Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2334/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 § 1 pkt 3, art. 110
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.), Sędzia del. WSA Jacek Fronczyk, Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Ke 361/12 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach, 2. odstępuje od zasądzenia od W. B. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ke 361/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpoznaniu skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji (pkt pierwszy wyroku), w punkcie drugim stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku, w punkcie trzecim przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata A. B. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrok powyższy zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. [...], po rozpatrzeniu odwołania W. B. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Staszów z dnia [...] marca 2012 r. znak: [...] w sprawie zobowiązania W. B. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych uprawnionym M. B. i Ł. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 7550 zł wraz z odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] września 2010 r. przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych: Ł. B. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r. oraz M. B. w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 01.10.2010 r. do 30.09.2011 r. Decyzja ta została skorygowana w dniu [...] września 2011 r. w ten sposób, iż od dnia 01.09.2011 r. uchylono decyzję z dnia [...] września 2010 r. w części dotyczącej przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. B. O wydanej decyzji dotyczącej przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawiadomiono pismem z dnia [...] września 2010 r. W. B. - dłużnika alimentacyjnego.

Dalej organ odwoławczy zacytował art. 27 ust. 1, 2 i 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i stwierdził, że organ właściwy wierzyciela t.j. działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Staszów Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Staszowie, miał obowiązek wydać decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez M. B. i Ł. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości łącznej 7550 zł. Akta sprawy wskazują , iż kwota ta to suma świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych decyzją z dnia [...] września 2010 r., skorygowanych decyzją z dnia [...] września 2011 r. oraz wypłaconych na rzecz Ł. B. i M. B. W okresie objętym ww. decyzją dłużnik alimentacyjny nie dokonał żadnych wpłat. Z tych względów, organ I instancji zasadnie zobowiązał go do zwrotu ww. należności.

W skardze na powyższą decyzję do WSA w Kielcach W. B. podał, że wszystkie dzieci, które urodziły się w czasie trwania jego małżeństwa z K. B. nie są jego dziećmi i dlatego niesłusznie zostały zasądzone od niego alimenty na ich rzecz.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji.

W uzupełnieniu skargi W. B. jego pełnomocnik ustanowiony z urzędu, adwokat A.B. w dniu [...] czerwca 2012 r. złożyła pismo procesowe, w którym wniosła o stwierdzenie nieważności obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła bowiem obu tym decyzjom rażące naruszenie prawa, polegające na wydaniu w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji dwóch decyzji administracyjnych rozstrzygających merytorycznie o tym samym przedmiocie, wydanych przez ten sam organ i adresowanych do tej samej strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględniając skargę w wyroku z dnia 29 czerwca 2012 r., dopatrzył się w decyzji organu I instancji wady, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., z którego wynika, że nieważna jest decyzja, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Sąd I instancji wskazał, że dla wystąpienia tej podstawy nieważnościowej istotne znaczenie ma stwierdzenie tożsamości obu spraw. Na tożsamość spraw wskazuje identyczność elementów podmiotowych i przedmiotowych (elementy te muszą się pokrywać), a więc identyczność stron w danych postępowaniach administracyjnych oraz treść żądania strony, podstawa prawna i stan faktyczny.

Wobec powyższego Sąd podał, że zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r. wydaną przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Staszowie z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy w Staszowie, zobowiązującą W. B. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez uprawnionych do alimentów: M. B. w okresie od 01-10-2010 r. do 31-08-2011 r. w kwocie 2750 zł i Ł. B. w okresie od 01-10-2010 r. do 30-09-2011 r. w kwocie 4800 zł na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz z tytułu ustawowych odsetek, które na dzień wydania decyzji wynosiły 940 zł. Natomiast punkt drugi decyzji stanowił, że łączna suma należności do zwrotu wynosi 7550 zł.

Tymczasem z akt administracyjnych wynika, że w dacie orzekania przez organ odwoławczy w obrocie pozostawała ostateczna decyzja (wysłana w dniu [...] stycznia 2012 r. skarżącemu oraz organowi właściwemu dłużnika – Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Lesznie), wydana przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Staszowie z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy w Staszowie w dniu [...] stycznia 2012 r., która również zobowiązywała W. B. do zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez uprawnionych do alimentów: M. B. w okresie od 01-10-2010 r. do 31-08-2011 r. w kwocie 2750 zł i Ł. B. w okresie od 01-10-2010 r. do 30-09-2011 r. w kwocie 4800 zł na podstawie decyzji znak: [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz z tytułu ustawowych odsetek, które na dzień wydania decyzji wynosiły 802 zł. Również punkt drugi decyzji stanowił, że łączna suma należności do zwrotu wynosi 7550 zł.

Porównując rozstrzygnięcia obu tych decyzji nie ulega wątpliwości, że zachodzi tożsamość sprawy objętej decyzją z dnia [...] marca 2012 r. ze sprawą będącą przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego we wcześniejszej decyzji ostatecznej z dnia [...] stycznia 2012 r. Różnica w łącznej sumie należności określonych do zwrotu w obu decyzjach, nie świadczy o braku przedmiotowej tożsamości obu spraw, ponieważ wynika wyłącznie z obliczenia odsetek na różne daty wydania obu tych decyzji. Nie ma natomiast wątpliwości, że przedmiotem obu decyzji były te same należności główne.

W konsekwencji powyższych rozważań zarówno decyzja z dnia [...] marca 2012 r. jako dotknięta kwalifikowaną wadliwością, jak i utrzymująca ją w mocy decyzja organu odwoławczego musiały podlegać usunięciu z obrotu prawnego, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 135 P.p.s.a.

Odnosząc się do kwestii zawartych w skardze W. B. Sąd wskazał, że do właściwości sądów administracyjnych nie należą sprawy związane z zaprzeczeniem ojcostwa.

W skardze kasacyjnej działające za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zaskarżyło w całości wskazany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach i zarzuciło Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku art. 156 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz w związku z art. 110 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że samo wysłanie decyzji wydanej przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Staszowie z dnia [...] stycznia 2012 r. z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Staszów, stronie postępowania (a nie jej skuteczne doręczenie) powoduje, że decyzja ta stała się decyzją ostateczną. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Kielcach do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem Skarżącego, Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarżące kasacyjnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej SKO) zarzut naruszenia prawa procesowego przez Sąd I instancji upatruje w dokonaniu przez Sąd błędnej wykładni art. 156 § 1 pkt 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (dalej K.p.a.) w związku 110 K.p.a. SKO, zgodnie z przyjmowanymi w orzecznictwie wymogami art. 174 pkt 2 P.p.s.a., wyjaśnił, na czym polegała błędna wykładnia wskazanych przepisów oraz jaki miała ona wpływ na wynik sprawy. Orzekający NSA zgadza się z argumentacją podniesioną w skardze kasacyjnej, tak co do faktów jak i poglądów prawnych.

Trafnie SKO podniosło, że decyzja organu I instancji w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z Funduszu alimentacyjnego opatrzona datą [...].01.2012 r., wysłana na adres W. B. w dniu [...].01.2012 r. nie została adresatowi doręczona, zaś przesyłka wróciła do organu z adnotacją "adresat wyprowadził się" (k – 26 akt administracyjnych). Następnie organ ustalił aktualny adres W. B. (Areszt Śledczy – k - 29 akt administracyjnych) i w dniu [...].03.2012 r. wydał decyzję z dnia [...] marca 2012 r., znak: [...] w sprawie zobowiązania W. B. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych uprawnionym M. B. i Ł. B. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w łącznej kwocie 7550 zł wraz z odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, utrzymaną w mocy przez SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., [...].

W powyższym kontekście, trafnie skarżący kasacyjnie wskazał na treść art. 110 K.p.a., a także na orzecznictwo sądów administracyjnych i doktrynę na tle tego przepisu. Ugruntowany jest pogląd, że, decyzja administracyjna zaczyna funkcjonować w obrocie prawnym od momentu jej skutecznego doręczenia. Przesądza o tym art. 110 K.p.a. stanowiący, że organ administracji publicznej jest związany decyzją od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Moment skutecznego doręczenia decyzji stronie ma zatem dwojakie znaczenie dla dalszego przebiegu postępowania administracyjnego. Po pierwsze, z tą chwilą decyzja zaczyna wiązać organ, który ją wydał i jednocześnie dopiero od tego momentu może zostać zaskarżona we właściwy sposób. Tym samym decyzja administracyjna, chociaż podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie.

Uwzględniając powyższe, zgodzić się trzeba z poglądem skarżącego kasacyjnie, że skoro decyzja opatrzona datą [...].01.2012 r. i wysłana na adres W. B. w dniu [...].01.2012 r. nie została adresatowi doręczona, to nie uzyskała przymiotu ostateczności (vide: wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt II OSK 535/06; wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r.; wyrok z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 2510/10). W niniejszej sprawie nie zachodzi zatem przesłanka, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., bowiem w zaskarżonej decyzji nie orzeczono w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Zatem, z uwagi na treść w/w przepisu K.p.a., Sąd I instancji – działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a., bezpodstawnie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji uwzględni poglądy prawne i uwagi zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz rozpozna merytorycznie skargę na zaskarżoną decyzję.

Z tych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 pkt 2 P.p.s.a.