Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 557/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, § 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Karolina Orłowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. W. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. W. L. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej - po rozpatrzeniu zażalenia M. L. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] maja 2019 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w kwocie [...]zł - utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że M. L. przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy nr [...], wystawiony na Spółdzielnię [...] A. w [...], obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranej dotacji w łącznej wysokości należności głównej [...] zł oraz odsetki za zwłokę. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowiła decyzja z [...] grudnia 2014 r.

W celu wyegzekwowania powyższych należności. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] zawiadomieniem z [...] lutego 2015 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w banku P. S.A. Bank realizując zajęcie przekazał na konto organu egzekucyjnego kwoty: [...] lutego 2018r. - [...] zł, [...] lutego 2018 r. - [...] zł, - [...] lutego 2018 r. - [...] zł.

Pismem z [...] lutego 2015 r. M. L. wystąpił z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Wobec powyższego, w tym samym dniu, organ egzekucyjny wstrzymał realizację zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a następnie zawiesił postępowanie egzekucyjne. Ponadto, organ egzekucyjny dokonał zwrotu całości wyegzekwowanych kwot na rachunek zobowiązanej Spółdzielni A. gdyż wpłynęły one już w trakcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

W okresie zawieszenia postępowania egzekucyjnego od marca 2015 r. do marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], rozpatrując wnioski zobowiązanej Spółdzielni o wyrażenie zgody na wypłatę środków pieniężnych z rachunku bankowego w celu zapłaty comiesięcznych składek ZUS, wydał 35 postanowień.

Pismem z [...] maja 2015 r. Spółdzielnia wystąpiła do organu egzekucyjnego z wnioskiem o uchylenie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] czerwca 2015 r. odmówił uchylenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

Następnie M. L. wnioskiem z [...] marca 2018 r. wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] grudnia 2017 r. uchyliło w części decyzję stanowiącą podstawę prowadzonej egzekucji. Zgodnie z dyspozycją wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz poinformował P. S.A. o uchyleniu zajęcia z [...] lutego 2015 r.

Zawiadomieniem z [...] maja 2018 r. organ egzekucyjny poinformował wierzyciela o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na wniosek wierzyciela, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie z [...] czerwca 2018 r. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi we wskazanej kwocie. Postanowieniem z [...] lipca 2018 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy powyższe postanowienie, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpatrzeniu skargi wierzyciela, wyrokiem z [...] grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Lu [...] uchylił postanowienie organu odwoławczego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, kierując się wytycznymi sądowymi zawartymi we wskazanym wyroku, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] czerwca 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z [...] maja 2019 r. obciążył wierzyciela M. L. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł, w tym: [...] zł za zajęcie rachunku bankowego oraz [...] zł opłaty manipulacyjnej. Podkreślił, że postępowanie egzekucyjne wszczęte zostało w 2015r., a w związku z tym w zakresie zasad naliczania kosztów egzekucyjnych zastosowanie mają przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu obowiązującym do dnia [...] września 2016 r. (a zatem przed zmianą dokonaną ustawą z dnia [...] lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2015 r. poz. 1311), która weszła w życie [...] września 2016 r.).

Organ wskazał, że zakończenie postępowania poprzez jego umorzenie skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w konsekwencji czego obowiązek ich uregulowania - w myśl art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej - obciąża wierzyciela. W przedmiotowym postępowaniu zastosowano skutecznie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. Bank realizując zajęcie przekazał na konto organu egzekucyjnego kwoty: [...] zł, [...] zł i [...] zł (łącznie kwotę [...]zł), jednakże - w związku z wnioskiem wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego - uzyskane środki pieniężne zostały zwrócone na rachunek Spółdzielni.

Jak podkreślono w uzasadnieniu postanowienia, dla prawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych zasadnicze znaczenie ma interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz 64 § 6 tej ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, są niezgodne z wynikającą z art. 2, art. 64 ust. 1 oraz art. 84 Konstytucji RP. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, co oznacza, że nie powoduje utraty mocy obowiązującej kwestionowanego przepisu, jednakże od chwili orzeczenia przepis ten musi być traktowany jako niezgodny z Konstytucją RP w zakresie określonym w wyroku. Oznacza to, że przepis musi być nadal stosowany, ale jego stosowanie odbywa się zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK.

Zdaniem organu, w przytoczonym wyroku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował przepisy dotyczące wysokości kosztów egzekucyjnych w zakresie braku określenia maksymalnej ich wysokości. Dlatego też organ powołał się na przepis, który reguluje maksymalną wysokość opłaty za zajęcie. Przepis ten dotyczy opłaty za zajęcie nieruchomości. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonanie zajęcia nieruchomości - 8% kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. W tej sytuacji, dla określenia pozostałych maksymalnych opłat za czynności egzekucyjne, zasadne jest w ocenie organu odwołanie się do tego przepisu.

Organ zauważył przy tym, że zastosowanie środka egzekucyjnego polegającego na egzekucji z nieruchomości, w porównaniu do pozostałych środków egzekucyjnych, jest bardziej skomplikowane i czasochłonne. W zależności od stopnia skomplikowania czynności ustawodawca określił odmiennie wysokość opłat: 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę, 5% za pobranie pieniędzy i zajęcie innej wierzytelności, 6% za zajęcie ruchomości i 8% za zajęcie nieruchomości. Zachowując ustawową proporcję, zasadne jest zdaniem organu przyjęcie, że skoro opłata procentowa od 8% została ograniczona do [...] zł, to wypełnieniem wymogu miarkowania kosztów będzie przyjęcie proporcji od tej maksymalnej stawki z uwzględnieniem stawki procentowej dla poszczególnego zajęcia. Tak więc maksymalna wysokość opłaty za zajęcie rachunku bankowego wynosi [...] zł, a opłaty manipulacyjnej [...] zł.

Organ podniósł, że w tych realiach wyliczenie kwot kosztów egzekucyjnych, wbrew twierdzeniom wierzyciela zawartym w zażaleniu, zostało oparte na miarkowaniu. Organ egzekucyjny przyjął, że skoro za najbardziej skomplikowaną czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości maksymalna wysokość kosztów egzekucyjnych to [...] zł przy oprocentowaniu w wysokości 8%, to maksymalna stawka za zajęcie rachunku bankowego, które zostało dokonane w niniejszej sprawie przy oprocentowaniu w wysokości 5% - [...] zł. Maksymalna wysokość 1% opłaty manipulacyjnej to [...] zł, przy zestawieniu jej z maksymalną wysokością 8% opłaty za zajęcie nieruchomości. W przypadku niezastosowania miarkowania kwota opłaty za zajęcie rachunku bankowego wyniosłaby [...] zł, a kwota opłaty manipulacyjnej [...] zł.

Odnosząc się do pracochłonności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ podał, że w toku postępowania egzekucyjnego w okresie od [...] lutego 2015 r. do [...] kwietnia 2018 r. wydano 35 postanowień po rozpatrzeniu wniosków zobowiązanej Spółdzielni o wyrażeniu zgody na wypłatę środków pieniężnych zgromadzonych na koncie w banku P. S.A. w celu zapłaty comiesięcznych składek ZUS. Ponadto, w trakcie zawieszenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny rozpatrywał wniosek Spółdzielni o uchylenie zajęcia rachunku bankowego. Ponadto, postępowanie egzekucyjne zostało zainicjowane przez M. L., na podstawie wadliwej decyzji, co doprowadziło do ostatecznego umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, kierując tytuł wykonawczy do realizacji M. L. winien przewidzieć, że w wyjątkowych przypadkach przewidzianych ustawą egzekucyjną, może być zobowiązany do zapłaty kosztów, a zwłaszcza w sytuacji gdy odstępuje od egzekucji.

W skardze na powyższe postanowienie wierzyciel M. L. wniósł o jego uchylenie wraz z poprzedzającym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] maja 2019 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez organ wskazań i wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zawartych w wyroku z dnia [...] grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Lu [...] co do konieczności uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt: SK 31/14 przy określaniu wysokości kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie;

2. naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314, z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez ich zastosowanie z pominięciem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz w oderwaniu od okoliczności, które każdorazowo powinny być uwzględniane przy orzekaniu o wysokości kosztów egzekucyjnych, tj. czasochłonności podjętych czynności egzekucyjnych, nakładu pracy organu egzekucyjnego, poziomu skomplikowania czynności oraz efektywności podjętych działań i przyjęcie, że prawidłowe jest dokonane przez organ egzekucyjny obciążenie skarżącego opłatami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną w maksymalnej wysokości;

3. art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2 w zw. z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji uznanie, że organ egzekucyjny prawidłowo uzależnił wysokość opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej jedynie od wysokości egzekwowanej należności przy jednoczesnym braku uwzględnienia wysokości przywołanych opłat od takich czynników jak: efektywność i skuteczność egzekucji, poziom skomplikowania poszczególnych czynności, czy nakład pracy organu egzekucyjnego oraz obciążenie skarżącego maksymalną wysokością tych opłat;

4. art. 7, art. 8, art. 77, art. 124 § 2 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018, poz. 2096, z późn. zm., dalej k p a) w zw. z art. 18 u.p.e.a.. poprzez nierozpoznanie sprawy w sposób wyczerpujący i wszechstronny, niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, w szczególności poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia okoliczności faktycznych świadczących o poziomie skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz o poniesionym nakładzie pracy organu egzekucyjnego, niewskazanie rzeczywistych wydatków i kosztów związanych z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności egzekucyjnych, jak również brak uwzględnienia skutków, jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego;

5. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] maja 2019 r. i pominięcie wytycznych zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, którą to okoliczność Dyrektor Izby Administracji Skarbowej winien uwzględnić przy rozpoznawaniu zażalenia.

W uzasadnieniu podniesiono, że organ nie uwzględnił w sprawie wytycznych zawartych w wyroku WSA w Lublinie i w wyroku TK, do których w tym rozstrzygnięciu odwołał się Sąd. Organy dokonały naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej bez przeanalizowania ich wysokości w kontekście nakładu pracy organu, czasochłonności czynności czy poziomu skomplikowania tych czynności. Naliczając przedmiotowe opłaty Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. przyjął jedynie dość skomplikowany i nieuzasadniony - w ocenie M. L. - sposób miarkowania opłat za zajęcie rachunku bankowego oraz opłaty manipulacyjnej, zaaprobowany następnie przez organ odwoławczy. Przyjmując tę metodologię wyliczeń organ ograniczył się do stwierdzenia, że ustalona przez niego opłata za zajęcie rachunku bankowego w wysokości [...] zł nie narusza norm prawa procesowego. Podobnie rzecz się ma w przypadku ustalenia wysokości opłaty manipulacyjnej.

Zdaniem skarżącego, trudno nazwać miarkowaniem dokonane przez organ działania matematyczne. Miarkowanie z definicji polega na obniżeniu wartości maksymalnej wysokości opłat. Wobec powyższego nie można zgodzić się z organem, że dokonał miarkowania kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej w sytuacji, gdy sam przyznaje, że obciążył wierzyciela maksymalną ich wysokością. W ten sposób całkowicie odstąpił od analizy kosztów postępowania w kontekście nakładu pracy organu, czasochłonności czynności. Organ egzekucyjny nie poczynił w tym zakresie żadnych ustaleń, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że wydał w trakcie prowadzonego postępowania 35 postanowień. Zdaniem skarżącego, wydanie przez organ egzekucyjny 35 postanowień, różniących się jedynie datą wydania, miesiącem, którego zapłata składek ZUS dotyczyła, datą złożenia wniosku przez Spółdzielnię Autonaprawa oraz ewentualnie kwotą, która była wprost wskazywana przez zobowiązaną, w żadnym wypadku nie może usprawiedliwiać obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną oraz kosztami egzekucyjnymi w maksymalnej wysokości. Organ egzekucyjny całkowicie pominął kwestię "rzeczywistych wydatków", związanych z podjętymi czynnościami egzekucyjnymi.

Skarżący wskazał też na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2019 r., sygn. akt: I SA/Ke [...], zgodnie z którym za nieuprawnione należy ocenić stanowisko, że zasadne jest przyjęcie za punkt odniesienia przy określaniu kosztów w egzekucyjnych za zajęcie innej wierzytelności, regulacji ustawy o postępowaniu i egzekucyjnym w administracji dotyczących wysokości tych kosztów przy egzekucji z nieruchomości. Ilość podejmowanych czynności, poziom trudności i skomplikowania jest nieporównywalnie większy w stosunku do czynności podejmowanych przy zajęciu rachunku bankowego (podobnie: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt: I SA/Sz [...]).

W ocenie M. L. w tych okolicznościach wysokość opłat została ustalona w oderwaniu od poziomu skomplikowania podejmowanych czynności oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Podane informacje, nie stanowią żadnych miarodajnych, precyzyjnych, a tym bardziej weryfikowalnych danych. Nie sposób też nie zauważyć, że wskazywane przez organ czynności często dotyczą automatycznych działań organu egzekucyjnego, wykonywanych w ramach danego oprogramowania, z którego organ korzysta. To z kolei powinno przekładać się na ostateczne ustalenia organu egzekucyjnego w kwestii kosztów w egzekucyjnych. Organ ma obowiązek wykazać, że ustalone przez niego koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy oraz poziomu skomplikowania. Tymczasem organ egzekucyjny stara się udowodnić, że wszystkie podejmowane przez niego czynności były efektem złożenia przez [...] wniosku o zawieszenie postępowania w sytuacji, gdy to przepis prawa obligował organ egzekucyjny do podjęcia stosownych kroków w tym zakresie. Przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego spełniła się bowiem wskutek wydania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowienia z dnia [...] lutego 2015 r. o wstrzymaniu wykonania w części decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] grudnia 2014 r., będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego. Decyzja będąca podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego, była decyzją ostateczną, a więc obowiązek w niej określony był wymagalny. Mając na uwadze powyższe M. L. miał obowiązek podjęcia czynności zmierzających do przymusowego wykonania obowiązku ciążącego na zobowiązanym.

Skarżący podkreślił także, że organ egzekucyjny jest zobowiązany z mocy ustawy do wyrażenia zgody na wypłatę z rachunku bankowego. Niezrozumiałe jest zatem uzasadnianie wysokości opłaty egzekucyjnej i manipulacyjnej obciążającej wierzyciela koniecznością wydania postanowień w tym zakresie. Organy egzekucyjne, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, nie wzięły pod uwagę skutków, jakie wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14. Nie uwzględniono faktu, że sposób wyliczenia kosztów, określony w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. nie przystaje do wzorców konstytucyjnych, wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 81 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ poparł stanowisko prezentowane w treści zaskarżonego postanowienia, wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że skarżący nie wskazał, na podstawie jakich przepisów organ egzekucyjny ma dokonać oceny czasochłonności i stopnia skomplikowania sprawy. Nie wyjaśnił, na jakich obiektywnie przesłankach organ miałby dokonać oceny stopnia złożoności dokonanych czynności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, co skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia. W ocenie Sądu nie sposób odmówić racji skarżącemu, że organ nie wykonał wytycznych sądowych, zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Lu [...]. Jakkolwiek bowiem ustalone koszty egzekucyjne są niższe niż pierwotnie ustalone, to jednak uzasadnienie stanowiska organu nie wskazuje, iżby w istocie rozstrzygnął sprawę z uwzględnieniem stanowiska i oceny zawartej we wskazanym wyroku.

Podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawne uległy zmianie.

Z uwagi na fakt, że pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 ustawodawca nie dokonał zmian legislacyjnych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazania Sądu zawarte w wyroku z dnia [...] grudnia 2018 r. zachowują w pełni swoją aktualność i wiążą zarówno organy, jak i Sąd w niniejszej sprawie.

Nawiązując zatem wprost do treści tego wyroku wskazać należy, że obowiązkiem organu było pełne uwzględnienie w nowym rozstrzygnięciu dotyczącym określenia wysokości kosztów egzekucyjnych konsekwencji braku konstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w zakresie określonym przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku SK 31/14. Kwestia odpowiedzialności wierzyciela za te koszty pozostawała poza sporem i została ostatecznie rozstrzygnięta w wyroku WSA.

Przypomnieć zatem należy, że w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodna z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, a nadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej nie jest problemem samym w sobie (co sugeruje stanowisko organu), ale powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, inaczej niż Naczelny Sąd Administracyjny w ostatnich orzeczeniach, dotyczących tego problemu (wyrok z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt II FSK 3238/17; wyrok z dnia 8 stycznia 2019 r. sygn. akt II FSK 2576/18) wskazał, że w wypadku zaniechania ustawodawcy, nie implementującego przywołanego wyroku zakresowego, rzeczą organów administracyjnych i sądów jest stosowanie przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku TK. Dopóki ustawodawca nie wprowadzi stosownych zmian, organy powinny każdorazowo analizować powstałe w sprawie koszty egzekucyjne oraz zasadność obciążenia nimi stron postępowania w taki sposób, by nie można było im zarzucić naruszenia zasad określonych w tym wyroku. Ustalając zatem wysokość kosztów, które mają obciążyć wierzyciela, organy powinny wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty związane z dokonaniem w toku postępowania egzekucyjnego poszczególnych czynności, przy uwzględnieniu ich pracochłonności i czasochłonności, mając na względzie, aby ustalone koszty nie pozostawały w oderwaniu od nakładu pracy organu.

Konfrontując powyższe z kontrolowanym rozstrzygnięciem wskazać należy, że organ zaproponował określoną (opartą na schemacie proporcji – vide: wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt II FSK 2549/17, w którym wyrażono afirmatywny pogląd dla takiej propozycji) metodę stworzenia punktów odniesienia do określenia stawek opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej, w tym stawek maksymalnych, na których można byłoby oprzeć się, przestrzegając zasad legalizmu działania i które mogłyby być także obiektywnie weryfikowalne zarówno przez zobowiązanych do ich ponoszenia, jak i przez kontrolujące działanie administracji publicznej sądy administracyjne. Organ zaproponował bowiem odniesienie górnej granicy kosztów egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej do górnej granicy opłaty egzekucyjnej za zajęcie nieruchomości. Jest to bowiem jedyna opłata, której maksymalną wysokość określono w art. 64 § 1 u.p.e.a., a ponadto odnosi się ona do najbardziej pracochłonnych czynności egzekucyjnych. Skoro zatem opłata egzekucyjna za zajęcie nieruchomości wynosi 8%, nie więcej jednak niż [...] zł, 1% tej maksymalnej opłaty odpowiada kwocie [...]zł. Odnosząc tę zasadę do opłat za inne czynności egzekucyjne oraz do opłaty manipulacyjnej można przyjąć, że w przypadku zajęcia innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych opłata ta powinna wynosić 5% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej, niż [...] zł (5 x 4.725), a opłata manipulacyjna – 1% kwoty egzekwowanej należności, ale nie więcej niż [...] zł (1 x 4.725). Taki sposób określania maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej wydaje się w pełni realizować wskazania Trybunału Konstytucyjnego w zakresie uwzględnienia racjonalnej zależności pomiędzy rzeczywistymi kosztami postępowania egzekucyjnego a egzekwowanymi kwotami, a także pozwala na oparcie się przez organy egzekucyjne na obiektywnych kryteriach, mających niewątpliwe podstawy prawne w art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. oraz umożliwia kontrolę zastosowania tych kryteriów zarówno zobowiązanym, jak i sadom administracyjnym. Taki sposób recypowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego został zaaprobowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (oprócz powołanego już wyroku, w wyrokach: z dnia 20 lutego 2019 r., II FSK 2094/18 i z dnia 24 maja 2019r., II FSK 407/19).

Nie można jednak zaaprobować i pozostawić w obrocie prawnym rozstrzygnięcia ustalającego opłatę egzekucyjną i manipulacyjną z tak ustalonym maksymalnym progiem, bez uwzględnienia reguł racjonalnej zależności od pracochłonności i czasochłonności czynności oraz rzeczywistych wydatków poniesionych w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano na długotrwałość postępowania (a raczej na odległą datę jego wszczęcia, bo następnie postępowanie to przez okres 3 lat było zawieszone) oraz na skuteczne zajęcie rachunku bankowego, z którego ściągnięto kwotę [...]zł), a także na konieczność wydania 35 postanowień w przedmiocie wyrażenia zgody na zwolnienie środków z zajętego rachunku bankowego. Zdaniem organu (vide: odpowiedź na skargę) nie istnieje żaden miernik czasochłonności i pracochłonności sprawy, dlatego ocena ta jest obiektywnie niemożliwa.

Z konstatacją tą nie sposób się jednak zgodzić. Jeśli bowiem organ ustalił zasady określenia kwoty maksymalnej obu opłat poprzez odniesienie do współczynnika wyprowadzonego z wysokości maksymalnej opłaty za zajęcie nieruchomości, to jego rzeczą w następnej kolejności było wykazanie, że w niniejszej sprawie taka właśnie wysokość (maksymalna) obu opłat jest uzasadniona. W tym zaś celu organ winien przedstawić wszystkie wydatki, jakie poniósł w związku z wykonywanymi czynnościami (w tym licznymi doręczeniami), jak też uwzględnić stopień trudności podjętych czynności egzekucyjnych (które przecież zasadniczo się między sobą różnią). Sąd nie kwestionuje faktu, że w sytuacji, gdy zajęcie rachunku bankowego było skuteczne (a następnie postępowanie egzekucyjne umorzono), organowi co do zasady należą się od wierzyciela koszty, w tym opłata egzekucyjna i opłata manipulacyjna. Określanie ich wysokości nie może być jednak automatyczne i nierelatywne wobec wysiłków i nakładów organu egzekucyjnego. Takie rozwiązanie w oczywisty sposób przeczy założeniom wyroku TK, o czym wyraźnie stanowią wytyczne sądowe zawarte w wyroku WSA w sprawie sygn. akt I SA/Lu [...], które organ był obowiązany wykonać.

Trudno uznać za usprawiedliwione twierdzenia, że "oszacowanie" stopnia pracochłonności i czasochłonności pracy organu egzekucyjnego jest niemożliwe z uwagi na brak obiektywnego miernika. Tego typu ocena musi być zindywidualizowana i odnosić się do okoliczności konkretnego wypadku (choć oczywiście stopień skomplikowania niektórych czynności egzekucyjnych wynika już z samych przepisów regulujących ich przeprowadzenia, np. w wypadku zajęcia nieruchomości). Nie chodzi przy tym o precyzyjne matematyczne wyliczenie tych opłat, bowiem to nierzadko byłoby niemożliwe lub znacznie utrudnione (Trybunał zaakceptował zresztą możliwość ustalania wysokości opłat w formie ryczałtowej, poprzez zastosowanie stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z dopuszczalnych metod określania wysokości tych opłat). Nie należy jednak zapominać, że opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjne wiążą się z określonymi czynnościami organów egzekucyjnych. Opłaty za czynności egzekucyjne ponosi się za podejmowane i dokonywane przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjne. Z kolei opłata manipulacyjna stanowi zwrot wydatków poniesionych przez organ egzekucyjny za wszelkie czynności manipulacyjne dokonywane w toku prowadzonej egzekucji. Jak słusznie zauważa się w doktrynie, opłaty te są formą zryczałtowanego wynagrodzenia dla organu prowadzącego egzekucję. Jeśli zaś tak, to winny one być w pełni adekwatne do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Wynagrodzenie wiąże się bowiem zawsze z ekwiwalentnością. Kwestia ta wynika z wyroku Trybunału, który wyraźnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy w określaniu wysokości opłat nie jest nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem tego państwa. Istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Zaznaczyć trzeba, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczy nie tylko należności o znacznej wartości, gdzie z zasady następuje całkowite wręcz zerwanie związku pomiędzy zakresem czynności podejmowanych przez organ a wysokością pobieranych za te czynności opłat, a więc sytuacji skrajnej, w której orzekał Trybunał. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano bowiem także na istnienie i potrzebę zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty zostały naliczone, jako o jednym z dwóch istotnych wyznaczników, które powinny być uwzględnione przy ustalaniu sposobu wyznaczania wysokości tych opłat (wyrok NSA z 13 czerwca 2019 r. sygn. akt II FSK 2037/17).

W niniejszej sprawie obciążenie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł nastąpiło, z tego względu, że organ dokonał określonej i opisanej wyżej operacji ustalenia kwoty maksymalnej i uznał, że koszty te są zdecydowanie niższe niż ustalone w ramach literalnego brzmienia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. (te wyniosłyby bowiem wówczas [...] zł). Podkreślił też, że wykonał szereg czynności zmierzających do zajęcia rachunku bankowego, co doprowadziło do wyegzekwowania w krótkim czasie (na przestrzeni trzech dni) kwoty [...]zł. Kolejne działania organu miały charakter procesowy i wynikały wprost z ustawy egzekucyjnej – organ podejmował działania związane z rozpatrzeniem wniosków wierzyciela o zawieszenie, a potem o umorzenie postępowania, a w trakcie zajęcia rachunku wydawał postanowienia o wyrażeniu zgody na zwolnienie określonych kwot. Są to jednak działania standardowe, a zatem obiektywnie nie generują ani znacznego obciążenia, ani też znaczących wydatków (poza wydatkami związanymi z doręczeniami). Co jednak najważniejsze, organ w ogóle takich okoliczności w sprawie nie wykazał. Jakkolwiek więc nie można odmówić organowi egzekucyjnemu skuteczności podjętych działań wydobywczych, zaś kwestia ostatecznego umorzenia postępowania egzekucyjnego w żadnym razie nie była od niego zależna, to jednak fakty te same w sobie nie stanowią jeszcze podstawy do nałożenia na wierzyciela kosztów w maksymalnej ich wysokości.

Wysokość wskazanych kosztów, wobec braku jakichkolwiek miarodajnych kryteriów, zależała więc w istocie rzeczy od dowolnego uznania organów egzekucyjnych z pominięciem wyroku TK. Organy wydając w sprawie postanowienia nie dostrzegały konieczności jakiegokolwiek ograniczenia (miarkowania) wysokości opłat egzekucyjnych. Przedstawiony sposób ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych, jak słusznie zauważono w skardze, nie stanowi zastosowania instytucji miarkowania, a zatem dostosowywania (szacowania) ich wysokości wobec nakładu pracy i wydatków organu egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 3802/18).

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z [...] stycznia 2018 r. poz. 265, t.j.). Na zasądzoną kwotę z tego tytułu składa się opłata od skargi – [...] zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w osobie radcy prawnego – [...] zł.