Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 557/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 129, art. 134, art. 145, art. 156
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 3 i 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów 1) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia; 2) określa, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Burmistrz Miasta C. uznał T.K. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu powołano się na art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) podnosząc, że wyżej wymieniony, pomimo wezwania doręczonego mu 8 listopada 2012 r., w wyznaczonym terminie, który upłynął z dniem 15 listopada 2012 r. nie zgłosił się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Równocześnie podkreślono, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w okresie 6 ostatnich miesięcy dłużnik nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego w kwocie nie mniejszej niż 50 % w każdym z tych miesięcy.

Następnie, to jest w dniu 18 marca 2013 r., Starosta [...], działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 104 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego wydał decyzję nr [...], mocą której orzekł o zatrzymaniu T.K. prawa jazdy kategorii [...], nr [...] wydanego w dniu [...] r. W uzasadnieniu organ administracji powołał się na fakt wydania wobec dłużnika opisanej wyżej decyzji z dnia [...] r. oraz na stosowny wniosek o zatrzymanie prawa jazdy złożony w jej następstwie przez Burmistrza Miasta C. z dnia 7 marca 2013 r.

W dniu 30 października 2013 r. T.K. złożył do Starosty [...] pismo zatytułowane jako "Podanie o wznowienie postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy". W treści tego pisma podał, iż w tymże dniu (30 października 2013 r.) zjawił się w Starostwie Powiatowym celem wymiany prawa jazdy i dopiero wówczas pracownik tej instytucji poinformował go o fakcie wydania decyzji o zatrzymaniu mu przedmiotowego dokumentu. Podkreślił przy tym, iż o wspomnianej decyzji nie wiedział, gdyż od około 4 lat zamieszkuje w C., zaś decyzję tą odebrała prawdopodobnie jego siostra lub matka i nie przekazały mu o tym informacji. Nadto powołał się na okoliczność, iż przepisy regulujące kwestię zatrzymania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym stanowią przedmiot sprawy zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Kolejnym pismem, datowanym na 16 stycznia 2014 r. T.K. złożył od powyższej decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Strona domagała się uchylenia tego aktu podnosząc zarzut naruszenia art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreśliła bowiem, że rozstrzygnięcie o zatrzymaniu prawa jazdy może być wydane dopiero wtedy, gdy decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Wywiodła przy tym, iż pod adresem w C. nie mieszka już od 4 lat, w związku z czym nie otrzymała żadnych wezwań z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. ani też nie miała wiedzy zarówno o wydaniu wobec niego decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia [...] r., jak i decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. Zdaniem odwołującego się, skoro decyzje te nie zostały mu prawidłowo doręczone, to nie można uznać, aby stały się one ostateczne. Nadto T.K. ponownie zwrócił uwagę na zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawę, której przedmiotem są przepisy mające zastosowanie w niniejszym postępowaniu. Powołał się także na złożone w MOPS w C. pismo z dnia 7 listopada 2013 r., w którym informował, że nie mógł wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego albowiem uległ [...].

Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...], wydanym na podstawie art. 134 K.p.a., w związku z art. 129 § 2 tego Kodeksu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Kolegium wywiodło, iż wspomniane odwołanie zostało "napisane w sposób bardzo nieprecyzyjnie wskazujący przedmiot postępowania, a w szczególności nie wyodrębniający obecnego postępowania od postępowań formalnie innych", zaś podniesiona w nim argumentacja dotyczy zarówno postępowania w sprawie uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jak i postępowania w zakresie zatrzymania jej prawa jazdy. W tym miejscu organ drugiej instancji przywołał treść art. 145 K.p.a. podkreślając, że przewidziany w nim tryb wznowienia postępowania dotyczy wyłącznie spraw ostatecznie zakończonych. Równocześnie wskazał, iż nie jest możliwe wnoszenie najpierw wniosku o wznowienie postępowania, a dopiero kilka miesięcy później - odwołania.

Następnie Kolegium wywiodło, że decyzja Starosty [...] z dnia [...] r. została nadana na adres T.K. figurujący w tym czasie w ewidencji kierujących pojazdami (CEPIK), bowiem jest on w sposób wiążący wpisywany w dokument prawa jazdy. Skoro zatem strona podnosi, że zmieniła w międzyczasie adres, to należy podnieść, że posługiwała się prawem jazdy zawierającym nieprawdziwe dane i uchybiła obowiązkowi wymiany tego dokumentu. Skierowana na wspomniany wyżej adres przesyłka była dwukrotnie awizowana, w tym pierwszy raz w dniu 19 marca 2013 r. i nie została odebrana przez adresata, w związku z czym uznano, iż jej skuteczne doręczenie nastąpiło w trybie art. 44 K.p.a., z dniem 2 kwietnia 2013 r., to jest 14 dni od daty pierwszego awizowania. W konsekwencji, czternastodniowy termin do złożenia odwołania od tego aktu upłynął z dniem "26 kwietnia 2013 r." (tak w decyzji).

Odwołanie zostało nadane przez stronę pocztą dopiero w dniu 16 stycznia 2014 r., a zatem - niezależnie od tego, jak potoczyło się postępowanie z wniosku o wznowienie postępowania - nie mogło ono podlegać merytorycznemu rozpoznaniu, lecz należało rozstrzygnąć na podstawie 134 K.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach T.K., reprezentowany przez adwokata M.E. domagał się uchylenia powyższego postanowienia z dnia [...] r. i "przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Staroście [...]". Skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 42 § 1 w związku z art. 44 § 1 K.p.a., poprzez uznanie prawidłowego doręczenia kierowanej do niego korespondencji, w sytuacji, gdy od ponad dwunastu lat nie mieszka on pod adresem, na który przesyłkę tę wysłano. Nadto zarzucił naruszenie art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie nieostatecznej decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podniósł także zarzut naruszenia unormowań proceduralnych, a mianowicie; art. 156 § 1 ust. 1 K.p.a. w związku z art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez podjęcie postępowania przez niewłaściwego miejscowo starostę, art. 147 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez zaniechanie wznowienia postępowania na żądanie strony oraz art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 tego Kodeksu, poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że mieszkanie położone w C. przy ul. [...] zostało sprzedane przez matkę skarżącego już w roku 2002, z kolei on sam zamieszkuje od 2009 roku w C. przy ul. [...]. Zdaniem strony, organ pierwszej instancji nie dołożył należytej staranności w zakresie zmierzającym do ustalenia jej właściwego adresu, choć był świadom istniejących w tym zakresie wątpliwości wynikających z faktu, iż dysponował decyzją Burmistrza Miasta C. z dnia [...] r., która została wysłana na inny adres, a mianowicie C., ul. [...].

Skarżący dodał, iż z żadnego przepisu prawa nie wynika, aby ewidencja kierowców pojazdów CEPIK stanowiła wiążącą podstawę do ustalenia adresu i dlatego ma ona w tym zakresie jedynie charakter pomocniczy. Nadto zaznaczył, że o ile organy uznały prawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji, a co za tym idzie jej ostateczność, powinny rozpoznać złożony przezeń wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego.

Dodatkowo T.K. zaakcentował, że brak prawidłowego doręczenia dotyczy nie tylko zaskarżonego rozstrzygnięcia lecz również poprzedzającej ten akt decyzji o uznaniu go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie i podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu stwierdziło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Równocześnie zakwestionowało zarzuty skargi i w tym zakresie podkreśliło, iż doręczenie decyzji Starosty [...] dokonane zostało prawidłowo na adres wynikający z ewidencji CEPIK, zaś skarżący - w przypadku zmiany adresu - obowiązany był wymienić prawo jazdy, co jest skorelowane ze zmianami w tej ewidencji. Organ odwoławczy dodał, że argumentacja strony nie wskazuje, aby Starosta [...] mógł się dowiedzieć o tym, iż faktycznym miejscem pobytu T.K. są C.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec wzruszeniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na względzie powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych powodów niż zostały przedstawione w skardze. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) wykazała bowiem, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

W tym miejscu godzi się podnieść, że przedmiotem zaskarżenia jest w niniejszej sprawie postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od aktu wydanego w pierwszej instancji. Stąd merytoryczne kwestie związane z zawartym w decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. rozstrzygnięciem o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy nie mogły podlegać ocenie Sądu, jako że wykraczały poza granice sprawy w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd uprawniony był bowiem jedynie do zbadania zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wydanego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. Zaprezentowany wyżej pogląd znajduje oparcie w utrwalonym stanowisku orzecznictwa sądowego (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 1992 r., sygn. akt SA/Wr 128/92, publ. ONSA 1992/1/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 czerwca 2006 r., sygn. akt V SA/Wa 618/06, publ. LEX nr 221959 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt II SA/Ka 2352/02, publ. OSP 2007/3/25).

Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę na okoliczności, w których skarżący wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. pismo z dnia 16 stycznia 2014 r. zatytułowane jako odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] r. w sprawie [...]. Otóż wskazana powyżej decyzja Starosty [...] nie została skarżącemu doręczona, ponieważ w aktach administracyjnych zalega wskazana decyzja skierowana do T.K. na adres C. ul. [...] w kopercie z informacją o podwójnej próbie jej doręczenia. W dniu 30 października 2013 r. skarżący stawił się w siedzibie Starostwa Powiatowego w C. celem wymiany dokumentu prawa jazdy i wówczas dowiedział się o istnieniu powyższej decyzji i w tym samym dniu sporządził pismo procesowe zatytułowane jako "Wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy" oraz odwołał się do postanowień art. 145 § 1 pkt. 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. W następstwie tego wniosku Starosta [...] pismem z dnia 7 listopada 2013 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przekazanie informacji czy stanowisko tego organu odnośnie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest aktualne. W odpowiedzi na to pismo Burmistrz C. pismem z dnia [...] r. podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko. Następstwem uzyskania tej informacji stało się skierowanie do skarżącego pisma z dnia 3 stycznia 2014 r. przez Starostę [...], który wystąpił z żądaniem zwrotu prawa jazdy. Wskazane pismo skarżący otrzymał w dniu 8 stycznia 2014 r., a w dniu 16 stycznia 2014 r. sporządził pismo zatytułowane jako "Odwołanie od decyzji Starosty [...] z dnia [...] r.", w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. W piśmie tym zaakcentował on, że w dniu 30 października 2013 r. złożył podanie o wznowienie postępowania, a tym samym sprawa jest w toku, a marginalnie podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny ma się wypowiedzieć w kwestii zgodności przepisu dotyczącego zatrzymania prawa jazdy z Konstytucją RP. Po otrzymaniu wskazanego pisma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wydało zaskarżone postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Przedstawiony powyżej stan faktyczny w sprawie odgrywa istotną rolę w kontekście prawidłowości zaskarżonego orzeczenia. Podkreślić należy, że skarżący w dniu 30 października 2013 r. wniósł do Starosty [...] wniosek o wznowienie postępowania, a zatem pismem tym uruchomił tryb nadzwyczajny weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej tj. decyzji z dnia [...] r. w sprawie zatrzymania prawa jazdy. Podkreślić należy, że organ, do którego skierowany został przedmiotowy wniosek nie podjął działań przewidzianych art. 149 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ ani nie wydał postanowienia o wznowieniu postępowania jak również nie wydał takiegoż postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, zatem nie wydał żadnego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia w tym zakresie. Podjęte przez ten organ działania (pismo do Kierownika MOPS w C. oraz pismo do skarżącego z dnia 3 stycznia 2014 r.) nie mogą być kwalifikowane jako czynności z zakresu tego postępowania. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie jest wniosek skarżącego o uruchomienie trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, któremu organ pierwszej instancji nie nadał biegu. Jednakże okoliczność ta nie zmienia faktu, że postępowanie takie zostało uruchomione i jest prowadzone, natomiast brak czynności ze strony organu pierwszej instancji nie neguje jego istnienia. Skoro prowadzone jest postępowanie w trybie nadzwyczajnym, to w tym samym okresie czasu nie można uruchomić czynności odpowiadających działaniom podejmowanym w ramach trybu zwyczajnego (odwoławczego). Innymi słowy w tym samym okresie czasu nie można w stosunku do tej samej decyzji prowadzić trybu nadzwyczajnego jej weryfikacji i trybu odwoławczego. Uchybienie wskazanej regule stanowi naruszenie postanowień art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego i zamieszczonej w niej zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej jak również zasady, iż uruchomienie trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej (wznowienia postępowania) wyłącza możliwość stosowania trybu zwyczajnego - odwołania. Konsekwencją tego jest wydanie przedmiotowego postanowienia z rażącym naruszeniem prawa, a zatem wyczerpanie przesłanki stwierdzenia nieważności postanowienia przewidzianej treścią art. 156 §1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z treścią art. 126 tegoż Kodeksu.

Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się licznych naruszeń prawa. W przypadku organu pierwszej instancji sprowadzają się one do braku podjęcia prawem przewidzianych rozstrzygnięć w zakresie wniosku skarżącego, a ponadto istotne wątpliwości wzbudza charakter prawny pisma tegoż organu z dnia 3 stycznia 2014 r. skierowanego do skarżącego, ponieważ może być ono w różny sposób odczytywane, nawet w kontekście decyzji wydawanej w oparciu o postanowienia art. 151 Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże sygnalizowane zagadnienie w ramach rozpoznawanej sprawy ma poboczne znaczenie. Z kolei organ odwoławczy dopuścił się innego typu naruszeń prawa, gdyż już w uzasadnieniu swojego postanowienia sygnalizuje, że pismo skarżącego z dnia 16 stycznia 2014 r. zatytułowane jako odwołanie napisane zostało nieprecyzyjnie, zwłaszcza w zakresie wskazania kwestionowanego rozstrzygnięcia, jednakże organ ten nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia intencji skarżącego tylko ograniczył się do uznania, że wnosi on odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...] r. Jest to tym bardziej dziwne, że organ ten wiedział o złożeniu wniosku o wznowienie postępowania, jak również o treści pisma organu pierwszej instancji z dnia 3 stycznia 2014 r. Takim postępowaniem organ ten dopuścił się naruszenia postanowień art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na marginesie można zauważyć, że w zasadzie pismo skarżącego z dnia 16 stycznia 2014 r. jest formą zażalenia na bezczynność organu w zakresie wznowienia postępowania, gdyż jak było to sygnalizowane, organ pierwszej instancji w tym zakresie nie podjął żadnych działań o charakterze formalnym.

Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy za poboczne uznać należy kwestie dotyczące doręczenia skarżącemu decyzji z dnia [...] r. jak również brak dopełnienia przez niego obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie aktualizacji informacji znajdujących się w rejestrach centralnych.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2. p.p.s.a. O wykonalności uchylonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.