Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 894/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 128, art. 129 § 1 i 2, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lutego 2022 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję, wydaną przez Wójta Gminy G. z dnia [...] r., nr [...].

Jak wynika z akt sprawy, do dnia 31 marca 2021 r. wnioskodawczyni pobierała w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 620,00 zł miesięcznie, który był przyznany na okres od 1 listopada 2020r. do 31 października 2021 r. W dniu 13 kwietnia 2021 r. wnioskodawczyni jednak oświadczyła pisemnie, iż od 1 kwietnia 2021 r. rezygnuje z popierania powyższego świadczenia, ponieważ od miesiąca kwietnia 2021 r. będzie ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad babcią.

W dniu [...]r. Ośrodek Pomocy Społecznej w G. decyzją [...] odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią K.S. Od decyzji J.B. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., które decyzją [...] z dnia [...] r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując jednocześnie organowi pierwszej instancji jakich ustaleń należy dokonać i jakie czynności należy wykonać przed wydaniem kolejnej decyzji w sprawie.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, organ ustalił, że K.S. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane, przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P., na stałe.

Z przeprowadzonego w dniu 30 kwietnia 2021r. w miejscu zamieszkania J.B. i K.S. wywiadzie środowiskowym część IX, wynika, że wnioskodawczyni opiekuje się swoją niepełnosprawną babcią. W dniu 7 maja 2021r. wnioskodawczyni oświadczyła pisemnie, iż mieszka z babcią od 2000 r., sprawuje nad babcią opiekę całodobowo i w związku z powyższym nie podjęła dalszego zatrudnienia (uprzednio pracowała na umowę zlecenie do 31 grudnia 2018r.). Opiekując się babcią wnioskodawczyni wykonuje następujące czynności: przygotowanie posiłków, karmienie, zaprowadzenie do łazienki w celu załatwienia potrzeb fizjologicznych oraz mycia, ubieranie, czesanie, utrzymanie czystości w pomieszczeniach, w okresie jesienno-zimowym palenie w piecach, podawanie leków, robienie zakupów, sprawy urzędowe, itp. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż K.S. nie jest w stanie sama funkcjonować. K.S. ma dwie córki, z których jedna mieszka z P. i ze względu na odległość, wiek oraz stan zdrowia nie jest w stanie zająć się matką. Przeprowadzający z J.B. wywiad środowiskowy pracownik OPS w G. wskazał we wnioskach własnych, że popiera złożony wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, gdyż wnioskodawczyni, z uwagi na stan zdrowia babci, wymagający całodobowej opieki, jest w stanie zapewnić właściwą opiekę K.S.

Organ w dniu 23 czerwca 2021 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. Filia J., o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego u córki K.S. – H.F. Z wywiadu tego wynika, że H.F. deklaruje, że będzie odwiedzać matkę około 3 razy do roku na okres czasu ok. miesiąca lub 3 tygodni i w tym czasie będzie wspierała mamę w formie usługowej. H.F. jest osobą w podeszłym wieku. Trudność w opiece nad mamą stanowi problem zdrowotny a także dotyczący odległości jaka dzieli H.F. oraz jej matkę. Do wywiadu zostało dołączone zaświadczenie lekarskie z dnia 24 czerwca 2021 r. gdzie stwierdzono, że z uwagi na stan zdrowia (zwyrodnienie wielostawowe, wielopoziomowe. dyskopatia) H.F. jest niezdolna do opieki nad osobą leżącą. Z ustaleń tamtejszego ośrodka wynika również, że dopóki H.F. pracowała wspomagała matkę finansowo, ale od 3 lat jest na emeryturze w wysokości 1752,43 zł.

Z dołączonego do wniosku J.B., oświadczenia B.K. - drugiej córki K.S., wynika zaś, że względu na wiek oraz posiadane schorzenie kręgosłupa, powodujące silne dolegliwości kręgosłupa, nie może ona osobiście zajmować się matką. Z przeprowadzonego z nią w dniu 9 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że nie jest ona w stanie udzielić wsparcia matce w formie finansowej, gdyż jest na emeryturze (za miesiąc czerwiec uzyskała dochód w wysokości 763,12zł.), a jej mąż – Z.K., pracuje zawodowo za wynagrodzeniem ok. 2.598,43 zł miesięcznie. B.K. nie jest w stanie udzielić matce wsparcia w formie usługowej, gdyż matka jest osobą leżącą i opieka nad nią wymaga użycia siły a stan zdrowia i podeszły wiek B.K. wykluczają wykonywanie przez nią ww. czynności. B.K. dostarczyła do organu, zaświadczenie lekarskie z którego wynika, iż jest przewlekle chora i z powodu schorzeń kręgosłupa ma ograniczoną zdolność do dźwigania.

W dniu 9 lipca 2021r. J.B. oświadczyła pisemnie, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym oraz nie ma ona ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Jej babka, K.S., od dnia 26 sierpnia 2014r. jest wdową, nie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, na osobę wymagającą opieki nie ma ustalonego prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Na skutek wniosku J.B. z 13 kwietnia 2021 r., dnia [...] r. Wójt Gminy G., art. 104, art. 107 § 1 i 3, art. 109, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 dalej "kpa"), art. 2 pkt.2, art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20, art.24 ust.1, ust.4, art.25 ust.1, art.26, art.30, art.32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. dalej "u.ś.r."), art.6 ust.2a, art. 16 ust.6b pkt 1, ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), art.66 ust.1 pkt 28a, art.86 ust.1 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1398 ze zm. ), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r. poz. 1466); wydał decyzję nr [...], w której orzekł o odmowie świadczenia w formie świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na K.S.

W uzasadnieniu organ, powołując się na przepisy u.ś.r., wskazał, że w niniejszej zaś sprawie dyspozycja art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie została spełniona, ponieważ osoba niepełnosprawna wymagająca opieki posiada dwie córki, tj. krewnych w linii prostej, spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stąd też stwierdzić należy, że obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej matce ciąży w pierwszej kolejności na jej dzieciach. Po dokonaniu analizy, złożonego w dniu 13 kwietnia 2021 r. wniosku, organ doszedł do przekonania, że wnioskodawczyni jest spokrewniona z babką w linii prostej, ale nie jest ona osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu i jako "osoba inna, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny", mogłaby ona otrzymać świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdyby nie było osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, albo osoby te osoby legitymowałaby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skutkiem wniesionego przez J.B., w dniu 21 lipca 2021 r., skutecznie odwołania od ww. decyzji Wójta Gminy G., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w dniu [...] r. wydało zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję nr [...], którą, na podstawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa; utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, zauważył, że K.S. – wdowa, ur. [...] r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia [...] r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe a ustalony stopień datuje się od 28 listopada 2018 r., ale nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W ocenie organu odwoławczego istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy Skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych wart. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babki spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o.

Organ II instancji zauważył, że z przekazanej dokumentacji, w tym wywiadów środowiskowych przeprowadzonych ze Skarżącą oraz córkami K.S. a także ze złożonych oświadczeń, wynika, iż K.S. zamieszkuje z wnuczką J.B. i jej mężem A.B. oraz ich 16-letnim synem Ł. J.B. nie pracuje - oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia (które wykonywała do 31 grudnia 2018 r.), aby sprawować opiekę nad babką. Na mocy decyzji Nr [...] z dnia [...] r., uchylonej decyzją Nr [...] z dnia [...] r. w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2021 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad babcią K.S. Zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego i oświadczeniem strony – J.B. wykonuje codziennie przy babci czynności związane z pielęgnacją, tj. mycie, ubieranie, przygotowywanie posiłku, karmienie, zaprowadzanie do łazienki celem załatwienia potrzeb fizjologicznych, kąpanie (włożenie i wyjęcie z wanny), czesanie, jak również podawanie leków, robienie zakupów, utrzymanie w czystości pomieszczenia, zapewnienie ogrzewania mieszkania poprzez palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych. Wedle oświadczenia zainteresowanej, córki K.S. nie są w stanie zapewnić jej właściwej opieki i pielęgnacji, z uwagi na własne ograniczenia związane z wiekiem, stanem zdrowia, czy odległością zamieszkania. H.F. (lat 69) mieszka w P., zaś B.K. (lat 65) w tej samej miejscowości co wnioskodawczyni ([...] 51). Wedle oświadczenia z dnia 7 maja 2021 r. złożonego przez córkę – B.K. nie jest ona w stanie opiekować się matką z powodu problemów z kręgosłupem, które powodują, że nie może dźwigać i często się schylać. Matka zaś wymaga unoszenia i stałej opieki (niekiedy w nocy), ponadto córka podniosła, że nie mieszka z matką w jednym domu, co nie pozwala na zachowanie ciągłości opieki. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z B.K. wynika, że łączny dochód w jej rodzinie wynosi 3.361,55 zł, na który składa się emerytura B.K. w kwocie 763,12 zł i dochód jej męża, z tytułu zatrudnienia, w kwocie 2.598,43 zł. B.K. podała, że nie pomaga matce finansowo, a jedynie rzeczowo i okazyjnie, odwiedzając matkę 2-3 razy w tygodniu na ok. 1-2 godziny. B.K. nie deklarowała na rzecz matki pomocy finansowej, jak też usługowej z powodu choroby kręgosłupa a posiadane schorzenie udokumentowała zaświadczeniem lekarskim z dnia 28 czerwca 2021 r. Pomocy na rzecz matki zarówno finansowej, jak i stałej usługowej nie deklarowała także druga córka – H.F., która jest wdową i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1.752,86 zł. Z przedstawionego przez nią zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 czerwca 2021 r. wynika, iż ze względu na stan zdrowia - zwyrodnienie wielostawowe, wielopoziomowa dyskopatia, jest ona niezdolna do opieki nad osobą leżącą. H.F. odwiedza matkę ok. 3 razy w roku (święta, wakacje), wspomagając ją usługowo. Tamtejszy ośrodek pomocy społecznej ustalił, że H.F. będzie odwiedzać matkę około 3 razy do roku na miesiąc lub 3 tygodnie i postara się wesprzeć ją w tym czasie usługowo. Problemem H.F. jest nie tylko aspekt zdrowotny, ale też znaczna odległość dzieląca ją od miejsca zamieszkania matki.

W tym stanie rzeczy, organ II instancji podkreślił, że niezależnie od tego, czy opisany wyżej zakres czynności pozwala na uznanie wystąpienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej Skarżącej a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną, w pierwszej kolejności w sprawie należało ocenić, czy na Skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem babki K.S.

Organ wskazał, że niewątpliwie Skarżąca należy do kręgu osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki – K.S., gdyż będąc wnuczką niepełnosprawnej jest z nią spokrewniona w stopniu drugim. Według ustaleń organu, K.S. ma dwie córki, tj. H.F. i B.K., które nie są osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, aczkolwiek cierpią na liczne schorzenia, które ich zdaniem uniemożliwiają sprawowanie opieki nad matką.

W tych warunkach, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że przesłanki do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby córki K.S. – H.F. i K.K., nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Natomiast powoływane przez Skarżącą argumenty dotyczące problemów zdrowotnych H.F. i B.K. oraz odległość od miejsca zamieszkania ich matki, nie stanowią obiektywnych okoliczności przesądzających o tym, iż nie są one w stanie sprawować opieki nad matką: żadna z córek K.S. nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności; obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych, a może polegać, np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Jednocześnie organ podkreślił, że osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszym stopniu nie muszą przy tym decydować się na opłacanie usług opiekuńczych obcej osoby, skoro inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, deklaruje chęć podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie. Wówczas spełnieniem obowiązku alimentacyjnego byłoby opłacanie usług opiekuńczych tej osoby - z informacji dotyczących sytuacji finansowej córek K.S. nie wynika, aby wspólne wywiązanie się przez nie z obowiązku alimentacyjnego nie mogło przybrać formy świadczeń finansowych celem opłacenia osoby, która tą opiekę zapewni. Trudno także nie zauważyć, iż jedna z córek mieszka w bliskiej odległości od matki i, pomijając czynności wymagające podnoszenia matki, będąc osobą bierną zawodowo może pomóc w opiece nad nią.

Powyższą decyzję zaskarżyła w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Skarżąca J.B., zarzucając jej naruszenie przepisów:

1. postępowania administracyjnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na niewyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

- art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na błędnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że córki K.S. są w stanie zadośćuczynić swojemu obowiązkowi alimentacyjnemu względem matki i dostarczyć jej odpowiednich środków utrzymania i opieki, dokonane z pominięciem okoliczności jakiego zakresu pomocy wymaga K.S.;

- art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, obarczonej wadami proceduralnymi powodującymi konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji;

2. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1a w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dalszym krewnym (innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu) będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1 a, z pominięciem wykładni celowościowej i systemowej, przemawiającej za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1 a ww. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj. gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o.

W tych okolicznościach Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie obu decyzji w całości oraz przesłuchanie na rozprawie świadka B.K., zam. [...] 25, [...] G., na okoliczność stanu zdrowia K.S., zakresu codziennej pomocy, której wymaga, czynności, które wykonywać musi przy niej Skarżąca oraz czasu, który poświęca codziennie na opiekę nad babcią K.S.

W uzasadnieniu Skarżąca podkreśliła, że ocena organów pomija w zupełności okoliczność, jakiego nakładu pracy wymaga pełnienie codziennej opieki nad K.S. i jakie byłyby koszty sprawowania tej opieki przez osobę trzecią. W ocenie Skarżącej, dopiero ocena stanu faktycznego pod tym względem prowadzić powinna do wniosku, że córki K.S. nie są w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi a uzyskanie od nich na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania (zapewnienie usług opiekuńczych w koniecznym zakresie) jest niemożliwe lub połączone byłoby z nadmiernymi trudnościami. Skarżąca podniosła, że K.S. wymaga opieki całodobowej a Skarżąca pozostaje do dyspozycji chorej na każde jej zawołanie, będąc nieustannie przygotowana do niesienia pomocy, przez ok. 20 godzin dziennie a mimo to, czasem okazują się i one niewystarczające. Skarżąca wskazała także, że pomoc jest tego rodzaju i zakresu, że w przypadku nawet krótkotrwałej potrzeby opuszczenia przez nią domu, Skarżąca musi zapewnić sobie zastępstwo na czas tej nieobecności.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., wniosło o jej oddalenie. Organ, powielając argumentację decyzji, dodatkowo wskazał, że nie ma znaczenia w sprawie zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad babcią, gdyż w pierwszej kolejności ocenić należało, czy na Skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem K.S. Każdorazowy bowiem brak spełnienia przez stronę którejkolwiek z przesłanek pozytywnych, bądź zaistnienie jakiejkolwiek przesłanki negatywnej, wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji bez wpływu na wynik sprawy w ocenie Kolegium pozostaje przeprowadzenie wskazanych przez Skarżącą środków dowodowych i uzasadnionym jest stwierdzenie, iż nie doszło do nabycia obowiązku alimentacyjnego przez dalszą krewną K.S. – jej wnuczkę J.B., a zatem brak jest podstaw do przyznawania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, zważył co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842), zwanej ustawą covidową, znowelizowanym na mocy art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), z dniem 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Na tle tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, wyraził pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego".

Zważywszy na treść powyższej regulacji zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 17 stycznia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, ziściły się bowiem warunki określone w tym przepisie. Rozpoznanie tej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 13 grudnia 2021 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że ani Skarżąca, ani organ nie złożyli oświadczeń o możliwościach technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie tego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 17 stycznia 2022 r.

Wymagany przy tym przywołaną wyżej uchwałą NSA standard ochrony praw stron w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji (zarządzenie o rozprawie zdalnej z 13 grudnia 2021 r., z czego skorzystała jedynie skarżąca.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r.

Poza sporem w sprawie pozostaje, że K.S. zamieszkuje wraz ze swoją wnuczką J.B., jej mężem A.B. oraz ich 16-letnim synem Ł. w m. [...] pod nr 26, w gminie G. Kwestią bezsporną pozostaje, że K.S. orzeczeniem z dnia [...] r. nr [...] została uznana, za niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, przy czym ustalony stopień jej niepełnosprawności został datowany od 28 listopada 2018 r., ale nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje w ogóle.

Bezsporne pozostaje nadto, że córki niepełnosprawnej w stopniu znacznym K.S. w osobie matki Skarżącej (B.K., lat 65) oraz ciotki Skarżącej (H.F., lat 69) pozostają nie zatrudnione utrzymując się odpowiednio z emerytury w wysokości 763,12zł oraz 1.752,43 zł. H.F. jest wdową i zamieszkuje w P., natomiast B.K. zamieszkuje w tej samej miejscowości co matka ([...] nr 25) i prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z mężem, który pracuje za wynagrodzeniem 2.598,43 zł. Z przedstawionego przez H.F. zaświadczenia lekarskiego z dnia 24 czerwca 2021 r. wynika, iż ze względu na stan zdrowia - zwyrodnienie wielostawowe, wielopoziomowa dyskopatia, jest ona niezdolna do opieki nad osobą leżącą. B.K. udokumentowała swoją chorobę kręgosłupa, powodującą ograniczoną zdolność do dźwigania, zaświadczeniem lekarskim z dnia 28 czerwca 2021 r.

Nadto bezspornie, w toku postępowania H.F. deklarowała, że może odwiedzać matkę około 3 razy do roku na okres ok. miesiąca lub 3 tygodni i w tym czasie wspierać matkę w formie usługowej, natomiast B.K. oświadczyła, że nie jest w stanie udzielić matce wsparcia w formie usługowej, gdyż matka jest osobą leżącą i opieka nad nią wymaga użycia siły - córka udziela matce okazyjnie pomocy rzeczowej i odwiedza ją 2-3 razy w tygodniu na ok. 1-2 godziny.

Poza sporem pozostaje dodatkowo, że opiekę nad babką – K.S., polegającą na wykonywaniu codziennie czynności związanych z pielęgnacją, tj. mycie, ubieranie, przygotowywanie posiłku, karmienie, zaprowadzanie do łazienki celem załatwienia potrzeb fizjologicznych, kąpanie (włożenie i wyjęcie z wanny), czesanie, oraz czynności związane z podawaniem leków, robieniem zakupów, utrzymaniem w czystości pomieszczenia, zapewnieniem ogrzewania mieszkania poprzez palenie w piecu i załatwianiem spraw urzędowych, przejęła Skarżąca (wnuczka K.S.) - która, według swego oświadczenia, zrezygnowała z tego powodu z pracy, z dniem 1 stycznia 2019 roku.

Istota sporu sprowadza się do rozważenia zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce osoby niepełnosprawnej, w sytuacji gdy żyją jej córki deklarujące, że nie są w stanie sprawować opieki nad matką w związku z posiadanymi przez siebie chorobami oraz, w przypadku H.F., także w związku z odległym miejscem zamieszkania.

Świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń rodzinnych uregulowanych w u.ś.r. (art. 2 pkt 2 u.ś.r.) przysługującym z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie to przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stan faktyczny w kontrolowanej sprawie jest co do zasady bezsporny i wynika z niego, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babką macierzystą – K.S. wystąpiła jej wnuczka J.B. (Skarżąca). W świetle niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy, uprawnienie Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Mocą art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 dalej "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Uwzględniając powyższe regulacje należy dojść do wniosku, że jakkolwiek na Skarżącej, jako wnuczce, ciąży, wobec legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności babki, obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją w dalszej kolejności niż obciąża jej matkę i ciotkę (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2020 r., w sprawie II SA/Gl 1190/19). Aby uznać, że w świetle przepisów u.ś.r. obowiązek alimentacyjny przeszedł ze zstępnych zobowiązanych w pierwszej kolejności na osoby będące zobowiązane w dalszej kolejności należy wykazać, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności określone w art. 132 k.r.o.

Rozważając czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (tutaj: która jest niespokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki), przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na względzie art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń organu wynika, że babka Skarżącej ma dwie córki, które choć nie w pełni sprawne z uwagi na własny wiek i schorzenia (głównie kręgosłupa) i odległość miejsca zamieszkania jednej z nich (H.F.), niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed wnuczką niepełnosprawnej (Skarżącą).

Powyższe oznacza, że przesłanki do przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zaistniałyby, gdyby córki osoby niepełnosprawnej nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu na rzecz swej matki w jakiekolwiek formie (przeszkody obiektywne). Przy czym należy wskazać, iż nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczania przez nie środków (w tym pieniężnych) potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Dodatkowo należy podkreślić, iż nie ma na ten obowiązek wpływu także znaczna odległość miejsca zamieszkania dorosłego dziecka od osoby niepełnosprawnej, będącej jego rodzicem (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 grudnia 2019 r., w sprawie II SA/Ol 850/19; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 23 kwietnia 2020 r., w sprawie II SA/Bk 71/20; wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r. w sprawie II SA/Op 79/21).

Powracając na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że choć H.F., jak wcześniej wskazywano, mieszka w znacznej odległości od matki, to nie tylko dysponuje wraz z siostrą, określonym środkami finansowymi, ale także, mimo posiadanych schorzeń, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – które mogłoby, w rozumieniu u.ś.r., z tego obowiązku względem matki zwalniać (por. NSA w wyroku z dnia 21 lutego 2019 r. I OSK 3804/18). Fakt ten potwierdzają także oświadczenia córek niepełnosprawnej w zakresie czynności jakie wykonują lub mogłyby wykonywać przy matce. H.F., jak już wyżej wskazano, oświadczyła, że mogłaby przyjeżdżać do matki

3 razy w roku na miesiąc lub 3 tygodnie i wówczas wspierać ją usługowo, natomiast B.K., oświadczyła, że pomaga matce okazjonalnie w formie rzeczowej, odwiedzając ją 2-3 razy w tygodniu na ok. 1-2 godziny. Należy tutaj podkreślić iż B.K. mieszka blisko matki (jeden numer dalej) i poza czynnościami związanymi z dźwiganiem, jest w stanie, jako osoba będąca na emeryturze, zapewnić matce nawet codzienną pomoc w formie usługowej i rzeczowej.

W tych warunkach niemożliwe staje się przejście obowiązku alimentacyjnego na wnuczkę K.S., gdyż nie zachodzi relacja wyprzedzająca przed matką i ciotką skarżącej, jako zobowiązanymi do świadczenia alimentacyjnego względem swojej matki. Przy czym jak słusznie podniósł organ, obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na świadczeniu pomocy w formie starań osobistych (chociaż takie w ocenie Sądu posiada chociażby B.K.), a może polegać, np. na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Niemniej jednak, z uwagi na podkreślaną przez skarżącą szczególną relację z babką, należy wskazać, iż obowiązek alimentacyjny w postaci zapewnienia opieki dla niepełnosprawnej, może polegać także na pokrywaniu kosztów tej opieki świadczonej niekoniecznie przez osobę obcą, ale także chociażby jak dotychczas, wnuczkę niepełnosprawnej – J.B. Należy ponownie podkreślić, że niemożność zapewnienia odpowiedniej opieki przez osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności musi być wykazany w kontekście przesłanek ustawowych. Nie może być to wskazanie jedynie na pewne ograniczenia w wykonywaniu pewnych czynności i nie ponoszenie ciężarów na rzecz pomocy chorym rodzicom. Ten obowiązek opieki nad osobami najbliższymi i już nieporadnymi jest obowiązkiem dziecka w stosunku do rodzica, który to obowiązek co do zasady wykonywany jest nieodpłatnie, wynika z więzów rodzinnych i zasad moralnych. Jedynie w wyjątkowych sytuacjach osobie zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia po wykazaniu spełnienia przesłanek.

Zdaniem Sądu, powyższe wyłączało możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej.

Podsumowując, faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdy w relacji rodzinnej, znajduje się osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych przed Skarżącą - jaka to sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zarówno przepisy u.ś.r. oraz k.r.o. wymagają bowiem stosowania wykładni zawężającej, ponieważ przyjęcie wykładni celowościowej prowadziłby do zaprzeczenia intencji ustawodawcy.

W tym stanie rzeczy, bezprzedmiotowe stały się argumenty Skarżącej o rozległości pomocy jaka jest udzielana przez nią niepełnosprawnej, gdyż okoliczności te stały się sprawą drugorzędną.

Nadto, Sąd stwierdził, że przeprowadzone przez organy obu instancji postępowanie wyjaśniające, odpowiadało wymogom art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., których to naruszenie podnosiła Skarżąca. Organy podjęły bowiem w sprawie wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie z art. 7 kpa oraz zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, co poskutkowało dokonaniem oceny dowodów w sposób prawidłowy, tj. na podstawie całego zebranego w sprawie materiału. Nadto, wobec prawidłowego działania organu I instancji, słusznie znalazł także w sprawie zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Chybione są tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia norm prawa procesowego i prawa materialnego. Natomiast sam fakt, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z oczekiwaniami i przekonaniami Skarżącej, nie oznacza automatycznie jej wadliwości.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, analiza akt sprawy pod kątem przywołanych uregulowań nie pozostawia wątpliwości, iż zaskarżone decyzje odpowiadają prawu. Mając więc na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego - które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić.

Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, orzekł jak w sentencji.

is