Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 121/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych lub zapobiegawczych oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2018 r. Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymał w mocy decyzję [...] Dyrektora Ochrony Środowiska w R. z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych lub zapobiegawczych.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

Pismem z 22 lutego 2017 r. S. M. wniósł o przeprowadzenie kontroli środowiskowej na terenie działki nr [...], celem ustalenia, czy doszło do naruszeń naturalnego środowiska podczas wykonywania decyzji Prezydenta Miasta R. z [...] listopada 2016 r., udzielającej Spółce [...] Spółka Akcyjna w W. Oddział w S. (dalej: "[...] S.A."), zezwolenia na zajęcie nieruchomości w celu wykonania prac remontowych odwiertu [...] "[...]", zlokalizowanego na sąsiedniej działce nr [...]. W piśmie z 28 kwietnia 2017 r. poinformowano, że zgłaszającym bezpośrednie zagrożenie wystąpienia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku w okresie prowadzonych prac, tj. od 30 listopada 2016 r. do 1 lutego 2017 r., jest M. M.. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że w trakcie prac prowadzonych przez [...] S.A., można było zauważyć bezpośredni wypływ substancji chemicznych z pracujących maszyn do gleby.

Pismem z 13 maja 2017 r., [...] Dyrektor Ochrony Środowiska w R. zwrócił się do [...] Inspektoratu Ochrony Środowiska w R. o przekazanie kopii sprawozdania z badań gleby, które odbyły się w dniu [...] kwietnia 2014 r., (nr sprawozdania [...]), wraz z opracowaną oceną wyników tych badań z podaniem przyczyny ich wykonania. Organ I instancji zwrócił się również o przekazanie kopii dokumentów dotyczących przeprowadzonych badań, kontroli oraz zdarzeń na ww. działkach. W odpowiedzi z 23 maja 2017 r., [...] Inspektorat Ochrony Środowiska w R. poinformował, że nie prowadził żadnych czynności kontrolnych ani badań stanu środowiska gruntowego w sprawie zanieczyszczenia gleby na działkach nr [...], [...], obręb [...] Miasto R.. Poinformowano również, że badania gleby zostały zlecone przez osobę prywatną, zatem ich wyniki należą do niej i nie mogą być udostępnione.

Pismem z 25 maja 2017 r. [...] S.A. poinformowało m.in., że podczas prac remontowych nie używano substancji chemicznych i nie doszło do zagrożenia szkodą w środowisku na terenie zajmowanym przez odwiert "[...]" ani na działkach sąsiednich, podczas prac obróbczych, mających na celu wymianę wyposażenia odwiertu, a także w okresie wcześniejszym i późniejszym. W obrębie działki, na której znajduje się odwiert "[...]", nie ma zbiorników wody złożowej ani zbiorników innych cieczy technologicznych.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. odbyła się rozprawa administracyjna oraz oględziny terenu działek nr [...] i [...]. W trakcie wizji terenowej spisano protokół oraz wykonano dokumentację fotograficzną. Podczas wizji stwierdzono m.in. podejrzenie, że "wykonany na okoliczność gromadzenia substancji podczas prac remontowych teren był mokry od cieczy (wg. Strony zanieczyszczonej)". Skarżąca poinformowała, że w okresie przeprowadzania prac były widoczne przebarwienia po wykonanych pracach na śniegu zalegającego w tamtym czasie na terenach ww. działek oraz pozostał nasyp - teren nie został przywrócony do stanu poprzedniego. Pełnomocnik firmy [...] S.A. stwierdziła, że firma ta nie wykonywała żadnych wyżłobień i nie odprowadzała cieczy do ziemi. Wszystkie ciecze były związane z odwiertem i wykorzystane podczas prac remontowych, następnie były gromadzone w szczelnych zbiornikach wodnych i wywiezione do [...]. Ustalono ponadto, że firma [...] S.A. dokonała nasypu ziemi celem niwelacji terenu. Prace były wykonywane w okresie zimowym, teren był podmokły. Ponadto nie uporządkowano terenu, ponieważ wygasła decyzja Prezydenta Miasta R. zezwalająca na wejście na teren. W czasie wizji terenowej S. M. wskazał miejsce wystąpienia przebarwienia ziemi (rdzawa plama) po zalegającej cieczy spływającej od wiertni.

Pismem z 24 sierpnia 2017 r., Prezydent Miasta R., poinformował, że na terenie działek nr [...] i [...] w obrębie [...] R. było prowadzone poszukiwanie oraz rozpoznanie złóż kopalin metodą otworów wiertniczych wykonywanych przez byłe Przedsiębiorstwo W. przed dniem 30 kwietnia 2007 r.

Pismem z 28 sierpień 2017 r., [...] S.A. przekazało plan rozmieszczenia urządzenia podczas prac remontowych odwiertu "[...]", charakterystykę techniczną urządzenia wiertniczego [...] oraz kopię badań wody złożowej. Rury wydobywcze składowane były na rampie, nie były zanieczyszczone, a jedynie mogły posiadać oznaki korozji. Rdzawe plamy znajdujące się w pobliżu wiertni prawdopodobnie pochodzą z rdzy znajdującej się w rurach, lecz nie powodowały negatywnego wpływu na środowisko.

Pismem z 12 września 2017 r. skarżąca przekazała kopię sprawozdania z badań próbek gleby pobranych w dniu [...] kwietnia 2014 r. oraz szkic sytuacyjny.

Decyzją z [...] lutego 2018 r. [...] Dyrektor Ochrony Środowiska w R. umorzył w całości postępowanie w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych lub zapobiegawczych, w związku z zanieczyszczeniem powierzchni ziemi podczas wykonywania prac remontowych odwiertu "[...] ", na terenie działek o nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [...] Miasto R.. W uzasadnieniu stwierdzono, że nie ma przesłanek wskazujących na prawdopodobieństwo wystąpienia szkody w powierzchni ziemi w związku z prowadzoną w latach 2014-2017 r. działalnością podmiotów [...] S.A. oraz [...] S.A. - działalnością stwarzającą ryzyko szkody w środowisku, polegającą na eksploatacji złoża [...], tj. produkcji/przechowywaniu/przetwarzaniu [...] - węglowodorów oraz innych płynów i substancji bezpośrednio związanych z procesem eksploatacji lub podczas prowadzonych prac remontowych.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, utrzymując w mocy decyzję z [...] lutego 2018 r. stwierdził, że przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1789, ze zm.) stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku oraz do szkody w środowisku, spowodowanych przez działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, stwarzającą ryzyko szkody w środowisku, której rodzaje zostały zmienione w art. 3 powołanej ustawy. W myśl art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, do działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku zalicza się: produkcję, wykorzystywanie, przechowywanie, przetwarzanie, składowanie, uwalnianie do środowiska oraz transport substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych lub substancji stwarzających zagrożenie i mieszanin stwarzających zagrożenie w rozumieniu przepisów o substancjach chemicznych i ich mieszaninach. Przepisów ustawy szkodowej nie stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku, która zaistniała przed dniem 30 kwietnia 2007 r., a także jeżeli od emisji lub zdarzenia, które spowodowały bezpośrednie zagrożenie szkodą lub szkodę w środowisku, upłynęło więcej niż 30 lat, w tym do historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Przedmiotem sporu jest ocena, czy doszło do szkody w środowisku (zanieczyszczenie powierzchni ziemi) podczas eksploatacji i wykonywania prac remontowych odwiertu "[...]", na terenie działek nr [...] i [...], obręb [...] Miasto R. w latach 2014-2017. Zgodnie z informacjami podanymi przez Prezydenta Miasta R. w piśmie z 13 czerwca 2017 r. w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego działka nr [...] oznaczona jest symbolem "ZP" (tereny zieleni urządzonej, takie jak: parki, ogrody, zieleń towarzysząca obiektom budowlanym, zieleńce, arboreta, alpinaria) oraz "U" (tereny zabudowy usługowej) - grunty grupy I. Natomiast teren działki nr [...] przy odwiercie "[...]" oznaczony jest jako "G" (tereny infrastruktury technicznej) i są to grunty klasy IV. Powyższe określenia klasy gleby przyporządkowane zostały zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Skarżąca w dniu [...] kwietnia 2014 r. zleciła [...] Inspektoratowi Ochrony Środowiska w R. przebadanie centralnego fragmentu działki o nr [...]. Badanie to zostało przeprowadzone w laboratorium, o którym mowa w art. 147 a ust. 1 pkt 1 Prawa ochrony środowiska. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi wprost wskazuje substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi, ich dopuszczalne zawartości w glebie oraz dopuszczalne zawartości w ziemi, zróżnicowane dla poszczególnych właściwości gleby oraz grup gruntów, wydzielonych w oparciu o sposób ich użytkowania. Dla gruntów klasy I, II, III albo IV wskazano głębokość 0-0,25 m p.p.t. Dnia [...] kwietnia 2014 r. wykonano pobór z głębokości 0,0-0,3 m p.p.t., co oznacza, że sposób poboru próbek gleby był niezgodny z powołanym rozporządzeniem. Przeprowadzono badanie następujących cech: bar, cynk, ołów, olej mineralny (węglowodory C6-C35) oraz sumy benzyn (węglowodory C6-C12). Wyniki przeprowadzonych prób nie wykazały przekroczenia dopuszczalnej zawartości tych substancji. Jednak stwierdzono występowanie w glebie w centralnej części działki nr [...] baru (Ba) w ilości 600 ±150 mg/kg s.m., czyli powyżej dopuszczalnej zawartości w glebie dla głębokości 0-0,25 m p.p.t., wynoszącej 400 mg/kg s.m. (załącznik nr 1 tak. 1 część I Metale i Metaloid, Lp. 2 ww. rozporządzenia).

Na działkach nr [...] i nr [...] prace polegające na remontowaniu otworów [...] prowadzone były przez dwa podmioty korzystające ze środowiska: [...] S.A. oraz [...] S.A. Działalność tą można zaliczyć do działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku. Podmiot korzystający ze środowiska przedłożył kartę charakterystyki [...], z której wynika, iż jest to substancja zaklasyfikowana jako stwarzająca zagrożenie ze względu na swoją łatwopalność (H220), grożąca wybuchem po ogrzaniu (H280). [...] jest substancją złożoną głównie z metanu, etanu, propanu i węglowodorów grupy C5, C6, C7, C8 itd., oraz innych pierwiastków w śladowych ilościach. Karta ta nie obejmuje gazu nieoczyszczonego. Ponadto [...] S.A. udzielił informacji, że gaz jest gazem suchym, czyli zawierającym niewielką ilość węglowodorów C3+. Z analizy przekazanych danych wynika, że suma węglowodorów C5+ stanowi 0,022 % objętości składu gazu i nie posiada związków siarki. W ocenie organu II instancji nie jest możliwe, aby doszło do przetworzenia, oddzielenia, wycieku węglowodorów C6-C12, benzyn w ilości większej niż śladowa. W załączniku Nr 1 "substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi, ich dopuszczalne zawartości w glebie oraz dopuszczalne zawartości w ziemi, zróżnicowane dla poszczególnych właściwości gleby oraz grup gruntów, wydzielonych w oparciu o sposób ich użytkowania" (tab. 1, cześć III A, Lp. 1 oraz tab. 2, cześć III A, Lp. 1) rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, wymieniona została suma węglowodorów C6-C12 składników frakcji benzyn. Z wyjaśnień udzielonych w toku postępowania przez podmioty korzystające ze środowiska wynika, że woda złożowa z odwiertu "[...] " jest oddzielona i zatłaczana z powrotem do górotworu, a podczas prac remontowych na przełomie 2016/2017 r. była ona magazynowana w szczelnych zbiornikach i wywożona do [...]. Woda ta, zgodnie z podanymi informacjami, to solanka chlorowo-sodowa, która składa się głównie z jonów Cl+, Na+, K+ i Ca2+. Te pierwiastki nie zostały wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, jako substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi. W toku postępowania nie zostało wykazane, że działalność podmiotów korzystająca ze środowiska miała wpływ na wykazaną zawartość baru w powierzchni ziemi. W ocenie organu odwoławczego, nie można powiązać obecności baru w powierzchni ziemi (stwierdzono przekroczenie w centralnej części działki nr [...] baru (Ba) w ilości 600 ± 150 mg/kg s.m., czyli powyżej dopuszczalnej zawartości w glebie dla głębokości 0-0,25 m p.p.t., wynoszącej 400 mg/kg s.m.) z pracami eksploatacyjnymi lub remontowymi, prowadzonymi w okolicach otworu "[...]" lub "[...]". Przekazane badania wody złożowej wykluczyły również obecność baru w solance, a zatem to nie działalność [...] S.A. oraz [...] S.A. spowodowała przekroczenie norm tego pierwiastka.

Zgodnie z informacjami podanymi przez Prezydenta Miasta R., [...] S.A. Przedsiębiorstwo [...] na zlecenie [...] W., na terenie działek nr [...] i [...], przed dniem 30 kwietnia 2007 r. prowadziło poszukiwania oraz rozpoznanie złóż metodą otworów wiertniczych. Przedmiotowe otwory wiertnicze "[...]" oraz "[...]" zostały wykonane w latach 1977-1978. Rozważanie kwestii ewentualnego zanieczyszczenia powierzchni ziemi barem w okresie wcześniejszej eksploatacji otworów przed 2007 r., w tym wskutek wykonywania otworów z wykorzystaniem np. płuczki wiertniczej zawierającą baryt, nie mieści się w zakresie przedmiotowym ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie oraz toczącego się postępowania administracyjnego. Skarżącej przysługuje prawo do dokonania zgłoszenia historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi barem, zgodnie z art. 101e ust. 1 lub 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo Ochrony Środowiska". Ponadto sprawozdanie z badań gleby z 2014 r., przedstawione przez skarżącą, jednoznacznie wskazało, że nie doszło do zanieczyszczenia powierzchni ziemi przez: cynk, ołów, olej mineralny (węglowodory C6-C35) oraz sumy benzyn (węglowodory C6-C12). Również przedstawione przez [...] S.A. oraz [...] S.A., wyniki badań i karta charakterystyki gazu ziemnego, nie potwierdziły, aby doszło do zanieczyszczenia powierzchni ziemi. W konsekwencji Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uznał, że postępowanie, którego przedmiotem jest zanieczyszczenie powierzchni ziemi podczas wykonywania prac remontowych odwiertu "[...]", na terenie działek nr [...] i [...], obręb [...] Miasto R.-, wskutek eksploatacji oraz w trakcie przeprowadzenia prac remontowych otworów [...] "[...]" i "[...]" w latach 2014-2017 jest bezprzedmiotowe.

W skardze na decyzję z [...] października 2018 r. M. M. zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw z art. 20 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu ze zleconych badań, pomimo zobowiązania w drodze decyzji, podmiotu korzystającego ze środowiska, co w efekcie doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy i nierozstrzygnięcie istoty sprawy;

2) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, wybiórczego potraktowania materiału dowodowego i niedostatecznego wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności poprzez nieuwzględnienie wniosku strony zawartego w piśmie z dnia 27 października 2017 r., w którym to wnosiła o uzupełnienie postępowania dowodowego o dowód w postaci badania próbek pochodzących z brunatnych plam o nienaturalnym zapachu znajdujących się wokół remontowanych odwiertów. Strona jednoznacznie wskazał, że tylko w taki sposób można ustalić czy przedmiotowe działki zostały zanieczyszczone. W związku z nieprzeprowadzeniem przedmiotowego dowodu organ zaniechał wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i wydał decyzję na podstawie wadliwie ustalonego stanu faktycznego;

3) art. 10 K.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz materiałów;

4) art. 84 K.p.a. poprzez niezwrócenie się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii w niniejszej sprawie, w której wymagane są wiadomości specjalne;

5) art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niedostateczne i niepełne uzasadnienie w decyzji okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ w toku załatwienia sprawy i wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności nieustosunkowanie się do twierdzeń strony oraz podniesionych przez nią zarzutów;

6) art. 6 pkt. 11 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, które doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy. Organ prowadzący postępowanie nie wykonał jakichkolwiek badań gleby znajdującej się na terenie działek numer [...] oraz [...] położonych w obrębie ewidencyjnym[...] R. - pomimo naocznego stwierdzenia w dniu [...] sierpnia 2017 r. występowania rdzawych plam o nienaturalnym zapachu i nienaturalnym pochodzeniu. Organ nie ustalił stanu zanieczyszczenia gleby na dzień wydawania decyzji, a jedynie oparł się na sprawozdaniu z badań próbek gleby pobranych z powierzchni działki nr [...] oraz [...] (znak: [...]), które zostały wykonane w 2014 r., tj. na dwa lata przed przeprowadzeniem prac modernizacyjnych w pobliżu odwiertu [...] i [...], które mogą jedynie stanowić podstawę do określenia stanu początkowego gleby. Organ nie ustalił stanu powierzchni gleby na działkach numer [...] oraz [...] położonych w obrębie ewid. [...] R. , po przeprowadzeniu przedmiotowych prac remontowych i wydał decyzję w oparciu jedynie o badania gleby z 2014 r. Organ nie określił stanu gleby po przeprowadzeniu prac modernizacyjnych odwiertu oraz nie określił zakresu zmiany parametrów gleby w stosunku do ustalonego na podstawie badań przedstawionych przez skarżącą stanu początkowego

Twierdzenia organu jakoby analiza wody złożowej z odwiertu R. była wystarczająca do "uwiarygodnienia stwierdzenia, że nie mogło mieć miejsce przetwarzanie/oddzielenie i ewentualnie wyciek węglowodorów C6-C12, sumy frakcji benzyn, w ilościach innych niż śladowe" bez przeprowadzenia jednoczesnej analizy gleby na działkach numer [...] oraz [...] położonych w obrębie ewidencyjnym [...] R. , po przeprowadzeniu przedmiotowych prac remontowych oraz pomimo naocznego stwierdzenia przez organ w dniu [...] sierpnia 2017 r. rdzawych plam o nienaturalnym zapachu i nienaturalnym pochodzeniu - należy uznać za kontrfaktyczne. Organ w tym postępowaniu nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia bądź do zobowiązania [...] S.A. na podstawie decyzji administracyjnej do przeprowadzenia badań gleby bądź też przeprowadzenia ich z urzędu. Podkreślenia wymaga fakt, iż dopiero takie badanie pozwoliłoby na określenie składu.

Podnosząc takie zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem zaskarżenia w tej sprawie jest decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2016r. utrzymująca w mocy decyzję [...] Dyrektora Ochrony Środowiska w B. z dnia [...] lipca 2015 r. umarzającą w całości postępowanie w sprawie dotyczącej nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych związanych z wystąpieniem bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku w związku z zanieczyszczeniem powierzchni ziemi na terenie działek o nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [...] Miasto R. . Postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte w związku ze zgłoszeniem przez skarżącą, w trybie art. 24 ust. 1 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, szkody w środowisku w związku z zanieczyszczeniem powierzchni ziemi na skutek eksploatacji gazu ziemnego oraz wykonywania prac remontowych odwiertu "[...] ", na terenie działek o nr [...] i nr [...], położonych w obrębie [..] Miasto R. . W piśmie wyjaśniającym z 28 kwietnia 2017 r. skarżąca wskazała, że prace skutkujące wystąpieniem bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku wykonywane były w okresie 30 listopada 2016 r. do dnia 1 lutego 2017 r. Skarżąca wskazała dodatkowo (pismo z 22 maja 2017 r.), że przed dniem [...] kwietnia 2014 r. były prowadzone prace przy odwiercie mogące spowodować zanieczyszczenie powierzchni ziemi przez podmiot korzystający ze środowiska ([...]). Pismem z 29 czerwca 2017 r. [...] Dyrektor Ochrony Środowiska zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych lub zapobiegawczych, na podstawie art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, w związku z zanieczyszczeniem powierzchni ziemi podczas wykonywania prac remontowych odwiertu "[...] " na terenie działek o nr ewid. [...] i [...]. Tym samym przedmiotem postępowania jest weryfikacja czy doszło do szkody w środowisku - zanieczyszczenie powierzchni ziemi podczas wykonywania prac remontowych odwiertu "[...]", na terenie działek nr [...] i [...], obręb [...] Miasto R. wskutek eksploatacji oraz przeprowadzenia prac remontowych otworów gazu ziemnego "[...]" i "[...]" w latach 2014-2017.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy szkodowej, zgłoszenie o wystąpieniu bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku, powinno w miarę możliwości zawierać dokumentację potwierdzającą wystąpienie bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku lub wskazanie odpowiedzialnego podmiotu korzystającego ze środowiska. Stosownie do art. 6 pkt 11 lit. c ustawy szkodowej, szkodą w środowisku jest negatywna, mierzalna zmiana stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, oceniona w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska w powierzchni ziemi, przez co rozumie się zanieczyszczenie gleby lub ziemi, w tym w szczególności zanieczyszczenie mogące stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi. Z art. 24 ust. 4 ustawy szkodowej wynika, że dokonujący zgłoszenia winien przedstawić stosowną dokumentację na poparcie twierdzeń o wystąpieniu bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku. Nałożenie na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, musi być bowiem poprzedzone niebudzącym wątpliwości ustaleniem, że doszło do szkody w środowisku, a w tej sprawie do zanieczyszczenia gleby lub ziemi przez podmiot korzystający ze środowiska. Wymóg podejmowania działań zapobiegawczych lub naprawczych jest dopuszczalny jedynie w przypadku wykazania dowodami wszystkich elementów określanych w art. 6 pkt 11 lit. a ustawy szkodowej. Z tego względu istotnym elementem zgłoszenia szkody w środowisku jest udokumentowanie wystąpienia szkody w środowisku. Udokumentowanie to stanowi bowiem punkt wyjściowy, stanowiący podstawę do przeprowadzenia oceny szkody według obiektywnych kryteriów, które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 30 kwietnia 2008 r. w sprawie kryteriów oceny wystąpienia szkody w środowisku (Dz.U. Nr 82 poz.501).

Nie można podzielić stanowiska skarżącej, że organ nie przeprowadził prawidłowego postępowania wyjaśniającego w zakresie istotnych dla sprawy okoliczności związanych z stanem powierzchni ziemi na działkach nr [...] i nr [...] i dokonał ustaleń faktycznych z pominięciem reguł oceny dowodów. Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 7, 77 i 80 K.p.a. Przepisy art. 7 i 77 § 1 K.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ administracji publicznej ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Warunki te zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie.

Organy administracji zebrał materiał dowodowy w stopniu wystarczającym do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku skarżącej organ odwoławczy trafnie oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach ustawy szkodowej, zatem nie można uznać, że działał arbitralnie, poza granicami prawa. Organ ustalił, że [...] S.A. Przedsiębiorstwo [...] na zlecenie [...] W. na terenie działek nr [...] i [...], przed dniem 30 kwietnia 2007 r. prowadziło poszukiwania oraz rozpoznanie złóż metodą otworów wiertniczych. Przedmiotowe otwory wiertnicze "[...] " oraz "[...] " zostały wykonane w latach 1977-1978, z wykorzystaniem płuczki wiertniczej zawierającej baryt. W latach 2014-2017 na działkach nr [...] i nr [...] prowadzone były prace polegające na eksploatacji gazu i remontowaniu otworów [...] przez dwa podmioty korzystające ze środowiska: [...] S.A. oraz [...] S.A. Sprawozdanie z badań gleby z 2014 r., przedstawione przez skarżącą, jednoznacznie wskazały, że nie doszło do zanieczyszczenia powierzchni ziemi przez: cynk, ołów, olej mineralny (węglowodory C6-C35) oraz sumy benzyn (węglowodory C6-C12).

W październiku 2016 r. stwierdzono nieszczelność głowicy eksploatacyjnej odwiertu [...] i aby zapobiec niekontrolowanemu wypływowi gazu z odwiertu, Spółka podjęła niezwłocznie prace zmierzające do usunięcia nieszczelności (wymiana wyposażenia odwiertu). Do czasu rozpoczęcia prac prowadzono kontrole pomiaru wypływu gazu eksplozymetrem, a wyniki ewidencjonowano w książce pracy [...] (informacji [...] S.A. z 27 kwietnia 2017 r.). Z karty charakterystyki gazu ziemnego wynika, że jest to substancja zaklasyfikowana jako stwarzająca zagrożenie ze względu na swoją łatwopalność (H220), grożąca wybuchem po ogrzaniu (H280). Gaz ziemny jest gazem suchym (czyli zawierającym niewielką ilość węglowodorów C3+), który składa się głównie z metanu, etanu, propanu i węglowodorów grupy C5, C6, C7, C8 itd., oraz innych pierwiastków w śladowych ilościach. Z analizy dokonanej przez organy obu instancji wynika, że suma węglowodorów C5+ stanowi 0,022 % objętości składu gazu i nie posiada związków siarki. Przedstawione przez [...] S.A. oraz [...] S.A., wyniki badań i karta charakterystyki gazu ziemnego, nie potwierdziły, aby doszło do zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Z wyjaśnień udzielonych w toku postępowania przez podmioty korzystające ze środowiska wynika, że podczas prac obróbczych mających na celu wymianę wyposażenia odwiertu nie używano substancji chemicznych. W obrębie działki na której znajduje się odwiert [...] nie ma zbiorników wody złożowej ani zbiorników innych cieczy technologicznych. Woda złożowa z odwiertu "[...] " jest oddzielona i zatłaczana z powrotem do górotworu, a podczas prac remontowych na przełomie 2016/2017 r. była ona magazynowana w szczelnych zbiornikach i wywożona do [...]. Woda ta, zgodnie z podanymi informacjami, to solanka chlorowo-sodowa, która składa się głównie z jonów Cl+, Na+, K+ i Ca2+. Pierwiastki te nie zostały wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi, jako substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi.

Ponadto, zgodnie z informacjami podanymi przez Prezydenta Miasta R. w piśmie z 13 czerwca 2017 r. w Miejscowym Planie Zagospodarowania Przestrzennego działka nr [...] oznaczona jest symbolem "ZP" (tereny zieleni urządzonej, takie jak: parki, ogrody, zieleń towarzysząca obiektom budowlanym, zieleńce, arboreta, alpinaria) oraz "U" (tereny zabudowy usługowej) - grunty grupy I. Natomiast teren działki nr [...] przy odwiercie "[...] " oznaczony jest jako "G" (tereny infrastruktury technicznej) i są to grunty klasy IV. Powyższe określenia klasy gleby przyporządkowane zostały zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Skarżąca w dniu [...] kwietnia 2014 r. zleciła [...] Inspektoratowi Ochrony Środowiska w R. przebadanie centralnego fragmentu działki o nr [...]. Badanie to zostało przeprowadzone w laboratorium, o którym mowa w art. 147 a ust. 1 pkt 1 Prawa ochrony środowiska. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 września 2016 r. w sprawie sposobu prowadzenia oceny zanieczyszczenia powierzchni ziemi wprost wskazuje substancje powodujące ryzyko szczególnie istotne dla ochrony powierzchni ziemi, ich dopuszczalne zawartości w glebie oraz dopuszczalne zawartości w ziemi, zróżnicowane dla poszczególnych właściwości gleby oraz grup gruntów, wydzielonych w oparciu o sposób ich użytkowania. Dla gruntów klasy I, II, III albo IV wskazano głębokość 0-0,25 m p.p.t. Organ zwrócił uwagę, że próbki gleby w dniu [...] kwietnia 2014 r. zostały pobrane z głębokości 0,0-0,3 m p.p.t.. Przeprowadzono badanie następujących cech: bar, cynk, ołów, olej mineralny (węglowodory C6-C35) oraz sumy benzyn (węglowodory C6-C12). Wyniki przeprowadzonych prób nie wykazały przekroczenia dopuszczalnej zawartości tych substancji. Jednakże stwierdzono występowanie w glebie w centralnej części działki nr [...] baru (Ba) w ilości 600 ±150 mg/kg s.m., czyli powyżej dopuszczalnej zawartości w glebie dla głębokości 0-0,25 m p.p.t., wynoszącej 400 mg/kg s.m. (załącznik nr 1 tak. 1 część I Metale i Metaloid, Lp. 2 ww. rozporządzenia).

Organ oparł swoje ustalenia na obszernym materiale dowodowym, w szczególności sprawozdaniu z badań gleby z 2014 r., wyjaśnieniach [...] i [...] S.A., planie rozmieszczenia urządzenia podczas prac remontowych odwiertu "[...] ", charakterystykę techniczną urządzenia wiertniczego Cardwell KM200C, karcie charakterystyki gazu ziemnego, wynikach badań wody złożowej, oględzinach nieruchomości, protokole rozprawy, która odbyła się w dniu 4 sierpnia 2017 r. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ II instancji miał podstawy do przyjęcia, że nie jest możliwe, aby doszło do przetworzenia, oddzielenia lub wycieku węglowodorów C6-C12, benzyn w ilości większej niż śladowa. W toku postępowania nie zostało wykazane, że działalność podmiotów korzystająca ze środowiska miała wpływ na wykazaną zawartość baru w powierzchni ziemi. Stanowisko organu odwoławczego, że nie można powiązać obecności baru w powierzchni ziemi (stwierdzono przekroczenie w centralnej części działki nr [...] baru (Ba) w ilości 600 ± 150 mg/kg s.m., czyli powyżej dopuszczalnej zawartości w glebie dla głębokości 0-0,25 m p.p.t., wynoszącej 400 mg/kg s.m.) z pracami eksploatacyjnymi lub remontowymi, prowadzonymi w okolicach otworu "[...] " lub "[...] " znajduje oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, badania wody złożowej wykluczyły obecność baru w solance. Dodatkowo organ odwoławczy ustalił, że otwory wiertnicze "[...] " oraz "[...]" zostały wykonane w latach 1977-1978, z wykorzystaniem płuczki wiertniczej zawierającej baryt, co mogło prowadzić do zanieczyszczenia powierzchni ziemi i gleby tym pierwiastkiem. W konsekwencji organ odwoławczy miał podstawy do przyjęcia, że to nie działalność [...] S.A. oraz [...] S.A. spowodowała przekroczenie norm tego pierwiastka. Jednocześnie organ poinformował skarżącą, że kwestia ewentualnego zanieczyszczenia powierzchni ziemi barem w okresie wcześniejszej eksploatacji otworów przed 2007 r. nie mieści się w zakresie postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, ale skarżącej przysługuje prawo do dokonania zgłoszenia historycznego zanieczyszczenia powierzchni ziemi, zgodnie z art. 101e ust. 1 lub 3 Prawa ochrony środowiska.

W kontekście powyższych ustaleń, organ nie miał żadnego powodu, aby nie dać wiary wyjaśnieniom uczestnika postępowania [...] S.A. oraz [...] S.A., że rury wydobywcze składowane na rampie, nie były zanieczyszczone, a jedynie mogły posiadać oznaki korozji, a rdzawe plamy znajdujące się w pobliżu wiertni prawdopodobnie pochodzą z rdzy znajdującej się w rurach, lecz nie powodowały negatywnego wpływu na środowisko. W sprawie nie istniały bowiem jakiekolwiek przesłanki, na skutek których można byłoby poddać w wątpliwość twierdzenia tych uczestników. Skoro organ uznał, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, iż dana okoliczność została udowodniona, zostały wyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, to nie zachodziła potrzeba sięgania do dodatkowych środków dowodowych, w szczególności przeprowadzenia dowodu ze zleconych badań gleby (z brunatnych plam). W kontekście powyższego nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 84 K.p.a.

Organ odwoławczy miał podstawy do przyjęcia, że nie zaistniało bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkoda w środowisku, co powodowało brak uzasadnienia prowadzenia działań zapobiegawczych ani nałożenia na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku wykonania badań zanieczyszczenia gleby i ziemi na podstawie art. 20 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Uzasadnienie tej oceny znalazło się w uzasadnieniu decyzji organu uzgadniającego, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 K.p.a. Zgodnie z definicją działań zapobiegawczych (art. 6 pkt 4 ustawy szkodowej) są to działania podejmowane w związku ze zdarzeniem, działaniem lub zaniechaniem powodującym bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku, w celu zapobieżenia szkodzie lub zmniejszenia szkody, w szczególności wyeliminowanie lub ograniczenie emisji. Nie było podstaw do uznania, że na skutek działań podmiotu korzystającego ze środowiska nastąpiła negatywna, mierzalna zmiana stanu lub funkcji elementów przyrodniczych w powierzchni ziemi, o której mowa w art. 6 pkt 11 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku, a w konsekwencji brak było podstaw do nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych. W konsekwencji prawidłowo Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska uznał, że postępowanie, którego przedmiotem jest zanieczyszczenie powierzchni ziemi podczas eksploatacji i wykonywania prac remontowych odwiertu "[...]", na terenie działek nr [...] i [...], obręb [...] Miasto R. w latach 2014-2017 jest bezprzedmiotowe. Zasadne zatem było umorzenie postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), oddalił skargę.