Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1489/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r. sygn. akt VII SA/Wa 1413/11 w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1413/11, oddalił skargę J. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] decyzją z dnia [...] marca 2011 r. na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) - po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej - nie stwierdził u J. R. choroby zawodowej: przewlekłej choroby narządu głosu, spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat, wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że odmowne rozstrzygnięcie wydano na podstawie karty oceny narażenia zawodowego oraz orzeczenia lekarskiego o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wystawionego przez Instytut Medycyny Pracy [...] - Przychodnia Chorób Zawodowych w Ł.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że J. R. podczas wykonywania pracy zawodowej, była narażona na pracę w warunkach wzmożonego wysiłku głosowego łącznie przez okres ok. 12 lat, natomiast pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu zainteresowanej, udokumentowane zostały po ponad 3 latach od zaprzestania pracy w narażeniu.

Organ wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami w przypadku rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu muszą być spełnione trzy warunki:

1. wystąpienie jednostki chorobowej wymienionej w poz. 15 pp. 1, 2 lub 3 w wykazie chorób zawodowych,

2. okres narażenia zawodowego wynoszący co najmniej 15 lat,

3. okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych, upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynoszący nie więcej niż 2 lata.

Organ podkreślił, że postępowanie diagnostyczno - orzecznicze przeprowadzone przez jednostkę orzeczniczą I-go, a następnie w trybie odwoławczym II-go stopnia nie wykazało u J. R. przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła J. R.

Skarżąca zarzuciła, iż stwierdzono u niej zmiany chorobowe, które kwalifikują się do uznania za chorobę zawodową, a okres nadmiernego wysiłku głosowego był znacznie dłuższy, niż wskazane przez organ 12 lat i po dokładnym przeliczeniu wynosi ponad 15 lat.

Podniosła, iż zawierała umowy z różnymi szkołami i ośrodkami oraz pracowała przez kilkanaście lat na dwóch etatach, w związku z czym narażenie jej głosu było intensywniejsze, dlatego okresy te powinno się sumować. Ponadto, choć pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu zostały udokumentowane w trzecim roku od zakończenia pracy zawodowej, a nie w drugim, to stan zdrowia nie pozwalał jej na wcześniejsze zgłoszenie się do lekarza foniatry.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2351 i art. 235² ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) - po rozpatrzeniu odwołania J. R. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ II instancji wskazał, że do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej [...] wpłynęło w dniu 14.12.2009 r. "Zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej" narządu głosu u J. R. W związku z powyższym, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny dokonał oceny narażenia zawodowego w zakładach pracy w przebiegu zatrudnienia i przesłał ją do M. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w P. Oddział w W.

W dniu [...].09.2010 r. ww. jednostka orzecznicza I stopnia sporządziła orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u J. R. choroby zawodowej narządu głosu. W związku z odwołaniem się od powyższego orzeczenia lekarskiego, pacjentka została przebadana w Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. W wydanym w dniu [...].12.2010 r. orzeczeniu lekarskim jednostki II stopnia stwierdzono brak podstaw do rozpoznania u J. R. choroby zawodowej narządu głosu, spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat.

Po zapoznaniu się z tym orzeczeniem do organu sanitarnego wpłynęło pismo J. R., w którym skarżąca wskazała, że nie zgadza się z orzeczeniem lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej. Pacjentka argumentowała, że wykonywała pracę w narażeniu na wzmożony wysiłek głosowy znacznie dłużej niż ustalono. Przy zaliczaniu okresu narażenia zawodowego nie uwzględniono jej zatrudnienia w Liceum Ogólnokształcącym w C. w okresie od 1.09.1979 r. do 29.02.1980 r. oraz w Szkole Podstawowej nr [...] w W. Stwierdziła ponadto, że nie uwzględniono intensywności wykonywanej pracy (jednoczesne zatrudnienie w dwóch placówkach). Podniosła również, że powodem zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej w 3 roku po zakończeniu pracy zawodowej był zły stan psychiczny, który nie pozwalał jej na wcześniejsze zgłoszenie się do foniatry. Do pisma została załączona dokumentacja medyczna.

Odnosząc się do powyższego, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny [...] pismem z dnia 20.01.2011 r. zwrócił się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. o ponowne przeanalizowanie dokumentacji medycznej w sprawie choroby zawodowej, w związku ze złożeniem przez J. R. nowych dodatkowych danych oraz zajęcie stanowiska pod kątem wpływu nadesłanych informacji na ewentualną zmianę orzeczenia lekarskiego z dnia [...].12.2010 r.

Organ podał jednocześnie, że w okresie zatrudnienia, do którego nawiązuje J. R., tj. od 3.09.1979 r. do 26.06.1980 r. była ona zatrudniona na umowę zlecenie w Technikum i Zasadniczej Szkole Budowlanej [...] w C., na stanowisku nauczyciela języka polskiego w wymiarze 7 godzin zajęć tygodniowo.

W odpowiedzi na powyższe Instytut Medycyny Pracy w Ł. po ponownym przeanalizowaniu dokumentacji medycznej J. R., ponownie nie znalazł podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat.

W tych okolicznościach Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. wskazał, że zgodnie z art. 2351 znowelizowanego Kodeksu Pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Przepis art. 235² Kodeksu Pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. podał, że do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki: choroba jest wymieniona w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, uprawniona do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostka służby zdrowia potwierdzi jej związek przyczynowy z wykonywaną pracą zawodową, oraz nie zostanie przekroczony - wymieniony w wykazie chorób zawodowych okres, uprawniający do jej rozpoznania.

W ocenie organu, w przypadku J. R. został spełniony wyłącznie jeden warunek - rozpoznano u pacjentki schorzenie, wymienione w poz. 15 wykazu chorób zawodowych. Jak wynika z oceny narażenia zawodowego, dokonanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...], u J. R. przez ok. 11 lat pracy zawodowej występowało narażenie na wzmożony wysiłek głosowy podczas wykonywania czynności zawodowych.

Organ zauważył, iż według informacji zawartych w orzeczeniu lekarskim Poradni Chorób Zawodowych M. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w P. Oddział w W. z dnia [...].09.2010 r., dolegliwości ze strony gardła pod postacią częstych infekcji i przewlekłej chrypki rozpoczęły się u J. R. w 1995 r.

Od września 2009 r. J. R. pozostawała pod opieką foniatry, a jak wynikało z dokumentacji medycznej, stwierdzono wówczas po raz pierwszy niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. W odniesieniu do istniejącej dokumentacji medycznej, organ wskazał, że w badaniach profilaktycznych z dnia [...].10.1995 r. stwierdzono brak schorzeń, które uniemożliwiłyby pracę nauczyciela. W zaświadczeniu lekarskim z dnia [...].10.2001 r. termin następnego badania wyznaczono na 2006 r. W okresie od 1.09.2004 r. do 31.08.2005 r. (1 rok) J. R. korzystała z urlopu dla podratowania zdrowia. Od marca 2006 r. strona przebywała na rencie z ogólnego stanu zdrowia, obecnie jest na emeryturze.

Organ zauważył, że J. R. została przebadana przez dwie jednostki orzecznicze służby zdrowia, uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych, które po zapoznaniu się z oceną narażenia zawodowego oraz dostarczoną dokumentacją medyczną wydały orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania u niej choroby zawodowej narządu głosu.

W orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...].12.2010 r., po badaniu laryngologicznym i foniatrycznym rozpoznano u J. R. niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, przewlekłe zapalenie krtani. Stwierdzono, w oparciu o analizę dokumentacji, że opiniowana pracowała w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy łącznie około 11 lat, natomiast pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu pod postacią wrzecionowatej niedomykalności szpary głośni z trwałą dysfonią opisywane są po ponad 3 latach od zaprzestania pracy w narażeniu.

Wskazano, że przyczyną zmian w obrębie narządu głosu poza pracą w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, może być szereg - wymienionych w orzeczeniu lekarskim - chorób ogólnoustrojowych.

Rozpatrując sprawę po raz kolejny, Instytut Medycyny Pracy w Ł. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w wydanym wcześniej orzeczeniu lekarskim.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. poinformował, że rozpoznawanie chorób zawodowych stanowi zagadnienie medyczne i orzeczenia lekarskie są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Ustosunkowując się do zawartej w odwołaniu sugestii J. R., że według jej oceny po dokładnym przeliczeniu okres narażenia na wzmożony wysiłek głosowy wynosił ponad 15 lat, organ stwierdził, że powyższy wniosek nie znajduje uzasadnienia w dokumentacji i jest sprzeczny z wyliczeniem czasu narażenia, dokonanym przez organy Inspekcji Sanitarnej i jednostki orzecznicze. Jak wynika bowiem z przebiegu pracy zawodowej wskazanego w karcie oceny narażenia zawodowego, strona narażona była na wzmożony wysiłek przez ok. 11 lat pracy zawodowej.

Oceniając faktyczne narażenie zawodowe J. R. w [...] Sp. z o.o. w W., gdzie pracowała przez 11 lat na stanowisku starszy referent - tłumacz, Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W. stwierdził, że ocena narażenia zawodowego dokonana w "Karcie oceny narażenia zawodowego" jako "okresowo praca głosem, wzmożony wysiłek głosowy" nie znalazł potwierdzenia. Z informacji uzyskanych od pracodawcy, zawartych w piśmie z dnia [...].01.2010r. i w protokole z dochodzenia epidemiologicznego w sprawie choroby zawodowej z dnia [...].02.2010 r. oraz z informacji podanych przez skarżącą, zawartych w protokołach przesłuchania strony z dnia [...].01.2010 r. oraz z dnia [...].06.2010 r. wynika, że w ciągu 11 lat zatrudnienia w [...] Sp. z o.o. w W., praca w narażeniu na wzmożony wysiłek głosowy miała charakter incydentalny (2 - tygodniowa praca tłumacza podczas wyjazdu służbowego do M. w okresie 17-30.09.1988 r., oraz 3 - tygodniowa praca jako opiekun na koloniach w 1989 r.).

Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu J. R., że wykonywała pracę w różnych instytucjach jednocześnie, organ stwierdził, przy dokonywaniu oceny narażenia organy Inspekcji Sanitarnej uwzględniają okresy narażenia zawodowego na wzmożony wysiłek głosowy, występujący w poszczególnych zakładach pracy. Przy ocenie intensywności wysiłku narządu głosu brana jest pod uwagę ilość godzin dydaktycznych, przepracowanych tygodniowo, a zgodnie z obowiązującymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi, wysiłek narządu głosu można uznać za wzmożony, jeżeli czas obciążenia narządu głosu jest równy lub większy od pensum dla nauczyciela (18 godzin). Jednocześnie praca wykonywana w wymiarze godzin przewyższających jeden etat nie jest liczona jako wielokrotność okresu narażenia.

W zakresie zawartej w odwołaniu informacji, że stan zdrowia J. R. nie pozwalał jej na wcześniejsze zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, organ stwierdził, iż bezsporne jest istnienie schorzenia narządu głosu, wymienionego w wykazie chorób zawodowych oraz poważne problemy zdrowotne, mające negatywny wpływ na życie zawodowe i osobiste skarżącej. Jednakże przy prowadzeniu postępowania w sprawie podejrzenia choroby zawodowej obowiązują reguły wytyczone przez ustawodawcę. Rozpoznawanie chorób zawodowych i ich stwierdzanie jest związane z wykładnią rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych z dnia 30.06.2009 r. i przepisami Kodeksu pracy - wnioskowanie nie jest zależne od indywidualnej oceny przez organy Inspekcji Sanitarnej i jednostki orzecznicze sytuacji zdrowotnej, zawodowej i osobistej pacjenta.

Fakt, że istniały obiektywne przyczyny, uniemożliwiające wypełnienie zawartych w wykazie chorób zawodowych warunków dotyczących czasu zgłoszenia podejrzenia, upoważniających rozpoznanie choroby zawodowej narządu głosu, nie może mieć wpływu na meritum sprawy.

J. R. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Stwierdziła, że rozpoznano u niej schorzenie wymienione w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, a tym samym został spełniony podstawowy warunek orzekania o chorobie zawodowej. Podała, iż po przeliczeniu stażu pracy we wszystkich placówkach oświatowych okres ten wynosi 15 lat, a nie jak stwierdzono w decyzji – 11 lat. Obciążenie jej narządu głosu było wzmożone i wynosiło średnio ponad 25 godzin tygodniowo. Ponadto, w latach 1996-2004 skarżąca pracowała również w soboty i niedziele w Ośrodku Dokształcania Zawodowego, co skutkowało brakiem wypoczynku głosu.

W ocenie skarżącej, należałoby zsumować i doliczyć do jej stażu pracy wszystkie "nadgodziny" przepracowane w placówkach oświatowych – w celu spełnienia drugiego warunku, tj. 15 lat pracy w narażeniu na wzmożony wysiłek głosowy. Jednocześnie skarżąca podtrzymała swoje stanowisko dotyczące tego, z jakiego powodu zgłosiła się do lekarza foniatry w trzecim, a nie w drugim roku od zakończenia pracy. Dodała, że wiele schorzeń, w tym depresja, uniemożliwiło jej podejmowanie racjonalnych działań, związanych z ubieganiem się o stwierdzenie choroby zawodowej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie jest zasadna.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 2351 Kodeksu Pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeśli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Przepis art. 235² Kodeksu Pracy stanowi, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Do stwierdzenia choroby zawodowej muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki: musi zostać stwierdzona choroba wymieniona w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, uprawniona do orzekania w zakresie chorób zawodowych jednostka służby zdrowia potwierdzi jej związek przyczynowy z wykonywaną pracą zawodową, oraz nie zostanie przekroczony - wymieniony w wykazie chorób zawodowych okres, uprawniający do jej rozpoznania.

W przypadku skarżącej J. R. został spełniony wyłącznie jeden warunek - rozpoznano u niej schorzenie, wymienione w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, to jest niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią.

Jak wynika z oceny narażenia zawodowego, dokonanej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego [...], J. R. przez ok. 11 lat pracy zawodowej pracowała w narażeniu na wzmożony wysiłek głosowy podczas wykonywania czynności zawodowych.

J. R. została przebadana przez dwie jednostki służby zdrowia, uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych, które po zapoznaniu się z oceną narażenia zawodowego oraz dostarczoną dokumentacją medyczną wydały orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu.

W orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...].12.2010 r., po badaniu laryngologicznym i foniatrycznym rozpoznano u J. R. niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, przewlekłe zapalenie krtani.

Stwierdzono, w oparciu o analizę dokumentacji, że opiniowana pracowała w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy łącznie około 11 lat, natomiast pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu pod postacią wrzecionowatej niedomykalności szpary głośni z trwałą dysfonią opisywane są po ponad 3 latach od zaprzestania pracy w narażeniu. W orzeczeniu tym wskazano również, że przyczyną zmian w obrębie narządu głosu poza pracą w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, może być szereg - wymienionych w orzeczeniu lekarskim - chorób ogólnoustrojowych.

Nadto po uzupełniającej analizie dokumentacji, Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia [...].02.2011r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w wydanym wcześniej orzeczeniu lekarskim.

Sąd podkreślił, że rozpoznawanie chorób zawodowych stanowi zagadnienie medyczne i orzeczenia lekarskie są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej. Organy sanitarne wbrew orzeczeniu lekarskiemu nie mogły dokonać rozpoznania choroby i ustalić, że występujące u skarżącej schorzenie stanowi chorobę zawodową.

Jednocześnie Sąd wskazał, że organy dokonały prawidłowej oceny, czy wydane orzeczenia lekarskie uwzględniły okoliczności sprawy wymagające wyjaśnienia. Organ skorzystał z możliwości uzupełnienia materiału dowodowego, a posiadany materiał pozwalał mu na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie. Orzeczenia lekarskie, odniosły się do całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. W sposób przekonujący wyjaśniały stawiane przez skarżącą wątpliwości.

Ustosunkowując się do zawartego w skardze J. R. twierdzenia, że według jej oceny okres narażenia na wzmożony wysiłek głosowy wynosił ponad 15 lat, organ słusznie stwierdził, że powyższy wniosek nie znajduje oparcia w dokumentacji i jest sprzeczny z wyliczeniem czasu narażenia, dokonanym przez organy inspekcji sanitarnej i jednostki orzecznicze. Jak wynika bowiem z przebiegu pracy zawodowej wskazanego w karcie oceny narażenia zawodowego, J. R. była narażona na wzmożony wysiłek przez ok. 11 lat pracy zawodowej.

W szczególności oceniając faktyczne narażenie zawodowe J. R. w [...] Sp. z o.o. w W., gdzie pracowała przez 11 lat na stanowisku starszy referent - tłumacz, w ocenie Sądu słusznie wskazano, że ocena narażenia zawodowego dokonana w "Karcie oceny narażenia zawodowego" jako "okresowo praca głosem, wzmożony wysiłek głosowy" nie znalazła potwierdzenia. Ze zgromadzonych informacji wynikało, że w ciągu 11 lat zatrudnienia w [...] Sp. z o.o. w W. praca w narażeniu na wzmożony wysiłek głosowy miała charakter incydentalny (2 - tygodniowa praca tłumacza podczas wyjazdu służbowego do M. w okresie 17-30.09.1988 r., oraz 3 - tygodniowa praca jako opiekun na koloniach w 1989 r.).

Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu, iż skarżąca wykonywała pracę w różnych instytucjach jednocześnie, Sąd uznał, że organ słusznie stwierdził, że przy dokonywaniu oceny narażenia organy inspekcji sanitarnej uwzględniają okresy narażenia zawodowego na wzmożony wysiłek głosowy, występujący w poszczególnych zakładach pracy. Przy ocenie intensywności wysiłku narządu głosu brana jest pod uwagę ilość godzin dydaktycznych, przepracowanych tygodniowo, w wymiarze równym lub większym od pensum dla nauczyciela (18 godzin). Natomiast praca wykonywana w wymiarze godzin przewyższających jeden etat nie jest liczona jako wielokrotność okresu narażenia.

Co do twierdzenia J. R., że stan jej zdrowia psychicznego nie pozwalał na wcześniejsze zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, Sąd wskazał, że choćby istniały obiektywne przyczyny, uniemożliwiające wypełnienie zawartych w wykazie chorób zawodowych warunków dotyczących czasu zgłoszenia podejrzenia, upoważniających do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu, to fakt ten nie może wpływać na sposób rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd wskazał, że kluczowe dla rozpoznania choroby zawodowej jest bowiem wystąpienie objawów chorobowych oraz związek wystąpienia tych objawów z narażeniem na szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy. Za chorobę zawodową można uznać tylko wybrane schorzenia spełniające określone kryteria, nie tylko medyczne ale i formalne.

Oznacza to, że podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

W przypadku skarżącej bezspornie ustalono jedynie, że wystąpiło u niej schorzenie mogące być potencjalnie zakwalifikowane jako choroba zawodowa. Jednak zabrakło kolejnych dwóch elementów pozwalających na stwierdzenie istnienia choroby zawodowej wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Brak było potwierdzenia, iż skarżąca pracowała w warunkach nadmiernego wysiłku głosowego, trwającego co najmniej 15 lat, a nadto pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu zainteresowanej, udokumentowane zostały po ponad 3 latach od zaprzestania pracy w narażeniu.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, Sąd skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła J. R., zaskarżając wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi i pominięciu przez Sąd naruszeń przepisów przy wydawaniu decyzji przez organ administracji, tj. art. 7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, że stwierdzone schorzenie nie jest chorobą zawodową.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że stan chorobowy, który może doprowadzić do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest zdarzeniem nagłym i jednorazowym, które można bezsprzecznie wskazać. Przebieg choroby związanej z wykonywaniem określonego zawodu - z samej natury - jest rozciągnięty w czasie i niektóre objawy choroby, bez specjalistycznych badań, mogą zostać mylnie zdiagnozowane i przypisane innemu schorzeniu.

Skarżąca wskazała, że z opinii biegłych z Instytutu Medycyny pracy w Ł. wynika, iż przyczyną stwierdzonej choroby - w postaci niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią - poza pracą w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, może także być szereg chorób ogólnoustrojowych. Jednak warto wskazać, że biegli nie wskazali, by pozostałe ujawnione u skarżącej choroby objawiały się właśnie takim obrazem klinicznym. Również biegli nie wypowiedzieli się, czy wcześniejsze absencje chorobowe skarżącej mogły być wynikiem rozwijającej się choroby, w szczególności, iż były to dolegliwości związane z narządem mowy. Tym samym wobec braku powyższego rozstrzygnięcia w ocenie skarżącej nie można podzielić stanowiska Sądu, iż organ prawidłowo zinterpretował przepis, że pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu zainteresowanej udokumentowane zostały w 2009 r. Nadto Skarżąca wskazała, iż Sąd za biegłymi przyjął, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego stwierdzonego schorzenia z okresem pracy w narażeniu, gdy winien był rozstrzygnąć czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem należy wykluczyć istnienie takiego związku.

Zdaniem skarżącej, z uwagi na fakt, iż biegli w swej opinii nie wskazali stopnia zmian chorobowych i jaki był prawdopodobny okres jego inkubacji, nie można określić czasu jego powstania, jak również wypowiedzieć się w zakresie związku przyczynowo – skutkowego. Skarżąca podniosła, że dopiero pełna analiza danych dotyczących stwierdzonej choroby i przyczyn, z powodu których zainteresowana przebywała na zwolnieniach pozwoli na wypowiedzenie się odnośnie związku przyczynowo - skutkowego, jak również w jakim czasie istnienia choroby zostało udokumentowane i czy wykonywana praca zwiększała narażenie zainteresowanej.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w W., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał kontroli zaskarżonego wyroku w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi i pominięciu przez Sąd naruszeń przepisów przy wydawaniu decyzji przez organ administracji, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, że stwierdzone schorzenie nie jest chorobą zawodową.

Odnosząc się do powyższego zarzutu, wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej zobowiązane są, zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na nich zatem spoczywa obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a).

Należy zwrócić uwagę, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Organy inspekcji sanitarnej, jak i sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają bowiem specjalistycznej wiedzy medycznej pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Organ wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest zatem uprawniony do merytorycznej kontroli orzeczeń lekarskich, ani też dokonywania w tym zakresie własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 246/12, z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1230/12, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca została przebadana przez dwie jednostki orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych - M. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w P. Oddział w W. oraz Instytut Medycyny Pracy w Ł. - które po zapoznaniu się z oceną narażenia zawodowego oraz dostarczoną dokumentacją medyczną wydały orzeczenia lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu głosu.

W orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...].12.2010 r., po badaniu laryngologicznym i foniatrycznym, w oparciu o analizę dokumentacji, stwierdzono, że opiniowana pracowała w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy łącznie około 11 lat, natomiast pierwsze zmiany chorobowe narządu głosu pod postacią wrzecionowatej niedomykalności szpary głośni z trwałą dysfonią opisywane są po ponad 3 latach od zaprzestania pracy w narażeniu. W orzeczeniu tym wskazano również, że przyczyną zmian w obrębie narządu głosu poza pracą w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, może być szereg - wymienionych w orzeczeniu lekarskim - chorób ogólnoustrojowych. Nadto po uzupełniającej analizie dokumentacji, Instytut Medycyny Pracy w Ł. w piśmie z dnia [...].02.2011 r. podtrzymał swoje stanowisko zawarte w wydanym wcześniej orzeczeniu lekarskim.

Skoro zatem orzeczenia lekarskie upoważnionych placówek medycznych, stanowiące podstawę zaskarżonej decyzji, wykluczyły u skarżącej rozpoznanie choroby zawodowej określonej w poz. 15.3 wykazu chorób zawodowych, tj. przewlekłej choroby narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym, trwającym co najmniej 15 lat pod postacią niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, należało przyjąć, że organy administracyjne były związane treścią tych opinii lekarskich w zakresie wiedzy medycznej. Wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać także należy, że sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzję, może kwestionować jedynie ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić również do zakwestionowania orzeczenia lekarskiego, jednakże tylko pod względem formalnym (np. wydanie przez nieuprawnionego lekarza, czy w nieprawidłowej formie), nie może natomiast podważać treści orzeczenia lekarskiego, które, jak już wcześniej wskazano, ma charakter opinii biegłego.

Stwierdzić zatem należy, że działanie organów orzekających w tej sprawie spełniało wymogi przewidziane na gruncie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie, iż nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że schorzenie, które zostało zdiagnozowane u skarżącej, zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Sąd I instancji zasadnie zatem uznał, że organy dokonały prawidłowej oceny, czy wydane orzeczenia lekarskie uwzględniły wszystkie okoliczności sprawy wymagające wyjaśnienia, a zgromadzony materiał pozwalał na jednoznaczne rozstrzygnięcie i wydanie decyzji w sprawie.

W związku z powyższym omawiany zarzut skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadny.

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił skargę kasacyjną.