Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1406/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2018-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 66 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Iwona Niżnik - Dobosz SWSA Agnieszka Nawara - Dubiel (spr.) SWSA Magda Froncisz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. w przedmiocie zwrotu podania I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu l instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. F. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r., znak: [...] Starosta [...] orzekł o zwrocie A. F. jego podania o wydanie decyzji w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela gruntowa l.kat [...] i parcela budowlana l.kat. [...] gm. kat. [...].

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości nastąpiło umową sprzedaży, sporządzoną w formie aktu notarialnego dnia [...] września 1960 r. Rep. Nr [...], w związku z którą Przedsiębiorstwo Państwowe [...] w [...] nabyło za cenę 459.800,00 zł od W. T., Z. K., R. T. i A. B. nieruchomość opisaną w księdze wieczystej Kw [...], oznaczoną jako parcela budowlana l. kat. [...] gm. kat. [...] o pow. 0,1423 ha oraz w księdze wieczystej Kw [...], oznaczoną jako parcela gruntowa l. kat. [...] gm. kat. [...] o pow.0,0045 ha.

W § 6 zapisano, że "Umowa niniejsza zawarta zostaje w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. - Dz. U. 17 poz. 70 jako następstwo wszczętej przez Państwo akcji wywłaszczeniowej co do nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy." Paragraf 3 umowy określał szczegóły płatności ceny za nabycie tejże nieruchomości.

Biorąc pod uwagę treść zgłoszonego przez wnioskodawcę żądania organ pierwszej instancji stwierdził, że dla dochodzenia roszczeń związanych z wykonaniem zobowiązań wynikających z powyższej umowy sprzedaży właściwa jest droga cywilnoprawna, regulowana przepisami ustaw z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny oraz z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a do rozpoznania spraw cywilnych właściwe są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy. Na poparcie swego stanowiska przywołał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 25 lipca 2013 r. wydane pod sygn. II SAB/Kr 128/13.

Na postanowienie to zażalił się A. F., zarzucając naruszenie art. 66 § 3 k.p.a., art. 104 i art. 109 k.p.a., art. 20 k.p.a., art. 15 k.p.a. w zw. z art. 45 Konstytucji RP, art. 7, art. 9, art. 77 k.p.a. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., znak [...] utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

W jego uzasadnieniu Kolegium podało, że zastosowany w niniejszej sprawie przez organ I instancji art. 66 § 3 k.p.a. stanowi, że jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Ponadto zgodnie z § 4 tego artykułu, organ nie może jednak zwrócić podania z tej przyczyny, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, jeżeli w tej sprawie sąd uznał się już za niewłaściwy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdza, że przytoczone wyżej normy wskazują, że organ, do którego wniesiono podanie, zwraca je wnoszącemu w formie postanowienia, między innymi wtedy, gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny. Zwrot podania następuje przed wszczęciem postępowania. To powoduje, że na wskazanym etapie z zasady nie stosuje się przepisów proceduralnych służących ustaleniu stron postępowania, czy wyjaśnieniu okoliczności tworzących podstawę faktyczną rozstrzygnięcia dokonywanego decyzją administracyjną.

Obowiązek zwrotu podania powstaje wówczas, gdy z wniesionego pierwotnie podania wynika, że żądanie zawarte w podaniu dotyczy sprawy należącej do właściwości sądu powszechnego. Wydanie takiego orzeczenia nie jest pozostawione jedynie uznaniu organu, a założenie w takich warunkach podania nie rodzi skutku wszczęcia postępowania administracyjnego.

W ocenie Kolegium, Starosta [...] prawidłowo skoncentrował swoje rozważania na treści podania A. F. i trafnie wskazał, że sprawa objęta podaniem należy do właściwości sądu powszechnego. Należy przy tym zauważyć, że skarżący był wzywany do sprecyzowania żądania. Kolegium zgadza się z organem I instancji, że cywilnoprawnego charakteru roszczeń A. F. nie niweczy okoliczność zawarcia umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] września 1960 r. Rep. Nr [...] nieruchomości objętej podaniem, w trybie art. 6 ust. 1 stawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Należy przy tym dodać, że organ administracyjny nie jest zobowiązany do wskazanie konkretnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który stanowi podstawę rozstrzygnięcia oznaczonego stosunku prawnego spornego bądź niespornego na gruncie prawa cywilnego. Mając na uwadze, że podstawę roszczeń stanowi zdarzenie polegające na zawarciu notarialnej umowy sprzedaży nieruchomości, uwzględniając charakter takich umów, należało uznać sprawę za należącą do spraw z zakresu prawa cywilnego, z uwagi na jej rodzaj. Tym samym przedmiotowa sprawa objęta jest drogą postępowania przed sądem powszechnym.

Co również istotne, A. F. nie twierdził, że sąd powszechny odrzucił jego pozew o jakiekolwiek roszczenie mające źródło w zawartej [...] września 1960 r. umowie sprzedaży, a co za tym idzie brak jest dowodów na wystąpienie okoliczności objętych hipotezą art. 66 § 4 k.p.a.

Kolegium dodało, że w świetle faktu zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości objętej podaniem, zarzut A. F. o braku wydania decyzji wywłaszczeniowej w sprawie jedynie potwierdza cywilnoprawny charakter żądania, a co za tym idzie słuszność rozstrzygnięcia organu I instancji. Ponadto niezrozumiałym jest zarzut przyjęcia przez organ I instancji braku możliwości ustalenia adresata podania. W zaskarżonym postanowieniu nie zawarto takiej tezy, przeciwnie organ I instancji nie miał wątpliwości, że A. F. swoje podanie skierował do niego lecz przyjął, że sprawa nim objęta nie jest sprawą administracyjną. Mając to na uwadze niezasadny jest także zarzut braku przekazania podania właściwemu organowi, ponieważ, gdy właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu i nie ma obowiązku przekazywać podania. Wreszcie, zarzut dotyczący tego, że brak wypłaty odszkodowania lub zwrotu nieruchomości prowadzi do reaktywowania niemieckiego przedsiębiorstwa kolaborującego z okupantem i propagującego nazizm należy ocenić jako irrelewantny z punktu widzenia dopuszczalności drogi administracyjnej w niniejszej sprawie.

Opisane wyżej postanowienie zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. F.. Zwrócił uwagę, że w sprawach dotyczących wywłaszczeń organem właściwym jest starosta, a zatem w tym konkretnym przypadku – Starosta [...]. Podniósł również, że do dnia dzisiejszego nie zostało wypłacone odszkodowanie, co powinno nastąpić z urzędu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Już po wydaniu wyroku do akt sprawy wpłynęły kolejne pisma A. F. zatytułowanie "UZUPEŁNIENIE SKARGI", do których nie można odnieść się w uzasadnieniu, bowiem ich treść nie była Sądowi znana przy wydawaniu wyroku w tej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie o zwrocie podania na podstawie art. 66 § 3 k.p.a., zgodnie z którym gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu.

Warunkiem zastosowania tego przepisu jest to, aby już z treści samego podania, bez konieczności dokonywania jakichkolwiek dalszych ustaleń jednoznacznie i niewątpliwie wynikało, że zgłaszane żądanie należy do drogi sądowej.

Organy obu instancji stanęły na stanowisku, że kwestia odszkodowania za nieruchomość określoną w umowie sprzedaży, sporządzoną w formie aktu notarialnego dnia [...] września 1960 r. Rep. Nr [...] jest sprawą cywilną i dla oceny tej nie ma znaczenia fakt, że umowa sprzedaży została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Tymczasem we wniosku z 13 grudnia 2017 r., który zwrócono zaskarżonym postanowieniem A. F. domagał się "wypłaty rekompensaty w myśl przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami", przy jednoczesnym przywołaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. II SA/Kr 1332/15.

W tym miejscu trzeba zauważyć, że powołany wyrok został wydany w identycznych okolicznościach faktycznych, tj. po rozpoznaniu skargi A. F. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie Starosty [...] o zwrocie A. F. podania w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono: A. F. nie domagał się wszak zasądzenia odszkodowania związanego np. z niewykonaniem umowy z [...] września 1960 r., ale przyznania nieruchomości zamiennej lub odszkodowania z wyraźnym wskazaniem przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami . Twierdził przy tym, że umowa zawarta w dniu [...] września 1960 r. w rzeczywistości stanowiła akt władczy, którego warunki były dyktowane tylko przez państwo. Jego zdaniem aktem tym pozbawiono własności nieruchomości jego poprzednika, a odszkodowanie nie było ustalone. Organy, orzekając na podstawie art. 66 § 3 kpa o zwrocie podania, nie wskazały zresztą o jaką konkretnie sprawę cywilną chodzi wskazując ogólnie, że dla rozpatrywania roszczeń i zarzutów związanych z wykonaniem umowy właściwe są sądy powszechne. Bliższe sprecyzowanie charakteru "roszczenia lub zarzutu" nie było możliwe, bo - jak wyżej wskazano - A. F. takiego w ogóle nie zgłosił: domagał się wydania decyzji o odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Nie ma przy tym wątpliwości, że ustalenie odszkodowania na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje w drodze decyzji administracyjnej. Stwierdzić więc trzeba, że A. F. wystąpił do właściwego organu o wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie należącym do kompetencji tego organu. Załatwienie takiego podania polega na ustaleniu stanu faktycznego i sprawdzeniu czy stan ten odpowiada przesłankom wskazanym w przepisie mogącym mieć zastosowanie. Negatywna ocena w tej mierze nie może prowadzić do zwrotu podania, lecz do odpowiedniego rozstrzygnięcia w formie decyzji. Zgłoszone przez A. F. żądanie winno być więc zweryfikowane w postępowaniu administracyjnym przez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dokonanie prawnej oceny ustalonego stanu faktycznego."

Co istotne, do treści tego wyroku odniósł się organ I instancji w piśmie z dnia 8 maja 2018 r. stwierdzając: "wyrok ten został wykonany przez tut. Organ przez ponowne rozpatrzenie złożonego przez P. A. F. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i wydanie decyzji (...)". Ponadto w zawiadomieniu z dnia [...] maja 2018 r. Starosta [...] poinformował A. F., że przedmiot jego żądania został ustalony jako wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania w wysokości 185 000 000 zł z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonych jako parcela gruntowa l. kat. [...] oraz parcela budowlana l. kat. [...] gm. kat. [...].

Wydając zaskarżone postanowienie organy obu instancji przyjęły jednak stanowisko odmienne od poglądu prezentowanego w cytowanym wyżej wyroku.

Tymczasem Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowisko to – prezentowane również w wyroku z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. II SA/Kr 1127/18 – całkowicie podziela. Skarżący przywołał przepis prawa, przyznający staroście kompetencje do rozstrzygania spraw o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. Zgłoszone przez niego żądanie winno być więc zweryfikowane w postępowaniu administracyjnym przez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i dokonanie prawnej oceny ustalonego stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie nieprawidłowe było klasyfikowanie zgłoszonego przez skarżącego żądania jako żądania cywilnoprawnego tylko na podstawie umowy z [...] września 1960 r., a wbrew wyraźnemu oczekiwaniu skarżącego. Z tych też powodów Sąd rozpoznający sprawę niniejszą nie podziela argumentów zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 11 stycznia 2016 r. w sprawie II SA/Kr 1422/15, na którą powołano się w zaskarżonym postanowieniu i w sprawie II SAB/Kr 128/12, przywołaną w odpowiedzi na skargę.

Organy w sposób istotny naruszyły przepis art. 66 § 3 k.p.a., wydając postanowienie o zwrocie podania. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie zostało uchylone na zasadzie art. 145 pkt. 1 lit.c p.p.s.a. Postanowienie organu I Instancji zostało uchylone na zasadzie art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 100 zł składa się kwota uiszczonego przez skarżącego wpisu.