Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1364/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1 i 2, art. 188, art. 151, art. 203 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: § 10 i § 5-6, § 22.1, § 20.1, § 20 .2, § 24, § 29, § 30, § 31.1 i2, § 33. 1 i 2
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 2 ust. 1 pkt e, art. 1 pkt 1 do 4
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 72 ust. 1
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. G.-K., T. K., O. K. i W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1754/11 w sprawie ze skargi Nadleśnictwa D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od Nadleśnictwa D. na rzecz B. G.-K., T. K., O. K. i W. Z. solidarnie kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1754/11 w sprawie ze skargi Nadleśnictwa [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1948 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się tego wyroku.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 1945 r. - wydanym na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem wykonawczym" - nieruchomość ziemska [...] została uznana za niepodpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), gdyż zawiera ogółem 52 ha, w tym użytków rolnych 34 ha. Pełnomocnik powiatowy do spraw reformy rolnej nie zatwierdził projektu parcelacji, skutkiem czego uznano przedmiotowy majątek za niepodlegający przejęciu na cele reformy rolnej, a po uprawomocnieniu się orzeczenia, Komisarz Ziemski wprowadził J. K. w posiadanie tego majątku.

Wojewódzki Urząd Ziemski w Białymstoku w dniu [...] marca 1948 r. wydał zarządzenie o przejęciu tego majątku na cele reformy rolnej.

W związku z odwołaniem jego byłego właściciela, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1948 r. uchylił jednak to orzeczenie.

Zarządzeniem z dnia [...] lipca 1948 r. wydanym na podstawie art.1 pkt 4, art.3 i art.5 dekretu z dnia 28 listopada 1945r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa ( Dz.U. Nr 57, poz.321 ) Minister Rolnictwa i Reform Rolnych przejął tę nieruchomość na własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotowa nieruchomość ziemska została faktycznie rozparcelowana przed dniem [...] lipca 1945 r., nabywcy otrzymali dokumenty nadania i objęli działki w posiadanie, a powyższy stan faktyczny i prawny czyni zadość wymogom określonym w art.1 pkt 4 dekretu.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego zarządzenia z 1948 r. wystąpili B. G.-K., J. Z.-D. oraz W. Z. wskazując, że majątek ten do dnia [...] sierpnia 1945 r. nie był rozparcelowany i w dacie wydania zarządzenia stanowił całość gospodarczą składającą się z gruntów ornych, łąk, pastwisk, stawów i lasów.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność zarządzenia z 1948 r. w części dotyczącej wymienionych działek ewidencyjnych o łącznej pow. 25,6165 ha oraz stwierdził, że zarządzenia w części dotyczącej wskazanych działek o łącznej pow. 26,8561 ha zostało wydane z naruszeniem prawa, odmawiając w tej części stwierdzenia nieważności z powodu zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Po rozpatrzeniu wniosku Nadleśnictwa [...] w B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2010 r. utrzymał w mocy własne rozstrzygnięcie.

Skargę na powyższą decyzję wniosło Nadleśnictwo [...] w B.

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 2312/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że obie decyzje tj z [...] czerwca 2010r. i z [...] października 2010r. zostały podpisane przez tą samą osobę działającą z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zatem decyzja z dnia [...] października 2010 r. wydana została z istotnym naruszeniem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2011r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2010 r. W uzasadnieniu Minister podniósł, iż z zebranego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa nieruchomość ziemska nie została przejęta na cele reformy rolnej, gdyż przy ogólnej powierzchni majątku 52 ha, powierzchnia jego użytków rolnych nie przekraczała 50 ha, a ponadto, w toku przeprowadzania reformy rolnej w terminie do dnia [...] sierpnia 1945 r. nie została faktycznie rozparcelowana. Nieruchomość próbowano przejąć kilkukrotnie. Ostatecznie przejęcia dokonano zarządzeniem z [...] lipca 1948 r. na podstawie art. 1 pkt 4, art. 3 i art. 5 dekretu z dnia 28 listopada 1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa (Dz. U. Nr 57, poz. 321). Na nieprzeprowadzenie faktycznej parcelacji w ocenie Ministra wskazywały następujące dowody: notatka służbowa sporządzona przez kierownika zarządu urządzeń rolnych W. K., w której zostało stwierdzone, że nieruchomość ta nie była parcelowana; pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] sierpnia 1958 r. znak Nr [...] z którego wynika, że ww. majątek łącznie z budynkami został przekazany przedwstępnie w zarząd Lasów Państwowych w Białymstoku dopiero w 1954 r.; pismo mieszkańców wsi N. K. z dnia [...] grudnia 1958 r. skierowane do Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z którego wynika, że od roku 1945 grunty tego majątku były dzierżawione przez małorolnych chłopów, natomiast w roku 1954 majątek ten został przekazany Rejonowi Lasów Państwowych w Białymstoku.

Minister zauważył, że w aktach sprawy znajdują się pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia [...] i [...] maja 1954 r. Nr [...] oraz protokół z dnia [...] maja 1954 r. w sprawie przekazania przedmiotowego majątku w zarząd i użytkowanie Okręgowi Lasów Państwowych - z których wynika, że grunty o których mowa w piśmie z dnia [...] grudnia 1958 r. były dzierżawione od Państwa, jednakże powyższa okoliczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem fakt dzierżawy gruntów nie oznacza ich faktycznej parcelacji. W ocenie Ministra notatki i pisma na podstawie których ustalono stan faktyczny w sprawie, spełniają dyspozycję zawartą w art. 75 § 1 k.p.a. i uznać należało, że zasadnie przypisano im moc dowodową. Za słusznością powyższego przemawia również okoliczność, że w rozpatrywanej sprawie fakt przeprowadzenia parcelacji przed [...] sierpnia 1945 r. nie znajdował potwierdzenia w żadnym dowodzie jakim dysponował organ. W oparciu o powyższe stwierdzono, że zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1948 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Odnosząc się do oceny skutków pranych, jakie wywołał kwestionowany akt, organ stwierdził, że z operatu geodezyjno-prawnego ustalającego aktualny stan prawny i faktyczny przejętej nieruchomości wynika, że w skład nieruchomości ziemskiej wchodziły działki o łącznej powierzchni 52,4681 ha. W odniesieniu do działek o łącznej powierzchni 26,8516 ha, nie rozparcelowanych przed dniem [...] sierpnia 1945 r., a więc przejętych z naruszeniem prawa - nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Grunty tych działek zostały trwale rozdysponowane i obecnie stanowią własność osób trzecich. Wskazano, że część działek obecnie stanowi drogi. Dlatego też uznano, że zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1948 r. w części dotyczącej działek o łącznej pow. 26,8561 ha zostało wydane z naruszeniem prawa. Nie może być bowiem stwierdzona jego nieważność w ww. zakresie z uwagi na wywołane nieodwracalne skutki prawne. Natomiast nieodwracalne skutki prawne nie zaszły do pozostałych działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 25,6165 ha stanowiących własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych oraz Gminy T. K. Odnosząc się do argumentu Nadleśnictwa [...] w B., że na działce ew. o nr [...] zaszły nieodwracalne skutki faktyczne, gdyż została tam wzniesiona leśniczówka o wartości ponad 530.000 zł, gdzie wartość budynków znacznie przekracza wartość nieruchomości gruntowej wyjaśniono, iż nakłady inwestycyjne dokonane na nieruchomości nie powodują nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż są to zdarzenia faktyczne, które nie wywołują zmian w stanie prawnym nieruchomości. Wynikające z tego tytułu roszczenia mają wyłącznie charakter roszczeń cywilnoprawnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Nadleśnictwo [...] w B. wniosło o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77, art. 80, art. 156 § 1 pkt 2 ks.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na domniemaniu rażącego naruszenia prawa, braku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa oraz nie wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. W uzasadnieniu wskazano, że w sprawie brak jest daty w której J. K. zostało przywrócone faktyczne władanie majątkiem. Powołane okoliczności wskazują, że faktyczna parcelacja majątku miała miejsce przed datą [...] sierpnia 1945 r., gdyż w przeciwnym wypadku nie zachodziłaby konieczność przywracania poprzedniemu właścicielowi jego posiadania. Z treści pisma mieszkańców wsi [...] z 1958 r. można wywnioskować, że grunty majątku od roku 1945 r. do 1954 r. były dzierżawione od Państwa przez małorolnych chłopów. Powyższe wskazuje, że w 1945 r. faktycznie nie przywrócono J. K. posiadania majątku.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę w całości podtrzymał pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. uczestnik postępowania J. Z.-D. wskazała na dowód potwierdzający, że przed dniem [...] września 1945 r. majątek nie był rozparcelowany – "potwierdzenie przyjęcia wniosku w sprawie rejestracji szkód wojennych". Ponadto uczestniczka wskazała, że może zeznać pod przysięgą, że widziała w aktach "protokół z parcelacji" z 1948 roku z podpisem J. K. i komisarza ziemskiego. Protokół ten zaginął po ostatniej podróży akt do Białegostoku w celu wykonania badań geodezyjnych.

W piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2012 r. pełnomocnik B. G.-K., T. K., O. K. oraz . Z. wniósł o oddalenie skargi w całości. Odnosząc się do zarzutów skargi podniesiono szereg argumentów na ich obalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, wskazując m.in., że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania rażącego naruszenia prawa jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi, faktami. Brak akt postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości nie pozwala na ustalenie, jakimi danymi dysponował organ administracji orzekając w sprawie, w tym m.in. jakie okoliczności podnoszone były w odwołaniu w poprzedniej sprawie, jednak zważywszy, iż jej przedmiotem było ewentualne podpadanie majątku pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy wnosić, iż argumentacja dotyczyła wskazanych zagadnień (przesłanek podpadania pod działanie tego aktu). Organ administracji orzekając, iż nieruchomość podlega nacjonalizacji uznał, jakoby została ona faktycznie rozparcelowana, wskazując, iż przemawia za tym m.in. fakt, iż nabywcy otrzymali dokumenty nadania i objęli działki w posiadanie, przy czym ta ostatnia okoliczność, jest obecnie kwestionowana. Organ zacieśnił również datę dokonania wskazanych czynności (przed dniem [...] lipca 1945 roku). Sąd wskazał, że pojęcie "faktycznej parcelacji" nie było definiowane, ustalenie jego znaczenia wymaga więc dokonania stosownej wykładni. Samo określenie "parcelacja" oznacza dzielić większe obszary ziemi. Gdy chodzi o nieruchomości ziemskie, co do możliwości podziałów, istniał w ówczesnym (analogicznie - w obecnym) porządku prawnym system reglamentacji, co oznaczało, iż skuteczność dokonanych podziałów była uzależniona od zachowania określonych procedur, na których etapie wyrażana była zgoda organu władzy publicznej i podjęcia szeregu czynności. Wskazano też, że faktycznego podziału (w terenie) dokonują mierniczy - według zatwierdzonego planu podziału. Uwarunkowania te przesądzają zdaniem sądu, iż za skuteczną – rodząca skutki prawne w myśl dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej – można uznać jedynie parcelację dokonaną z zachowaniem wskazanej procedury. Dekret o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich przypisuje jednocześnie skutki prawne parcelacjom dokonywanym w toku reformy rolnej, o ile zostały dokonane faktycznie. Dopuszczalne jest więc rozumienie tej regulacji w ten sposób, iż nawet o ile nie zachowano w pełni trybu wskazanego w rozporządzeniu wykonawczym, a podział nastąpił w ramach czynności związanych z wprowadzaniem reformy rolnej, rodzi to skutki prawne, wskazane w dekrecie o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich. Nie ma przesądzającego znaczenia czy tego rodzaju wykładnię uznać można za prawidłową, przy zastosowaniu innych środków odkodowania znaczenia normy prawnej, w tym wykładni systemowej i celowościowej. Sama jednak kwestia wadliwości wykładani określonej normy, w myśl jednolitych poglądów doktryny i judykatury, nie może być kwalifikowana, jako rażące naruszenie prawa. W sprawie istnieją dokumenty, z których treści wywieść można, iż opracowano plan parcelacji (lecz nie został on zatwierdzony), a grunty były dzierżawione przez rolników od Państwa od 1945 roku (pisma z dnia [...] i [...] maja 1954 r. oraz [...] grudnia 1958 r., protokół z dnia [...] maja 1954 r.). Okoliczność dzierżawienia gruntów przedmiotowej nieruchomości ziemskiej od Państwa podważa oczywistość ustaleń, jakoby z materiału dowodowego w sposób oczywisty wynikało, iż na dzień [...] sierpnia 1945 r. majątkiem władał J. K., w następstwie wprowadzenia przez komisarza ziemskiego, po wydaniu decyzji z dnia [...] czerwca 1945 r. o nie podpadaniu nieruchomości ziemskiej pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd wskazał również, że nie jest wykluczone – w świetle innych argumentów – iż faktyczna parcelacja nastąpiła, a zatwierdzenie projektu podziału ziemi mogło odbyć się ponownie. Wobec wskazanych okoliczności nie można, w ocenie sądu, wykluczyć, że organ administracji dysponował materiałem dowodowym na podstawie, którego dopuszczalna była ocena, jakoby majątek został faktycznie rozparcelowany na etapie realizacji reformy rolnej (podzielony) i był w posiadaniu osób trzecich (dzierżawiony od Państwa). Ponadto, znaczenie parcelacji nie obejmuje kwestii przeniesienia własności, lecz wyłącznie podział. Orzeczeniu z 1948 roku nie można z kolei zarzucić rażącej wadliwości, w kontekście uzasadnienia, gdyż pomimo tego, że ma ono charakter ogólnikowy wynika z niego, iż organ administracji dokonał oceny istotnych okoliczności sprawy w kontekście norm materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania (przepisy dekretu dotyczące przesłanek nacjonalizacji). Wskazano, iż w aktach sprawy znajdują się dowody, z których wynika, iż majątek został faktycznie rozparcelowany. Jednocześnie nie udało się obecnie odnaleźć akt sprawy. Ocena wyrażona w rozstrzygnięciu organu nie jest zatem oczywiście bezpodstawna, a co za tym idzie nie można stwierdzić jego nieważności. Okoliczność, że w sprawie nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem sądu, nie jest przedmiotem postępowania ustalanie, jaki był stan faktyczny w świetle dostępnych obecnie dokumentów, lecz czy, dokonując konkretnej oceny w 1948 roku, naruszono rażąco prawo. Podnoszone obecnie okoliczności, o ile możliwe byłoby ustalenie, iż nie były one znane organowi orzekającemu ówcześnie w sprawie, mogłyby stanowić ewentualnie podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). W przypadku badanego zarządzenia z 1948 r. nie do przyjęcia jest pogląd, iż o jego kwalifikowanej wadliwości decyduje fakt, iż doszło do nacjonalizacji nieruchomości ziemskiej, pomimo iż nie zachodziły ku temu normatywne przesłanki. Rażącą wadliwość można przypisać orzeczeniu o ile organ administracji orzekłby o przejęciu majątku bądź w następstwie rażąco wadliwiej wykładni określonej normy prawnej, pominięcia przepisu lub pomimo faktu, iż z materiału dowodowego wynikał brak ku temu przesłanek, bądź też uchybiłby w sposób oczywisty obowiązkowi wyjaśnienia sprawy (rażące braki w materiale dowodowym). Gdy chodzi o dwa z ostatnich wskazanych względów, weryfikacja zarządzenia z 1948 roku nie jest aktualnie możliwa, skoro podjęta próba odnalezienia akt nie przyniosła efektu. Stwierdzenie rażącego naruszenia prawa czyni zasadnym zarzuty skargi co do naruszenia przepisów postępowania w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), jak i – niepodnoszony – uzasadnienia orzeczenia (art. 107 § 3 k.p.a.) oraz przepisu prawa materialnego wskazującego przesłanki nieważności decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wobec braku ujawnienia przesłanek dla sformułowania oceny, iż zarządzenie z 1948 roku wydano z rażącym naruszeniem prawa bez znaczenia postaje kwestia, czy trafnie oceniono ewentualne wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych w kontekście dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji bądź orzeczenia, że wydano ją z naruszeniem prawa.

Od tego wyroku B. G.-K., T. K., O. K. i W. Z. wnieśli skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw.

z art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. polegające na przyjęciu przez sąd, że okoliczności i dowody wskazane w uzasadnieniu decyzji Ministra z dnia [...].08.2011 r. nie stanowią podstawy do przyjęcia, iż zarządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].07.1948 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa;

2. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., polegające na przyjęciu, że zarządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].07.1948 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskiej [...] nie można zarzucić rażącej wadliwości w zakresie uzasadnienia w sytuacji, gdy w uzasadnieniu ww. zarządzenia Minister w ogóle nie dokonał wykładni pojęcia "faktycznej parcelacji", o której mowa w art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa;

3. art. 145 § 1 pkt 5, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a., polegające na przyjęciu przez sąd, że okoliczności podnoszone obecnie w niniejszej sprawie mogłyby ewentualnie stanowić podstawę wznowienia postępowania, co wyklucza stwierdzenie nieważności zarządzenia Ministra Rolnictwa Reform Rolnych z dnia [...].07.1948 r. z tych przyczyn;

4. art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię, polegające na przyjęciu przez sąd, że:

a. nieruchomości, co do których nie zachowano w pełni trybu parcelacji

przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia

[...].03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o

przeprowadzeniu reformy rolnej, a podział majątku nastąpił w ramach czynności

związanych z wprowadzeniem reformy rolnej - przechodziły na własność Skarbu

Państwa na podstawie dekretu z dnia 28.11.1945 r. o przejęciu niektórych

nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa;

b. przejęcie nieruchomości na własność Skarbu Państwa - na podstawie dekretu z dnia 28.11.1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa - następowało, gdy przeniesiono własność działek na osoby trzecie przez wprowadzenie ich w posiadanie oraz wręczenie im aktów nadania ziemi;

c. w przypadku oceny aktu administracyjnego o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 28.11.1945 r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa sama kwestia wadliwości wykładni tego przepisu nie może być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa; d. wydanie aktu administracyjnego o nacjonalizacji nieruchomości, w przypadku braku podstaw do nacjonalizacji w oparciu o określony przepis prawa, nie stanowi rażącego naruszenia prawa uzasadniającego stwierdzenie nieważności tego aktu administracyjnego.

Wnieśli ponadto o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (w zakresie uchylenia decyzji i wstrzymania jej wykonania) oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazali, że fakt dzierżawienia gruntów nie ma w sprawie znaczenia, gdyż kluczowa jest ocena, czy majątek spełniał warunki przejęcia. Faktyczne władanie majątkiem nie ma również wpływu na parcelację nieruchomości, która nie miała miejsca, gdyż chłopi dzierżawili nieruchomość, a więc nie byli jej właścicielami. Sąd pominął notatkę Kierownika Zarządu Urządzeń Rolnych, w której gdyby doszło do parcelacji nieruchomości, znalazłaby się ta informacja. Przed [...] sierpnia 1945 r. nie mogło zatem dojść do rozparcelowania majątku. Ocena sądu odnośnie do decyzji Ministra nie była rezultatem wszechstronnej oceny wszystkich dowodów. Uzasadnienie zarządzenia nacjonalizującego zawiera istotne wady, w szczególności brak przedstawienia dokonanej wykładni. Sąd nie rozważył, czy sugerowane przez niego postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji może być przeprowadzone w oparciu o miarodajne dowody. Przywołując liczne orzeczenia sądów odnośnie do charakteru przepisów nacjonalizujących skarżący wskazali, że nietrafny jest pogląd sądu, jakoby w przypadku wykładni tych przepisów błędna wykładnia nie mogła być kwalifikowana jako rażące naruszenie prawa. Sąd nie zważył, że parcelacja powinna nastąpić w toku przeprowadzania reformy rolnej, nie chodzi zatem o każdą faktyczną parcelację. Wskazali na art. 10 ust. 1 dekretu o reformie rolnej i podnieśli, że nietrafnie sąd przyjął, że brak definicji faktycznej parcelacji. Przejęciu na podstawie dekretu z 1945 r. podlegały tylko te nieruchomości, które nie były objęte dekretem z 1944 r. o reformie rolnej, a które przed 1 sierpnia 1945 r. zostały faktycznie rozparcelowane w toku reformy rolnej (objęte podziałem nieruchomości, na który składały się odpowiednie czynności).

Gmina T. K. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej, popierając stanowisko sądu w sprawie. Wskazała, że nie można rozszerzająco interpretować przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, a tym bardziej opierać tego na domniemaniach. Uzasadnienie zarządzenia Ministra z 1948 r. jest wadliwe, ale zawiera podstawowe elementy niezbędne do oceny przyjętych okoliczności faktycznych i prawnych.

W piśmie zatytułowanym "Wypowiedź strony postępowania – streszczenie wypowiedzi ustnej" J. Z.-D. wskazała na wadliwość uzasadnienia wyroku WSA, ignorującego wiele dowodów w sprawie. Zarzuciła, że sąd podporządkował oceniany materiał dowodowy pod przyjętą tezę, a wnioski formułuje dowolnie. Plan parcelacji nie jest tożsamy z parcelacją. Sąd oparł się ponadto na domniemaniach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna jest zasadna, a podniesione zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego, jak przepisów postępowania zasługują na uwzględnienie.

Dekret PKWN z dnia 6 września 1944r. w art.2 ust.1 określał jakie nieruchomości ziemskie zostały przeznaczone na cele reformy rolnej, z tego samego przepisu wynikało również, że wskazane nieruchomości przechodzą na własność Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu tj 13 września 1944r. W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. w § 10 postanowiono, że przejęcia dokonują upoważnieni przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych pełnomocnicy, wojewódzkie i powiatowe urzędy ziemskie. Przejęcie majątków odbywało się przez protokolarny spis objętych nieruchomości wraz z inwentarzem. Zaś w § 5 powołanego rozporządzenia postanowiono, że orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art.2 ust.1 pkt e dekretu należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, a od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom odwołanie do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Zgodnie z § 6 strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art.2 ust.1 pkt e, winna przedłożyć organowi dowody, stwierdzające obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Na tej podstawie prawnej Wojewódzki Urząd Ziemski orzeczeniem z dnia [...] czerwca 1945r. orzekł , że przedmiotowy majątek nie podlega przejęciu na cele reformy rolnej, a po uprawomocnieniu się orzeczenia Komisarz Ziemski wprowadził J. K. w posiadanie tego majątku. Następnie Wojewódzki Urząd Ziemski w Białymstoku w dniu [...] marca 1948r. wydał orzeczenie o przejęciu majątku na cele reformy rolnej, ale rozpoznając odwołanie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1948r. uchylił to orzeczenie. W sprawie bezspornym bowiem było, że powierzchnia majątku [...] nie spełnia kryterium obszarowego określonego w art.2 ust.1 pkt e dekretu o reformie.

W praktyce związanej z realizacją dekretu o reformie rolnej miały jednak miejsce sytuacje w których zastosowano dekret o reformie rolnej do nieruchomości ziemskich nie objętych zakresem przedmiotowym tego dekretu, czyli nieruchomości, których prawo własności nie przeszło z mocy prawa na Skarb Państwa. W takich okolicznościach wydany został dekret z 28 listopada 1945r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa, który wszedł w życie 17 grudnia 1945r., dekret zawierał podstawę prawną do przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskich określonych w art.1 pkt 1 do 4. Zadaniem bowiem tego dekretu było uporządkowanie kwestii własnościowych w takich sytuacjach, gdy pomimo iż majątek nie spełniał warunków obszarowych przewidzianych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej, to jednak faktycznie został przejęty na te cele.

Należy zwrócić uwagę, że przejęcie nieruchomości ziemskich na podstawie tego dekretu następowało na podstawie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Zarządzenie to w przypadku nieruchomości wymienionych w art.1 pkt 1 i 2 wydawane było w porozumieniu z zainteresowanymi Ministrami. Zgodnie art.72 ust.1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz.U 1928, Nr 36, poz.341), w toku postępowania władza wydaje decyzje ( orzeczenia i zarządzenia) tak często, jak tego zajdzie potrzeba. Na podstawie dekretu z 28 listopada 1945r przejęcie prawa własności nieruchomości ziemskich wskazanych w art 1 pkt 1 do pkt 4 następowało na podstawie zarządzenia Ministra, a nadto art.2 ust.1 dekretu stanowił, że właścicielom, których nieruchomości ziemskie zostały przejęte w myśl art.1 pkt 2, 3, 4, przysługuje tytułem ekwiwalentu prawo otrzymania nieruchomości ziemskiej o równej wartości i jakości.

Jedną z kategorii nieruchomości wymienionych w art. 1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945r. były wszelkie nieruchomości ziemskie, które w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945r. faktycznie rozparcelowane. Ten przepis jest istotą sporu w przedmiotowej sprawie, albowiem zarządzenie Ministra z dnia 31 lipca 1948r. jako podstawę prawną przejęcia majątku J. K. wskazało art.1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945r..

Należy jednak wyraźnie zaznaczyć, że zakres przedmiotowy sporu jaki powstał w niniejszej sprawie jest inaczej postrzegany przez Sąd I instancji, a inaczej przez organy i spadkobierców J. K. Jak podkreśla Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku ( str.12 ) w ocenie organu orzekającego w przedmiocie nieważności, jak i uczestników postępowania ( spadkobierców dawnego właściciela ) rażące naruszenie prawa w danym przypadku polega na wydaniu decyzji o nacjonalizacji pomimo, iż w konkretnej sprawie nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 1 pkt 4 dekretu. Okoliczność ta – zdaniem Sądu I instancji – nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Dalej Sąd I instancji podkreśla, iż nie jest przedmiotem postępowania ustalenie, jaki był stan faktyczny w świetle dostępnych obecnie dokumentów, lecz czy dokonując konkretnej oceny w 1948r., rażąco naruszono prawo. Podnoszone dzisiaj okoliczności, o ile możliwe byłoby ustalenie, iż nie były one znane organowi orzekającymi ówcześnie w sprawie, mogłyby stanowić ewentualnie podstawę wznowienia postępowania.

Z powyższym poglądem Sądu I instancji nie można się zgodzić, w szczególności z przyjętym twierdzeniem, że wydanie decyzji o nacjonalizacji pomimo, że w konkretnej sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w akcie nacjonalizacyjnym, nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie aktu nacjonalizacyjnego, w sytuacji gdy określona w tym akcie przesłanka w danym stanie faktycznym nie została spełniona, stanowi przykład rażącego naruszenia prawa. Stąd też dokonując oceny określonego aktu stosowania prawa, w tym przypadku zarządzenia Ministra z dnia 31 lipca 1948r., w postępowaniu nadzwyczajnym jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ( jak wskazano wcześniej zgodnie z art. 72 ust.1 rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym, zarządzenia to jeden z rodzajów decyzji ) nie można tej oceny dokonać nie sięgając do stanu faktycznego jaki był na datę wydania zarządzenia, albowiem tylko w ten sposób możemy stwierdzić, czy hipoteza normy prawnej jaką zastosowano została spełniona w danym stanie faktycznym, tym samym czy dokonano prawidłowej subsumpcji. O tym, czy akt stosowania prawa został prawidłowo wydany w danym stanie faktycznym, świadczy nie sama podstawa prawna jaka została w nim powołana i ogólne stwierdzenie, że stan faktyczny odpowiada hipotezie zastosowanej normy prawnej, ale jednak ocena, czy przyjęty stan faktyczny rzeczywiście spełniał przesłanki określone w zastosowanym przepisie. W innym przypadku zakres postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ograniczony byłby do sprawdzenia formalnych elementów decyzji, podczas gdy istotą tego postępowania są wady materialnoprawne tkwiące w samej decyzji. Zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego niezapisanego w przepisie prawa stanowi rażące naruszenie prawa ( wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2010r. I OSK 458/09 )

Stąd też w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie treści normy prawnej, stanowiącej podstawę prawną przedmiotowego zarządzenia, a następnie odniesienie się, do stanu faktycznego.

Stosownie do art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa mogły być przejmowane nieruchomości ziemskie, niepodpadające pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej, które w toku przeprowadzenia reformy rolnej zostały w terminie do dnia 1 sierpnia 1945 r. faktycznie rozparcelowane. Warunkiem zatem zastosowania tego trybu przejęcia nieruchomości była nie tylko okoliczność, iż nieruchomość musiała mieć charakter nieruchomości ziemskiej, która nie podpadła pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ale także faktyczne rozparcelowanie miało nastąpić, w toku przeprowadzenia reformy rolnej. Stąd też pojęcie "faktycznie rozparcelowane" należy rozumieć zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu o reformie rolnych. Zgodnie z rozporządzeniem projekt podziału ziemi opracowuje komisja podziału ziemi ( § 22. 1), komisja podziału ziemi wybierana jest z osobna dla każdej nieruchomości podlegającej podziałowi ( § 20.1 ), komisja podziału ziemi składa się z przewodniczącego, jego zastępcy oraz 5 członków, w tym 2 przedstawicieli robotników rolnych ( § 20.2 ), projekt podziału ziemi winien być podany do wiadomości i rozpatrzony na ogólnym zebraniu uprawnionych do korzystania z reformy rolnej ( § 27 ), projekt podziału ziemi zatwierdza pełnomocnik powiatowy po zasięgnięciu opinii komisarza ziemskiego oraz mierniczego ( § 29), projekt podziału ziemi podpisują członkowie komisji podziału ziemi, pełnomocnik gminny, komisarz ziemski i mierniczy ( § 30). Faktycznego podziału ziemi według zatwierdzonego projektu podziału dokonują mierniczy wydelegowani przez powiatowy urząd ziemski ( § 31.1). W wypadkach braku odpowiedniej ilości mierniczych dla dokonania podziału ziemi(ust.1), faktyczny podział może być przeprowadzony prowizoryczne na gruncie przez komisje podziału ziemi pod ogólną kontrolą mierniczego ( § 31.2). Po zatwierdzeniu projektu podziału zgodnie z § 29 oraz po wydzieleniu działek na gruncie i podziale inwentarza pełnomocnik powiatowy z komisarzem ziemskim wprowadzą nabywców w posiadanie ziemi oraz wręczą nabywcom dokument nadania ziemi i inwentarza z podpisem pełnomocnika i komisarza ziemskiego ( § 33.1 ). Dokument nadania stanowi tytuł własności nadanej działki i jest podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach hipotecznych ( § 33.2 ).

Przedstawiony stan prawny wskazuje, że podział ziemi przeprowadzany w trybie reformy rolnej stanowił proces składający się z kilku etapów, a w ramach poszczególnych etapów brały w nim udział różne podmioty: komisja podziału, ogólne zebranie uprawnionych do korzystania z reformy, pełnomocnik gminny, pełnomocnik powiatowy, komisarz ziemski, mierniczy. Tym samym użyte w art.1 pkt 4 dekretu z 28 listopada 1945r. sformułowanie faktycznie rozparcelowane należy rozumieć zgodnie z powołanymi przepisami rozporządzenia, czyli musiałoby mieć miejsce zatwierdzenie projektu podziału, a następnie faktyczny podział na gruncie według zatwierdzonego projektu podziału dokonany przez mierniczego do dnia 1 sierpnia 1945r. Natomiast z materiału dowodowego wynika, że Pełnomocnik powiatowy do spraw reformy rolnej nie zatwierdził projektu parcelacji, a orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 1945 r. - wydanym na podstawie § 5 powołanego wyżej rozporządzenia nieruchomość ziemska [...] została uznana za niepodpadającą pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, a po uprawomocnieniu się orzeczenia, Komisarz Ziemski wprowadził J. K. w posiadanie tego majątku. Ustalenie konkretnej daty w której nastąpiło wprowadzenie J. K. w posiadanie majątku nie ma prawnego znaczenia, albowiem przesłanka z art.1 pkt 4 dekretu nie odnosi się do faktu posiadania majątku przez dotychczasowego właściciela, ale do faktycznej parcelacji. Natomiast sam fakt wprowadzenia przez Komisarza Ziemskiego J. K. w posiadanie majątku, może dodatkowo wskazywać, że w tym czasie tj po orzeczeniu z [...] czerwca 1945r.nie planowano i nie podejmowano nowych czynności dotyczących podziału ziemi. Powyższe okoliczności wskazują, że do 1 sierpnia 1945r. ( to jest graniczna data ) nie miało miejsce faktyczne rozparcelowanie.

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w zarządzeniu Ministra z dnia [...] lipca 1948r. w uzasadnieniu podano, że przedmiotowa nieruchomość ziemska została faktycznie rozparcelowana przed " [...].VII 1945r.", nabywcy otrzymali dokumenty nadania i objęli w działki w posiadanie. Już choćby porównanie tych dwóch dat orzeczenie z [...] czerwiec 1945 o niepodpadaniu majątku pod reformę rolną , i stwierdzenie w zarządzeniu, że przed [...] lipca 1945r. nieruchomość ziemska została faktycznie rozparcelowana, a nadto nabywcy otrzymali dokumenty nadania i objęli w posiadanie działki, mając na uwadze określony w rozporządzeniu tryb podziału składający się z kilku etapów, podważa wiarygodność uzasadnienia zarządzenia. Należy jeszcze zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zarządzenia podano, że nabywcy otrzymali dokumenty nadania. Zgodnie z § 33.2 rozporządzenia, dokument nadania stanowił tytuł własności nadanej działki i był podstawą dla dokonania wpisu prawa własności w księgach hipotecznych. Tym czasem jak wynika z akt sprawy w żadnym z dokumentów, pism w tym pism pochodzących od ówczesnych organów administracji z różnych lat nie pojawiła się nigdy jakakolwiek informacja o osobach, którym nadano akty nadania, a więc właścicielach przedmiotowego majątku, wręcz odwrotnie jako właściciel podawany jest Skarb Państwa. Z kolei powoływany fakt dzierżawienia gruntów tego majątku od Państwa przez małorolnych chłopów od 1945r. ( co wynika z pisma mieszkańców wsi [...] z dnia [...] grudnia 1958 r. skierowanego do Przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej w Białymstoku ) natomiast w roku 1954 majątek ten został przekazany Rejonowi Lasów Państwowych w Białymstoku, stanowi dodatkowy dowód wskazujący, że zarządzenie z [...] lipca 1948r. wydane zostało z naruszeniem prawa. Skoro majątek ten był przedmiotem umów dzierżawy zawartych w 1945r. przez małorolnych chłopów z Państwem, to nie mógł przed dniem [...] lipca 1945r. być przedmiotem faktycznej parcelacji, ani nie stał się przedmiotem własności nabywców na podstawie dokumentów aktów nadania. Warto również zwrócić uwagę na znajdujący się w aktach dokument tj pismo Wojewódzkiego Zarządu Rolnictwa- Zarząd Urządzeń Rolnych z dnia [...] grudnia 1956r. adresowane do Ministerstwa Rolnictwa – Centralny Zarząd Urządzeń Rolnych, do którego dołączone zostały akta przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej [...] oraz pismo J. K. byłego właściciela w sprawie zwrotu tej nieruchomości. W piśmie tym organ przedstawia dwie wcześniejsze zakończone niepowodzeniem próby przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej z [...] stycznia 1945r. i [...] marca 1948r., oraz skuteczne przejęcie na podstawie zarządzenia Ministra z [...] lipca 1948r. Dalej organ stwierdza, że w chwili obecnej nieruchomość ziemska [...] na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] maja 1954r. znajduje się w posiadaniu Okręgu Lasów Państwowych w Białymstoku, które jednak nie złożyło wniosku o nabycie w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o przekazywaniu i nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W konkluzji organ stwierdza " Podając powyższe do wiadomości Wojewódzki Zarząd Rolnictwa – Zarząd Urządzeń Rolnych stawia wniosek o zwrot gospodarstwa na rzecz Ob. K. J. i uchylenie zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...].VII.1948r. i zajęcie stanowiska odnośnie nakładów wniesionych przez Okręg Lasów Państwowych w razie przychylnej decyzji". Z pisma tego przede wszystkim wynika, że nieruchomość nadal stanowiła własność Skarbu Państwa, a nie nieznanych nabywców, którzy otrzymali dokumenty aktów nadania, a także świadomość organu, że zarządzenie Ministra z [...].VII.1948r. zostało wydane z naruszeniem prawa, stąd też wniosek o jego uchylenie i zwrot gospodarstwa na rzecz J. K. Nie można tym samym zgodzić się z stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarówno co do sformułowanego poglądu prawnego, iż okoliczność, że w sprawie nie zachodziły przesłanki wskazane w art. 1 pkt 4 dekretu o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich nie może stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie, jak i co do sposobu przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji. W szczególności Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyników kontroli jaką przeprowadził Sąd I instancji, co do oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zebrania przez organ w sprawie materiału dowodowego i oceny tego materiału. Nie można zgodzić się z stwierdzeniem Sądu I instancji, iż brak jest aktualnie przesłanek do uznania , że doszło do rażącego naruszenia prawa na dzień orzekania, czyli [...] lipiec 1948r.. Natomiast należy zgodzić się z teoretycznym stwierdzeniem, że rażące naruszenie prawa nie może być domniemane, ale nie można podzielić poglądu, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z takim domniemaniem. Przeprowadzone postępowanie administracyjne, dowody które się zachowały, ocena tych dowodów przeprowadzona przez organ, pozwalają na stwierdzenie, że zarządzenie z dnia [...].VII.1948r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. To rażące naruszenie prawa polega na zastosowaniu do stanu faktycznego w sprawie przepisu art.1 pkt 4 dekretu z dnia 28 listopada 1945r. o przejęciu niektórych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej i osadnictwa, w sytuacji gdy nie była spełniona przesłanka określona w tym przepisie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej są zasadne, stąd też skarga kasacyjna została uwzględniona i wyrok sądu I instancji został uchylony. Natomiast podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego są niezasadne, są one wynikiem wniosków jakie wywiódł Sąd I instancji z stanu faktycznego sprawy. Zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 5 marca 2013r. II OSK 176/11, wyprowadzenie wadliwych wniosków z przyjętego stanu faktycznego sprawy przez sąd pierwszej instancji, które skutkowało w efekcie odmiennym niż podjętym w zaskarżonym wyroku rozstrzygnięciem, jest naruszeniem przepisów innym niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 p.p.s.a.

W takich okolicznościach istotny był tylko zarzut naruszenia prawa materialnego stąd też Naczelny Sąd Administracyjny zastosował art. 188 p.p.s.a i rozpoznał skargę wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) uchylił wyrok i oddalił skargę. W sprawie kosztów orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.