rolnych na rok 2007, a także przyznanie pozostałych płatności UPO, ONW i zwierzęcej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Głównie podkreśliła zarzut, że pracownica organu K. G. BP ARiMR [...] maja 2007 r. nie przyjęła podpisanego przez nią wniosku o przyznanie płatności obszarowych na 2007 r., lecz kazała składającemu wniosek W. D. wypełnić na nowo rubryki ONW wskazując w rubryce 7 – 0,00 ha zamiast 17,25 ha, a jej pierwotny wniosek o płatności na 2007 r. organ zagubił. Skarżąca zarzuciła, że płatności UPO i ONW nie zostały jej wypłacone, a do działek nr [...] płatności te zostały wypłacone T. M., który ich nie użytkował rolniczo.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa ARiMR wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej złożenia.

Tutejszy Sąd postanowieniem z 2 marca 2012 r., V SA/Wa 383 odrzucił skargę z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia. Pełnomocnik skarżącej z urzędu 12 lipca 2012 r. złożyła wniosek o przywrócenie terminu od złożenia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną. Powyższy wniosek tutejszy Sąd postanowieniem z 2 sierpnia 2012 r. odrzucił. Pełnomocnik skarżącej złożyła zażalenia na postanowienie z 2 sierpnia 2012 r., które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 28 września 2002 r., II GZ 343/12 rozpoznał uchylając je. Tutejszy Sąd postanowieniem z 18 października 2012 r. przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej, a NSA postanowieniem z 27 lutego 2013 r., II GSK 2006/12 uchylił postanowienie tutejszego Sądu z 2 marca 2012 r.

Podczas rozprawy z 3 grudnia 2013 r. pełnomocnik skarżącej poparła skargę oraz wniosła o przyznanie kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, które nie uiszczone w całości ani w części. Skarżąca oświadczyła, że dokument znajdujący się w k. 10-13 jest kopią jej wniosku, który dała W. D. celem złożenia wniosku o przyznanie płatności. Dokument ten złożyła na etapie postępowania odwoławczego od decyzji z [...] kwietnia 2008 r.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga podlega uwzględnieniu, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tzn. ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. Dz. U. 2012 r., poz. 270 dalej: p.p.s.a.).

Powyższe oznacza, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Wobec powyższego podkreślić należy, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest wyłącznie decyzja Prezesa ARiMR z [...] listopada 2011 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję I instancji tego organu z [...] sierpnia 2011 r. nr [...], w której ustalono skarżącej wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007. Przedmiotem skargi nie mogły być więc inne decyzje wskazywane przez skarżącą w skardze tj. z [...] grudnia 2008 r., z [...] kwietnia 2008 r., czy z [...] września 2010 r. Ponadto przypomnieć należy, że kognicja sądu administracyjnego powoduje, że nawet uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie może przyznać wnioskowanych przez skarżącą płatności do gruntów rolnych. Sąd administracyjny nie załatwia bowiem sprawy administracyjnej wynikłej z wniosku strony, ale kontroluje zgodność z prawem decyzji, która w takiej sprawie zapadła, a w przypadku stwierdzenie niezgodności jej z prawem usuwa ją z obrotu prawnego.

W związku z powyższym Sąd oceniał działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonymi orzeczeniami Prezesa ARiMR. Innymi słowy, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia powiadomienia skarżącej o tym postępowaniu pismem z [...] czerwca 2011 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] listopada 2011r. Zatem nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu postępowanie, w wyniku którego uchylono decyzję Kierownika BP ARiMR w A. z [...] kwietnia 2008 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich JPO na rok 2007 i odmówiono skarżącej przyznania płatności UPO na rok 2007, a także decyzji Kierownika BP ARiMR w A. z [...] września 2010 r. o umorzeniu w całości postępowanie w sprawie przyznania skarżącej płatności do gruntów rolnych na 2007 r. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Przedmiotowe postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności na rok 2007 nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Zaznaczyć przy tym należy, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w A. z [...] września 2010 r. umarzająca w całości postępowanie w sprawie przyznania skarżącej płatności na rok 2007, mogła być przedmiotem kontroli organu administracyjnego wyższego stopnia tj. Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L., a następnie – po rozpoznaniu odwołania i ewentualnym wniesieniu skargi – kontroli sądowej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi. Skarżąca nie złożyła odwołania od powyższej decyzji, a więc sama pozbawiła się możliwości skontrolowania jej zgodności z prawem, w związku z tym tamże poczynione ustalenia obowiązują.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.) – Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnych, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ww. ustawy, jest więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast środki te należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki.

Bezsporne w sprawie jest to, że to na rachunek skarżącej zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2007 r. z tytułu JPO pochodzące z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z [...] kwietnia 2008 r. przyznano skarżącej płatności z tytułu JPO za 2007 r. w łącznej wysokości 3.859,71 zł. W wyniku odwołania powyższa decyzja – decyzją Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w L. z [...] grudnia 2008 r. – została uchylona, a następnie Kierownik BP ARiMR w A. decyzją z [...] września 2010 r. umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności na 2007 r. Tak więc to, iż w obrocie prawnym nie istnieje już decyzja, która stanowiłaby podstawę prawną do przyznania skarżącej płatności JPO na rok 2007 w wysokości 3.859,71 zł zostało ostatecznie przesądzone.

W powyższym zakresie ustalenia Prezesa ARiMR były prawidłowe. W przeciwieństwie do rozważań Prezesa ARiMR dotyczących tego, czy w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu nie ma zastosowania z uwagi na uregulowanie wynikające z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. U. UE. L. z 2004 r. 141.18). Należy w tym miejscu dodać, że rozporządzenie (WE) nr 796/2004 utraciło moc 1 stycznia 2010 r., jednakże stosuje się je nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2010 r. Wynika to z przepisów końcowych, a w szczególności z art. 86 nowego rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 (Dz. U. UE L z 2009 r. 316.65).

Wedle art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 – obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Ponadto w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nadmiernej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności.

Trzecia z wymienionych przesłanek w sprawie nie występuje. Natomiast w zakresie dwóch pierwszych wymienionych przesłanek Prezes ARiMR w zaskarżonej decyzji stwierdził, że płatności do gruntów rolnych na rok 2007, wypłacone skarżącej 20 maja 2008 r. nie wynikały z pomyłki ARiMR. Płatności w tej wysokości skarżąca uzyskała na mocy decyzji z [...] kwietnia 2008 r. i w tym dniu Kierownik BP ARiMR nie posiadał informacji, z których wynikałoby, iż wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2007 dla skarżącej został złożony przez osobę niemającą umocowania do jej reprezentowania, a jednocześnie skarżąca nie potwierdziła czynności dokonanej w jej imieniu. Informacja w przedmiotowym zakresie została zgłoszona przez skarżącą dopiero w trakcie postępowania odwoławczego od decyzji z [...] kwietnia 2008 r.

Sąd nie zgadza się z powyższymi ustaleniami Prezesa ARiMR. Nie sposób uznać – w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie – że Kierownik BP ARiMR nie wiedział kto faktycznie składał wniosek o przyznanie skarżącej płatności bezpośrednie na 2007 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku o płatności na 2007 r., złożonego [...] maja 2007 r. oraz potwierdzenie przyjęcia dokumentów (p. k 1-9 akt adm.) wynika, że wniosek ten złożył W. D., którego podpisy widnieją w polu 12 wniosku oraz na potwierdzeniu przyjęcia dokumentów. Ponadto w polu 11 wniosku "Uwagi" pracownik ARiMR dodatkowo wpisał "W. D." ze stemplem "14 maja 2007 r.". Powyższe dokumenty, jak również późniejsze wyjaśnienia skarżącej jak i W.D., jednoznacznie potwierdzają, że osoba przyjmująca wniosek tj. pracownik ARiMR w A. K. G. wiedziała, że to nie skarżąca składa wniosek o przyznanie płatności. W takiej sytuacji Kierownik BP ARiMR, powinien był przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2008 r., bezwzględnie wezwać skarżącą do uzupełnienie braku formalnego wniosku poprzez jego podpisanie, bądź też nadesłanie stosownego pełnomocnictwa dla W. D. Bezsporne jest to, że takich czynności Kierownik BP ARiMR przed wydaniem decyzji z [...] kwietnia 2008 r. nie podjął, co narusza zasadę praworządności.

Dodatkową wątpliwość Sądu, co do braku podpisanego wniosku skarżącej na 2007 r. (którego część jak twierdzi skarżąca została zniszczona przez pracownika ARiMR) budzi to, że w aktach administracyjnych sprawy (p. k. 10-13) znajduje się wniosek o przyznanie płatności na 2007 r. podpisany osobiście przez skarżącą 14 maja 2007 r. Co prawda w trakcie rozprawy sądowej skarżąca stwierdziła, że jest to kopia "zniszczonego" przez pracownika ARiMR jej wniosku, który złożyła na etapie postępowania odwoławczego od decyzji z [...] kwietnia 2008 r. Niemniej jednak usytuowanie tego dokumentu w aktach sprawy wraz z wnioskiem podpisanym przez W. D., brak daty wpływu oraz brak jakichkolwiek adnotacji o jego późniejszym złożeniu, może wskazywać na to, że jest to właśnie ten "zniszczony wniosek", który był w posiadaniu organu przez cały czas trwania postępowania. Okoliczność ta mogłaby dowodzić tego, że organ błędnie uznał, że pierwotny wniosek skarżącej nie został podpisany, co z kolei w ogóle stawiałoby pod znakiem zapytania, czy umorzenie postępowania w sprawie przyznania skarżącej płatności na 2007 r., z powodów formalnych, było prawidłowe. Jednak aby to stwierdzić należałoby przeprowadzić postępowanie w tym zakresie dysponując oryginałami akt sprawy, które są w posiadaniu organów.

Niemniej jednak wszystkie powyższe okoliczności prowadzą do konkluzji, że przyznanie płatności skarżącej na 2007 r. mocą decyzji Kierownika BP z [...] kwietnia 2008 r. obarczone było błędem organu. Jednocześnie nie był to błąd tego rodzaju, że mógł zostać wykryty przez rolnika (skarżącą) skoro nie została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a była jednocześnie przekonana, że jej pierwotny "zniszczony" wniosek był w posiadaniu organu.

Reasumując Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza wyżej powołany przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, a związku z tym należało ją uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes ARiMR powinien jeszcze raz zbadać – biorąc pod uwagę powyższe rozważania Sądu – czy wobec skarżącej zachodzą przesłanki o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania decyzji do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia zwrotu kosztów pomocy prawnej radcy prawnego ustanowionego z urzędu w kwocie 1.254,60 zł stanowił art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2012 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Koszty te obejmują opłaty w wysokości: 600,00 zł reprezentowanie skarżącej przed tutejszym Sądem (§ 6 pkt 2 oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia), 300,00 zł za skargę kasacyjną (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia) i 120 zł za zażalenie (§ 14 ust. 2 pkt 2 lit. d rozporządzenia), podwyższone o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego typu czynności (§ 2 ust. 3 rozporządzenia).