Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1196/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2012-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Brolik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2012 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu 14 kwietnia 2011 r. M. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2008r. do października 2010 r. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że powstałe zadłużenie spowodowane jest brakiem płynności finansowej, a pokrycie zaległych należności pozbawi go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że w okresie od 30.01.2006r. do 01.10.2010r. prowadził jednoosobowo działalność gospodarczą o charakterze usługowym. W roku 2008 z tytułu prowadzenia działalności osiągnął przychód w kwocie 70. 383,85 zł i nie osiągnął dochodu, natomiast w roku 2009 przychód wyniósł 53 247,12 zł, a dochód stanowiła kwota 2.615,96 zł. Oświadczył, że w roku 2009 zakupił samochód, w celu pozyskania dodatkowego źródła dochodu, na zakup którego zaciągnął kredyt w wysokości 84 745,81 zł, a miesięczna rata wynosi 885, 40 zł, którą spłaca z pomocą rodziny. Od dnia 14.12.2010r. pojazd jest przedmiotem zajęcia komorniczego. Wskazał, iż po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej jego sytuacja finansowa znacznie się pogorszyła, obecnie utrzymuje się z prac wykonywanych na podstawie zawieranych dorywczo umów zlecenia, a uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie bieżących zobowiązań. Wyjaśnił, że w okresie od 10.11.2010r do 30.11. 2010r. uzyskał dochód w kwocie 300,00 zł brutto, w grudniu 2010r. w kwocie 500,00 zł brutto z tytułu umowy z D. R., 2 338 zł z tytułu umowy z Ossa sp. z o. o. oraz 600 zł z tytułu kilku innych umów (w 2010r.). Dodał, że od kwietnia 2010r. na jego utrzymaniu pozostaje syn – M. K. (ur. 11.02.1996r.), ponadto płaci alimenty na rzecz pozostałych dzieci w łącznej wysokości 1100 zł miesięcznie oraz stara się dodatkowo uczestniczyć w innych kosztach ich edukacji i utrzymania. Podkreślił, że nie ma oszczędności, a wszystkie uzyskiwane dochody przeznacza na spłatę bieżących wydatków (tj. alimenty, stałe opłaty, raty kredytu). Spłata zaległości z tytułu składek uniemożliwi zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych dzieci oraz pozbawi go środków utrzymania.

Decyzją z dnia [...]Nr [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 28 ust. 1, art. 32 oraz art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia 14 kwietnia 2011 roku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2008r. do października 2010r., odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 22,524,35 zł. W uzasadnieniu decyzji organ administracji oceniając natomiast zasadność umorzenia należności w kontekście art. 28 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek należnych od ubezpieczonych, będących płatnikami na własne ubezpieczenie (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), uznał, iż w jego ocenie brak jest podstaw prawnych do umorzenia należnych zobowiązań. Wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa podstawą umorzenia zaległości jest obiektywnie istniejący stan nieściągalności, którego granice wyznacza przepis art. 28 ust. 3 ustawy, a w sytuacji braku stanu nieściągalności określona sytuacja majątkowa i rodzinna z powodu której płatnik nie ma zdolności do spłaty należności składkowych. Ten brak zdolności do zapłaty zaległych składek w przypadku braku całkowitej nieściągalności musi wynikać z określonych sytuacji wyjątkowych takich jak: nagłe zdarzenie losowe, choroba pozbawiająca dłużnika możliwości uzyskania dochodu, czy sytuacje, gdy spłata zadłużenia naruszałaby podstawy egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. W przypadku M. K. nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Zobowiązany zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże podejmuje zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia. Tym samym posiada źródło dochodu umożliwiające spłatę zadłużenia, a ponadto posiada udział w ruchomości, który może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w R. nie umorzył postępowania egzekucyjnego. M. K. nie wykazał również, że znajduje się w sytuacji majątkowej lub rodzinnej, która uniemożliwia spłatę zadłużenia wobec ZUS z powodów okoliczności których wystąpienie mogłoby pociągnąć dla niego lub jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Sam wnioskodawca ani jego rodzina nie korzystają z pomocy społecznej na zaspokojenie niezbędnych potrzeb. Nie zachodzą również okoliczności pozbawiające skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu takie jak ciężka choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki na chorym członkiem rodziny. Uwzględniając powyższe aspekty sprawy oraz wiek zobowiązanego Zakład uznał, że trudności płatnicze mają charakter przejściowy, a tym samym istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej poprzez podjęcie stałej pracy zarobkowej.

W piśmie dnia 22 sierpnia 2011 r. M. K. zawarł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku zakwestionował twierdzenia organu, że jego trudności płatnicze mają charakter przejściowy, a argumentacja organu, że biorąc pod uwagę wiek wnioskodawcy istnieje realna szansa na poprawę sytuacji finansowej przez podjęcie stałego zatrudnienia ma charakter przypuszczeń, a nie opiera się na ocenie jego aktualnej sytuacji, która powinna być brana pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Wskazał, iż udzielana przez rodzinę pomoc finansowa nie powinna być wliczana do środków utrzymania z racji jej różnej wysokości oraz dobrowolności, a co za tym idzie niepewności. Stwierdził, że o jego sytuacji materialnej nie może świadczyć sam fakt posiadania samochodu, tym bardziej, że aktualnie jest on objęty zajęciem komorniczym. Zaznaczył, że samochód jest niezbędny do wykonywania czynności zarobkowych i sprawowania opieki nad członkami rodziny. Wskazał, iż prowadzi wspólnie gospodarstwo z 96 – letnią babcią, uzyskującą dochód w kwocie 1000 zł miesięcznie która jest przewlekle chora i wymaga stałej opieki, matką – J. K., która uzyskuje dochód w kwocie 460,00 zł miesięcznie i ojcem – J. K., którego dochód stanowi kwota 1.100 zł miesięcznie. Sam natomiast, jak wskazał za ostatnie trzy miesiące osiągnął dochód w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Wskazał, iż stałe miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą: czynsz, woda, energia elektryczna, gaz - około 700,00 zł, żywność około – 800,00 zł, leki około – 900,00 zł, wizyty u lekarza około – 200,00 zł, dowóz do lekarza około 150,00 zł. Skarżący posiada zobowiązania alimentacyjne w kwocie 1150,00 zł miesięcznie oraz alimenty zaległe na kwotę 15.000 zł. Dodał, że w ostatnim okresie zwiększeniu uległy koszty leczenia jego matki – J. K. w związku ze złamaniem nogi w 2009r. i operacją jelita grubego w 2007r. Skarżący wyjaśnił, że z powodu braku środków nie płaci alimentów w pełnej wysokości. Wskazał, iż ma trudności ze znalezieniem stałego zatrudnienia, a prace, które obecnie wykonuje, podejmowane są na podstawie umów zawieranych na krótkie okresy. Podkreślił, że korzystanie z pomocy społecznej jest dla niego ostatecznością, a uzyskiwane przez niego z prac dorywczych dochody nie pozwalają na spłatę zadłużenia z tytułu składek.

Decyzją z dnia[...], znaj [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem przesłanek umorzenia należności określonych w art.28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wskazał, że obecnie prowadzone jest wobec M. K. postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. Postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza natomiast zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Ocena dotycząca braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy zaś wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Brak jest także obecnie podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust.3 pkt 6 w/w ustawy). Analizując materiał dowodowy pod kątem przesłanki umorzenia, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podniósł, iż z załącznika do pisma Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14.09.2011 r. wynika m.in., że skarżący figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel samochodu Chrysler Town and Country rok produkcji 2006, nr rej. [...] (jako współwłaściciel figuruje A S. A.), a jak zostało już zaznaczone w zaskarżonej decyzji posiadanie udziału w ruchomości, który może stanowić źródło zaspokojenia wierzytelności nie pozwala na stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności; co oznacza, że w rozpatrywanym przypadku całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt. 3 nie ma miejsca. Istotne jest bowiem posiadanie majątku, który może podlegać egzekucji, nie ma natomiast znaczenia jego przeznaczenie czy zamiar, z jakim nastąpiło jego nabycie. Organ zaznaczył, że środek transportu nie jest wyłączony spod egzekucji administracyjnej, choćby był niezbędny do pracy zarobkowej wykonywanej osobiście przez zobowiązanego (stosownie do art. 8 § l pkt 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.05.229.1954 ze zm.). Badając natomiast zebrany w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanek umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ wskazał, że skarżący nie udokumentował poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Rozpatrując zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem spełnienia przesłanki umorzenia, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ podniósł, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W toku postępowania administracyjnego skarżący przedstawił dokumentację medyczną dotyczącą leczenia jego matki – J. K. w 2007r. i w 2009r. oraz zaświadczenie lekarskie z dn. 08.09.2011 r. z którego wynika, że jego babcia – W. S. z powodu stanu zdrowia wymaga całodobowej opieki. Nie wskazał natomiast, kto sprawuje taką opiekę. Z przedstawionych dokumentów wynika natomiast, że skarżący podejmuje dorywcze prace, co oznacza, że nie sprawuje opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości uzyskiwania dochodu.

Oceniając okoliczności faktyczne sprawy pod kątem spełnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania wskazał, że przepisy nie wyjaśniają, co należy rozumieć pod pojęciem "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych". Dokonując jednak wykładni gramatycznej § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy zdaniem organu przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie i powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006r. w sprawie IIl SA/Wa 2450/06. Podstawowym zaś wskaźnikiem służącym do oceny tego kryterium jest kwota określająca minimum socjalne. Zgodnie z treścią informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 9 marca 2011 r. o wysokości minimum socjalnego w grudniu 2010r. - dla gospodarstwa 5-osobowego wartość ta wyniosła razem 3.726,96zł tj. 745,39 zł na 1 osobę. Z materiału dowodowego (tj. z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) wynika, że M. K. prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe. Na łączny dochód rodziny składa się świadczenie z ubezpieczenia społecznego W. S. w wysokości 1035,77 zł, świadczenie emerytalne J. K. w kwocie 762,64 zł brutto, tj. 662 zł netto, świadczenie emerytalne J. K. w wysokości 1285,19 zł netto oraz dochody skarżącego uzyskiwane z dorywczych prac, których średnią wysokość z ostatnich miesięcy określił skarżący na kwotę około 1000 zł (we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Średniomiesięczny dochód rodziny wynosi zatem około 3982,96 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny stanowi miesięcznie kwotę w wysokości około 796,59 zł. Biorąc zatem pod uwagę kryterium dochodowe należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie aktualnie nie zachodzi przesłanka do umorzenia należności, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ podkreślił, że umorzenie należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne, który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco. Należności z tytułu składek, o których umorzenie wnioskuje skarżący mają charakter obowiązkowy. Obowiązek ich opłacania wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawnych. Ze środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych pochodzących z opłacanych składek finansowane są wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Jest więc sprawą istotną dla obecnych i przyszłych świadczeniobiorców uzyskany przez FUS przychód z tytułu składek ubezpieczeniowych. Każde natomiast umorzenie takich składek oznacza, że o tę umorzoną część składek przychód Funduszu nigdy się nie zwiększy. Zasadą zatem powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie, a konieczność ich spłaty nie powinna być traktowana przez samego dłużnika w hierarchii jego wszystkich innych zobowiązań, w tym także o charakterze prywatnoprawnym, za obowiązek stojący na samym końcu. Podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, nawet drastycznych powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych. Brak podejmowania dodatkowego innego niż tylko dotychczasowe zatrudnienia i zwiększenia w ten sposób dochodów jest istotnym argumentem przemawiającym za odmową wydania, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na gruncie art. 28 ust. 3a ustawy. Organ odwoławczy podkreślił, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża osobę prowadząca działalność. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy, ilości wykonywanych usług, ilości dokonywanych transakcji, zaciągniętych zobowiązań odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych jakimi są należności z tytułu składek. Trudności finansowe dłużnika uniemożliwiające jednorazową spłatę ciążących na nim zobowiązań nie mogą stanowić podstawy do automatycznego umorzenia należności. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że istnieje możliwość wystąpienia do ZUS z wnioskiem o zawarcie układu ratalnego spłaty zadłużenia.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując swoją argumentację przedstawioną w odwołaniu wskazał, iż wydając zaskarżoną decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wskaźnik do oceny jego sytuacji finansowej przyjął kwotę minimum socjalnego. Wskazał, iż dochody jego rodziny przekraczają kwotę minimum socjalnego o kwotę 42,20 zł, jednakże ustalając wysokość dochodów organ nie uwzględnił ciążących na skarżącym zobowiązań, w tym m.in. zaległych alimentów w kwocie 1,1150 zł, które powinny być spłacane w pierwszej kolejności. Skarżący podkreślił, iż z powodu braku środków finansowych nie płaci alimentów w pełnej wysokości, co spowodowało, że samochód, który nabył pod koniec prowadzonej działalności gospodarczej w celu uzyskania dodatkowych możliwości zarobkowania lub przekwalifikowania się podlega zajęciu komorniczemu. Wskazał, iż w chwili obecnej samochód jest niezbędny do podjęcia zatrudnienia i funkcjonowania jego rodziny, a pozbawienie go środka transportu zwiększy wydatki jego rodziny na przejazdy rodziców i babci do lekarza, a konsekwencji doprowadzi do pogorszenia stanu zdrowia członków jego rodziny. W ocenie skarżącego organ nieprawidłowo przyjął, że uiszczenie zaległości wobec ZUS jest możliwe bez pozbawienia jego rodziny możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Odmowa umorzenia zobowiązań wobec ZUS doprowadzi do ubóstwa jego rodzinę i zmusi do korzystania ze środków pomocy społecznej. Skarżący podkreślił, że rozpoznając wniosek o umorzenie składek należnych ZUS organ winien mieć na uwadze aktualną sytuację finansową dłużnika, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stan faktyczny w sprawie nie jest sporny miedzy stronami. Istota sporu sprowadza się do oceny ustalonego stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego jego sytuacja finansowa i rodzinna upoważniała do podjęcia decyzji o umorzeniu składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Organ odwoławczy zaprezentował odmienne stanowisko.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organ administracji zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego w stopniu mogącym mieć wpływ lub mającym wpływ na wynik sprawy, dlatego skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 roku Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tej ustawy.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności według zasad określonych w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Wskazać przy tym należy, że przedstawione powyżej reżimy prawne umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie są od siebie niezależne i oderwane. W art. 28 ust. 2-3 u.s.u.s. uregulowane zostały podstawowe kwestie w zakresie umorzenia należności z tytułu tych składek oraz przypadki ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Oba reżimy prawne umarzania należności z tytułu tych składek nawiązują jednak do siebie, co wynika z takich sformułowań, jak "z zastrzeżeniem ust. 3a" oraz "(...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Przypadki całkowitej nieściągalności uregulowane zostały wyczerpująco w powołanym wyżej art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z uwagi zatem na użyty w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od ich całkowitej nieściągalności dotyczy także ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. W konsekwencji oznacza to, że przy umarzaniu nieopłaconych przez te podmioty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zastosowanie będzie miał wymóg wystąpienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, a w sytuacji ich niewystąpienia sytuacja majątkowa i rodzinna wnioskodawcy podlegać będzie ocenie organu z punktu widzenia przesłanek określonych w rozporządzeniu. Powyższe rozważania mają istotne znaczenie dla sprawy z uwagi na treść art. 32 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek między innymi na Fundusz Pracy i ubezpieczenie zdrowotne w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W rozpatrywanej sprawie bowiem skarżący był zobowiązany do płacenia składek na ubezpieczenie społeczne, na Fundusz Pracy i na ubezpieczenie zdrowotne, jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, był więc jednocześnie ubezpieczonym i płatnikiem.

Zgodnie z treścią § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365), dalej jako "rozporządzenia", Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powołanych regulacji wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn.akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Przy czym nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i ZUS w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 tej ustawy. Oczywistym jest jednak, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia. Ponadto decyzja w przedmiocie zastosowania ulgi podejmowana jest na wniosek i w interesie ubezpieczonego, a więc naturalnym jest, że powinien on dołożyć maksymalnych starań w zakresie wykazania podstaw do uwzględnienia wniosku.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 k.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Niemniej ważną czynnością organu w procesie wydawania decyzji, już po zebraniu dowodów i ustaleniu stanu faktycznego sprawy, jest podstawienie tego stanu faktycznego pod odpowiednią normę prawa (subsumcja). Ta czynność powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 1 K.p.a.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w k.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie Sądu, organ rozpoznający wniosek strony prawidłowo przyjął, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Analiza akt sprawy dowodzi bowiem, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. i słusznie organ podnosi, że dopóki postępowanie jest w toku nie można mówić o całkowitej nieściągalności należności. Na obecnym etapie postępowania brak jest również podstaw do uznania za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd podziela również stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Skarżący nie poniósł bowiem strat materialnych wywołanych klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym zdarzeniem, których efektem byłby brak funduszy na opłacenie należnych składek.

Zasadnie również organ przyjął, że w sprawie nie wystąpiła także żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Za takim stanowiskiem niewątpliwie przemawiała sytuacja finansowa i rodzinna skarżącego ustalona w oparciu o wykazane w trakcie postępowania źródła dochodów rodziny skarżącego oraz ponoszone wydatki. W tym kontekście nie znajduje uzasadnienia zarzut skarżącego nieuwzględnienia przez organ faktu konieczności wywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec jego dzieci. Okoliczność ta została uwzględniona w rozważaniach organu o czym świadczy treść decyzji organu odwoławczego (str. 11 zaskarżonej decyzji) Zdaniem Sądu ZUS prawidłowo rozpatrzył sytuację majątkową i rodzinną skarżącego i w sposób uzasadniony przyjął, że osiągane przez skarżącego i jego rodzinę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochody, nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi jego rodziny, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez skarżącego i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika, a fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami i babcią uzyskującymi stałe dochody znacznie poprawia sytuację samego skarżącego.

Słuszne było również spostrzeżenie organu, iż skarżący nie wykorzystuje dostatecznie możliwości w zakresie podejmowania zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dodatkowych, innych niż dotychczas wykazywane dochodów z umów zlecenia.

W ocenie Sądu stwierdzić należy, iż prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) – a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Aspekt ten nie może być pomijany przy analizie "stanu majątkowego" zobowiązanego oraz "możliwości zaspakajania niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny" (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.).

W niniejszej sprawie skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w dążeniu do zwiększenia dochodów podejmował jakiekolwiek starania o zatrudnienie inne niż wynikające z prac dorywczych na podstawie umowy zlecenia.

W omawianym stanie rzeczy ZUS słusznie zatem potraktował brak podejmowania przez skarżącego dodatkowego (innego niż tylko dotychczasowe) zatrudnienia i zwiększenia w ten sposób dochodów jako istotny argument przemawiający za odmową wydania na jego rzecz, niewątpliwie uznaniowej w swym charakterze, decyzji na gruncie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 maja 2003 r. Sąd podziela argumentacje organu, że nie jest przeszkodą w aktywnym poszukiwania innego jeszcze zatrudnienia przez skarżącego fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z babcią wymagającą całodobowej opieki. Wprawdzie przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, stanowić może przesłankę umorzenia należności , ale tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tym miejscu należy zauważyć, że skarżący wprawdzie załączył do akt sprawy zaświadczenie o konieczności sprawowania całodobowej opieki nad chorą babcią, ale dokument ten w żaden sposób nie poświadcza faktu, że to skarżący sprawuje tę opiekę, tym bardziej, że skarżący zamieszkuje wraz z rodzicami. Dodatkowo argumentacja skarżącego w tej kwestii jest niekonsekwentna i wewnętrznie sprzeczna. Z jednej bowiem strony skarżący podkreśla chęć i wręcz konieczność wykonywania pracy zarobkowej, której poszukuje, z uwagi na obowiązki względem dzieci, a z drugiej strony uzasadniając swój wniosek o umorzenie należnych składek twierdzi, że opieka nad babcią uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, a co za tym idzie spłacenie zaległych składek. Sąd nie uwzględnił tej argumentacji również w świetle końcowego wniosku skargi, w którym skarżący zwraca się z prośbą o umorzenie powstałych zaległości względem ZUS, natomiast nie prosi o zwolnienie go z obowiązku uiszczania ich w przyszłości, co w ocenie Sadu sugeruje, że opieka nad chorą babcią nie będzie przeszkodą w podjęciu zatrudnienia i regulowaniu należności w przyszłości. Tym samym nie zachodzi przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Godzi się również podnieść, że spłata kredytu zaciągniętego przez skarżącego na zakup samochodu Chrysler Town and Country nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych tym bardziej, że niniejsza sprawa dotyczy spłaty nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i przede wszystkim ubezpieczenie zdrowotne, z którego skarżący korzysta. Decyzja o zaciągnięciu kredytu powinna być przemyślana i uwzględniać rzeczywiste możliwości finansowe kredytobiorcy. Strona nie może liczyć na to, że sam fakt zaciągnięcia pożyczki będzie skutkować odstąpieniem od egzekwowania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, społeczne i Fundusz Pracy. Decyzję o zaciągnięciu kredytu skarżący usprawiedliwiał możliwością znalezienia zatrudnienia, przekwalifikowania się. Aktualnie twierdzi, ze samochód jest mu niezbędny do obsługi rodziny , chorych rodziców i babci których musi dowozić na wizyty lekarskie. Wobec powyższego należy podnieść, że posiadanie samochodu, którego utrzymanie i eksploatacja kosztuje jest luksusem, na który mogą sobie pozwolić osoby w dobrej kondycji finansowej, tym bardziej, że jak wynika z akt administracyjnych zakup auta nie spowodował przekwalifikowania się skarżącego i podjęcia pracy przy użyciu zakupionego auta. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji pozostaje również fakt, iż umowę kredytu na kwotę 51.813,47 zł skarżący zawarł 8 czerwca 2009 roku, w sytuacji, gdy już od marca 2008 roku zalegał ze spłatą składek należnych ZUS, przy czym jak oświadczył w dniu 11 maja 2011r. wypełniając oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym raty kredytu za samochód w kwocie 885,40 spłaca regularnie.

Słusznie również organ odwoławczy wywiódł, że ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża osobę prowadzącą działalność, a obowiązek regulowania zobowiązań publicznoprawnych ciąży na osobie prowadzącej działalność, jako płatniku składek, niezależnie od czynników wypływających na funkcjonowanie firmy.

W ocenie Sądu, argumentacja przedstawiona przez ZUS musi być uznana za trafną również z tego powodu, że poddano analizie ważny interes strony oraz interes publiczny uwzględniający cele, jakim służy gromadzenie składek na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie chorobowe, emerytalno-rentowe, zdrowotne) oraz ich charakter uwzględniający zasady solidaryzmu społecznego.

Organ wziął również pod uwagę fakt, że skarżący pozostaje w wieku aktywności zawodowej i brak jest jakiekolwiek dokumentacji lekarskiej, która wskazywałaby na niemożność podjęcia zatrudnienia, co daje podstawę do tego by uznać, że aktualny stan finansów skarżącego nie nosi przymiotu trwałości. To z kolei oznacza, że sytuacja materialna skarżącego może ulec pozytywnej zmianie.

Stwierdzić też trzeba, że ZUS podejmując decyzję kończącą postępowanie administracyjne trafnie powołał się dodatkowo na możliwość ubiegania się przez skarżącego o ratalne uiszczanie zaległości płatniczych powstałych wobec ZUS.Za zajętym przez organ stanowiskiem przemawiał fakt braku podstaw do uznania, że przy aktualnym stanie dochodów w rodzinie skarżącego można uznać, że nie posiada wystarczających środków na dokonywanie spłaty zaległości może nie od razu w całości, ale choćby w ratach w dłuższym okresie czasu.

Reasumując umorzenie zaległości względem ZUS jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 395/07, Lex nr 334125, a także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 22 grudnia 2009 r. o sygn. akt I SA/Rz 834/09), a w ocenie zasadności umorzenia, należy brać pod uwagę okres 10-letniego przedawnienia należności.

Biorąc pod uwagę te aspekty, zdaniem Sądu, umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne, podważające zaufanie obywatela do organów Państwa (art. 8 k.p.a.).

W ocenie Sądu przedstawione w sprawie stanowisko organu jest zasadne, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., z poszanowaniem zasady wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W następstwie tego prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Swoje stanowisko zaś szczegółowo uzasadnił czyniąc zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a.

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej co oznacza, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399).

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

k.ż.