Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1050/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 174, art. 176, art. 183 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1a pkt. 12a, art. 7, art. 63 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda (spr.) Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia del. WSA Artur Adamiec Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A Sp. z o. o. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 1063/14 w sprawie ze skargi A Sp. z o. o. w G. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A Sp. z o. o. w G. rzecz Ministra Finansów 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 10 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A Sp. z o.o. z w G. na postanowienie Ministra Finansów z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Zabrzu wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku A Sp. z o.o. z/s w G. na podstawie trzech tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania należności zawiadomieniami z [...] sierpnia 2012 r. dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w A Banku S.A. w W. Zawiadomienia o dokonanych zajęciach wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone Spółce w dniu [...] sierpnia 2012 r.

W dniu [...] sierpnia 2012 r. Spółka wniosła trzy skargi na czynności egzekucyjne.

Wskazała, że zajęcia rachunku bankowego zostały dokonane przed rozpoznaniem wniosku o oddłużenie Spółki, a nadto egzekucja prowadzona jest przez kilka organów - co rażąco narusza prawo.

Postanowieniem z [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach oddalił skargi Spółki. Wyjaśnił, iż zgodnie z art. 54 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U. nr 229, 2005 r., poz. 1954 ze zm.; dalej: upea) zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego i nie może być ona traktowana jako środek zaskarżenia, przy pomocy którego można kwestionować wszystkie okoliczności wyłaniające się w toku postępowania egzekucyjnego. Nie może być ona utożsamiana np. z zarzutami czy wnioskiem o umorzenie postępowania. Organ wskazał, że przepisy art. 62 i 63 ustawy egzekucyjnej dopuszczają możliwość zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej oraz zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej nieruchomości, rzeczy, prawa majątkowego lub niemajątkowego wskazując jednocześnie sposób postępowania organów administracyjnych w takiej sytuacji. W sprawie zastosowanie ma art. 63 § 1 upea.

Postanowieniem z [...] lutego 2014 r. Minister Finansów utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy.

Powołując się na treść art. 54 § 1 upea wskazał, że celem postępowania w przedmiocie skargi jest ocena prawidłowości działania organu administracyjnego lub egzekutora dokonującego czynności egzekucyjnych. Uznał, że wymogi formalnoprawne jakich należało dopełnić przy zajęciu rachunku bankowego, określone w treści art. 80 upea, zostały dochowane, a wystąpienie zbiegu egzekucji pozostaje bez wpływu na ocenę dokonanej czynności egzekucyjnej.

Odnosząc się do zarzutu rozpoznania trzech skarg w jednym postanowieniu Minister przywołał art. 62 kpa, zgodnie z którym w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie. Wniesione przez Spółkę skargi dotyczą tych samych czynności egzekucyjnych, tj. zajęcia rachunków bankowych Spółki w tym samym banku, a postępowanie w sprawie skarg zostało oparte na tej samej podstawie prawnej - art. 54 upea. Do rozpatrzenia skarg właściwy był ten sam organ - Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach.

Wyrokiem z 10 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A Sp. z o.o. z w G. na postanowienie Ministra Finansów z [...] lutego 2014 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Stwierdził, że przedmiotem sprawy są skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia [...] sierpnia 2012 r. prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Zaskarżone czynności egzekucyjne przeprowadzone zostały zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przytaczając treść przepisów art. 1a pkt 12a i art. 7 upea wskazał, że dążąc do egzekucji należności pieniężnych organ zastosował przewidziany prawem środek egzekucyjny, czyli egzekucję z rachunku bankowego, o którym nie można również twierdzić, że jest środkiem uciążliwym dla zobowiązanego. Co wynika z akt egzekucyjnych, zajęcia dokonano zgodnie z treścią art. 80 upea. Zajęcia były również właściwe pod względem formalnym ze względu na zastosowanie prawidłowego druku zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego w postaci wierzytelności, który odpowiada wzorowi ustalonemu w rozporządzeniu Ministra Finansów z 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. nr 137, poz. 1541 ze zm.).

Odnosząc się do kwestii rozpoznania trzech skarg w jednym postanowieniu, Sąd I instancji uznał, że Minister Finansów zajął prawidłowe stanowisko, iż zastosowanie w sprawie miał art. 62 kpa. Wprawdzie przepis ten mówi tylko o możliwości prowadzenia jednego postępowania dotyczącego więcej niż jednej strony, jeśli spełnione są warunki w nim określone, ale tym bardziej można i należy prowadzić jedno postępowanie dotyczące tej samej strony, jeżeli te warunki również są spełnione.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku A Sp. z o.o. w G. wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie i uwzględnienie żądań zawartych w skardze ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, mogące mieć wpływ na treść wydanego wyroku, naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. 2018 poz. 1302; dalej: ppsa) poprzez bezzasadne przyjęcie, iż zaskarżone postanowienie Ministra Finansów z [...].02.2014 r. jest zgodne z obowiązującymi przepisami prawa;

2. art. 19 § 4 w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 w zw. z art. 54 upea w zw. z art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 kpa w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej przepisów administracyjnych i błędne przyjęcie, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z mocy samego prawa jest organem egzekucyjnym;

3. art. 62 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż zaskarżone przez Spółkę czynności odpowiadają prawu, a wniesiony środek zaskarżenia należy rozpatrywać tylko przez jedną czynność egzekucyjną z pominięciem całego postępowania egzekucyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu, przy czym żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Skargę kasacyjną, jak stanowi art. 174 ppsa, można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, a zatem niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Także druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 ppsa, tj. naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w oparciu o którą z podstaw wymienionych w przepisie art. 174 ppsa wnosi środek zaskarżenia. Natomiast z treści postawionych zarzutów wynika, że kasator nawiązuje do podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ppsa, a więc naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania.

Sposób przedstawienia zarzutów kasacyjnych budzi uzasadnione wątpliwości co do ich formalnej poprawności, z perspektywy analizowanych wcześniej przepisów art. 176 § 1 pkt 2 i art. 174 pkt 2 ppsa. Podkreślić należy, że związanie sądu podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc ww. regulacje prawne do zarzutu naruszenia art. 151 ppsa należy stwierdzić, że nie mógł on zostać uznany za skuteczny. Przepis ten jest przepisem ogólnym, wynikowym, warunkiem zastosowania, którego w ramach kontroli instancyjnej jest spełnienie hipotezy w postaci stwierdzenia czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej, co oznacza, że nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Chcąc zatem wskazać na naruszenie art. 151 ppsa skarżący kasacyjnie jest obowiązany powiązać go bezpośrednio z naruszeniem innych konkretnych przepisów, którym - jego zdaniem - uchybił wojewódzki sąd administracyjny w toku rozpatrywania sprawy. Brak takich powiązań w rezultacie oznacza nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 151 ppsa. Nadto, trudno doszukać się w treści skargi - poza ogólnym wskazaniem, że WSA oparł orzeczenie na "całkowicie swobodnej ocenie dowodów" oraz, że organ "zastosował przy tym wykładnię rozszerzającą obowiązujących przepisów prawa" - argumentacji uzasadniającej stanowisko kasatora, o naruszeniu przez Sąd I instancji tego przepisu w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co jest elementem warunkującym skuteczność podniesionego zarzutu o charakterze procesowym.

Podobnie należało ocenić zarzuty sformułowane w punkcie 2 i 3 skargi kasacyjnej, wskazujące na naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 19 § 4 w zw. z art. 33 § 1 pkt 9 w zw. z art. 54 upea w zw. z art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 kpa w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez zastosowanie wykładni rozszerzającej przepisów administracyjnych i błędne przyjęcie, że Dyrektor ZUS z mocy samego prawa jest organem egzekucyjnym;

- art. 62 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez błędne przyjęcie, iż zaskarżone przez Spółkę czynności odpowiadają prawu, a wniesiony środek zaskarżenia należy rozpatrywać tylko przez jedną czynność egzekucyjną z pominięciem całego postępowania egzekucyjnego.

Wobec tak skonstruowanej podstawy kasacyjnej należy podnieść, że adresatem zarzutu naruszenia przepisów postępowania może być tylko Sąd I instancji, w postępowaniu kasacyjnym przedmiotem kontroli jest bowiem wyrok sądu, a nie decyzja administracyjna. Wymienienie w podstawie kasacyjnej przepisów, których naruszenia mógł dopuścić się tylko organ egzekucyjny, takich jak art. 19 § 4 i art. 33 §1 pkt 9 upea oraz art. 6, 7 kpa i art. 62 kpa, nie jest wykonaniem obowiązku prawidłowego przytoczenia podstaw kasacyjnych. Przepisy te są stosowane wyłącznie przez organ administracji publicznej a nie sąd administracyjny, który prowadzi postępowanie w oparciu o przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy stanowią punkt wyjścia i w oparciu, o które, w zasadniczej warstwie, należało formułować zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Podkreślenia wymaga również, że zarówno w treści zarzutów, jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak jest wskazania stosownej argumentacji z tym związanej, że naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem, jak uprzednio już stwierdzono, po stronie skarżącego istnieje obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia. Podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, autor skargi kasacyjnej obowiązany jest w uzasadnieniu wykazać, że gdyby nie doszło do naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, to treść wyroku byłaby inna. Takich wskazań i związanej z tym argumentacji wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera. Uzasadnienie środka prawnego zawiera ogólne stwierdzenia, których kasator nie odnosi konkretnie do, wskazanych w podstawach kasacyjnych, przepisów prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest uprawniony do samodzielnego uzupełniania bądź precyzowania zarzutów podnoszonych przez stronę skarżącą, czy formułowania na ich poparcie argumentacji, bądź do poszukiwania za nią naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny.

Niemniej jednak, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji uznał, że zaskarżone czynności egzekucyjne (zajęcie rachunku) przeprowadzone zostały zgodnie z obowiązującymi w tej mierze przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z treścią art. 7 upea organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie, które bezpośrednio prowadzą do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków stosuje najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W myśl art. 1a pkt 12a ustawy w odniesieniu do środka egzekucyjnego rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję m.in. z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych. Trafnie WSA w Warszawie ocenił, że dążąc do egzekucji należności pieniężnych organ zastosował przewidziany prawem środek egzekucyjny, czyli egzekucję z rachunku bankowego, o którym nie można twierdzić, że jest środkiem uciążliwym dla zobowiązanego. Zajęcia były również właściwe pod względem formalnym ze względu na zastosowanie prawidłowego druku zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego, w postaci wierzytelności.

W konsekwencji brak jest również podstaw do twierdzenia, że doszło do naruszenia art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c/ w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804).