Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1508/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant: ref. - staż. Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...]nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 100 (sto) zł na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/I.Kucznerowicz /-/B.Popowska /-/P.Miładowski KP


UZASADNIENIE

W dniu [...].10.2003 r. A. K. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, podając jako przyczynę - fakt urodzenia podczas okupacji w obozie Brachmeierei w Dessau ( k- 21 oraz 22). Strona załączyła pozytywną rekomendację Związku Kombatantów Rzeczpospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych - Koło nr 1 ( k- 20), życiorys ze wskazaniem urodzenia w podobozie koncentracyjnym w Dessau ( k-7), niemiecki akt urodzenia w dniu [...]. 02. 1944 r. w Dessau w Gemeinschaftslager Brachmeierei ( k -3 oraz k- 18) oraz wydane przez Nadburmistrza Dessau "Zaświadczenie o pracy przymusowej M. N. " - matki wnioskodawcy, w języku niemieckim i w tłumaczeniu na język polski sporządzonym przez tłumacza przysięgłego (k- 29 oraz 30). W piśmie tym potwierdzono istnienie o Gemeinschaftslager Brachmeierei, którą to nazwę przetłumaczono jako "obóz mieszany" oraz stwierdzono, że " nie istnieją żadne dokumenty "dotyczące tego obozu.

Decyzją z [...]. 02. 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił A. K. "przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu urodzenia się i pobytu w podobozie obozu koncentracyjnego Buchenwald w miejscowości Dessau". Po zacytowaniu art. 22 oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24. 01. 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( t. jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm. -dalej ustawa), organ stwierdził, że strona nie przedstawiła dowodów na to, że zachodzą w jej sprawie przesłanki, o których mowa w tym ostatnio wymienionym przepisie. Nadto organ powołał się na wydawnictwo "Nationalsozialistische Lagersystem", z którego wynika, że w miejscowości Dessau istniały 2 komanda obozu koncentracyjnego Buchenwald: komando pracujące dla firmy "Junkers" założone 25. 07.1944 r. oraz komando pracujące dla firmy "Dessauer Waggonfabrik", założone 27.10.1944 r. Zdaniem organu, z powyższego wynika, że "wnioskodawca nie mógł się urodzić i przebywać w podobozie obozu Buchenwald w Dessau dnia 07. 02. 1944 r."

W odwołaniu od w/w decyzji stwierdził, że jest ona dla krzywdząca; nie uznaje faktów potwierdzonych dowodami urzędowymi.

Decyzją z dnia [...]. 10. 2004 r. organ utrzymał swoją poprzednią decyzję. Organ zacytował art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a, lit. b, oraz lit. c ustawy a także stwierdził, że rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20. 09. 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz. U. Nr 106. poz. 11540 dalej rozporzadzenie) nie wymienia obozu zbiorczego Brachmeierei w Dessau "jako spełniającego przesłanki któregokolwiek z cytowanych przepisów" oraz że " okoliczności podniesione przez stronę we wniosku dotyczące pobytu w tymże obozie nie mają wpływu na wynik sprawy".

W skardze na w/w decyzję, A. K. podniósł, że w cytowane w decyzji rozporządzenie wymienia miejscowość Dessau, zaś powoływanie się w Jego sprawie na wydawnictwo "Nationalsozialistische Lagersystem" "(...) jest nie tylko nieprzyzwoite, ale i nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy."

W odpowiedzi na skargę, organ powtórzył wcześniejszą argumentację, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

1.W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej ppsa). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.

Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca wykazują wady proceduralnoprawne a także związane z nimi wady materialnoprawne. Wyraźnie na te pierwsze wskazują uzasadnienia obu decyzji, które nie motywują należycie rozstrzygnięcia, wykazując cechy pozorności. W efekcie Sąd doszedł do wniosku, że organ, poza naruszeniem przepisów procesowych: art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z 14. 06. 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej kpa), naruszył także art. 4 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, przez niewłaściwą ich interpretację oraz nieprawidłowe zastosowanie.

3. Bezsporne w sprawie jest, że A. K. urodził się i przebywał z matką w "Gemeinschaftslager Brachmeierei" w Dessau, sporne jest, czy przebywanie w tym obozie uprawnia do objęcia przepisami art. 4 ustawy.

Zdaniem Sądu, uwzględniając ogólnie sformułowane przesłanki w art. 4 ustawy, treść delegacji ustawowej unormowanej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i hasłowo ujęty katalog miejsc odosobnienia w § 2 oraz § 5 rozporządzenia, w tym wymienioną nazwę: Dessau, trudno uznać, że obowiązujące przepisy wykluczają uznanie obozu, w którym urodził się A. K. , za miejsce represji w rozumieniu art. 4 ustawy. A jeżeli nie wykluczają, to w myśl zasady: in dubio mitius ( w razie wątpliwości należy interpretować, orzekać, łagodniej) i bliskoznacznej: in dubio pro reo, należało zastosować interpretację korzystniejszą dla zainteresowanego.

Jeżeli przyjąć, co podkreśla Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę, że nie ma on uprawnień do samodzielnego dokonywania ustaleń co do charakteru obozów i w tym zakresie jest związany katalogiem zawartym w rozporządzeniu, to niezrozumiałe są zabiegi, jakie poczynił w niniejszej sprawie, dowodząc, że obóz, w którym urodził się A. K. nie mieści się w zakresie - wymienionej w wykazie rozporządzenia - nazwy "Dessau". Sąd, oceniając działania organu, bierze pod uwagę interpretację odnośnych przepisów i dowody, którymi posłużył się organ.

Należy przypomnieć, że organ powołał się na niemiecką publikację "Nationalsozialistische Lagersystem", co samo w sobie zasługuje na aprobatę i mieści się w możliwościach dowodowych organów administracji publicznej (art. 75 i 77 § 4 kpa ). Jednakże i ten materiał dowodowy musi podlegać ocenie, także pod kątem spełniania przesłanek określonych w art. 80 kpa, co powinno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu ( art. 107 § 3 kpa). Tymczasem organ podał tylko tytuł publikacji. Nie wiadomo zatem, kiedy ją wydano, czy były kolejne wydania ( które mogłyby uwzględniać postęp nauk historycznych), kto jest jej autorem i dla jakich celów powstała i w związku z tym, czy ma autoryzację placówki naukowej i - co szczególnie istotne -czy zawiera pełen wykaz nazw obozów hitlerowskich, podobozów i czy wymienia wszystkie "komanda" oraz czy wymienia "obozy mieszane". Nie wiadomo też, które z tych kategorii odpowiadają kryteriom miejsc odosobnienia, o których mowa w art. 4 ustawy. Sąd zauważa, że ani ustawa ani rozporządzenie nie posługują się innymi nazwami, niż "obóz" i "podobóz".

Z uzasadnienia decyzji I instancji można wnosić, że gdyby matka Skarżącego M. N. przebywała i urodziła syna w jednym z komand znajdujących się w Krs. Dessau i wymienionych w cyt. publikacji, to Skarżącemu przysługiwałyby uprawnienia kombatanckie. Równocześnie organ nie kwestionuje udokumentowanych faktów: pobytu M. N. i urodzenia syna w miejscowości Dessau, w "obozie mieszanym" Brachmeierei. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazuje zatem na dwie kategorie nie wymienione w ustawie i w rozporządzeniu: komando i obóz mieszany, przy czym z akt sprawy wynika, że zarówno w komandach jak i w obozach mieszanych przebywały przymusowo osoby zmuszane do pracy na rzecz hitlerowskiego reżimu. W takiej sytuacji była M. N. . Organ nie wyjaśnia jednak, w czym upatruje różnicę między pracą w komandzie ( która, jak można wywnioskować z uzasadnień decyzji, byłaby podstawą do przyznania uprawnień kombatanckich), a pracą w obozie mieszanym. Warto też zauważyć, że według ustawodawcy, nie nazwa obozu (miejsca odosobnienia), ale fakt podlegania hitlerowskim władzom bezpieczeństwa (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b oraz c) i funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków przesądza o kwalifikacji "okresów przebywania" jako represji i w konsekwencji o możliwości przyznania uprawnień kombatanckich ( patrz też wyrok NSA z 06. 02. 1985 r., II SA 1789/84; ONSA 1/85/5; OSP 12/85/240). Dla Sądu nie jest też zrozumiałe przyjęcie przez organ, że skoro w cytowanej publikacji są wymienione dwa komanda pracy obozu koncentracyjnego Buchenwald, znajdujące się w miejscowości Dessau, to znaczy, że w Dessau nie było innego obozu, który spełniałby kryteria wskazane w art. 4 ustawy, a w każdym razie nie jest nim "Gemeinschaftslager Brachmeierei". Przecież tych dwóch podobozów, znajdujących się na terenie Dessau, również nie wymienia rozporządzenie. Wobec tego, jaki to "przeciwdowód" ? A może raczej dowód na to, że nazwa Dessau, zamieszczona w wykazie rozporządzenia, obejmuje także określone podkategorie, jak np. komanda i "obozy mieszane".

Uwzględniając powyższe, Sąd stwierdza, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wykazał, że "obóz mieszany Brachmeierei" w Dessau znajduje się poza ramami podobozu koncentracyjnego Buchenwald o nazwie "Dessau" zamieszczonego w § 2 pkt 3 podpunkt 40 rozporządzenia.

Niezależnie od elementów wskazujących na nie wykazaną przez organ wiarygodność w/w publikacji, Sąd jest zdania, że wykorzystany fragment należało przetłumaczyć na język ojczysty i załączyć w wersji oryginalnej i w tłumaczeniu przysięgłym. Przemawia za tym również wątpliwość co do trafności tłumaczenia z języka niemieckiego rodzaju obozu: "Gemeinschaftslager" na "obóz mieszany". Jak wynika z akt sprawy, nazwy "obóz mieszany" użył tłumacz przysięgły, a więc nie musi ona odpowiadać kategoriom historycznym. Sąd przypomina, że ani ustawa ani rozporządzenie nie posługują się innymi nazwami, niż "obóz" i "podobóz", zaś Skarżący niewątpliwie urodził się w obozie hitlerowskim na terenie Dessau. Wobec tych faktów, nie można z góry wykluczyć, że "Gemeinschaftslager" usytuowany w Dessau nie mieści się w zakresie pojęciowym nazwy : "podobóz Dessau".

Należy też zauważyć, że brak dokumentacji obozu, w którym urodził się Skarżący, nie powinien skutkować niekorzystnymi dla Niego konsekwencjami.

Organ ponownie rozpoznając sprawę, przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami kpa, zaś stosując art. 4 ustawy uwzględni uwagi poczynione wyżej, tj. o podstawowym znaczeniu materialnoprawnych norm ustawowych, określających przesłanki przyznania uprawnień kombatanckich. W myśl zasad ogólnych stosowania wykładni prawa, przepisów normujących uprawnienia nie można interpretować zawężająco (interpretatio restrictiva; zob. m. in. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz. Toruń 2002, str. zwł. 243 i 268 do 270). Tym bardziej nie można interpretować zawężająco przepisów rozporządzenia wykonawczego, które powinno ściśle realizować wskazówki ustawodawcy (art. 92 ust. 1 Konstytucji RP). Uwzględnić zatem należy, że rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z 20. 09. 2001 r. wymienia podobóz Dessau.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz lit c ppsa, orzeczono jak w sentencji.

/-/I.Kuczenrowicz /-/P.Miładowski /-/B.Popowska

za nieobecnego sędziego

/-/B.Popowska

KP