Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 402/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, 77 par. 1, 80 i 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 8 ust. 12, art. 41 pkt 2, art. 38
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.),, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant starszy referent Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania K. K. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta D. o odmowie przyznania skarżącej zasiłku okresowego od dnia 1 marca 2018 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką W. B. i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką H. K., z którą prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Jedynym dochodem rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w miesiącu lutym 2018 r. były zaległe alimenty na córkę strony w kwocie 450,83 zł tj. 1/4 alimentów otrzymanych 03.11.2017 r. rozliczonych od 11/2017 do 02.2018 r. + 585,92 zł tj. 1/3 alimentów otrzymanych 04.12.2017 r. rozliczonych od 12/2017 do 02.2018 r. + 481,30 zł -1/4 alimentów otrzymanych 02.01.2018 r. rozliczonych od 01/2018 do 04/2018 + 561,82 zł – ¼ alimentów otrzymanych 02.02.2018 r. rozliczonych od 02/2018 do 05/2018 + 8,97 zł odsetki doliczone do miesiąca otrzymania. W związku z tym dochód rodziny strony wyniósł 2088,84 zł w wymienionym miesiącu i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe rodziny o takiej strukturze ( 2 osoby ), określone w przepisie art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, według stanu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. 1028 zł (514 x 2 osoby).

Mając na względzie powyższe ustalenia organ stwierdził, że K. K. nie spełnia warunków formalnych do otrzymania pomocy w formie zasiłku okresowego od dnia 1 marca 2018 r., gdyż dochód rodziny wynoszący 2088,84 zł przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 1028 zł ( 2 osoby w rodzinie). Natomiast przyczyną odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej jest brak wskazań co do wystąpienia przypadku szczególnego, wskazującego na potrzebę przyznania pomocy mimo uzyskania przez wnioskodawcę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe. W przypadku strony nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. W związku z tym Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, wydane w ramach uznania administracyjnego, nie nosi cech dowolności.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Wskazała, że alimenty zaległe nie zostały rozliczone zgodnie z tym przepisem, tj. za okres, za jaki faktycznie zostały wypłacone, co wynika z przesłanego przez komornika pisma z dnia 27.03.2018 r. oraz 29.02.2018 r. Ponadto podniosła, że ponownie wliczono kwotę 1409,26 zł, która została już ujęta w jej dochodzie w roku 2015.

Skarżąca wskazała, że MOPS w D. podczas ustalania składników dochodu jej rodziny, błędnie rozliczył kwoty zaległych alimentów, które otrzymała od komornika w listopadzie i grudniu 2017 r. oraz w styczniu i lutym 2018 r. Powyższe stanowisko podzieliło SKO w Katowicach.

Zarzuciła organowi I i II instancji błędną interpretację art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, według którego, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Dodała, że według dokumentacji przesłanej przez komornika oraz stanu faktycznego, zalegle alimenty zostały wypłacone przez okres ok. 34 miesięcy (od lutego 2015 r do listopada 2017 r) i na taki okres powinna być rozliczona kwota przesłanych alimentów, a nie - jak uczynił organ - na okres od 2-4 miesięcy.

Podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem SKO, ponieważ w przedmiotowych sprawach ma znaczenie, jak świadczenia alimentacyjne zostały zaksięgowane przez komornika. Podkreśliła, że dokumentacja z kancelarii komorniczej jest istotnym dowodem w sprawie.

Ponadto wskazała, że sporną kwestią jest ponowne doliczenie do dochodu rodziny kwoty 1409,26 zł., ponieważ sprawa ta była już wyjaśniana przez SKO (m.in. decyzja [...]). Dodała, że w okresie od 05.2015 - 11.2015 powyższa kwota została doliczona do jej dochodu, gdyż organ oparł się na zaświadczeniu od komornika z dnia [...] Zarzuciła, że pomimo wiedzy organu, iż kwota 1409,26 zł (jako różnica pomiędzy zasądzonymi alimentami tj. 400 zł a przesłanymi), została przez nią zwrócona na konto komornika w listopadzie 2015 r. (wpłata ta została przyjęta, a zwrot nie został zakwestionowany), kwota ta ponownie została ujęta.

Skarżąca podniosła, że od 7 lat opiekuje się niepełnosprawną matką i dodatkowo małoletnią córką, bez jakiegokolwiek wsparcia osób trzecich. W 2011 roku musiała zrezygnować z pracy, aby zapewnić opiekę matce i swojej dwuletniej córce. Podkreśliła, że w żaden sposób nie przyczyniła się do swojej obecnej sytuacji życiowej, która jest efektem wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń i wykracza poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej zasiłku okresowego od dnia 1 marca 2018 r.

Powodem wydania rozstrzygnięcia było stwierdzenie przez organ, że w wyniku uwzględnienia wypłaconych na rzecz skarżącej zaległych alimentów, dochód jej rodziny przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie zaistniały szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku okresowego, o którym mowa w art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz.1508).

Wysokość dochodu w rodzinie skarżącej została ustalona przy zastosowaniu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, według którego, w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód.

Prawidłowo przyjął bowiem organ, że skoro uzyskana 3.11.2017 r. kwota 1830,82 zł ( alimenty zaległe 1803,32 + 27,50 zł odsetki) i 4.12.2017 r. kwota 1778,66 zł ( alimenty zaległe 1757,77 zł + 20,89 zł odsetki) i 2.01.2018 r. kwota 1940,82 zł ( 1925,23 zł alimenty zaległe + 15,59 zł odsetki) i 2.02.2018 r. kwota 2256,25 zł ( alimenty zaległe 2247,28 zł + 8,97 zł odsetki) tytułem zaległego świadczenia alimentacyjnego przekracza kwotę zasądzonych alimentów w wysokości 600 zł, to w rozpatrywanej sprawie należało zastosować art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Na tej podstawie, alimenty zaległe otrzymane w dniu 3.11.2017 r. w kwocie 1803,32 zł zostały rozliczone od 11/2017 do 02/2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy ( 1803,32 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,005), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 450,83 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 4.12.2017 r. w kwocie 1757,77 zł rozliczono od 12/2017 do 02/2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 3 miesięcy ( 1757,77 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 2,926), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 585,92 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 2.01.2018 r. w kwocie 1925,23 zł rozliczono od 01/2018 do 04/2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy ( 1925,23 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,208), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 481,30 zł, alimenty zaległe otrzymane w dniu 02.02.2018 r. w kwocie 2247,28 zł rozliczono od 02/2018 do 05/2018 r., gdyż alimenty te były należne za okres 4 miesięcy ( 2247,28 zł podzielone przez 600 zł alimentów bieżących = 3,745), co w przeliczeniu na miesiąc stanowiło kwotę 561,82 zł.

Zasadnie organ stwierdził przy tym, że w sytuacji uzyskania dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny "na przyszłość".

Ponadto do powyższych kwot ustalonych w wyniku zastosowania art. 8 ust. 12 cytowanej ustawy, prawidłowo organ dodał, wskazane w decyzji odsetki.

W wyniku ustalenia, w powyższy sposób, wysokości dochodu w rodzinie skarżącej, prawidłowo organ stwierdził, że doszło do przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, a w związku z tym brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku okresowego.

Nie zasługiwały zaś na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze, według których zaległe alimenty powinny być rozliczone przez 34 miesiące, gdyż – jak podniosła skarżąca - "zostały wypłacone przez okres ok. 34 miesięcy (od lutego 2015 r. do listopada 2017 r.)". Podkreślenia bowiem wymagało, że organ prawidłowo zastosował w niniejszej sprawie, cytowany wyżej art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, gdyż podzielił każdą z wymienionych w decyzji kwot zaległych alimentów przekazanych skarżącej przez komornika (bez odsetek), przez kwotę zasądzonych alimentów, tj. 600 zł. i w ten sposób ustalił, za jaki okres, tj. za ile miesięcy, należny jest uzyskany dochód. Następnie przez ten okres organ uwzględnił w dochodzie rodziny skarżącej, kwotę wynikającą z podzielenia kwoty zaległych alimentów przekazanej skarżącej przez komornika, przez liczbę miesięcy, za które należna była ta przekazana kwota. Dodać przy tym należało, że ustaloną w ten sposób kwotę, organ uwzględnił w dochodzie rodziny skarżącej "na przyszłość", czyli poczynając od miesiąca, w którym komornik przekazał skarżącej konkretną sumę zaległych alimentów.

Następnie sumując kwoty, które w wyniku powyższego rozliczenia należało uwzględnić na luty 2018 r., organ ustalił wysokość dochodu w rodzinie skarżącej w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, co było zgodne z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Wobec tego przytoczone wyżej zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.

Ponadto w uzasadnieniu skargi zawarte zostały twierdzenia, według których w niniejszej sprawie ponownie doliczono do dochodu rodziny kwotę 1409,26 zł, która – według skarżącej - została już doliczona do dochodu w okresie od maja do listopada 2015 r., gdyż organ wydając decyzję w [...] oparł się na zaświadczeniu od komornika z dnia [...]. Jak podniesiono w skardze, w zaskarżonej decyzji kwota ta została ujęta pomimo wiedzy organu, że kwota ta została zwrócona przez skarżącą na konto komornika w listopadzie 2015 r. Skarżąca podniosła, że jeśli kwota ta po raz drugi została wliczona do jej dochodu, to wnosi o zmianę decyzji z [...].

W powyższym zakresie wskazać należało, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest decyzja z [...] wydana przy zastosowaniu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Wśród podstaw faktycznych jej wydania były ustalenia dotyczące kwot zaległych alimentów przekazanych skarżącej przez komornika w dniach 3.11.2017 r., 4.12.2017 r., 2.01.2018 r., 2.02.2018 r. Istotne znaczenie miało zatem to, że według dokumentów źródłowych, uwzględnione przez organ kwoty zaległych alimentów, zostały uzyskane przez skarżącą w wymienionych datach. Organ zobowiązany był bowiem ustalić wysokość dochodu w rodzinie skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc, tj. w lutym 2018 r. Z uwagi zatem na – opisane już wyżej - kwestie dotyczące zastosowania art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, istotne znaczenie miały właśnie kwoty zaległych alimentów uzyskane w określonych wyżej datach, a nie wszelkie inne, np. uzyskane kilka lat wcześniej. Z tego powodu, poza zakresem dokonywanych w tej sprawie ustaleń pozostają okoliczności dotyczące zaległych alimentów uzyskanych przez skarżącą w 2015 r., w tym również to, czy skarżąca zwróciła w listopadzie 2015 r. wymienioną przez nią w skardze kwotę na konto komornika.

W związku z ustaleniem, że dochód w rodzinie skarżącej przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, będące jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego, określonego w art. 38 ustawy o pomocy społecznej, organ rozważył możliwość przyznania jej zwrotnego zasiłku okresowego, określonego w art. 41 pkt 2 tej ustawy.

Według zaś art. 41 pkt 2 cytowanej ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Wobec tego wskazać należało, że granice uprawnienia organu pomocy społecznej do orzekania o przyznaniu zasiłku okresowego z art. 41 ustawy, wyznacza katalog okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy skwalifikowanych jako "szczególnie uzasadnione przypadki". Jak zaś wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, pod pojęciem "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.

W przedmiotowej sprawie organ, w wyniku ustalenia sytuacji skarżącej stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że wystąpił przypadek szczególny, wskazujący na potrzebę przyznania pomocy pomimo uzyskania przez wnioskodawcę dochodu przekraczającego kryterium dochodowe.

W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż rozstrzygnął sprawę mając na względzie sytuację skarżącej oraz ograniczone możliwości finansowe organu I instancji, a tym samym ochronę interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej.

Zasadnie przy tym organ odwoławczy podniósł, że w przypadku strony nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, tj. taka sytuacja, czy zdarzenie nadzwyczajne, które byłoby nietypowe i niemożliwe do przewidzenia przez stronę, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że żadne takie nadzwyczajne zdarzenie nie wystąpiło, a zatem wydane w sprawie rozstrzygnięcie nie ma cech dowolności. Dodać przy tym należało, że zdarzenie, o którym mowa, musiałoby swoimi konsekwencjami wywołać sytuację wyraźnie odbiegającą od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.

Jak już więc była o tym mowa wyżej, rozstrzygnięcie co do przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku okresowego na podstawie art. 41 pkt 2 cytowanej ustawy ma charakter uznaniowy i jest ponadto uzależnione od oceny organu dokonywanej w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, według którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Należało więc zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r. o sygn. akt I OSK 624/07, Lex 500091). Nie zachodzi przy tym konieczność wykazywania w każdym przypadku możliwości finansowych organów pomocy społecznej, a ich ograniczone możliwości należą do faktów powszechnie znanych (por. wyroki NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08, z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1389/12).

Prawidłowo zatem organ odwoławczy podniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argument dotyczący ograniczonych możliwości finansowych organu I instancji, a tym samym podkreślił konieczność ochrony interesów innych osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. Te okoliczności są bowiem także istotne z punktu widzenia realizacji celów pomocy społecznej.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i decyzja organu I instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W powyższych okolicznościach, brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, które zostały wydane na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w ich uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).

W związku z tym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.