Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1481/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Szef Służby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 132
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Danuta Kania, Protokolant specjalista Wiesława Jesiotr, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2016 r. sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w S. orzeczeniem z dnia [...] marca 2014 r. umorzył postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec [...] J. N. Jako podstawę prawną orzeczenia powołano art. 178 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1404 ze zm.) oraz art. 17 § 1 pkt 2 Kpk. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że obwiniony popełniając zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne nie działał umyślnie a w czasie popełnienia zarzucanego mu czynu miał zniesioną całkowicie zdolność do rozpoznania jego znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem, co stanowi przesłankę umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 Kpk.

Obrońca obwinionego w dniu [...] kwietnia 2014 r. wniósł odwołanie od uzasadnienia powyższego orzeczenia. Jako podstawę zaskarżenia wskazał art. 179 § 3 w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej oraz art. 425 § 2 zdanie drugie Kpk. Uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego zarzucił obrazę przepisu postępowania, tj. art. 424 § 1 Kpk. poprzez: 1) wskazanie okoliczności faktycznych oraz dokonanie "analizy postawy" obwinionego, które nie mogły być przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, ponieważ znajdują się poza obszarem ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia, 2) wskazanie okoliczności faktycznych, które w rzeczywistości nie został udowodnione, 3) wskazanie szczegółowych informacji o stanie zdrowia obwinionego funkcjonariusza celnego. W konkluzji odwołania obrońca obwinionego wniósł o zmianę uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego poprzez wyeliminowanie z jego treści ustaleń faktycznych oraz ocen, które znajdują się poza obszarem ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia.

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. na podstawie art. 430 § 1 w zw. z art. 429 § 1 Kpk. w zw. z art. 187 ustawy o Służbie Celnej pozostawił odwołanie bez rozpoznania. W uzasadnieniu postanowienia argumentował, iż na gruncie procedury karnej istnieje formalne rozdzielenie pomiędzy sentencją orzeczenia a jego uzasadnieniem. Pochodną tego rozdzielenia jest m.in. wyrażona w art. 425 § 2 Kpk. alternatywna możliwość zaskarżenia każdego z tych elementów niezależnie, jak również łącznie całego rozstrzygnięcia. Orzeczenia dyscyplinarne są postępowaniami administracyjnymi i orzeczeniom tym odmawia się przymiotu orzeczeń sensu stricte karnych (porównaj wyrok TK z dnia 2 września 2008 r. sygn. akt K35/06). Decyzja administracyjna ma charakter jednolity, którego integralnym elementem jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Przepis art. 178 ust. 3 ustawy o Służbie Celnej określa wymagane składniki orzeczenia dyscyplinarnego, zaś w pkt 6 jako jego element sine qua non orzeczenia dyscyplinarnego, wskazując uzasadnienie faktyczne i prawne. Przy czym żaden przepis pragmatyki służbowej nie wskazuje na możliwość założenia, iż orzeczenie dyscyplinarne posiada konstrukcję analogiczną do tej stosowanej w postępowaniu karnym tj. rozdzielnych bytów proceduralnych orzeczenia w sprawie i jego uzasadnienia. Konsekwencją tego jest stwierdzenie, iż przywołany w odwołaniu przepis art. 425 § 2 Kpk. nie ma zastosowani w postępowaniach dyscyplinarnych w Służbie Celnej.

Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi J. N. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 lutego 2015 r. sygn.. akt II SA/Wa 1319/14 uchylił zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał iż przepis art. 179 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej daje funkcjonariuszowi prawo wniesienia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego. Zatem wniesiony środek zaskarżenia, choćby kwestionował tylko jego część, w tym uzasadnienie, jest dopuszczalny. Skoro bowiem prawo odwołania służy od orzeczenia dyscyplinarnego to i służy od jego uzasadnienia (art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy pragmatycznej). Wniesienie odwołania od uzasadnienia orzeczenia wywołuje skutek prawny uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej orzeczeniem nieostatecznym. Strona przy tym, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, może skutecznie kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych i dokonanych na tej podstawie ocen. Rozgraniczenie w strukturze orzeczenia dyscyplinarnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia nie ma znaczenia prawnego dla oceny orzeczenia jako spójnej całości. Wynika to z konsekwencji administracyjnego charakteru postępowania dyscyplinarnego. Przy czym odesłanie w art. 187 ustawy pragmatycznej do stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 ustawy – "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy" - odpowiednio przepisów Kpk., nie wpływa na zmianą charakteru tego postępowania, tym bardziej, że kwestia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, jest uregulowana w pełni w ustawie pragmatycznej.

Szef SC wadliwie stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącego wniesionego od uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego Szefa Izby Celnej w S. z dnia [...] marca 2014 r.

Na podstawie art. 429 § 1 Kpk., odmowa przyjęcia środka odwoławczego jest możliwa, jeżeli ten środek wniesiony został po terminie lub przez osobę nieuprawnioną albo jest niedopuszczalny z mocy ustawy. Niedopuszczalność zaskarżenia godzi w zasadę dwuinstancyjności i dlatego ograniczenie zaskarżalności nie może budzić żadnych wątpliwości w aspekcie zgodności z Konstytucją RP (art. 78 zdanie drugie).

W ocenie Sądu, przepisy ustawy pragmatycznej nie czynią niedopuszczalnym zaskarżenia części składowej orzeczenia dyscyplinarnego jakim jest jego uzasadnienie. Wobec tego powołane w zaskarżonym postanowieniu przepisy zostały zastosowane wadliwie. To z kolei obliguje Sąd do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Zatem Szef SC będzie obowiązany uznać odwołanie skarżącego za dopuszczalne i rozpatrzyć zarzuty w nim zawarte.

Powyższy wyrok uprawomocnił się.

Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r., po rozpoznaniu odwołania z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] marca 2014 r. umarzające postępowanie dyscyplinarne prowadzone wobec [...] J. N. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 437 § 1 Kpk oraz art. 167 ust. 4, art. 178 ust. 3 i art.187 ustawy o Służbie Celnej.

W uzasadnieniu postanowienia organ omówił przebieg całego postępowania dyscyplinarnego oraz postępowania wywołanego odwołaniem funkcjonariusza z dnia [...] kwietnia 2014 r. oraz wskazał, co następuje:

Stosownie do treści art. 187 ustawy o Służbie Celnej, do postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec funkcjonariuszy celnych mają zastosowanie przepisy Rozdziału 11 ww. ustawy oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz.U. Nr 31, poz. 159). Dodatkowo, w sprawach tam nieuregulowanych odpowiednio stosuje się przepisy Kpk. Z powyższego wynika, że implementacja przepisów Kpk w sprawach z zakresu postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy celnych wymaga spełnienia dwóch kryteriów. Pierwszym, jest brak odpowiedniej regulacji w przepisach Rozdziału 11 ustawy o Służbie Celnej. Drugim, możliwość zastosowania przepisów Kpk - "odpowiednio", tj. w sposób odpowiadający celowi i przeznaczeniu przepisów o postępowaniu dyscyplinarnym czyli uzupełniający, a jednocześnie oddający ratio legis ustawy o Służbie Celnej w tym zakresie.

Zarówno z przytoczonego w odwołaniu art. 425 § 2 Kpk jak i z pozostałych przepisów Kpk wynika - co nie jest kwestią sporną w niniejszej sprawie - iż na gruncie procedury karnej istnieje formalny rozdział pomiędzy sentencją orzeczenia w sprawie a uzasadnieniem tego orzeczenia. Pochodną tego rozdziału jest m.in. wyrażona w art. 425 § 2 Kpk alternatywa w postaci możliwości zaskarżenia każdego z tych elementów niezależnie, jak również łącznego zaskarżenia całego rozstrzygnięcia. Przywołany w petitum odwołania przepis art. 425 § 2 Kpk stanowi bowiem, iż cyt: "orzeczenie można zaskarżyć w całości lub w części. Można także zaskarżyć samo uzasadnienie orzeczenia.". Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje zatem, czy przepis art. 425 § 2 Kpk stanowi "kwestię nieuregulowaną" w ustawie o Służbie Celnej, a w konsekwencji - czy może on być zastosowany "odpowiednio" w sprawach z zakresu postępowań dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy Służby Celnej.

Przepis art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej nakazuje w tym zakresie, aby orzeczenie rozstrzygające sprawę dyscyplinarną zawierało uzasadnienie zarówno w zakresie stanu faktycznego jak i uzasadnienie prawne. Wskazać należy przy tym, iż w ugruntowanym i dość bogatym orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na poglądowy charakter uzasadnienia, co stawia przed tą częścią składową aktu administracyjnego obowiązek kompleksowego odzwierciedlenia przebiegu postępowania, którego akt ten jest zwieńczeniem. Od wielu lat sądy administracyjne wszystkich instancji konsekwentnie stosują bowiem wykładnię sprowadzającą się do stwierdzenia, iż uzasadnienie decyzji "(...) ilustruje (...) sposób postępowania organu przy gromadzeniu i ocenie dowodów oraz zastosowaniu w sprawie przepisów prawa materialnego." (wyrok WSA w Warszawie - VI SA/Wa 2445/13, II SA/Ol 89/07 - WSA w Olsztynie, GSK 775/04 - wyrok NSA, publ. - http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Przenosząc powyższe zasady na postępowanie w niniejszej sprawie wskazać należy, iż postępowanie dyscyplinarne wobec funkcjonariuszy celnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania karnego nawet jeśli oba te postępowania toczą się wobec tej samej osoby. Skutkiem tej odrębności jest możliwość, a w niektórych przypadkach konieczność, przenoszenia w celu wykorzystywania tych samych materiałów dowodowych z jednego postępowania do drugiego. Taką taktykę procesową narzuca obowiązująca w obu tych procedurach zasada poszukiwania prawdy obiektywnej. Podkreślenia wymaga przy tym, iż zasada poszukiwania prawdy obiektywnej musi znajdować swoje odzwierciedlenie od pierwszych czynności wykonywanych w ramach postępowania wyjaśniającego aż po ewentualny wymiar kary dyscyplinarnej. W tej sytuacji organ dyscyplinarny nie może prowadzić postępowania pod wcześniej przygotowaną tezę, ale powinien robić to z zachowaniem zasady bezstronności i obiektywizmu jednocześnie, w sposób dopuszczający każdy rodzaj rozstrzygnięcia wieńczącego postępowanie. Co nie mniej istotne, zebrane w postępowaniu dyscyplinarnym dowody muszą odzwierciedlać szerokie spektrum okoliczności, których dotyczy to postępowanie. W szczególności powinny się one odnosić np. do przebiegu służby objętego postępowaniem dyscyplinarnym funkcjonariusza celnego, obejmując ten aspekt zarówno przed popełnieniem czynu jak i po jego popełnieniu.

Celem postępowania dowodowego jest bowiem, oprócz wyjaśnienia wszystkich okoliczności popełnionego przez funkcjonariusza czynu deliktowego, przygotowanie organowi dyscyplinarnemu wszechstronnej i zarazem obiektywnej bazy dowodowej, na podstawie której będzie on mógł dokonać oceny ciężaru występku dyscyplinarnego i kary, która będzie adekwatna dla konkretnego wykroczenia dyscyplinarnego oraz okoliczności jego popełnienia. Innymi słowy, poprawnie przeprowadzone postępowanie dowodowe musi stwarzać podstawę do dokonania w oparciu o art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej oceny wagi popełnionego czyny na podstawie kryteriów, o których mowa w tym przepisie.

Wolą ustawodawcy wyrażoną w przywołanych wyżej przepisach ustawy o Służbie Celnej jest zatem, aby w imię ustalenia obiektywnego stanu faktycznego w sprawie wszystkie te okoliczności znalazły swój wyraz i odpowiednie miejsce w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sprawy dyscyplinarnej.

Przenosząc powyższe zasady na stan faktyczny niniejszej sprawy wskazać należy, iż sposób w jaki organ dyscyplinarny pierwszej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe oraz sposób, w jaki opisał przeprowadzone czynności dowodowe w uzasadnieniu rozstrzygnięcia dyscyplinarnego nie naruszają obowiązujących w ustawie o Służbie Celnej regulacji. Jak wspomniano na wstępie, ze względu na fakt, iż w niniejszej sprawie - zgodnie z pierwotnym stanowiskiem Szefa Służby Celnej potwierdzonym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - nie mają zastosowania przywołane w odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2014 r. przepisy Kodeksu postępowania karnego, odwołanie musi zostać rozpoznane na podstawie ustawy o Służbie Celnej. W konsekwencji, podstawą oceny zarzutów pełnomocnika obwinionego zawartych w odwołaniu mogą być jedynie przepisy art. 167 ust. 4 i art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, Szef Służby Celnej wskazał na ich bezzasadność. Stosownie do przywołanego na wstępie art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, podstawą rozstrzygnięcia w sprawie dyscyplinarnej są między innymi okoliczności popełnienia deliktu dyscyplinarnego. Skoro zasadniczą okolicznością popełnienia w niniejszej sprawie deliktu dyscyplinarnego, czego nie kwestionuje pełnomocnik obwinionego w pełni akceptując rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, był stan braku zdolności do rozpoznawania jego znaczenia i pokierowaniem swoim postępowaniem, nieuzasadnionymi są oczekiwania pełnomocnika skarżącego w stosunku do organu wydającego rozstrzygnięcie w sprawie, aby umarzając postępowanie, nie zawarł w uzasadnieniu rozstrzygnięcia odpowiednich treści dotyczących zarówno aspektu prawnego jak odnoszącego się do niego stanu faktycznego w tym zakresie. Zastosowanie miał tu bowiem art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, nakazujący zawrzeć w rozstrzygnięciu uzasadnienie faktyczne i prawne odnoszące się do podejmowanej przez organ decyzji. Innymi słowy, wskazanie na stan zdrowia obwinionego jako bezpośrednią podstawę rozstrzygnięcia w sprawie było obowiązkiem orzekającego Dyrektora Izby Celnej w S., determinowanym zarówno przywołanymi wyżej przepisami pragmatyki służbowej Służby Celnej, wymogami stawianymi uzasadnieniom aktów administracyjnych wynikającymi zarówno z wykładni jurydycznej jak i doktrynalnej, wreszcie koniecznością sprostania przez Dyrektora Izby Celnej w S. wymogom ewentualnej kontroli tego aktu zarówno w trybie procesowym przez organ dyscyplinarny drugiej instancji, a w dalszej kolejności - przez sądy administracyjne, jak i w trybie kontroli wewnętrznej, co skutkować może po jego stronie odpowiedzialnością służbową. Co niemniej ważne w niniejszej sprawie, zarówno w odniesieniu do pierwszego z omówionych zarzutów jak i wszystkich pozostałych - w tym dokonania "analizy postawy" i kwestii dyscypliny moralnej obwinionego, o której jego pełnomocnik pisze w odwołaniu, że dotyczy "okoliczności, które nie zostały udowodnione" - zawartych w odwołaniu zarzutów, ustalenia poczynione przez Dyrektora Izby Celnej w S. w toku postępowania a kwestionowane przez skarżącego składniki uzasadnienia, stanowiły wymagane przepisami prawa elementy poszukiwania prawdy obiektywnej, które w ostatecznym rozrachunku - ze względu na podjęty rodzaj rozstrzygnięcia w sprawie - nie stanowiły jednak podstawy wymiaru kary dyscyplinarnej.

Wskazać należy w tym miejscu, iż zawarta w uzasadnieniu np. informacja dotycząca nieporozumienia obwinionego z innym funkcjonariuszem celnym w miejscu publicznym, podobnie jak kwestia jego budzącego wątpliwości i w potocznym odbiorze dwuznacznego zachowania na naradzie kadry kierowniczej Izby Celnej w G., pochodzą z zeznań funkcjonariuszek celnych poszkodowanych w niniejszej sprawie. Nie zmienia to jednak faktu, iż organ orzekający, na wstępnym etapie gromadzenia materiału dowodowego nie wiedząc jakie zapadnie rozstrzygnięcie zobowiązany był przeprowadzić tego typu dowody (przesłuchać poszkodowane), a w uzasadnieniu rozstrzygnięcia miał obowiązek dać wyraz całości zgromadzonego materiału dowodowego.

Uwadze autora odwołania z dnia [...] kwietnia 2014 r. umyka przy tym fakt, iż zarówno przywołany w osnowie odwołania art. 424 § 1 Kpk, jak i zawarte w piśnie wywody odwołujące się do zasad obowiązujących w procedurze karnej nie mają w procedurze dyscyplinarnej Służby Celnej zastosowania. Reguły karno-procesowe w postępowaniu dyscyplinarnym wobec funkcjonariuszy Służby Celnej mają bowiem zastosowanie jedynie w ograniczonym zakresie, w jasno określonym przez ustawę o Służbie Celnej zakresie, i - co do zasady - stosuje się jedynie odpowiednio, jak była o tym mowa wcześniej, a co potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekając w niniejszej sprawie, w zakresie składania i sposobu rozpatrywania odwołań w postępowaniu dyscyplinarnym nie mają one zastosowania ponieważ ustawa pragmatyczna Służby Celnej posiada odpowiednie w tym zakresie regulacje, a samo postępowanie ma charakteru administracyjny a me karny. Konsekwencją tego jest fakt, iż organ dyscyplinarny każdorazowo jest obowiązany przeprowadzić obiektywne postępowanie wyjaśniające, w taki sposób, aby orzekając w zakresie kary ważył jej wysokość na podstawie posiadanych, wymaganych przez ustawodawcę okoliczności faktycznych wymienionych w art. 167 § 4 ustawy o Służbie Celnej. Organ jest przy tym obowiązany do zebrania tych informacji, niezależnie od tego jakie rozstrzygniecie zapadnie w sprawie, czy karę wymierzy, czy ostatecznie uzna że czyn nie zasługuje na wymierzenie kary dyscyplinarnej. Decyzja w tym zakresie jest bowiem pochodną procesu subsumpcji zebranego materiału dowodowego i odpowiednich przepisów prawa. Dalszą konsekwencją tych zasad jest wynikający z administracyjnego charakteru orzeczeń dyscyplinarnych, a obowiązujący w tego typu postępowaniu, wymóg opisu przebiegu postępowania, rodzaju przeprowadzonych dowodów, ect. W doktrynie ukształtował się bowiem pogląd, iż jednym z elementów schematu uzasadnienia jest tzw. "wypowiedź egzystencjalna" dotycząca zaistnienia faktów sprawy (M. Jaśkowska, A. Wróbel - Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, LEX/el., 2015).

J. N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której powyższemu postanowieniu Szefa Służby Celnej z dnia [...] czerwca 2015 r. zarzucił:

- naruszenie przepisu postępowania, to jest art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej, poprzez:

1. wskazanie okoliczności faktycznych, które nie mogły być przedmiotem prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, ponieważ znajdują się poza obszarem ustaleń faktycznych będących podstawą rozstrzygnięcia,

2. wskazanie okoliczności faktycznych, które w rzeczywistości nie zostały udowodnione,

3. wskazanie szczegółowych informacji o stanie zdrowia obwinionego.

Wskazując na powyższe zarzuty, J. N. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, iż postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone i dlatego uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia winno dotyczyć wyłącznie zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego, przyczyny oraz podstawy prawnej umorzenia postępowania dyscyplinarnego.

Nieuzasadnione jest natomiast - na gruncie rozpatrywanej sprawy - umieszczenie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego okoliczności faktycznych, które nie tylko nie dotyczą zarzucanego przewinienia dyscyplinarnego, lecz wręcz nie były przedmiotem postępowania dowodowego.

Nie jest również zrozumiałe odwoływanie się przez organ dyscyplinarny II instancji do konieczności dokonywania ustaleń umożliwiających dokonanie oceny na podstawie kryteriów, o których mowa w art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej. Umieszczenie w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego ustaleń i ocen, które odwołują się do kryteriów ustanowionych w art. 167 ust. 4, byłoby wymagane w przypadku wymierzenia kary dyscyplinarnej.

Nie jest również prawidłowe umieszczenie w treści uzasadnienia postanowienia organu dyscyplinarnego I instancji szczegółowych informacji dotyczących stanu zdrowia skarżącego. Informacje o stanie zdrowie stanowią dane wrażliwe i objęte są najwyższymi standardami ochrony. Podjęty na gruncie rozpatrywanej sprawy rodzaj rozstrzygnięcia nie uzasadniał w żaden sposób wskazania szczegółowych informacji dotyczących stanu zdrowia skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Szef Służby Celnej nie wskazał przy tym żadnych argumentów uzasadniających konieczność umieszczenia takich informacji dotyczących stanu zdrowia skarżącego, które wykraczają poza treść przepisu art. 17 § 1 pkt 2 Kpk.

W odpowiedzi na skargę Szef Służby Celnej wniósł o jej oddalenie powtarzając wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Natomiast stosownie do art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny bada legalność zaskarżonych rozstrzygnięć, to jest ich zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej, a oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy.

Dla oceny niniejszej spawy istotny jest także art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiący o związaniu organu oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu sądu, tu w wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 lutego 2015 r. sygn.. akt II SA/Wa 1319/14 .

Rozpoznając niniejszą sprawę według powyższych zasad, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zaskarżone postanowienie za niezgodne z prawem.

Po pierwsze, jak wynika z treści art. 178, art. 179 i art. 180 ustawy o Służbie Celnej dla rozstrzygnięć merytorycznych wydawanych w postępowaniach dyscyplinarnych wymagana jest forma orzeczenia. Forma ta została prawidłowo zastosowana w przypadku orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] marca 2014 r. zatem merytoryczne rozstrzygnięcie odwołania od tego orzeczenia także powinno przyjąć formę orzeczenia, a nie postanowienia. Forma postanowienia byłaby prawidłowa jedynie w przypadku odmowy rozpatrzenia odwołania z przyczyn formalnych. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie nastąpiła – co wyraźnie zostało wskazane w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14, który nakazał organowi drugiej instancji merytoryczne rozpatrzenie wniesionego przez obwinionego odwołania od uzasadnienia orzeczenia organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpatrując odwołanie J. N. z dnia [...] kwietnia 2014 r. od uzasadnienia orzeczenia Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] marca 2014 r., Szef Służby Celnej powinien niniejszą sprawę rozstrzygnąć orzeczeniem.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż kontrolowane przez Sąd postępowanie jest postępowaniem dyscyplinarnym, a zatem postępowaniem sformalizowanym. Do tego postępowania, pomimo iż jest ono postepowaniem administracyjnym, nie stosuje się w ogóle przepisów Kodeksu postepowania administracyjnego. Postępowanie to jest uregulowane w przepisach procesowych zawartych w Rozdziale 11 ustawy pragmatycznej i posiłkowo, poprzez art. 187 tej ustawy, w przepisach Kodeksu postepowania karnego a także w wybranych aspektach proceduralnych przez - wydanie na mocy art. 186 ustawy pragmatycznej - rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz.U. Nr 31, poz. 159). Żądna z tych procedur nie przewiduje możliwości domniemania, iż wydanie postanowienia należało by traktować jako orzeczenie. Brak tu w ogóle instytucji prawnej "domniemania wydania orzeczenia dyscyplinarnego".

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe uchybienie powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Po drugie, zaskarżone postanowienie pomimo, iż przytacza obszerne fragmenty uzasadnienia prawomocnego wyroku WSA z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14, nie stosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w tym uzasadnieniu, co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie. Nadto organ w sposób dowolny i niezgodny z istotą prawomocnego wyroku dokonuje własnych interpretacji wybranych fragmentów uzasadnienia tego wyroku.

Takie działanie organu jest niedopuszczalne, albowiem ustalenia co do oceny prawnej oraz wytyczne, co do dalszego postępowania, zawarte w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego muszą być przez organ, ponownie rozpatrujący daną sprawę w sposób bezdyskusyjny wykonane, chyba że nastąpiła by istotna zmiana stanu prawnego – co w niniejszej spawie nie miało miejsca. Skro organ nie zgadzał się z oceną prawną wyrażoną we wspomnianym wyroku, to mógł zastrzeżenia swoje zawrzeć w skardze kasacyjnej. Jeżeli tego nie uczynił, to nie może ponownie w sposób skuteczny powoływać się na zakwestionowane w tym wyroku poglądy prawne. Takie zachowanie organu podważa instytucję prawomocnego wyroku i jest niezgodne z ideą państwa prawa. Jest to istotne naruszenie przez Szefa Służby Celnej normy art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które także musi skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.

We wskazanym wyżej prawomocnym wyroku WSA wyraźnie zakwestionował koncepcję organu, który twierdził, iż w postępowaniu dyscyplinarnym w Służbie Celnej nie jest dopuszczalna instytucja odwołania od uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego.

Z okoliczności, iż powszechnie uznaje się postępowania dyscyplinarne w służbach mundurowych za postępowania administracyjne a nie za postępowanie karne (co zostało także potwierdzone w powyższym wyroku) nie wynika twierdzenie, iż odwołanie od samego uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego na zasadzie art. 187 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 425 § 2 Kpa nie jest prawnie możliwe.

Również w uzasadnieniu niniejszego wyroku (wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia) WSA nie wypowiedział się, iż do postepowania dyscyplinarnego Służby Celnej nie mają zastosowania przepisy art. 425 § 2 Kpa.

WSA w wyroku tym nie wskazał również, jak twierdzi organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, "iż podstawą oceny zarzutów pełnomocnika obwinionego, zawartych w odwołaniu, mogą być jedynie przepisy art. 167 ust. 4 i art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy o Służbie Celnej."

W uzasadnieniu wyroku wskazano jedynie na kompletność procedury dyscyplinarnej.

WSA wyraźnie wskazał, "iż przepis art. 179 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej daje funkcjonariuszowi prawo wniesienia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego. Zatem wniesiony środek zaskarżenia, choćby kwestionował tylko jego część, w tym uzasadnienie, jest dopuszczalny. Skoro prawo odwołania służy od orzeczenia dyscyplinarnego to służy od jego uzasadnienia (art. 178 ust. 3 pkt 6 ustawy pragmatycznej). Wniesienie odwołania od uzasadnienia orzeczenia wywołuje skutek prawny uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej orzeczeniem nieostatecznym. Strona przy tym, jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, może skutecznie kwestionować prawidłowość ustaleń faktycznych i dokonanych na tej podstawie ocen. Rozgraniczenie w strukturze orzeczenia dyscyplinarnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia nie ma znaczenia prawnego dla oceny orzeczenia jako spójnej całości. Wynika to z konsekwencji administracyjnego charakteru postępowania dyscyplinarnego. Przy czym odesłanie w art. 187 ustawy pragmatycznej do stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 11 ustawy – "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy" - odpowiednio przepisów Kpk., nie wpływa na zmianą charakteru tego postępowania, tym bardziej, że kwestia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego, jest uregulowana w pełni w ustawie pragmatycznej."

Zatem organ, ponownie rozpatrując odwołanie J. N. z dnia [...] kwietnia 2014 r. powinien wprost odnieść się do jego zarzutów nie zaś ponownie wskazywać na brak możliwości prawnych zastosowania innej argumentacji uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego. Takie rozumowanie jest chybione, albowiem stanowi nieuprawnioną polemikę z prawomocnym wyrokiem, dokonuje interpretacji przepisów prawnych w brew treści uzasadnienia prawomocnego wyroku.

W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga fakt, iż w stosunkowo prostej sprawie, dotyczącej jedynie jednego zarzutu dyscyplinarnego, orzeczenie organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego wraz z uzasadnieniem zawiera aż 25 stron. Tymczasem obwiniony wskazuje na orzeczenia dyscyplinarne Służby Celnej wydane w jego sprawach, w których również, z uwagi na stan jego zdrowia nie doszło do uznania go winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i które to orzeczenia zawierają jedynie niezbędne dla rozstrzygnięcia okoliczności.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ drugiej instancji ponownie rozpatrując odwołanie z dnia [...] kwietnia 2014 r. powinien wykonać wskazania zawarte w prawomocnym wyroku i rozważyć czy treść uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] marca 2014 r. jest adekwatna do rozstrzygnięcia.

Chodzi tu o zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy tym co jest dla prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy niezbędne a co stanowi elementy jakkolwiek związane z osobą obwinionego, ale nieprzydatne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy dyscyplinarnej i wykraczającej poza realizowany rozstrzygnięciem dyscyplinarnym cel.

Zważyć zatem należy czy wszystkie okoliczności dotyczące oceny zdrowia obwinionego są niezbędne w kontrolowanym orzeczeniu, czy nie mają one charakteru piętnującego obwinionego, zwłaszcza iż po wydaniu orzeczenia organu pierwszej instancji pozostawał on nadal w służbie, czy stwierdzenia te nie naruszają dóbr podlegającej ochronie z art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego.

Należy zastanowić się dlaczego organ pierwszej instancji analizuje całokształt służby obwinionego, skoro przebieg tej służby nie ma żadnego znaczenia dla zapadłego orzeczenia umarzającego postepowanie dyscyplinarne.

Brak w zaskarżonym postanowieniu wykazania dlaczego istotne dla uzasadnienia orzeczenia umarzającego postępowanie dyscyplinarne było odwoływanie się do różnych incydentów z udziałem obwinionego, skoro niniejsze postępowanie dotyczyło konkretnego zarzutu - naruszenia przez obwinionego dóbr osobistych trzech funkcjonariuszek.

Organ uzasadniając orzeczenie dyscyplinarne musi miarkować, co ze zgromadzonego materiału dowodowego ma istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie a co zbędne. Wynikiem takiego miarkowania, odpowiedniej segregacji zgromadzonego materiału, są ustalenia organu zawarte w uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego. Zatem uzasadnienie nie powinno zawierać wszystkiego co w danym postępowaniu zgromadzono, ale to co było niezbędne i konieczne do udowodnienia tezy zawartej w sentencji orzeczenia.

W kwestionowanym przez skarżącego uzasadnieniu orzeczenia dyscyplinarnego a także w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, takiego miarkowania brak.

Zaskarżone postanowienie obarczone jest jeszcze jednym uchybieniem, a mianowicie - brak było jakichkolwiek przesłanek, aby w sentencji zaskarżonego postanowienia przywoływać art. 167 ust. 4 ustawy o Służbie Celnej, skoro organ pierwszej instancji nie wymierzył skarżącemu żadnej kary.

Prawomocny wyrok WSA z dnia 13 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1319/14 nie narzuca Szefowi Służby Celnej konkretnego rozstrzygnięcia odwołania obwinionego. To organ musi zdecydować czy odwołanie to należy uwzględnić, a jeżeli tak to w jakim zakresie, czy też podnoszone w nim argumenty są chybione i wówczas orzeczenie dyscyplinarne organu pierwszej instancji należy utrzymać w mocy w całości.

Wyrok ten ma przede wszystkim znaczenie proceduralne. Wskazuje na procesowe aspekty odwołania z dnia [...] kwietnia 2014 r. i stanowi ocenę co do stosowania instytucji odwołania od uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego, wydanego w Służbie Celnej. Uchylając poprzednie rozstrzygnięcie (postanowienie z dnia [...] maja 2014 r.), wyrok ten daje organowi bardzo szerokie spektrum co do merytorycznego rozpatrzenia odwołania i w świetle oceny prawnej zawartej w tym wyroku każde rozstrzygnięcie merytoryczne jest prawnie możliwe.

Natomiast prawidłowość podjętego przez Szefa Służby Celnej orzeczenia uzależniona będzie od rozpatrzenia wszystkich zarzutów odwołania, ustosunkowania się do każdego z nich i argumentacji przemawiającej za wydanym rozstrzygnięciem w aspekcie proporcjonalności treści uzasadnienia orzeczenia dyscyplinarnego do jego treści.

Na potrzebę zachowania odpowiednich proporcji w aspekcie adekwatności motywów uzasadnienia do realizowanego prawem środka zwrócił ostatnio uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku nr 17888/12 z dnia 30 października 2014 r. Oczywiście zagadnienia i waga omawianych w tym wyroku ETPC spraw jest niewspółmierna do niniejszego postepowania dyscyplinarnego, jednakże samo zagadnienie - zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy tym co jest dla prawidłowego rozstrzygnięcia danej sprawy niezbędne a co stanowi elementy nieprzydatny – w ogólnym zarysie jest zbliżone.

Z kolei wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] maja 201 5 r. sygn. akt [...] wskazuje, iż niektóre oceny formułowane w uzasadnieniu wyroku przez sąd znajdują uzasadnienie w materiale sprawy i wbrew podglądowi oskarżonego, nie są dla istoty tego uzasadnienia zbędne (porównaj w tej materii także wyrok Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] maja 201 5 r. sygn.. akt [...]).

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 132 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.