Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 648/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta O. W. z dnia 20 marca 2018 r. nr [...], 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta O. W.. decyzją z 20.03.2018r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r, poz. 1257, dalej jako "K.p.a.") uznał świadczenie wychowawcze na dziecko N. W. wypłacone za okres od 01.04.2017 r. do 30.09.2017 r. w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane świadczenie.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że na wniosek M. S. z dnia 12.01.2017 r. przyznano jej świadczenie wychowawcze na dziecko N. W. na okres od 01.01.2017 r. do 30.09.2017 r. Natomiast decyzją z dnia 25.01.2017r., nr [...] przyznano skarżącej świadczenie rodzicielskie na dziecko N. W. na okres od 16.12.2016r. do 15.12.2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ wskazał również, że świadczenie rodzicielskie za okres od 18.12.2016r. do 28.02.2017r. wypłacono skarżącej w lutym 2017r. Mając na uwadze powyższe, organ przeliczył dochód rodziny i ustalił, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł. Wobec tego organ ustalił, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego i od 01.04.2017r. świadczenie to na dziecko N. W. nie przysługuje.

Wyjaśniono, że ustalenie i wypłata świadczenia wychowawczego następuje na wniosek strony. We wniosku w części II znajduje się pouczenie o tym, komu i na jakich zasadach przysługuje świadczenie wychowawcze, oraz wymienione są przypadki kiedy świadczenie nie przysługuje. Pouczenie zawiera informację o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia, a w szczególności zaistnienia okoliczności dotyczących uzyskania dochodu. We wniosku w części I pkt 7.3 znajduje się informacja, że uzyskanie dochodu, zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. g cyt. ustawy uzyskaniem dochodu jest uzyskanie świadczenia rodzicielskiego. W pouczeniu znajduje się informacja, że niepoinformowanie właściwego organu prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Na osobie, która złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego ciąży zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci obowiązek niezwłocznego powiadomienia ośrodka o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Organ podkreślił, że w dniu składania wniosku, tj. 12 stycznia 2017r., wnioskodawczyni potwierdziła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do wnioskowanego świadczenia.

Także decyzja z dnia 25.01.2017r. przyznająca jej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko N. W. na okres od 01.01.2017r do 30.09.2017r. zawiera pouczenie o obowiązku powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do powyższego świadczenia. Decyzję wnioskodawczyni odebrała w dniu 27.01.2017r.

Organ wskazał, że w okresie od 01.04.2017 r. do 30.09.2017r. wypłacił skarżącej świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości [...] zł. Organ wskazał, że art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie było pouczona o braku prawa do jego pobierania.

Ponieważ skarżąca nie zgłosiła uzyskania dochodu, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego uprawniające do pobierania świadczenia wychowawczego wypłacono jej świadczenie od 01.04.2017 r. do 30.09.2017r. w wysokości [...] zł, które uznano na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 powyższej ustawy za nienależnie pobrane, tj. wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do nego, a o których jak wykazano skarżąca była prawidłowo pouczona.

Skarżąca pismem z dnia 6 kwietnia 2018 r. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu wyjaśniła, że w dniu 12 stycznia [...] złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej równocześnie dwa wnioski:

1. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę N. W. na okres od 01.01.2017r. do 30.09.2017r.;

2. wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego dla córki N. W. na okres od 01.01.2017r. do 31.10.2017r. oraz dodatku z tytułu urodzenia dziecka

Oba wnioski złożyła równocześnie do jednej osoby w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w O. W.. Wnioski te składała po raz pierwszy w życiu do osoby, która profesjonalnie tym zajmuje się w MOPS, weryfikuje, sprawdza wnioski i ustala czy spełnione są kryteria wymagane do otrzymania zasiłku. Nawet, jeżeli osoba przyjmująca wnioski w chwili ich odebrania nie mogła ich precyzyjnie zweryfikować, to mogła to zrobić do momentu wydania decyzji 25 stycznia 2017r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 09.05.2018r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył dotychczasowy stan faktyczny sprawy, wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2017r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r., poz. 165), zgodnie z którym osoba która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Definicją nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy, który między innymi stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. O tym czy w sprawie występuje świadczenie nienależnie pobrane rozważać należy w kontekście przepisów regulujących prawo do świadczenia wychowawczego.

I tak, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.

Pod pojęciem "dochodu członka rodziny" należy rozumieć przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Dochód ustalany jest z uwzględnieniem instytucji uzyskania i utraty dochodu (art. 7 ustawy).

W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie organ I instancji dokonał prawidłowego ponownego przeliczenia dochodu rodziny odwołującej osiągniętego w roku 2015 r. poprzez uwzględnienie okoliczności, iż odwołująca uzyskała na mocy decyzji organu I instancji z dnia 25.01.2017r., od 1.01.2017 prawo do świadczenia rodzicielskiego w kwocie [...]zł. Tym samym organ I instancji do dochodu rodziny z 2015 r. w kwocie [...]zł doliczył osiągnięty przez odwołującą powyższy dochód w kwocie [...]zł miesięcznie, co łącznie daje [...] zł, tj. na osobę rodzinę kwotę [...]zł miesięcznie. Zestawienie wyliczonej kwoty z ustalonym przez ustawodawcę kryterium dochodowym (800,00 zł) nie budzi wątpliwości, iż odwołująca przekroczyła to kryterium. W tej sytuacji organ administracji związany obowiązującymi przepisami prawa zobligowany był do podjęcia decyzji o uznaniu przyznanego świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane.

Odnosząc się do zarzutów odwołania należy wskazać, iż przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci należą do przepisów bezwzględnie obowiązujących i w taki sposób wiążą organy administracji obu instancji. Wyłączenie uznania administracyjnego oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję odmowną w każdym przypadku niespełnienia wymogów, od których zależy przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Argumenty podniesione w odwołaniu są zatem bezzasadne, organ I instancji prawidłowo ustalił dochód rodziny uprawniający do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Kolegium podkreśliło, że na pojęcie "nienależnie pobrane świadczenie" składa się element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania oraz element subiektywny, czyli szczególny stan świadomości (woli) osoby pobierającej takie świadczenie. Przepis art. 25 ustawy wiąże zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego ze świadomością osoby, która świadczenie pobrała, iż świadczenie jej nie przysługuje. Jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie wychowawcze składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy należy uznać za spełniony. Złożenie podpisu pod pouczeniem i oświadczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przejęcie do wiadomości podpisanej treści. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia wychowawczego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję organu II instancji wniosła M. S. wnosząc o:

1. uchylenie decyzji w całości względnie

2. przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

3. odstąpienie od domagania się zwrotu wypłaconego świadczenia.

Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów postępowania dotyczących sposobu przyznawania i ustalania świadczeń oraz ustalania dochodów w momencie składania wniosków do tej samej instytucji, brak prawidłowej oceny i organizacji pracy organu w momencie składania wniosku, gdyż możliwa była ocena wszystkich dokumentów jednocześnie, aby do wypłaty świadczenia nie doszło. Skarżąca podniosła też fakt wykorzystania pieniędzy na cele związane z utrzymaniem bieżącym rodziny i fakt, że nie jest już wzbogacona.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Zgodnie z art. 145 § 3 P.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 09 maja 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] Wlkp. z dnia 20 marca 2018 r. w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego wypłaconego za okres od 1 kwietnia 2017r. do 30 września 2017r. w wysokości [...] zł za nienależnie pobrane świadczenie.

Materialnoprawną podstawę prawną zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, stanowi przepis art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 22 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017r., poz. 1851 ze zm., dalej "ustawa").

Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł.

Natomiast przepis art. 25 ust. 1 ustawy przewiduje, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy).

W sprawie niniejszej organy administracji jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęły, że na skutek przyznania wnioskodawczyni świadczenia rodzicielskiego w kwocie [...]zł miesięcznie łączny dochód rodziny wzrósł i na członka rodziny wyniósł kwotę [...]zł miesięcznie, co przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe [...] zł. miesięcznie. Wnioskodawczyni skorzystała przy tym z określonej formy wsparcia finansowego mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania. Nadto w ocenie organu wnioskodawczyni posiadała świadomość braku podstawy prawnej do pobierania świadczenia wychowawczego w sytuacji pobierania świadczenia rodzicielskiego, skoro własnoręcznie odpisała pouczenie o obowiązku poinformowania organu o zmianie sytuacji dochodowej rodziny.

Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w świetle art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało wypłacone; po drugie – zaistniały okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia albo wstrzymania wypłaty przy czym jednocześnie osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Przy wykładni instytucji świadczenia nienależnie pobranego należy posługiwać się wykładnią wypracowaną na kanwie analogicznych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. I ta ustawa z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017r., poz. 1952 ze zm.) przewiduje bowiem obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach pojęcia w kolejnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Sprzyja to zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej.

Jak się podkreśla w orzecznictwie, błędne jest utożsamianie pojęcia "świadczenie nienależnie pobranego", z pojęciem "nienależnego świadczenia". Jakkolwiek, "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym np. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, to "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W konsekwencji przyjmuje się, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 826/0; wyrok WSA w Gliwicach z 26 stycznia 2010 r., sygn. IV SA/Gl 398/09; wyroki NSA z dnia 2 października 2013 r. w sprawach o sygn. akt I OSK 2998/12 i sygn. akt I OSK 2297/12; dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Innymi słowy, o świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, że świadczenie jej nie przysługuje. Taka jest generalna reguła wykładni pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego". Skoro jest to zasada ogólna, to przez jej pryzmat należy rozważać każdą z ustalonych przez organ podstaw uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

W przypadku podstawy wskazanej przez organy – zaistnienie okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego – wyjaśnienia wymaga, czy skarżąca miała świadomość, że utraciła prawo do pobierania świadczenia na skutek uzyskania dodatkowego dochodu w postaci wypłacenia jej świadczenia rodzicielskiego.

Nawet gdy okoliczność, że wypłacone świadczenie wychowawcze okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesadza to jeszcze o tym, że było ono świadczeniem nienależnie pobranym.

Pierwsza z powyższych przesłanek dla przyjęcia, że przedmiotowe świadczenie wychowawcze było nienależnie pobranym nie budzi żadnych wątpliwości, że zaistniała, bowiem świadczenie to było wypłacane.

Z drugiej strony, nie budzą wątpliwości okoliczności stanu faktycznego w niniejszej sprawie, że w jednej dacie skarżąca złożyła w istocie trzy wnioski: o świadczenie wychowawcze, zasiłek rodzinny i świadczenie rodzicielskie. Nie budzą też wątpliwości daty wydania decyzji i daty doręczenia tych decyzji skarżącej.

Z akt niniejszej sprawy oraz akt administracyjnych sprawy dołączonych do sprawy o sygn. akt IV SA/Po 649/18 (znanych Sądowi z urzędu) wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak i pozostałe wnioski, skarżąca złożyła 12 stycznia 2017 r. We wniosku o świadczenie wychowawcze zawarto pouczenie, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, uzyskania dochodu lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym związanych z koniecznością ponownego ustalenia prawa do tego świadczenia na podstawie art. 7 ust. 1-4- ustawy, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Podobne pouczenie o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu prowadzącego postępowanie o uzyskaniu dochodu zawierał wniosek skarżącej o przyznanie zasiłku rodzinnego i świadczenia rodzicielskiego z 12 stycznia 2017 r.

Zarówno decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego, jak i zasiłku rodzinnego oraz decyzja o świadczeniu rodzicielskim, zostały wydane tego samego dnia, tj. 25 stycznia 2017 r. przez tę samą osobę: Zastępcę Dyrektora MOPS M. D.. Na obu decyzjach widnieje również podpis Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych - D. S.. Tym samym w ocenie Sądu bez żadnych wątpliwości można uznać, że organ wydający decyzję miał pełną wiedzę na temat sytuacji rodzinnej i zarobkowej skarżącej wynikającą z wniosków i załączników do nich.

Organy wywiodły, że w dacie doręczenia decyzji o świadczeniu wychowawczym, czyli 27.01.2017 r., skarżąca posiadała wiedzę o obowiązku poinformowania organu o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego. Należy zwrócić uwagę, że dla rozpatrzenia wniosku o świadczenie rodzicielskie, jak i o świadczenie wychowawcze i zasiłki rodzinne wnioskowane przez skarżącą, właściwym jest jeden i ten sam organ. Zatem wydając decyzję dla świadczenia wychowawczego i świadczeń rodzinnych, o które wnioskowała skarżąca, w dacie ich wydania organ I instancji miał pełną wiedzę o stanie majątkowym wnioskodawczyni. Wiedzę tę organ I instancji miał z urzędu, a nadto podstawą do wydania wszystkich decyzji przez organ były wnioski skarżącej z 12 stycznia 2017 r. (tego samego dnia) wraz z załącznikami. Organ I instancji wydał wszystkie decyzje w tym samym dniu 25 stycznia 2017r., czyli sytuacja dochodowa i jej skutki dla strony były organowi znane we wskazanej dacie. Innego założenia nie można poczynić, gdyż byłoby sprzeczne z zasadami zawartymi w art. 6 K.p.a., art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a. i art. 9 K.p.a., a także z zasadami logicznego myślenia.

Z art. 6 K.p.a. wynika, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Kodeks postępowania administracyjnego nakłada na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie do organów państwa (art. 8 K.p.a.), z czym powiązana jest zasada udzielania informacji określona w art. 9 K.p.a. Zatem strona postępowania powinna być informowana w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosła szkody. Organ nie może również wykorzystywać błędu strony lub jej nieporadności bez umożliwienia jej wyjaśnienia budzących się w sprawie wątpliwości i dlatego zobligowany jest do podjęcia wszystkich niezbędnych czynności służących dokładnemu wyjaśnieniu stanu faktycznego oraz załatwieniu sprawy, mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale nader wszystko, w kontekście zasad pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz zasady czuwania przez ten organ nad interesem strony i innych osób biorących udział w postępowaniu, słuszny interes odwołującego się obywatela.

W ocenie Sądu, realizując zasadę informowania stron określoną w art. 9 K.p.a. organ winien był co najmniej wyjaśnić skarżącej skutki związane z rozpoznaniem wniosku i przyznaniem świadczenia rodzicielskiego. Stanowiłoby to zarazem realizację zasady prawdy obiektywnej i ochrony słusznego interesu obywatela zawartą w art. 7 K.p.a. Z przepisu tego wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Istotnym elementem stanu faktycznego było ustalenie kryterium dochodowego, które miało znaczenie na wynik sprawy zakończonej decyzją o przyznaniu świadczenia wychowawczego na małoletnie dziecko skarżącej.

Skoro podstawą działania organu I instancji były wnioski skarżącej z tego samego dnia, a decyzje wydane zostały 25 stycznia 2017 r., to organowi I instancji już od tego dnia znana była okoliczność o przekroczeniu kryterium dochodowego, które wykluczało powstanie uprawnienia do świadczenia wychowawczego, o które wnioskowała skarżąca. Rolą organu I instancji było poinformowanie skarżącej o stanie faktycznym sprawy i wpływu przyznania świadczenia rodzicielskiego na uprawnienia do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej. Takich czynności nie podjął organ I instancji. Skutkiem tego organ I instancji zawiadomieniem z 21.11.2017 r. powiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, przy czym Sąd zauważa, że postępowanie to wszczęto dopiero po upływie 8 miesięcy od dnia wypłaty świadczenia rodzicielskiego skutkiem czego skarżąca została zobowiązana do zwrotu kwoty [...]zł.

Argumentacja organów obydwu instancji sprowadza się do uznania przyznanego świadczenia wychowawczego za nienależne z tej przyczyny, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenie, gdyż nie wywiązała się z obowiązku poinformowania organu o uzyskaniu dochodu. Tymczasem, Sąd podkreśla, że uzyskanie dochodu przez skarżącą nastąpiło na skutek działania samego organu (decyzji organu) w dniu przyznania świadczenia wychowawczego oraz świadczenia rodzicielskiego na dziecko. Decyzje w obu sprawach wydał nie tylko ten sam organ, ale także ten sam pracownik organu - M. D. - Z. Dyrektora MOPS. Organ uznając wypłacone świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane świadczenie w istocie wywodzi negatywny skutek dla skarżącej z faktu, że nie poinformowała ona tego organu o tym, że wydał on decyzję o świadczeniu rodzicielskim. Uzyskanie dochodu przez stronę nastąpiło bowiem nie w wyniku własnych starań skarżącej, a w wyniku decyzji wydanej przez ten sam organ i tego samego dnia.

Nie należy podważać treści obowiązku informowania organów o zmianie sytuacji wnioskodawcy, ale realizacja tego obowiązku ma sens wówczas, gdy na skutek okoliczności, tylko na podstawie realizacji obowiązku informacyjnego przez stronę organ może powziąć taką informację. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Sąd zwraca ponadto uwagę na art. 7b K.p.a., który statuuje zasadę współdziałania organów administracji publicznej w niezbędnym zakresie do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 17.08.2018r., sygn. akt II SA/Rz 615/18, dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy nie można mówić o instytucji nienależnie pobranego świadczenia z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy, gdyż wszystkie okoliczności związane z dochodem strony były organowi I instancji znane z urzędu od dnia 12 stycznia 2017 r., a już na pewno w dniu 25 stycznia 2017 r. w momencie wydania przez tę samą osobę decyzji w sprawie przyznania przedmiotowego świadczenia wychowawczego, ale także świadczeń rodzinnych i świadczenia rodzicielskiego. Nie zasługuje więc na aprobatę stanowisko organów orzekających, że skarżąca nie wywiązała się ze swego obowiązku. Skarżącej nie można zarzucić, że pobierając świadczenie wychowawcze świadomie działała niezgodnie z prawem. Wywodzenie przez organy orzekające, że brak informacji o uzyskanym dochodzie w formie świadczenia rodzicielskiego od skarżącej wypełnia normę art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy jest niezasadne, z tego względu, że na organie również ciążył obowiązek informowania strony i działania organu zgodnie z przepisami prawa, co zostało wyżej przedstawione odnośnie zasad postępowania przez organ określonych w art. 6 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 9 K.p.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie można bowiem skarżącej przypisać spełnienia drugiej z przesłanek nienależnie pobranego świadczenia. Zgodzić należy się ze skarżącą, że pobierając świadczenie wychowawcze nie miała ona świadomości, że świadczenie to jej nie przysługuje i że pobiera jej bez podstawy prawnej. Jak już wskazano powyżej - w tej samej dacie złożyła wnioski o trzy świadczenia, które w jednej i tej samej dacie zostały jej przyznane przez organ właściwy i to działający w osobie tego samego pracownika w oparciu o te same informacje, co do stanu majątkowego rodziny skarżącej. Skarżąca działając w zaufaniu do organów administracji mogła pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że organ I instancji rozpatrzył i rozważył wszystkie okoliczności sprawy i prawidłowo orzekł o zasadności przyznania jej świadczenia wychowawczego.

Skutki błędnych działań organu I instancji nie mogą być przenoszone na stronę.

Z tych przyczyn Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił decyzje organów obydwu instancji. Na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie, ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać świadczenia pobranego przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane, a właśnie to (uznanie świadczenia za nienależnie pobrane) było przedmiotem postępowania administracyjnego. W związku z powyższym bezprzedmiotowe jest prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego w tym zakresie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a. Sąd uznał za zasadne uchylić decyzję organu I i II instancji, jak orzeczono w punkcie 1 wyroku oraz na podstawie art. 145 §3 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 2 wyroku.