Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 35/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 28 ust. 1 i 2,  art. 29 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: art. 7, art. 77 par. 1 i 4,  art. 80,  art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 9 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: par. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
article: par. 9 ust. 1 pkt 2,  par. 14, par. 15
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30  art. 71 ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18  art. 73 ust. 1 i 4,  art. 80  ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod, sędzia WSA Zofia Skrzynecka, Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 16 lipca 2014r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" o nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji ; II. określa , że zaskarżona decyzja w całości nie podlega wykonaniu; III. przyznaje od Skarbu Państwa ( Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie ) na rzecz adwokata P. Ł. kwotę 2.400 (dwa tysiące czterysta) złotych oraz należny od tej kwoty podatek od towarów i usług tytułem opłat za czynności pomocy prawnej świadczonej w ramach prawa pomocy .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" w sprawie ustalenia A. C. (dalej jako wnioskodawca, strona, skarżący) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW).

W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu "[...]" 2004r. wnioskodawca złożył w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004. W ww. wniosku strona ubiegała się o przyznanie płatności ONW do działek rolnych o powierzchni 66,30 ha.

W dniu "[...]" 2004r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o przyznaniu płatności ONW na rok 2004, w pomniejszonej wysokości 15 198,08 zł, do powierzchni wnioskowanej do płatności równej 66,30 ha. W decyzji uwzględniono sankcje nałożone na przyznaną płatność, z tytułu nieterminowego złożenia wniosku. Decyzja wobec niezaskarżenia przez stronę w ustawowym terminie stała się ostateczna, zaś płatność z niej wynikająca została przekazana w dniu "[...]" 2005r. na wskazany przez producenta rolnego rachunek bankowy.

W dniu "[...]" 2005r. wnioskodawca złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, w którym zgłosił do płatności z tytułu ONW użytki rolne o powierzchni 66,31 ha.

W dniu "[...]" 2005r. przeprowadzono w gospodarstwie wnioskodawcy kontrolę na miejscu, w wyniku której stwierdzono powierzchnię gruntów rolnych 51,09 ha.

Strona w dniu "[...]" 2006r., na wezwanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR złożyła korektę do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2005, w której wskazała powierzchnię 44,93 ha działki rolnej "E" usytuowanej na działce ewidencyjnej nr "[...]".

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w dniu "[...]" 2006r. wydał decyzję odmawiająca przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2005, z uwagi na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną oraz stwierdzoną podczas kontroli na miejscu, która przekroczyła 20%.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR , decyzją z dnia "[...]" 2006r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W dniu "[...]" 2006r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2006, w którym zgłosił do płatności z tytułu ONW użytki rolne o powierzchni 66,38 ha.

W dniu "[...]" 2006r. strona złożyła wniosek, na podstawie którego wycofała z płatności działkę rolną A o powierzchni 0,56 ha usytuowaną na działce ewidencyjnej Nr "[...]". Również w tym samym dniu poinformował, że dokonał dobrowolnej wpłaty z tytułu nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2004. Na tę okoliczność strona przedstawiła dowód wpłaty na kwotę 368,31 zł.

Decyzją z dnia "[...]" 2007r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatność z tytułu ONW za rok 2006, w wysokości 15.288,24 zł, do powierzchni 65,82 ha. Płatność została zrealizowana w dniu "[...]" 2007r na wskazany przez producenta rolnego rachunek bankowy.

Również w dniu "[...]" 2007r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR po ponownym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie przyznania wnioskodawcy płatności ONW za rok 2005 wydał decyzję odmawiająca przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za rok 2005.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, decyzją Nr "[...]", z dnia "[...]" 2007r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie. Sąd postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2008r., sygn. akt I SA/OI 3/08 odrzucił wniesioną skargę.

W dniu "[...]" 2007r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2007, w którym zgłosił do płatności z tytułu ONW użytki rolne o powierzchni 65,82 ha.

W dniu "[...]" 2007r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję, na mocy której przyznał stronie płatność z tytułu ONW na rok 2007 w wysokości 15.288,24 zł, do powierzchni wnioskowanej do płatności równej 65,82 ha.

W dniu "[...]" 2008r. wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2008, w którym zgłosił do płatności z tytułu ONW użytki rolne o powierzchni 65,82 ha. wniosek ten został uwzględniony w dniu "[...]" 2008r. decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, którą przyznano stronie płatność ONW za rok 2008 w wysokości 15.288, 24 zł do wnioskowanej powierzchni 65,82 ha . Płatność ta została zrealizowana w dniu "[...]" 2009r.

W dniu "[...]" 2008r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję, w której odmówił przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania odmówił przyznania płatności ONW za rok 2005.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją, Nr "[...]", z dnia "[...]" 2008r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Strona złożyła skargę do WSA w Olsztynie. WSA w Olsztynie prawomocnym postanowieniem sygn. akt I SA/OI 137/09 z dnia 10 marca 2009r. odrzucił skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" 2008r.

Decyzją z dnia "[...]" 2009r. Prezes ARiMR ustalił wnioskodawcy, kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości 3.118,31 zł - za rok pomocowy 2004.

Od powyższej decyzji (dot. zwrotu płatności za rok 2004) strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ARiMR w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wydał w dniu "[...]" 2010 r. decyzję o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Od powyższej decyzji strona złożyła skargę do WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010r., sygn. akt V SA/Wa 782/10 oddalił skargę. Następnie NSA wyrokiem z dnia 8 lutego 2012r., sygn. akt II GSK 600/11 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy , WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 10 lipca 2012r., sygn. akt V SA/Wa 877/12, uchylił zaskarżoną decyzję Nr "[...]" z dnia "[...]" 2010r. , przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organowi Agencji.

Z dniem 1 sierpnia 2012r., na podstawie art. 5 ustawy z dnia 27 stycznia 2012r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 243), wprowadzone zostały zmiany w ustawie z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. nr 98, poz. 634 z późno zm., dalej jako ustawa o Agencji). W myśl tych przepisów zmianie uległ tryb rozpatrywania wniosków złożonych o ponowne rozpatrzenie sprawy nienależnie pobranych płatności. Obecnie wniosek rozpatrywany jest przez organ wyższego stopnia wobec Kierownika Biura Powiatowego właściwego do ustalania nienależnie pobranych płatności jako odwołanie (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji). Zgodnie z art. 10 ust. 2 ustawy o Agencji, organem wyższego stopnia w stosunku do Kierowników Biur Powiatowych jest Dyrektor Oddziału Regionalnego.

W związku z powyższym Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR, po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji z dnia "[...]" 2009r., wydał w dniu "[...]" 2012r. decyzję o uchyleniu zaskarżonej decyzji i umorzeniu w całości postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ( za rok 2004 ).

W dniu "[...]" 2010r., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zainicjowanego złożonym w dniu "[...]" 2009r. wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2009, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję, na mocy której odmówił stronie przyznania płatności z tytułu ONW za rok 2009 i nałożył sankcję w wysokości 11.608,08 zł, która będzie potrącana z przyznanej płatności, do której rolnik jest uprawniony z tytułu wniosków składanych w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono niezgodności (z uwagi na różnicę pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną 65,82 ha oraz stwierdzoną podczas kontroli administracyjnej 21,85 ha, która przekroczyła 201,24%).

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia "[...]" 2011r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Następnie WSA w Olsztynie prawomocnym postanowieniem, sygn. akt l SA/Ol 277/11, z dnia 31 sierpnia 2011r. odrzucił skargę strony na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia "[...]" 2011r. w przedmiocie odmowy przyznania płatności z tytułu ONW na rok 2009.

Z uwagi na brak wniosku o kontynuację programu ONW na rok 2010, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, czy strona prowadziła działalność rolniczą na gruntach rolnych objętych zobowiązaniem wieloletnim ONW.

Strona zgłosiła się na wezwanie do biura i złożyła wyjaśnienia co do meritum złożonego wniosku w sprawie powierzchni 51,09 ha. Zaznaczyła również, że gdyby okazało się, że wyjaśnienia te są niewystarczające może zgłosić się ponownie ale na wezwanie i wyjaśnić niejasności.

W dniu "[...]" 2013r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował do strony pismo dotyczące informacji o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Następnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR po przeanalizowaniu przedmiotowej sprawy, zgodnie z art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013r. poz. 267, dalej jako kpa), zawiadomieniem z dnia "[...]" 2013r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ONW przyznanych stronie na mocy decyzji z dnia: "[...]" 2004r., "[...]" 2007r., "[...]" 2007r. oraz "[...]" 2008r., wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

W dniu "[...]" 2013r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, na mocy której ustalił stronie do zwrotu kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 40.460,23 zł.

Odnosząc się do złożonego przez stronę odwołania, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że nienależnie lub nadmiernie pobrane środki podlegają zwrotowi, zgodnie z art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm., dalej jako u.w.r.o.w.) i art. 29 ust 1 ustawy o Agencji.

Płatność ONW przysługuje na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, ze zm., dalej jako rozporządzenie ONW), które określają zasady udzielania, wstrzymywania, zmniejszania i zwracania pomocy finansowej na wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Wyliczanie płatności ONW następuje w oparciu o powierzchnie zadeklarowanych i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (obszary ONW) działek, użytkowanych jako grunty orne, sady łąki i pastwiska trwałe (§ 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia ONW). Przepisy te określają m.in. wymóg prowadzenia działalności rolniczej na zgłoszonych do płatności działkach rolnych, a działalność ta jest prowadzona zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej, o której mowa wart. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady 1257/1999 (WE) z dnia 17 maja 1999r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 260 z 26.06.1999, ze zm., dalej jako rozporządzenie 1257/1999).

Organ odwoławczy wskazał, że producent rolny jest uprawniony do płatności ONW, jeżeli zobowiąże się do prowadzenia na zgłoszonych działkach rolnych działalności rolniczej zgodnie z w/wart. 14 ust. 2 rozporządzenia 1257/1999 przez okres 5 lat.

Dyrektor podkreślił, że w wyniku przeprowadzonego postępowania zostało ustalone, że wnioskodawca prowadził w 2004r. działalność rolniczą na obszarze 66,30 ha, za którą otrzymał płatność, co oznacza, że pięcioletnie zobowiązanie do prowadzenia działalności rolniczej obejmowało działki rolne o powierzchni 66,30 ha. Tym samym obowiązany był on do prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5-ciu lat, na powierzchni nie mniejszej niż zadeklarowana w pierwszym roku uczestnictwa w tym programie, tj. na powierzchni 66,30 ha.

Zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej skutkuje sankcjami przewidzianymi w przepisie § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania " Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2009r., Nr 40, poz. 329, ze zm.).

W ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie ustalono, że strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części działek rolnych objętych zobowiązaniem ONW przed upływem pięcioletniego okresu zobowiązania. W związku z czym strona jest zobowiązana do zwrotu na rzecz ARiMR nienależnie pobranych płatności za lata: 2004 w wysokości 9.821,05 zł; 2006 w wysokości 10.213,06 zł, 2007 w wysokości 10.213,06 zł i za 2008r. w wysokości 10.213,06 zł, co łącznie daje kwotę 40.460,23 zł.

Przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR, przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. Obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z powodu niedotrzymania pięcioletniego okresu zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Zasadą, zgodnie z art. 71 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L nr 153 z dnia 30 kwietnia 2004 r., str. 30, ze zm.) i art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508192 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001r.), jest zwrot nienależnie pobranych płatności m.in. z tytułu dopłat ONW.

Organ wskazał, że rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 ma zastosowanie do okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2005r. i że zostało uchylone przez przepis art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 178212003 i (WE) nr 7312009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 47912008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r., ze zm.). Jednak przepis art. 80 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. nakazuje interpretować odniesienia do rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 jako odniesienia do rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i rozumieć je zgodnie z tabelą korelacji, stanowiącą jego załącznik III. Biorąc pod uwagę, że kwoty płatności zostały przyznane wnioskodawcy w okresach premiowych przed 1 stycznia 2005r., jak i rozpoczynających się po 1 stycznia 2005r., zastosowanie w w/w sprawie będą miały przepisy rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 i przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Tym samym, zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 (dla płatności w kampanii 2004) i zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności w kampanii 2005-2009) w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Stosownie do art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 937/2012 z dnia 12 października 2012r. zmieniającym rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L Nr 280 z 13.10.2012, dalej jako rozporządzenie Nr 937/2012), w odniesieniu do decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wydawanych od dnia 16 października 2012r., odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Na podstawie zaś art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności ustalonych niniejszą decyzją, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( j.t. Dz. U. z 2012r., poz. 749 ze zm., dalej jako Ord. pod.), z wyłączeniem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności. W niniejszym przypadku zastosowanie mają zatem przepisy art. 47 § 1 i 56 § 1 i § 3 Ord. pod.

Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Dyrektor nie dopatrzył się wystąpienia przesłanek zwolnienia z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej z tytułu niedotrzymania zobowiązań ONW, zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. U E z dnia 23.12.2006 r., L 368/15), ani w myśl przepisów § 1 ust. 7 oraz § 9 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania" Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2009r. Nr 40, poz. 329 ze zm.).

Organ odwoławczy podkreślił, że strona nie była posiadaczem działki rolnej E o powierzchni 43,78 ha usytuowanej na działce ewidencyjnej Nr "[...]" na dzień "[...]" 2009r. W jego ocenie strona w momencie składania wniosków posiadała wiedzę o tym, że grunty, które zostały jej wydzierżawione między innymi położone na w/w działce przez Agencję Nieruchomości Rolnej nie są jej własnością oraz, że nie posiada ona aktualnego prawa do ich użytkowania. Z materiału dowodowego (pismo z Agencji Nieruchomości Rolnej Oddział Terenowy z dnia "[...]" 2013r.,) wynika, że Agencja Nieruchomości Rolnej jako wydzierżawiający rozwiązała umowę dzierżawy ze stroną (dzierżawcą) między innymi na przedmiotowe grunty z dniem "[...]" 1998r., z uwagi na zaległości wynikające z tytułu czynszu dzierżawnego. Zatem, rozwiązanie przez wydzierżawiającego (ANR) umowy dzierżawy na grunty rolne objęte zobowiązaniem ONW nastąpiło z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca (strona) ponosi odpowiedzialność. Tym samym nie można uznać, iż w niniejszej sprawie został spełniony warunek skutkujący brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, wynikający z przepisu § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 2009r.

Dodatkowo wskazano, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) 2419/2001 - dla płatności w kampanii 2004 - i art.73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 - dla płatności w kampanii 2005-2009).

W niniejszej sprawie przepisy te nie mają jednak zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu ONW za rok 2004, 2006, 2007 i 2008 nastąpiła kolejno w dniu: "[...]" 2005r., "[...]" 2007r., "[...]" 2008r. i "[...]" 2009r. uznanej następnie w części za nienależnie pobraną, natomiast decyzja Nr "[...]" o ustaleniu stronie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, została doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu "[...]" 2013r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty dokonania płatności, jednakże po upływie czterech lat od daty tej płatności.

Analizując kwestię wystąpienia dobrej wiary organ wskazał, że należy mieć na uwadze przede wszystkim fakt, iż zasadą jest zwrot nienależnie pobranych płatności. Skoro bowiem organ wykazuje, że pobrane płatności z tytułu ONW były nienależnie pobrane za rok 2004, 2006, 2007 i 2008 - płatności te muszą być zwrócone. Nie jest bowiem obowiązkiem organu wykazywanie, że płatności zostały uzyskane w złej wierze, konieczne jest natomiast wykazanie, że płatność była nienależna, bowiem warunki do jej uzyskania nie zostały zachowane (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt II GSK 1365/11 z dnia 19 stycznia 2012r.). Tymczasem z akt sprawy bezspornie wynika, że strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na obszarze 44,45 ha (dot. roku 2004) oraz na obszarze 43,97 ha (dot. roku 2006, 2007 i 2008) objętym zobowiązaniem pięcioletnim ONW.

Niezależnie od powyższego, Dyrektor wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, ponieważ składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych lub o przyznanie płatności z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania zobowiązała się do "prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą otrzymała płatność w pierwszym roku z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności". Powyższe oznacza, że wnioskodawca wiedział, jakie są zasady przyznawania płatności z tytułu ONW, a co za tym idzie jakie są skutki w przypadku nie dotrzymania zobowiązania ONW, natomiast uzyskane płatności, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi.

Obowiązek znajomości zasad przyznawania płatności zawarty został w art. 6 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001.

Zatem uznanie, że rolnik nie działał w dobrej wierze oznacza, że mamy do czynienia z dziesięcioletnim okresem przedawnienia w niniejszym przypadku.

Jednocześnie organ powołując się na art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. (dla płatności w kampanii 2004) i na podstawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności w kampanii 2005-2009) wskazał, że celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd organu spowodował wypłatę nienależnych lub nadmiernych płatności i brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika. Jednocześnie zgodnie z ww. regulacją, nawet jeśli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i nawet jeśli błąd ten nie mógł zostać wykryty przez rolnika, obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeśli nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W rozpatrywanej sprawie strona otrzymała płatności z tytułu ONW za rok 2004, 2006, 2007 i 2008 na mocy decyzji z dnia: "[...]" 2004 r., "[...]" 2007r., "[...]" 2007r. oraz "[...]" 2008r. wydanych przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Z akt sprawy wynika, że strona zaniechała prowadzenia działalności rolniczej na części obszaru objętego zobowiązaniem pięcioletnim ONW. Zatem, w tym przypadku nie można mówić, że płatność (kwota do zwrotu za rok 2004 – 9.821,05 zł, rok 2006 – 10.213,03 zł, za rok 2007 – 10.213,06 zł i za rok 2008 – 10.213,06 zł) z tytułu ONW została dokonana na skutek pomyłki ARiMR. Natomiast wskazano, że brak było możliwości wykrycia błędu przez rolnika w w/w decyzjach przyznających płatność ONW polegającego na przyznaniu płatności do powierzchni, na której wnioskodawca nie zachował zobowiązania ONW.

W przedmiotowej sprawie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2004, 2006, 2007 i 2008 zostały przekazane - za rok 2004 w dniu "[...]" 2005r., za rok 2006 w dniu "[...]" 2007r., za rok 2007 w dniu "[...]" 2008r. oraz za rok 2008 w dniu "[...]" 2009r. - na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Natomiast decyzja Kierownika Biura Powiatowego o ustaleniu wnioskodawcy kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW została doręczona w dniu "[...]" 2013r., zatem po upływie 12 miesięcy od daty płatności. Mając na uwadze powyższe wskazano, że pomimo faktu, iż decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW została doręczona po upływie 12 miesięcy od daty dokonania płatności, to ocenie organu bez znaczenia jest, czy błąd dotyczył elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem płatności, gdyż i tak nie została spełniona pierwsza przesłanka (jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy), której dopiero łączne wystąpienie z przesłanką tj. niemożność wykrycia błędu przez rolnika powoduje, że nie zachodzi obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Wobec powyższego nie można uznać, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW, wynikające z art. 49 ust. 4 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.

Skargę na w/w decyzję wniosła strona wnosząc o jej uchylenie.

W uzasadnieniu wskazano, że Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lipca 2012r. uchylono niesłuszne żądania zwrotu oraz dokonania potrąceń do 2008r. Dyrektor tymczasem traktuje wyrok w sposób opaczny.

Dodatkowo skarżący wskazał, że za 2008r. złożył wniosek o dopłaty w dniu "[...]" 2009r., dowiedział się w Biurze Powiatowym, że został wywłaszczony składając oświadczenie, że dopłata należy się właścicielowi który nabył działkę . Na rok 2009 nie składał wniosku, gdyż nie otrzymał druków.

Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu, na rozprawie podtrzymał wnioski zawarte w skardze dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, ponieważ nie została ona uiszczona w całości ani w części.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał swoją decyzję, jak również wcześniejszą argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań sądu stwierdzić należy , że stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jed. Dz.U. z 14.03.2012r., poz. 270 , cyt. dalej jako p.p.s.a. ), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Ponadto na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga , jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne dają podstawę do prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Zauważenia wymaga przy tym , że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego . Rolą sądu jest bowiem kontrola prawidłowości działania organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję .

Mając na względzie powyższe ogólne stwierdzenia, w pierwszej kolejności oceny wymaga kwestia czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 21 ust. 1 u.w.r.o.w do postępowania w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Dalsze przepisy art. 21 cyt. ustawy u.w.r.o.w. zawierają postanowienia modyfikujące przewidziane w kpa zasady postępowania. W szczególności w ust. 3 art. 21 ustawy stanowi się , że strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek , a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie , która z tego faktu wywodzi skutki prawne . Ponadto w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustawy wprost wyłączone zostało stosowanie art. 81 kpa. Nie oznacza to jednak , że organy orzekające w sprawach przyznania płatności rolniczych zwolnione są z obowiązków przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami dowodzenia , logiki i swobodnej oceny dowodów. W art. 21 ust. 2 pkt 1 wyraźnie stwierdzono bowiem , że organ "stoi na straży praworządności ( co jest modyfikacją zasady z art. 7 kpa ) oraz "jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy " ( co stanowi modyfikację obowiązku z art. 77 § 1 kpa , pominięto obowiązek zebrania materiału dowodowego). Zastosowanie mają pozostałe reguły postępowania dowodowego z kpa , w tym w szczególności art. 80 , który organ obliguje do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego , czy dana okoliczność została udowodniona . Nadto , zgodnie z art. 77 § 4 kpa , fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu . Jeżeli więc organowi znane są z urzędu określone fakty , to ma obowiązek , niezależnie od inicjatywy strony, uwzględnić je w dokonywanej ocenie , wyczerpująco rozpatrując cały materiał dowodowy.

Na tle rozpoznawanej sprawy wskazać także należy , że wymienione wyżej modyfikacje reguł postępowania administracyjnego mają swe podstawy w specyfice postępowań o przyznanie płatności , które inicjowane są wnioskiem ubiegającego się o dopłatę rolnika , pozostawiając jego woli , czy i w jakim zakresie chce skorzystać z pomocy . W art. 21 ust.2 wyraźnie mowa o " postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy " . Rozpoznawana sprawa dotyczy natomiast określenia kwoty pomocy nienależnie pobranej , która została już wcześniej przyznana ostatecznymi decyzjami . Nie rozstrzygając wątpliwości, czy w pojęciu "sprawa dotycząca przyznania" mieszczą się również sprawy dotyczące orzekania o zwrocie przyznanych płatności , zwrócić należy uwagę na istotną różnicę między tymi sprawami . Postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnej płatności organ ma bowiem obowiązek wszcząć z urzędu . Ta okoliczność nie może pozostawać bez wpływu na ocenę zakresu i sposobu wykonania obowiązków organu w postępowaniu dowodowym . W tym postępowaniu organ nie może w całości przenieść ciężaru wyjaśnienia sprawy na stronę . To organ jest bowiem gospodarzem postępowania , decydującym o zasadniczym kierunku postępowania oraz zgromadzeniu materiału dowodowego .

Poczynione ustalenia faktyczne , ocena dowodów oraz wskazanie podstawy prawnej decyzji powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Z treści skargi wywieść można , że skarżący kwestionuje ustalenia faktyczne , na podstawie których organy podatkowe przyjęły, iż zaniechał prowadzenia działalności na części zadeklarowanych gruntów i że nie uwzględniono okoliczności "wywłaszczenia " go z posiadania części gruntów. Zarzuty te można zakwalifikować jako dotyczące naruszenia obowiązku wyczerpującego rozważenia całego materiału dowodowego .

W cenie sądu zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji , wydane zostały z naruszeniem cytowanych wyżej przepisów postępowania . Poczynione ustalenia faktyczne nie uwzględniają bowiem całego materiału dowodowego i wszystkich wynikających z niego okoliczności . Co do niektórych kwestii faktycznych przyjęte ustalenia są nadto niekonsekwentne .

Zakres koniecznych ustaleń faktycznych co do zasady wynika z norm prawa materialnego . Kierując się tymi normami, organ powinien określić jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy , czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody są potrzebne .

W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczy kwestii, czy i w odniesieniu do jakiej powierzchni gruntów rolnych skarżący pobrał nienależne płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania za lata 2004, 2006 , 2007 i 2008 ( tzw. płatność ONW) . Tu zauważenia wymaga , że w odpowiedzi na skargę organ błędnie wskazał rok 2009 zamiast 2008r.

Z akt sprawy wynika , że w uwzględnieniu wniosków skarżącego, składanych na poszczególne lata , rolnik otrzymał wnioskowane płatności ONW na podstawie stosownych ostatecznych decyzji organów Agencji . W roku 2004 była to płatność przyznana do zadeklarowanej we wniosku powierzchni 66, 3 ha . Natomiast w następnych latach płatność przyznawana była do powierzchni 65, 82 ha , a więc mniejszej o 0,48 ha . Rolnik był pouczony o zasadach przyznawania i warunkach wykorzystywania płatności, w tym o obowiązku prowadzenia przez pięć lat działalności rolniczej spełniające wymogi określone prawem na powierzchni nie mniejszej niż przyjęta za pierwszy rok .

Podstawy materialnoprawne zwrotu nienależnie pobranych płatności zawarte są zarówno w przepisach prawa unijnego , jak i prawa krajowego . Zostały one przywołane w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji ( s.9 zaskarżonej decyzji) . Podkreślić przy tym należy , że zakresem sprawy objęty jest okres od 2004 do 2008 roku , przypadający na różne okresy pomocowe i zmieniające się uregulowania prawne.

Ogólna podstawa zwrotu płatności zawarta jest w prawie wspólnotowym w art. 71 ust.2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej ( EFOGR) ( Dz. Urz. UE L nr 153 z dnia 30.04.2004r. s.30 ze zm.), który stanowi , że w przypadku zaistnienia nienależnych płatności indywidualny beneficjent środka rozwoju obszarów wiejskich jest zobowiązany do zwrotu zgodnie z art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 2419/2001 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L nr 327 z 12.12.2001r.) . Warunki zwrotu określone są w art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji ( WE) nr 2419/2001. Ponadto zastosowanie miały także przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności , modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE L nr 141 z 30.04.2004r. , s. 18-58 ze zm. ; Dz. Urz. UE polskie wyd. spec. , rozdz. 3. t. 44, s. 243) . Art. 73 ust. 1 rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 stanowi , że " w przypadku dokonania nienależnej płatności , rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3" . W związku z art. 80 ust. 2 tego rozporządzenia Komisji , rozporządzenie nr 2419/2001 , mimo uchylenia, będzie miało zastosowanie do płatności przyznanych w okresie przed 1 stycznia 2005r. ( t.j. za 2004 rok ) . Do płatności przyznanych skarżącemu w latach późniejszych ma zastosowanie rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004.

W przepisach prawa krajowego przewidziano natomiast , że organami właściwymi do ustalania kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej są odpowiednie jednostki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( art. 29 ust.1 i 2 ustawy o Agencji).

Ogólne zasady zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości stanowi art. 28 ust. 1 i 2 cyt. wyżej ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (...). Przepisy te mówią , że "pomoc i pomoc techniczna pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości , podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych" oraz definiują co rozumiane jest jako pomoc pobrana nienależnie.

Materialnoprawne , szczegółowe przesłanki dopuszczalności wydania decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności ONW określały w prawie krajowym zmieniające się rozporządzenia wykonawcze .

Pierwotnie było to rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich ( Dz.U. nr 73 , poz. 657 ze zm. ) . Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 1 maja 2004r. ( dzień uzyskania przez Polskę członkostwa w Unii Europejskiej). W § 9 ust. 2 przewidywało , że " w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem ,o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1, producent rolny zwraca płatność ONW wraz z odsetkami ustawowymi za cały okres jej pobierania " . W następstwie nowelizacji dokonanej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 marca 2005r. , która weszła w życie z dniem 21 marca 2005r. ( Dz. U . nr 44, poz. 423 ), istotny w rozpoznawanej sprawie § 9 ust. 2 rozporządzenia otrzymał brzmienie :

" W przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem , o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 , producent rolny zwraca :

1/ całość płatności ONW , za cały okres jej pobierania , jeżeli zaniechanie to nastąpiło :

a/ na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW,

b/ na części działek rolnych położonych na obszarze ONW, a łączna

powierzchnia działek rolnych , na których nadal jest prowadzona

działalność rolnicza, wynosi mniej niż hektar ;

2/ część płatności ONW , która została przyznana do powierzchni tych działek rolnych , na których nastąpiło to zaniechanie , za cały okres jej pobierania , jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych , na których nadal prowadzona jest działalność rolnicza , wynosi co najmniej hektar ".

Po wejściu w życie cyt. ustawy w.r.o.w. z dnia 7 marca 2007r. , na lata 2007-2013 wydane zostało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)"... ( Dz.U. nr 68, poz. 448) . W § 9 ust.1 regulowało przesłanki zwrotu przyznanych płatności ONW w przypadku zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich częściach położonych na obszarach ONW . W § 9 ust. 1 pkt 2 stanowiło , że jeżeli rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW w okresie objętym zobowiązaniem , to zwraca " część płatności ONW , która przyznana do powierzchni tych działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW, na których zaniechał prowadzenia tej działalności , za cały okres jej pobierania , gdy łączna powierzchnia działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW , na których nadal jest prowadzona działalność rolnicza , wynosi co najmniej 1 ha ". Zostało ono uchylone przez rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania(ONW)" objętego programem Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2007-2013, które weszło w życie z dniem 13 marca 2009r. (Dz.U. nr 40 , poz. 329 ze zm.; dalej jako rozporządzenie ONW ) . W § 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenie to zawiera uregulowanie takie samo jak w rozporządzeniu poprzednim . Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja to właśnie rozporządzenie przyjęły za podstawę orzekania o zwrocie płatności . Wobec treści § 15 tego rozporządzenia przepisy dotychczasowe miałyby zastosowanie w sprawach "dotyczących płatności ONW wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed wejściem w życie rozporządzenia " , a taka sytuacja nie zachodziła w niniejszej sprawie . Nie znajduje też zastosowania norma intertemporalna § 14 , która dotyczy postępowań w przedmiocie przyznania płatności , a nie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności .

Z treści powyższej regulacji jednoznacznie wynika , że zasadnicze znaczenie dla ustalenia wysokości nienależnie pobranej płatności ONW ma ustalenie powierzchni działek rolnych , na których nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej . Zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej musi nastąpić na konkretnych działkach , o czym świadczą użyte w przepisie zwroty "tych działek" i "to zaniechanie ". Ustalając obowiązek zwrotu nienależnie przyznanych płatności, organy administracyjne zobowiązane są do precyzyjnego wskazania działek rolnych , na których zaprzestano prowadzenia działalności rolniczej, z uwzględnieniem materiałów i wiedzy, na podstawie których uprzednio przyznano płatność ( vide; wyrok NSA z dnia 25stycznia 2012r. , sygn. akt II GSK 1263/11; dostępny w bazie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl ). W ocenie sądu właśnie w zakresie dotyczącym tych okoliczności ustalenia organów Agencji poczynione zostały z naruszeniem wspomnianych wyżej przepisów postępowania .

Jak wynika z zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji , w odniesieniu do każdego roku objętego decyzjami, organy przyjęły powierzchnię uprawnioną do płatności na 21, 85 ha , t.j. ustaloną w wyniku kontroli na rok 2009. Dla płatności za lata 2006, 2007 i 2008 dokonały jednakowego pomniejszenia powierzchni uprawnionej do płatności ONW o 43, 97 ha . W odniesieniu do płatności za 2004r. organy pomniejszyły ją o tę samą powierzchnię 43,97 ha oraz dodatkowo o 0,67 ha . Podstawową przesłanką tych ustaleń organów było ujawnienie w 2009 roku, że skarżący nie użytkował rolniczo działki E ( nr ewid. "[...]") o powierzchni 43,78 ha, położonej w "[...]" , która była w jego posiadaniu na mocy umowy dzierżawy zawartej w 1995r. z Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa ( obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych - dalej ANR ). Według informacji ANR umowę dzierżawy rozwiązano jednak już "[...]" 1998r. z powodu nieuiszczania czynszu dzierżawnego przez dzierżawcę ( skarżącego) . Działka ta została następnie sprzedana przez ANR innej osobie w dniu "[...]" 2009r. ( k. 64 akt adm. ) . Z akt sprawy wynika nadto , że w efekcie kontroli z 2009r. , przy rozpatrywaniu wniosku na ten rok , zakwestionowano jako nieuprawnioną do płatności powierzchnię 0,19 ha , stanowiącą część deklarowanej działki rolnej A ( nr ewid. "[...]") w "[...]" .Te ustalenia były także podstawą odmówienia przyznania płatności na 2009r.

Ustalając powierzchnię działek rolnych , na których zaniechano działalności rolniczej w latach 2004 i 2006 , organy nie rozważyły jednak w wyczerpujący sposób wszystkich okoliczności wynikających z zebranego materiału dowodowego . W uzasadnieniu decyzji obu instancji wskazuje się na fakt , że skarżący nie był posiadaczem działki rolnej E o powierzchni 43,78 ha , a " w momencie składania wniosków posiadał wiedzę o tym , że grunty , które zostały mu wydzierżawione ... nie są jego własnością oraz , że nie posiada on aktualnego prawa ich użytkowania " (s. 11 in fine zaskarżonej decyzji ). Takie stwierdzenie nie uwzględnia jednak okoliczności wynikających z materiałów znanych organom z urzędu oraz zawartych w aktach postępowania. W szczególności organy w ogóle nie rozważyły faktu , że skarżący posiadał kwestionowane grunty do "[...]" 2006r. Z zebranych dokumentów ponad wszelką wątpliwość wynika bowiem , że mimo rozwiązania umowy dzierżawy , skarżący nadal użytkował grunty ANR . Nie zwrócił ich dobrowolnie . Dopiero w dniu "[...]" 2006r., w wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. akt "[...]", komornik wprowadził ANR w posiadanie spornej działki . Jeżeli więc skarżący nadal posiadał tę działkę w latach 2004 - 2006 , to ustalenie , że jej nie posiadał i zaniechał na niej działalności rolniczej nie jest trafne. Podkreślić przy tym należy , iż przesłanką uprawnienia do otrzymania płatności nie jest własność ani inne formalne tytuły prawne . O prawie do płatności przesadza posiadanie jako stan faktyczny niezależny od tytułu prawnego. Istotne i rozstrzygające znaczenie ma fakt posiadania działki rolnej , na której prowadzona jest działalność rolnicza przez posiadacza tej działki. Bez znaczenia jest fakt bezumownego korzystania z działki , jeśli są spełnione wymagane prawem przesłanki uprawniające do otrzymania płatności . W kwestii tej orzecznictwo sądów jest utrwalone i jednoznaczne ( vide wyroki NSA : z dnia 17.01.2008r. , sygn. akt II GSK 227/07; z dnia 18.03.2008r. , sygn. akt II GSK 436/07 ; z dnia 05.11.2010r. , sygn. akt II GSK 950/09 ; z dnia 07.03.2012r. , sygn. akt II GSK 88/11; nadto wyroki WSA : w Gdańsku z dnia 26.01.2011r. , sygn. akt I SA/Gd 1117/10 i w Gorzowie Wlkp. z dnia 22.09.2011r. , sygn. akt II SA/Go 418/11 ; wszystkie dostępne w bazie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl ) .

Ustalenia co do prowadzenia działalności rolniczej tylko na 21, 85 ha we wszystkich objętych decyzją latach nie uwzględniają nadto okoliczności wynikających z wyników "kontroli na miejscu" przeprowadzonej metodą inspekcji terenowej w dniu "[...]" 2005r. w gospodarstwie skarżącego. W wyniku tej kontroli zakwestionowano uprawnienia do płatności tylko co do 15, 21 ha , nie stwierdzając , że w posiadaniu rolnika nie znajduje się kwestionowana obecnie działka rolna o powierzchni 43,78 ha. Wspomniana kontrola stwierdziła wprawdzie rozbieżność między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną lecz w znacznie mniejszej ilości . Ustalenia tej kontroli stanowiły , jak wynika z akt organów , przesłankę ostatecznego odmówienia rolnikowi płatności ONW za 2005 rok ( decyzje na k. 48 i k. 55 akt adm.). W ocenie sądu doszło w konsekwencji do sprzecznych ustaleń , co w szczególności stanowi naruszenie art. 80 kpa.

Zauważenia wymaga nadto , że organy prowadziły w stosunku do skarżącego postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2004r. Postępowanie to oparte było na wynikach wspomnianej wyżej kontroli z 2005 roku . Także w tym postępowaniu organy nie kwestionowały posiadania i rolniczego użytkowania działki o powierzchni kwestionowanej obecnie . Tak jak w przypadku roku 2005 ustalenia o braku uprawnień do płatności ONW dotyczyły bowiem tylko powierzchni 15,21 ha. Okoliczność ta również nie została w zaskarżonej decyzji rozważona .

Nadmienić należy także , że postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2004 rok zakończyło się ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" 2012r. o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji co od określenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW oraz o umorzeniu postępowania w całości ( k. 83 akt adm.) . Była to konsekwencja wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2012r. , sygn. akt II GSK 600/11 oraz wyroku WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2012, sygn. akt V SA/Wa 877/12 , w których wskazano na potrzebę rozróżnienia pojęcia " zaniechanie działalności rolniczej " w rozumieniu § 9 ust. 2 cyt. rozporządzenia ONW od pojęcia " zasady zwykłej dobrej praktyki rolniczej " , a także na okoliczność zgłoszenia do protokołu kontroli wpływu suszy na wykonywanie prac rolniczych we właściwym terminie. Wprawdzie w rozpoznawanej obecnie sprawie przesłanką faktyczną ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest ustalenie , że rolnik nie posiadał deklarowanych działek rolnych, a nie zaprzestanie dokonywania zabiegów i upraw rolniczych na posiadanych gruntach , lecz z zawartych w aktach materiałów zebranych we wcześniejszym postępowaniu dot. 2004r. , jednoznacznie wynika , że organy nie stwierdzały wówczas jakoby skarżący nie posiadał kwestionowanej obecnie działki . Badały jednak wówczas kwestię zaniechania działalności rolniczej na zadeklarowanych działkach .Decyzja co do umorzenia postępowania dot. 2004 roku jest ostateczna i nie została dotychczas wyeliminowana z obrotu . Jeżeli więc w obecnym postępowaniu organy ujawniły nowe okoliczności i dowody , to powinny wznowić postępowanie celem wyeliminowania z obrotu ostatecznej decyzji dotyczącej tego samego przedmiotu . Ujawnione nowe dowody i okoliczności kwalifikowałyby się bowiem jako przewidziana w art. 145 § 1 pkt 5 kpa przesłanka wznowienia postępowania . Tego organy nie uczyniły , naruszając ten i inne przepisy postępowania regulujące zasady wznowienia postępowania. Przesłanka wznowienia występowałaby jednak tylko w przypadku , gdyby istniały podstawy do ustalenia , że skarżący w 2004r. nie był w posiadaniu wszystkich zadeklarowanych działek. Podkreślić jednak należy raz jeszcze , co organy powinny mieć na uwadze przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, że ustalenia co do posiadania i rolniczego wykorzystywania ( prowadzenia działalności rolniczej) w 2004r kwestionowanych obecnie działek ( a w szczególności w/w działki dzierżawionej od ANR ) , wymagają weryfikacji w świetle okoliczności wynikających z informacji ANR, cyt. wyroku Sądu Rejonowego oraz wyników kontroli z 2005 roku.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie spełniają nadto wymogów co do treści uzasadnienia ( art. 107 § 3 kpa). Jak wyżej wspomniano w decyzji przyjęto , że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni łącznie 43.97 ha , w tym 43, 78 ha to działka E , której dotyczyła rozwiązana umowa dzierżawy . W uzasadnieniu tych decyzji nie wykazano natomiast w ogóle z czego wynika dodatkowa powierzchnia 0,19 ha .Jak już podnoszono ustalenie jakie powierzchnie i w odniesieniu do których działek rolnych stanowi istotny element stanu faktycznego w sprawie dot. zwrotu płatności .

Uzasadnienia badanych decyzji całkowicie pominęły również niejasności co do tożsamości osoby skarżącego z osobą , której dotyczyły informacje uzyskane w pismach ANR z dnia "[...]" ( k. 89 akt adm. ) i z dnia "[...]" ( k.90 akt adm.). Z pism tych wynika , że umowa dzierżawy zawarta była z W. C. ( tak też w umowie na k.2-3akt adm. ) , wyrok Sądu Rejonowego, sygn. akt "[...]" wydano w stosunku do W. C. , a czynności Komornika realizowano względem A. W. C . Natomiast decyzje wydawane były w stosunku do A. C. Porównanie danych osobowych rolnika ( data urodzenia , PESEL, adres) pozwalają na ustalenie , że chodzi o tę sama osobę . Organy nie dokonały jednak żadnego wyjaśnienia tych rozbieżności w uzasadnieniu . Niezależnie od kwestii , czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy ( w ocenie sądu nie miało) , dla jasności i jednoznaczności ustaleń , stosowne stwierdzenia w tej mierze uzasadnienie powinno zawierać .

Podsumowując stwierdzić należy , że co do zasady , wobec niedotrzymania warunków pięcioletniego okresu realizacji zobowiązań płatności ONW, zachodziły przesłanki wszczęcia postępowania i orzekania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności. W świetle przedstawionych rozważań nie ulega jednak wątpliwości , że organy poczyniły ustalenia bez wszechstronnego , wyczerpującego rozważenia całego zebranego materiału dowodowego i wszystkich okoliczności wynikających z tego materiału . W konsekwencji poczynione ustalenia faktyczne nie mogły stanowić podstawy do prawidłowego zastosowania prawa materialnego i prawidłowego orzeczenia o wysokości kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności ONW za objęty decyzją okres . Prawidłowe ustalenia powierzchni konkretnych działek rolnych , na których nastąpiło zaniechanie działalności rolniczej, ma bowiem zasadnicze znaczenie wobec treści § 9 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia ONW ( vide cyt. wyżej wyrok NSA z dnia 25.01.2012r. , sygn. akt II GSK 1263/11). Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy Agencji powinny , uwzględniając przedstawione wyżej rozważania i oceny sądu , dokonać wszechstronnej , zgodnej z cytowanymi na wstępie przepisami postępowania, oceny zebranego materiału dowodowego i poczynić ustalenia odpowiadające treści tego materiału dowodowego .

Wobec powyższego przedwczesne byłoby badanie zaskarżonej decyzji co do prawidłowości zastosowania prawa materialnego . Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy , organy powinny jednak odnieść się do wszystkich kwestii materialnoprawnych ustalenia kwoty płatności ONW podlegającej zwrotowi . W szczególności powinny wykazać nieistnienie okoliczności , które stanowią negatywne przesłanki orzekania o zwrocie , przewidziane w przepisach prawa unijnego i krajowego . Tu stwierdzić jednak należy , że ustalenia dotyczące faktycznego użytkowania i powierzchni działek rolnych w poszczególnych latach mają istotne znaczenie także w aspekcie art. 49 ust. 4 cyt. rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust.4 cyt. rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 , regulujących przypadki zwolnienia z obowiązku zwrotu , gdy błąd organu spowodował wypłatę płatności . W tym zakresie organy nie rozważyły i nie wykazały tego w uzasadnieniu w sposób wymagany przepisami postępowania .Pominięto bowiem wskazane wyżej okoliczności mogące świadczyć , że rolnik posiadał i użytkował rolniczo zakwestionowane obecnie działki rolne . Wyjaśnienia i odniesienia się w uzasadnieniu wymagają w tym kontekście , dlaczego mimo dobrowolnego ograniczenia powierzchni działek już w 2006r. ( o 0,56 ha) i wyników kontroli z 2005r., przyznawano rolnikowi płatności za kolejne lata , w tym za 2006r., zgodnie z jego wnioskami .

Natomiast zarzut skarżącego , jakoby był "wywłaszczony" i z tego powodu nie ma podstaw do orzekania o zwrocie płatności jest całkowicie bezzasadny . Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjmowania , że miało miejsce wywłaszczenie . Pojęcie to ma swoje prawnie określone znaczenie. Pozbawienie skarżącego posiadania przedmiotowych działek nastąpiło w wyniku rozwiązania umowy dzierżawy , a nie w trybie wywłaszczenia.

Mają na względzie powyższe , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku .

O niewykonywaniu decyzji orzeczono na mocy art. 152 p.p.s.a.

Na podstawie § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a), § 6 pkt 5 oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( t.j. D.U. z 2013r., poz. 461 ) w punkcie III sentencji orzeczono o kosztach pomocy prawnej .