Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 221/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust.2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 18 kwietnia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary sędzia del. WSA Renata Owczarzak (spr.) Protokolant Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Po 731/09 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 lutego 2010 r. (sygn. akt II SA/Po 731/09) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania.

Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] Prezydent Miasta Poznania orzekł o wymeldowaniu M.K. z pobytu stałego z lokalu nr [...] położonego w P. przy ul. [...]. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie wymeldowania M.K. z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu wszczęte zostało na wniosek J.M – jego babci i zarazem głównej najemczyni mieszkania. W uzasadnieniu wniosku J.M. podała, że wnuk nie mieszka w przedmiotowym lokalu od października 2008 r., a jego aktualnym miejscem pobytu jest lokal [...] przy ul. [...] w P. Babcia oświadczyła, że z lokalu zabrał on wszystkie swoje rzeczy i nie przebywa w nim, nie nocuje, a bywa tylko sporadycznie, po pieniądze. Fakt zamieszkiwania w P. przy ul. [...] m [...] potwierdził świadek J.O., który jest jedynym najemcą tego lokalu. M.K. przebywał w tym mieszkaniu od grudnia 2008r. do dnia 28 lutego 2009r., nie partycypując w kosztach utrzymania lokalu. To skłoniło świadka do polecenia, by M.K. wyprowadził się i oddał klucz. Według jego wiedzy M.K. sypia u kolegów, czasem u dziewczyny.

M.K. zeznał, że w chwili obecnej nie mieszka w lokalu przy ul. [...], do którego nie posiada kluczy oraz, że nie zwrócił się do babci o ich wydanie. Zeznał też, że nie mieszka przy ul. [...]. Chciałby zamieszkać ponownie przy ul. [...] m. [...], lecz babcia nie wpuszcza go do mieszkania. Oświadczył, że do dnia 6 maja 2009 r. zamieszka tam ponownie.

W toku postępowania kontrole meldunkowe przeprowadzili funkcjonariusze Policji z Komisariatu [...], którzy poinformowali organ, iż M.K. nie mieszka w obu wyżej wymienionych mieszkaniach. Podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z M.K. w dniu 19 maja 2009 r. poinformował on, że do mieszkania nie powrócił i nadal w nim nie mieszka, a jedynie bywa tam w weekendy. Powyższe potwierdziła J.M. w rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w tym samym dniu. W dniu 29 maja 2009 r. dodatkowo zeznała, iż M.K. opuścił sporny lokal, gdy poznał dziewczynę A.G. Wynajął wtedy mieszkanie przy ul. [...], a kiedy wyprowadził się to zabrał wszystkie swoje rzeczy. W chwili obecnej w mieszkaniu została wyłącznie jego odzież, której nie nosi oraz drobne sprzęty gospodarstwa domowego – garnki i talerze. Zamek w drzwiach wejściowych wymieniła, ponieważ nie chciała, aby dziewczyna wnuka bywała w jej mieszkaniu.

W dniu 29 maja 2009 r. M.K. zeznał, że mieszkanie opuścił w październiku 2008 r. ponieważ chciał zamieszkać z dziewczyną. Zabrał wtedy ze sobą rzeczy osobiste – odzież i dokumenty. Obecnie mieszka u kolegów, bo babcia nie udostępnia nowego klucza do mieszkania. Nie zamieszkał w tym lokalu do podanego przez siebie terminu - 06. 05.2009r., ponieważ babcia nie chce, aby w jej mieszkaniu zamieszkała jego dziewczyna, która spodziewa się dziecka. Dlatego nie mieszka u babci, a decyzję tę podjął świadomie i dobrowolnie.

Oceniając zgromadzony materiał dowodowy organ uznał, iż spełnione zostały przesłanki określone przepisem art. 15 ust. 2 powołanej ustawy, bowiem ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że M.K. nie przebywa w miejscu zameldowania, opuścił ten lokal świadomie i dobrowolnie, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz zeznania samego M.K. Wskazano, że chociaż zadeklarował on wolę powrotu i zamieszkania w spornym lokalu, dotąd tego nie uczynił , a sam zamiar przebywania w określonym miejscu nie stanowi o zamieszkaniu w nim, lecz musi być połączony z przebywaniem , które polega na skoncentrowaniu w danym miejscu swoich osobistych i majątkowych interesów. Sporadyczne przebywanie w lokalu nie wyczerpuje tych przesłanek. Wskazano, iż w opisanym przypadku doszło do opuszczenia lokalu i opuszczenie to ma charakter trwały, a trwałość opuszczenia lokalu wynika z faktu, że M.K. skoncentrował swoje interesy życiowe w innym miejscu. Skoro nie zwrócił się do babci o wydanie kluczy i nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych w celu ponownego zamieszkania, to w ocenie organu należy uznać, iż dobrowolnie zrezygnował z mieszkania przy ulicy [...]/[...]. Lokal ten nie jest jego miejscem stałego pobytu. Zdaniem organu I instancji dowody zebrane w toku postępowania wzajemnie potwierdzają się w kluczowych dla sprawy okolicznościach, dlatego uznano, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy, co uwzględniając rejestracyjną funkcję ewidencji ludności, nakazywało orzec o wymeldowaniu.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.K. wniósł o jej uchylenie. Podniósł, iż w spornym mieszkaniu nie zamieszkuje bez własnej winy, bowiem został z niego wyrzucony, a babcia wymieniła zamki. Babcia celowo nie wpuszczała go do mieszkania, ponieważ została poinformowana przez osobę prowadzącą postępowanie, że jeżeli on nie zamieszka do 6 maja 2009 r., to będzie podstawa do wymeldowania. Wskazał, że wszelkie informacje podczas kontroli meldunkowych funkcjonariusze Policji uzyskiwali wyłącznie od babci. Wyjaśnił, że w mieszkaniu pozostawił rzeczy zarówno osobiste jak i stanowiące wyposażenie mieszkania, na dowód czego do odwołania załączył kserokopie faktur zakupu rzeczy stałego użytku pozostawionych w tym lokalu. Wyjaśnił, że zakupy te były finansowane ze środków przyznanych w ramach wyprawki osiemnastolatka przebywającego w rodzinie zastępczej. Na powyższą okoliczność wniósł o przeprowadzenie oględzin lokalu nr [...] przy ul. [...]. Wyjaśnił, że przez babcię nie może korzystać z tych rzeczy i podniósł że nie zgadza się z twierdzeniem o dobrowolnym opuszczeniu mieszkania. Potwierdził zamiar stałego pobytu w spornym lokalu, uznając, że ma do niego prawo, chociażby do czasu usamodzielnienia się i zdobycia zawodu. Nie wyraził woli stałego opuszczenia lokalu i nigdy nie wyraził woli skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu. Jednocześnie stwierdził, że babcia uniemożliwiała jemu powrót do mieszkania, a brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że w jakimkolwiek innym miejscu koncentruje swoje sprawy życiowe. Na powyższe wniósł o uzupełniające przesłuchanie oraz o przesłuchanie świadka – A.G. Wyjaśnił także, że z uwagi na osobę babci, jego działania w zakresie prób powrotu do mieszkania musiały być wyważone i ostrożne.

Wojewoda Wielkopolski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm. - dalej w skrócie k.p.a.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powołując przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Wojewoda uznał, iż decyzja organu I instancji została wydana w postępowaniu, w którym ustalono, że wymeldowany M.K. nie mieszka na stałe od października 2008 r. w lokalu przy ulicy [...]/[...] i jednoczenie nie dopełnił obowiązku meldunkowego, tworząc tym samym fikcję meldunkową. Organ wskazał, iż w toku postępowania wymeldowany brał w nim czynny udział, nie miał do zebranego materiału dowodowego zastrzeżeń, sam potwierdzał ustalenia zgromadzonego materiału, zatem organ I instancji prawidłowo uznał, że M.K. dobrowolnie opuścił sporny lokal i od tego czasu nie mieszka w nim w sposób stały. Fakt pozostawienia w lokalu niektórych swoich rzeczy oraz innych ruchomości, czego organy obu instancji nie negują, nie prowadzi do wniosku, że przesłanka opuszczenia lokalu nie jest spełniona. Wskazano, że pozostawienie w lokalu rzeczy bez spełniania w nim podstawowych funkcji związanych z bytowaniem prowadzi do wniosku, ze nastąpiło faktyczne opuszczenie mieszkania. Podkreślono, że od października 2008 r. w spornym lokalu nie koncentrują się codzienne sprawy zainteresowanego, bo chcąc mieszkać z dziewczyną, opuścił ten lokal. Zdaniem organu wykazywana przez M.K. wina babci w zaistniałej sytuacji nie ma znaczenia dla oceny sprawy, bowiem wyłącznie jego decyzją było opuszczenie lokalu w celu zamieszkania z dziewczyną. Zdaniem organu odwoławczego niecelowe jest przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanego w odwołaniu świadka A.G., bowiem taki jednostkowy dowód nie będzie stanowił przeciwwagi dla zgromadzonych przez organ I instancji dowodów, zwłaszcza zeznań samego zainteresowanego. Również przeprowadzenie oględzin jest niecelowe, bowiem nikt nie neguje, iż w spornym lokalu wymeldowany pozostawił część swoich rzeczy. Istotne jest ,że w tym lokalu nie koncentrują się jego sprawy życiowe. Organ wskazał na brak ewentualnego podjęcia przez wymeldowanego stosownych kroków prawnych w celu przywrócenia naruszonego posiadania. Zdaniem Wojewody w sprawie spełnione zostały przesłanki określone przepisem art. 15 ust. 2 przedmiotowej ustawy, stąd decyzja o wymeldowaniu była prawidłowa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M.K. wniósł o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach. Powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji dodatkowo podniósł, ze zaskarżona decyzja wydana została wyłącznie w oparciu o ustalenia organu I instancji, z pominięciem jego argumentów. Podkreślił, że nie z własnej winy nie mieszka w spornym lokalu. Również nie z własnej winy nie mógł ponownie w nim zamieszkać do dnia 6 maja 2009 r. Wskazał, że ustalenia poczynione przez organy Policji oparte były wyłącznie na informacjach udzielonych przez babcię. Z pozostawionych w mieszkaniu rzeczy nie może korzystać z winy babci. Podkreślił, że rzeczy te zakupione zostały ze środków MOPR, przeznaczonych dla niego. W spornym mieszkaniu ma zorganizowane centrum życiowe . Jego pobyt w mieszkaniu został przerwany nie z jego woli, lecz przez zachowanie babci. Do skargi załączył kserokopie rachunków zakupu rzeczy i przedmiotów pozostawionych w mieszkaniu.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestniczka postępowania – J.M., wniosła o oddalenie skargi, przytaczając wcześniejszą argumentację. W piśmie procesowym z dnia 8 lutego 2010 r. dodatkowo wyjaśniła, że rzeczy zakupione z wyprawki wnuk może w każdej chwili odebrać, lecz tego nie czyni, bowiem nie są jemu potrzebne. Podniosła, że ma on możliwość starania się w MOPR o własne mieszkanie. Sama, w miarę możliwości pomaga wnukowi, ale nie godzi się na jego powrót, bowiem wraz z chorą córką, matką M.K., wymagają spokoju.

Na rozprawie przeprowadzonej przez Sąd w dniu 10 lutego 2010 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że negatywny stosunek babci do niego wynika z ingerencji ciotki, która zamierza wykupić mieszkanie na własność . Wyjaśnił, że zależy mu na meldunku. Nie ma ojca, a babcia była rodziną zastępczą dla niego. Brat wyprowadził się z mieszkania i od ok. 9 lat w nim nie mieszka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.

Oceniając spełnienie przesłanek określonych w art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych Sąd wskazał, że organy badając, w jakich okolicznościach doszło do faktycznego opuszczenia lokalu, powinny ustalić łączne wystąpienie dwóch przesłanek- trwałości i dobrowolności, przy czym badanie dobrowolności, a zatem zamiaru opuszczenia miejsca zameldowania, nie może opierać się tylko na oświadczeniach zainteresowanych, lecz stwierdzeniu, że oświadczenia te znajdują potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych, takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, czy obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu. Organ zatem powinien także rozważyć, czy wobec ustalenia długotrwałego przebywania danej osoby poza miejscem zameldowania i rzeczywistego przeniesienia jej centrum życiowego w inne miejsce zamieszkania, nie nastąpiła zmiana woli i zamiaru, a składane oświadczenia, w których zapewnia ona, iż nadal pragnie zamieszkiwać w miejscu zameldowania, nie są jedynie reminiscencją poprzedniej woli.

Organy obu instancji uznały, ze skarżący dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny nr [...] przy ul. [...] w P., z zamiarem stałego jego opuszczenia, a organ II Instancji swoje stanowisko w tej kwestii oparł na ustaleniach postępowania prowadzonego przez organ I instancji, podzielając ocenę materiału dowodowego przeprowadzonego przez ten organ. Organ odwoławczy za zbędne uznał przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, odmawiając przesłuchania wskazanego w odwołaniu świadka, dodatkowego przesłuchania skarżącego oraz przeprowadzenia dowodu z oględzin lokalu. Tymczasem w ocenie Sądu postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji było niepełne i nie dawało podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu. W ocenie Sądu również przeprowadzona przez ten organ ocena materiału dowodowego była niepełna i wadliwa.

Podniesiono, że z analizy zawartych w aktach sprawy protokołów przesłuchań skarżącego nie wynika, że spełniona została przesłanka dobrowolnego opuszczenia spornego lokalu z zamiarem stałego przeniesienia jego centrum spraw życiowych w inne miejsce. Analiza tych dokumentów uprawnia do stwierdzenia, iż w pierwszej kolejności jego zamiarem było mieszkanie z dziewczyną, z którą spodziewał się dziecka, a jednocześnie babcia sprzeciwiała się, aby jego dziewczyna zamieszkała z nim w spornym lokalu. W konsekwencji, skoro nie mógł mieszkać z dziewczyną w spornym lokalu, zmuszony był go opuścić. W takiej sytuacji zdaniem sądu nie mamy do czynienia z dobrowolnym opuszczeniem lokalu, lecz z opuszczeniem lokalu na skutek okoliczności, które skarżącego do tego zmusiły. Powyższe nie oznacza także, że jego zamiarem było w tej sytuacji opuszczenie lokalu na stałe.

W ocenie Sądu, nie można również uznać za prawidłowe czynności organu, który odstępuje od przeprowadzenia oględzin, bowiem nie ulega wątpliwości, iż przeprowadzenie tego dowodu miało istotny charakter. Ustalenie stanu lokalu pozwoliłoby bowiem organowi na uzyskanie informacji, czy został on na stałe przez skarżącego opuszczony, czy nadal znajdują się tam rzeczy osobistego użytku, świadczące o zamiarze powrotu.

Od powyższego wyroku J.M. wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości, opierając skargę kasacyjną na naruszeniu art.174 pkt 1 p.p.s.a. i art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

1. prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zmianami), a w szczególności art. 15 ust. 2 tej ustawy poprzez przyjęcie, że skarżący M.K. nie opuścił przedmiotowego lokalu dobrowolnie, mimo złożonych w tym przedmiocie wyczerpujących zeznań w toku postępowania i przyjęcie, iż opuszczenie przez M.K. nie ma charakteru trwałego pomimo braku jakichkolwiek działań z jego strony wyrażających wolę ponownego zamieszkania w przedmiotowym lokalu,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: art. 141 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uzasadnienie wyroku i zawarte w nim błędne ustalenia, że skarżący M.K. został zmuszony do opuszczenia mieszkania przy ul. [...]/[...] w P., w sytuacji gdy mieszkanie opuścił w sposób całkowicie dobrowolny - co wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wskazując na powyższe podstawy zaskarżenia, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Po 731/09, gdyż zaskarżony wyrok wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącej w dniu 21 kwietnia 2009 r., a zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej został zachowany.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi uczestniczki w dniu 21 kwietnia 2010 r., lecz z uwagi na okoliczność, iż przy złożeniu skargi kasacyjnej istnieje przymus adwokacko - radcowski, a uczestniczka postępowania przedłożyła Sądowi wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, następnie uwzględniony - do czasu doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem pełnomocnikowi z urzędu, po stronie uczestniczki postępowania istniała przeszkoda do złożenia skargi kasacyjnej wskazana w art. 87 § 1 p.p.s.a.

Postanowieniem WSA z 13 maja 2010r. przywrócono uczestniczce termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że M.K. zeznał w toku przeprowadzonego postępowania dowodowego, iż w październiku 2008 r. zabrał swoje rzeczy osobiste, w szczególności odzież i dokumenty, i wyprowadził się z przedmiotowego lokalu, aby zamieszkać ze swoją dziewczyną. Był kilkukrotnie przesłuchiwany i w sposób kompleksowy przedstawił swoje stanowisko w sprawie. W dniu 29 maja 2009 r. M.K. zeznał, iż decyzję o wyprowadzeniu się podjął świadomie i dobrowolnie. Protokół zeznań został przez niego podpisany i nie wnosił do jego treści żadnych zastrzeżeń. Z jego zeznań wynika, że do przedmiotowego lokalu przychodził sporadycznie ale nie w celu zamieszkiwania, a po pieniądze lub podpisać dokumenty do sądu. Nigdy także nie zwrócił się do babci o wydanie kluczy, wskazując w sposób wyraźny, iż nie zamierza ponownie zamieszkiwać w przedmiotowym lokalu.

Zdaniem skarżącej nie znajduje odzwierciedlenia w stanie faktycznym stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA, iż M.K. był zmuszony do opuszczenia lokalu i pozbawiony prawa do powrotu , ponieważ babcia nie wyraziła zgody na to, aby zamieszkiwał w lokalu razem z dziewczyną. Na aprobatę zasługuje argument podniesiony przez organ administracji w odpowiedzi na skargę do WSA; organ administracji wskazał bowiem słusznie, iż zameldowanie nie daje prawa do tego, aby bez zgody innych lokatorów zamieszkiwały w lokalu inne osoby sprowadzane przez zameldowanego. W szczególności należy podkreślić okoliczność, iż uczestniczka postępowania jest najemcą lokalu i to jej przysługuje prawo do decydowania, kto będzie zamieszkiwał wraz z nią poza zameldowanym. M. K. pozostawiony został wybór: będzie zamieszkiwał z babcią w przedmiotowym lokalu lub też będzie zamieszkiwał z dziewczyną gdzie indziej. Wnuk uczestniczki postępowania zdecydował dobrowolnie, iż ze względu na zaawansowaną ciążę będzie zamieszkiwał z dziewczyną. Nie było w tym przypadku żadnego przymusu, co zresztą M.K. potwierdził w złożonych zeznaniach.

W ocenie skarżącej nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA, że odmowa przeprowadzenia zawnioskowanych dowodów przez organ drugiej instancji miała wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Zawnioskowane przez wnuka uczestniczki dowody dotyczyły m.in. oględzin lokalu, w sytuacji gdy ona nigdy nie kwestionowała, iż niektóre rzeczy M. K. pozostały w lokalu. Co więcej, uczestniczka wskazywała wielokrotnie w składanych zeznaniach, że wnuk może w każdej chwili rzeczy te odebrać, a nie odbiera ich tylko dlatego, że są mu niepotrzebne. Pozostałe wnioski dowodowe wnuka uczestniczki dotyczyły okoliczności przeciwnych w stosunku do tych, które wskazane zostały w jego zeznaniach. Jednocześnie M.K. nigdy nie odwoływał złożonych przez siebie zeznań, co sprawia, iż przeprowadzanie dowodu na okoliczności przeciwne jest nieuzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której w tej sprawie nie stwierdzono.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zawiera jednak usprawiedliwione podstawy dlatego też należało ją uwzględnić.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego usprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz zarzut błędnego zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zmianami).

Art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Wprawdzie sporządzenie uzasadnienia ma charakter sprawozdawczy i samo przez się nie może wpłynąć na wynik sprawy to jednak uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki i zawierające przedstawienie stanu sprawy a więc ustalenia faktyczne będące podstawą oceny prawnej, stwarza warunki do przyjęcia, że kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce a prowadzone przez Sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa.

Przesłanki wymeldowania z miejsca pobytu stałego lub tymczasowego uregulowane zostały w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, zgodnie z którym organ gminy, wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Odnośnie do pojęcia "opuszczenia" przez osobę miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące jako przesłanki ustawowej, przepis art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności nie określa dodatkowych uwarunkowań dotyczących sposobu opuszczenia lokalu, a w szczególności nie określa też przyczyn opuszczenia. Ugruntowany jest jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. Na ten aspekt zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej W orzecznictwie sądowym, zarówno przed jak i po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01), prezentowano jednolite stanowisko, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969).

W orzeczeniu podkreślono, że stanowiące hipotezę omawianego przepisu "opuszczenie miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym niż miejsce pobytu stałego (czasowego). Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego.

W świetle powyższej regulacji prawnej, badając zasadność wniosku o wymeldowanie ustalenia wymaga, czy wnioskowana do wymeldowania osoba opuściła miejsce pobytu stałego.

Rezygnacja z przebywania w określonym miejscu może nastąpić w sposób wyraźny przez złożenie oświadczenia woli oraz w sposób dorozumiany, przez zachowanie, które nie wyraża woli stałego przebywania w dotychczasowym miejscu, gdzie koncentrowały się sprawy życiowe danej osoby. Każda sprawa wymaga jednak indywidualnego podejścia do okoliczności związanych z opuszczeniem lokalu i zachowaniem danego podmiotu po opuszczeniu lokalu.

Uzasadnienie wyroku sądu I instancji sprowadza się do zakwestionowania dokonanej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie. Sąd ten uznał, że organ wadliwie ocenił, że wystąpiły przesłanki do wymeldowania, gdyż z przesłuchania skarżącego nie wynika przesłanka dobrowolnego opuszczenia lokalu z zamiarem stałego przeniesienia własnego centrum życiowego. Sąd wywiódł, że skoro celem skarżącego było mieszkanie z dziewczyną, która spodziewała się dziecka a babcia sprzeciwiała się jej obecności w przedmiotowym lokalu, to skarżący był zmuszony opuścić lokal, co w konsekwencji nie oznacza, że jego zamiarem było opuszczenie lokalu na stałe.

Okolicznością niebudzącą wątpliwości jest, że M.K. opuścił lokal przy ul. [...]. Odmienna ocena dotyczy tego czy opuszczenie miało charakter dobrowolny czy zostało wymuszone okolicznościami. Jak wcześniej zaznaczono art. 15 ust. 2 ustawy nie wymaga badania przyczyn opuszczenia lokalu, choć niewątpliwie z punktu widzenia charakteru opuszczenia, a więc czy było ono dobrowolne, przyczyny opuszczenia mają pomocne znaczenie w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego.

Interpretacja sądu, że chęć zamieszkania M. K. z dziewczyną i sprzeciw babci co do jej obecności w przedmiotowym miejscu wymusiło na M. K. określone zachowanie, które nie może być odczytane jako dobrowolne opuszczenie lokalu, jest nieprawidłowa. Aby wykluczyć dobrowolny charakter opuszczenia lokalu , musi ono nastąpić z przyczyn niezależnych od woli danego podmiotu, który zaprzestaje w danym lokalu zamieszkiwać. Muszą to być okoliczności obiektywne, niezależne od woli, na które dany podmiot nie ma wpływu. Brak zamiaru opuszczenia lokalu oznacza chęć przebywania w danym miejscu na dotychczasowych warunkach. Jeśli opuszczenie lokalu wiążę się z chęcią skoncentrowania swoich spraw życiowych w innym miejscu, przez zamieszkanie z osobą trzecią, która nie zamieszkiwała dotychczas w tym lokalu, nie można uznać, że opuszczenie nie ma charakteru dobrowolnego. M.K. jednoznacznie stwierdził, że opuścił lokal, gdyż chciał zamieszkać z dziewczyną a babcia nie godziła się na jej obecność. Próba wymuszenia określonego zachowania na domowniku przez akceptację pobytu osoby trzeciej w danym lokalu , nie może być oceniana jako powód zmuszenia do opuszczenia lokalu w przypadku braku zgody na podane warunki. M.K. oświadczył, że decyzję o opuszczeniu lokalu podjął świadomie i dobrowolnie. Takie stwierdzenie wyraża w dostateczny sposób wolę opuszczenia lokalu i nie nastręcza wątpliwości interpretacyjnych. Prowadzenie zatem dalszego postępowania na okoliczność badania jaki był zamiar opuszczenia lokalu nie znajduje uzasadnienia.

Innym elementem, który sąd uznał za istotny w sprawie jest konieczność wzięcia pod uwagę ewolucji woli. To głównie skłoniło sąd do wskazania na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego . Sąd stwierdził, że badając istnienie i charakter zamiaru trzeba mieć na uwadze, że może on podlegać modyfikacjom i zmianom. Sąd zalecił, by organ ponownie rozważył czy nie nastąpiła zmiana woli i zamiaru co do miejsca koncentracji życiowych spraw M.K.

Niewątpliwie czynnik czasu może wpływać na modyfikację woli. Musi jednak dotyczyć sytuacji szczególnych, gdy np. opuszczenie lokalu nie było wynikiem zamiaru takiego zachowania i dopiero w późniejszym okresie , gdy podmiot mógł już działać swobodnie, jego wolę należy poznać . Jeśli jednak opuszczeniu towarzyszą okoliczności wskazujące na dobrowolne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to wówczas zmiana zamiaru nie stanowi przeszkody w wymeldowaniu z dotychczasowego miejsca pobytu

Gdyby strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, wtedy nie można takiej okoliczności uznać za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2003 r., sygn. akt V SA 2323/02; LEX nr 159183, z dnia 17 września 2003 r., sygn. akt V SA 402/03, LEX nr 159179, z dnia 3 kwietnia 2000 r., sygn. akt V SA 1784/99, LEX nr 49415). Późniejsza natomiast wymiana zamków, po dobrowolnym opuszczeniu lokalu nie kwalifikuje się do przyjęcia jako podstawa zmiany oceny pierwotnego zamiaru. M.K. od ostatniego kwartału 2008 r. nie przebywa w miejscu swojego ostatniego pobytu. Nie podejmował też żadnych działań prawnych mających na celu powrót do tego miejsca.

Aby właściwie zinterpretować czy opuszczenie lokalu ma charakter trwały, należy odwołać się do art. 6 i 7 ustawy o ewidencji ludności. Art. 6 definiuje pojęcie pobytu stałego jako zamieszkiwanie z zamiarem stałego przebywania, zaś art. 7 pojęcie pobytu czasowego. Przepis ten stanowi, że pobytem czasowym jest przebywanie pod danym adresem bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. A contrario, zmiana miejsca pobytu z zamiarem trwałego przebywania w innym miejscu, świadczy o podstawach do uznania, że nastąpiło trwałe opuszczenie miejsca pobytu stałego, choć ustawodawca mówiąc o zamiarze stałego przebywania odnosi go do pierwotnego miejsca pobytu. Jeśli podmiot swoim zachowaniem nie wyraża dostatecznie woli skoncentrowania swego centrum życiowego w innym miejscu, nie oznacza to też automatycznie, że zamiar stałego przebywania pozostał w miejscu stałego zameldowania. Wszystko zależy od okoliczności danej sprawy. Jeśli dana osoba opuszcza miejsce pobytu z powodu, który uzasadniał przyjęcie, że chodziło o pobyt czasowy ( względy rodzinne o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy) , a tego celu nie realizuje i jednocześnie nie przebywa w miejscu stałego pobytu to należy uznać, że nie ma przeszkód do wymeldowania, gdy przebywanie w innym miejscu trwało ponad trzy miesiące. Gdyby nawet kwalifikować opuszczenie lokalu w celu zamieszkania z ciężarną jako okoliczność rodzinną nie połączoną z chęcią rezygnacji z dotychczasowego stałego zameldowania, to brak realizacji tego celu przez zamieszkiwanie u kolegów nie stanowi przeszkody do wymeldowania.

Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że odmienna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dokonana przez sąd od tej, którą przedstawił organ nie była prawidłowa co doprowadziło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. albowiem w zaskarżonym wyroku wadliwie wyjaśniono przesłanki podjętego rozstrzygnięcia.

Z naruszeniem wskazanej wyżej normy prawa procesowego, prawidłowo wiąże skarga kasacyjna zarzut, błędnego zastosowania przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w faniu oceniając zgromadzony materiał dowodowy uznał bowiem, że nie zaistniały przesłanki trwałego i dobrowolnego opuszczenia spornego lokalu przez M. K., a więc usprawiedliwiony jest tym samym na tym etapie postępowania zarzut błędnej subsumpcji tej normy prawa materialnego.

Powyższe usprawiedliwione zarzuty skargi kasacyjnej spowodowały, że należało uwzględnić wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną

Wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że wyprowadzenie wadliwych wniosków ze stanu faktycznego sprawy przez sąd pierwszej instancji, a co miało miejsce w przedmiotowym postępowaniu, skutkowało w efekcie odmiennym niż podjętym w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięciu, jest naruszeniem przepisów innym niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 p.p.s.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2004 r. sygn. akt OSK 81/04 z glosą aprobującą B. Adamiak, OSP 2004 r., z. 11, poz. 135 oraz z dnia 16 lutego 2009 r. sygn. akt II OSK 193/08, niepubl.).

Z przedstawionych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i oddalił skargę.

Uznając natomiast, że w sprawie miał miejsce szczególny przypadek, o których mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a., odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania.

Norma ta stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub części.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie tego przepisu działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części. W piśmiennictwie to rozwiązanie określane jest jako zasada słuszności. Mając na uwadze charakter przedmiotowej sprawy jak również i to, że uchylenie zaskarżonego wyroku spowodowane jest brakiem prawidłowego przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonych decyzji, a z tego powodu skarżący przed Sądem I instancji nie może ponosić negatywnych konsekwencji - uznano, że właśnie takie szczególne okoliczności pozwalają na zastosowanie powołanej wyżej normy art. 207 § 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Zatem pełnomocnik strony skarżącej ze stosownym oświadczeniem winien wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.