Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 776/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.
article: art. 28 ust. 3, 3a,
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 10 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia NSA Maciej Guziński, Sędzia WSA Józef Kremis, Marcin Miemiec (sprawozdawca), , Protokolant Halina Rosłan, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rozpatrywana sprawa była już przedmiotem orzekania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt III SA/Wr 582/12 uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek w części utrzymującej w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia [...] r. Nr [...], odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych L R.

Dotychczasowy tok postępowania w sprawie przedstawiał się następująco.

L. R. (dalej wnioskodawca, skarżący) wniósł o umorzenie należności i odsetek określonych decyzją z dnia [...] r., znak sprawy: [...], określającej jego zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych za okres od listopada 1999 r. do lutego 2000 r. Dnia [...]r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. (dalej organ) wydał decyzję nr [...]odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych wnioskodawcy i składek za pracowników opłacanych przez płatnika oraz decyzję nr [...] umarzającą postępowanie w części dotyczącej umorzenia zadłużenia za pracowników, w zakresie, w jakim są one finansowane przez nich samych (jako ubezpieczonych). Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ jedną decyzją, opisaną w sentencji niniejszego wyroku, utrzymał w mocy obie decyzje wydane w dniu [...]r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawca żyje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Średni miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 2.632,74 zł. Jego żona pobiera świadczenia rentowe w wysokości 680,41 zł. Łącznie wynosi to w dwuosobowej rodzinie 3.313,15 zł, czyli 1.656 zł na osobę. Małżonkowie ponoszą koszta utrzymania domu w K. stanowiącego własność żony wynoszą miesięcznie w kwocie 893 zł (196 zł z tytułu podatku od tej nieruchomości (16,33 zł miesięcznie) + 133,89 zł za gaz + 125,14 zł za energię + 135,94 zł za wodę + 360 zł za ogrzewanie + 109 zł za telefon). Dodatkowo małżonkowie ponoszą koszty 150 zł z tytułu podatku od nieruchomości za mieszkanie w S., tzn. 12,50 zł miesięcznie. Po odliczeniu tych wydatków pozostaje 2.420 zł miesięcznie na utrzymanie dwuosobowej rodziny. Małżonkowie ponoszą koszty leczenia określone w kwocie około 879 zł miesięcznie. Skarżący jest współwłaścicielem (z poprzednią żoną) mieszkania w S. (o powierzchni 46,61 m2), w którym mieszkają dwaj jego dorośli synowie. Skarżący oświadczył, że spłaca zadłużenie z tytułu czynszu za to mieszkanie w kwocie 198,02 zł miesięcznie. Skarżący prowadził działalność gospodarczą związaną z [...], wykreśloną z ewidencji z dniem 14 maja 2012 r.

Organ uwzględniając te okoliczności stwierdził, że w sprawie nie zachodzi stan całkowitej niewypłacalności w rozumieniu art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej u.s.u.s.). Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., nie doszło do przedawnienia zaległości wnioskodawcy, gdyż zabezpieczono je hipoteką. Organ nie przyjął także możliwości umorzenia zaległości na wyjątkowych zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i w przepisach wykonawczych rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), wydanego na podstawie delegacji w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. (dalej rozporządzenie z 2003 r.).

Po powołaniu tych przepisów (zwłaszcza § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.), ZUS stwierdził, że w wyniku analizy argumentów wnioskodawcy, posiadającego stałe źródło dochodów z tytułu zatrudnienia stwierdzono, że nie uległo przedawnieniu zadłużenie za okres styczeń - luty 2000 r. zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości, dokonanym w dniu 21 września 2000 r. Sytuacja finansowa pozwala zobowiązanemu na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach. Zgodnie z treścią księgi wieczystej Nr [...] (według stanu na dzień [...]r.), wnioskodawca jest nadal współwłaścicielem mieszkania. Stwierdzono w konsekwencji, że nie zachodzą prawne przesłanki uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika oraz pracowników, w części finansowanej przez płatnika, które zostały określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Według organu, trafnie umorzono postępowania co do części wniosku strony dotyczącej składek na ubezpieczenie należne za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie przewidują bowiem możliwości umarzania takich należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. R. zażądał uchylenia decyzji z dnia [...]r. zarzucając:

1) naruszenie przepisów dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czyli:

- art. 10 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – poprzez zaniechanie (przed wydaniem decyzji) zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, wskutek czego doszło do faktycznego pozbawienia skarżącego udziału w postępowaniu, w szczególności do zgłoszenia wniosków dowodowych dotyczących rozpoznania u skarżącego choroby [...], który to dowód ma znaczenie przy ocenie sprawy z punktu widzenia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., a ponadto rzutuje na ściągalność składek,

- art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., co miałoby polegać na istnieniu – nieznanych organowi, a istotnych dla sprawy – okoliczności faktycznych dotyczących stanu zdrowia wnioskodawcy, które (w świetle art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s.) przesądzają o nieściągalności składek;

2) naruszenie prawa materialnego, art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie noweli do tej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. poprzez ich niezastosowanie, czego konsekwencją było nieprawidłowe przyjęcie, że składki objęte wnioskiem o umorzenie nie uległy przedawnieniu.

Do skargi dołączono kopię adresowanego do ZUS uzupełnienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżącego przez ten organ, z dnia [...] r., w którym informuje on o rozpoznaniu u niego choroby [...] oraz samo rozpoznanie, opatrzone datą [...] r.

W odpowiedzi organ ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Wr 582/12, pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarga nie dotyczy decyzji ZUS z dnia [...] r., którą umorzono postępowanie w zakresie składek za pracowników, finansowanych przez nich samych jako ubezpieczonych.

Sąd rozpatrując sprawę podzielił w części argumentację skarżącego i uznał, że w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszeń uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd nie zgodził się jednak z zarzutem pozbawienie skarżącego możliwości udziału w postępowaniu w sytuacji, gdy co najmniej dwukrotnie był informowany o możliwości czynnego udziału w postępowaniu wszczętym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (pisma: z dnia 9 lipca (k. 112), 24 lipca 2012 r. (k. 114 i 115). Drugim pismem z ostatniej daty (k. 115) pouczono go o możliwości wypowiedzenia się (przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie) co do zebranych dowodów i materiałów, a także zgłoszenia żądań. Skarżący nie został więc całkowicie pozbawiony możliwości czynnego uczestniczenia w toku postępowania, którego przedmiotem było ponowne rozpatrzenie jego sprawy o umorzenie zaległości składkowych na rzecz Zakładu.

Według Sądu, to uprawnienie skarżącego ograniczono zarówno z powodu okoliczności obciążających skarżącego jak i ZUS. W lipcu 2012 r. skarżący nie był pewien rozpoznania u niego choroby, na którą powołał się w skardze. Dołączony do skargi dokument (w aktach administracyjnych k. 138) pochodzi z 10 sierpnia 2012 r. Od tej daty nie było przeszkód do przedłożenia go organowi. Skarżący nie uczynił tego niezwłocznie, mimo pouczenia i niewydania ostatecznej decyzji w sprawie. Pismem z dnia 4 września 2012 r. ZUS poinformował skarżącego o tym, że jego sprawy nie rozpatrzono w terminie "w związku z prowadzonym (...) postępowaniem wyjaśniającym", a ostateczna decyzja będzie podjęta "w terminie do dnia 05.11.2012 r." Pismo doręczono skarżącemu 10 września 2012 r., a na 20 września 2012 r. datowane jest pismo skarżącego nazwane "Uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy", w którym poinformował on organ o stwierdzeniu u niego choroby [...], dołączając rozpoznanie choroby z dnia 10 sierpnia 2012 r.

ZUS po 4 września 2012 r. nie podjął jednak żadnych czynności wyjaśniających w sprawie, a dnia [...] r. wydał zaskarżoną decyzję. Sąd zwrócił uwagę na to, że w dniu wydania tej decyzji istniała nowa okoliczność faktyczna, nieznana organowi w tej dacie (nowozdiagnozowane schorzenie, którego dotyczy rozpoznanie z dnia 10 sierpnia 2012 r.). Sąd uznał to za okoliczność istotną dla sprawy, w szczególności w kontekście przepisów dopuszczających wyjątkową możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne osób ubezpieczonych będących równocześnie ich płatnikami pomimo braku stanu całkowitej nieściągalności. Sąd wskazał w pierwszej kolejności na przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., formułujące przesłankę "uzasadnionych przypadków", a także ust. 3b, zawierający delegację do wydania rozporządzenia wykonawczego, w którym właściwy minister powinien był uwzględnić – między innymi – "interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek". Sąd podkreślił znaczenie przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, według którego: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku (...), 3) przewlekłej choroby zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

Gdyby zatem ZUS wydając zaskarżoną decyzję wiedział o nowej chorobie wnioskodawcy, musiałby dokonać oceny tej okoliczności (istniejącej już, lecz mu nieznanej – w realiach tej konkretnej sprawy), z perspektywy istnienia (lub braku) przesłanek ewentualnego umorzenia należności skarżącego, wskazanych we wszystkich wskazanych przepisach. Sąd uznał zatem za niewystarczające ogólnikowe stwierdzenie zawarte w odpowiedzi na skargę, że przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji organ brał pod uwagę stan zdrowia skarżącego i jego żony.

Sąd uznał zatem, że w sprawie zaistniała przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uzasadniająca wznowienie postępowania administracyjnego. Sąd był zatem zobowiązany do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego – w części zaskarżonej – stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ ocena nowej okoliczności dokonana z punktu widzenia przesłanek art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 2003 r., mogła wpłynąć na rozstrzygnięcie korzystne dla wnioskodawcy. Skład orzekający Sądu nie stwierdził natomiast w sprawie negatywnych przesłanek wznowienia, zwłaszcza z art. 146 § 2 k.p.a.

Organ po ponownym wszczęciu postępowania w sprawie pismem z dnia 14 maja 2013 r. wezwał skarżącego do przesłania rzetelnie wypełnionego formularza "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej" oraz dokumentów potwierdzających stan zdrowia i leczenie. Organ podkreślił, że informacje zawarte w tym oświadczeniu powinny być potwierdzone dokumentami w oryginale lub kserokopiami potwierdzonymi urzędowo. Organ pouczył też skarżącego w kwestii obowiązujących prawnych zasad umarzania należności z tytułu składek.

W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący przesłał wypełnione oświadczenie (z załącznikami załączników) oraz kserokopie dokumentacji medycznej (dwa wyniki badania [...] z dnia 5 października 2012 r., kartę informacyjną z dnia 4 października 2012 r. leczenia szpitalnego, trzy karty historii zdrowia i choroby potwierdzone dnia 6 lutego 2013 r., kartę leczenia szpitalnego w dniach 15 – 22 listopada 2012 r.), potwierdzające zdiagnozowanie i leczenie choroby [...] skarżącego.

Organ na podstawie powyższej dokumentacji zbadał sytuację skarżącego i jego rodziny. Ustalił, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, osiągając średni miesięczny dochód w kwocie 2.902 zł netto. Po opłaceniu wszystkich wydatków, także związanych z ponoszeniem kosztów leków i rehabilitacji, na utrzymanie dwuosobowego gospodarstwa domowego pozostaje kwota około 1.569 zł. Organ uznał więc, że spłata należności z tytułu składek w kwocie 2.007,01 zł nie pozbawi skarżącego i jego żony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Organ wskazał, że przedmiotowa należność może być rozłożona na raty.

Oceniając wpływ stanu zdrowia skarżącego na jego sytuację organ stwierdził, że skarżący nie jest z tej przyczyny pozbawiony możliwości osiągania dochodów niezbędnych do opłacenia dochodzonych zaległości. Skarżący dysponuje środkami niezbędnymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w tym do zakupu leków, ponoszenia kosztów rehabilitacji i kosztów wymaganej diety,

Skarżący nie znajduje się także w sytuacji uregulowanej § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 2003 r. Nie poniósł bowiem strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby go pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wykazał także przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiającej skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ stwierdził, że w aktualnej sytuacji choroba nie uniemożliwia skarżącemu wykonywania prac zarobkowej.

W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przemawiające za umorzeniem składek na ubezpieczenia własne skarżącego. Organ wskazał także, że w razie zmiany sytuacji materialnej lub zdrowotnej skarżącego może on ponowić swój wniosek o u morzenie należności. Jest także możliwość wystąpienia do ZUS o układ ratalny spłaty tej należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, że naruszono przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.):

a) art. 7, art. 77 §1, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej "k.p.a.") poprzez błędne ustalenie, iż należności z tytułu składek, ustalone decyzją Oddziału ZUS z dnia [...] r., znak [...], zostały zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomości będącej współwłasnością skażącego, mimo że hipoteka ta została ustanowiona w roku 2000,

b) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 k.p.a. poprzez błędne ustalenie kwoty wymagalnych należności z tytułu składek za okres do lutego 2000 r., to jest bez uwzględnienia:

- upływu 10 lat od chwili powstania obowiązku,

- faktu, iż należności te zostały określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z dnia [...] r., znak [...], która stała się prawomocna [...]r.,

- okoliczności, że należności określone nieprawomocną decyzją Oddziału ZUS z dnia [...]r., znak [...], nie mogły być przedmiotem egzekucji,

c) art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy, mimo że jej rozpatrzenie i wydanie decyzji w sprawie umorzenia składek zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, czyli od wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji o umorzeniu, stosownie do art. 1 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. poz. 1551) nieopłaconych należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Świadczeń Gwarantowanych oraz należnych od nich odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnień, opłat dodatkowych, a także kosztów egzekucyjnych naliczonych przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego za okres od dnia 1 października 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, o co skarżący wystąpił wnioskiem z dnia 12 czerwca 2013 r.,

d) art. 7, art. 11 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie sytuacji finansowej skarżącego jako pozwalającej na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy prawidłowe rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego nie uzasadniało takiego wniosku - ustalenia faktycznego,

e) art. 104 § 2 w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s., w której nie rozpoznano zarzutów skarżącego do decyzji z dnia [...]r.,

f) art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] r., znak [...], pomimo iż z uwagi na dwuinstancyjność postępowania i ujawnienie niektórych okoliczności faktycznych w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W skardze uzasadniono poszczególne zarzuty.

Według skarżącego jego wniosek został złożony w trybie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, która wprowadza automatyzm w umorzeniu składek (zwany powszechnie abolicją). Należało zatem uznać, że rozpoznanie wniosku abolicyjnego z dnia 12 czerwca 2013 r. jest zagadnieniem wstępnym dla umorzenia składek na mocy art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Tym samym organowi II instancji zarzucono naruszenie art. 97 §1 pkt 4 k.p.a. Skutki tego naruszenia są jasne. Po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2013 r. o umorzenie składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność mogłoby się okazać, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie byłoby bezprzedmiotowe.

Skarżący zarzucił, że organ II instancji błędnie uznał, że sytuacja finansowa skarżącego pozwala na spłatę zadłużenia w dogodnych ratach, gdy prawidłowe zebranie i rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego takiego wniosku nie uzasadniało. Według organu wynagrodzenie skarżącego za styczeń 2013 r. wyniosło 5.468,95 zł. Nie jest to jednak zgodne z prawdą, gdyż w dniu 2 stycznia 2013 r. wpłynęło wynagrodzenie za grudzień 2012 r. w kwocie 2.017,67 zł. Drugi przelew otrzymał skarżący dnia 31 stycznia 2013 r. Obejmował on wynagrodzenie za styczeń 2013 r. oraz uznaniową premię za IV kw. 2012 r. Łącznie przelew z dnia 31 stycznia 2013 r. wyniósł 3.451,29 zł, a wynagrodzenie za styczeń 2013 r. stanowiło jedynie kwotę 2.017,67 zł. Wynagrodzenie skarżącego za styczeń 2013 r. (wliczając w to kwartalną uznaniową premię za IV kwartał 2012 r.) wyniosło 3.451,29 zł, a nie jak ustalił organ II instancji 5.468,95 zł. Wynagrodzenie skarżącego za okres styczeń – maj 2013 r. wyniosło 12.492,59 zł, czyli średnio 2.498,52 zł (średnia miesięczna), a nie 2.902,00 zł, jak podaje organ II instancji. W odniesieniu do dochodów żony skarżącego organ posługuje się kwotą przybliżoną - ok. 700 zł. Renta żony skarżącego wyniosła natomiast za okres styczeń – maj 2013 r. 3.451,21 zł, czyli 690,24 zł miesięcznie.

Organ przyjął jako średni miesięczny koszt ogrzewania 500 zł, a wynosi on 580 zł (średnia z 12 miesięcy poprzedzających złożenie oświadczenia).

Po uregulowaniu comiesięcznych należności pozostaje więc skarżącemu i jego żonie kwota 2.174,99 zł, to jest 1.087,50 zł na osobę. ZUS podaje natomiast około 2.666,00 zł, czyli 1.333,00 zł na osobę.

Po odliczeniu comiesięcznych kosztów na leki, rehabilitacja oraz opłaty stałe, pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 1.087,25 zł, a według organu II instancji 1.569,00 zł miesięcznie. Uwzględniając jeszcze zasiłek otrzymywany przez skarżącego, miesięcznie w rodzinie skarżącego na osobę przypada 615,62 zł, a nie 785,00 zł (ustalenie organu). Wskazuje to, iż organ II instancji przyjął błędne kwoty przy ocenie, czy skarżący może ubiegać się o umorzenie składek w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przyjęcie prawidłowych kwot mogłoby spowodować wydanie decyzji o innej treści.

Skarżący stwierdził zatem, że organ nietrafnie uznał te okoliczności za udowodnione, nie dając skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do nich.

Skarżący zarzucił organowi II instancji naruszenie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 u.s.u.s. poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] r., znak [...], pomimo że z uwagi na dwuinstancyjność postępowania przyjętą w art. 15 k.p.a. oraz ujawnienie (ustalenie) nowych okoliczności faktycznych dopiero w postępowaniu odwoławczym, zasadne było uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia w pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Zwrócił uwagę na to, że w sprawie wydano wyrok z dnia 30 stycznia 2013 r., sygn.akt III SA/Wr 582/12, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 14 czerwca 2012 r., w części, w której odmówiono umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek własnych skarżącego. Organ rozpatrując wniosek ponownie w tej części przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu określenia sytuacji materialnej i ewentualnego ustalenia istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie wniosku. Organ stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanek do uznania stanu całkowitej nieściągalności na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) umożliwiającego umorzenie należności. Należności te nie były dotychczas przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Uzyskiwanie przez skarżącego dochodów z tytułu umowy o pracę daje ZUS możliwość dochodzenia należności, a skarżącemu możliwość uregulowania zaległości. Niekwestionowana przez organ choroba skarżącego nie uniemożliwia wykonywania pracy zarobkowej.

Po analizie dokumentacji sprawy organ stwierdził, że odnośnie skarżącego nie zachodzą przesłanki wynikające także z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Gospodarstwo domowe skarżącego nie jest bowiem pozbawione źródła dochodu. Z dokumentacji sprawy nie wynika, aby uregulowanie należności z tytułu składek miało pozbawić skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem organu, skarżący jest w stanie uregulować przedmiotowe należności.

W skierowany do Sądu piśmie z dnia 18 grudnia 2013 r. skarżący podniósł, że organy ZUS błędnie ustaliły kwoty nieopłaconych składek. Uzasadnia to konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Skarżący zakwestionował prawidłowość wystawienia tytułów wykonawczych w postępowaniu egzekucyjnym, które w związku z tym prowadzono niezgodnie z prawem. Podważył także legalność ustanowienia hipoteki przymusowej zabezpieczającej dochodzone zaległości składkowe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Artykuł 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Kryterium legalności przyjęte w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Dla prawidłowej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji, w wypadku ponownego rozpoznawania sprawy przez sąd administracyjny, istotne znaczenia ma przepis art. 153 p.p.s.a., według którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie z następujących powodów.

Sąd w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. nie zakwestionował ustaleń dokonanych przez organ w postępowaniu w sprawie umorzenia należności skarżącego wobec ZUS zakończonym wydaniem decyzji 21 września 2012 r. Dotyczy to także wyliczeń obejmujących dochody i wydatki skarżącego i jego żony – czyli dwuosobowej rodziny żyjącej we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd nakazał jedynie uzupełnienie tych ustaleń poprzez uwzględnienie nowej okoliczności, którą było zdiagnozowanie u skarżącego choroby [...] oraz ustalenia wpływu tej choroby na kierunek rozstrzygnięcia sprawy umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek własnych. Tak ściśle określony zakres postępowania wiązał organ oraz wiąże Sąd rozpatrujący skargę.

Sąd w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. nie nakazał rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji. Stąd żądanie skargi wydania przez organ II instancji decyzji kasacyjnej jest bezzasadne. Dalej idące zarzuty i żądania skarżącego wykraczają więc poza zakres tego postępowania. Dotyczy szczególniei: zarzutu nieprawidłowego ustalenia kwoty zaległości skarżącego wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek własnych, przedawnienia tych zaległości, wadliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego, nieprawidłowości w ustanowieniu hipoteki przymusowej na nieruchomości, której współwłaścicielem jest skarżący, postępowania w sprawie zwrotu skarżącemu nienależnie opłaconych składek, a także postępowania z wniosku skarżącego z dnia 12 czerwca 2013 r. w sprawie umorzenia nieopłaconych należności na ubezpieczenia społeczne złożonego na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. (Dz.U. poz. 1551).

Odnosząc się do sytuacji finansowej rodziny skarżącego w okresie styczeń – maj 2013 r., Sąd stwierdza, że organ ustalił ją na podstawie oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu oraz na podstawie załączników do tego oświadczenia. Organ trafnie zsumował wszystkie podane przychody uzyskane przez rodzinę skarżącego w tym okresie i wyliczył na tej podstawie średnią miesięczną za okres tych 5 miesięcy. Obliczenia dokonane w skardze zaliczają niektóre z tych przychodów na poczet 2012 r. Według Sądu jest to zabieg nie znajdujący potwierdzenia w rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny, mający na celu obniżenie kwoty dochodów rodziny skarżącego. Jeśli idzie o wydatki, organ przyjął w zasadzie wielkości podane przez skarżącego. Zweryfikował wysokość kosztów miesięcznych ogrzewania domu, w którym zamieszkuje skarżący z żoną. W oświadczeniu skarżący podał kwotę 995 zł miesięcznie, a organ przyjął kwotę 500 zł. W skardze wskazano natomiast kwotę 580 zł, której wysokość potwierdziła żona skarżącego na rozprawie, zarzucając, że organ obniżył wielkość kosztów miesięcznych ogrzewania o 80 zł. Oświadczenia strony skarżącej są zatem w tym zakresie niespójne.

Biorąc pod uwagę ustalenia dokonane przez organ ZUS wyjaśniający stan faktyczny sprawy, Sąd uznaje za bezzasadne zarzuty naruszenia przepisów k.p.a., regulujących postępowanie dowodowe.

W oparciu o powyższe Sąd stwierdza, że kwota miesięcznych dochodów przypadających na osobę w rodzinie skarżącego nie uzasadnia wnioskowanego umorzenia. Sąd podziela pogląd organu, że brak jest podstaw do uznania stanu całkowitej nieściągalności w świetle art. 28 ust. 3 u.s.u.s. umożliwiającego umorzenie należności, które nie były dotychczas przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Uzyskiwanie przez skarżącego dochodów z tytułu umowy o pracę daje skarżącemu możliwość uregulowania zaległości. Choroba skarżącego nie uniemożliwia mu wykonywania pracy zarobkowej. W sprawie nie zachodzą przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Gospodarstwo domowe skarżącego nie jest bowiem pozbawione źródła dochodu. Uregulowanie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Sąd podkreśla w tym kontekście, że łączna wysokość zadłużenia skarżącego objętego niniejszym postępowaniem wynosi 2.007,01 zł, a ponadto organ dopuścił możliwość jej spłaty w układzie ratalnym, jeśli skarżący złoży stosowny wniosek.

Sąd uznaje za bezzasadne zarzuty odnoszące się do uniemożliwienia skarżącemu aktywnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Organ po zakończeniu postępowania wyjaśniającego powiadomił bowiem w trybie art. 10 § 1 k.p.a. skarżącego pismem z dnia 7 czerwca 2013 r. o prawie wypowiedzenia się w tym przedmiocie. Skarżący z tego uprawnienia nie skorzystał. Sąd stwierdza, że niniejsze postępowanie w sprawie umorzenia zaległości skarżącego wobec ZUS zostało wszczęte jego wnioskiem z dnia 16 kwietnia 2012 r., który jest rozpatrywany na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia z 2003 r., a nie ustawy abolicyjnej z dnia 9 listopada 2012 r.

Jak zatem wynika z akt postępowania administracyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przed wydaniem decyzji przeprowadził szczegółowe postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącego, w tym w zakresie źródeł dochodów oraz ponoszonych wydatków i kosztów utrzymania, łącznie z wydatkami związanymi z leczeniem skarżącego i jego żony. Znalazło to odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym sprawy oraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie jest kompletny. Odmienna jest jego ocena przez organ i stronę skarżącą. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, wobec braku naruszenia norm prawa procesowego lub materialnego, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.