Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1594/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 183 § 1, art. 174 pkt. 1 i 2, art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak Sędziowie NSA Irena Kamińska (spr.) Andrzej Irla Protokolant Ewelina Ryszka po rozpoznaniu w dniu 23 września 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Po 1067/08 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) października 2008 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu; 2. zasądza od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz M. B. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SA/Po 1067/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia (...) października 2008 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia 12 sierpnia 2008 r. Prezydent Miasta Poznania, na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 2, art. 139, art. 140 ust. 2 i 3, art. 142 ust. 1 w związku z art. 4 pkt. 9 lit. b1, art. 216 ust. 1, art. 217 ust. 2 i art. 227 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zm.) orzekł o zwrocie na rzecz M. B. części nieruchomości położonej przy ul. K. D., zapisanej w KW nr (...) jako własność Skarbu Państwa oznaczonej nr. działki (...) o powierzchni 784 m2 (pkt I decyzji) oraz orzekł o obowiązku zwrotu przez M. B. na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanej części odszkodowania wypłaconego w 1984 r. w kwocie 24.445,83 zł (pkt lI decyzji). Ponadto odmówił M. B. zwrotu części nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. K. zapisanej w KW nr (...) oznaczonej jako działka nr (...) o powierzchni 343 m2 (pkt III decyzji).

Decyzją z dnia 22 października 2008 r. nr (...) Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania M. B. od punktu III powołanej wyżej decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 12 sierpnia 2008 r. znak (...) - utrzymał decyzję w mocy.

Odmawiając zwrotu wyżej opisanej nieruchomości Prezydent Miasta Poznania wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca działkę nr (...) została nabyta na rzecz Skarbu Państwa pod budowę Poznańskiego Szybkiego Tramwaju. Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego zatwierdzonym decyzją z 8 grudnia 1986 r. na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Zdaniem Prezydenta Miasta, na działce nr (...) cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Odwołując się od decyzji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr (...) M. B. podniosła, iż decyzją z 9 listopada 1990 r. znak (...) Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu m.in. działki nr (...) udzielonego P.S.T. i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd, na czas określony, na rzecz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Utraciła zatem moc decyzja o lokalizacji inwestycji z dnia 16 marca 1979 r. oraz decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z 8 grudnia 1986 r., a przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w tej swojej części, która jest aktualnie niezabudowana i niezagospodarowana. Zdaniem strony około 320 z 343 m2 działki nr (...) pozostało niezagospodarowane.

Utrzymując decyzję w mocy (w części objętej zaskarżeniem) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, iż w dniu 23 maja 2001 r., na wniosek M. B. wszczęto postępowanie o zwrot nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. K. , oznaczonej w ewidencji gruntów (...). W toku postępowania ustalono, że M. B. w dniu 3 kwietnia 1984 r. zbyła aktem notarialnym na rzecz Skarbu Państwa - Zarządu Dróg i Mostów w Poznaniu nieruchomość położoną w Poznaniu przy ul. K. z księgi wieczystej KW nr (...) oznaczoną jako działka nr (...) z mapy (...). Umowę sprzedaży zawarto na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem na budowę Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia 16 marca 1979 r. o numerze (...) (k. 14 - 15 akt sprawy znak (...)). W trakcie oględzin nieruchomości przeprowadzonych dnia 25 czerwca 2001 r. ustalono, że na niewielkiej części działki nr (...) znajduje się fragment budynku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz kanalizacja deszczowa (odwodnienie budynku Sądu) i dwie studnie kanalizacyjne (k. 23 akt sprawy znak (...)). Z załącznika do decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak (...)zatwierdzającej projekt podziału nieruchomości oznaczonej jako działka nr 68 wynika, że wyżej opisane obiekty to jest m.in. część budynku Sądu, znajdują się na działce nr (...) .

Następnie Wojewoda ustalił, że budynek aktualnie zajmowany przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu, wzniesiono przed upływem 7 lat od dnia, w którym Skarb Państwa nabył nieruchomość oznaczoną jako działka nr (...) - to jest od dnia 3 kwietnia 1984 r. W piśmie Zarządu Poznańskiego Szybkiego Tramwaju w Budowie z dnia 8 października 1990 r. znak (...), do którego dołączono protokół przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu z dnia 1 października 1990 r. podano, że budynek ten "przeznaczony jest dla potrzeb realizatorów procesu inwestycyjnego oraz przyszłego użytkownika PST (...) w omawianym budynku mieści się Zarząd PST w Budowie" (k. 168 -170 akt sprawy znak (...)). Decyzją z dnia 9 listopada 1990 r. znak (...) Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu gruntem Skarbu Państwa położonym w Poznaniu przy ulicy (...), oznaczonym w ewidencji gruntów: (...) o łącznej powierzchni 3211 m2, zabudowanym budynkiem socjalno - technicznym przysługującego Zarządowi Poznańskiego Szybkiego Tramwaju i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd na czas określony - nie dłuższy niż 10 lat, na rzecz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (k. 52 -55 akt sprawy znak (...)).

Wojewoda Poznański ostateczną decyzją z dnia 20 stycznia 1993 r. znak (...) na podstawie art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych orzekł o nabyciu przez Miasto Poznań, z mocy prawa, nieodpłatnie własności spornej nieruchomości (k. 59 - 60 akt sprawy znak (...)), Na podstawie umowy zamiany, aktem notarialnym z dnia 10 sierpnia 2000 r. rep. A nr (...), właścicielem spornej nieruchomości stał się Skarb Państwa w zamian za udział wynoszący 2/3 we współwłasności innej nieruchomości, który Skarb Państwa przekazał Miastu Poznań (k. 61 - 68 akt sprawy znak (...)). Na podstawie tej umowy Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydział XIII Ksiąg Wieczystych wpisał w dniu 22 stycznia 2000 r. Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości oznaczonej jako działki nr (...), mającej urządzoną księgę wieczystą KW nr (...) (k. 69 akt sprawy znak (...)).

W dniu 25 czerwca 2001 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny działki nr 68. Ustalono, że: "działka jest niezagospodarowana i niezabudowana, porośnięta dziką trawą i chwastami. Położona jest w sąsiedztwie Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Na działce znajduje się niewielka część budynku Sądu ok. 1 m. oraz kanalizacja deszczowa (odwodnienie budynku Sądu) (...)) oraz dwie studnie kanalizacyjne (...). Wzdłuż ul. K. biegnie linia energetyczna niskiego napięcia - podziemna" (k. 23 akt sprawy znak (...)). Linia ta zasilała plac budowy PST i w chwili obecnej jest nieczynna (k. 29 akt sprawy znak (...)).

Decyzją z dnia 7 marca 2003 r., znak (...) Prezydent Miasta Poznania orzekł o oddaniu w zarząd na czas nieoznaczony, na rzecz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, zabudowanej nieruchomości Skarbu Państwa położonej w Poznaniu przy ul. (...) o łącznej powierzchni 2084 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Poznaniu Wydział XIII Ksiąg Wieczystych, z przeznaczeniem na jego siedzibę (k. 95 - 97 akt sprawy znak (...)). W uzasadnieniu decyzji podano, że "w stosunku do działek nr 68 i 70, na wnioski byłych właścicieli wszczęte zostały postępowania o zwrot. Postępowanie o zwrot działki nr 70 zostało umorzone decyzją z dnia 18 października 2002 r., natomiast sprawa zwrotu działki nr 68 nie została rozpatrzona. (...) Wydanie orzeczenia w stosunku do działki nr 68 będzie możliwe po zakończeniu postępowanie zwrotowego".

Prezydent Miasta Poznania - na podstawie art. 95 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami ostateczną decyzją z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak (...) zatwierdził projekt podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr 68 (k. 79 akt sprawy znak (...)). Przyjęty projekt podziału został uprzednio zaakceptowany przez M. B. (reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B.), który nie wniósł do niego zastrzeżeń (k. 76 akt sprawy znak (...)).

W wyniku podziału powstała: działka nr (...) o powierzchni 784 m2 oraz działka nr (...) o powierzchni 343 m2. Zatwierdzenie projektu podziału zmierzało "do realizacji przez Prezydenta Miasta Poznania, jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, roszczenia o zwrot". Do zwrotu, na rzecz osoby uprawnionej, przewidziana była działka oznaczona na projekcie podziału jako działka nr (...) o powierzchni 784 m2 (k. 77 -79 akt sprawy znak (...)).

Na rozprawie administracyjnej, przeprowadzonej w dniu 3 września 2003 r., M. B. oświadczył, że wnosi w imieniu byłej właścicielki o zwrot działki nr (...), a w stosunku do działki nr (...) - wycofuje żądanie zwrotu (k. 91 akt sprawy znak (...)). W piśmie z 1 października 2003 r. wyjaśnił jednak, że przez wycofanie żądania zwrotu działki nr (...) należy rozumieć zgodę na podział nieruchomości według przedstawionego projektu podziału "przy uwzględnieniu oczywistej kompensacji finansowej z tego tytułu za działkę nr (...) " (k. 92 akt sprawy znak (...)).

Prezydent Miasta Poznania decyzją z dnia 20 lipca 2004 r. znak (...) umorzył postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Poznaniu przy ul. K. , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr (...) oraz nr (...) (k. 105 - 107 akt sprawy znak (...)). Stwierdził, że wnioskodawczyni wystąpiła o zwrot nieruchomości, która została nabyta na rzecz Skarbu Państwa w drodze umowy cywilnoprawnej (zamiany) od podmiotu będącego właścicielem na podstawie ustawy komunalizacyjnej, a zatem Skarb Państwa nie stał się właścicielem nieruchomości na podstawie aktu prawnego o charakterze wywłaszczeniowym i dlatego - pomimo, że nieruchomość znajduje się w jego władaniu i na jej części nie zrealizowano celu nabycia określonego w umowie sprzedaży nieruchomości z dnia 3 kwietnia 1984 r. (w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) - nie może być ona przedmiotem zwrotu. Wskazano także, że na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 3 września 2003 r. pełnomocnik wnioskodawczyni –M. B. - podtrzymał żądanie zwrotu działki nr 68/1, a w stosunku do działki nr (...) wycofał to żądanie. Wobec powyższego postępowanie o zwrot części nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) umorzono, ponieważ została nabyta w drodze czynności cywilnoprawnej i nie może być przedmiotem zwrotu. W odniesieniu do działki nr (...) postępowanie umorzono, albowiem wycofano żądanie jej zwrotu.

W wyniku odwołania M. B. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 20 września 2004 r. znak (...) utrzymał decyzję Prezydenta Miasta Poznania w mocy (k. 115-118 akt sprawy znak (...)).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 24 stycznia 2006 r., sygn. akt II SA/Po 953/04 uchylił decyzje obu instancji (k. 147 - 153 akt sprawy znak ZG-930/7021/43/01). Sąd wskazał, że w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1 stycznia 1998 r.) Miasto Poznań było właścicielem spornej nieruchomości na podstawie ustawy komunalizacyjnej; okoliczność, że w 2000 r. nastąpiła umowa zamiany nie miała decydującego znaczenia dla postępowania zwrotowego, a w każdym razie nie mogła być uznana za wystarczającą do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta Poznania decyzją z 11 lipca 2006 r. znak (...) odmówił M. B. zwrotu działki nr (...) zapisanej w księdze wieczystej KW nr (...) jako własność Skarbu Państwa.

Wojewoda Wielkopolski decyzją z 8 maja 2007 r, znak (...) uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Z protokołu oględzin przeprowadzonych 16 kwietnia 2008 r. przed organem pierwszej instancji wynika, iż na działce nr (...) znajduje się część budynku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę Sądu Apelacyjnego w Poznaniu znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren Sądu. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem Sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Pozostałą część terenu stanowi grunt o nierównej nawierzchni.

Wskazując na powyższy stan faktyczny Wojewoda Wielkopolski wyjaśnił, iż nieruchomość stanowiąca pierwotnie własność M. B. (działka nr 68), została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa pod budowę Poznańskiego Szybkiego Tramwaju.

Zdaniem Wojewody, ze zgromadzonych przez organ pierwszej instancji dokumentów wynika, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, jakim była budowa Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, został zrealizowany w ustawowym terminie na jej części, stanowiącej obecnie działkę nr (...) . Świadczą o tym: decyzja z dnia 12 sierpnia 1986 r. w sprawie zatwierdzenia aneksu do planu realizacyjnego PST przy ul. (...) 1 w Poznaniu wraz z planem sytuacyjnym budynku socjalno -technicznego PST z listopada 1987 r. (k. 164 - 166 akt sprawy znak (...)), pismo Urzędu Miasta Poznania z dnia 28 września 1990 r. w sprawie przekazania budynku przez Zarząd Poznańskiego Szybkiego Tramwaju w Budowie Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, pismo Zarządu Poznańskiego Szybkiego Tramwaju w Budowie z dnia 8 października 1990 r. wraz z protokołem przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu (k. 167 170 akt sprawy znak (...)), protokół rozprawy administracyjnej przeprowadzonej dnia 25 czerwca 2001 r. (k. 23 akt sprawy znak (...)), decyzja Prezydenta Miasta Poznania z dnia 7 marca 2003 r. o oddaniu w trwały zarząd na czas nieoznaczony Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. (...)1 (k. 95 - 97 akt sprawy znak (...)) oraz projekt podziału nieruchomości stanowiący załącznik do decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 3 kwietnia 2003 r. (k. 78 akt sprawy znak (...)). Organ odwoławczy ustalił też, że na działce nr (...) powstał budynek socjalno-techniczny PST wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Budynek ten istniał już w 1990 r., a zatem powstał przed upływem 10 lat od daty wywłaszczenia. Stąd cel wywłaszczenia został zrealizowany, a przesłanki zwrotu zawarte w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie zostały spełnione. W ocenie Wojewody nie miało znaczenia natomiast, że decyzją z dnia 9 listopada 1990 r. znak (...) Prezydent Miasta Poznania orzekł o wygaśnięciu prawa zarządu m.in. działki nr (...) udzielonego PST i przekazał ten grunt odpłatnie w zarząd na rzecz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Organ odwoławczy nadmienił, że późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości. Nadto ustawowa definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania odstępstw od treści zawartej w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda stwierdził też, że - wbrew twierdzeniom skarżącej - duża część działki nr (...) jest zagospodarowana. Na nieruchomości znajduje się część terenu urządzonej zieleni, część parkingu z chodnikami utwardzonymi kostką typu poz-bruk. Wzdłuż granicy działki, w pobliżu budynku, który obecnie stanowi siedzibę Sądu Apelacyjnego w Poznaniu znajduje się rząd drzew iglastych stanowiących zaporę zieloną, za którym znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren Sądu. Pośrodku terenu znajduje się uzbrojenie związane z budynkiem Sądu: kanalizacja deszczowa z dwoma studzienkami oraz przyłącze telefoniczne. Wojewoda stwierdził, iż sam fakt, że na działce nr (...) znajduje się część budynku, którego realizacja stanowiła cel wywłaszczenia (pomimo tego, że jest to mała część) powoduje, iż cała nieruchomość nie spełnia przesłanek zwrotu. Tym bardziej, iż na pozostałej części działki znajdują się elementy zagospodarowania stanowiące infrastrukturę niezbędną do obsługi budynku. Odnosząc się do zarzutu, iż w toku trwania postępowania administracyjnego prawo materialne obowiązujące w momencie jego wszczęcia nie może się zmienić na niekorzyść obywatela, Wojewoda stanął na stanowisku, że organ administracji rozstrzygający sprawę powinien co do zasady stosować prawo w brzmieniu obowiązującym w dniu orzekania, o ile z przepisów szczególnych nie wynika zasada odwoływania się do regulacji wcześniejszych. Zaznaczył przy tym, że w przepisach nowelizacji ustawy o gospodarce nieruchomościami (z dnia 22 września 2004 r.) nie nakazano stosowania art. 137 ustawy w dotychczasowym brzmieniu w odniesieniu do spraw wszczętych przed nowelizacją.

Skargę od decyzji wniosła M. B. zarzucając naruszenie art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzez jego zastosowanie w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania rozstrzygnięcia. Jej zdaniem w ten sposób uchybiono zasadzie nieretroakcji nie uwzględniając praw nabytych przez stronę zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wszczęcia postępowania (23 maja 2001 r). M. B. wskazała również na naruszenie art. 136 ust. 3 oraz art. 137 poprzez niewłaściwą interpretację pojęcia zbędności części nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W ocenie skarżącej organy uchybiły nadto przepisom postępowania, to jest: art. 75 § 1 K.p.a. oraz art. 78 § 1 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego obejmującego żądanie przeprowadzenia oględzin działki w celu geodezyjnego ustalenia, w jakiej części działki został zrealizowany cel wywłaszczenia, a w jakiej części stałą się ona zbędna na ten cel w rozumieniu art. 137 ustawy. Wskazując na powyższe, M. B. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji bądź orzeczenie, że zostały wydane z naruszeniem prawa.

Na wstępie uzasadnienia skargi skarżąca zaznaczyła, że postępowanie toczyło się znacznie dłużej niż ustawowe terminy załatwiania spraw. W ten sposób naruszono nie tylko art. 35 K.p.a., ale także art. 6, 7 i 8 K.p.a. oraz art. 7 Konstytucji. Zdaniem M. B. fakt przewlekłego rozpoznawania sprawy miał istotne znaczenie o tyle, że w czasie pomiędzy rozstrzygnięciem a wydaniem decyzji nastąpiła zmiana stanu prawnego na niekorzyść skarżącej. Wszczęcie postępowania administracyjnego miało miejsce dnia 23 maja 2001 r. W tej dacie nieruchomość uznawano za "zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu", jeżeli utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy). Jeżeli w takim przypadku, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko w części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 ustawy). Zdaniem M. B., art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzemieniu obowiązującym w 2001 r. uzasadniał stwierdzenie, że co najmniej ½ działki oznaczonej aktualnie numerem (...) stała się zbędna na cel zamierzony przez wnioskodawcę wywłaszczenia. Wniosek ten skarżąca wyprowadziła z faktu, że z dniem wygaśnięcia prawa zarządu nieruchomością na rzecz Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (decyzja Prezydenta Miasta Poznania z dnia 9 listopada 1990 r. znak (...)) utraciła moc decyzja o lokalizacji inwestycji z dnia 16 marca 1979 r.

Uzasadniając zarzuty naruszenia przepisów postępowania M. B. zaznaczyła, że pismem z dnia 23 stycznia 2008 r. złożyła wniosek o przeprowadzenie oględzin mających na celu dokładne, geodezyjne ustalenie,

w jakiej części działki nr (...) cel wywłaszczenia został zrealizowany, a w jakiej

części stała się ona zbędna na ten cel. Dowód ten miał istotne znaczenie dla sprawy i powinien zostać przeprowadzony tym bardziej, że zgodnie z art. 75 i 78 K.p.a.

żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, a jako

dowód powinno się dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia

sprawy.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Podniósł dodatkowo, że na kwestie podnoszone w skardze M. B. wskazywała już w toku postępowania administracyjnego, a organ zajął wobec nich stanowisko.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd pierwszej instancji podniósł, iż w przedmiotowej sprawie M. B. w dniu 3 kwietnia 1984 r. zbyła na rzecz Skarbu Państwa - Zarządu Dróg i Mostów w Poznaniu nieruchomość położoną, w Poznaniu przy ul. K. (KW nr (...)), oznaczoną jako działka nr (...). Umowę sprzedaży zawarto na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Nieruchomość nabyto z przeznaczeniem na budowę Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia (...)marca 1979 r. o numerze (...) (k. (...) akt sprawy znak (...)). Na terenie wywłaszczonych działek planowano zrealizowanie inwestycji polegającej na budowie zajezdni tramwajowej (k. (...) akt sprawy znak (...)). W pierwotnej wersji planu inwestycyjnego w południowo-zachodniej części terenu inwestycji miała zostać zlokalizowana stacja transformatorowa. Decyzją z dnia 8 grudnia 1986 r. zatwierdzono aneks do planu realizacyjnego z dnia 16 marca 1979 r., w ten sposób, iż - nie zmieniając jego charakteru (budowa zajezdni) -wprowadzono doń dodatkowe obiekty kubaturowe (zob. k. (...) akt sprawy znak (...)). Jednym z takich obiektów był budynek socjalno-techniczny Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (k. 165 akt sprawy znak (...)), który zlokalizowano częściowo na działce nr 68.

W toku postępowania wszczętego na wniosek M. B. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, w dniu 25 czerwca 2001 r. ustalono, że działka nr (...), której dotyczy wniosek, jest niezagospodarowana i niezabudowana za wyjątkiem części, na której znajduje się budynek Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (stanowiący uprzednio budynek socjalno-techniczny Poznańskiego Szybkiego Tramwaju) oraz służąca jego obsłudze kanalizacja (...) i dwie studnie kanalizacyjne (k. 21 i 23 akt sprawy znak (...)).

Zważywszy, że częściowe zagospodarowanie działki nr 68 mogło mieć znaczenie dla postępowania o jej zwrot (w tej części) w trybie art. 136 ust. 3, art. 137 i art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ zainicjował postępowanie w sprawie jej podziału - poprzez wydzielenie części zagospodarowanej (k. 70 akt sprawy znak (...)). Prezydent Miasta Poznania - na podstawie art. 95 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami ostateczną decyzją z dnia 3 kwietnia 2003 r. znak (...) zatwierdził projekt podziału nieruchomości stanowiącej działkę nr 68 (k. 79 akt sprawy znak (...)). Przyjęty projekt podziału został zaakceptowany przez M. B. - reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B. (k. 76, 77 akt sprawy znak (...)). W wyniku podziału powstała: działka nr (...) o powierzchni 784 m2 oraz działka nr (...) o powierzchni 343 m2.

Niezagospodarowana część działki (nr (...)) została zwrócona skarżącej decyzją Prezydenta Miasta Poznania z dnia 12 sierpnia 2008 r. (pkt I) i w tej części rozstrzygnięcie stało się ostateczne. Organ odmówił natomiast zwrotu działki w części zagospodarowanej (nr (...) )

M. B. nie zgodziła się z odmową zwrotu działki nr (...) . Jej zdaniem również ta działka, co najmniej w części, stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W zarzutach skargi M. B. skoncentrowała się na wykazaniu, że w sprawie powinna mieć zastosowanie definicja "zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu" w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania (23 maja 2001 r.).

Sąd pierwszej instancji nie podzielił argumentacji skarżącej. W jego ocenie Wojewoda Wielkopolski prawidłowo przyjął, iż - wobec nie zamieszczenia przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 141, poz. 1492 ze zm.) - od daty jej wejścia w życie należało stosować przepisy (art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami) w brzmieniu przez nią nadanym. Analiza materiału sprawy nie daje podstawy do twierdzenia, że działka nr (...) , na której znajduje się fragment budynku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz służąca mu kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne (k. 23 akt sprawy znak (...)) stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Z akt sprawy wynika, że cel wywłaszczenia nieruchomości, jakim była budowa Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (dokładniej: jego zajezdni i wraz z infrastrukturą), został zrealizowany w ustawowym terminie na jej części wydzielonej jako działka nr (...) . Jakkolwiek w planowanej pierwotnie lokalizacji nie zbudowano zajezdni tramwajowej, to jednak zrealizowano niezbędne dla obsługi jego budowy i funkcjonowania budynki, w tym budynek biurowo socjalno-techniczny Poznańskiego Szybkiego Tramwaju wraz z obsługującą go kanalizacją deszczową. Pierwotny cel i funkcję budynku były zgodne z założonym celem, dla który nieruchomość wywłaszczono - służył on obsłudze infrastruktury komunikacji miejskiej (PST). Wynika to z decyzji z dnia 12 sierpnia 1986 r. w sprawie zatwierdzenia aneksu do planu realizacyjnego PST przy ul. (...) w Poznaniu wraz z planem sytuacyjnym budynku socjalno-technicznego PST (k. 164 - 166 akt sprawy znak (...)), pisma z dnia 28 września 1990 r. w sprawie przekazania budynku przez Zarząd Poznańskiego Szybkiego Tramwaju w Budowie Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu, pisma Zarządu Poznańskiego Szybkiego Tramwaju w Budowie z dnia 8 października 1990 r. wraz z protokołem przekazania budynku Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu (k. 167-170 akt sprawy znak (...)), jak też decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 7 marca 2003 r. o oddaniu w trwały zarząd na czas nieoznaczony Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zabudowanej nieruchomości położonej przy ul. (...)1 (k. 95 - 97 akt sprawy znak (...)).

Nie budziło też wątpliwości Sądu pierwszej instancji, że budynek zrealizowano w terminie, o jakim mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jest przed upływem 10 lat od daty zbycia nieruchomości przez M. B. w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zbycie działki nr 68 nastąpiło bowiem dnia 3 kwietnia 1984 r. Natomiast budynek istniał i był użytkowany już w roku 1990, co dodatkowo oznacza, że prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto także z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 1 ustawy. Fakt ten odnotowano chociażby w treści decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 9 listopada 1990 r. nr (...) (k. 55 akt sprawy znak (...)).

Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 75 i 78 Kodeksu postępowania administracyjnego. M. B. w toku postępowania administracyjnego żądała przeprowadzenia dowodu z kolejnych oględzin nieruchomości w celu dokładnego, geodezyjnego ustalenia, na jakiej części działki cel wywłaszczenia został zrealizowany. W ocenie Sądu pierwszej instancji przeprowadzenie takiego dowodu nie było konieczne, bowiem dotyczył on okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami (art. 78 § 2 in fine K.p.a.). Nie budzi wątpliwości, że w środkowej części działki oznaczonej obecnie numerem (...) znajduje się kanalizacja deszczowa i dwie studnie kanalizacyjne służące odwadnianiu budynku stanowiącego siedzibę Sądu Apelacyjnego w Poznaniu. Również ten budynek w niewielkiej części zlokalizowany jest na tej działce (zob. planszę zbiorcza, sieci - k. 47 akt sprawy znak (...)-oraz decyzję z dnia 3 kwietnia 2003 r. wraz z projektem podziału nieruchomości -k. 78, a także k. 323 - (...)). Wydzielona część działki stanowi pas o szerokości zaledwie 7,61 m i długości 44,97 m, a obiekty kanalizacyjne budynku Sadu Apelacyjnego znajdują się niewątpliwie bliżej jej północnej granicy i to na przeważającej części jej długości. Oznacza to, że fragment gruntu pomiędzy granicą działki a studzienkami wynosi ok. 3 m i stanowi minimalną przestrzeń służącą ich obsłudze i utrzymaniu. Mając to na względzie, nie zachodziła potrzeba dodatkowego, geodezyjnego badania działki. Zebrany w sprawie materiał, jest wystarczający do stwierdzenia, że działkę nr (...) wykorzystano na cel wywłaszczenia poprzez realizację na niej (w centralnej części) infrastruktury towarzyszącej budynkowi biurowo socjalno-technicznemu Poznańskiego Szybkiego Tramwaju (dziś Sąd Apelacyjny w Poznaniu).

Ponadto projekt podziału nieruchomości obejmujący wydzielenie działki (...), która następnie została skarżącej zwrócona, został zaakceptowany przez M. B., reprezentującego w postępowaniu administracyjnym M. B. (k. 76 akt sprawy znak (...)). Nie zaskarżył on też decyzji podziałowej, choć mógł to uczynić. Nie można również zapominać, że postępowanie podziałowe jest pochodne w stosunku do postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wszczyna się je i prowadzi na użytek postępowania zwrotowego. Jest ono zatem determinantem późniejszego rozstrzygnięcia o zwrocie. Żądanie uprawnionego (poprzedniego właściciela) przyznania mu obszaru większego aniżeli wydzielony, wymaga ustalenia, że również dalsza część wywłaszczonej działki stała się - w całości albo w pewnym zakresie - zbędna na cel wywłaszczenia. W tej sprawie, z zebranej dokumentacji wynika, że działka nr (...) - jako całość - służy obsłudze infrastruktury budynku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, niezależnie od tego, że w niewielkim fragmencie jest już zabudowana budynkiem sądowym (uprzednio Poznańskiego Szybkiego Tramwaju).

Zarzuty skargi w znacznej mierze dotyczyły naruszenia zasady zakazu działania prawa wstecz. M. B. wywodziła, że w konsekwencji przewlekłego rozpoznawania sprawy nastąpiła zmiana stanu prawnego na jej niekorzyść, tym bardziej, że w świetle treści art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o zwrot, wywłaszczona nieruchomość w sensie prawnym mogła być uznana za zbędną na cel wywłaszczenia (dotyczyło to, co najmniej, jej części - art. 137 ust. 2 ustawy).

Sąd pierwszej instancji opowiedział się za zastosowaniem w tej sprawie zasady bezpośredniego działania prawa nowego (a więc art. 137 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji; zob. wyżej). Niemniej jednak, z uwagi na zarzuty skargi, uznał za konieczne wskazanie, że nawet gdyby przyjąć za podstawę rozstrzygnięcia przepisy obowiązujące w dacie wszczęcia postępowania - działki nr (...) nie można by traktować jako "zbędnej" na cel wywłaszczenia. Budynek stanowiący obecnie siedzibę Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, którego część i infrastruktura znajduje się na tej działce, wykonano do roku 1990 r. Skoro tak, to nie można twierdzić, że decyzja o lokalizacji inwestycji w odniesieniu do tego budynku utraciła moc (w rozumieniu art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarcze nieruchomości w brzmieniu obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania zwrotowego). Realizacja budynku spowodowała, że decyzja o lokalizacji inwestycji pozostała w obrocie, a prawo z niej wynikające zostało skonsumowane.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła M. B. zarzucając mu naruszenie prawa materialnego polegającego na zastosowaniu prawa, a mianowicie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami w brzmieniu obowiązującym na dzień orzekania, z naruszeniem nabytego (z chwilą złożenia wniosku) przez stronę ( obywatela) prawa podmiotowego do żądania zwrotu części działki na podstawie brzmienia art. 137 ust. 2 cyt. ustawy obowiązującego w momencie złożenia przez stronę wniosku w dniu 23 maja 2001 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu, a tym samym błędne zastosowanie przez Sąd prawa z pominięciem fundamentalnej zasady nieretroakcji, lex retro non agit, i opowiedzenie się przez Sąd za zastosowaniem co do przedmiotu rozstrzygnięcia zasady bezpośredniego działania prawa nowego ( K.16, K.13 uzasadnienia). Naruszenie powyższej zasady, a tym samym pominięcie nabytych praw strony miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z wyraźnie określonym żądaniem strony zwrotu tylko tej części przedmiotowej działki, na której nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i która stała się zbędna w rozumieniu art. 137 ust. 2 cyt. ustawy w brzmieniu na dzień wszczęcia postępowania administracyjnego, tj. 23 maja 2001 r. na ten cel.

Powołując się na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej podniosła, iż błąd Sądu pierwszej instancji wynikający z niewłaściwego zastosowania prawa polegał na tym, że Sąd uznał za nieistotne przeprowadzenie postępowania mającego na celu dokładne ustalenie w jakiej części przedmiotowej działki został zrealizowany cel wywłaszczenia, a w jakiej części stała się ona zbędna na ten cel, o co wnosiła strona zarzucając naruszenie art. 75 §1 K.p.a., art. 78 §1 K.p.a., albowiem w danej sprawie według aktualnego brzmienia art. 137 cyt. ustawy strona nie może żądać zwrotu części działki, jak to mogła żądać według brzmienia art. 137 ust.2 cyt. ustawy w roku 2001, kiedy zostało wszczęte postępowanie administracyjne. Sąd uznał, iż prawo wynikające z aktualnego brzmienia art. 137 cyt. ustawy zostało skonsumowane ( K.16 uzasadnienia), albowiem nie budziło wątpliwości Sądu , iż termin 10 lat, o którym mowa w tym artykule został zachowany na niekorzyść strony (K.14 uzasadnienia), a zatem nie ma podstaw do zwrotu części działki, skoro aktualne brzmienie cyt. ustawy przepisu tego nie przewiduje. Inne było jednak brzmienie tego przepisu w 2001 r. i strona to prawo do zwrotu części działki nabyła i mówiąc wprost byłoby to ewidentnie niesprawiedliwe, niezgodne z fundamentalną zasadą lex retro non agit, gdyby mogła je utracić tylko z powodu zawinionej rażąco przewlekłości postępowania administracyjnego i niekorzystnej dla strony zmiany prawa ( na co strona przecież oczywiście nie miała żadnego wpływu).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Stosownie do art. 174 pkt. 1 i 2 P.p.s.a., skarga kasacyjna może być oparta na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna zawiera zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 137 U.g.n. poprzez błędne zastosowanie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym po jego nowelizacji w dniu 22 września 2004 r. mimo, iż postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu spornej nieruchomości zostało zainicjowane w 2001 r., a zatem przed jego zmianą. W uzasadnieniu skargi skarżący kasacyjnie podniósł również zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt. 3 P.p.s.a. oraz 75 §1 i 78 §1 K.p.a., co zgodnie ze stanowiskiem zaprezentowanym w uchwale z dnia 26 października 2009 r. I OPS 10/09 również obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do ich rozpoznania, bowiem dla skuteczności przytoczonych podstaw kasacyjnych wystarczy wskazanie przepisów, które zostały naruszone.

Przy ocenie przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy kierować się jej normatywną (ustawową) definicją zawartą w treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Stosownie do tego przepisu nieruchomość uznaje się za zbędą na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczną nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo jeżeli pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Treść przytoczonego wyżej przepisu nie pozwala na dowolną interpretację pojęcia "zbędności dla celu cel określonego w decyzji o wywłaszczeniu". Rację ma Sąd pierwszej instancji że podstawową kwestią dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest upływ terminów z art. 137 U.g.n. , lecz w omawianym zakresie istotne jest przede wszystkim to, czy cel wywłaszczenia osiągnięto na całej lub części przejętej nieruchomości, a dopiero następnie czy takie zadanie zostało wykonane we wskazanym przez ustawodawcę przedziale czasu. Nie chodzi bowiem o to czy określone zamierzenia w ogóle i kiedykolwiek zostały osiągnięte, lecz czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została wykonana na tej właśnie nieruchomości oraz następnie czy nastąpiło to w ściśle określonym okresie.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych niniejszej sprawy wynika, że sporna nieruchomość została nabyta od skarżącej w dniu 3 kwietnia 1984 r. z przeznaczeniem na budowę Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, którego plan realizacyjny zatwierdzony został decyzją z dnia 16 marca 1979 r. Zgodnie z aneksem do planu realizacyjnego zatwierdzonym decyzją z 8 grudnia 1986 r. na części nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr (...) przewidziano fragment budynku biurowo-socjalno-technicznego wraz z obsługującą ten budynek kanalizacją deszczową oraz parkingiem i zielenią. Zgodnie z pismem Urzędu Miasta Poznania z dnia 28 września 1990 r. powyższy budynek został przekazany przez Zarząd Poznańskiego Szybkiego Tramwaju, Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu.

Realizując roszczenie o zwrot przedmiotowej nieruchomości Prezydent Miasta Poznania zatwierdził projekt jej podziału, w wyniku którego z działki nr. (...) wyodrębniły się działki o numerach (...) i (...) .

W wyniku pierwszych oględzin działki nr. (...) (przed podziałem) z dnia 25 czerwca 2001 r. ustalono, iż na jej niewielkiej części znajduje się budynek Sądu Apelacyjnego w Poznaniu oraz kanalizacja deszczowa, wraz ze studniami kanalizacyjnymi, natomiast na przeważającej części jest ona niezagospodarowana i niezabudowana, porośnięta dziką trawą i chwastami.

Z aktualnego protokołu oględzin nieruchomości (po jej podziale) wynika, iż na działce nr (...) znajduje się niewielka część budynku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, część parkingu oraz zieleń w postaci drzew iglastych za którymi znajduje się ogrodzenie z siatki metalowej zamykające teren Sądu. Na środku działki przebiega kanalizacja deszczowa wraz z dwiema studniami kanalizacyjnymi służącymi odprowadzaniu wody z budynku Sądu Apelacyjnego. W pozostałej części działka pozostaje niezagospodarowana.

Z powyższych ustaleń wynika w sposób bezsporny, że pierwotny cel w postaci budowy budynku biurowo-socjalno-technicznego został zrealizowany tylko na niewielkiej części działki nr (...) , bowiem znajduje się na niej jedynie fragment inwestycji (obecnie siedziby Sądu Apelacyjnego). Natomiast pozostała część gruntu pozostaje niezabudowana. Cała nieruchomość została więc wywłaszczona ponad rzeczywiste potrzeby, a w takim razie część niewykorzystanej w omawiany sposób nieruchomości podlega zwrotowi na żądanie byłego właściciela. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż przedmiotem zwrotu może być nie tylko cała nieruchomość przejęta w przeszłości na określone cele, które nie zostały na tej nieruchomości zrealizowane, ale także część takiej nieruchomości. Ocena zbędności części nieruchomości na cel przejęcia (wywłaszczenia) dokonywana jest natomiast przez pryzmat przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 U.g.n. niezależnie od tego, czy część ta została już ewidencyjnie wyodrębniona poprzez podział nieruchomości. W rozpatrywaniu sprawy o zwrot części nieruchomości zbędnej na cel przejęcia Sąd pierwszej instancji nie był związany koniecznością dokonywania oceny zbędności całej działki gruntu nr (...) . Zobowiązany był natomiast dokonać oceny, w jakim zakresie obszar tej działki spełnia przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 U.g.n., aby w wyniku dokonanych ustaleń rozważyć zastosowanie tego przepisu do takiej części gruntu, która okazała się zbędna na cel przejęcia. Skoro więc w zaskarżonym wyroku nie dostrzeżono ustawowego obowiązku rozważenia możliwości zastosowania art. 137 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to zarzut naruszenia tych przepisów uznać należało za usprawiedliwiony.

Z powyższych względów za częściowo usprawiedliwiony należało również uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 75 i 78 K.p.a. bowiem akceptując w pełni stanowisko organów zaniechał ustalenia w jakiej części sporna nieruchomość rzeczywiście stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Natomiast rozważania czy Sąd pierwszej instancji winien był stosować brzmienie art. 137 ust. 1 U.g.n. przed czy po nowelizacji w 2004 r. w związku z powyższym stanowiskiem należało uznać za bezprzedmiotowe.

Z przedstawionych względów na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.