Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 133/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Minister Budownictwa
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie asesor WSA Joanna Skiba asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Irena Wronka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2006 r. sprawy ze skargi Kopalni [...] S.A. w K. na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Minister Transportu i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku Kopalni [...] S.A. w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r., nr [...] o uchyleniu w całości decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...] i o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r., nr [...] oraz stwierdzeniu wydania z naruszeniem prawa decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej we wsi G. oznaczonej jako działki nr [...] oraz stwierdzeniu nieważności tej decyzji w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie wyżej wymienionej nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Naczelnik Gminy G. decyzją z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem, na rzecz Skarbu Państwa na potrzeby Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. - z przeznaczeniem pod budowę kopalni "[...]" - nieruchomości położonej we wsi G., oznaczonej jako działki nr [...], stanowiącej własność M. M.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2001 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. M. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze złożonych do akt sprawy zapisów z ewidencji gruntów i księgi wieczystej, złożonych na rozprawie przeprowadzonej w dniu 23 maja 2001 r. wyjaśnień M. M., oświadczenia Naczelnika Gminy G. T. N. oraz oświadczenia Dyrektora Kopalni [...] T. M., pisma Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. z dnia 9 października 1981 r. i z dnia 28 stycznia 1991 r. oraz pism Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 7 października 1998 r. i 25 listopada 1998 r. wynika, że kwota odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została wypłacona rolnikom przez Bank Spółdzielczy w G. w kwocie łącznej [...] zł, po odliczeniu zaległych podatków, zaś pieniądze nie podjęte przez rolników wpłacono na książeczki oszczędnościowe. Poza tym decyzja wywłaszczeniowa została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i doręczona wszystkim stronom postępowania. Jednocześnie organ stwierdził, że brak akt sprawy postępowania wywłaszczeniowego, mimo że utrudnia organowi szczegółową analizę akt sprawy, nie może być jednak podstawą do stwierdzenia, iż postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone wadliwie.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że z przeprowadzonych przez organ nadzoru, wobec braku akt postępowania wywłaszczeniowego, dowodów z zeznań świadków: byłych pracowników kopalni "[...]" S. C. i J. G. oraz oświadczeń Naczelnika Gminy G. T. N. oraz Dyrektora Kopalni [...] T. M. wynika, że wartość wywłaszczonych nieruchomości została oszacowana przez biegłych do spraw rolnictwa wytypowanych z listy wojewody zaś decyzja wywłaszczeniowa została doręczona stronom za potwierdzeniem odbioru. Decyzja ta była także wywieszona na tablicy ogłoszeń w urzędzie gminy. Wypłaty odszkodowania dokonał Bank Spółdzielczy w G. W dniu 23 maja 2001 r. przeprowadzono rozprawę z udziałem M. M. i jej pełnomocnika M. G. Przeprowadzone dowody nie potwierdzają zaistnienia naruszeń prawa, o których mowa w art. 156 § 1 KPA.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 7 października 2003 r., sygn. akt I SA 107/02 oddalił skargę M. M. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...]. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zarzuty skarżącej co do nie zapewnienia jej czynnego udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym zakończonym decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, lecz mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu organ odwoławczy trafnie wskazał, iż organ wojewódzki zrealizował obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego wynikający z art. 77 § 1 KPA. Fakt, że podejmowane przez Wojewodę [...] próby odnalezienia całości akt wywłaszczeniowych nie przyniosły rezultatu nie oznacza, że akt tych nie było. Z pisma Naczelnika Gminy G. z dnia 16 marca 1981 r., treści decyzji wywłaszczeniowej, pism Prokuratury Rejonowej w K. z dnia 7 października 1998 r. i 25 listopada 1998 r. oraz pisma Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. z dnia 28 stycznia 1991 r. wynika, że decyzja wywłaszczeniowa nie została wydana z naruszeniem prawa. Decyzja ta została skierowana do skarżącej i pozostałych właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, a za wywłaszczone nieruchomości otrzymali oni odszkodowanie. Zgromadzone w sprawie dowody pośrednie i zachowane kserokopie akt wywłaszczeniowych świadczą o tym, że organy administracji zgodnie z art. 80 KPA dokonały oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie, co pozwala sądzić że trafnie odmówiły stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Minister Infrastruktury postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...], z uwagi na zaistnienie w sprawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 KPA. W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda [...] posiadał informacje o miejscu przechowywania akt wywłaszczeniowych, natomiast o istnieniu tych akt nie wiedział organ odwoławczy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Organ naczelny załatwił więc sprawę w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. w oparciu niepełny materiał dowodowy, co potwierdza będąca obecnie w dyspozycji Ministra Infrastruktury całość archiwalnych akt postępowania wywłaszczeniowego oraz wydane w innych sprawach dotyczących wywłaszczenia nieruchomości położonych w G. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 8 stycznia 2004 r., sygn. akt I SA 98/02, 22 lutego 2004 r., sygn. akt I SA 691/02, 25 lutego 2004 r., sygn. akt I SA 1426/02, 27 sierpnia 2004 r., sygn. akt I SA 2607/02.

Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2001 r., nr [...] oraz orzekł o uchyleniu decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2001 r., nr [...] i stwierdził, że decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej we wsi G., oznaczonej jako działka nr [...], została wydana z naruszeniem prawa oraz stwierdził jej nieważność w części dotyczącej przyznania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło z rażącym naruszeniem art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), ponieważ wywłaszczenie dotyczyło kompleksu nieruchomości o pow. ponad 10 ha, natomiast z treści wniosku wywłaszczeniowego nie wynika, aby został on zatwierdzony przez wojewodę. Poza tym decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. została wydana również z rażącym naruszeniem art. 3 ust. 1 tej ustawy bowiem niezbędność wywłaszczenia uzasadniono decyzją Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. z dnia [...] maja 1980 r., nr [...], która utraciła ważność - wobec niespełnienia przez tę decyzję warunków z art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) – w dniu wydania decyzji wywłaszczeniowej. Organ wskazał także, że stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości nie jest możliwe bowiem w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne, w rozumieniu art. 156 § 2 KPA, z uwagi na zrealizowanie na wywłaszczonej nieruchomości kopalni "[...]", przez co nieruchomość ta została przekształcona w taki sposób, że przestała istnieć w znaczeniu prawnym. Jednocześnie nie stwierdzono, aby decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania wywołała nieodwracalne skutki prawne, co pozwoliło na stwierdzenie jej nieważności w tej części.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły Kopalnie [...] S.A. w K. W uzasadnieniu podniesiono, że Minister Infrastruktury wysnuł nieprawidłowy wniosek, że w sprawie nie nastąpiło zatwierdzenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości przez wojewodę wobec braku w aktach postępowania wywłaszczeniowego dokumentu potwierdzającego zaistnienie tej okoliczności. W ocenie Kopalni jest to wniosek dowolny, oparty na niczym nie uzasadnionym założeniu, że akta znajdujące się aktualnie w posiadaniu organu są kompletne, mimo wielokrotnego ich przekazywania, zmian kompetencyjnych, upływu czasu oraz zaginięcia części dokumentów. Nie jest bowiem wykluczone, że wniosek o wywłaszczenie nieruchomości został zatwierdzony w odrębnym postępowaniu. Poza tym za prawidłowym przeprowadzeniem postępowania wywłaszczeniowego przemawia poddanie procesu wywłaszczenia uprzedniej kontroli instancyjnej przez Wojewodę [...], który decyzją z dnia [...] października 1981 r., nr [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] maja 1981 r., nr [...], będącej chronologicznie pierwszą decyzją wywłaszczeniową w sprawie. Minister Infrastruktury nie wykazał również, które z ujawnionych akt będących przedmiotem korespondencji pomiędzy Prokuraturą Rejonową, a Wojewodą [...] dotyczyły postępowania wywłaszczeniowego zakończonego decyzją z 1982 r., a które postępowania zakończonego decyzją z 1981 r. oraz jakich okoliczności istotnych dla sprawy te akta dotyczą. W tej sytuacji za wątpliwe należy uznać wystąpienie w sprawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 KPA.

Minister Transportu i Budownictwa decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podniósł, że Wojewoda [...] wraz z odwołaniem M. M. od decyzji z dnia [...] października 2001 r. przesłał do Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast akta postępowania nadzorczego, które liczyły 37 kart, nie przysyłając przy tym archiwalnych akt sprawy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2001 r. oparł się na twierdzeniach zawartych w decyzji Wojewody [...]. Dopiero, zarówno udział Prokuratora Apelacyjnego w K. w postępowaniach sądowoadministracyjnych, prowadzonych przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w innych sprawach dotyczących wywłaszczenia innych nieruchomości położonych w G. pod budowę kopalni "[...]", jak też dokumenty nadesłane do Ministerstwa Infrastruktury przez Prokuraturę Okręgową w K. przy piśmie z dnia 3 grudnia 2004 r., sygn. akt [...] pozwoliły ustalić, że Wojewoda [...] dysponował znacznie obszerniejszym materiałem dowodowym niż ten, który został przesłany przy odwołaniu. Wobec powyższego, w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa wart. 145 § l pkt 5KPA, tj. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję i na tej podstawie organ był obowiązany uchylić decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2001 r. Odnosząc się do meritum sprawy organ wskazał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 16 tej ustawy wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie, który miał być zgłoszony naczelnikowi powiatu. Jednakże wniosek, który dotyczył wywłaszczenia kompleksu nieruchomości o powierzchni ponad 10 ha na inne cele niż określone w art. 3 ust. 2, tj. pod budownictwo ogólnomiejskie lub zorganizowane budownictwo mieszkaniowe - powinien być zatwierdzony przez ministra właściwego dla ubiegającego się o wywłaszczenie. W przedmiotowej sprawie wniosek Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. z lutego 1981 r., nr [...] dotyczył obszaru większego niż 10 ha, dlatego też powinien być zatwierdzony przez właściwego ministra, jednakże z zebranych akt archiwalnych wynika, że zatwierdzenia takiego nie było, co stanowi rażące naruszenie dyspozycji przepisu art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zgodnie z art. 16 pkt 2 tej ustawy we wniosku należało wskazać nieruchomość z oznaczeniem księgi wieczystej lub zbioru dokumentów, cel wywłaszczenia z uzasadnieniem konieczności nabycia nieruchomości na ten cel, powierzchnię nieruchomości, dotychczasowy sposób zagospodarowania i użytkowania z opisem, co się na nieruchomości znajduje, osobę właściciela nieruchomości i miejsce jego zamieszkania, wyniki rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, środki lub kredyty, którymi ubiegający się o wywłaszczenie rozporządza na zapłacenie odszkodowania. Jak wynika z wniosku z lutego 1982 r. ubiegający się o wywłaszczenie nie uzasadnił konieczności nabycia nieruchomości na cel budowy kopalni, nie wskazał dotychczasowego sposobu zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, miejsca zamieszkania właścicieli nieruchomości, jak również środków na zapłacenie odszkodowania dla wywłaszczanych osób. Ponadto, zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej do wniosku należało dołączyć dowód uzgodnienia z właściwym terenowym organem administracji państwowej miejsca realizacji inwestycji, mapę obszaru wywłaszczanego ze wskazaniem powierzchni i oznaczeniem granic, poświadczony odpis z księgi wieczystej stwierdzający prawo własności nieruchomości lub jeżeli nieruchomość nie ma urządzonej księgi wieczystej i nie jest dla niej prowadzony zbiór dokumentów, to wówczas zaświadczenie właściwego państwowego biura notarialnego. Z akt archiwalnych wynika, że do wniosku zostały dołączone pisma z przeprowadzonych pertraktacji, zaświadczenia z Państwowego Biura Notarialnego w K., akty własności ziemi, zaświadczenie z Urzędu Gminy, opinia rzeczoznawcy, rejestr pomiarowy wraz z mapą oraz odpis decyzji o lokalizacji wraz z załącznikiem planu realizacyjnego. Jednakże, zgodnie z art. 21 ust 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane ustalenie miejsca i warunków realizacji inwestycji oraz zatwierdzenie planu realizacyjnego traciło ważność, jeżeli inwestor nie uzyskał prawa do terenu lub je utracił, albo w ciągu jednego roku od zatwierdzenia tego planu nie wystąpił o pozwolenie na budowę. W przedmiotowej sprawie brak jest dokumentu, który potwierdziłby fakt, że inwestor wystąpił o przedłużenie terminu do wystąpienia o pozwolenie na budowę. Biorąc powyższe pod uwagę, należało uznać, że decyzja Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. z dnia [...] maja 1980 r., nr [...], która była decyzją lokalizacyjną dla kopalni "[...]" i na którą powołał się Naczelnik Gminy G. w decyzji wywłaszczeniowej, utraciła swoją ważność przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej. Należy wskazać, że pozwolenia na budowę kopalni udzielono w dniu [...] sierpnia 1983 r., kiedy to została wydana kolejna decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny.

W dniu 9 stycznia 2006 r. Kopalnie [...] S.A. w K. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] żądając uchylenia zaskarżonej decyzji wobec naruszenia przez Ministra Infrastruktury art. 7 i art. 77 KPA. W uzasadnieniu wskazano, że organ wydał decyzję, która nie określa w sposób wystarczająco jasny praw i obowiązków strony. Kwestionowana decyzja nie wyjaśnia bowiem na czym miałyby polegać prawa i obowiązki stron wynikające ze stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., w części dotyczącej przyznania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Poza tym organ, jako podstawę uznania, że decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa powołał przede wszystkim brak w posiadanych przez organ aktach licznych dokumentów m.in.: brak dokumentu świadczącego o zatwierdzeniu wniosku o wywłaszczenie nieruchomości przez właściwego ministra, brak dokumentu uzasadniającego konieczność nabycia nieruchomości na cel budowy kopalni, zawierającego wskazanie dotychczasowego sposobu zagospodarowania i użytkowania nieruchomości, miejsca zamieszkania właścicieli nieruchomości, jak również środków na zapłacenie odszkodowania dla wywłaszczanych osób, brak potwierdzenia faktu, że inwestor wystąpił o przedłużenie terminu do wystąpienia o pozwolenie na budowę, w związku z upływem (w 1982 r.) roku od zatwierdzenia planu realizacyjnego. Z faktu tego organ wysnuł wniosek, że dokumentów takich nie było. Jest to wniosek dowolny, oparty na niczym nie uzasadnionym założeniu, że akta znajdujące się aktualnie w posiadaniu organu są kompletne, mimo wielokrotnego ich przekazywania, zmian kompetencyjnych i upływu czasu, a także oczywistego zaginięcia części dokumentów. Skarżący zwrócił uwagę na fakt wydania przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] października 1981 r., nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] maja 1981, nr [...], która była pierwszą chronologicznie decyzją w sprawie wywłaszczenia nieruchomości we wsi G. Skoro wiec proces wywłaszczania tych gruntów był już przedmiotem kontroli instancyjnej Wojewody [...], to za wysoce prawdopodobne należało uznać szczególne potraktowanie zarówno przez inwestora jak i Wojewodę czynności proceduralnych dokonywanych przy powtórnym rozpatrywaniu sprawy. Organ odwoławczy zastosował więc niczym nie uzasadnione domniemanie braku dopełnienia podstawowych wymogów ustawowych w postępowaniu wywłaszczeniowym przez organ administracji publicznej stosujący prawo. Jednocześnie skarżący uważa za niezasadne weryfikowanie decyzji wywłaszczeniowej w trybie stwierdzenia nieważności decyzji po dwudziestu trzech latach od jej wydania na tej tylko podstawie, że w dostępnych aktualnie aktach sprawy brak części dokumentów. Takie założenie prowadzi bowiem do zakwestionowania zasady trwałości decyzji administracyjnej i stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu i Budownictwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał swoje stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Sąd administracyjny nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w jej treści podstawą prawną - stosownie do treści art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) obowiązany jest do badania z urzędu, czy zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie nie jest obarczone naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 KPA, skutkującym stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu. Naruszenie prawa tego rodzaju wiąże Sąd w ten sposób, że jest on zobowiązany do kontroli zaskarżonej decyzji nawet w przypadku, gdy skarżący domaga się cofnięcia skargi i umorzenia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (art. 60 w związku z art. 161 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Ministra Transportu i Budownictwa z dnia [...] listopada 2005 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2005 r. Sąd uznał, że decyzje te zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 156 § 2 KPA w zakresie stwierdzenia wydania decyzji wywłaszczeniowej z naruszeniem prawa, z uwagi na zaistnienie w niniejszej sprawie przeszkody do stwierdzenia nieważności tej decyzji w postaci nieodwracalnych skutków prawnych.

W ocenie Ministra decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. została bowiem wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Organ nadzoru uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 16 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Stosownie do art. 16 ust. 1 tej ustawy wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następuje na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie zgłoszony wojewodzie. Wniosek, który dotyczy wywłaszczenia kompleksu nieruchomości o powierzchni ponad 10 ha na inne cele, niż określone w art. 3 ust. 2, powinien być zatwierdzony przez ministra właściwego dla ubiegającego się o wywłaszczenie. Jak prawidłowo ustaliły organy prowadzące postępowanie wniosek Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w K. dotyczył kompleksu nieruchomości powyżej 10 ha, lecz z akt postępowania wywłaszczeniowego nie wynika, aby był on zatwierdzony przez właściwego ministra. Poza sporem pozostaje także okoliczność, że – z uwagi na upływ rocznego terminu ważności określonego w art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane – decyzja Wojewódzkiej Dyrekcji Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich w K. z dnia [...] maja 1980 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego inwestycji utraciła ważność przed dniem wydania decyzji wywłaszczeniowej Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r., co skutkuje przyjęciem rażącego naruszenia art. 16 ust. 3 pkt 1 powołanej powyżej ustawy wywłaszczeniowej. Należy zatem stwierdzić, że organy nadzoru prawidłowo przyjęły, iż badana decyzja wywłaszczeniowa wydana została z rażącym naruszeniem prawa, lecz mimo tego ustalenia nie orzeczono nieważności kwestionowanej decyzji, lecz stwierdzono, że została ona wydana z naruszeniem prawa. Uzasadniając rozstrzygnięcie, w tym zakresie wskazano, że badana decyzja wywłaszczeniowa wywołała nieodwracalne skutki prawne. O ile organ pierwszej instancji przyjęcie zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych uzasadniał powstaniem na wywłaszczonej nieruchomości Kopalni "[...]", o tyle organ odwoławczy swego stanowiska, co do przyjęcia zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych nie uzasadnił, nie wiadomo więc z jakich powodów organ takie stanowisko zajął. Przedstawione wyżej okoliczności wskazują, że Minister Transportu i Budownictwa w sposób rażący naruszył art. 156 § 2 KPA. Przepis ten statuuje negatywną przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, polegającą na wywołaniu nieodwracalnych skutków prawnych przez decyzję podlegającą kontroli w postępowaniu nadzorczym. Treść tego przepisu jest jasna i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Przepis ten w sposób wyraźny uzależnia dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji od wywołanych decyzją skutków prawnych, a nie skutków faktycznych. W orzecznictwie sądowym również ugruntowany jest pogląd, iż nieodwracalnymi skutkami prawnymi są skutki prawne wywołane przez zdarzenia prawne (przede wszystkim czynności prawne i noszące cechę wykonalności orzeczenia sądowe), których organ administracji nie może wzruszyć mocą własnych kompetencji poprzez wydanie aktu administracyjnego w ramach postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2001 r., sygn. akt IV SA 914/99, LEX 55762). Nieodwracalnego skutku prawnego nie wywołują - należące do sfery faktów - zdarzenia polegające na zrealizowaniu inwestycji w postaci budowy kopalni odkrywkowej. Zrealizowanie inwestycji tego rodzaju oraz wielkość nakładów poczynionych w związku z powstaniem wyrobiska można jedynie rozpatrywać w kontekście odwracalnych lub nieodwracalnych skutków faktycznych (z uwagi na obecny poziom rozwoju technicznego likwidacja tej inwestycji i przywrócenie stanu poprzedniego prawdopodobnie jest możliwe), wywołanych powstaniem kopalni odkrywkowej. Niedopuszczalnym było więc zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 156 § 2, z powołaniem się na nieodwracalne skutki prawne w postaci istniejącej na wywłaszczonej nieruchomości kopalni. Bez znaczenia też pozostaje okoliczność, że przedmiotowa działka wchodzi w skład większej nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, na której Kopalnie [...] S.A. mają ustanowione prawo wieczystego użytkowania, ujawnione w księdze wieczystej. Skutki prawne decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego mogą być w każdym czasie odwrócone przez organ administracji, poprzez wycofanie decyzji uwłaszczeniowej z obrotu prawnego, w ramach jednego z trybów weryfikacji decyzji przewidzianych w KPA.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi należy wskazać, że rację ma skarżący, że w postępowaniu nadzorczym Wojewoda [...] i Minister Transportu i Budownictwa, stwierdzając ponadto naruszenie innych przepisów powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przez organ wydający decyzję z dnia [...] sierpnia 1982 r. oparli się na aktach postępowania wywłaszczeniowego zakończonego decyzją z dnia [...] maja 1981 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności. Niepodważalny jest też fakt, że organy prowadząc postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. nie odnalazły całości akt postępowania wywłaszczeniowego zakończonego wydaniem powyższej decyzji. Bezskuteczne poszukiwanie akt w zasobach archiwalnych: Urzędu Gminy w G., Starostwa Powiatowego w K., Archiwum Państwowego w K., Archiwum [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. oraz w Okręgowym Urzędzie Górniczym w K. pozwala domniemywać, że decyzja wywłaszczeniowa Naczelnika Gminy G. z dnia [...] sierpnia 1982 r. nie została poprzedzona postępowaniem wywłaszczeniowym przewidzianym ustawą z dnia 12 marca 1958 r., co kwalifikuje ją jako wydaną z rażącym naruszeniem prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).