Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 193/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 § 2 pkt 4, art. 6, art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 24 § 1 pkt 5, art. 28, art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2010 r. sprawy ze skarg G. W., J. M., W. H. M., B. W., M. M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia - oddala skargi -


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy są skargi: 1) G. W., 2) J. M., 3) W. M., 4) B. W. oraz 5) M. M. na decyzję Ministra Gospodarki nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r., znak: [...], L.dz. [...], odmawiającą wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności:

1) orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą M. oraz

2) orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1967 r. , w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pod nazwą M.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia organ orzekający podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać, iż G. W., J. M., W. M., B. W., D. M. oraz M. M. są legitymowani do wystąpienia z wnioskiem w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1967 r. Nie mają oni interesu prawnego do wystąpienia z wymienionym wnioskiem.

Minister Gospodarki w skarżonej decyzji wykazał, że właścicielami omawianego przedsiębiorstwa i nieruchomości młyńskiej /tzw. "P. część [...] w dacie ich nacjonalizacji, czyli w dniu [...] czerwca 1948 r. /data publikacji ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., w Monitorze Polskim z dnia [...] czerwca 1948 r., Nr [...], byli: M. F. /6%/, E. F. /6%/, C. F. /6%/, S. F. /6%/ oraz I. H. /60%/ i I. G. /16%/. Dopiero w dniu [...] września 1948 r., na mocy aktu sprzedaży, Nr rep. [...], z dnia [...]września 1948 r., nastąpiło przeniesienie prawa własności do części nieruchomości młyńskiej /24%/, przysługujące dotychczas: M. F., E. F., C. F. oraz S. F., na rzecz F. M. - spadkodawcy skarżących J. G. i Z. K., a więc już po fakcie jej nacjonalizacji, co miało miejsce, jak wskazano wyżej - w dniu [...] czerwca 1948 r.

Minister wskazał, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na mocy których na własność Państwa przeszło znacjonalizowane przedsiębiorstwo i związana z nim nieruchomość, może wystąpić jedynie właściciel, legitymujący się prawem własności do tego mienia w dacie nacjonalizacji.

W dalszej kolejności Minister wskazał, iż w niniejszej sprawie, orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., Nr [...], o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydane na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą M., zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] czerwca 1948 r., Nr [...].

Minister zwrócił uwagę na to, iż skarżący wywodzą swój interes prawny do występowania z przedmiotowym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z faktu, iż mocą umowy sprzedaży z dnia [...] września 1948 r., sporządzonej przed M. K., zastępczynią J. B., pełniącego obowiązki notariusza w L., w formie aktu notarialnego Nr Rep. [...], F. M. - ich poprzednik prawny, razem z J. G. i Z. K. nabyli wspólnie własność od M. F., działającego w imieniu własnym oraz w imieniu: E. F., C. F. i S. F. "(...) należące do nich razem dwadzieścia cztery procent /24%/ reszty nieruchomości P., część [...], to jest reszty gruntu oraz 24 % znajdujących się na gruncie budynków, w szczególności młyna z całkowitym jego urządzeniem, magazynów, domu drewnianego i budynków gospodarczych."

W kontekście powyższego bezsprzeczne zatem jest, w ocenie Ministra, że w dacie ogłoszenia ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu to jest w dniu [...] czerwca 1948 r., spadkodawcy skarżących F. M. nie przysługiwało prawo własności do znacjonalizowanego mienia, bowiem ww. umowa sprzedaży zawarta została dopiero w dniu [...] września 1948 r., a więc już po fakcie jej nacjonalizacji.

W tym stanie rzeczy, Minister stwierdził, iż interes prawny do występowania w niniejszym postępowaniu mają jedynie dawni właściciele upaństwowionego mienia to jest spadkobiercy J. i B. małżonków H., którymi są: M. F. (w 6%), E. F. (w 6%), C. F. (w 6%), S. F. (w 6%) oraz I. H. (w 60%) i I. G. (w 16%), względnie ich następcy prawni.

Tego stanu rzeczy nie mogą, zdaniem Ministra, zmienić bezpodstawne twierdzenia pełnomocników skarżących, sprowadzające się do wysunięcia tezy, jakoby przeniesienie prawa własności do przedmiotowego mienia po dacie jego nacjonalizacji, "nie przesądza jeszcze o posiadaniu lub braku przymiotu strony w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej". Minister nie zgodził się również ze stanowiskiem pełnomocników skarżących, zgodnie z którym na mocy ww. umowy sprzedaży z dnia [...] września 1948 r. F. M., a po nim jego następcy prawni nabyli roszczenia i są stronami postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wskazanej we wniosku.

Badanie podstaw stwierdzenia nieważności, w tym podnoszona przez skarżących konieczność ustalenia daty wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego, czy też rozważenie okoliczności związanych z wydanym w sprawie orzeczeniem z dnia [...] lipca 1946 r. o przejęciu w zarząd Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego młyna [...] jako majątku opuszczonego oraz orzeczeniem Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego z dnia [...] sierpnia 1947 r. Nr [...] uprawnione byłoby, w ocenie Ministra, dopiero w sytuacji pozytywnego przejścia etapu formalnego.

Każdy z wnioskodawców wniósł odrębną skargę od decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009.

Wszystkie (jednobrzmiące) skargi w przedmiotowej sprawie oparte zostały na zarzutach naruszenia:

art. 6 k.p.a. przez nieuprawnioną ocenę staranności pełnomocników;

2. art. 7 i 77 k.p.a. przez nieuwzględnienie wszelkich istotnych okoliczności sprawy i wydanie orzeczenia naruszającego interes strony;

art. 10 § 1 k.p.a. przez niezapewnienie stronom postępowania czynnego

udziału w sprawie;

4. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przez niewyłączenie pracownika od powtórnego rozpatrzenia tej samej sprawy;

5. art. 28 k.p.a. przez błędnąjego wykładnię.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi uznał, iż decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r., nie narusza prawa w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego.

W myśl art. 28 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Zasadniczą kwestią, wymagającą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie było, czy występujące z wnioskiem o wszczęcie postępowania osoby mają w tym interes prawny, a zatem czy są stronami postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a.

O istnieniu interesu prawnego można mówić wtedy, gdy przedmiot sprawy i zapadłe w niej rozstrzygnięcie organu administracji ma wpływ na sferę praw i obowiązków danej osoby. W niniejszym przypadku przedmiot sprawy i rozstrzygnięcie w niej zapadłe ma jedynie wpływ na prawa osób, które utraciły własność mienia, określonego w decyzji nacjonalizacyjnej, której stwierdzenia nieważności domagają się wnioskodawcy.

G. W., J. M., W. M., B. W., D. M. oraz M. M. nie są legitymowani do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] sierpnia 1967 r.

Właścicielami omawianego przedsiębiorstwa i nieruchomości młyńskiej /tzw. "P. część [...] w dacie ich nacjonalizacji, czyli w dniu [...] czerwca 1948 r. /data publikacji ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., w Monitorze Polskim z dnia [...] czerwca 1948 r., Nr [...], byli: M. F. /6%/, E. F. /6%/, C. F. /6%/, S. F. /6%/ oraz I. H. /60%/ i I. G. /16%/.

Orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., Nr [...], o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydane na podstawie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) w części dotyczącej przedsiębiorstwa pod nazwą M., zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] czerwca 1948 r., Nr [...].

Dopiero w dniu [...] września 1948 r., na mocy aktu sprzedaży, Nr rep. [...], z dnia [...] września 1948 r., nastąpiło przeniesienie prawa własności do części nieruchomości młyńskiej, wynoszącej 24%, na rzecz F. M., J. G. i Z. K. Tak więc przeniesienie własności 24% nieruchomości nastąpiło już po fakcie jej nacjonalizacji, co nie pozwala na skuteczne uznanie interesu prawnego wnioskodawców w żądaniu stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji. Na marginesie tylko zaznaczyć wypada, że wnioskodawcy są spadkobiercami F. M., któremu z powoływanego przez nich aktu notarialnego przysługiwałoby zaledwie 1/3 zakupionej części, a zatem 8% nieruchomości młyńskiej.

Minister Gospodarki słusznie zatem wskazał, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na mocy których na własność Państwa przeszło znacjonalizowane przedsiębiorstwo i związana z nim nieruchomość, może wystąpić jedynie właściciel, legitymujący się prawem własności do tego mienia w dacie nacjonalizacji. Skarżący nie są ani właścicielami, ani spadkobiercami właścicieli nieruchomości.

Skarżący bezpodstawnie wywodzą swój interes prawny do występowania z przedmiotowym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z faktu, iż mocą umowy sprzedaży z dnia [...] września 1948 r. Akt ten sporządzony bowiem został już po nacjonalizacji przedsiębiorstwa, nie mógł więc odnieść żadnych skutków prawnych, w szczególności w postaci powstania po stronie nabywców jakiegokolwiek uprawnienia do nieruchomości.

Interes prawny do występowania o stwierdzenie nieważności decyzji mogliby mieć jedynie dawni właściciele upaństwowionego mienia to jest spadkobiercy J. i B. małżonków H., którymi są: M. F. (w 6%), E. F. (w 6%), C. F. (w 6%), S. F. (w 6%) oraz I. H. (w 60%) i I. G. (w 16%), względnie ich następcy prawni.

Osoby występujące z wnioskiem w przedmiotowej sprawie nie były właścicielami ani spadkobiercami właścicieli przejętego przez Skarb Państwa mienia, nie zostały zatem wskutek wydania decyzji tego mienia pozbawione. Zatem zarówno przedmiot sprawy jak i zapadłe w niej rozstrzygnięcie nie dotyczą ich praw lub obowiązków. Pogląd ten jest zgodny z poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 2008 r. I OSK 2016/06, iż tylko osoby, które były właścicielami gruntu w dacie jego przejęcia, mają interes prawny w żądaniu wzruszenia decyzji administracyjnej w przedmiocie przejęcia.

Z uwagi na powyższe, stanowisko Sądu w niniejszej sprawie nie stoi w sprzeczności z powołanym w skardze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 marca 2008 r. w sprawie I OSK 2016/06 oraz stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r. w sprawie II SA/Bd 842/08.

Źródłem interesu prawnego wnioskodawców nie mogą być, jak to podniesiono w skardze, przepisy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, gdyż odnoszą się one jedynie do właścicieli przejętych przez Państwo przedsiębiorstw, a w dacie przejęcia spadkodawca wnioskodawców nie był (jeszcze) właścicielem przedsiębiorstwa. Nie sta się nim też wskutek zawarcia umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego, gdyż akt ten zawarł z podmiotami, które w dacie jego podpisania już nie były właścicielami przedsiębiorstwa.

Z powyższych względów niezasadny jest zarzut naruszenia art. 28 k.p.a. przez błędną jego wykładnię. Niezasadny jest tym samym również zarzut naruszenia art. 157 § 2 k.p.a., skoro wnioskodawca nie ma przymiotu strony.

Co do zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. przez nieuprawnioną ocenę staranności pełnomocników należy uznać, iż ocena ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Oznacza to, iż nawet w przypadku uznania jego zasadności, nie ma on również wpływu na rozstrzygnięcie Sądu w niniejszej sprawie. Podobnie wpływu na rozstrzygnięcie nie ma powołany w dalszej części skarg zarzut naruszenia art. 9 k.p.a., który to zarzut został ściśle powiązany z zarzutem naruszenia art. 6 k.p.a.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przez Ministra Gospodarki art. 7 i 77 k.p.a. Nie jest prawdą, jak wskazali w uzasadnieniach skarg skarżący, iż każde uznanie decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania administracyjnego za wadliwą oznacza również uznanie, iż naruszone zostały przepisy art. 7 i 77 k.p.a. Z naruszeniem art. 7 mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy organ narusza zasady praworządności oraz nie podejmuje wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, lub nie ma przy tym na względzie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

Skarżący nie wskazali na żadną z tych okoliczności. Okoliczności te nie wynikają również z materiału dowodowego niniejszej sprawy. Minister podjął bowiem wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, opierając swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym przedłożonym przez strony, na wyjaśnieniach stron oraz na materiale dowodowym, który był mu dostępny. Miał przy tym na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli, które w danym przypadku przejawiają się w tym, aby nie dopuścić do udziału w sprawie osób, których nie dotyczy decyzja administracyjna.

Nie można również uznać, iż organ administracji publicznej nie rozpatrzył ani nie zebrał w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Skarżący nie wskazują w jakim zakresie organ nie uwzględnił ani nie zebrał materiału dowodowego w sprawie. Nie wynika to również z okoliczności przedmiotowej sprawy. Z okoliczności tych nie wynika również, aby organ naruszył pozostałe paragrafy art. 77 k.p.a.

Co do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. należy wskazać, iż całokształt materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie był znany stronom postępowania. Chodzi tu zarówno o decyzje, których stwierdzenia nieważności żądały one jak również przedłożony przez nie akt notarialny sprzedaży mienia. Wobec powyższego niezasadny jest zarzut niezapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, skoro wszystkie okoliczności sprawy, będące podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, były znane stronom postępowania. Miały one tym samym przed wydaniem decyzji możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż przepis ten przewiduje wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji, a w tym przypadku mamy do czynienia z ponownym rozpatrywaniem sprawy przez ten sam organ w trybie art. 127 § 3 k.p.a., a nie przez różne organy w różnych instancjach.

Kwestia ta została obecnie jednoznacznie przesądzona. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. I OPS 13/09 rozstrzygnął w składzie 7 sędziów przedstawione mu pytanie prawne: "Czy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie do osoby piastującej funkcję ministra w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 tego Kodeksu." NSA stwierdził, że art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania do osoby, piastującej funkcję Głównego Geodety Kraju jako ministra w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Przyjęta w uchwale zasada ma wprost zastosowanie do decyzji organu monokratycznego, jakim w sprawie niniejszej jest Minister Gospodarki.

Również w wyroku z dnia 21 stycznia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż w przypadku organu monokratycznego (ministra) właściwego zgodnie z wolą ustawodawcy do załatwienia danego rodzaju sprawy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a upoważnienie określonego pracownika ministerstwa (przy uwzględnieniu struktury organizacyjnej tego urzędu, obejmującej zwłaszcza podział merytorycznych funkcji poszczególnych komórek) do wydawania i podpisywania w imieniu ministra decyzji oznacza, iż pracownik ten wchodzi tylko "w rolę" przypisaną ministrowi, jako oznaczonemu przez ustawodawcę organowi administracji publicznej i działa w ramach jego kompetencji. Tę linię orzeczniczą reprezentuje również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lutego 2009 r. II OSK 696/08.

Sąd w pełni podziela stanowisko NSA, wyrażone w wyżej wskazanej uchwale, zatem podpisanie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji przez tego samego pracownika organu, tj. M. S., nie powoduje nieważności decyzji.

Mając powyższe względy na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270).