Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1597/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak Sędziowie NSA Irena Kamińska Andrzej Irla (spr.) Protokolant Ewelina Ryszka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. R. – N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2009 r. sygn. akt IV SA/Wa 1161/08 w sprawie ze skargi E. R. – N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. (sygn. akt: IV SA/Wa 1161/08) oddalił skargę E. R.-N., B. R.-T. oraz M. R. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. (znak: [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 K.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2007 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia [...] listopada 1948 r., którym uznano, iż nieruchomość ziemska o nazwie "B." i "B.P." o pow. 180,08 ha położona w gminie C., stanowiąca wcześniej własność J. R., L. R. i L. R. (spadkobierców B. R.), podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że orzeczenie to nie jest dotknięte kwalifikowaną wadliwością. Podkreślono, iż dotychczas nie odnaleziono dowodów, które potwierdzałyby podział przed wojną majątku B. pomiędzy prawnych spadkobierców wcześniejszego właściciela tego majątku tj. B. R. i aby poszczególne części tworzyły odrębną własność każdego ze spadkobierców. Orzekający w sprawie organ administracji podkreślił, że powierzchnia przedmiotowej nieruchomości przekraczała normatyw określony w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. powierzchnie odpowiednio 50 lub 100 ha. (przedmiotowa nieruchomość miała powierzchnię 180,08 ha). Dowody pośrednie wskazują wyłącznie na okoliczność, iż księgi wieczyste Sądu Rejonowego w O., jak i dwór w B. spłonęły. Natomiast ewentualny podział nieruchomości mógł być podziałem faktycznym, a nie prawnym.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na opisaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli spadkobiercy właścicieli znacjonalizowanej nieruchomości ziemskiej – E. R.-N., B. R.–T. i M. R. W skardze podniesiono, że zaginęły wszelkie dokumenty, które mogłyby potwierdzać fakt dokonania podziału majątku, co było związane m.in. ze spaleniem domu przez wojska rosyjskie oraz koniecznością ucieczki ojca skarżących. Nadto skarżący wskazali, że możliwe jest odszukanie przez nich żyjących jeszcze świadków na stwierdzenie faktu dokonania prawnego podziału przedmiotowego majątku. Dodatkowo podano, że w stosunku do nieruchomości będących przedmiotem sprawy dopuszczono się nieprawidłowości polegającej na jej zbyciu w sytuacji, gdy skarżącym przysługiwało w stosunku do nich prawo pierwokupu.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 maja 2009 r. (sygn. akt: IV SA/Wa 1161/08) skargę E. R.-N., B. R.-T. oraz M. R. oddalił.

Sąd I instancji podkreślił, że w rozpatrywanej sprawie koniecznym warunkiem przyjęcia podstawy stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a, jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przedmiotem oceny w rozpoznawanej sprawie była decyzja wydana na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Jak wynika z zachowanych akt administracyjnych, postępowanie w tej sprawie było prowadzone na wniosek spadkobierców B. R. (dodatkowy wniosek przedłożył J. R. w 1947 roku). Osoby te stwierdzały, że prowadziły gospodarstwo, które nie przekraczało norm obszarowych wskazanych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Załączyły zaświadczenie Urzędu Gminy w C., z którego treści wynikało, iż przed wojną gruntem majątku "władali spadkobiercy B. R." w równych częściach. Organ prowadzący postępowanie zwracał się do wnioskodawców o przedłożenie dokumentów potwierdzających podział majątku i ich prawa do poszczególnych części, jednak wskazywali oni, iż dokumenty te nie zostały zachowane, albowiem uległy zniszczeniu w czasie wojny. Zwracano się więc o przedłożenie dokumentów wymaganych w myśl § 6 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pismo z [...] listopada 1945 r.). Z przepisu tego wynikało, iż o ile wnioskodawcy nie przedłożą stosownych dokumentów dotyczących powierzchni majątku, sporządza się je na ich wniosek i na ich koszt. Kwestie jednak przesądzane dowodem w postaci sporządzenia "dowodów pomiarowych" na koszt wnioskodawców (w myśl wskazanego § 6) dotyczą w zasadzie wyłącznie zagadnień faktycznych (związanych z powierzchnią majątku), nie zaś statusu prawnego tj. np. problematyki dokonania prawnego podziału gruntu, o ile brak jest dokumentów w tym zakresie. W 1947 J. R., ponownie wnosząc o zwrot gospodarstwa wskazał, iż od 1929 roku "posiada" "wydzieloną" działkę gruntu, której użytki rolne nie przekraczają norm dekretowych (50 ha użytków rolnych). Z treści załączonego zaświadczenia z Urzędu Gminy w C. wynika jednocześnie, iż wnioskodawca przed wojną "posiadał własność" określonej powierzchni użytków. Zaświadczenie to stwierdza, że wydane zostało na prośbę wnioskodawcy, nie wskazując z kolei, co było źródłem informacji w zaświadczeniu tym zawartych.

Organ administracji orzekając, iż nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej uznał, iż wobec nie przedstawienia przekonywujących dowodów na okoliczność dokonania podziału istnieje "uzasadnione domniemanie", iż przed wojną nieruchomość stanowiła całość.

Sąd I instancji uznał, że orzeczeniu temu nie można zarzucić rażącej wadliwości. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika, iż organ administracji dokonał oceny istotnych okoliczności sprawy w kontekście norm materialnoprawnych stanowiących podstawę orzekania (przepisy dekretu dotyczące powierzchni nieruchomości podlegających przejęciu na rzecz Państwa). W aktach sprawy (poza twierdzeniami wnioskodawców, którzy w sposób oczywisty zainteresowani byli konkretnym sposobem rozstrzygnięcia sprawy) brak było dowodu, z którego wynikałoby, iż majątek został "oczywiście" podzielony. Sąd I instancji podkreślił, iż w składanych wnioskach spadkobiercy dawnego właściciela nie wskazywali wprost, jakoby byli właścicielami wydzielonych części gruntu, choć podawali jednocześnie, iż dział nastąpił, lecz dokumenty uległy zniszczeniu. W toku postępowania nie wskazywali również żadnych konkretnych okoliczności, które uprawdopodobniłyby twierdzenia o dokonanym dziale prawnym nieruchomości (okoliczności faktyczne, wskazanie stosownego trybu, miejsca dokonywania czynności, czasu itp. a trzeba mieć na względzie, iż procedury dotyczące prawnego podziału nieruchomości ziemskich podlegały w okresie międzywojennym stosownej reglamentacji). Rozumowaniu organu nie można odmówić w takim przypadku rażącej niekonsekwencji, a wyłącznie tego rodzaju naruszenie przepisów postępowania mogłoby prowadzić, zdaniem sądu do uznania, iż ówczesne orzeczenie jest dotknięte wadą nieważności i jego pozostawienie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z regułami demokratycznego państwa prawa. Sąd oceniając orzeczenie wskazał, iż nie zostały wówczas wniesione przez zainteresowane strony środki odwoławcze od tego orzeczenia. Z powyższego faktu sąd wyprowadził wniosek, iż strony wtedy zaakceptowały orzeczenie wobec braku dodatkowych ważkich argumentów, których uwzględnienie mogłoby prowadzić do zmiany orzeczenia na korzyść wnioskodawców (możliwość uwiarygodnienia dokonania prawnego podziału). Zaniechanie przeprowadzenia dowodu w myśl § 6 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który to dowód powodowałby zbędne koszty dla skarżących, nie może być uznane za uchybienie co do obowiązku właściwego wyjaśnienia sprawy (w związku z zasadami "szybkości, prostoty i zaoszczędzenia kosztów"), skoro dowód ten nie mógł mieć istotnego znaczenia dla spornej okoliczności dokonania samego prawnego podziału. Nie wnosiły o jego przeprowadzenia także strony (co było warunkiem podjęcia czynności dowodowych przez urząd w myśl wskazanej regulacji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że nie można więc uznać, iż doszło do rażącego naruszenia prawa w toku postępowania wyjaśniającego, w świetle art. 44, 49 i 50 obowiązującego w tym przedmiocie na dzień orzekania Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej o postępowaniu administracyjnym.

Sąd wskazał, iż ocena decyzji pod kątem jej rażącej wadliwości nie może być utożsamiana z postępowaniem związanym z ponownym załatwianiem sprawy co do meritum. Powyższa ocena nie oznacza więc, iż gdyby organ administracji uprawniony był do powtórnego orzekania w sprawie co do istoty, zasadne byłoby wydanie decyzji potwierdzającej nacjonalizację, analogiczną do kwestionowanej z 1948 roku. Jak wskazuje się w samej skardze nadal nie ujawniono dokumentów potwierdzających dokonanie podziałów, a więc stan prawny może być wyłącznie uprawdopodobniony (skarżąca podaje, iż może wskazać na tę okoliczność świadków).

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ orzekający w sprawie, uchybił obowiązkowi właściwego i wyczerpującego uzasadnieniu decyzji (art. 107 §3 K.p.a.). Wprawdzie zawarte w orzeczeniu konkluzje są wg sądu I instancji trafne (zgromadzony ówcześnie w sprawie materiał dowodowy nie wskazywał w sposób oczywisty, aby nastąpił podział nieruchomości, a więc orzeczenie nie jest dotknięte oczywistą wadliwością), jednak wywód organu jest zdawkowy, nie przywołano bowiem szczegółowo okoliczności i faktów, z których wywiedziono trafną skądinąd konkluzję. Naruszono tym samym jednocześnie ogólna zasadę postępowania administracyjnego - przekonywania strony (art. 11 K.p.a.). Wskazane uchybienia przepisom postępowania w przedmiotowej sprawie nie mogły mieć jednak istotnego wpływu na jej wynik, a więc ich stwierdzenie przez Sąd nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Sąd podkreślił, iż poza granicami niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej (oceny legalności zaskarżonej decyzji) pozostaje kwestia ewentualnych nieprawidłowości związanych ze zbyciem nieruchomości, stanowiących własność poprzedników prawnych skarżących.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. R.-N., zaskarżając wyrok ten "w części jej dotyczący na jej korzyść" i wnosząc o jego uchylenie w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i zarzucono wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2009 r.:

1) obrazę prawa materialnego tj. art. 2 ust. 2 Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez zbadanie w toku rozpatrzenia skargi stanu faktycznego i prawnego na rok 1945, podczas gdy jedynym istotnym stanem faktycznym i prawnym był stan na dzień 1 września 1939 r.;

2) obrazę przepisów postępowania administracyjnego, która miała wpływ na treść zapadłego orzeczenia, a mianowicie:

a) art. 7 kpa w zw. z art. 77 par. 1 kpa poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym przede wszystkim kwestii jakie konkretnie działki były przyznane J. i L. oraz L. R. wg ich oświadczenia o podziale nieruchomości dokonanym w drodze darowizny w 1929 r. poprzez spisanie stosownego aktu notarialnego, a także tego czy stan ten utrzymał się do 1 września 1939 r. czy też ulegał jakimś przekształceniom do 1945 r.;

b) art. 8 kpa poprzez zaniechanie elementarnych czynności, które pogłębiłyby zaufanie obywateli do organów Państwa i ich świadomość prawną, poprzez zaniechanie stosownych pouczeń prawnych w zakresie złożenia wniosku z par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzaniu reformy rolnej, zważywszy na brak regulacji terminu w jakim wniosek taki musiałby być skutecznie złożony;

c) art. 9 kpa poprzez brak pouczeń prawnych w zakresie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także dbania o to, aby strona nie poniosła szkody z powody nieznajomości prawa poprzez udzielanie wskazówek, w tym o treści par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych, a wręcz przeciwnie nakłaniania skarżącej do cofnięcia pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi w celu szybszego i korzystniejszego dla niej załatwienia sprawy, podczas gdy faktycznie uwzględnienie wskazówek pracowników Ministerstwa pozbawiło ją faktycznej, niezbędnej pomocy prawnej dla pozytywnego dla niej załatwienia sprawy

d) art. 10 kpa poprzez zaniechanie zapewnienia stronom możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, w tym notatki służbowej z dnia [...] września 2005 r., celem ustalenia faktycznego areału nieruchomości poszczególnych wnioskodawców oraz ich ukształtowania się przed 1 września 1939 r.

Uzasadniając powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wskazał, powołując się na treść art. 2 ust. 2 Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, iż za nieważne uznano wszystkie prawne i fizyczne podziały nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 pkt 2, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Wg skargi kasacyjnej, warunkiem objęcia jakiegoś majątku przedmiotowym dekretem było ustalenie jego stanu prawnego na dzień wybuchu II Wojny Światowej.

Skarga kasacyjna, powołując się na zawartość akt administracyjnych sprawy wskazała, że w dniu [...] lutego 1945 r. został sporządzony protokół w sprawie zabezpieczenia i przejęcia majątku "B.". Osoba sporządzająca ten protokół stwierdziła, że przedmiotowy majątek "był własnością R. J. i L." i, że w jego skład wchodziło "około 200 ha ziemi, lasu około 50 ha". Z powyższego autor skargi kasacyjnej wyprowadza wniosek, że przedmiotowy majątek stanowił własność dwóch osób oraz że nie dokonano precyzyjnych pomiarów nieruchomości. Autorzy opisanego wyżej protokołu nie wypowiedzieli się, czy współwłasność majątku B. wynikała z faktycznego czy prawnego podziału, czy też podziału takiego w ogóle nie dokonano.

Z kolei z orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia [...] listopada 1948 r. wynika, iż znacjonalizowana nieruchomość stanowiła własność spadkobierców B. R. tj. J. R., L. R. oraz L. R. Autor skargi kasacyjnej wskazał, że treść tego orzeczenia jest sprzeczna z powołanym wyżej protokołem przejęcia gruntów do nacjonalizacji, skoro wynika z niego, że nieruchomość ta miała zostać nabyta w drodze spadkobrania przez trzy osoby. Autor skargi kasacyjnej powołał się na zeznania świadków, z których wynikać ma, że majątek B. podzielony został na trzy części przez B. R.

Nadto wskazano w skardze kasacyjnej, że poza sporem jest, iż nie zachował się żaden dokument potwierdzający fakt przeprowadzonego podziału majątku. Wynika to bowiem z tego, że spaleniu uległ zarówno dom darczyńcy, jak również budynek sądu w O. Jedynym dokumentem obrazującym stan posiadania J. R. jest zaświadczenie wydane przez Urząd Gminy w C. z dnia [...] sierpnia 1947 r. z którego wynika, że do czasu przeprowadzenia reformy rolnej J. R. posiadał 36 ha gruntów ornych, 1 ha ogrodu i 8 ha łąk. Z treści powyższego zaświadczenia autor skargi kasacyjnej wyprowadza wniosek, że musiał mieć miejsce jakiś podział majątku B. ale odnosi się to do stanu sprzed wydania decyzji o nacjonalizacji.

W tym więc stanie dowodowym jedynym sposobem ustalenia stanu faktycznego jest skorzystanie z osobowych źródeł dowodowych. Zdaniem skargi kasacyjnej z oświadczeń świadków złożonych w niniejszej sprawie wynika, że w 1929 roku doszło do podziału nieruchomości składającej się na majątek B. Skoro więc wystąpiła w sprawie sprzeczność między oświadczeniami świadków, a treścią notatki służbowej sporządzonej przez inspektora wojewódzkiego F. L., to organ administracji winien był wezwać strony do wypowiedzenia się co do zawartych w tym piśmie twierdzeń. Skoro organ tego nie uczynił, to naruszył tym samym art. 10 § 1 kpa.

W skardze kasacyjnej zwrócono uwagę na to, że przy ustalaniu wielkości gruntu przypadającego L. R. wg stanu na 1945 rok – powierzchnia przypadających jej użytków rolnych wynosiła 34,31 ha, co w konsekwencji powodowało brak możliwości przeprowadzenia nacjonalizacji w tym zakresie w oparciu o dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że sam fakt prowadzenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania zmierzającego do ustalenia wielkości poszczególnych majątków wnioskodawców oraz łącznego areału ich majątku w roku 1945 jest dotknięty rażącą obrazą przepisów prawa materialnego, gdyż zgodnie z powołanym wcześniej art. 2 ust. 2 Dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. dla ustalania tzw. "legalności" działania ówczesnej władzy konieczne było ustalenie stanu faktycznego na dzień 1 września 1939 r. Zatem, Minister badając zasadność decyzji Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego w zakresie wielkości poszczególnych części areału stanowiącego własność wnioskodawców zaniechał przeprowadzenia w tym zakresie jakichkolwiek czynności, co zdaniem skargi kasacyjnej stanowiło naruszenie art. 7 kpa oraz art. 77 par. 1 kpa.

Nadto w skardze kasacyjnej zwrócono uwagę na fakt, że w sprawie tej nie został przeprowadzony pomiar gruntów zgodnie z par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z powołanym przepisem strona była zobowiązana przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków rolnych każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. W tym zakresie, zdaniem skargi kasacyjnej, Minister zgodnie z art. 9 kpa miał prawny obowiązek poinformować wnioskodawców o możliwości złożenia takiego wniosku i przeprowadzenia stosownego postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej ustawa powoływana jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Przystępując do oceny złożonej w sprawie skargi kasacyjnej należy wskazać, iż powołane w niej zarzuty są oderwane od treści art. 174 p.p.s.a. Zarzucając bowiem sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej winien był wskazać i uzasadnić, zgodnie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w jaki sposób kwestionowany przepis prawa materialnego jest jego zdaniem naruszony, tj. czy przez błędną jego wykładnię, czy też niewłaściwe zastosowanie. Samo wskazanie na "obrazę prawa materialnego" jest, z punktu wiedzenia obligatoryjnych elementów konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, niewystarczające. To samo tyczy się zarzutów wskazujących na naruszenie przepisów postępowania. Niewystarczające jest bowiem użycie jedynie formuły, iż naruszenie przepisów postępowania "miało wpływ na treść zapadłego orzeczenia", konieczne jest bowiem uzasadnienie, a przez to i wykazanie, iż naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym kontekście podkreślenia również wymaga, że nietrafne i nieuzasadnione są wskazane w skardze kasacyjnej wady postępowania sądowego polegająca na naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 7, 77, 8, 9 i 10 kpa. Należy wskazać bowiem, że przedmiotem kontrolowanej sprawy jest odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia [...].11.1948 r. o przejęciu nieruchomości na własność Państwa w trybie dekretu o reformie rolnej. Tak określony przedmiot postępowania ograniczony jest do badania ustawowych przesłanek nieważności postępowania administracyjnego. Sama zaś skarga kasacyjna w swoich zarzutach nie powołuje ani art. 156 kpa, ani też (ewentualnie) art. 101 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Skarżący winien był w niniejszej sprawie wskazać której z podstaw nieważności decyzji upatruje w niniejszej sprawie i wykazać, że rzeczywiście ona wystąpiła. Powyższego jednak nie uczyniono. Sformułowane zaś zostały w skardze kasacyjnej zarzuty, zarówno w stosunku do prawidłowości prowadzonego w 1948 r. postępowania administracyjnego – bez powiązania ich z przesłankami nieważnościowymi, jak również w stosunku do prawidłowości samego postępowania zakończonego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2008 r. Powołane zarzuty są jednak niezasadne. W szczególności niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 7 i 77 kpa poprzez nieustalenie jakie działki należały do J., L. oraz L. R. wg ich oświadczenia o podziale nieruchomości dokonanym w drodze darowizny. Należy bowiem podkreślić, iż bezspornie organ administracji ustalił, że dokument na który strony niniejszej sprawy się powołują tj. umowa darowizny nieruchomości ziemskiej sporządzona w 1929 r. nie istnieje. Sama skarżąca wskazywała, że dokument ten został zniszczony w wyniku pożaru sądu rejonowego w O. i dworu należącego do rodziny R. W tych okolicznościach skarżący nie udowodnili, iż prawny podział przedmiotowej nieruchomości został skutecznie dokonany. Trafnie zatem przyjęto w sprawie, że nie ma podstaw do traktowania majątku B. jako prawnie podzielonego. Trafnie kwestię tę ocenił Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz sąd I instancji. Nie może więc być w tych okolicznościach mowy o rażącym naruszeniu prawa. Wskazywana w ocenianym zarzucie okoliczność dotycząca tego, które z działek należały do poszczególnych członków rodziny R., wobec przesądzenia faktu, iż prawny podział majątku B. i B. P. w ogóle przeprowadzony nie został, była bez znaczenia dla niniejszej sprawy. Okoliczność tę można byłoby oceniać jedynie w kontekście ewentualnego przeprowadzenia podziału faktycznego przedmiotowego majątku, a to z kolei jest bez znaczenia z punku widzenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t. jedn. Dz. U. z 1945 Nr 3, poz. 13 ze zm.). Faktyczny bowiem podział nieruchomości ziemskiej nie ma wpływu na wielkość norm powierzchniowych ustalonych w powołanym przepisie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Także niezasadny jest zarzut naruszenia art. 8 i art. 9 kpa poprzez brak pouczenia skarżącej o możliwości złożenia wniosku o którym mowa w par. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Należy zaznaczyć, że zarzut taki mógł złożyć poprzednik prawny skarżącej, tj. J. R., który wszczął postępowanie w przedmiocie uznania, że sporna nieruchomość ziemska nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. W przypadku zaistnienia okoliczności o których mowa w par. 6 tego rozporządzenia, J. R. mógł zwrócić się o sporządzenie obmiaru spornej nieruchomości na swój koszt. Z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie poprzednik prawny skarżącej nie skorzystał. Nie może skarżąca jednak zwrócić się o obmiar przewidziany w powołanym przepisie w postępowaniu toczącym się w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z dnia [...] listopada 1948 r., bowiem postępowanie to ograniczone jest, co wskazano już na wstępie, jedynie do badania ustawowych przesłanek nieważności decyzji.

Zupełnie niejasne są twierdzenia skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 9 kpa, a sprowadzające się do nakłaniania skarżącej przez pracowników Ministerstwa do cofnięcia pełnomocnictwa udzielonego adwokatowi w celu szybszego i korzystnego dla niej załatwienia sprawy. Powyższa okoliczność miała pozbawić skarżącą "faktycznej pomocy prawnej". Zarzut ten, nieuzasadniony bliżej w skardze kasacyjnej i niewynikający z akt sprawy, nie może być obecnie przedmiotem oceny.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 kpa poprzez niezapewnienie stronom postępowania możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, w tym notatki służbowej pracownika Ministerstwa z dnia [...] września 2005 r., należy podkreślić, iż w świetle art. 75 par. 1 kpa notatka służbowa sporządzona przez prowadzącego sprawę pracownika nie jest tego rodzaju dokumentem, który służy wyjaśnieniu merytorycznemu sprawy. Jest formą adnotacji sporządzonej przez pracownika w trybie art. 72 kpa. Wobec powyższego do adnotacji tej nie stosuje się przepisów dotyczących dowodów (por. teza 2 wyroku NSA z dnia 4 czerwca 1982 r.; sygn. akt I SA 258/82; LexPolonica nr dok. 296974).

Oceniając natomiast zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. - art. 2 ust. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, należy wskazać, że zarzut ten także jest nieusprawiedliwiony. Skarga kasacyjna zarzucała, iż organy ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy na 1945 r., podczas gdy jedynym istotnym stanem faktycznym i prawnym był stan na 1 września 1939 r. Z uzasadnienia już powołanego zarzutu wynika, iż skarga kasacyjna ma na myśli stan faktyczny i prawny nie sprawy, lecz przedmiotowej nieruchomości ziemskiej, składającej się na majątek B. i B. P. Zgodnie z art. 2 ust. 2 powołanego dekretu nieważne są wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt e, dokonane po dniu 1 września 1939 r. Przepis ten nie miał w niniejszej sprawie w ogóle zastosowania, albowiem orzekające w sprawie organy nie oceniały kwestii ważności lub nieważności działu majątku B. i B. P. Przyjęły bowiem, że dział ten nie miał w sprawie w ogóle miejsca. Trafnie też organy przyjęły stan prawny i faktyczny powyższej nieruchomości na datę wydawania orzeczenia w przedmiocie przejęcia powyższej nieruchomości na własność Państwa. Przepis art. 2 ust. 2 dekretu nie upoważniał do przyjmowania innej daty stanu faktycznego i prawnego nieruchomości niż data wydawania orzeczenia. Wobec powyższego nie mogły zatem organy administracji oraz sąd I instancji naruszyć powołanego w skardze przepisu art. 2 ust. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformie rolnej.

Mając powyższe na uwadze należało uznać, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlegała oddaleniu w oparciu o art. 184 p.p.s.a.