Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 955/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust.1,3, 3a, 8, 8a
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Jakub Polanowski po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2018r., znak: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017r. poz. 1257), dalej jako "k.p.a." oraz art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz. 1952 z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania A. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lipca 2018r., Nr [...] o:

1. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] listopada 2013r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2013/2014

2. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] listopada 2014r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2014/2015

3. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] października 2015r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2015/2016

4. uchyleniu własnej decyzji z dnia [...] grudnia 2016r. Nr [...] i odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2016/2017,

orzekło:

1. uchylić zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2015/2016 (pkt 3 decyzji) i w tej części orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówić przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. i przyznać zasiłek rodzinny wraz z dodatkami: w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 1 lipca 2016r. do 31 sierpnia 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na wrzesień 2016r. w wysokości [...] zł i na październik 2016r. w wysokości [...] zł.

2. uchylić zaskarżoną decyzję w części odmawiającej przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2016/2017 (pkt 4 decyzji) i w tej części orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że przyznać A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2016r. do 30 czerwca 2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie i odmówić przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia [...] lipca 2017r. do [...] października 2017r.

3. w pozostałej części utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W obszernym uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek decyzji kasacyjnej Kolegium z dnia [...] marca 2018r. – wskazaną wyżej decyzją wydaną w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - uchylił cztery własne decyzje (z dnia [...] listopada 2013r., z dnia [...] listopada 2014r., z dnia [...] października 2015r., z dnia [...] grudnia 2016r.) przyznające A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na czworo dzieci - [...], [...], J. i E. odpowiednio na okresy zasiłkowe - 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 i 2016/2017 i orzekł o istocie sprawy w ten sposób, że odmówił przyznania A. B. świadczeń na te okresy.

Jako powód wznowienia postępowania organ I instancji wskazał to, że w dniu [...] czerwca 2017r. powziął informację o tym, że A. i D. B. są od 2009r. właścicielami gruntów rolnych położonych poza gminą A. , mimo to ubiegając się o zasiłek wraz dodatkami, nie wykazywali dochodów z tych gruntów. Wprawdzie przedstawili umowę dzierżawy gospodarstwa rolnego z dnia 1 marca 2012r. wraz z aneksem z dnia 24 października 2017r., jednak umowa ta nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] i Starostę [...], a więc nie może być uznana za zawartą stosownie do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co pozwalałoby na pominięcie części lub całości obszarów rolnych oddanych w dzierżawę przy obliczaniu dochodu dla potrzeb ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego (art. 5 ust. 8a pkt 1 u.ś.r.). Umowa nie została zgłoszona także do KRUS. Ponadto mąż A. B. - [...], pobierał od 1 marca 2014r. rentę rolniczą w pełnej wysokości, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 11 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017r., poz. 2336) wypłata części uzupełniającej świadczenia nie ulega zawieszeniu, gdy rencista lub emeryt prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy.

Organ I instancji, mając powyższe na uwadze, ponownie przeliczył dochód rodziny za każdy ze wskazanych wyżej okresów zasiłkowych, uwzględniając dochód z całego gospodarstwa rolnego oraz zasiłek chorobowy D. B. i stwierdził, że dochód rodziny począwszy od roku bazowego 2012r. był wyższy od obowiązującego w danym okresie zasiłkowym kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r., nie mieścił się przy tym w granicach określonych w art. 5 ust. 3 u.ś.r., dlatego należało uchylić decyzje przyznające świadczenia i odmówić przyznania tych świadczeń. Dodatkowo w odniesieniu do roku zasiłkowego 2015/2016 organ dodał, że mechanizm "złotówka za złotówkę" (art. 5 ust. 3-3b u.ś.r.) wszedł w życie dopiero od 1 stycznia 2016r. w związku z czym do decyzji wydanej przed tą datą nie mógł być stosowany. Również w kolejnym roku przepis ten nie mógł być zastosowany ze względu na przekroczenie dochodu wyższe, niż kwota przysługujących rodzinie zasiłków wraz z dodatkami.

W toku wznowionego postępowania A. B. domagała się również ponownego ustalenia dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.

Odnosząc się do tego żądania organ I instancji wyjaśnił, że nie jest uprawniony do ustalania dochodu z działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego za okres do zmiany przepisów u.ś.r., która nastąpiła od dnia 1 sierpnia 2017r., na podstawie oświadczenia osoby prowadzącej taką działalność. W takim przypadku nie było możliwe odliczenie od dochodu poniesionych wydatków, a więc zbędne było ich ustalanie.

W obszernym odwołaniu A. B. podnosiła, że nie informowała organu o gruntach rolnych położonych poza gminą A. , w której mieszka, gdyż oddała je w dzierżawę umową z dnia 1 marca 2012r., przy czym nie była świadoma, że warunkiem pominięcia gruntów oddanych w dzierżawę jest zarejestrowanie umowy w starostwie, a poza tym aneksem z dnia 24 października 2017r. sformułowano w umowie zapis, że została ona zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wyjaśniła ponadto, że faktycznie wraz z mężem uprawiają tylko grunty położone bliżej domu, jednak nie uzyskują z nich takiego dochodu, jaki przyjął organ I instancji. Uprawiają m.in. maliny, truskawki i porzeczki, a koszty upraw niejednokrotnie przekraczają uzyskany z nich dochód.

Zarzuciła, że do dochodu za 2012r. organ przyjął błędną kwotę dochodu z 1ha przeliczeniowego, niż wówczas obowiązywała, tj. 202,58 zł, zamiast 195,08 zł ("2.341 zł" rocznie), a do dochodu za 2013r. niesłusznie wliczył rentę męża, gdyż mąż otrzymał rentę dopiero od 1 marca 2014r.; ponadto ustalając różnicę między dochodem na osobę w rodzinie za 2014r. a kryterium dochodowym organ przyjął, że kryterium dochodowe wynosiło [...] zł, zamiast [...] zł, zawyżając w ten sposób dochód na osobę w rodzinie.

Skarżąca zarzucała również, że pracownik organu I instancji odmówił przyjęcia jej faktur potwierdzających koszty poniesione w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, gdyż nie ma możliwości złożenia korekty oświadczeń o dochodzie z działalności opodatkowanej w formie karty podatkowej. Z jej obliczeń wynika, że dochód za 2012r. zadeklarowany w wysokości [...] zł po odjęciu kosztów uzyskania przychodu ([...] zł) faktycznie wynosił [...] zł; za 2013r. - [...] zł (5.000zł - [...] zł), a za 2015 - [...] zł (10.000 zł - [...] zł).

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzję organu I instancji należy uchylić w części dotyczącej odmowy przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz dodatkami do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2015/2016 (pkt 3 decyzji) i na okres zasiłkowy 2016/2017 (pkt 4 decyzji) i w tej części należy orzec co do istoty sprawy, natomiast w pozostałej części należy ją utrzymać w mocy.

Kolegium ustaliło bowiem, że małżonkowie B. byli w latach 2012 – 2014 właścicielami gospodarstwa rolnego o większej powierzchni, niż wykazywali w swoich oświadczeniach, ubiegając się o zasiłki rodzinne na kolejne okresy zasiłkowe. Kolegium w zakresie powierzchni gospodarstwa rolnego stwierdziło, że:

- w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2012r. z dnia [...] października 2013r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 2,1957 ha w wysokości [...] zł, czyli tylko z gospodarstwa położonego w gminie A., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2012 r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że w 2012 r. małżonkowie posiadali gospodarstwo rolne położone także w gminie K. o pow. 2,6025 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 9,5690 ha przelicz., a łączna powierzchnia gospodarstwa na terenie trzech gmin wynosiła 14,3673 ha, a dochód z niego - [...] zł (14,3673 ha x [...] zł x 12 miesięcy);

- w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2013r. z dnia [...] października 2014r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. 3,5922 ha w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa położonego w gminie A. o pow. 2,8722 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 0,72 ha przelicz., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r. i decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2014r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że na terenie gminy A. małżonkowie posiadali przez siedem miesięcy gospodarstwo o pow. 2,1957 ha przelicz, a przez pięć miesięcy o pow. 2,8722 ha przelicz., z kolei w gminie K. posiadali gospodarstwo rolne o pow. 9,5690 ha przelicz., a nie jak wskazała A. B. w oświadczeniu - 0,72 ha; ponadto posiadali także gospodarstwo położone w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2013r. wynosił [...] zł (9,569 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 12,7145 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (7 miesięcy x 2,1957 ha x [...] zł) + [...] zł (5 miesięcy x 2,8722 ha x [...] zł);

- w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2014r. z dnia [...] października 2015r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] zł w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa położonego w gminie A. o pow. 2,8722 ha przelicz. i w gminie K. o pow. 0,72 ha przelicz., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r. i decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] lutego 2014r.; natomiast w toku niniejszego postępowania potwierdzono, że w na terenie gminy A. małżonkowie posiadali w 2014r. gospodarstwo o pow. 2,8722 ha przelicz., zaś w gminie K. posiadali przez dwanaście miesięcy gospodarstwo rolne o pow. 9,5690 ha przelicz., a nie jak podała A. B. w oświadczeniu - 0,72 ha; ponadto od [...] listopada 2014r. dodatkowo nabyli pow. 0,3585 ha przelicz.; posiadali także gospodarstwo położone w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz., z którego dochodu nie wykazywali. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2014r. wynosił zatem [...] zł (2,8722 ha przelicz. + 9,569 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 15,5867 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (0,3585 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (0,3585 ha przelicz. x [...] zł x 13 dni);

- w oświadczeniu za rok kalendarzowy 2015r. z dnia [...] października 2016r. A. B. wykazała dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] zł w wysokości [...] zł, tj. z gospodarstwa rolnego położonego tylko w gminie A., co wynika z dołączonej do wniosku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy A. z dnia [...] lutego 2014r.; w toku niniejszego postępowania ustalono natomiast, że na terenie gminy A. małżonkowie posiadali w 2014r. przez 4 miesiące gospodarstwo o pow. 2,8722 ha przelicz., przez 2 miesiące o pow. 3,1065 ha przelicz. i przez 6 miesięcy o pow. 3,9135 ha przelicz.; posiadali również gospodarstwo w gminie K. o pow. 9,9275 ha przelicz, a także w gminie K. o pow. 3,1455 ha przelicz., z których dochodu nie wykazywali. Łączny dochód z gospodarstwa rolnego za 2015r. wynosił zatem [...] zł (9,9275 ha przelicz + 3,1455 ha przelicz. = 13,073 ha przelicz. x [...] zł x 12 miesięcy = [...] zł + [...] zł (4 miesiące x 2,8722 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (2 miesiące x 3,1065 ha przelicz. x [...] zł) + [...] zł (6 miesięcy x 3,9135 ha przelicz. x [...] zł).

Powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego w gminie K. w poszczególnych latach ustalono na podstawie informacji sporządzonej z upoważnienia Wójta Gminy K. z dnia [...] lipca 2017r., natomiast powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy K. - na podstawie pism Wójta Gminy K. z dnia [...] czerwca 2017, z dnia [...] lipca 2017r. i z dnia [...] czerwca 2018r., a powierzchnię gospodarstwa rolnego położonego w gminie A. organ zweryfikował na podstawie pism Wójta Gminy A. z dnia [...] września 2017r. i z dnia [...] kwietnia 2018r.

Kolegium wyjaśniło, że dochód z gospodarstwa rolnego został obliczony ryczałtowo, zgodnie z art. 5 ust.8 u.ś.r., jako 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017r. poz. 1892). Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2012r. wynosił 2.431 zł tj. [...] zł miesięcznie, a nie jak podnosi skarżąca w odwołaniu "2.341 zł" (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012r., M. P. z 2013 r. poz. 774), w 2013r. - 2.869 zł tj. 239,08 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2014r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2013r., M. P. z 2014 r. poz. 827), w 2014r. - 2.506 zł tj. 208,83 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014r., M. P. z 2015 r. poz. 861), a w 2015r. - 1.975 zł tj. 164,58 zł miesięcznie (obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2016 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2015 r., M. P. z 2016 r. poz. 932).

Kolegium podkreśliło, że przy wyliczaniu dochodu uprawniającego do zasiłku rodzinnego nie ma znaczenia, czy gospodarstwo rolne jest użytkowane i jakie rzeczywiste dochody przynosi. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie, chyba że zostało oddane w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników (art. 5 ust. 8a u.ś.r.).

Kolegium stwierdziło ponadto, że w sprawie nie zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 5 ust. 8a u.ś.r., zgodnie z którym ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem, m.in. powierzchni oddanej w dzierżawę na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r. poz. 2336 z późn. zm.), części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego. Umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego o pow. 17,24ha położonego w gminie K. i w Gminie K. z dnia [...] marca 2012r. przez D. B., nie została natomiast zawarta stosownie do tych przepisów. W tej dacie D. B. nie był emerytem, ani rencistą, gdyż prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy nabył dopiero od 7 listopada 2013r. (na czas określony tj. do [...] maja 2019r.), co wynika z zaświadczenia KRUS z dnia 1 sierpnia 2018r., a ponadto umowa nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] (co do gruntów oddanych w dzierżawę położonych w gminie K. w miejscowościach [...], J. i J.) i Starostę [...] (co do gruntów oddanych w dzierżawę położonych w gminie K. w [...]).

Wprawdzie w dacie zawarcia aneksu do powyższej umowy dzierżawy tj. w dniu 24 października 2017r., w którym dzierżawca zrzekł się dzierżawy czterech działek rolnych w zamian za "użytkowanie" innej działki, D. B. był już rencistą, jednak ani aneks, ani zmieniona umowa nadal nie mogą być uznane za zawarte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo że w aneksie zawarty został warunek, że "umowa jest zawarta stosownie do przepisów o ubezpieczaniu społecznym rolników w celu podjęcia wypłaty świadczenia rentowego w pełnej wysokości", bo z punktu widzenia ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - art. 28 ust. 4 i ust. 11 - D. B. nadal jest traktowany jako osoba prowadząca działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. W zaświadczeniu z dnia 1 sierpnia 2018r. KRUS poinformował bowiem, że D. B. przysługuje renta w pełnej wysokości, gdyż zgodnie z art. 28 ust. 11 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w przypadku, gdy rencista lub emeryt uprawniony do emerytury z art. 19 ust. 1 prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłata nie ulega zawieszeniu. W zaświadczeniu z dnia 20 kwietnia 2018r. KRUS poinformował, że A. B. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy nieprzerwanie od [...] stycznia 1999r., a powierzchnia posiadanych i zgłoszonych gruntów rolnych do podlegania ubezpieczeniu na dzień [...] kwietnia 2018r. wynosi 20,51 ha, w tym 14,35 ha przeliczeniowych oraz wskazał, że nie posiada żadnych dokumentów stwierdzających zmiany w powierzchni gruntów rolnych. Ponadto – zdaniem Kolegium - aneks i zmieniona umowa nadal nie mogą być uznane za zawarte stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż aneks nie został zgłoszony do ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę [...] i Starostę [...].

W powyższym zakresie Kolegium podzieliło zatem ustalenia i stanowisko organu I instancji, w związku z czym, co do okresów zasiłkowych 2013/2014 i 2014/2015 utrzymało w mocy decyzję tego organu. Co do tych okresów Kolegium stwierdziło, że nie było podstaw do przyznania zasiłku wraz z dodatkami na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Natomiast w odniesieniu do okresów zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017 Kolegium stwierdziło, że w sprawie miał zastosowanie art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015r., w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Kolegium wyjaśniło, że od dnia 1 stycznia 2016r. przepis ten został zmieniony przez art. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 995), wprowadzając możliwość przyznania świadczeń na zasadzie "złotówka za złotówkę". Zgodnie ze znowelizowanym przepisem, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3a ustawy w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3 a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym: 1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków; 2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11 a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych dodatków; 3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

Mając na uwadze powyższy przepis, Kolegium dokonało następujących ustaleń faktycznych w odniesieniu do poszczególnych okresów zasiłkowych, a więc zarówno co do okresów 2013/2014 i 2014/2015 (co do których Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, że przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie ma zastosowania), jak i w odniesieniu do okresów 2015/2016 i 2016/2017, co do których Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję ze względu na zastosowanie art. 5 ust. 3 u.ś.r.:

Gdy chodzi o okres zasiłkowy 2013/2014 to dochód rodziny za rok kalendarzowy 2012r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł miesięcznie, a w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2013/2014, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 539 zł (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012r. poz. 959) o [...] zł, a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługujący w okresie, na który jest ustalany, tj. 77zł (§ 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny nie przysługiwał również na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu wówczas obowiązującym;

Gdy chodzi o okres zasiłkowy 2014/2015 - dochód rodziny za rok kalendarzowy 2013r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących tego okresu zasiłkowego Kolegium wyjaśniło, że miesięczny dochód rodziny został powiększony o rentę D. B. za kwiecień 2014r. stosownie do art. 5 ust. 4b ustawy - gdyż uznał, że dochód został uzyskany od dnia 1 marca 2014r. (art. 3 pkt 24 lit. d u.ś.r.), a więc po roku bazowym. Z zaświadczenia KRUS z dnia 1 sierpnia 2018r. wynika jednocześnie, że D. B. pobiera rentę rolniczą od [...] listopada 2013r., co oznacza, że dochód został uzyskany w roku bazowym, a w takiej sytuacji zastosowanie ma art. 5 ust. 4a u.ś.r., zgodnie z którym osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany i sumuje z przeciętnym miesięcznym dochodem członka rodziny z roku 2013r. Z dodatkowych ustaleń Kolegium wynika, że w 2013r. KRUS nie wypłacił D. B. żadnej kwoty, gdyż renta została przyznana decyzją z dnia [...] marca 2014r., a wypłacona z wyrównaniem w dniu [...] marca 2014r. W związku z powyższym ustalony miesięczny dochód rodziny nie zostaje powiększony o "dochód uzyskany" w związku z nabyciem prawa do renty. Niezależnie od tego, okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł, czyli bez renty, przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2014/2015, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 574 zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2012r. poz. 959). Kryterium było przekroczone o [...] zł ([...] zł – [...] zł), a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, tj. 77 zł (§ 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny nie przysługiwał także na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu wówczas obowiązującym. Uzyskanie dochodu z tytułu renty od dnia 7 listopada 2013r. nie miało także wpływu na prawo do świadczeń rodzinnych we wcześniejszym okresie zasiłkowym 2013/2014, gdyż dochód za 2012r. w wysokości [...] zł na osobę w rodzinie i tak już przekraczał obowiązujące wówczas kryterium dochodowe w wysokości 539 zł. Zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy, w przypadku uzyskania dochodu po roku bazowym dotychczasowy miesięczny dochód rodziny w wysokości [...] zł należałoby powiększyć o dochód za grudzień 2013r., który według dodatkowych ustaleń Kolegium wynosił [...] zł, co dałoby kwotę [...]zł i [...] zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie.

Gdy chodzi okres zasiłkowy 2015/2016 - dochód rodziny za rok kalendarzowy 2014r. wynosił [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + renta rolnicza [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł), tj. [...] zł miesięcznie, a w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe obowiązujące w okresie zasiłkowym 2015/2016, określone w art. 5 ust. 1 ustawy na kwotę 674 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. poz. 1238) o [...] zł, a więc o kwotę wyższą, niż najniższy zasiłek rodzinny przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, tj. 89 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia), co oznacza że zasiłek rodzinny przysługiwał również na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami tj. decyzji z dnia [...] października 2015r.

Badając prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego na ten okres zasiłkowy (2015/2016) Kolegium stwierdziło, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, jaka nastąpiła od dnia 1 stycznia 2016r. uznając, że znowelizowany art. 5 ust. 3 u.ś.r. nie ma zastosowana do decyzji wydanych przed tą datą. Tymczasem wydając decyzję we wznowionym postępowaniu, rozpatrzenie sprawy następuje "na nowo" tj. wg stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania nowej decyzji. Należało zatem ocenić, czy skarżąca spełnia warunki przyznania świadczeń na zasadzie "złotówka za złotówkę", z tym że nie od 1 listopada 2015r., ale dopiero od 1 stycznia 2016r., tj. od dnia wejścia w życie nowelizacji art. 5 ust. 3 ustawy (art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 15 maja 2015r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz. U. z 2015r. poz. 995). Niedokonanie ustaleń w zakresie zastosowania tego przepisu miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dochód miesięczny rodziny A. B. w 2014r. w wysokości [...] zł przekraczał kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r. pomnożoną przez liczbę członków rodziny, czyli kwotę [...]zł ([...] zł x 6 osób) o [...] zł. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że skoro kwota ta nie była wyższa, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami potencjalnie przysługujących rodzinie w okresie zasiłkowym 2015/2016, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń, to skarżącej przysługiwał zasiłek wraz z dodatkami na podstawie art. 5 ust. 3 u.ś.r. jednak w różnych wysokościach, w zależności od tego, jaka była łączna wysokość w poszczególnych miesiącach tego okresu zasiłkowego zasiłków rodzinnych wraz dodatkami, przysługujących skarżącej. Kolegium dokonało następujących ustaleń:

- w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła 727,32 zł (zasiłek rodzinny w wysokości 118 zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości 8,33 zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości 63 zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości 90 zł x 2 osoby), w związku z tym zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie w wysokości 62,87 zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...],32 zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

- w okresie od 1 lipca do 31 sierpnia 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie wysokości [...] zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

- we wrześniu 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 4 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 2 miesiące: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym miesiącu w wysokości [...] zł, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł;

- w październiku 2016r. łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków wynosiła [...] zł (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł + [...] zł x 3 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 4 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + [...] zł x 2 miesiące: 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), a więc zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym miesiącu wysokości [...] zł, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł.

Gdy chodzi o okres zasiłkowy [...] Kolegium stwierdziło, że dochód rodziny za rok kalendarzowy 2015r. wynosił natomiast [...] zł (dochód z gospodarstwa rolnego [...] zł + dochód z działalności gospodarczej [...] zł + renta rolnicza [...] zł + stypendium szkolne [...] zł + zasiłek chorobowy z KRUS [...] zł + kwota otrzymana na podstawie art. 27f ust. 8-10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w wysokości 1.042,20, tj. [...] zł, a [...] zł w przeliczeniu na sześć osób w rodzinie. Dochód miesięczny rodziny A. B. w 2015r. w wysokości [...] zł przekroczył więc kwotę, o której mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r. pomnożoną przez liczbę członków rodziny, czyli kwotę [...]zł (674 zł x 6 osób), o [...] zł. Z uwagi na to, że kwota ta nie jest wyższa, niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami potencjalnie przysługujących rodzinie w okresie, na który ustalane jest prawo do tych świadczeń tj. [...] zł w okresie od [...] listopada 2016r. do [...] czerwca 2017r. (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + [...] zł + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości [...] zł x 8 miesięcy: 12 miesięcy + 69 x 10 miesięcy : 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby), zasiłki rodzinne wraz z dodatkami przysługują w tym okresie wysokości [...] zł miesięcznie, czyli w wysokości stanowiącej różnicę między łączną kwotą potencjalnie przysługujących zasiłków - [...] zł a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny - [...] zł.

Kwota, o którą został przekroczony dochód na osobę w rodzinie ([...] zł) jest natomiast mniejsza, niż łączna kwota potencjalnie przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących w okresie od 1 lipca do 31 sierpnia 2017r. i od 1 września do 31 października 2017r., w związku z czym zasiłek rodzinny wraz z dodatkami nie przysługują na zasadzie "złotówka za złotówkę". W lipcu i sierpniu 2017r. łączna kwota zasiłków wraz z dodatkami wynosi bowiem [...] zł miesięcznie (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + [...] zł + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby) a we wrześniu i październiku [...] zł miesięcznie (zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł x 3 osoby + dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł (100 zł : 12 miesięcy) x 3 osoby + dodatek na dojazdy do szkoły w wysokości 69 x 10 miesięcy : 12 miesięcy + dodatek z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości [...] zł x 2 osoby).

Odnosząc się do zarzutów A. B. dotyczących dochodu z działalności gospodarczej opodatkowanych w formie karty podatkowej, Kolegium przytoczyło treść art. 24 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017r. poz. 2157) oraz wyjaśniło, że przed nowelizacją ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzoną z dniem 1 sierpnia 2017r. przez art. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428), osoby rozliczające się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym składały niepodlegające weryfikacji oświadczenie, w którym deklarowały wysokość swojego dochodu z działalności pomniejszonego o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy.

Takie oświadczenia złożyła A. B. (pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań) wskazując, że jej "dochód" za 2012r., po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy wynosił [...] zł (oświadczenie z dnia 21 października 2013r.), za 2013r. - [...] zł (oświadczenie z dnia 7 października 2014r.), za 2014r. - [...] zł, a za 2015r. - [...] zł (oświadczenie z dnia 19 października 2016r.).

Wprawdzie zasady ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne zostały zmienione od dnia 1 sierpnia 2017r., to jednak nie ma to znaczenia przy ustalaniu wysokości dochód skarżącej z działalności gospodarczej za wcześniejsze lata.

W związku z powyższym Kolegium uchyliło pkt 3 decyzji organu I instancji i odmówiło przyznania A. B. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2015r. do 31 grudnia 2015r. oraz przyznało zasiłek rodzinny wraz z dodatkami: w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, od dnia 1 lipca 2016r. do 31 sierpnia 2016r. w wysokości [...] zł miesięcznie, na wrzesień 2016r. w wysokości [...] zł i na październik 2016r. w wysokości [...] zł. Kolegium uchyliło także pkt 4 decyzji organu I instancji i przyznało A. B. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami od dnia 1 listopada 2016r. do 30 czerwca 2017r. w wysokości [...] zł miesięcznie i odmówiło przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami od dnia 1 lipca 2017r. do 31 października 2017r.

Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych należą do kategorii tzw. decyzji "związanych" a więc takich, przy których wydawaniu organ orzekający jest ściśle związany przepisami prawa i na ocenę uprawnień do tych świadczeń nie mają wpływu żadne inne okoliczności niż te, z którymi ustawa wiąże skutek prawny, a do takich nie należą sytuacja ekonomicznej rodziny, trudności życiowe, czy inne ważne potrzeby osobiste.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. B. domagała się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca podniosła, podobnie, jak w odwołaniu, że organ wbrew jej żądaniom, nie skorygował jej oświadczeń o odchodach, gdyż nie uwzględnił kosztów uzyskania przychodu, a także przy ustalaniu dochodu uwzględniał jednocześnie dochód pracy w gospodarstwie i zwolnienie lekarskie.

Organ nie wziął również pod uwagę, że rodzina skarżącej jest uboga, żyje w skromnych warunkach, a więc pozbawienie jej zasiłków rodzinnych jest dla niej bardzo krzywdzące.

Podkreśliła, że była przekonana, że skoro wydzierżawiła na podstawie umowy część gruntów rolnych, a więc ich nie użytkowała, to nie musiała tych gruntów wskazywać organowi pomocy społecznej. Wydzierżawienie gruntów rolnych było związane z tym, że jej mąż w 2012 r. pobierał rentę chorobową w połowie wysokości, a warunkiem uzyskania renty w pełnej kwocie było wydzierżawienie gospodarstwa. Dodała, że przy składaniu wniosku o zasiłek rodzinny, nie została pouczona przez organ o tym, że umowa dzierżawy powinna być zgłoszona Staroście i wpisana do ewidencji. Wyjaśniła też, że gospodarstw położonych w gminie K. i K. nie uprawia, ze względu na ich położenie, a także ze względu na skomplikowane stosunki rodzinne; przynoszą one niskie dochody, albo nawet straty, gdyż ich uprawa jest bardzo kosztowna. Dla skarżącej niezrozumiałe jest to, że organ dolicza do dochodu jednocześnie rentę jej męża, zasiłek chorobowy, jak i dochód z gospodarstwa rolnego, skoro w okresie choroby nie jest możliwa uprawa gruntów rolnych.

Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ nie skorygował jej dochodu z działalności gospodarczej uwzględniając koszty jego uzyskania. Podniosła, że w 2016 r. jej dochód wyniósł [...] zł i został wyliczony na podstawie zaświadczeń z urzędu skarbowego o rodzaju działalności, liczbie zatrudnionych osób i wysokości zapłaconego podatku, a na takich samych zasadach skarżąca prowadziła działalność we wcześniejszym okresie. Działalność ta polegała na świadczeniu w miesiącu lipcu usług dla rolnictwa, w pozostałym okresie skarżąca zawiesza działalność; wyjaśniła, że często nie otrzymuje należności; w ciągu tak krótkiego okresu świadczenia usług nie jest możliwe uzyskania [...] zł dochodu, a jej oświadczenie o takim dochodzie było zawyżone, gdyż pomyliła pojęcie dochodu z pojęciem przychodu.

Dodatkowo wskazała, że ma dwoje chorych dzieci i męża po wypadku, a także bardzo trudne warunki mieszkaniowe.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, jak wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki sąd administracyjny ocenia więc zaskarżoną decyzję administracyjną wyłącznie z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd nie rozstrzyga samodzielnie spraw administracyjnych, a więc nie załatwia wniosków skarżących.

Rozpatrując skargę A. B. w takim zakresie, stwierdzić należy, że nie może być ona uwzględniona.

Zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu wznowieniowym w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Prawidłowo organy stwierdziły, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Decyzjami z dnia [...] listopada 2013r., z dnia [...] listopada 2014r., z dnia [...] października 2015r. oraz z dnia [...] grudnia 2016r. (k. 52, 84, 117, 143), skarżącej przyznano zasiłek rodzinny wraz z (różnymi) dodatkami na okresy zasiłkowe odpowiednio 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016 i 2016/2017 na rzecz dzieci skarżącej – [...], [...], J. i E..

Podstawą prawną przyznania tych świadczeń był przepis art. 5 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza (obecnie) kwoty 674 zł.

Organ ustalił, że skarżąca spełniała przesłanki wymienione w tym przepisie, a w szczególności obowiązujące w datach wydawania decyzji kryteria dochodowe, dlatego wskazanymi wyżej decyzjami przyznał jej określone świadczenia. Organ uwzględniał przy tym m.in. dochód z gospodarstwa rolnego skarżącej położonego w Gminie A..

Następnie w dniu 7 czerwca 2017 r. organ powziął wiadomość, że ubiegając się o te świadczenia, skarżąca nie ujawniła, że posiada także gospodarstwa rolne w innych miejscowościach, tj. w gminie K. i w gminie K..

W związku z tym, organ zasadnie wznowił postępowanie, uznając, że ujawniły się nowe okoliczności, istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, które mogły mieć wpływ na prawo skarżącej do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Rozpatrując sprawę ponownie, po przeprowadzeniu obszernego postępowania wyjaśniającego, zgodnie z art.7, 77 k.p.a., organy stwierdziły, że wobec uzyskania dochodu z gospodarstw rolnych położonych w Gminie K. i K., rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe, określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r., dlatego należało uchylić wskazane wyżej cztery decyzje przyznające świadczenia za kolejne okresy zasiłkowe i orzec na nowo o prawie skarżącej do tych świadczeń.

Stanowiska organów obu instancji w tym zakresie są co do zasady zgodne i prawidłowe.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że skarżąca nie zakwestionowała, że posiada gospodarstwa rolne w Gminie K. i K., których nie ujawniła ubiegając się o zasiłek rodzinny w poprzednich latach. Z niekwestionowanych również przez nią ustaleń organów, rozpatrując ponownie sprawę w niniejszym postępowaniu wynika, że łącznie gospodarstwo rolne rodziny skarżącej było znacznie większe, niż wykazane przez nią we wnioskach o przyznanie świadczeń – w 2012 r. (branym pod uwagę przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2013/2014) powierzchnia gruntów rolnych skarżącej wynosiła [...] ha przeliczeniowych, w 2013 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2014/2015) – [...] ha, w 2014 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2015/2016) – [...] ha, zaś w 2015 r. (w odniesieniu do okresu zasiłkowego 2016/2017) – [...] ha.

Skarżąca zakwestionowała natomiast wysokość wyliczonych z tych gospodarstw dochodów (odpowiednio za kolejne lata) i sposób tych wyliczeń, podnosząc, że część gruntów nie była przez nią i jej męża uprawiana i została wydzierżawiona, w związku ze złym stanem zdrowia męża i skomplikowanymi stosunkami rodzinnymi.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej stwierdzić należy, że nie są one uzasadnione.

Dochód z gospodarstwa rolnego wylicza się w sposób ryczałtowy a obowiązujące przepisy nie pozwalają na wyliczenie i uwzględnienie rzeczywistego dochodu z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 8 u.ś.r. - w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1892 oraz z 2018 r. poz. 1588 i 1669). Z kolei przepis art. 5 ust. 8a stanowi, że ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkiem:

1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego;

2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną;

3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.

Trafnie organ odwoławczy wskazał, że przepis art. 5 ust. 8 u.ś.r. nie mówi o dochodzie rzeczywistym, faktycznie osiągniętym z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, lecz zawiera założenie, że określona kwota jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do świadczenia, podlegającym - w razie zaistnienia do tego podstaw - zsumowaniu z innymi dochodami pozarolniczymi (art. 5 ust. 9u.ś.r.). Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie podziela utrwalony już pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym ustawodawca na potrzeby stosowania przepisów ustawy przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego jego właściciel uzyskuje ściśle określony dochód (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 321/07, z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1906/13, z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt I OSK 3262/15 wszystkie publik. w Internecie w: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Taką fikcję prawną ustawodawca przyjął nie tylko w przypadku ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, ale również z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów (art. 5 ust. 7a u.ś.r.). Przepis art. 5 ust. 8 ustawy należy zatem wykładać w ten sposób, że określony w nim szacunkowy dochód z gospodarstwa rolnego uwzględnia się niezależnie od tego, czy gospodarstwo to jest faktycznie użytkowane. Samo bowiem posiadanie gospodarstwa rolnego powoduje, że organ wydający decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego winien, obliczając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, uwzględnić fakt posiadania gospodarstwa rolnego stosując wyliczenie przewidziane w art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jedynie przedłożenie przez wnioskodawcę umowy dzierżawy spełniającej warunki z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (pisemna umowa zawarta na okres 10 lat zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków zawarta przez emeryta lub rencistę z osobami niewymienionymi w tym przepisie) uprawnia do korzystania przez wydzierżawiającego z domniemania, że nie prowadzi on już działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach (por. wyroki NSA z dnia 8 listopada 2006 r. I OSK 603/06 27 października 2006 r., I OSK 601/06, 14 grudnia 2007 r., I OSK 321/07 opublik. w CBOSA).

Stanowisko powyższe zostało obszernie wyjaśnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W związku z tym, przy orzekaniu o prawie skarżącej do zasiłku rodzinnego, organ nie mógł brać pod uwagę tego, jaki faktycznie osiągnęła skarżąca dochód z gospodarstw w Gminie K. i K..

Obszernie zostało również skarżącej wyjaśnione to, że do dochodu rodziny nie wlicza się tylko dochodów z gruntów rolnych objętych umową dzierżawy, ale zawartą zgodnie z art. 28 ust. 4 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wbrew stanowisku skarżącej, nie chodzi o jakąkolwiek umowę dzierżawy, ale tylko taką, która spełnia warunki (wyżej wymienione) w tym przepisie.

Z akt sprawy wynika natomiast, że umowa dzierżawy z dnia 1 marca 2012 r. i aneks do niej z dnia 24 października 2017 r., obejmująca grunty rolne skarżącej położone w Gminie K. i K., nie spełnia tych warunków. Umowa ta wywołuje skutki prawne w zakresie uprawnień i obowiązków osób, które ją zawarły, natomiast nie może być uznana za umowę, o której mowa w art. 5 ust. 8a u.ś.r., pozwalającą na pominięcie gruntów rolnych nią objętych przy ustalaniu dochodu skarżącej.

W związku z tym okoliczność, że skarżąca nie użytkowała tych gruntów i nie osiągnęła z nich dochodu, bowiem oddała je w dzierżawę, nie mogło być przez organy uwzględnione. Obowiązek uwzględnienia wyliczonego w powyższy, ryczałtowy sposób dochodu z gospodarstwa rolnego istniał zatem pomimo tego, że mąż skarżącej ze względu na zły stan zdrowia nie mógł gospodarstwa uprawiać i pobierał rentę, na co wskazuje skarżąca.

Sąd administracyjny oceniając legalność, a więc zgodność z prawem sposobu ustalania dochodu przez organy w niniejszej sprawie, uznał, że organy nie naruszyły w tym zakresie obowiązujących przepisów.

Sąd nie stwierdził również naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącej dotyczącego skorygowania dochodu z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za lata 2012 - 2015. Skarżąca w tym okresie dokonywała rozliczeń podatkowych na podstawie art. 24 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017r. poz. 2157), który przewiduje, że podatnicy prowadzący działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej są zwolnieni od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Osoby rozliczające się na podstawie przepisów tej ustawy składały niepolegające weryfikacji oświadczenia, w którym deklarowały wysokość swojego dochodu z działalności pomniejszonego o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne i zryczałtowany podatek dochodowy. Takie właśnie oświadczenia (za kolejne lata) złożyła skarżąca A. B.. W związku z tym organ pomocy społecznej, przy wydaniu wyżej wymienionych decyzji przyznających skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na poszczególne okresy zasiłkowe, uwzględnił dochody wykazane w tych oświadczeniach. Oświadczenie zostało bowiem złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a więc było wiarygodne. Zawarte w nim informacje były wiążące dla urzędu skarbowego, a więc i organ pomocy społecznej zobowiązany był dane te przyjmować. Natomiast uwzględnienie innej, niż wskazana w tym oświadczeniu wysokości dochodu byłaby możliwa tylko po dokonaniu korekty w urzędzie skarbowym, co nie miało miejsca. W tej sytuacji organ pomocy społecznej, a następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie odmówiło, przy ustalaniu dochodu skarżącej, uwzględnienia dochodów z działalności gospodarczej w wysokości innej (w odniesieniu do poszczególnych lat), niż wykazana przez nią w oświadczeniach składanych do urzędu skarbowego.

Wprawdzie z dniem 1 sierpnia 2017 r. został dodany art. 5 ust. 7a u.ś.r. ( art. 6 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428), który określa sposób ustalania dochodu z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jednak zgodnie z zasadą niedziałania prawa wstecz, nie może on mieć zastosowania do ustalania dochodów z takiej działalności za lata poprzednie. Przepis ten stanowi, że w przypadku ustalania dochodu przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw rodziny w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 1 sierpnia każdego roku. W związku z tym, ze przepis ten nie ma zastosowania do dochodów za poprzednie lata, przed jego wejściem w życie, organ pomocy społecznej rozpatrując niniejszą sprawę miał uzasadnione podstawy do przyjęcia wysokości dochodów wskazanych przez skarżącą w złożonych do urzędu skarbowego oświadczeniach.

Prawidłowo również Samorządowe Kolegium Odwoławcze zauważyło, że z dniem 1 stycznia 2016 r. został zmieniony art. 5 ust. 3 u.ś.r. (zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. z 2015 r., poz.995). Poprzednio przepis ten stanowił, że "W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje". Obecnie, tj. od 1 stycznia 2016 r., stanowi on natomiast, że "W przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a." Zgodnie zaś z art. 5 ust. 3a – " W przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie uwzględniło zmieniony przepis art. 5 ust. 3 u.ś.r. i po dokonaniu wyliczeń zgodnie z tym przepisem, które szczegółowo przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdziło, że za okres zasiłkowy 2015/2016 i 2016/2017 skarżącej przysługuje zasiłek stały z dodatkami, w odpowiednich wysokościach tj. za okres od 1 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. – [...] zł miesięcznie, za okres od 1 lipca 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r. – [...] zł miesięcznie, za wrzesień 2016 r. – [...] zł, za październik 2016 r. – [...] zł, za okres od [...] listopada 2016 r. do [...] czerwca 2017 r. – [...] zł miesięcznie.

Prawidłowość dokonanych wyliczeń nie budzi wątpliwości, a jednocześnie nie została ona zakwestionowana przez skarżącą.

Kolegium słusznie wskazało, że zastosowanie zmienionego przepisu było możliwe dopiero od wejścia w życie zmiany tj. od 1 stycznia 2016 r., a więc w zakresie dotyczącym okresu zasiłkowego 2015/2016 i 2016/2017, co uwzględniło przyznając skarżącej świadczenia od tej daty. Natomiast z uwagi na to, że przed dniem 1 stycznia 2016 r. (okresy zasiłkowe 2013/2014 i 2014/2015) przepis miał inne brzmienie, a jak ustalił organ I instancji, dochód skarżącej z 2012 r. i 2013 r., a więc z lat kalendarzowych, poprzedzających te okresy zasiłkowe, przekraczał również kryteria dochodowe ustalane na zasadzie wyjątku, określone w art. 5 ust. 3 u.ś.r. w poprzednim brzmieniu, nie było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku rodzinnego na te okresy.

W związku z tym zasadnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. i z dnia [...] listopada 2014 r. i odmowie przyznania świadczeń za wskazane w tych decyzjach okresy zasiłkowe, a jednocześnie słusznie Kolegium uchyliło pkt 3 i 4 decyzji organu I instancji, orzekając o przyznaniu skarżącej świadczeń w okresach zasiłkowych 2015/2016 i 2016/2017. Rozstrzygnięcie Kolegium jest prawidłowe, a organ ten przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszył obowiązujących przepisów. Wyczerpująco przeprowadził postępowanie dowodowe i sporządził obszerne, szczegółowe uzasadnienie przedstawiając w nim dokładne wyliczenia dochodu skarżącej i jasne wyjaśnienie przepisów prawa.

Zarzuty skargi nie są usprawiedliwione z powodów wyżej wskazanych. Jakkolwiek Sąd rozumie trudną sytuację rodzinną i majątkową skarżącej, to jednak - jak wyjaśniono – rozpatrując skargę, ocenia wyłącznie zgodność wydanej przez organ administracji publicznej decyzji, a więc nie może samodzielnie rozstrzygać spraw. Mające natomiast zastosowanie w niniejszej sprawie przepisy nie pozwalały organowi na dowolność rozstrzygnięcia na zasadzie uznania administracyjnego.

Dodać należy ubocznie, że argumenty dotyczące trudnej sytuacji życiowej, skarżąca będzie mogła ewentualnie podnosić w kolejnych, odrębnych postępowaniach o zwrot świadczenia, a także ewentualnie w razie ubiegania się o umorzenie należności, czy rozłożenie jej na raty.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).