Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1690/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 1 pkt 7, art. 14 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2011 nr 74 poz 397
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant specjalista Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy od lutego 2013 r. do stycznia 2014 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz C. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 757 zł (siedemset pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez organy podatkowe, w dniu 28 sierpnia 2014 r. C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: Skarżąca, Strona lub Spółka), złożyła korektę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za rok podatkowy od 1 lutego 2013 r. do 31 stycznia 2014 r. Razem z korektą Spółka złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty w kwocie 53.623.053 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w dniu [...] lutego 2013 r. utworzyła spółkę zależną S. z siedzibą w Wielkiej Brytanii (dalej - S. ). Od dnia ustanowienia Strona objęła łącznie 323.299.137 udziałów o wartości nominalnej 1 GBP każdy i wniosła na pokrycie kapitału zakładowego tej spółki wkład pieniężny w łącznej wysokości 323.299.137 GBP.

Następnie Spółka zawarła w dniu [...] stycznia 2014 r. z N. Limited z siedzibą w Wielkiej Brytanii (dalej - N. ) umowę w przedmiocie wniesienia części posiadanych udziałów w S. na kapitał tej spółki. Na podstawie w/w umowy Spółka wniosła do N. 59.755.408 udziałów w S. o wartości nominalnej 1 GB każdy w zamian obejmując 53.755.408 udziałów w N. o wartości nominalnej 0,01 GB każdy.

Powyższe zdarzenie zdaniem Spółki zwiększyło przychody o kwotę 2.734.995,97 zł oraz koszty uzyskania przychodów o kwotę 284.961.589.67 zł.

W związku z tym, iż prawidłowość powyższej korekty budziła wątpliwości Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] listopada 2014r. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia Spółce wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy 1 luty 2013 – 31 styczeń 2014 r.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego określił Stronie zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za powyższy okres w wysokości 87.016.487 zł.

Zdaniem Naczelnika, Spółka zaniżyła przychody z tytułu objęcia udziałów w N. o kwotę 300 625 284 zł (tj. kwota różnicy pomiędzy wartością rynkową udziałów w N. w wysokości 303 360 279,79 zł, a wartością nominalną tych udziałów w wysokości 2 734 995,97 zł).

Ponadto, Naczelnik stwierdził zaniżenie przychodów i kosztów uzyskania przychodów z tytułu udzielonych rabatów, zawyżenie kosztów uzyskania przychodów z tytułu wydatków na alkohol, tor gokartowy i innych, w związku z dostępem do aplikacji Multiposting, składką członkowską we Francuskiej Izbie Przemysłowo-Handlowej, a także zaliczono do kosztów uzyskania przychodów wartość wypłaconego na rzecz pracowników dodatkowego świadczenia pracowniczego (Premia Turbo Progresja) i wartość zwróconych kontrahentowi Spółki, I. Sp. z o.o. nienależnie pobranych bonusów/premii.

Skarżąca w odwołaniu od powyższej decyzji wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie art. 12 ust. 1 pkt 7 i art. 14 ust. 1-3 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r., Nr 74, poz. 397, ze zm.; dalej: "u.p.d.o.p."), poprzez określenie przychodu z tytułu nabycia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w wysokości odpowiadającej przyjętej przez organ podatkowy wartości rynkowej tych udziałów (akcji), podczas gdy przychodem z tytułu nabycia udziałów (akcji) jest nominalna wartość tych udziałów (akcji).

Spółka nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, iż art. 12 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. powinien być interpretowany w ten sposób, że stanowiąca przychód podatkowy wartość nominalna udziałów (akcji) objętych przez podatnika w zamian za wkład niepieniężny w postaci udziałów (akcji) może zostać ustalona przez organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej udziałów (akcji) objętych w zamian za aport.

Zdaniem Spółki, skoro w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., ustawodawca posłużył się określeniem "wartość nominalna", to niedopuszczalne jest przyjmowanie takich dyrektyw interpretacyjnych, które doprowadziłyby do opodatkowania innej kategorii (prawnej lub ekonomicznej) niż wartość nominalna udziałów (akcji). Wykładając i stosując art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. Naczelnik Urzędu Skarbowego winien, zdaniem Strony, stwierdzić, że przychodem podatkowym może być wyłącznie wartość nominalna udziałów w spółce kapitałowej (N. ) objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część (udziały w SPIL objęte wcześniej w zamian za wkład gotówkowy).

Zdaniem Spółki, przepis art. 14 u.p.d.o.p. może potencjalnie znaleźć zastosowanie tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy podatnik określi wartość aportu niezgodnie z wartością rynkową. Ocena operacji podwyższenia kapitału z perspektywy prawnopodatkowej dokonywana będzie więc wówczas z uwzględnieniem warunków rynkowych. Jeżeli podatnik wycenia aport według wartości rynkowej, zasada ta jest zachowana. Normalnym i powszechnym zachowaniem "rynkowym" jest bowiem to, że za udział lub akcje nie uiszcza się ceny odpowiadającej wartości nominalnej, ale wartości rynkowej (emisyjnej), która choć w pewnych (sporadycznych i wyjątkowych) przypadkach może być taka sama, ale najczęściej jest wyższa. Taka sytuacja może mieć miejsce m.in. w przypadku aportów wnoszonych do spółek giełdowych.

Spółka wskazała, że jej stanowisko jest zgodne z wykładnią systemową i celowościową u.p.d.o.p. oraz, że przychodem z tytułu objęcia udziałów (akcji) może być tylko wartość nominalna tych udziałów (akcji) pozostaje również spójne z innymi przepisami u.p.d.o.p., przykładowo art. 15 ust. 1 k pkt 1 u.p.d.o.p.

Spółka powołała się ponadto na wyrok NSA w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 lipca 2015 r., sygn. akt II FSK 1772/13, który jej zdaniem potwierdza prawidłowość prezentowanego stanowiska i stanowi podwaliny pod jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie stosowania art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p. do szacowania wartości objętych udziałów w zamian za wkład niepieniężny.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W ocenie Dyrektora, Naczelnik dokonał wprawdzie określenia wartości przychodu z tytułu objęcia udziałów w N. z zastosowaniem art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p., tym niemniej proces ten nastąpił z pominięciem procedury zawartej w art. 14 ust. 3 tej ustawy.

Zdaniem Dyrektora, aby organ był uprawniony do określenia przychodu na podstawie art. 14 u.p.d.o.p. konieczne jest spełnienie następujących przesłanek:

1) cena musi znacznie odbiegać od wartości rynkowej zbywanej rzecz lub prawa;

2) cena musi odbiegać znacznie od tej wartości w sposób nieuzasadniony.

W ocenie Dyrektora, jeżeli spełnione są powyższe przesłanki to wówczas zastosowanie znajduje art. 14 ust. 3 u.p.d.o.p., który określa w sposób szczegółowy procedurę szacowania tego przychodu poprzez 1) wezwanie stron, 2) określenie wartości przychodu z uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych 3) obciążenie strony kosztami biegłego.

Zdaniem Dyrektora, organ I instancji określając przychód z tytułu objęcia przez Spółkę udziałów w N. zobligowany był do zastosowania tej procedury i powinien uczynić to w toku powtórnego rozpoznawania sprawy.

W dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji Dyrektor wskazał, że z uwagi na powiązania kapitałowe występujące pomiędzy Skarżącą, S. oraz N. oraz tożsamy przedmiot działalności S. i N. , Naczelnik powinien był również dokonać w toku ponownego postępowania analizy obejmowania udziałów i wniesienia przedmiotowego aportu przez Skarżącą pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanek określonych w art. 199a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: "O.p.").

W związku z powyższym, w opinii organu II instancji, w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego w zakresie skutkującym wypełnieniem przesłanki zawartej w przepisie art. 233 § 2 O.p. Dopiero po przeprowadzeniu postępowania w powyższym zakresie Naczelnik powinien ocenić czy nowe dowody mają wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz wziąć pod uwagę całokształt okoliczności analizując także argumentację Strony zawartą w odwołaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie:

1) art. 12 ust. 1 pkt 7 i art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., poprzez przyjęcie, że organ podatkowy jest uprawniony do określenia wysokości przychodu z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część w innej wysokości niż wartość nominalna udziałów (akcji) objętych w zamian za taki aport. Powyższe twierdzenie doprowadziło Dyrektora Izby Skarbowej do błędnego wniosku, że w toku ponownego postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien dokonać weryfikacji wartości rynkowej udziałów objętych przez Skarżącą w N. Limited z siedzibą w Wielkiej Brytanii przy zastosowaniu mechanizmów wskazanych w art. 14 ust. 3 ustawy o CIT,

2) art. 233 § 2, art. 210 § 1 pkt 6, art. 210 § 4 w związku z art. 199a O.p., poprzez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji w zakresie wyjaśnienia przesłanek przemawiających za uchyleniem decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia w celu przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części w zakresie zaistnienia przesłanek do zastosowania art. 199a O.p.

W uzasadnieniu skargi, Spółka powtórzyła stanowisko prezentowane w odwołaniu, że skoro w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., ustawodawca posłużył się określeniem "wartość nominalna", to niedopuszczalne jest przyjmowanie takich dyrektyw interpretacyjnych, które doprowadziłyby do opodatkowania innej kategorii (prawnej lub ekonomicznej) niż wartość nominalna udziałów (akcji).

Spółka ponadto zarzuciła, że Dyrektor nie przedstawił precyzyjnych i jasnych wytycznych co do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie spełnienia przesłanek do zastosowania art. 199a O.p., co stanowi naruszenie przepisu art. 210 § 1 pkt 6 i art. 210 § 4 O.p. Organ nie wskazał bowiem jakie dokładnie okoliczności faktyczne uzasadniają dokonanie oceny prawnej sprawy pod tym kątem i jakie elementy stanu fatycznego powinny być zweryfikowane w toku ponownego postępowania dowodowego. Zdaniem Skarżącej, zaakcentowany w zaskarżonej decyzji fakt istnienia powiązań kapitałowych pomiędzy Spółką, S. a N. nie stanowi samoistnej przesłanki do rozważenia zasadności zastosowania przepisów art. 199a O.p.

Ponadto zdaniem Skarżącej, prowadzenie przez Naczelnika dalszego postępowania dowodowego w oparciu o regulacje przewidziane w art. 199a O.p. w ślad za wytycznymi organu odwoławczego mogłoby stanowić próbę obejścia jasnego i klarownego stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku w sprawie K 4/03.

Podsumowując Skarżąca wskazała, że konsekwencje podatkowe objęcia udziałów w N. wynikają wprost z powszechnie obowiązujących przepisów prawa (art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.) i nie zmienia tego ani odesłanie do odpowiedniego zastosowania przepisów o szacowaniu wartości rynkowej przedmiotu aportu (art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p.) ani możliwość oceny rzeczywistej treści czynności prawnej (art. 1998 § 1 i § 2 O.p.) - konieczność zadeklarowania przychodu znacznie niższego niż koszty uzyskania przychodów z tytułu objęcia udziałów w N. nie przynosi bowiem trwałej korzyści podatkowej, gdyż przejściowej stracie podatkowej z tej operacji odpowiada oczekiwany w przyszłości dochód z tytułu zbycia tych udziałów (wynikający z wykazania przychodu prawdopodobnie wielokrotnie wyższego niż koszty uzyskania przychodów).

Ponadto w opinii Strony, nawet gdyby taka korzyść podatkowa miała miejsce, nie powinno mieć to - jak wykazano powyżej - żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w art. 247 ustawy Ordynacja podatkowa (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. uchylająca w całości decyzję organu I instancji i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia. Natomiast spór w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy odesłanie w art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. do odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1 - 3 tej ustawy, upoważnia organy podatkowe do weryfikacji wartości nominalnej udziałów (akcji) określonych w umowie lub statucie spółki, w sytuacji gdy wartość nominalna obejmowanych udziałów (akcji) znacznie odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu.

W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że powyższym zagadnieniem zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach: przywołanym przez Skarżącą z dnia 20 lipca 2015r., sygn. akt II FSK 1772/13 oraz z dnia 18 maja 2016r., sygn. akt II FSK 1050/14 (dostępne na : http://orzeczenia.nsa.gov.pl), których tezy w całości podziela Sąd rozpatrujący niniejszą sprawe, przyjmując je za swoje.

W związku z tym należy przypomnieć, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, jest w szczególności: nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce albo wartość wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część; przepisy art. 14 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio. Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy przychodem z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie. Jeżeli jednak cena bez uzasadnionej przyczyny znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, przychód ten określa organ podatkowy w wysokości wartości rynkowej. Zgodnie z ustępem 2 tego przepisu wartość rynkową, o której mowa w ust. 1, rzeczy lub praw majątkowych określa się na podstawie cen rynkowych stosowanych w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem w szczególności ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca odpłatnego zbycia. Jeżeli wartość wyrażona w cenie określonej w umowie znacznie odbiega od wartości rynkowej tych rzeczy lub praw, organ podatkowy wezwie strony umowy do zmiany tej wartości lub wskazania przyczyn uzasadniających podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej. W razie nieudzielenia odpowiedzi, niedokonania zmiany wartości lub niewskazania przyczyn, które uzasadniają podanie ceny znacznie odbiegającej od wartości rynkowej, organ podatkowy określi wartość z uwzględnieniem opinii biegłego lub biegłych. Jeżeli wartość określona w ten sposób odbiega co najmniej o 33% od wartości wyrażonej w cenie, koszty opinii biegłego lub biegłych ponosi zbywający (art. 14 ust. 3 u.p.d.o.p.).

Jak wskazano w przywołanych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z treści art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. wynika, że ustawodawca określa przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, jako ich wartość nominalną. Jednocześnie pojęcia "wartość nominalna" ustawodawca nie zdefiniował, co przy braku takiej definicji w innych aktach prawnych obliguje Sąd do poszukiwania jego znaczenia w języku polskim. Zgodnie z definicją zawartą w Słowniku języka polskiego PWN, "wartość nominalna" oznacza "wartość emisyjną banknotów, papierów wartościowych, znaczków pocztowych itp. uwidocznioną na nich" (patrz: www.sjp.pwn.pl). Należy zatem uznać, że wartość nominalna to taka wartość, która uwidoczniona została na określonym dokumencie (nominale), a więc już ze swej istoty ma charakter stały.

Na gruncie analizowanego przepisu wartość nominalna nie odnosi się wprost do ceny rynkowej, nie musi być więc z nią tożsama (por. A. Dembiński, Rozpoznanie przychodu w postaci wartości nominalnej udziałów objętych za aport, Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2015, nr 1, str. 51). Wskazuje na to również kontekst językowy innych przepisów ustawy. Ich analiza pozwala przyjąć, że ustawodawca rozróżnia znaczenie użytych w ustawie słów, skoro przy określeniu przychodów podatkowych posługuje się zarówno określeniem wartość rynkowa (np. w art. 12 ust. 1 pkt 9, art. 12 ust. 5, art. 14 ust. 1 u.p.d.o.p.), jak i określeniem wartość nominalna (np. w art. 10 ust. 1 pkt 6 i ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 19 u.p.d.o.p.). Założyć więc należy, że zgodnie z zasadami techniki prawodawczej używał on różnych zwrotów na określenie różnych pojęć, a wobec ich niezdefiniowania na potrzeby ustawy podatkowej - używa tych zwrotów w ich podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniu (por. § 8 ust. 1 i § 10 załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"- Dz. U. Nr 100, poz. 908).

Istota wartości nominalnej udziałów (akcji), jako wielkości stałej, jeszcze bardziej widoczna jest na gruncie ustawy Kodeks spółek handlowych, gdzie wartość nominalna wynika wprost z umowy lub statutu danej spółki. Zmiana wartości nominalnej udziałów (akcji) może nastąpić wyłącznie w trybie przewidzianym w tym Kodeksie, na podstawie decyzji podjętej przez zgromadzenie wspólników w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością lub walne zgromadzenie akcjonariuszy w spółce akcyjnej. Wartość nominalna udziału (akcji) jest określana w momencie tworzenia spółki, podwyższenia wartości udziału lub obniżenia jego wartości. W pierwszym przypadku odpowiada ona kwotom wnoszonym na kapitał zakładowy, stanowiąc określoną część tego kapitału przypisaną do wspólnika (akcjonariusza). W przypadku podwyższenia kapitału zakładowego wartość nominalna odpowiada wartości wniesionych do spółki wkładów na podwyższenie. Wartość nominalna przy obniżeniu obliczana jest w ten sposób, że pierwotna wartość udziału jest pomniejszana o ustaloną kwotę zapisaną w umowie i bilansie.

Z powyższego wynika, że wartość nominalna udziałów (akcji) co do zasady nie podlega mechanizmom rynkowym. Niezależnie od tego, jakim spółka dysponuje majątkiem, jaką zajmuje pozycję na rynku, czy wykazuje zyski, czy straty - wartość nominalna jej udziałów (akcji) nie ulega zmianie, poza sytuacją w której dochodzi do utworzenia spółki, podwyższenia wartości udziałów lub obniżenia jego wartości. Dlatego też badanie, jaką wartość rynkową ma wartość nominalna udziałów (akcji) jest po prostu niemożliwe (J. Pustoł, Przychód z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za aport - jak rozumieć przepisy dotyczące odpowiedniego stosowania art. 14 ust. 1-3 PDOPrU i odpowiednio art. 19 PDOFizU, Monitor Podatkowy 2008, nr 5, str. 18). Przy czym z uwagi na brak odniesienia do wartości rynkowej, wartość nominalna udziałów (akcji) może być zarówno wartością rynkową, jak i odbiegającą od wartości rynkowej. Jak wynika bowiem z uregulowań zawartych w Kodeksie spółek handlowych, możliwe jest ustalenie wartości nominalnej udziałów (akcji) spółki kapitałowej wydanych w zamian za wkład niepieniężny w wartości innej niż ich wartość rynkowa. Należy wskazać, że w świetle postanowień art. 154 § 3 oraz art. 309 § 1 k.s.h., udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcje w spółce akcyjnej nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. A contrario, ustawodawca dopuścił możliwość objęcia udziałów lub akcji powyżej ich wartości nominalnej. W takiej sytuacji, spółka kapitałowa otrzyma nadwyżkę (agio). Jednocześnie przepisy art. 154 § 3 oraz art. 396 § 2 k.s.h. obligują spółkę kapitałową, której kapitał jest podwyższany, do przelania nadwyżki na jej kapitał zapasowy. Z powyższych rozważań wynika, że organy podatkowe nie mogą zmieniać wartości nominalnej udziałów (akcji), także wówczas, gdy wartość ta odbiega od wartości rynkowej przedmiotu wkładu.

Powstaje więc pytanie, jak traktować drugą część art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p., że przepisy art. 14 ust. 1-3 stosuje się odpowiednio.

Zastosowanie w pierwszym z wymienionych przepisów techniki legislacyjnej odesłania do drugiego z tych przepisów, nakazuje rozważenie interpretacyjnych implikacji takiego zabiegu. Istotą odesłania jest zastosowanie przepisu należącego do innej instytucji prawnej ze względu na podobieństwo pomiędzy instytucją regulowaną przepisem odsyłającym i instytucją regulowaną przepisem, do którego następuje odesłanie. Obliguje także do uwzględnienia ewentualnych różnic między tymi instytucjami. W rezultacie odpowiednie zastosowanie przepisu może polegać na jego zastosowaniu wprost, zastosowaniu z odpowiednimi modyfikacjami lub na odmowie jego zastosowania ze względu na określone różnice (por. L. Morawski, "Zasady wykładni prawa", Toruń 2010, str. 244; J. Nowacki, "Odpowiednie stosowanie przepisów prawa", PiP 1964, nr 3, str. 273). Jednocześnie w prawie podatkowym zasadne wydaje się odpowiednie stosowanie przepisów w taki sposób, aby w najmniejszym możliwym zakresie wiązało się to z modyfikacją tak hipotez, jak i dyspozycji tychże przepisów. Odpowiednie zastosowanie do określenia przychodu powstałego wskutek objęcia udziałów (akcji) w spółce kapitałowej w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci, niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część (art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p.), przepisów odnoszących się do przychodu z odpłatnego zbycia rzeczy lub praw majątkowych (art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p.), wymaga więc rozważenia relacji zachodzących pomiędzy tymi instytucjami prawnymi. Można zauważyć, że w przypadku zbycia rzeczy lub praw majątkowych wartość wyrażona w cenie określonej w umowie może odbiegać od wartości rynkowej przedmiotu zbycia ze względu na zamiar zaniżenia przychodu i zniekształcenia w ten sposób rachunku podatkowego. Inaczej natomiast wygląda sytuacja w przypadku objęcia udziałów lub akcji w świetle regulacji zawartych w Kodeksie spółek handlowych, wśród których brak jest unormowań, które obligowałoby zgromadzenie wspólników lub walne zgromadzenie akcjonariuszy do ukształtowania wartości nominalnej udziałów (akcji) w wysokości równej wartości rynkowej aportu (por. wyroki NSA z:18 grudnia 2013 r., II FSK 3032/11; 17 kwietnia 2013 r., II FSK 1678/11, czy 22 maja 2014 r., II FSK 1442/12). Należy podkreślić, że zgodnie z art. 154 § 3 k.s.h. udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej. Analogicznie akcje w spółkach akcyjnych nie mogą być obejmowane poniżej ich wartości nominalnej (art. 309 § 1 k.s.h.). Ustawodawca wprowadził zatem wyraźny zakaz obejmowania udziałów (akcji) poniżej ich wartości nominalnej. Uregulował jednocześnie sytuację, gdy wartość aportu przekroczy wartość nominalną udziałów. Nadwyżkę wartości aportu ponad wartość nominalną udziałów lub akcji (tzw. agio) przekazuje się na kapitał zapasowy. Z powołanych regulacji wyprowadzić należy wniosek, że ustawodawca dopuszcza objęcie udziałów czy akcji w zamian za aport o wartości rynkowej przewyższającej wartość nominalną udziałów lub akcji. Przyczyną wnoszenia aportów o wartości wyższej od wartości nominalnej objętych w zamian udziałów (akcji) może być potrzeba (chęć) dokapitalizowania spółki, uprzywilejowania udziału bądź akcji, podwyższenia wartości rynkowej (bilansowej) udziałów (akcji). Wskazywaną w orzecznictwie granicą dowolności przekazywania aportu o znacznej wartości jest jedynie rażąca jej niewspółmierność w stosunku do nominalnej wartości nabywanych udziałów (akcji), porównywalna z wyzyskiem (por. wyrok SN z 9 września 2010 r., I CSK 69/10). Tak więc, jeżeli ustawodawca - na gruncie prawa handlowego-zezwala na wniesienie do spółki kapitałowej wkładu niepieniężnego o wartości rynkowej przekraczającej nominalną wartość objętych udziałów (akcji), wskazując na sposób ujawnienia agio, to nie można uznać, że jednocześnie obliguje organy podatkowe do podwyższenia wartości przychodu z tytułu objęcia udziałów w każdej sytuacji, gdy wartość rynkowa aportu będzie wyższa od wartości nominalnej udziałów (akcji), ale nadwyżka taka zostanie ujawniona i przeniesiona na kapitał zapasowy. Nie można bowiem założyć, że ustawodawca zastawia na podatnika swoistą pułapkę, wywodząc niekorzystne dla niego skutki podatkowe z zachowania zgodnego z prawem. W tym kontekście należy podzielić pogląd NSA wyrażony w wyroku z 21 lutego 2014 r., II FSK 480/12, że skoro w przepisach Kodeksu spółek handlowych usankcjonowano możliwość obejmowania udziałów powyżej ich wartości nominalnej, przewidując przelanie powstałej w ten sposób nadwyżki na kapitał zapasowy, wskazana różnica wartości nie może być poczytana jako rezultat niedozwolonej manipulacji, będąc w istocie tylko wyrazem zgodnego z prawem tworzenia określonej struktury kapitału spółki.

Reasumując, należy przyjąć, że w świetle art. 12 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., organy podatkowe nie są uprawnione do określenia przychodu spółki wnoszącej aport z tytułu obejmowanych udziałów (akcji) w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów (akcji) (por. wyroki NSA z: 31 stycznia 2013 r., II FSK 1223/11; 17 kwietnia 2013 r., II FSK 1678/11; 21 lutego 2014 r., II FSK 480/12, 22 maja 2014 r., II FSK 1442/12; 27 maja 2014 r., II FSK 1445/12; 16 września 2014 r., II FSK 1438/13).

Za powyżej wypowiedzianym poglądem przemawia także wykładnia systemowa. W pierwszej kolejności zaakcentować należy związek, jaki zachodzi pomiędzy przepisami art. 12 ust. 1 pkt 7 oraz art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. Zgodnie z art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p., w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce albo wkładów w spółdzielni objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji), wkładów, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji), wkładów z dnia ich objęcia - jeżeli udziały (akcje), wkłady zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Zarówno art. 15 ust. 1k pkt 1, jaki i art. 12 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.p. odnoszą się do tej samej wartości, którą jest wartość nominalna akcji, nie zaś wartość rynkowa. Wprowadzenie art. 15 ust. 1k pkt 1 było bowiem konsekwencją wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 do u.p.d.o.p. Oba te przepisy zostały wprowadzone mocą tej samej ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. Nr 60, poz. 700). Przyjęcie odmiennego rozumienia wartości nominalnej na gruncie art. 12 ust. 1 pkt 7 i art. 15 ust. 1k u.p.d.o.p. prowadziłoby do zaburzenia zasady współmierności przychodów i kosztów ich uzyskania. Dopiero z dniem 1 stycznia 2014 r. art. 15 ust. 1k pkt 1 u.p.d.o.p. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym, w przypadku odpłatnego zbycia udziałów (akcji) w spółce objętych w zamian za wkład niepieniężny, na dzień zbycia tych udziałów (akcji) w spółce, koszt uzyskania przychodów ustala się w wysokości określonej zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7 albo 7a - jeżeli te udziały (akcje) zostały objęte w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, w tym również za wkład w postaci komercjalizowanej własności intelektualnej (zob. ustawa z dnia 8 listopada 2013 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku tonażowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1387)). Zmiana ta w zakresie ustalania kosztu uzyskania przychodów poprzez odesłanie do "wysokości określonej zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 7", a nie "wysokości nominalnej wartości objętych udziałów (akcji)" ma niewątpliwie charakter normatywny, a nie dostosowujący. Ponadto z przepisów u.p.d.o.p. wynika jednoznacznie, że ustawodawca zauważył prawną możliwość wniesienia wkładu niepieniężnego w zamian za udziały (akcje) o wartości nominalnie niższej niż rynkowa wartość aportu, wprowadzając przepisy, które w należyty sposób zabezpieczają interesy fiskalne państwa, a w szczególności pozwalają na zachowanie współmierności przychodów i kosztów ich uzyskania w takim przypadku. Przykładowo, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 63 lit. d u.p.d.o.p., nie uważa się za koszt uzyskania przychodów odpisów amortyzacyjnych od wartości początkowej środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych nabytych w formie wkładu niepieniężnego od tej części ich wartości, która nie została przekazana na utworzenie lub podwyższenie kapitału zakładowego spółki kapitałowej. W takiej sytuacji po stronie wnoszącego aport nie powstanie przychód od wartości aportu przekazanego na kapitał zapasowy, ale też w spółce otrzymującej aport nie będzie kosztów uzyskania przychodu od tej wartości. Nie ma zatem potrzeby opodatkowania przychodu w wysokości wartości rynkowej aportu już w tym momencie. Będzie on podlegać opodatkowaniu dopiero przy zbyciu udziałów czy akcji, albowiem wtedy dochód uzyskany z ich zbycia musi odpowiadać wartości rynkowej (por. A. Mariański, op. cit., str. 282; A. Łaszczuk, M. Matyka, op. cit., str. 24).

Potwierdzenie, że przychodem z tytułu wniesienia aportu do spółki kapitałowej jest wartość nominalna obejmowanych udziałów (akcji) spółki, znajduje się w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Nr druku: 1854), w którym ustawodawca określił wprost, iż celem wprowadzenia art. 12 ust. 1 pkt 7 jest wskazanie nowej kategorii przychodu, którym będzie wartość nominalna udziałów lub akcji w spółce (spółdzielni) objętych w zamian za wniesione do spółki lub spółdzielni wkłady niepieniężne w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część. Podkreślenia wymaga również fakt, że w powyższym uzasadnieniu nie pojawia się żadne odniesienie ani do wartości rynkowej, ani też do przepisów art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., a celem ustawodawcy było ustalenie nowej kategorii przychodów w wysokości nominalnej akcji lub udziałów. Jeżeli ustawodawca przyjąłby jako zasadę wartość rynkową obejmowanych udziałów (akcji), to nie ujmowałby w przepisach wprost, że przychodem wspólnika wnoszącego do spółki kapitałowej wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część jest nominalna wartość takich obejmowanych udziałów (akcji). Podkreślenia wymaga również, że w praktyce, w przypadku podwyższania kapitału zakładowego, wartość rynkowa udziałów (akcji), prawie zawsze odbiegać będzie od ich wartości nominalnej. Argumentem przemawiającym za brakiem możliwości zastosowania art. 14 ust. 1 zdanie drugie u.p.d.o.p. do ustalania wysokości przychodu z tytułu objęcia udziałów w zamian za wkład niepieniężny jest art. 10 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p., którego zastosowanie mogłoby rodzić problemy z podwójnym opodatkowaniem przedmiotu aportu. Jeżeli bowiem najpierw na podstawie art. 14 ust. 1 zd. drugie u.p.d.o.p., przychodem byłaby nie tylko wartość nominalna udziałów (akcji), ale także wartość przekazana na kapitał zapasowy, to w sytuacji, gdy spółka później postanowi przekazać środki z kapitału zapasowego na kapitał zakładowy, organy mogą uznać, że ponownie osiągnięty zostanie przychód, zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 4 u.p.d.o.p. (A. Jagiełło, A. Łazińska - Sekuła, op. cit. str. 4 - 5; K. Lasiński - Sulecki, L. Morawski, op. cit. str. 20).

Podsumowując, powyższe rozważania uzasadniają stwierdzenie, że w świetle art. 12 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 14 ust. 1 - 3 u.p.d.o.p. organy podatkowe wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie były uprawnione do określenia przychodu Skarżącej, wnoszącej aport z tytułu obejmowanych udziałów (akcji) w innej wysokości niż wartość nominalna objętych udziałów (akcji), a co się z tym wiąże, w sprawie znajdzie zastosowanie wyłącznie art. 14 ust. 1 zdanie pierwsze u.p.d.o.p.

W konsekwencji należało uznać za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej art. 12 ust. 1 pkt 7 i art. 14 ust. 1-3 u.p.d.o.p., poprzez przyjęcie, że organ podatkowy jest uprawniony do określenia wysokości przychodu z tytułu objęcia udziałów (akcji) w zamian za wkład niepieniężny w innej postaci niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część w innej wysokości niż wartość nominalna udziałów (akcji) objętych w zamian za taki aport. Zasadnie również podnosiła Skarżąca, że powyższe twierdzenie doprowadziło Dyrektora Izby Skarbowej do błędnego wniosku, że w toku ponownego postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego powinien dokonać weryfikacji wartości rynkowej udziałów objętych przez Skarżącą przy zastosowaniu art. 14 ust. 3 u.p.d.o.p.

Z uwagi na powyższe za zasadny należało również uznać zarzut naruszenia przez Dyrektora Izby Skarbowej art. 233 § 2 O.p., gdyż brak było przesłanek do uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia z uwagi na brak konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.

Ponownie rozpatrując sprawę Dyrektor Izby Skarbowej uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 200 tej ustawy.