Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 268/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 2 i ust. 3;  art. 132a; art. 134; art. 135p ust. 1; art. 134 h ust. 1; art. 135j ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2067
law: Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a  oraz c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) WSA Jadwiga Pastusiak Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Bałaban po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 lipca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na orzeczenie Inne z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego I. uchyla zaskarżone orzeczenie; II. zasądza od Inne na rzecz M. S. kwotę [...]zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym orzeczeniem nr [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. z dnia [...] marca 2018 r. rozpatrzono odwołanie nadkom. M. S. i utrzymano w mocy orzeczenie nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w K. z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia winy i odstąpienia od ukarania za popełnione przewinienie dyscyplinarne.

Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia oraz akt sprawy wynikało, że w przeprowadzonym postępowaniu dyscyplinarnym nadkom. M. S. obwiniono o to, że pełniąc funkcję Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w K. i kierując pracą podwładnych z Zespołu ds. Wykroczeń w okresie od dnia 3 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2017 r. nie dopełnił obowiązków służbowych w ten sposób, że nie stosował form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie realizowanych przez sierż. szt. K. C. czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie [...], tj. o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, określonego w art. 132 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r., poz. 2067 z późn. zm.) w zw. z § 6 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji w zw. z § 104 ust. 2 Zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2008 r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno- porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.

Podstawą orzeczenia Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. (wyższego przełożonego dyscyplinarnego) był następujący stan sprawy.

W dniu 3 sierpnia 2017 r. sierż. szt. K. C. z Zespołu ds. Wykroczeń Wydziału Prewencji KPP w K. sporządziła notatkę urzędową w sprawie wyłączenia z czynności wyjaśniających [...] materiałów dotyczących A. W., który w dniu 16 lipca 2017 r. w K. na ulicy [...] zatrzymał pojazd marki Citroen o nr rej. [...] w miejscu, gdzie obowiązywał zakaz zatrzymywania się. Z notatką tą zapoznał się nadkom. M. S. zlecając czynności wyjaśniające w kierunku art 92 § 1 Kodeksu wykroczeń. W dniu 7 sierpnia 2017 r. w elektronicznym rejestrze spraw o wykroczenia pod numerem [...] zarejestrowano powyższą sprawę. K. C. włączyła do tej sprawy kopie materiałów z czynności wyjaśniających [...] w postaci protokołów przesłuchania świadków M. J., P. G., P. L. oraz J. K..

W toku prowadzonych czynności wyjaśniających w dniu 7 sierpnia 2017 r. sierż. szt. K. C. wraz z J. J. przeprowadziła oględziny ulicy [...] w K. oraz sporządziła odręczny szkic tej ulicy. W dniu 30 sierpnia 2017 r. K. C. przesłuchała w charakterze świadka A. W. oraz pouczyła go o prawach i obowiązkach osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie.

W dniu 6 września 2017 r. K. C. przesłuchała A. W. jako osobę, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku do sądu o ukaranie. Tego samego dnia funkcjonariuszka Policji przesłuchała A. W. w charakterze świadka. Funkcjonariuszka ta po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających w sprawie [...] sporządziła wniosek o odstąpienie od skierowania przeciwko A. W. wniosku o ukaranie do Sądu Rejonowego w K., pomimo przedstawienia zarzutu o popełnienie wykroczenia. W dniu 7 września 2017 r. asp. szt. G. B. - Z. Naczelnika Wydziału Prewencji działający z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w K. zatwierdził powyższy wniosek o odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu.

W związku ze sprawowanym nadzorem instancyjnym nad przedmiotową sprawą o wykroczenie, w Komendzie Wojewódzkiej Policji w L. przeprowadzono analizę czynności wyjaśniających. W piśmie z dnia 4 października 2017 r. I Zastępca Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. wskazał, iż ujawniono szereg nieprawidłowości i zalecił w tej sytuacji większą dokładność i rzetelność przy sporządzaniu i zatwierdzania wniosków o odstąpienie od ukarania. Podkreślono w tym piśmie, że w dniu 6 września 2017 r. w godz. 7:30-7:50 dokonano czynności procesowej przesłuchania osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie, w trakcie której przedstawiono A. W. zarzut popełnienia wykroczenia. Tego samego dnia w godz. 8:20-8:30 przesłuchano A. W. po raz drugi, ale w charakterze świadka w sytuacji, kiedy zgromadzony materiał dowodowy stanowił podstawę do przedstawienia tej osobie zarzutu popełnienia wykroczenia. Pomimo braku nowych okoliczności (świadczących na korzyść sprawcy) status A. W. został zmieniony na świadka zdarzenia.

W toku postępowania dyscyplinarnego przesłuchano w charakterze obwinionego nadkom. M. S.. Nie przyznał się on do popełnienia przewinienia dyscyplinarnego i wyjaśnił, że nie miał wpływu na podejmowane decyzje w tej sprawie.

Komendant Wojewódzki Policji w L. wyjaśnił, że zgodnie z art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Przepis art. 132 ust. 2 wymienionej ustawy wskazuje, że naruszeniem dyscypliny służbowej jest czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów. Jednocześnie zgodnie z art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji, naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa.

W świetle art. 132a ustawy o Policji, przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant:

1. ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi,

2. nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo, że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć.

Policjant ponosi zatem odpowiedzialność dyscyplinarną za popełnione przewinienie dyscyplinarne umyślnie lub nieumyślnie, przy czym przewinienie to polegać może na działaniu lub zaniechaniu działania.

Organ odwoławczy argumentował, że zgodnie z treścią § 6 pkt 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, wykonywanie czynności przełożonego polega na kierowaniu przebiegiem służby lub pracy podwładnych przez osobiste podejmowanie decyzji rozstrzygających zasadnicze problemy, wynikłe w załatwianych sprawach, albo przez stosowanie form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie tych spraw, jeżeli osobisty wgląd, z uwagi na rodzaj sprawy, jest utrudniony lub niecelowy.

Przepis § 104 ust. 1 zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2008 r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno-porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców stanowi, że nadzór nad wykonywaniem przez policjantów czynności w sprawach o wykroczenia sprawuje właściwy organ Policji lub osoba upoważniona przez ten organ. W myśl § 104 ust. 2, nadzór, o którym mowa w ust. 1, polega na instruowaniu policjantów co do metodyki wykonywania czynności wyjaśniających, czynności postępowania mandatowego oraz czynności związanych z wnoszeniem do sądu wniosków o ukaranie.

Istotą prowadzonego postępowania dyscyplinarnego było ustalenie przez przełożonego dyscyplinarnego umyślności bądź nieumyślności przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej, związanego z wystąpieniem winy przy jego popełnieniu, jej formy, zamiaru (dolus directus, dolus eventualis) oraz postaci nieumyślności. Stopień winy nie może przesądzać o popełnieniu przewinienia dyscyplinarnego, a jedynie zgodnie z treścią art. 134 ust. 1 ustawy o Policji ma wpływ na wymiar kary.

Organ wyjaśnił, że nadkom. M. S. od dnia 1 grudnia 2013 r. pełni służbę w Policji na stanowisku Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w K..

Zgodnie z zakresem czynności Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w K., do obowiązków nadkom. M. S. należało sprawowanie nadzoru nad policjantami Zespołu Dzielnicowych i Zespołu ds. Wykroczeń Wydziału Prewencji KPP w K. i sprawnym funkcjonowaniu tych komórek, a w przypadku nieobecności Naczelnika Wydziału Prewencji, wykonywanie jego obowiązków, sprawdzanie wniosków o ukaranie do sądu oraz podpisywanie ich z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w K., zapoznawanie się z wnioskami policjantów o nie kierowanie wniosków o ukaranie do sądu i w zależności od wykonanych czynności podpisywanie z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w K. bądź zwracanie ich do uzupełnienia.

Z przedmiotowym zakresem czynności M. S. zapoznał się w dniu 31 lipca 2014 r.

Organ odwoławczy argumentował, że nadkom. M. S. w okresie od 3 do 24 sierpnia 2017 r. pełnił służbę, z wyłączeniem dni wolnych. W dniach od 25 sierpnia 2017 r. do 8 września 2017 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym. Do dnia 24 sierpnia 2017 r. obwiniony miał realną możliwość sprawowania bieżącego nadzoru nad prowadzonymi przez sierż. szt. K. C. czynnościami wyjaśniającymi w sprawie [...]

Analizując całość zgromadzonego materiału dowodowego Komendant Wojewódzki Policji w L. stwierdził, że nadkom. M. S. w ramach sprawowanego nadzoru nad prowadzonymi przez Zespół ds. Wykroczeń czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o wykroczenia, zaniechał czynności nadzorczych w sprawie [...], o których mowa w § 104 ust. 1 zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2008 r. oraz w § 6 pkt 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r.

Organ odwoławczy stwierdził, że z postawy prezentowanej przez nadkom. M. S. i złożonych przez niego wyjaśnień w toku prowadzonego postępowania dyscyplinarnego wynika, że obwiniony nie przyjmuje do wiadomości faktu, że w ramach sprawowanego nadzoru nad prowadzonymi przez Zespół ds. Wykroczeń czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o wykroczenia, w sprawie [...] pozostawał całkowicie bierny.

Zdaniem organu, przyznać należało, że stopień winy nadkom. M. S. nie jest nieznaczny, a samo przedmiotowe przewinienie dyscyplinarne nie spowodowało istotnych zakłóceń w realizacji zadań Policji. Wyższy przełożony dyscyplinarny podzielił w tej sytuacji pogląd przełożonego dyscyplinarnego, że właściwości i warunki osobiste policjanta oraz dotychczasowy przebieg jego służby uzasadniają przypuszczenie, że pomimo odstąpienia od ukarania będzie on przestrzegał dyscypliny służbowej oraz zasad etyki zawodowej.

Dokonując oceny zaskarżonego orzeczenia nr [...] Komendanta Powiatowego Policji w K. z dnia [...] stycznia 2018 r. oraz całego materiału dowodowego, Inne stwierdził, że zarzuty podniesione w odwołaniu okazały się niesłuszne, ponieważ postępowanie dyscyplinarne zostało przeprowadzone prawidłowo i nie wystąpiły uchybienia mające wpływ na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

M. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. z dnia [...] marca 2018 r. zarzucając naruszenie przepisów:

- art. 135g ust. 1 ustawy o Policji polegające na dokonaniu jednostronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uwzględnieniu (uwypukleniu) jedynie okoliczności przemawiających na niekorzyść obwinionego;

- art. 135g ust. 1 ustawy o Policji polegające na rażąco dowolnej ocenie dowodów w sprawie;

- art. 135g ust. 2 ustawy o Policji polegające na rozstrzygnięciu na niekorzyść obwinionego występujących w sprawie wątpliwości, w tym co do realnej możliwości wykonywania czynności nadzorczych w czasie przebywania na urlopie;

- art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji polegające na sporządzeniu uzasadnienia orzeczenia, w którym nie wykazano, że skarżący przewidywał możliwość popełnienia błędów przez podległą mu policjantkę oraz na braku odniesienia się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od rozstrzygnięcia organu I instancji.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów uregulowane są w Rozdziale 10 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji. Regulacja postępowania dyscyplinarnego jest pełna w zakresie wszczęcia, przebiegu i formy zakończenia, poza unormowaniem zawartym w przepisie art. 135p ust. 1 ustawy. W myśl tego przepisu, w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania dyscyplinarnego stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego, dotyczące wezwań, terminów, doręczeń i świadków, z wyłączeniem możliwości nakładania kar porządkowych. W postępowaniu dyscyplinarnym do świadków nie stosuje się również art. 184 kodeksu postępowania karnego.

Policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej (w myśl przepisu art. 132 ust. 1 ustawy o Policji). Naruszenie dyscypliny służbowej to czyn policjanta polegający na zawinionym przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub rozkazów i poleceń wydanych przez przełożonych uprawnionych na podstawie tych przepisów (art. 132 ust. 2 ustawy). Według art. 132 ust. 3 ustawy o Policji naruszeniem dyscypliny służbowej jest w szczególności:

1) odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, z wyłączeniem rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 58 ust. 2;

2) zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy;

3) niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa;

4) wprowadzenie w błąd przełożonego lub innego policjanta, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie, policjantowi lub innej osobie;

5) postępowanie przełożonego w sposób przyczyniający się do rozluźnienia dyscypliny służbowej w podległej jednostce organizacyjnej lub komórce organizacyjnej Policji;

6) stawienie się do służby w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka oraz spożywanie alkoholu lub podobnie działającego środka w czasie służby albo w obiektach lub na terenach zajmowanych przez Policję;

7) utrata służbowej broni palnej, amunicji lub legitymacji służbowej;

8) utrata przedmiotu stanowiącego wyposażenie służbowe, którego wykorzystanie przez osoby nieuprawnione wyrządziło szkodę obywatelowi lub stworzyło zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa powszechnego;

9) utrata materiału zawierającego informacje niejawne.

Powyższy katalog naruszeń dyscypliny służbowej nie jest zamknięty, ale stanowi jedynie przykład formy niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza Policji. Użyte w treści tego przepisu sformułowanie "w szczególności" oznacza, iż nie tylko stypizowane w tym przepisie czyny można uznać za naruszenie dyscypliny służbowej. Ustawodawca uznając, iż niemożliwe jest ich enumeratywne wyliczenie, odsyła do klauzuli generalnej zawartej w art. 132 ust. 2 ustawy, która definiuje ogólnie pojęcie naruszenia dyscypliny służbowej, za które to naruszenie policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną.

Warunkiem uznania określonego zachowania za naruszające dyscyplinę służbową jest zawinienie. Pojęcie to ma w przypadku odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów szczególne uregulowanie, bowiem z treści art. 132a ustawy wynika, że przewinienie dyscyplinarne jest zawinione wtedy, gdy policjant: 1) ma zamiar jego popełnienia, to jest chce je popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi; 2) nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia je jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką przewidywał albo mógł i powinien przewidzieć. Tak więc wina określona w tym przepisie związana jest zarówno z umyślnym, jak i nieumyślnym przewinieniem dyscyplinarnym. Stopień winy powinien mieć wpływ na wymiar kary, albowiem zgodnie z art. 134h ust. 1 ustawy o Policji wymierzona kara powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionym obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionego przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, pociągnięcie do odpowiedzialności dyscyplinarnej oraz rodzaj zastosowanej kary należy rozważać z uwzględnieniem zadań funkcjonariusza Policji. Odpowiedzialność dyscyplinarna oparta jest na regułach zaostrzonych, wynikających ze szczególnego rodzaju zadań - ochrony zdrowia i życia ludzi. Przy wykonywaniu zadań obowiązuje zatem nie tylko dyscyplina służbowa, ale i przestrzeganie zasad etyki zawodowej, do których to wartości należy zaliczyć szczególną staranność w wykonywaniu obowiązków. Przewinienie dyscyplinarne jest zawinione już w sytuacji, gdy policjant, nie mając takiego zamiaru, jednak je popełnia na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość taką mógł i powinien przewidzieć (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2007 r., I OSK 637/06, LEX nr 320611).

Jak wyżej wyjaśniono, ustawodawca określił tylko przykładowe naruszenia dyscypliny służbowej, używając w art. 132 ust. 3 ustawy określenia "w szczególności", w tym między innymi uznał, że naruszeniem dyscypliny służbowej jest odmowa wykonania albo niewykonanie rozkazu lub polecenia przełożonego, względnie organu uprawnionego na podstawie ustawy do wydawania poleceń policjantom, z wyłączeniem rozkazów i poleceń, o których mowa w art. 58 ust. 2 (art. 132 ust. 3 pkt 1 ustawy) oraz niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa (art. 132 ust. 3 pkt 3 ustawy). Zapatrywanie o otwartym katalogu zachowań i zaniechań, które mogą skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną funkcjonariusza Policji znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 września 2016 r. sygn. akt I OSK 1170/16.

Bezczynność policjanta w zakresie powierzonych mu spraw, powodująca nieuzasadnioną zwłokę w ich prowadzeniu jest niedopełnieniem obowiązków służbowych skutkującym naruszenie dyscypliny służbowej. Fakt ten może być podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, a w konsekwencji prowadzić do wydania w tym przedmiocie orzeczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wyjaśnić, że w postępowaniu dyscyplinarnym, nadkom. M. S. zarzucono, że pełniąc funkcję Zastępcy Naczelnika Wydziału Prewencji Komendy Powiatowej Policji w K. i kierując pracą podwładnych z Zespołu ds. Wykroczeń, w okresie od 3 do 24 sierpnia 2017 r. nie dopełnił obowiązków służbowych w ten sposób, że nie stosował form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie realizowanych przez sierż. szt. K. C. czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie [...] i przez to doszło do sporządzenia przez policjantkę w sposób nieprawidłowy dokumentacji służbowej. Skarżącemu zarzucono popełnienie przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 132 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy o Policji w związku z § 6 pkt 1 Zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji i w związku z § 104 ust. 2 Zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2008 r. w sprawie metodyki wykonywania przez Policję czynności administracyjno-porządkowych w zakresie wykrywania wykroczeń oraz ścigania ich sprawców.

Wymaga wyjaśnienia, że w myśl § 6 pkt 1 zarządzenia nr 30 Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r., wykonywanie czynności przełożonego polega na kierowaniu przebiegiem służby lub pracy podwładnych przez osobiste podejmowanie decyzji rozstrzygających zasadnicze problemy, wynikłe w załatwianych sprawach, albo przez stosowanie form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie tych spraw, jeżeli osobisty wgląd, z uwagi na rodzaj sprawy, jest utrudniony lub niecelowy. Z powyższym aktem prawny zapoznano skarżącego w dniu 27 grudnia 2013 r.

Stosownie do § 104 Zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji, nadzór nad wykonywaniem przez policjantów czynności w sprawach o wykroczenia sprawuje właściwy organ Policji lub osoba upoważniona przez ten organ (ust. 1).

Przepis powyższy w ust. 2 określa, że nadzór, o którym mowa w ust. 1, polega na:

1) instruowaniu policjantów co do metodyki wykonywania czynności wyjaśniających, czynności postępowania mandatowego oraz czynności związanych z wnoszeniem do sądu wniosków o ukaranie;

2) bezpośrednim uczestniczeniu w czynnościach wykonywanych przez policjantów, w szczególności związanych z:

a) przeprowadzaniem kontroli przestrzegania przepisów prawa,

b) ujawnianiem wykroczeń i stosowaniem wobec sprawców przewidzianych prawem środków,

c) nakładaniem grzywien w drodze mandatu karnego,

d) kontrolą terminowości rozliczania się przez policjantów z wydanych im bloczków mandatowych oraz z pieniędzy pobranych w formie grzywny nakładanej mandatem karnym gotówkowym,

e) ustalaniem, zbieraniem i sprawdzaniem danych niezbędnych do sporządzenia wniosków o ukaranie;

3) czuwaniu nad zasadnością, prawidłowością i celowością stosowania wobec sprawców wykroczeń środków oddziaływania wychowawczego;

4) czuwaniu nad zasadnym pod względem faktycznym i prawnym oraz zgodnym z ustawowymi celami społeczno-wychowawczymi nakładaniem grzywien w drodze mandatu karnego;

5) żądaniu przedstawiania dokumentów i materiałów zbieranych w toku czynności wyjaśniających w związku z czynnościami wyjaśniającymi w sprawach o wykroczenie;

6) czuwaniu nad prawidłowym i terminowym sporządzaniem wniosków o ukaranie oraz ich zasadnością faktyczną i prawną oraz nad realizacją czynności wyjaśniających w sprawach o wykroczenia bez zbędnej zwłoki - w ustawowym terminie instrukcyjnym miesiąca od momentu ujawnienia wykroczenia (w przypadkach, gdy termin ten został przekroczony, należy sprawdzać, czy istniały ku temu uzasadnione okoliczności);

7) badaniu faktycznej i prawnej zasadności przedkładanych przez policjantów wniosków o odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu;

8) okresowej analizie i ocenie efektywności ścigania wykroczeń, z uwzględnieniem stanu porządku i bezpieczeństwa publicznego w rejonach pełnionej służby prewencyjnej, częstotliwości, form, prawidłowości i zasadności reakcji na wykroczenia oraz adekwatności zastosowanych kar i środków oddziaływania wychowawczego.

Z treścią Zarządzenia nr 323 zapoznano skarżącego dopiero na etapie postępowania dyscyplinarnego w dniu 22 grudnia 2017 r. (k. 153 akt adm.).

Do obowiązków skarżącego należało – zgodnie z zakresem czynności, przyjętym przez skarżącego w dniu 31 lipca 2014 r. – między innymi:

- sprawowanie nadzoru nad policjantami Zespołu Dzielnicowych i Zespołu ds. Wykroczeń Wydziału Prewencji KPP w K. i sprawnym funkcjonowaniem tych komórek;

- sprawdzanie wniosków o ukaranie do sądu oraz podpisywania ich z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w K.;

- zapoznawanie się z wnioskami policjantów o nie kierowanie wniosków o ukaranie do sądu i w zależności od wykonanych czynności i podpisywania tych wniosków z upoważnienia Komendanta Powiatowego Policji w K. bądź zwracanie tych wniosków do uzupełnienia.

W okresie od dnia 3 sierpnia 2017 r. do 24 sierpnia 2017 r. (to jest w okresie, w którym skarżącemu zarzucono, że nie dopełnił obowiązków służbowych i nie stosował właściwych form nadzoru w sprawie [...] podlegająca bezpośredniemu nadzorowi ze strony skarżącego, sierż. szt. K. C. z Zespołu ds. Wykroczeń Wydziału Prewencji KPP w K. wykonała następujące czynności:

- w dniu 3 sierpnia 2017 r. sporządziła notatkę urzędową o wyłączeniu z czynności wyjaśniających [...] materiałów dotyczących A. W., który w dniu 16 lipca 2017 r. w K. na ulicy [...] zatrzymał pojazd marki Citroen o nr rej. [...] w miejscu, gdzie obowiązywał zakaz zatrzymywania się;

-. w dniu 7 sierpnia 2017 r. wraz z J. J. przeprowadziła oględziny ulicy [...] w K. oraz sporządziła odręczny szkic tej ulicy;

- w połowie sierpnia 2017 r. wystosowała do A. W. wezwanie do osobistego stawiennictwa w dniu 30 sierpnia 2017 r. w celu przesłuchania w sprawie [...].

Były to typowe czynności podejmowane w sprawie dotyczącej wykroczenia, co znajduje potwierdzenie w wyjaśnieniach K. C.. Podała ona w notatce służbowej z dnia 20 października 2017 r., że wszystkie wątpliwości ze sprawą zawsze konsultuje ze swoim przełożonym. Potwierdziła to dodatkowo w dniu 20 grudnia 2017 r. (przesłuchana w charakterze świadka w toczącym się postępowaniu dyscyplinarnym), wyjaśniając ponadto, że nie była to jakaś skomplikowana sprawa oraz że nie przypomina sobie, aby w tej sprawie zwracała się do swojego bezpośredniego przełożonego nadkom. M. S. z problemami dotyczącym czynności wyjaśniających. Wskazała również, że nadkom. M. S. nie pytał jej o przebieg czynności wyjaśniających, ale prosił o ją o to, aby przesunęła o kilka dni wcześniej zaplanowany urlop i zgodziła się na to.

Powyższe oznacza, że prowadzona przez K. C. sprawa dotycząca wykroczenia nie była sprawą skomplikowaną i budzącą wątpliwości, a przez to wymagającą ze strony skarżącego wzmożonego nadzoru w postaci odpowiednio wczesnego ukierunkowania i poinstruowania funkcjonariuszki co do sposobu zakończenia sprawy.

Jak podnosi Komendant Powiatowy Policji w K. w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z dnia [...] stycznia 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia winy i odstąpienia od ukarania M. S. za popełnione przewinienie dyscyplinarne, skarżący miał realną możliwość sprawowania nadzoru Z dalszych wywodów tego organu wynika, że skarżący z własnej inicjatywy nie podjął czynności nadzorczych w sprawie [...], nie zażądał przedstawienia dokumentów i materiałów zbieranych w toku czynności wyjaśniających, nie dopełnił obowiązków służbowych w ten sposób, że nie stosował form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie realizowanej sprawy, przez co doszło do sporządzenia przez K. C. w sposób nieprawidłowy dokumentacji służbowej.

Stanowisko to zostało bezpodstawnie zaakceptowane przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. . Uwadze organu odwoławczego umknęło, że sporządzenie dokumentacji służbowej przez K. C. nastąpiło w dniu 6 września 2017 r. (podczas urlopu wypoczynkowego skarżącego). Z tego powodu skarżący nie miał wpływu na podejmowane tego dnia przez tę funkcjonariuszkę czynności służbowe. Organ odwoławczy, podobnie zresztą jak i Komendant Powiatowy Policji w K., nie wykazał, że pomiędzy zarzucanym skarżącemu brakiem nadzoru w okresie od 3 do 24 sierpnia 2017 r., a wykonanymi przez funkcjonariuszkę w dniu 6 września 2017 r. czynnościami wyjaśniającymi (i służbowymi) zachodzi związek przyczynowy.

Skarżący nie mógł być obwiniony o to, że z powodu zaniechania czynności nadzorczych doszło do nieprofesjonalnego zachowania się K. C., będącej doświadczonym funkcjonariuszem Policji i z powodu zawinionego zachowania się skarżącego doszło do sporządzenia przez tę policjantkę w sposób nieprawidłowy dokumentacji służbowej (w postaci wniosku o odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu, zawiadomienia z dnia 6 września 2017 r. o nieskierowaniu wniosku o ukaranie do sądu, protokołów przesłuchania A. W., jako osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niemu wniosku o ukaranie, a następnie przesłuchania tej osoby w charakterze świadka).

Należy zauważyć, że podkom. P. B., Naczelnik Wydziału Prewencji KPP w K., w dniu 30 sierpnia 2017 r. polecił K. C. przesłuchać A. W., jako osobę, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie za popełnienie wykroczenia z art. 92 § 1 Kodeksu wykroczeń oraz skierować do sądu wniosek o ukaranie za ten czyn. Dowodem wydania tego rodzaju polecenia jest notatka służbowa z dnia 23 października 2017 r. (k. 65/61 akt adm.) sporządzona przez podkom. P. B.. Notatka służbowa z dnia 24 listopada 2017 r. (k. 110/106 akt adm.) również potwierdza fakt wydania tego rodzaju polecenia przez Naczelnika Wydziału Prewencji KPP w K..

W sprawozdaniu z dnia 12 stycznia 2018 r. z przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego – zatwierdzonym przez Komendanta Powiatowego Policji w K. - wskazano, że czynności wyjaśniające zostały zarejestrowane w dniu 7 sierpnia 2017 r. i nadano im numer [...] elektronicznym rejestrze spraw o wykroczenia [...] (k. 175 akt adm.). O formalnym i merytorycznym nadzorze skarżącego nad tą sprawą i prawidłowym prowadzeniu czynności wyjaśniających przez K. C. można ewentualnie mówić od daty rejestracji tej sprawy w systemie ewidencyjnym, a nie od dnia 3 sierpnia 2017 r. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Komendant Wojewódzki Policji w L. przyznaje okoliczność, że w dniu 7 sierpnia 2017 r. oficjalnie zarejestrowano czynności wyjaśniające w elektronicznym rejestrze spraw dotyczących wykroczeń, ale z powyższego stwierdzenia nie wyprowadza właściwych wniosków.

W tych okolicznościach tak szeroko sformułowany i opisany zarzut popełnienia przewinienia dyscyplinarnego w okresie 3 – 24 sierpnia 2017 r. nie miał racjonalnego uzasadnienia, co umknęło uwadze Komendanta Wojewódzkiego Policji w L. (i nie tylko temu organowi).

Z powyższych względów usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia przepisu art. 135j ust. 2 pkt 6 ustawy o Policji, poprzez nieprawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne orzeczenia.

W orzecznictwie podnosi się, że przewinienie polegające na przekroczeniu uprawnień lub niewykonaniu obowiązków wynikających z przepisów prawa lub nakazów i poleceń, ma charakter formalny i do zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego nie jest wymagany skutek materialny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 marca 2016 r. sygn. I OSK 2770/14).

Tak rozumiany charakter prawny przewinienia dyscyplinarnego nie oznacza, że wyższy przełożony dyscyplinarny uprawniony jest do przypisywania odpowiedzialności za wywołany negatywny skutek zachowania się obwinionego, jeżeli w postępowaniu dyscyplinarnym nie udowodniono i nie wykazano, że taki skutek rzeczywiście zaistniał.

W sprawie o wykroczenie (ERSoW-563/17/EZW/KCH) nie wystąpiły zasadnicze problemy do osobistego rozstrzygnięcia przez skarżącego. Ewentualna decyzja, o której mowa w § 6 pkt 1 zarządzenia nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia 16 grudnia 2013 r. w sprawie funkcjonowania organizacji hierarchicznej w Policji, co dalej z tą sprawą, mogła być podjęta najwcześniej od momentu przesłuchania A. W. i uzyskania od niego zaprotokołowanych wyjaśnień.

Zastosowanie form nadzoru zapewniających bieżącą informację o stanie tej sprawy doprowadziłoby jedynie do tego, że skarżący mógłby dowiedzieć się tylko tyle co wynikało z czynności wykonanych przez K. C. w dniu 7 sierpnia 2017 r. (z protokołu z oględzin i szkicu ulicy [...] w K. oraz wezwania A. W. do stawiennictwa w dniu 30 sierpnia 2017 r. w celu przesłuchania. Co najwyżej stosownie do § 104 ust. 2 pkt 1 Zarządzenia nr 323, skarżący mógłby udzielić instruktażu K. C. i przypomnieć jej o metodyce wykonywania czynności wyjaśniających w sprawach o wykroczenia. Należy zauważyć, że Komendant Powiatowy Policji w K. oraz wyższy przełożony dyscyplinarny nie wskazują na przykład, na czym w tej konkretnej sprawie miałby polegać instruktaż doświadczonej policjantki.

Zgodnie z § 28 ust. 1 pkt 1 cyt. Zarządzenia nr 323 Komendanta Głównego Policji z dnia 26 marca 2008 r., przez zakończenie czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie rozumie się skierowanie wniosku o ukaranie do sądu. Zakończyć czynności wyjaśniające można również poprzez odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu (§ 28 ust. 1 pkt 2). W rozpoznawanej sprawie w dniu 6 września 2017 r. sporządzony został wniosek o odstąpienie od skierowania wniosku o ukaranie do sądu (k. 20 akt adm.). Wniosek zatwierdzono w dniu 7 września 2017 r. Instrukcyjny termin na zakończenie czynności wyjaśniających określono w art. 54 § 1 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Czynności te należy zakończyć w ciągu miesiąca. Jak wynika z akt sprawy terminu tego nie przekroczono skoro sprawę o wykroczenie ([...]) zarejestrowano w dniu 7 sierpnia 2017 r. Zatem nie można powiedzieć, że sprawę o wykroczenie prowadzono zbyt długo i przed upływem miesięcznego terminu – z powodu braku nadzoru ze strony skarżącego - nie podjęto niezbędnych czynności wyjaśniających.

W tym stanie rzeczy trafny jest zarzut skargi o naruszeniu art. 135g ust. 1 ustawy o Policji, poprzez dokonanie przez organ jednostronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i uwypukleniu okoliczności przemawiających na niekorzyść obwinionego.

Ubocznie należy wskazać, że do akt niniejszej sprawy nie dołączono akt osobowych skarżącego. W rezultacie nie wiadomo, czy notatka służbowa z dnia 30 października 2017 r. (k. 67/63 akt adm.) jest notatką z rozmowy dyscyplinującej, o której wspomina dokument w postaci innej notatki służbowej z dnia 29 grudnia 2017 r. (k. 163 akt adm.) sporządzonej przez B. S., starszą specjalistkę Zespołu Kadr i Szkolenia KPP w K.. Stwierdziła ona, że w aktach osobowych nadkom. M. S. znajduje się jedna notatka z rozmowy dyscyplinującej, którą to notatkę należy usunąć z akt po dniu 30 października 2018 r.

Ustawa o Policji przewiduje i wprowadza instrument dyscyplinujący w postaci rozmowy dyscyplinującej, która nie wywiera negatywnego skutku finansowego dla policjanta. W przypadku przewinienia mniejszej wagi przełożony może korzystać właśnie z takiego środka dyscyplinującego. Notatkę z takiej rozmowy przełożony włącza do akt osobowych policjanta, a po upływie roku notatkę usuwa się, bez odnotowywania, że taka się tam znajdowała. Powyższe wynika z dyspozycji art. 132 ust. 4b i ust. 4 c ustawy o Policji.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ odwoławczy wyjaśni tę kwestię (jaki charakter ma notatka służbowa z dnia 30 października 2017 r. i ta figurująca w aktach osobowych skarżącego) i rozważy w szczególności, czy podtrzymuje w całości swoje stanowisko, co tego, że skarżący popełnił przewinienie dyscyplinarne, a jeśli tak, to, czy zachowanie skarżącego można oceniać w kontekście art. 132 ust. 4b ustawy o Policji. Organ dokona oceny i analizy całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nie tylko wybranych przez siebie dowodów. W zakresie niezbędne będzie dostosowanie się do powyższej sformułowanych przez Sąd uwag.

Stwierdzone i wyżej opisane uchybienia powodowały, że skontrolowane orzeczenie należało wyeliminować z obrotu prawnego. W dalszym toku postępowania rzeczą organu będzie również odniesienie się do możliwości realnego sprawowania przez skarżącego nadzoru nad czynnościami wyjaśniającymi w sytuacji, kiedy jak to K. C. wyjaśniła, prowadziła ona w sierpniu 2017 r. dużo spraw dotyczących wykroczeń (ponad 80 spraw). Organ dokona oceny zachowania skarżącego, który czynił starania w trosce o dobro służby i sprawne załatwianie spraw, czego wyrazem było zwrócenie się do K. C. z propozycją o przełożenie o kilka dni urlopu wypoczynkowego. Organ ustali ponadto i wyjaśni, czy skarżący zapoznał się w ramach czynności nadzorczych z włączonymi do akt sprawy [...] materiałem dowodowym w postaci protokołów przesłuchania M. J., P. G., P. L. oraz J. K..

M. S. zapoznał się z notatką K. C. z dnia 3 sierpnia 2017 r., czego dowodem jest własnoręczna adnotacja skarżącego o zleceniu tejże funkcjonariuszce prowadzenia czynności wyjaśniających w sprawie o wykroczenie z art 92 § 1 Kodeksu wykroczeń.

Z akt sprawy wynikało, że skarżący podnosił, że nie był w stanie na bieżąco realizować poleceń zawartych w kartach nadzoru postępowań będących przedmiotem kontroli, a stwierdzona bezczynność była spowodowana dużą ilością powierzonych obowiązków służbowych i charakterem prowadzonych postępowań sprawdzających lub przygotowawczych. Takie wyjaśnienia skarżącego należało skonfrontować z danymi z zakresu statystyki i obciążenia sprawami funkcjonariuszy z Zespołu ds. Wykroczeń KPP w K., czy chociażby z relacją K. C. na temat ilości prowadzonych przez nią spraw dotyczących wykroczeń drogowych. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że organ przyznaje, że zachowanie skarżącego nie spowodowało istotnych zakłóceń w realizacji zadań Policji.

W tych okolicznościach skarga zasadnie zarzuca naruszenie art. 135g ust. 1 ustawy o Policji, poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego.

Skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie podziela jednak zarzutów i wniosków skargi, że zaskarżone orzeczenie jest wynikiem rażąco dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie.

Przepis art. 135j ust. 1 pkt 2 i ust. 5 ustawy o Policji przyznaje przełożonemu dyscyplinarnemu możliwość odstąpienia od ukarania, jeżeli stopień winy lub stopień szkodliwości przewinienia dyscyplinarnego dla służby nie jest znaczny, a właściwości i warunki osobiste policjanta oraz dotychczasowy przebieg służby uzasadniają przypuszczenie, że pomimo odstąpienia od ukarania będzie on przestrzegał dyscypliny służbowej oraz zasad etyki zawodowej. Wyniki kontroli sądowej wskazywały, że powyższy przepis został zastosowany przedwcześnie, bez rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie i bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności.

Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżone orzeczenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej "p.p.s.a."). O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.