Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 51/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 14 i 16,
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. M. Z. zwróciła się do Wójta Gminy J. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne (drugie) dziecko tj. A. S. Do wniosku załączyła wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] listopada 2013 r. (sygn. akt [...]), rozwiązujący przez rozwód jej związek małżeński z K. S. (punkt I wyroku) oraz pozostawiający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: A. S. i A. S. obojgu rodzicom i ustalający miejsce ich pobytu przy matce (punkt II wyroku), a także obciążający kosztami utrzymania i wychowania ww. małoletnich dzieci obojga rodziców (punkt III wyroku) oraz ustalający osobiste kontakty K. S. z synami (punkt VI wyroku).

Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] Wójt Gminy J. przyznał M. Z. świadczenie wychowawcze na A. S. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

W dniu [...] grudnia 2017 r. do Wójta Gminy J. wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2017 r. (sygn. akt [...]) zmieniające rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] listopada 2013 r. (sygn. akt [...]) w części dotyczącej ustalenia miejsca pobytu małoletniego A. S. w ten sposób, że zostało ono ustalone przy ojcu (punkt I postanowienia). Wedle pisemnego oświadczenia K. S. z dnia [...] grudnia 2017 r., A. S. zamieszkuje wraz z nim od [...] kwietnia 2016 r., zaś wedle oświadczenia M. Z. z dnia [...] stycznia 2018 r., zamieszkuje on u obojga rodziców, co jest możliwe, ze względu na bliską odległość dzielącą ich mieszkania. Wskazała ona, że obaj synowie swobodnie przemieszczają się pomiędzy oboma mieszkaniami, zaś do sierpnia 2017 r., miejsce pobytu A. S. było ustalone przy matce.

W związku z powyższymi okolicznościami, Wójt Gminy J. wszczął z urzędu w dniu [...] stycznia 2018 r. postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przez M. Z. na A. S., zaś wskutek przeprowadzonego postępowania, w dniu [...] lutego 2018 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której uznał świadczenie wychowawcze wypłacone a podstawie decyzji z dnia [...] maja 2018 r. (nr [...]) na A. S. w okresie od 1 marca 2017 r. do 30 września 2017 r. za nienależnie pobrane, ustalając jego kwotę na 3.500 zł oraz orzekł o zwrocie ww. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami. Wskutek zaś rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło ją, na mocy decyzji z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że konieczne jest ustalenie stanu rodziny odwołującej się, pozwalające na ocenę, czy A. S. jest "kolejnym dzieckiem" w jej rodzinie, w dacie wydania decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego, a jeśli tak to czy i w jakim czasie zmieniło ono status na "pierwsze dziecko".

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Wójt Gminy J. w dniu [...] czerwca 2018 r. wydał decyzję nr [...], na mocy której uznał świadczenie wychowawcze wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2018 r. (nr [...]) na A. S. w okresie od 1 maja 2016 r. do 30 września 2017 r. za nienależnie pobrane, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm., dalej: "ustawa pomocowa"), ustalając je na kwotę 8.500 zł oraz orzekł o zwrocie ww. nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami, wobec ustalenia, że w chwili wydania decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego z dnia [...] maja 2016 r., w skład rodziny wnioskodawczyni nie wchodził już A. S., bowiem od [...] kwietnia 2016 r. zamieszkiwał z ojcem, w związku z czym A. S. stał się "pierwszym dzieckiem" w jej rodzinie. Wskutek rozpatrzenia odwołania M. Z. od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło ją, na mocy decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że wobec poczynionych przez organ I instancji ustaleń, zasadne było wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Dopiero uzyskane w toku postępowania wznowieniowego rozstrzygnięcie, będzie mogło – zdaniem organu odwoławczego – stanowić podstawę do podjęcia dalszych czynności w sprawie, w tym ustalenia czy przedmiotowe świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Na mocy decyzji z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Wójt Gminy J. umorzył w całości postępowanie wszczęte dnia [...] stycznia 2018 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Wójt Gminy J. wznowił z urzędu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia okresu przysługiwania prawa do świadczenia wychowawczego M. Z. na A. S. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.

Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania administracyjnego, Wójt Gminy J. decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] uchylił własną decyzję z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] (punkt 1 decyzji); przyznał świadczenie wychowawcze na A. S. na okres od 1 do 30 kwietnia 2016 r. w wysokości 500 zł (punkt 2 decyzji);odmówił świadczenia wychowawczego na A. S. na okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie (punkt 3 decyzji) oraz świadczenie wychowawcze wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] zaliczył na poczet świadczeń przyznanych niniejszą decyzją (punkt 4 decyzji).

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z wytycznymi Kolegium, podjął działania mające na celu ustalenie rzeczywistego składu rodziny wnioskodawczyni oraz statusu A. S. jako dziecka, w chwili wydania decyzji z dnia [...] maja 2016 r. W tym celu przeprowadzono wywiady środowiskowe zarówno w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, jak i w miejscu zamieszkania ojca dzieci odebrano od obojga rodziców oświadczenia oraz uzyskano uzasadnienie postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2017 r. Na podstawie tego materiału dowodowego, organ ustalił, że A. S. w okresie od 16 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. mógł przebywać przez określony czas w miejscu zamieszkania wnioskodawczyni, jednakże po tych wizytach zawsze wracał do mieszkania ojca, deklarując przy tym chęć zamieszkiwania z ojcem. W konsekwencji, w ocenie organu, S. S. nie wchodził, w chwili wydania decyzji przyznającej M. Z. prawo do świadczenia wychowawczego, w skład jej rodziny, bowiem od [...] kwietnia 2016 r. przeniósł się do ojca z zamiarem stałego pobytu i nie zamieszkiwał z nią. W związku z tym organ uznał, że od maja 2016 r. A. S. stał się "pierwszym dzieckiem" w rodzinie wnioskodawczyni, co skutkowało utratą prawa do świadczenia wychowawczego na A. S.. Tym samym organ uznał, że ww. świadczenie wypłacone w okresie od 1 maja 2016 r. 30 września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, o czym organ zdecyduje po uzyskaniu przez przedmiotową decyzję przymiotu ostateczności.

Wskutek rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. uchyliło punkt 4 ww. decyzji i w tej części umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe (punkt 1 decyzji) zaś w pozostałej części, decyzję powyższą utrzymało w mocy (punkt 2 decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Kolegium dokonało samodzielnej ponownej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wobec czego skonstatowało, że w sprawie zaistniała podstawa wznowienia opisana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. wobec ujawnienia okoliczności, że od [...] kwietnia 2016 r. A. S. przebywał ze stałym zamiarem zamieszkiwania u ojca, co organowi I instancji nie było wiadome w chwili wydawania decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na drugiego syna wnioskodawczyni – A. S., uznano, że w sprawie ujawniono nowe istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, wskazujące na fakt, że A. S., w chwili wydania ww. decyzji, był pierwszym dzieckiem wnioskodawczyni, w rozumieniu ustawy pomocowej. Kolegium przytoczyło przy tym podstawy materialnoprawne orzekania w sprawie przyznania świadczeń wychowawczych - w tym art. 5 ust. 3, art. 2 pkt 14 ustawy pomocowej. Wyjaśniło przy tym, że pierwsze dziecko, na które dana osoba będzie się ubiegać o świadczenie wychowawcze, musi znajdować się w składzie rodziny. Rodzina oznacza odpowiednio następujących członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Uwzględniając powyższe Kolegium stwierdziło, że na gruncie ustawy pomocowej zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo można zaliczyć dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Następuje to wówczas, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Taka sytuacja, w ocenie Kolegium, w sprawie niniejszej nie wystąpiła.

W związku zaś z tym, że w sprawie, po wydaniu decyzji ostatecznej, ujawniła się wadliwość ustaleń, na których oparto rozstrzygnięcie, wadliwe stało się również samo rozstrzygnięcie. W wyniku wznowienia postępowania, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uchylono zatem decyzję przyznającą M. Z. prawo do świadczenia wychowawczego na syna A. S., ponownie rozstrzygając przy tym sprawę merytorycznie. Za uchyleniem puntu 4 zaskarżonej decyzji i umorzeniem w tej części postępowania, przemawiała zaś okoliczność, że kwestia świadczenia nienależnie pobranego jest sprawą odrębną, wymagającą odrębnego rozstrzygnięcia, co świadczy o bezprzedmiotowości rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 4 decyzji organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję wniosła do tut. Sądu M. Z., zaskarżając ją w całości, jako wydaną z obrazą przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania i zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a. art. 2 pkt 16 w zw. z art. 2 pkt 14 ustawy pomocowej przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że od [...] kwietnia 2016 r. A. S. nie był członkiem rodziny skarżącej, a syn A. S. stał się jej pierwszym dzieckiem w myśl przepisów ww. ustawy,

co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia

b. art 4 ust. 2, art. 5 oraz art. 22 ustawy pomocowej przez odmowę świadczenia wychowawczego na dziecko -A. S., w sytuacji gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie implikuje wniosek, że zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na małoletniego A. S.,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie:

a. art. 32 Konstytucji RP w zw. z art 8 § 1 k.p.a. oraz art 2 Konstytucji RP przez naruszenie zasady równości obywatela wobec prawa, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych, co w sposób bezpośredni naraża skarżącą na szkodę oraz rzeczywiście narusza jej oraz małoletniego syna prawa majątkowe,

b. art. 12 k.p.a. przez naruszenie zasady wnikliwości, szybkości i prostoty postępowania, w sytuacji gdy w toku całego postępowania administracyjnego wydano łącznie aż 6 decyzji, przy czym każda z nich - dotycząca tego samego stanu faktycznego - nie rozstrzygała sprawy co do meritum, a jedynie stanowiła powielanie dotychczas przedstawianej przez organ argumentacji oraz powtórną analizę zgromadzonych w sprawie dowodów,

c. art 7, art. 8, art 9 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela,

d. art. 77, art. 80, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. przez zaniechanie przez organ uzasadnienia swojej decyzji w sposób przekonywujący i odnoszący się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu, w szczególności przez zaniechanie ustosunkowania się do fragmentów uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2017 r. (sygn. akt: [...]) przywołanych przez skarżącą, na które to z resztą orzeczenie powołuje się sam organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz przez nie odniesienie się w żadnej mierze do przedstawionej przez skarżącą linii orzeczniczej obrazującej dokonywanie wykładni pojęcia opieki naprzemiennej na gruncie ustawy pomocowej, a w konsekwencji również naruszenie

e. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu l instancji Wójta Gminy J. z dnia [...] września 2018 r. w przedmiocie ustalenia świadczenia wychowawczego na rzecz syna skarżącej A. S..

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozważenie kwestii uchylenia w całości decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi, skarżąca podkreśliła, że ani orzeczenie rozwodowe, zapadłe w jej sprawie, ani też postanowienie zmieniające miejsce pobytu A. S., nie wykluczają sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej, bowiem władza rodzicielska została powierzona obojgu rodzicom. Do uznania zaś, że istnieje opieka naprzemienna, nie jest konieczne przedstawienia orzeczenia sądowego, wprost stwierdzającego o sprawowaniu takiej opieki. Na poparcie swojego stanowiska, skarżąca powołała się na orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że przedmiotem skargi jest decyzja wydana w postępowaniu nadzwyczajnym – tj. w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Zdaniem organów w niniejszej sprawie wystąpiła podstawa wznowienia określona w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zgodnie z którą w sprawie zakończonej ostateczną decyzją wznawia się postępowanie, gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia, jeżeli spełniają łącznie następujące cechy: są nowe, istotne dla sprawy i nie były znane organowi, który wydał decyzję. Przy czym istotne dla sprawy, będą tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak bezpośrednio będzie wpływał na treść rozstrzygnięcia w sprawie, w szczególności, będą wskazywały na wydanie w sprawie decyzji odmiennej od dotychczasowej (por. m.in. wyrok WSA w Krakowie z 7 kwietnia 2017 r., III SA/Kr 1549/16, Lex nr 2274649, Wyrok NSA z dnia 12 maja 2016 r., II OSK 2124/14 Lex nr 2083426).

W przedmiotowej sprawie wspomniane okoliczności dotyczyły nieuwzględnienia w składzie rodziny wnioskodawczyni niezamieszkującego z nią od [...] kwietnia 2016 r. starszego syna - A. S.. W rezultacie przeprowadzonego postępowania wznowieniowego, mając przede wszystkim na względzie postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2017 r. ([...]) i jego uzasadnienie, a także pisemne oświadczenia wnioskodawczyni oraz ojca ww. dziecka i sporządzone wywiady środowiskowe, organy słusznie uznały, że skarżącej, w chwili wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] maja 2016 r. (nr [...]), przyznającej świadczenie wychowawcze na młodszego syna – A. S. - jako drugie dziecko w rodzinie - na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r., nie istniały podstawy do przyznania tego świadczenia.

O prawidłowości powyższego stwierdzenia świadczą przede wszystkim okoliczności wskazane w uzasadnieniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] marca 2017 r., a stanowiące podstawę ustaleń faktycznych sądu powszechnego, który treścią ww. postanowienia zmienił rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku rozwodowego z dnia [...] listopada 2013 r. (ustalające miejsce pobytu obu synów przy matce – tj. wnioskodawczyni), w tym sposób, że miejsce pobytu A. S. ustalone zostało przy ojcu. Z ustaleń tych wynika, że dnia [...] kwietnia 2016 r. A. S. wyraził wolę zamieszkania z ojcem, do którego się przeprowadził i u którego zamieszkuje. Stanowisko to zostało potwierdzone przez samego chłopca, podczas wysłuchania, które miało miejsce w toku postępowania przez sądem powszechnym. Chłopiec wskazał wówczas na kłótnie i konflikty z matką, podał, że woli spędzać czas z ojcem oraz, że mimo to, ma nieograniczoną możliwość spotykania się zarówno z matką, jak i młodszym bratem. Sąd powszechny podkreślił również, że przedmiotowym postanowieniem usankcjonował stan faktyczny, trwający – na datę orzekania - prawie rok. Również analiza pozostałego materiału dowodowego (a więc oświadczeń stron i sporządzonych wywiadów środowiskowych) potwierdza powyższe ustalenia. Wynika z niego, że A. S., co prawda często przebywa w mieszkaniu matki, gdzie spędza czas z nią i swoim młodszym bratem, jednakże charakteru opieki sprawowanej nad nim przez obojga rodziców, nie można określić jako naprzemienny, jak chciałaby tego skarżąca, która potwierdziła, że starszy syn zamieszkuje z ojcem.

Niewątpliwym przy tym jest, że skarżąca nie dysponuje orzeczeniem sądowym, dotyczącym naprzemiennego sprawowania opieki przez obojga rodziców nad wspólnym dzieckiem – A. S.. Wyjaśnić przy tym należy – odnosząc się do zarzutów skargi – że, zgodnie z aktualną, jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego - wykładnia językowa art. 2 pkt 16 ustawy pomocowej, pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczną przesłankę uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców istnienie orzeczenia sądu, z którego wynika pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców. Brak stosownego orzeczenia w tym zakresie stanowi przeszkodę w możliwości uznania, że tego rodzaju opieka jest sprawowana przez oboje rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu, należą do kategorii spraw cywilnych (rodzinnych), podlegających wyłącznej właściwości sądów powszechnych. Tak więc jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać w jaki sposób, w danym przypadku, faktycznie jest sprawowana opieka nad dzieckiem i czy nosi znamiona opieki naprzemiennej. Fakt ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, aby wywołać określony w ww. przepisie skutek prawny, musi zatem wynikać zatem z orzeczenia sądu, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (por. m.in. wyroki NSA: z 27 marca 2019 r. I OSK 2145/18, z 17 listopada 2017 r. I OSK 1046/17, z 22 sierpnia 2017 r. I OSK 947/17, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej: "CBOSA").

Tymczasem, opisane przez skarżącą, formy sprawowania przez nią opieki nad starszym synem, niewątpliwie stanowią, w ocenie Sądu, przejaw wykonywania władzy rodzicielskiej, lecz nie mogą być traktowane jako opieka naprzemienna w rozumieniu omawianej ustawy. Okoliczności utrzymywania przez skarżącą regularnych kontaktów z synem i częściowego łożenia na jego utrzymanie, pozostają bez wpływu na definicję rodziny, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy pomocowej.

W okolicznościach sprawy zachodziła zatem podstawa wznowienia postępowania, zakończonego ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia wychowawczego, o której mowa w powołanym wyżej art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ujawniony bowiem, po wydaniu decyzji z dnia [...] maja 2016 r., fakt niezamieszkiwania, w chwili jej wydania, starszego syna skarżącej wraz z nią, lecz jego przebywania na stałe u ojca, odpowiadał wszystkim cechom, wymaganym brzmieniem art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Była to bowiem okoliczność nowa, nieznana uprzednio orzekającemu organowi, który wydał decyzję, która miała istotne dla sprawy znaczenie, bowiem zależało od niej uprawnienie przyznane skarżącej.

Jak stanowi bowiem art. 5 ust. 3 ustawy pomocowej, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (tj. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Przy czym zgodnie z art. 2 pkt 14 ustawy pomocowej, pierwszym dzieckiem jest jedyne lub najstarsze dziecko w rodzinie w wieku do ukończenia 18. roku życia. Z powyższego wynika zatem, że świadczenie na pierwsze dziecko przysługuje jedynie w przypadku spełnienia ww. kryterium dochodowego, zaś na drugie i każde kolejne, bez konieczności spełniania tego kryterium. Zasadnicze znaczenie miało zatem w przedmiotowej sprawie, poczynienie ustaleń dotyczących składu rodziny skarżącej w chwili przyznania jej przedmiotowego świadczenia, które to ustalenia koncentrowały się wokół tego, czy A. S. należy uznać za członka rodziny skarżącej, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy pomocowej, czy nie. W przypadku odpowiedzi pozytywnej – skarżącej przysługiwałoby prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – tj. A. S., w przypadku zaś odpowiedzi negatywnej – A. S. zostałby uznany za pierwsze dziecko w rodzinie skarżącej, co skutkowałoby odmową przyznania jej przedmiotowego świadczenia, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że skarżąca, wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. zwróciła się o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia na drugie dziecko.

Opisane wyżej okoliczności, ujawnione niewątpliwie po wydaniu decyzji ustalającej skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko, były okolicznościami istotnymi, z punktu widzenia prawidłowego załatwienia wniosku skarżącej. Zależało bowiem od nich uwzględnienie A. S. w składzie rodziny skarżącej, a tym samym przyznanie świadczenia na kolejne dziecko – A. S..

Z tego też względu, słusznie organ I instancji rozstrzygnął o uchyleniu decyzji z dnia [...] maja 2016 r., przyznał świadczenie na A. S. – jako drugie dziecko na okres od 1 do 30 kwietnia 2016 r. (a więc na okres, w którym A. S., jeszcze po części zamieszkiwał z matką) oraz słusznie odmówił przyznania tego świadczenia na okres późniejszy, a więc do 30 września 2016 r., bowiem w tym okresie starszy syn skarżącej, już z nią nie zamieszkiwał, przebywając na stałe u ojca. Zasadnie też organ II instancji utrzymał w mocy ww. decyzję w opisanym powyżej zakresie.

Tut. Sąd uznał, że ww. rozstrzygnięcia, które zapadły w przedmiotowym, wznowionym postępowaniu, odpowiadają prawu. Przeprowadzone postępowanie nie naruszało przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., bowiem decyzje wydane w sprawie, oparte są na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, który znajduje pełne odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a nadto ich uzasadnienia spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organy zastosowały właściwą podstawę prawną, którą prawidłowo zinterpretowały oraz należycie wyjaśniły w pisemnych motywach obu zapadłych rozstrzygnięć. Ponadto Kolegium dochowało zasady z art. 15 k.p.a., bowiem dokonało ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, przeprowadzając kompleksową ocenę całego zebranego materiału dowodowego oraz ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu.

Powyższej oceny nie zdołały skutecznie podważyć zarzuty podniesione w skardze, co wykazano w uzasadnieniu wyroku. Zauważyć przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. W zasadniczej swej mierze, podniesione przez skarżącą zarzuty, koncentrowały się na polemice z ustaleniami organów obu instancji, dotyczącymi składu rodziny skarżącej w chwili wydawania decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego na młodszego syna skarżącej – A. S.. W zasadniczej swej mierze, opierały się one jednak na subiektywnym przekonaniu skarżącej, co do zakresu i charakteru, sprawowanej przez nią opieki nad starszym synem. Tak sformułowane zarzuty, po pierwsze z racji swojej dowolności, a po drugie z racji argumentacji przedstawionej powyżej, nie mogły jednak wywrzeć skutku prawnego.

Odnosząc się zaś do rozstrzygnięcia z punktu 1 zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że organ odwoławczy zasadnie uchylił punkt 4 decyzji organu I instancji, słusznie przy tym wskazując, że decyzja w przedmiocie uznania pobranego przez skarżącą świadczenia wychowawczego, przyznanego na syna A. S., na mocy uchylonej decyzji z dnia [...] maja 2016 r., wymaga przeprowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego i nie może być załatwiona w przedmiotowym postępowaniu wznowieniowym. Wskazać w tym względzie należy na art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy pomocowej, wedle którego świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do tego świadczenia, uważa się za nienależnie pobrane. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 ustawy pomocowej, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu, na mocy decyzji właściwego organu. Wydanie zatem decyzji w trybie wznowienia postępowania, może stanowić podstawę dochodzenia świadczenia nienależnie pobranego, co wymaga jednak przeprowadzenia odrębnego postępowania i jest odrębną sprawą administracyjną.

Reasumując, Sąd nie doszukał się żadnych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy to procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.).