Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 63/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-05-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. B. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 stycznia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. W związku z tym skarżący na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązany jest - zgodnie z postanowieniami § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na dalsze koszty jakie mogą mieć miejsce w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Skarżący na sporządzonym w dniu 10 kwietnia 2012 r. urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości.

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący oświadczył, że w gospodarstwie domowym pozostaje wspólnie z żoną i dwiema córkami, że miesięczne dochody jego gospodarstwa domowego opiewają na kwotę 2.700 zł (zgodnie z oświadczeniem skarżący miesięcznie z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości 1.200 zł, zaś jego żona z pracy najemnej w wysokości 1.500 zł) oraz że na posiadany w gospodarstwie domowym majątek składają się: dom mieszkalny o powierzchni 110 m² i oszczędności w wysokości 50.000 zł.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

Stosownie do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków ( art. 211 p.p.s.a. ). Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna ( art. 212 § 1 p.p.s.a. ).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący częściowego prawa pomocy należy rozpatrywać w kontekście przesłanki zawartej w art. 246 § 1, pkt.2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Oznacza to, że prawo pomocy w tym zakresie stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych i dotyczyć będzie osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin. Przepis ten wskazuje również, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA ( postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8 ) stwierdził, iż "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie referendarza informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, w związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 16 kwietnia 2012 r. wezwano go do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej informacji odnośnie kosztów na bieżące utrzymanie ponoszonych przez niego oraz wykazane w formularzu PPF jako pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym osoby (tj. z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- szczegółowej informacji na temat obciążeń dochodów jego i żony innych niż bieżące wydatki wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi te obciążenia, a także informacji czy te obciążenia są pokrywane i z jakich źródeł,

- kserokopie zeznań o wysokości dochodów ( bądź straty ) osiąganych przez niego i żonę w 2010 r. i 2011 r., bądź kserokopię dokumentacji, na podstawie której sporządza to zeznanie,

- kserokopii deklaracji podatkowych, jako osoby prowadzącej działalność gospodarczą, dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT) oraz opodatkowania podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za listopad i grudzień 2011 r. oraz za styczeń, luty i marzec 2012 r. oraz innych dokumentów, z których wynikałaby wielkość przychodów uzyskiwanych we wskazanym okresie,

- wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych obojga małżonków za ostatnie trzy miesiące.

Jednakże skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do wezwania w wyznaczonym terminie jak też do dnia wydania niniejszego postanowienia.

W ocenie referendarza skarżący nie przedkładając zeznania rocznego o wysokości dochodów osiąganych w 2010 r. i 2011 r., deklaracji podatkowych dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT-5) oraz podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące listopad, grudzień 2011 r. oraz styczeń, luty i marzec 2012 r. nie uwiarygodnił oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy odnośnie dochodów z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Brak tych dokumentów sprawił również to, iż referendarz sądowy pozbawiony został jakiejkolwiek informacji o potencjale finansowym gospodarstwa domowego skarżącego. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody ( bądź strata ) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą.

Zatem brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi skarżący jest w stanie dysponować w ramach prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa domowego.

Skarżący również nie przekazał wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych zarówno swoich jak i żony pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie trzy miesiące. W ten sposób skarżący uchylił się od przekazania informacji jakimi środkami finansowymi on i żona aktualnie dysponują.

Natomiast nie przekazując szczegółowej informacji odnośnie kosztów bieżącego utrzymania (pomimo wezwania w tym zakresie) skarżący sprawił, iż obraz jego sytuacji finansowej (szczególnie w kontekście oświadczenia o dochodach) jest niepełny, podważając dodatkowo zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Zatem skoro skarżący nie uzupełnił danych i dokumentacji pod kątem, który został mu nakreślony w wezwaniu do uzupełniania danych wniosku PPF referendarz nie mógł bazować na szczątkowych i niepotwierdzonych danych zawartych w tym wniosku. W związku z czym należało uznać, iż skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. W tym względzie należałoby powołać stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18.06.2004 r., w którym podkreślił, iż ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na składającym wniosek, albowiem do uwzględnienia wniosku nie wystarczy ogólnikowe stwierdzenie o trudnej sytuacji tej osoby (FZ 165/04, niepubl.). W szczególności jeżeli podane informacje – tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie – są niepełne. Również w szeregu innych orzeczeniach NSA podkreśla się, iż na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania trudnej sytuacji (Sygn. akt: II FZ470/05, II FZ 834/05, II FZ 875/05, II OZ 348/05, II OZ 412/05). Przy tym należy podkreślić, iż to, że skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie jest konsekwencją jego działania. Nie dopełnił on bowiem w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej, a także udokumentowania powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, szczególnie gdy pismem z 16 kwietnia 2012 r. został do tego wezwany. Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.ps.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).

Poza opisanymi wyżej zasadniczymi przyczynami odmowy przyznania prawa pomocy należy dodatkowo wskazać, iż nawet rozpatrując wniosek skarżącego jedynie w oparciu o informacje w nim zawarte ( jak wskazano wyżej niepełne i niepotwierdzone innymi dowodami ) referendarz również nie znalazł podstaw do zastosowania wobec niego instytucji przeznaczonych dla ludzi ubogich jakim jest instytucja prawa pomocy. Mając bowiem na względzie okoliczność posiadania przez skarżącego oszczędności w wysokości 50.000 zł nie sposób przyjąć, iż nie jest on w stanie uiścić kosztów postępowania, które na etapie skargi opiewają na kwotę 100 zł.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.