Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 354/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art.203 ust.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.19 i 20, art. 138 par.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Nadleśniczego Nadleśnictwa W. w W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia części gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Nadleśniczego Nadleśnictwa W. w W. Stacji, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. kwotę 100 (stu) złotych, zaś na rzecz J. S. kwotę 337 (trzysta trzydzieści siedem) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] Kierownik Wydziału Rolnictwa

i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości rolnej stanowiącej własność L. S. o ogólnej powierzchni 23,77 ha oraz nieruchomości rolnej stanowiącej własność A. S.

o ogólnej powierzchni 18,12 ha, położonych na terenie wsi P. Ww. decyzja w tej części oraz w odniesieniu do innych osób utrzymana została w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] . W punkcie pierwszym decyzji - odwołania L. S. i A. S. "pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie".

Wnioskiem z dnia 14 maja 2004 r. J. S. (spadkobierca L. i A. S.) wystąpił do Wojewody P. o zwrot ww. nieruchomości wskazując na ich bezprawne zawłaszczenie przez Skarb Państwa po 1940 r. Ostatecznie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r. przekazał w trybie art. 65 K.p.a., wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji SKO w B. wskazując Kolegium jako organ właściwy w sprawie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w B., działając jako organ nadzoru, po rozpatrzeniu wniosku J. S., powołując się na art. 157 § 1 i 2, art. 158 w zw. z art. 17 pkt 1 Kpa i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) stwierdziło, że:

1) decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej

w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...] oraz utrzymująca ją

w mocy, w tym zakresie, decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

a) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...]

o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...]

o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...]

o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 23,77 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S,

b) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...]o pow. lasu 1,24 ha, nr [...] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział ¼

w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej pow. 18,12 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na A.S. wydane zostały z naruszeniem prawa;

2) orzekło, że na przeszkodzie w stwierdzeniu nieważności opisanych decyzji

w zakresie ujętym w punkcie 1 stanął upływ 10 lat od daty doręczenia kwestionowanych decyzji stronom oraz

3) odmówiło stwierdzenia nieważności opisanych decyzji w pozostałym zakresie.

Na skutek wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] ostatecznie orzekło w sprawie w ten sposób, że postanowiło:

1) uchylić swoją wcześniejszą decyzję w całości (tj. decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. wyżej opisaną);

2) stwierdzić nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. S;

3) stwierdzić, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961r. nr [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa:

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...]o pow. 6,05 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S.,

- nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...]

o pow. lasu 1,24 ha, nr [...] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział ¼

w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na A. S. wydana została z naruszeniem prawa – art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.;

4) odmówić stwierdzenia nieważności w pozostałych częściach decyzji określonych w pkt 2 i 3 (czyli decyzji I instancji z dnia [...] czerwca 1961 r. oraz decyzji II instancji

z dnia [...] maja 1962 r.).

Na punkt 4 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]listopada 2006 r. J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który to Sąd wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2007 r., sygn. akt II SA/ Bk 63/08, skargę oddalił.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył J. S. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1239/07 oddalił skargę kasacyjną.

W wyniku ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] poddanej kontroli sądu w wyroku z dnia 19 kwietnia 2007 r. w sprawie sygn. akt IISA/Bk 63/07, a następnie w wyroku NSA z dnia 5 września 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1239/07, którą stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpatrzenia odwołania L.

i A. S., należało rozpoznać ich odwołanie od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] , po rozpoznaniu odwołania L. S. i A. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. znak [...][- uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23, 77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18, 12 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A. S. i umorzono w tym zakresie postępowanie administracyjne przed organem I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że wobec konieczności rozpoznania obecnie (na skutek orzeczenia z dnia [...] listopada 2006 r.) odwołania L. S. i A. S. należało zbadać, czy decyzja o przejęciu gruntów na rzecz Skarbu Państwa posiada aktualnie podstawę prawną upoważniającą organ administracji publicznej do orzeczenia o przejęciu prawa własności gospodarstwa rolnego w drodze decyzji.

Kolegium uznając i uzasadniając swoją właściwość do rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. oceniło, że przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy

z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzenie reformy rolnej

i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 - oznaczone w późniejszej wersji ustawy jako art. 16 ust. 1 i 3), na podstawie których podjęta została przedmiotowa decyzja WRiLPPRN w B., straciły swoją moc obowiązującą (na mocy art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 107, poz. 464 ze zm.). W ich miejsce nie ustanowiono żadnego nowego przepisu przewidującego przejmowanie na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych

w drodze decyzji administracyjnych. Tym samym należy uznać, że sprawa przejęcia nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa w drodze decyzji administracyjnej stała się bezprzedmiotowa. W takich okolicznościach – kierując się utrwaloną linią orzecznictwa administracyjnego

i sądowego – decyzję zaskarżoną odwołaniem należało uchylić, a postępowanie przed organem I instancji umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję

z dnia 19 stycznia 2007 r. wniosło Nadleśnictwo W. zarzucając, że "zaskarżona decyzja rozstrzyga o prawach i obowiązkach skarżącego określonych prawomocną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2006 r. znak [...]bez jej zmiany, uchylenia bądź wyeliminowania jej z obrotu prawnego w innej formie". Domagano się uchylenia w całości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

Wskazano, że organ przesadził o prawach i obowiązkach stron, gdyż nie tylko zniweczył skutek prawny decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., ale również własnej prawomocnej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. bez wcześniejszego wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, wskazując, że uchyliło decyzję organu I instancji w tej części, która dotyczyła interesów prawnych osób odwołujących się i w takim samym zakresie umorzyło postępowanie odwoławcze przed tym organem, bowiem w porządku prawnym obecnie obowiązującym nie ma przepisów na podstawie, których została wydana decyzja pierwszoinstancyjna.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 694/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej "p.p.s.a" oraz art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...]w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.

Sąd wskazał, że skarga podlegała uwzględnieniu aczkolwiek nie do końca

z przyczyn podniesionych przez Skarżącego. Sąd podkreślił przy tym, że niezwiązanie sądu administracyjnego wnioskami i zarzutami skargi oraz powołaną

w niej podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., pozwala sądowi przy ocenie sprawy uwzględniać także okoliczności niepodniesione przez stronę skarżącą.

Zdaniem Sądu I instancji właściwość Samorządowego kolegium Odwoławczego w B. do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji WRiLPPRN w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., jest ściśle związana z przesądzoną prawnie właściwością tegoż Kolegium do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z [...] czerwca 1961 r. i decyzji WRiLPWRN w B. z dnia [...]maja 1962 r.

Sąd wskazał, że ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpatrujący skargę J. S. na decyzję SKO w B. wydaną w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionych decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. i Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B., ani Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrujący skargę kasacyjną J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wydanego w sprawie, nie wytknęli Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B. niewłaściwości do uznawania się organem wyższego stopnia nad nieistniejącym obecnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B.

W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalając skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. działającego jako właściwy obecnie organ wyższego stopnia nad nieistniejącym Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., a Naczelny Sąd Administracyjny akceptując ten wyrok w postępowaniu kasacyjnym, związały swym orzeczeniem wszystkie podmioty wymienione w art. 170 p.p.s.a.

Sąd pierwszej instancji uznał zatem, że wynikające ze sprawy IISA/Bk 63/07 prawomocne uznanie, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. było organem wyższego stopnia nad nieistniejącym obecnie organem w postaci Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że Kolegium to było też właściwe do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania od decyzji tegoż Prezydium z dnia [...] czerwca 1961 r. Organem właściwym do rozpatrzenia odwołania jest bowiem organ administracji publicznej wyższego stopnia, tak samo jak do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 K.p.a.

Sąd podał, że nieprawidłowości w zaskarżonym rozstrzygnięciu Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., upatruje w naruszeniu zakazu orzekania po raz wtóry o sprawie już rozstrzygniętej decyzją ostateczną, co stanowi kwalifikowaną wadliwość decyzji, skutkującą stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Uzasadnienie naruszenia zasady res iudicata tkwi zatem, zdaniem Sądu, w fakcie powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy przejęcia gruntów A. S.

i L. S. w postępowaniu odwoławczym. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z [...] listopada 2006 r. była bowiem przedmiotem kontroli sądowej w sprawie II SA/Bk 63/07, w następstwie której to kontroli Sąd pierwszej i drugiej instancji nie wytknął Kolegium nieprawidłowości rozstrzygnięcia w punkcie obejmującym stwierdzenie nieważności pozostawienia bez rozpoznania odwołania A. S. i L. S. Nieprawidłowości takie mógł wytknąć tylko z urzędu (w ramach niezwiązania granicami skargi) zważywszy, że J. S. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.z dnia [...] listopada 2006 r. wyłącznie w punkcie 4-tym odmawiającym stwierdzenia nieważności decyzji z 1961 r. i 1962 r. w pozostałym zakresie. Z tych przyczyn, zdaniem Sądu pierwszej instancji, obecnie kwestię "otwarcia" postępowania odwoławczego z odwołania A. S. i L. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. należy traktować jako prawomocnie przesądzoną.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku

w okolicznościach niniejszej sprawy nie można jednak było przystąpić do rozpatrzenia "ożywionego" odwołania w sposób mechaniczny, bez pełnej analizy treści pierwotnej decyzji odwoławczej, to jest decyzji z dnia [...] maja 1962 r. W ocenie Sądu zawarte w punkcie trzecim tejże decyzji stwierdzenie o pozostawieniu w mocy decyzji pierszoinstancyjnej w pozostałym zakresie dotyczyło wszystkich gruntów przejętych w oparciu o decyzję z dnia [...] czerwca 1961 r., w tym i gruntów A. S. i L. S. Przemawia za tym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2006 r., mocą której Kolegium odmawiając w trybie nadzoru stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości A.S. i L. S. wymieniło decyzję zarówno pierwszej instancji (z dnia [...] czerwca 1961 r.), jak i drugiej instancji (z dnia [...] maja 1962 r.). Według Sądu również J. S. - spadkobierca A. i L. S.- rozumiał decyzję odwoławczą z dnia [...] maja 1962 r. jako merytorycznie rozstrzygającą o przejęciu nieruchomości poprzedników prawnych dając temu wyraz w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w sprawie IISA/Bk 63/07 oraz w skardze kasacyjnej od tego wyroku. Natomiast brak jednoznacznego wskazania w decyzji z dnia [...] maja 1962 r., że pozostawienie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie odnosi się jedynie do tych punktów decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., które dotyczyły odwołujących się, których odwołania rozpatrzono, tworzy zdaniem Sądu sytuację, w której teraz rozpatrywane "ożywione" odwołanie już raz zostało rozpatrzone.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Białymstoku i Naczelny Sądu Administracyjny w Warszawie przesądziły w sprawie IISA/Bk 63/07, że przejęcie nieruchomości rolnych od A. S. i J. S. nie miało cech rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

W zawiązku z tym Sąd uznał, że w "uruchomionym" po latach postępowaniu odwoławczym dojdzie do orzeczenia po raz drugi w tym samym przedmiocie, co nie pozwalało organowi odwoławczemu na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia, to jest uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. i umorzenia postępowania administracyjnego w ogóle.

Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie powstała sytuacja, w której raz ostatecznie przesądzono o przejęciu gruntów A. S. i L. S., a obecnie w tym samym trybie uchylono decyzję o przejęciu nieruchomości. Stanowi to naruszenie zasady res iudicata.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji

o pozostawieniu odwołań A.S. i L. S. bez rozpoznania, nie niweczy znajdującego się w aktach administracyjnych oświadczenia tychże osób o wycofaniu środka odwoławczego. Następca prawny A. S. i L. S. "wszedł" bowiem w sytuację prawną poprzedników prawnych, co oznacza, że nie może zmodyfikować ich woli w sposób całkowicie odmienny. Natomiast J. S. -następca prawny A. S. i L. S. - dokonał wyboru trybu weryfikacji decyzji o przejęciu nieruchomości poprzedników prawnych żądając stwierdzenia nieważności tego przejęcia i traktując decyzję o przejęciu jako ostateczną. Sąd podkreślił, że zaskarżona do Sądu decyzja odwoławcza jest decyzją wydaną po rozpoznaniu cofniętego odwołania, czyli de facto bez odwołania, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargi kasacyjne złożyli Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. oraz J. S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, oddalenie skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych, poprzez obciążenie nimi Nadleśniczego Nadleśnictwa W. i zarządzenie zwrotu kosztów wpisu od skargi kasacyjnej.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenia prawa materialnego, to jest przepisu art. 156 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi organ wskazał, że Sąd popadł w sprzeczność (co dostrzega jeden z członków składu sędziowskiego w swoim zdaniu odrębnym), gdyż z jednej strony dostrzegł konieczność rozpoznania nierozpatrzonego odwołania, a z drugiej doszedł do wniosku, że jego rozpatrzenie jest niemożliwe, bo sprawa została rozpatrzona i rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. W ocenie Kolegium

o tym, czy w 1962 r. organ odwoławczy rozstrzygał co do istoty sprawę przejęcia gospodarstw rolnych A.S. i L. S., czy też nie, wypowiedziały się już w sposób wiążący sądy obu instancji. Potwierdzono w nich stan faktyczny i prawny, że organ rolny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B., jako organ drugiej instancji, nie rozpoznał sprawy przejęcia tych gospodarstw, lecz pozostawił odwołania bez rozpoznania. Zdaniem organu, orzeczenie w takiej sytuacji, że rozpoznając odwołanie A. S. i L. S. Kolegium rozstrzygało ponownie sprawę zakończoną ostateczną decyzją, uznać należy za błędne zastosowanie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Zdaniem Kolegium, zaskarżony wyrok, jako nierespektujący wcześniejszych rozstrzygnięć Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku i Naczelnego Sądu Administracyjnego, ociera się o granice nieważności postępowania.

SKO podniosło, że jedynie w wyjątkowych wypadkach można nie uwzględnić cofnięcia odwołania. Może to mieć miejsce wtedy, gdy uwzględnienie cofnięcia prowadziłoby do utrzymania w mocy decyzji naruszającej prawo lub interes społeczny. W ocenie organu właśnie z uwagi na ten przepis Kolegium nie mogło uwzględnić cofnięcia odwołania, dokonanego przed 45 laty przez spadkodawców wnioskującego o stwierdzenie nieważności decyzji. Uwzględnienie cofnięcia odwołania i umorzenie postępowania odwoławczego oznaczałoby bowiem, zdaniem organu, pozostawienie w obrocie prawnym decyzji nieposiadającej podstawy prawnej do jej wydania. Jeżeli zatem cofnięcie odwołania dotyczy sprawy, w której organ odwoławczy nie może zachować w mocy zaskarżonej decyzji jako nieposiadającej aktualnie podstawy prawnej, to organ obowiązany jest nie uwzględniać takiego cofnięcia i uchylić decyzję pozbawioną już podstawy prawnej do jej wydania. Zdaniem organu jest to skutek obowiązywania zasady, że w postępowaniu odwoławczym stosuje się przepisy z dnia orzekania w drugiej instancji, a nie te, które obowiązywały podczas wydawania decyzji pierwszoinstancyjnej.

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że cofnięcie odwołania nie powoduje, że odwołanie należy uznać za nieistniejące. Zgodnie z brzmieniem art. 137 K.p.a.,

o skuteczności cofnięcia odwołania decyduje organ odwoławczy, który, dochodząc do wniosku, że istnieją przeszkody uwzględnienia woli odwołujących się, nie tylko może, ale wręcz musi odmówić uwzględnienia cofnięcia. Tak też uczyniło Kolegium w przedmiotowej sprawie.

Organ zwrócił także uwagę, że skoro decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji odnosi się do stanu faktycznego i prawnego z dnia wydawania decyzji będącej jego przedmiotem, a decyzja organu odwoławczego do stanu faktycznego

i prawnego z dnia jej podejmowania, to w takiej sytuacji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie mogło w swych decyzjach z 2006 r. zarzucać decyzji z 1961 r., że została wydana bez podstawy prawnej (bo takowa wówczas istniała), natomiast rozpatrując odwołanie od tej, ciągle obowiązującej lecz nieostatecznej decyzji, nie mogło przejść do porządku dziennego nad brakiem takiej podstawy.

W złożonej skardze kasacyjnej J. S. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie tegoż wyroku i oddalenie skargi Nadleśnictwa W. Wniesiono także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez:

a) błędną wykładnię i uznanie, iż decyzja wydana po cofnięciu odwołania jest wydana bez odwołania, wówczas, gdy organ ma obowiązek - w sytuacji braku podstawy normatywnej cofnięcia odwołania - dokonania kontroli czynności cofnięcia pod względem zgodności z prawem i ponowne rozpoznanie odwołania nie podważa zasady powagi rzeczy rozstrzygniętej, albowiem organ rozpatrujący sprawę w drugiej instancji ma obowiązek ponownego przeanalizowania i rozpatrzenia materiału dowodowego i zweryfikowanie czy jego ustalenia odpowiadają decyzji pierwszoinstancyjnej, a także zweryfikowania podstawy materialnoprawnej wydania decyzji;

b) niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. bez wskazania uzasadnionych podstaw do stwierdzenia nieważności i nieuwzględnienie braku merytorycznego rozpoznania odwołania z przyczyny jego cofnięcia przez L. S. i A. S., a w związku z powyższym nieuwzględnienie, iż sformułowanie zawarte w decyzji z dnia [...] maja 1962 r. "w pozostałej części decyzję... utrzymać w mocy" odnosi się wyłącznie do tych uczestników postępowania, których odwołania były merytorycznie rozpatrywane;

2) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i rozstrzygnięcie

w oparciu o dowolne założenia Sądu, nieznajdujące oparcia w aktach sprawy, a tym samym wykroczenie przez Sąd poza granice sprawy (w szczególności w zakresie oceny, czy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w B. przesądza o ponownym rozpatrzeniu tej samej sprawy i czy zachodzi res iudicata - z uwagi na decyzję z dnia [...] maja 1962 r. i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r.,);

3) art. 120 K.p.a. w brzmieniu Kodeksu obowiązującym w 1962 r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, iż pozostawienie bez rozpoznania odwołania wniesionego przez

A. S. i L. S. stanowi merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, zaś pojęcie w "pozostałym zakresie" (w decyzji z dnia [...] maja 1962 r.) odnosi się do rozstrzygnięcia weryfikującego przejęcie "niektórych gruntów" (znamienne jest to, że decyzja jest wieloznaczna i różnie interpretowana zarówno przez Sądy procedujące w przedmiotowej sprawie, jak i organy administracji publicznej), wówczas gdy analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, iż z uwagi na cofnięcie odwołania organy procedujące w ogóle nie rozpoznawały merytorycznie kwestii podniesionych odwołaniem A. i L. S.;

4) art. 2 w związku z art. 7 Konstytucji RP – zasady praworządności poprzez nieuwzględnienie braku materialnoprawnych podstaw do przyjętych założeń Sądu,

a w szczególności w zakresie w pełni dowolnego uznania, iż ponowne rozpatrzenie odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. jest niedopuszczalne i godzi w zasadęres iudicata;

5) art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a poprzez niewłaściwe zastosowanie i przekroczenie ustawowego zakresu kontroli działalności administracji publicznej wskutek niewskazania materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia i przyjętych założeń związanych z możliwością rozpatrzenia cofniętego odwołania (przez A. i L. S.) od decyzji z dnia [...]czerwca 1961 r. i oparcie na dowolnym uznaniu rozstrzygnięcia Sądu poprzez stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.;

6) art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, co wyraża się w uwzględnieniu skargi i uznaniu braku kompetencji Samorządowego Kolegium Odwoławczego od rozpoznania odwołania (od decyzji z 1961 r.), a tym samym stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. wobec niewskazania właściwej podstawy materialnoprawnej takiego rozstrzygnięcia i wskazywanego przez Sąd zarzutu powagi rzeczy rozstrzygniętej oraz wskutek nieuwzględnienia, iż zaskarżona decyzja SKO odpowiada prawu, albowiem w dacie wydawania decyzji przez organ odwoławczy (WRiL WRN w B. z dnia [...] maja 1962 r.) brak było podstaw do przejęcia nieruchomości spadkodawców skarżącego, a tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło wydać innej niż zaskarżona decyzja z uwagi na obowiązujące przepisy prawa w tej materii;

7) art. 170 p.p.s.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie związania przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie prawomocnym stwierdzeniem nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa WRN w B. w części orzekającej o pozostawieniu odwołań L. i A. S. bez rozpoznania (prawomocnie przesądzone w sprawie II SA/Bk 63/07) i dowolne przyjęcie, iż zawarte w punkcie trzecim decyzji z dnia [...] maja 1962 r. stwierdzenie o pozostawieniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej w pozostałym zakresie dotyczyło wszystkich gruntów przejętych w oparciu o decyzję WRiLPPRN w B. z [...] czerwca

1961 r. w tym gruntów A. i L.S., wówczas, gdy takie twierdzenie nie wynika z decyzji i jest dowolnym założeniem Sądu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto jej zarzuty, podzielając w całości zdanie odrębne do zaskarżonego wyroku złożone przez sędziego sprawozdawcę.

Wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 740/09 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku.

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skargi kasacyjne zasługują na uwzględnienie. Organ II instancji podkreślił, że decyzja

z dnia 22 listopada 2006 r. zawiera w swej treści różnorakie rozstrzygnięcia.

Po pierwsze stwierdza nieważność decyzji z dnia [...] maja 1962 r. w części,

w jakiej rozstrzyga ona o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S.

i A. S. Zdaniem NSA w niniejszej sprawie, oznacza to, że odwołania A. S. i L. S. należało rozpoznać, gdyż w stosunku do nich decyzja z dnia [...] czerwca 1961 r. nie ma przymiotu ostateczności.

Drugim rozstrzygnięciem decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. jest stwierdzenie, że decyzja z dnia [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej nieruchomości leśnych wchodzących w skład gospodarstw rolnych L. S. i A. S. została wydana z naruszeniem prawa. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ dopatrzył się kwalifikowanej wadliwości tej decyzji, to jest przesłanki wynikającej z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., lecz nie stwierdził nieważności decyzji, gdyż od jej doręczenia stronom minęło dziesięć lat (art. 156 § 2 K.p.a.). W ocenie Sądu oznacza to, że decyzja z dnia 6 czerwca 1961 r. w części dotyczącej działek leśnych pozostaje w obrocie prawnym, oraz że skutki prawne tej decyzji nie zostały naruszone.

Trzecim rozstrzygnięciem decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. jest odmowa stwierdzenia nieważności decyzji określonych w pkt 2 i 3 (to jest decyzji

z dnia [...] maja 1962 r. i z [...] czerwca 1961 r.) w pozostałych częściach. To z kolei zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza, że obie te decyzje, to jest decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji co do gruntów stanowiących byłą własność L. S. i A. S. - poza działkami leśnymi i pozostawieniem bez rozpoznania odwołania tych osób - nie posiadają cech kwalifikowanej wadliwości obligującej do stwierdzenia ich nieważności.

Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że Skarżący kasacyjnie zgodził się

z takim rozstrzygnięciem, gdyż zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku tylko pkt 4 decyzji z dnia [...] listopada 2006 r., który stanowił

o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]maja 1962 r. i [...] czerwca

1961 r. "w pozostałej części", nie skarżył zaś tej części decyzji, która wskazywała, że co do działek leśnych decyzja z dnia [...] czerwca 1961 r. wydana została

z naruszeniem prawa. Uznanie, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa daje Skarżącemu kasacyjnie podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.

Sąd II instancji zgodził się więc z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym

w Białymstoku, że należało wyeliminować z obrotu prawnego decyzję odwoławczą Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. jako wadliwą, lecz z tego względu, że organ za szeroko zakreślił zakres postępowania odwoławczego, chociaż sposób jej wyeliminowania z obrotu prawnego nie był prawidłowy. Sąd II instancji stwierdził, że zaskarżona w niniejszym postępowaniu decyzja mogła dotyczyć decyzji organu pierwszej instancji (z dnia 6 czerwca 1961 r.) tylko co do działek - nie leśnych - których numery i wielkość należy ustalić, a które należały w dniu ich przejęcia do L. S. i A. S.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w części dotyczącej działek leśnych istnieje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż bez wyeliminowania

z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. nie jest możliwe ponowne rozstrzyganie sprawy. Pogląd przeciwny prowadziłby w konsekwencji do tego, że J. S. przysługiwałaby możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. oraz możliwość uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. w trybie odwoławczym co do tych samych działek leśnych.

Sąd II instancji nie podzielił jednak poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku, że zachodzi powaga rzeczy osądzonej z uwagi na fakt "powtórnego merytorycznego załatwienia sprawy przejęcia gruntów A. S. i L. S. w postępowaniu odwoławczym." Kwestia bowiem "otwarcia" postępowania odwoławczego ze skargi odwoławczej A. S. i L.S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. została ostatecznie i prawomocnie przesądzona w decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. stwierdzającej nieważność decyzji z dnia [...] maja 1962 r. w części w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S. i A. S. Zdaniem NSA naruszenia zasady res iudicata należałoby upatrywać właśnie w korelacji decyzji z dnia 22 listopada 2006 r. a orzeczeniem o uchyleniu decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. w postępowaniu odwoławczym decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. co do całych przejętych gospodarstw rolnych L. S. o powierzchni 23,77 ha i A. S. o powierzchni 18,12 ha, bez wyłączenia działek leśnych.

Ponadto Sądu II instancji za nietrafny uznał pogląd wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że decyzja organu drugiej instancji z dnia [...] maja 1962 r.

w punkcie 3 utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji

"w pozostałej części" dotyczyła również gruntów A.S. i L. S., gdyż w zakresie tych gruntów odwołania A.S. i L. S. nie były rozpoznawane, a zatem pkt 3 tej decyzji dotyczył tylko gruntów osób, których odwołania były rozpoznane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do gruntów przejętych od A. S. i L. S., po stwierdzeniu, że ich odwołania pozostawia się bez rozpoznania, ich sprawa stała się merytorycznie zakończona decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] czerwca 1961 r. Nie zamykało to jednak drogi spadkobiercom byłych właścicieli do kwestionowania w trybie nadzwyczajnych środków weryfikacji decyzji organu drugiej instancji co do tego rozstrzygnięcia, które stanowiło o pozostawieniu odwołań bez rozpoznania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie oznacza to również, że pozostawienie bez rozpoznania odwołań A. S. i L. S., jak argumentuje Sąd I instancji, iż decyzję organu odwoławczego z dnia 19 stycznia 2007 r. wydano bez istniejących odwołań. Sąd II instancji podkreślił, że stwierdzenie nieważności tego punktu decyzji z dnia 5 maja 1962 r., który rozstrzygał o pozostawieniu odwołań bez rozpoznania powoduje, że złożone odwołania należy rozpoznać, a nie, że odwołań nie złożono.

Odnośnie oceny prawnej faktu cofnięcia odwołania, NSA podkreślił, że ostateczna decyzja z dnia [...] listopada 2006 r. stwierdzała, że "przepisy art. 110-122 Kodeksu postępowania administracyjnego, w brzmieniu obowiązującym na dzień [...] maja 1962 roku, regulujące postępowanie odwoławcze, nie przewidywały podejmowania w nim takich rozstrzygnięć przez organ II instancji. Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 31 stycznia 1980 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 4, poz. 8) polskiemu ogólnemu postępowaniu administracyjnemu nie była znana instytucja «cofnięcia odwołania». W doktrynie przyjmowano zatem, że strony nie mają możliwości dysponowania losem sprawy po wniesieniu odwołania i jego cofnięcie jest z zasady (poza przypadkami przewidzianymi w przepisach szczególnych) niedopuszczalne. Wobec powyższego, zaniechanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy przejęcia przez organ odwoławczy w sentencji podjętej decyzji, że pozostawia bez rozpoznania odwołania tych osób, było działaniem bez podstawy prawnej." Ocena ta stanowiła podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 5 maja 1962 r. w części w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołań L.S. i A.S., a decyzja dotycząca stwierdzenia nieważności jest ostateczna i prawomocna.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem NSA nie można zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że kwestia ta może być przedmiotem ponownej oceny

w postępowaniu prowadzonym w trybie odwoławczym.

Poza tym NSA stwierdziło, że w decyzji z dnia 22 listopada 2006 r. wydanej

w postępowaniu nadzorczym odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. i z dnia [...] maja 1962 r. w pozostałych częściach, o czym była mowa wyżej. Zdaniem NSA oznacza to, że nie można przyjąć, iż nie jest możliwe prowadzenie postępowania odwoławczego w sytuacji, gdy decyzje obu instancji były przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności tych decyzji, a zatem nie zachodzi w tym przypadku powaga rzeczy osądzonej (res iudicata).

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznał zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 156 § 1 pkt 2 i 3 K.p.a.

w zakresie wyżej wskazanym w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku powinien uwzględnić wyrażoną wyżej ocenę prawną.

Następnie postanowieniem z dnia 29 czerwca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zawiesił postępowanie sądowe w związku z tym, że na rozprawie w ww. dniu powziął wiadomość o śmierci M. B.- uczestnika postępowania.

Postępowanie podjęto z udziałem następców prawnych, postanowieniem

z dnia 26 sierpnia 2010 r.

Podczas ponownego rozpoznania sprawy, skarżący Skarb Państwa – Nadleśniczy Nadleśnictwa W. jak też Samorządowe Kolegium odwoławcze nie zajęli innego stanowiska, jak dotychczasowe, co oznacza, że skarżący nadal wnosi

o uchylenie zaskarżonej decyzji, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze

o oddalenie skargi. Pełnomocnik uczestnika postępowania J. S. wniósł

o oddalenie skargi.

Uczestnicy postępowania: M., E., R. i M. B. (spadkobiercy M. B.) wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na okoliczność, że są współwłaścicielami działki rolnej nr [...], nabytej przed laty od Skarbu Państwa, a pochodzącej z gospodarstwa L. i A. S.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", "Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny...", przy czym dotyczy to wykładni zarówno prawa materialnego jak i procesowego.

Zatem, orzekając ponownie w niniejszej sprawie, skład orzekający jest związany wykładnią, wyrażoną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2010 r. (sygn. akt OSK 740/09)

Sąd zauważa, że kwestia właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu wyższego stopnia, do rozpoznania odwołania od decyzji nieistniejącego obecnie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B., zastała przesądzona przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. w niniejszej sprawie (sygn. akt OSK 740/09), jak też wyrokiem z dnia 5 września 2008 r. wydanym, w ściśle powiązanej sprawie, o sygn. II SA/Bk 63/07. Moc wiążąca orzeczenia sądu, określona w art. 170 p.p.s.a.a w odniesieniu do sądów i innych organów państwowych oznacza, że podmioty te muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu.

Zatem, rzecz nie podlega dyskusji, pomimo innej, istniejącej obecnie linii orzeczniczej, w tym przedmiocie.

Podzielając stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawarte

w wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r., skład orzekający uznał, że skarga Skarbu Państwa – Nadleśnictwa W., nie jest zasadna. Dotyczy to zarówno kwestionowania właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozstrzygnięcia sprawy tj. naruszenia art. 19 – i 20 kpa, jak też naruszenia zasady res iudicata w części zaskarżonej decyzji, dotyczącej nieruchomości leśnych.

Zarzut właściwości organu omówiono powyżej.

Natomiast , wbrew obawom Skarżącego, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r. prawomocnie rozstrzygała o tym, że nieruchomości leśne wchodzące w skład gospodarstw rolnych L. i A.S., zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa, chociaż decyzja o ich przejęciu została wydana z naruszeniem prawa (punkt 3 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r.). W tym zakresie wypowiedział się, prawomocnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Bk 63/07).

Nieruchomości leśne nie były przedmiotem, ponownego rozstrzygnięcia,

w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r.

Ta decyzja dotyczyła rozstrzygnięcia pozostałej części gospodarstw rolnych L. i A. S. (poza działkami leśnymi) była następstwem treści punktu 2 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r., w którym organ stwierdził nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. w części rozstrzygającej o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. S.

Oznaczało to, że należało rozpoznać "ożywione" odwołanie w zwykłym toku instancji, co też Samorządowe Kolegium Odwoławcze uczyniło decyzją z dnia [..] stycznia 2007 r. Aczkolwiek uzasadnienie tej decyzji nie jest zbyt precyzyjne, to po dokonanej kontroli wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2009 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2010 r. nie ulega wątpliwości, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] stycznia 2007 r. była prawidłowa.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. dotyczyła więc rozpoznania "ożywionego" odwołania L. i A. S.od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. i tylko w zakresie gruntów rolnych,

z pominięciem działek leśnych. W części dotyczącej działek leśnych istnieje powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r. nie jest możliwe ponowne rozstrzygnięcie sprawy.

O tym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r., nie orzekło o całości gospodarstw L. i A.S., świadczy określenie "w części", a ta część nie dotyczy działek leśnych, co wynika bezspornie z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2010 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w B. uchyliło decyzję z dnia [...] czerwca 1961 r. Wydziału Rolnictwa

i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. w części przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstw rolnych L. i A. S. oraz umorzyło postępowanie administracyjne w tym zakresie przed organem I instancji.

Zaskarżona decyzja nie narusza art. 138 § 1 pkt 2 kpa. Wydanie w trybie odwoławczym decyzji uchylającej decyzję organu I instancji i umarzającej postępowanie jest konieczne w takiej sytuacji, kiedy brak jest podstawy materialnoprawnej do wydania innego orzeczenia. Taka sytuacja miała miejsce

w sprawie niniejszej, co też Kolegium wyczerpująco uzasadniało. Przepisy art. 9 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. nr 17, poz. 71), oznaczone w późniejszej wersji ustawy jako art. 16 ust. 1 – 3 (na podstawie których podjęta została decyzja

z dnia [...] czerwca 1961 r. Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Rady Narodowej w B.) straciły moc obowiązującą na mocy art. 58 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 107, poz. 464 ze zm.). W ich miejsce nie ustanowiono żadnego innego przepisu przewidującego przejmowanie na własność Skarbu Państwa, w drodze decyzji administracyjnych, nieruchomości rolnych

i leśnych.

W tej sytuacji, orzeczenie o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych z gospodarstw rolnych L. i A. S., nie było możliwe. Słusznie, zatem, Kolegium, po uchyleniu decyzji organu I instancji umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, jeśli pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a rozpatrzeniem odwołania zostały uchylone przepisy, które stanowiły podstawę prawną decyzji, to organ odwoławczy może jedynie uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie przed organem I instancji jako bezprzedmiotowe (vide: wyrok NSA z dnia 29 kwietnia

1999 r. I SA 1325/98 lex 47971; wyrok NSA z dnia 16 marca 2000 r. VSA 1860/99; wyrok SN z dnia 7 maja 2002 r. III RN 59/01 – OSNP 2003/3/56).

Reasumując, należy uznać za błędne rozumienie skarżącego Nadleśnictwa,

iż zaskarżona decyzja zmieniła prawomocną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r., bo nadal obowiązuje ona w części dotyczącej działek leśnych.

Natomiast, co do pozostałych skutków prawnych, trwałych i nieodwracalnych, decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego tj. decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., to zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego niczego, w tym przedmiocie, nie zmieniła. O tym, jak zostanie, w przyszłości zaspokojone roszczenie J. S. (odszkodowanie, zwrot w naturze etc.) dotyczące, niezgodnego

z prawem, przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego po jego rodzicach, pozostaje poza zakresem orzekania w niniejszej sprawie.

Skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 203 ust. 2 p.p.s.a. Ponieważ skargi kasacyjne od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 lutego 2009 r., zostały uwzględnione, to zgodnie z regułą w/w przepisu, od skarżącego należało zasądzić ich zwrot na rzecz kasatorów tj. Samorządowego Kolegium Odwoławczego i J. S.