Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 772/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2, art. 3 ust. 1 - 3
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art.  11 a, art. 33 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 89 poz 589
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.), Protokolant Aleksandra Rygielska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy we Wrocławiu utrzymał w mocy decyzję Państwowej Inspekcji Pracy we Wrocławiu z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 89, poz. 589 ze zm.) w związku z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmawiającą nakazania umieszczenia G. K., dalej skarżący, w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 ze zm.), dalej ustawa.

W uzasadnieniu organ I instancji podał, że w dniu 12 kwietnia 2012 r. skarżący wniósł skargę do Państwowej Inspekcji Pracy na pracodawcę: [...] S. A. Oddział Zakłady Wzbogacanie Rud w P., dalej pracodawca, w związku z wykreśleniem stanowiska pracy automatyka z wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Ustalono, że skarżący jest zatrudniony u pracodawcy na stanowisku automatyka w Oddziale Zakładów Wzbogacania Rudy (ZWR) w P. na Oddziale Automatyki w Rejonie R. (TAR) na podstawie umowy o pracę.

Na podstawie ustaleń poczynionych podczas kontroli przeprowadzonej w kwietniu i czerwcu 2012 r. inspektor pracy stwierdził, że pracodawca w 2010 r. ustalił wykaz stanowisk pracy, na których pracownicy wykonują prace w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych. Kwalifikacji stanowisk dokonano w oparciu o pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". W grudniu 2011 r. pracodawca, po zweryfikowaniu przesłanek kwalifikujących niektóre stanowiska pracy do wykazu stanowisk pracy wykonywanych w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, zdecydował o wykreśleniu z tego wykazu m.in. automatyków.

Organ I instancji wskazał, że pracodawca na podstawie art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy, obowiązany jest prowadzić ewidencję pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, za których obowiązany jest opłacać składki na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Podał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy, za prace w szczególnych warunkach uważane są prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym pracę na dotychczasowym stanowisku. Prace, które ustawodawca uznał za wykonywane w warunkach szczególnych ujęte zostały w załączniku nr 1 do ustawy.

Wskazał, że warunkiem koniecznym uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych jest jednoczesne ujęcie danej pracy w wykazie prac w załączniku nr 1 do ustawy oraz wystąpienie w środowisku pracy czynnika ryzyka wymienionego w ustawie. Do tych czynników ryzyka, które starszym pracownikom w znacznym stopniu uniemożliwiają wykonywanie pracy na zajmowanym stanowisku należą czynniki determinowane siłami natury (prace pod ziemią, na wodzie, pod woda, w powietrzu), oraz czynniki determinowane procesami technologicznymi, do których zaliczono: gorący mikroklimat przy wskaźniku obciążenia termicznego WBGT wynoszącym 28° C i powyżej, przy tempie metabolizmu powyżej 130 W/m² (ciężka praca fizyczna), mikroklimat zimny, gdy w pomieszczeniu temperatura spada poniżej 0° C, bardzo ciężką pracę fizyczną powodującą w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny powyżej 8.400 kJ u mężczyzn, podwyższone ciśnienie atmosferyczne, oraz ciężką pracę fizyczną związaną z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała (warunki te wyznaczone są przez efektywny wydatek energetyczny w ciągu zmiany roboczej powyżej 6.300 kJ dla mężczyzn, wymuszoną pozycję ciała wymagającą znacznego pochylenia lub skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły nacisku powyżej 10 KG dla mężczyzn (kat. 4 wg metody OWAS) przez co najmniej połowę zmiany roboczej).

Wyjaśnił, że kwalifikacji stanowiska pracy automatyka dokonano w oparciu o pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu".

Podał, że z ustaleń kontroli wynika, że bieżącą kontrolę nad prawidłowym przebiegiem procesu wzbogacania rudy miedzi sprawują pracownicy technologiczni oraz operatorzy maszyn i urządzeń, bezpośrednio obsługujący maszyny i urządzenia, prowadzący proces wzbogacania rudy. Dla zapewnienia sprawności technicznej przebiegu procesu wzbogacania rud miedzi, odbywającego się na poszczególnych Oddziałach Wydziału Produkcyjnego O/ZWR, wyodrębnione zostały służby techniczne zakładu - Wydział Energetyczny, Wydział Mechaniczny i Wydział Automatyki, którym podlegają odpowiednie oddziały w poszczególnych rejonach.

Ustalił, że zadaniem Oddziału Automatyki jest utrzymanie sprawności technicznej elementów automatyki występujących w urządzeniach kontrolno-pomiarowych, aparaturze regulacyjnej i sterowniczej, mających wpływ na przebieg procesu technologicznego, znajdujących się na urządzeniach eksploatowanych w procesie produkcyjnym wzbogacania rud, na poszczególnych oddziałach produkcyjnych.

Natomiast automatycy zatrudnieni w Oddziale Automatyki obsługują w zakresie przeglądów i konserwacji, napraw, remontów, montażu i pomiarów wszystkie urządzenia automatyki, znajdujące się na terenie Rozdrabnialni, Młynowni i Flotacji oraz Suszarni. Wykonywana praca wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych i uprawnień. Stanowisko pracy pracowników utrzymania ruchu Oddziału Automatyki jest zmienne co do miejsca i rodzaju wykonywanej pracy, które są ściśle związane z urządzeniami i instalacjami podlegającymi nadzorowi automatyków.

Wskazał, że do obowiązków zatrudnionych u pracodawcy pracowników Oddziału Automatyki, należy kontrola stanu technicznego nadzorowanych instalacji i aparatury kontrolno-pomiarowej, regulacyjnej i sterowniczej, usuwanie awarii i naprawa urządzeń, w celu zapewnienia sprawności i ciągłości przebiegu procesu produkcji koncentratów, w tym: codzienna obsługa przyrządów pomiarowych i urządzeń automatyki na obsługiwanych obiektach, ocena pracy aparatury pomiarowo-regulacyjnej i automatyki zainstalowanej na urządzeniach, naprawa aparatury pomiarowo-regulacyjnej według zgłoszeń z oddziałów, bieżąca konserwacja i naprawa urządzeń automatyki i instalacji zgodnie z przydzielonym zakresem, utrzymywanie stałej sprawności technicznej aparatury pomiarowej, urządzeń automatyki, usuwanie usterek aparatury kontrolno-pomiarowej i układów automatyki, współpraca z pracownikami technologicznymi oddziałów produkcyjnych w zakresie udzielania informacji technicznych i eksploatacyjnych, usuwanie awarii układów automatyki po zgłoszeniu przez pracowników technologicznych oddziału, współpraca z pracownikami innych służb przy pracach serwisowych, remoncie lub naprawie urządzenia, prace konserwacyjno-remontowe przy agregatach technologicznych.

Do codziennych zadań automatyków Oddziału Automatyki należy zapewnienie bezawaryjnej pracy aparatury kontrolno-pomiarowej, instalacji analizatora Courier, poboru i transportu prób, instalacji sprężonego powietrza i Stacji Oczyszczania Powietrza oraz tarowanie wag.

Wskazał, że brak jest szczegółowego zakresu obowiązków pracowników zatrudnionych u pracodawcy w Oddziale Automatyki, ponieważ poza planowanymi przeglądami i kontrolą pracy urządzeń, automatycy wykonują jeszcze inne czynności związane z usuwaniem usterek i awarii oraz czynności wynikające z bieżących potrzeb zgłaszanych przez oddziały technologiczne, których nie można wcześniej przewidzieć.

Ustalił, że skarżący pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku automatyka w Oddziale Automatyki w 4-brygadowej, trzyzmianowej organizacji pracy. Każdy automatyk zatrudniony w Oddziale Automatyki odpowiada za sprawną pracę instalacji i urządzeń na swojej zmianie, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Pracownik ten nie wykonuje natomiast prac bezpośrednio przy wzbogacaniu rudy miedzi, związanych z prowadzeniem procesu technologicznego i obsługą maszyn i urządzeń produkcyjnych.

Wskazał, że w 2006 r. pracodawca przeprowadził pomiary wydatku energetycznego na stanowiskach pracy automatyków zatrudnionych w Oddziale Automatyki. Pomierzony wówczas wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace automatyka TAR (mężczyzna) wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 2.889 kcal, czyli 12.105 kJ, co kwalifikowało wykonywaną pracę jako bardzo ciężką pracę fizyczną. Wskazał, że czynności ujęte w chronometrażu dnia pracy, będącego podstawą ustalenia wydatku energetycznego, określone zostały w sposób ogólny i obejmowały cały zakres obowiązków pracownika, nie odzwierciedlały reprezentatywnych, podstawowych czynności wykonywanych codziennie na stanowisku automatyka.

Podał, że w kwietniu 2012 r. pracodawca ponownie dokonał pomiarów wydatku energetycznego na stanowiskach pracy automatyków, zatrudnionych w Oddziale Automatyki. Podstawą ustalenia wydatku energetycznego były chronometraże odzwierciedlające średni, reprezentatywny rozkład podstawowych czynności wykonywanych przez pracowników w ciągu dnia pracy, opracowany przez pracowników nadzoru Oddziału Automatyki TAR. Chronometraże określały typowe czynności związane z obsługą stanowiska pracy oraz czas trwania czynności roboczych, pomocniczych i przerw w pracy. Wskazał, że wydatek energetyczny pracownika wykonującego prace:

- automatyka pracującego w trzyzmianowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1.692 kcal, czyli 7.082 kJ, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną. Chronometraż prac wykonywanych przez pracownika na stanowisku pracy w czasie pomiarów uwzględniał następujące czynności: przydział prac, instruktaż bhp, przygotowanie narzędzi, pobieranie materiałów, odwadnianie instalacji sprężonego powietrza, kontrola pracy urządzeń automatyki rozdrabnialni i suszarni, tarowanie wag, usuwanie usterek i awarii, przeglądy urządzeń (demontaż uszkodzonych podzespołów, montaż naprawionych lub nowych podzespołów), przełączanie układów transportu, przepłukiwanie rurociągów, rozkręcanie oraz skręcanie rurociągów, prace warsztatowe (naprawa zdemontowanych z obiektu urządzeń), dokumentowanie wykonanych prac, aktualizacji dokumentacji oddziałowej, przerwy regulaminowe i organizacyjne;

- automatyka pracującego w jednozmianowej organizacji pracy wyniósł w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej 1.551 kcal czyli 6.492 kJ, co kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną; chronometraż prac wykonywanych przez pracownika na stanowisku pracy w czasie pomiarów uwzględniał następujące czynności: przydział prac, instruktaż bhp, przygotowanie narzędzi, pobieranie materiałów, usuwanie usterek i awarii, przeglądy urządzeń (demontaż uszkodzonych podzespołów, montaż naprawionych lub nowych podzespołów), prace warsztatowe (naprawa zdemontowanych z obiektu urządzeń), usuwanie usterek sprzętu komputerowego, instalacja oprogramowania, usuwanie usterek sprzętu sieciowego, dokumentowanie wykonanych prac, aktualizacji dokumentacji oddziałowej, przerwy regulaminowe i organizacyjne.

Wskazał, że pracodawca nie przeprowadzał na stanowisku automatyka Oddziału Automatyki pomiarów pozostałych czynników ryzyka, o których mowa w ustawie o emeryturach pomostowych. W wyniku kontroli przeprowadzonej na stanowiskach pracy, nie stwierdzono, aby wykonywaniu pracy przez automatyka TAR, towarzyszyły w ciągu zmiany roboczej pozostałe czynniki ryzyka określone w ustawie, t. j. warunki mikroklimatu gorącego scharakteryzowanego wskaźnikiem WBGT powyżej 28° C, temperatura w pomieszczeniu pracy poniżej 0° C, ciśnienie powietrza powyżej ciśnienia atmosferycznego oraz bardzo duże obciążenie statyczne połączone z wykonywaniem ciężkiej pracy fizycznej w wymuszonej pozycji ciała, przez ponad 50% zmiany roboczej. Zaznaczył, że w przypadku, gdy wykonywana przez pracownika praca nie została wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, to rozpatrywanie występowania któregokolwiek z czynników ryzyka podczas wykonywania pracy, nie znajduje uzasadnienia z punktu widzenia tej ustawy.

Wskazał, że pracodawca zapewnił dokonanie i udokumentowanie oceny ryzyka zawodowego związanego z pracą wykonywana na stanowisku automatyka, zatrudnionego w Oddziale Automatyki. Oceny ryzyka zawodowego dokonano z uwzględnieniem następujących czynności wykonywanych przez pracownika w ciągu tygodnia pracy: kontrole urządzeń automatyki, bieżące przeglądy maszyn i urządzeń automatyki, odwadnianie instalacji sprężonego powietrza, przerwy regulaminowe i organizacyjne, utrzymanie ruchu urządzeń automatyki, udział w szkoleniach i instruktażach, prace porządkowe na stanowisku pracy. Do czynności wykonywanych doraźnie w ciągu roku zaliczono: okresowe przeglądy i oględziny jednego urządzenia lub układu, usuwanie awarii systemu wizualizacji na młynowni, systemu wizualizacji na suszarni, usuwanie awarii transmisji danych i poboru prób analizatorów Courier.

W ocenie ryzyka zostały zidentyfikowane zagrożenia występujące podczas pracy w różnych warunkach środowiska pracy, w szczególności czynniki szkodliwe dla zdrowia, w tym czynniki chemiczne toksyczne, pyły oraz czynniki fizyczne m.in. hałas, wibracje, a także czynniki niebezpieczne, stwarzające zagrożenie wypadkowe. W ocenie ryzyka zawodowego nie wskazano występowania na stanowisku automatyka, czynników ryzyka, o których mowa w ustawie, których występowanie w środowisku pracy, jest niezbędne do rozpatrywania danej pracy, jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych.

Podał, że wymienione i opisane powyżej czynności wykonywane przez automatyka Oddziału Automatyki, nie mogły być zakwalifikowane jako prace wykonywane w warunkach szczególnych, bowiem nie obejmują swoim zakresem prac, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, w tym również prac wymienionych w pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy. Wskazał, że czynności wykonywane przez zatrudnionego u pracodawcy automatyka nie są związane bezpośrednio z przerobem rud metali lub ich wzbogacaniem, ponieważ ten zakres prac należy do pracowników technologicznych, obsługujących maszyny i urządzenia do przerobu i wzbogacania rudy miedzi na Oddziałach Rozdrabnialni, Młynowni i Flotacji oraz Suszarni, którzy prowadzą określony cykl działań o charakterze produkcyjnym. Tymczasem czynności wykonywane przez automatyka, związane z eksploatacją urządzeń automatyki i aparatury kontrolno-pomiarowej, mają charakter pomocniczy w stosunku do prowadzonych procesów produkcyjnych. Pracownik wykonuje prace na danych urządzeniach i instalacjach, w celu utrzymania ich sprawności technicznej, w celu usunięcia usterek lub awarii oraz przeprowadzenia konserwacji, przeglądów i napraw w układach automatyki występujących w urządzeniach i instalacjach.

Wskazał, że automatyk, jak wynika z zakresu obowiązków, nie wykonuje prac fizycznie związanych z przerabianiem rudy miedzi, gdyż wykonują je operatorzy i sterowniczy urządzeń przeróbczych, zatrudnieni bezpośrednio przy przeróbce i wzbogacaniu rudy, dlatego nie można uznać, że do podstawowych obowiązków automatyka TAR należy wykonywanie prac bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rudy lub jej wzbogacaniu. Prace wchodzące w zakres obowiązków pracownika na stanowisku automatyka, obejmują czynności dotyczące utrzymania ruchu urządzeń automatyki. Brak jest określenia zadań związanych z wykonywaniem prac bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej i wzbogacaniu rud miedzi.

Wyjaśnił, że prace określone w pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy, podobnie jak większość prac w warunkach szczególnych określonych w załączniku nr 1 do ustawy, muszą posiadać cechę "bezpośredniości". Dodał, że ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje wielu pojęć w niej zawartych, zatem zasadnym było posiłkowanie się przy kwalifikowaniu prac w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze "Poradnikiem do ustawy o emeryturach pomostowych" opracowanym przez specjalistów Centralnego Instytutu Ochrony Pracy. Podał, że poradnik ten nie jest źródłem prawa i w związku z tym nie stanowi podstawy prawnej decyzji, może jednak pełnić rolę pomocniczą przy definiowaniu pojęć zawartych w ustawie jak "prace bezpośrednio przy produkcji", przez które należy rozumieć wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Odnosząc powyższe do prac określonych w pkt 1 załącznika nr 1, przez "prace bezpośrednio przy przeróbce surowców" należy rozumieć wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze strefy obróbki itp. Wskazał, że ustawodawca wprowadzając pojęcie "prace bezpośrednio przy..." wyodrębnił tylko określony rodzaj prac, a konkretnie tylko takie czynności wykonywane przez pracowników, które są związane z prowadzonym procesem przerobu, produkcji lub obsługi w sposób bezpośredni i którym towarzyszą czynniki ryzyka określone w ustawie. Nie obejmują zatem wszystkich prac związanych z procesem produkcji, przerobu, obsługi itp. Wskazał, że oznacza to, że prace wykonywane przez automatyków, nie mogą być kwalifikowane jako prace w warunkach szczególnych w rozumieniu ustawy, ponieważ nie obejmują swym zakresem opisanych powyżej czynności. Dodał, że prace bezpośrednio przy przeróbce rud miedzi i jej wzbogacaniu wykonują pracownicy technologiczni, operatorzy i sterowniczy urządzeń przeróbczych.

Podniósł, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w ustawie o emeryturach pomostowych w art. 3 ust. 2 ustawy. W przypadku automatyka, żadna z wymienionych przesłanek nie została spełniona.

Mając na uwadze powyższe, organ I instancji stwierdził, że praca wykonywana przez skarżącego, zatrudnionego u pracodawcy na stanowisku automatyka w Zakładach Wzbogacania Rudy na Oddziale Automatyki, nie spełnia kryteriów kwalifikujących do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wymienionych w art. 1 - 3 ustawy, dlatego wobec braku przesłanek do nakazania pracodawcy wpisania skarżącego do ewidencji pracowników wykonujących pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, odmówił nakazania umieszczenia skarżącego w ww. ewidencji.

Odwołanie od decyzji pierwszo – instancyjnej wniósł skarżący.

Okręgowy Inspektor Pracy we W., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji podał, że w odwołaniu, skarżący podniósł, że w przeprowadzonej kontroli warunków pracy nie uwzględniono prac wykonywanych w rzeczywistych warunkach, tj. w warunkach gorącego mikroklimatu. Odpowiadając na powyższy zarzut organ II instancji stwierdził, że jednym z czynników ryzyka, wymienionych w ustawie, którego obecność w środowisku pracy może być podstawą do kwalifikowania danej pracy do prac w warunkach szczególnych jest gorący mikroklimat występujący w pomieszczeniach wykonywania pracy, wyrażony wskaźnikiem obciążenia termicznego WBGT którego wartość wynosi 28° C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m² (praca co najmniej średnio ciężka). Wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kontroli inspektor pracy nie stwierdził, aby przy wykonywaniu pracy przez pracownika zatrudnionego na stanowisku automatyka w Oddziale Automatyki występowały warunki mikroklimatu gorącego, w granicach określonych w ustawie. Dodał, że pracownik zatrudniony na stanowisku automatyka, w ramach pełnionych obowiązków przebywa czasowo w różnych miejscach na terenie zakładu, gdzie może wprawdzie występować wyższa temperatura ale nie są to jednak warunki charakterystyczne (reprezentatywne) dla tego stanowiska pracy. Pracownik ten w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej jest poddawany działaniu różnych temperatur od niskich do wysokich, zależnie od miejsca przebywania, także w zależności od wpływu warunków atmosferycznych. Uwzględniając powyższe oraz fakt, że przeprowadzona i udokumentowana przez pracodawcę ocena ryzyka zawodowego na stanowisku automatyka (TAR) nie wykazała występowania jakichkolwiek czynników ryzyka o których mowa w ustawie uznał zarzut skarżącego za bezpodstawny.

W kolejnym zarzucie skarżący podniósł, że przyjęty wydatek energetyczny pracownika nie odpowiada stanowi faktycznemu, bowiem został on opracowany bez uwzględnienia rzeczywistych prac wykonywanych przez poszczególnych pracowników, a przyjęte do jego wyliczenia chronometraże nie odzwierciedlają rzeczywistego rozkładu czynności wykonywanych przez pracowników. Odpowiadając na powyższy zarzut organ odwoławczy stwierdził, że wydatek energetyczny zmierzony na stanowisku automatyka TAR w dniu 8 maja 2012 r. kwalifikuje wykonywaną pracę jako ciężką pracę fizyczną. Zgodnie z ustaleniami inspektora pracy podstawą jego określenia był chronometraż czasu pracy, opracowany przez pracowników nadzoru oddziału i obejmował grupy czynności wykonywanych przez pracowników. W normalnych warunkach chronometraż prac powinien obejmować typowe czynności związane z obsługą stanowiska pracy, powtarzające się każdego dnia. Tymczasem w przypadku pracowników służb utrzymania ruchu w tym zatrudnionych na stanowisku automatyka taki rozkład czynności nie był możliwy do ustalenia z uwagi na specyfikę świadczonych przez nich prac, dlatego przyjęto najbardziej reprezentatywny rozkład czynności wykonywanych przez pracownika. Zauważył, że w przypadku automatyka oddziału TAR istnieje pewien zakres czynności wykonywanych codziennie, natomiast część czasu pracownika zajmują czynności wynikające z bieżących potrzeb związane z regulacją naprawą wymianą itp. Wyjaśnił, że tego rodzaju prac nie można zaplanować, dlatego pomiar wydatku energetycznego na stanowisku pracy pracownika utrzymania ruchu, zawsze będzie w przybliżeniu oddawał faktyczny przebieg pracy. W takiej sytuacji mogą wystąpić dni, gdy w zależności od wykonywanych w danym dniu czynności, wydatek energetyczny może być wyższy od pomierzonego, ale na takiej samej zasadzie wystąpią dni, gdy wydatek będzie niższy, ponieważ obliczony wydatek energetyczny w ciągu zmiany roboczej jest ważny tylko dla określonego chronometrażu. W związku z powyższym uznał, że zarzut skarżącego w kwestii nierzetelnego pomiaru wydatku energetycznego, w kontekście charakteru prac wykonywanych przez skarżącego jest bezpodstawny.

Wskazał, że skarżący w odwołaniu zarzucił również, że zawarty w uzasadnieniu decyzji wniosek, że "Brak jest określenia szczegółowego zakresu obowiązków pracowników zatrudnionych w Oddziale Automatyki (...)" budzi obawy o rzetelność przeprowadzonej w przedmiotowej sprawie kontroli. Odpowiadając na powyższy zarzut organ odwoławczy stwierdził, że prace wykonywane na stanowisku automatyka tylko w pewnym zakresie charakteryzują się powtarzalnością. Zatem, inspektor pracy w uzasadnieniu decyzji stwierdził powyższe, ponieważ ze specyfiki pracy skarżącego wynika, że planowanymi przeglądami urządzeń, wykonuje jeszcze inne czynności związane z usuwaniem usterek i awarii oraz wynikające z bieżących potrzeb zgłaszanych przez oddziały technologiczne, których nie można wcześniej przewidzieć. W celu pełnego ustalenia zakresu prac wykonywanych przez skarżącego inspektor pracy poddał analizie następującą dokumentację: charakterystykę procesu produkcji w ZWR, schemat organizacyjny zakładu, raporty zmianowe, harmonogram oględzin i przeglądów urządzeń w TAR. Kontrola inspektora pracy nie ograniczyła się tylko do analizy przedłożonej przez pracodawcę dokumentacji, ponieważ dokonał osobiście kontroli na stanowiskach pracy.

W podsumowaniu organ odwoławczy wskazał, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, muszą być spełnione jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy, oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Natomiast, aby praca mogła być uznana za pracę o szczególnym charakterze musi być spełniony warunek zgodności wykonywanej przez pracownika pracy, z pracami określonymi w załączniku nr 2 do ustawy. Uwzględniając, że praca świadczona przez skarżącego nie spełnia przywołanych wyżej ustawowych warunków, organ odwoławczy wskazał, że nie miał podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący podniósł, że postępowanie kontrolne zostało przeprowadzone w sposób nierzetelny i niekompletny. Poinformował, że od dnia 1 kwietnia 2004 r. jest zatrudniony w 4-brygadowej trzyzmianowej organizacji pracy z jednoczesnym świadczeniem pracy przy obsłudze analizatorów rentgenowskich. Wskazał, że inspektor pracy nie określił rzeczywistych warunków wykonywanej pracy w odniesieniu do poszczególnych osób zatrudnionych w oddziale TAR. Jego zdaniem, przyjęty w uzasadnieniu decyzji wydatek energetyczny nie odpowiada rzeczywistym warunkom pracy pracowników zatrudnionych przy obsłudze analizatorów rentgenowskich z uwagi na brak rzeczywistych i reprezentatywnych pomiarów dotyczących pracy w szczególnych warunkach. Dodał, że dotyczy to również pracy w warunkach gorącego mikroklimatu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że zarzut skarżącego dotyczący nierzetelnego i niekompetentnego przeprowadzenia kontroli nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że z analizy szczegółowych zapisów raportów zmianowych poszczególnych czynności wykonywanych przez automatyków TAR nie wynika aby skarżący świadczył prace przy obsłudze analizatorów rentgenowskich. Dodał, że gdyby przyjąć, że obsługa tego rodzaju urządzeń ma miejsce, to należy zauważyć, że skarżący wykonuje w ciągu zmiany roboczej szereg innych prac i tym samym fakt obsługi analizatorów rentgenowskich nie stanowi żadnej przesłanki umożliwiającej zakwalifikowanie prac świadczonych przez skarżącego do prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Za nieuzasadniony uznał również zarzut skarżącego dotyczący nieprawidłowego pomiaru wydatku energetycznego, bowiem inspektor pracy nie jest organem uprawnionym do kwestionowania poprawności pomiarów wydatku energetycznego przeprowadzanego przez podmioty zewnętrzne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy administracji przepisów prawa.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 41 ust. 4 pkt 2 i art.3 ust. 1 – 3 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656 ze zm.), dalej ustawa, w związku z art. 11 a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. nr 87, poz. 589 ze zm.).

W myśl art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2 ustawy, czyli dane dotyczące pracownika, za którego jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP.

Przepis art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy, czynniki ryzyka, o których mowa w ust. 1, są związane z następującymi rodzajami prac:

1) w szczególnych warunkach determinowanych siłami natury:

a) prace pod ziemią,

b) prace na wodzie,

c) prace pod wodą,

d) prace w powietrzu;

2) w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi:

a) prace w warunkach gorącego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28 °C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m²,

b) prace w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0 °C,

c) bardzo ciężkie prace fizyczne - prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8.400 kJ, a u kobiet - powyżej 4.600 kJ,

d) prace w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

e) ciężkie prace fizyczne związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała; przy czym ciężkie prace fizyczne to prace powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6.300 kJ, a u kobiet - powyżej 4.200 kJ, a prace w wymuszonej pozycji ciała to prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet (wg metody OWAS pozycja kategorii 4) przez co najmniej 50 % zmiany roboczej.

Stosownie do art. 11 a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy, wykreślenia go z ewidencji oraz sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji.

Z powyższego wynika, że aby praca mogła być uznana za pracę w warunkach szczególnych, musi spełnić jednocześnie dwa warunki: praca danego rodzaju musi zostać wymieniona w załączniku nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych oraz jej wykonywaniu musi towarzyszyć przynajmniej jeden z czynników ryzyka, o których mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy.

Podstawową przesłanką uznania, że pracownik wykonuje pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze jest okoliczność, że wykonywanie tego rodzaju pracy należy do podstawowych obowiązków pracownika. Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący zatrudniony jest u pracodawcy na stanowisku automatyka w Oddziale Zakładów Wzbogacania Rudy na Oddziale Automatyki (TAR), w pełnym wymiarze czasu pracy.

Zasadnie organy obu instancji wskazały na podstawie: charakterystyki procesu technologicznego, raportów zmianowych, fotografii dnia pracy automatyka i tabeli czynności automatyka, że zakres obowiązków zatrudnionych u pracodawcy automatyków ma oczywiście związek z prowadzonym procesem technologicznym wzbogacania rudy miedzi, jednak ogranicza się do czynności związanych z zapewnieniem bezawaryjnej pracy nadzorowanych urządzeń, bowiem do ich zadań należą przeglądy i konserwacje, naprawy, remonty, montaż i pomiary, wszystkich urządzeń automatyki, znajdujących się na terenie Rozdrabnialni, Młynowni i Flotacji oraz Suszarni. Skarżący wykonuje prace na danych urządzeniach i instalacjach, w celu utrzymania ich sprawności technicznej. Prace wchodzące w zakres obowiązków pracownika na stanowisku automatyka obejmują czynności dotyczące utrzymania ruchu urządzeń automatyki, związane są z eksploatacją urządzeń automatyki i aparatury kontrolno-pomiarowej i mają charakter pomocniczy w stosunku do prowadzonych procesów produkcyjnych. Skarżący, jak wynika z zakresu obowiązków, nie wykonuje prac fizycznie związanych z przerabianiem rudy miedzi, ponieważ prace spełniające ustawowy warunek bezpośredniości wykonują między innymi pracownicy zatrudnieni na stanowiskach: operator urządzeń kruszących i przeróbczych, operator zespołu maszyn i urządzeń przeróbczych.

Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżącego, zasadnie w świetle powyższych prawidłowych ustaleń faktycznych organy rozpoznające sprawę uznały, że wszystkie czynności wykonywane przez pracownika zatrudnionego na stanowisku automatyka na Oddziale Automatyki nie mogą być zakwalifikowane jako prace wykonywane w szczególnych warunkach. Nie mieszczą się bowiem w zakresie prac wykonywanych w warunkach szczególnych wymienionych w załączniku nr 1 do ustawy. Zgodnie z pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy, do prac w szczególnych warunkach zalicza się: "Prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu". Zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy wymaga, aby związek pracy z przeróbką mechaniczną rudy miedzi lub procesem wzbogacania rudy miedzi był bezpośredni. Z kolei to, czy praca danej osoby pozostaje w takim związku z przeróbką surowca, zależy od analizy i oceny czynności należących do zakresu jej obowiązków. Warto tu podkreślić, że decydujące znaczenie ma w tym kontekście nie miejsce zatrudnienia, ale rodzaj wykonywanych czynności.

Uwzględniając powyższe, prawidłowo organy obu instancji stwierdziły, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego nie można utożsamiać z pracą bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali i ich wzbogacaniu, o której mowa w pkt 1 wykazu prac w szczególnych warunkach (załącznik nr 1 do ustawy).

Niezależnie od powyższego podnieść należy, że wykonywaniu pracy przez skarżącego nie towarzyszy określony czynnik ryzyka, o którym mowa w ustawie. Stwierdzić należy, że praca przez niego świadczona nie może być zaliczona do bardzo ciężkich prac fizycznych w rozumieniu art. 3 ust. 2 c ustawy, bowiem pomiar wydatku energetycznego pracownika zatrudnionego na stanowisku automatyka wykazał wydatek energetyczny na poziomie 7.082 kJ, a zatem poniżej wydatku energetycznego, o którym mowa w ustawie, a który wynosi powyżej 8.400 kJ.

Wskazać również należy, że w wyniku przeprowadzonej kontroli inspektor pracy nie stwierdził, aby przy wykonywaniu pracy przez pracownika zatrudnionego na stanowisku automatyka w Oddziale Automatyki występowały warunki mikroklimatu gorącego, w granicach określonych w ustawie. Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że pracownik zatrudniony na stanowisku automatyka, w ramach pełnionych obowiązków przebywa czasowo w różnych miejscach na terenie zakładu, gdzie może wprawdzie występować wyższa temperatura ale nie są to jednak warunki charakterystyczne (reprezentatywne) dla tego stanowiska pracy. Pracownik ten w ciągu 8-godzinnej zmiany roboczej jest poddawany działaniu różnych temperatur od niskich do wysokich, zależnie od miejsca przebywania, także w zależności od wpływu warunków atmosferycznych.

Zauważyć trzeba, że przeprowadzona kontrola nie potwierdziła występowania pozostałych wymienionych w ustawie czynników ryzyka. A zatem również ten warunek, jak wynika z prawidłowych ustaleń organów rozpatrujących sprawę, nie został spełniony.

W związku z powyższym wykonywana przez skarżącego praca automatyka nie może zostać zakwalifikowana według pkt 1 załącznika nr 1 do ustawy obejmującego prace bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej rud metali lub ich wzbogacaniu.

Reasumując stwierdzić należy, że organy inspekcji pracy, zgodnie z ich kompetencjami wynikającymi z art. 11 a i art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, dokonując oceny, czy prace wykonywane na stanowisku automatyka spełniają warunki pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, uwzględniły pełny zakres czynności wykonywanych przez skarżącego i zasadnie uznały, że pracownik zatrudniony na omawianym stanowisku pracy nie wykonuje prac w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze. Decyzje zaskarżonej treści nie naruszają prawa.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.