Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1831/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 3
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 16 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Ke 495/17 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Ke 495/17, oddalił skargę M. M. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] czerwca 2017 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za 2015 r.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy:

M. M. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2015 wraz z załącznikami graficznymi oraz pismem "Wnioski w sprawie wniosku o przyznanie płatności na 2015 rok". Na wezwanie organu wniosek został przez rolnika uzupełniony.

W wyniku przeprowadzonej w gospodarstwie wnioskodawcy (w dniach [...].10-[...].12.2015) kontroli w zakresie: programu rolnośrodowiskowego, kwalifikowalności powierzchni oraz w zakresie wzajemnej zgodności ustalono nieprawidłowości mające wpływ na płatność, co znalazło odzwierciedlenie w raportach z czynności kontrolnych, które zostały przekazane wnioskodawcy. Skarżący nie wniósł zastrzeżeń do wyników kontroli. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach wezwał M. M. do złożenia wyjaśnień. Strona złożyła korektę do wniosku, a także dodatkowe wyjaśnienia odnoszące się do sposobu wykorzystania działek rolnych DD/DD1, DE/DE1, DF/DF1, DG/DG1, DH/DH1, DI/DI1, DJ/DJ2, IK/IK1, wyrażając pogląd na temat definicji "trwałych użytków".

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach przyznał M. M. płatności ONW do gruntów położonych w strefie nizinnej I w wysokości 6005,06 zł oraz odmówił przyznania płatności ONW do gruntów położnych na obszarach ze specyficznymi utrudnieniami w strefie nizinnej II. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach zastosował dodatkowo karę z tytułu przedeklarowania powierzchni w wysokości 411,84 zł dla obszarów ze specyficznymi utrudnieniami.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach decyzją z dnia [...] września 2016 r. uchylił wskazaną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. przyznał M. M. płatność ONW do gruntów położnych w strefie nizinnej I w kwocie 5.173,75 zł oraz odmówił przyznania płatności ONW do gruntów położonych w strefie ze specyficznymi utrudnieniami oraz w strefie nizinnej II oraz nałożył na stronę sankcje z tytułu tej płatności w kwotach 411,84 zł i 3.083,52 zł. Decyzja ta stała się prawomocna z dniem 10 stycznia 2017 r.

Następnie, decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach z dnia [...] kwietnia 2017 r. ustalono M. M. kwotę nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) za rok 2015 w wysokości 831,31 zł.

Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] czerwca 2017 r.

Organ odwoławczy przypomniał, że wypłacone skarżącemu środki publiczne za rok 2015 w ramach płatności do obszarów z ograniczeniami naturalnymi i innymi szczególnymi ograniczeniami pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, tj. z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.; dalej: ustawa o ARiMR). Wskazał przepisy znajdujące zastosowanie – przepisy Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015r., poz. 364 ze zm.; dalej: rozporządzenie ONW), Rozporządzenia Delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 2014.181.48), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 2013.347.487), Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającym Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 2013.347.549) i Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 2014.227.69). Wyjaśnił, że z przepisu § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ONW wynika, że w przypadku ubiegania się o płatności ONW zasadniczym warunkiem koniecznym do spełnienia jest użytkowanie rolnicze działek w zgodzie z normami i wymogami. Niespełnienie tego warunku uniemożliwia przyznanie płatności lub ma wpływ na wysokość płatności, w zależności od rozmiaru niezgodności.

Zdaniem organu doszło do nienależnego pobrania płatności ONW przez skarżącego za rok 2015. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z [...] czerwca 2016 r. przyznającej płatność w kwocie 6005,06 zł i przyznanie decyzją z [...] grudnia 2016 r. płatności w wysokości 5173,75 zł uzasadnia stwierdzenie, że kwota 831,31 zł stanowiąca różnicę między kwotą przyznaną decyzją pierwotną a kwotą przyznaną decyzją ostateczną stanowi płatność pobraną nienależnie i daje podstawę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności ani na podstawie art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013, ani art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95.

Wskazał również, że w przedmiotowej sprawie miał zastosowanie art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r., zgodnie z którym obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. W rozpoznawanej sprawie płatności zostały wypłacone na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ przy wydawaniu pierwotnej decyzji nie popełnił pomyłki, gdyż kwota płatności została wyliczona na podstawie danych zgłoszonych przez wnioskodawcę z zastosowaniem prawidłowej stawki.

Zdaniem organu odwoławczego, nie sposób przyjąć, że w przedmiotowej sprawie skarżący ubiegając się o płatności ONW, przyjmując przyznaną i przekazaną na jego rachunek płatność, nie mógł w zwykłych okolicznościach wykryć nieprawidłowości. Skarżący wnioskował o przyznanie płatności do gruntów, których nie użytkował rolniczo, zaś wniosek zawierał oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności ONW. Zatem znał rzeczywisty stan faktyczny i prawny w sprawie przyznania płatności. Nie sposób wobec tego mówić o pomyłce organu, skoro działał on w zaufaniu do deklaracji rolnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. M. na powyższą decyzję.

Zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko organu, że różnica pomiędzy kwotą otrzymaną przez skarżącego z tytułu przyznania płatności ONW na podstawie decyzji wyeliminowanej z obrotu prawnego a kwotą wynikającą z ostatecznej decyzji stała się pomocą pobraną nienależnie. W konsekwencji ustalenie skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności było uzasadnione.

W przypadku, gdy kwota nienależnie pobranych płatności w całości lub części jest konsekwencją ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności, w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie podlegają ocenie kwestie związane z przyznaniem środków. Wysokość przyznanych skarżącemu środków z tytułu płatności ONW na rok 2015 była przedmiotem ustaleń i została przesądzona w ostatecznej decyzji z [...] grudnia 2016 r., którą przyznano skarżącemu płatność ONW w niższej wysokości. Z powyższych względów, w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe postawienie skutecznego zarzutu w przedmiocie zasadności wyłączenia z przyznania płatności ONW gruntów stanowiących zdaniem skarżącego uprawy trwałe – lasy, grunty zadrzewione, zakrzaczone. Sąd I instancji wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym trybem, w którym następuje określenie zmniejszeń lub nienależnie pobranych środków finansowych pochodzących ze środków unijnych, także krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie zadań realizowanych z funduszy unijnych. Dalej Sąd wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie ma odrębny charakter i stanowi konsekwencję ustaleń wynikających z ostatecznej decyzji z [...] grudnia 2016 r. w sprawie przyznania płatności ONW za rok 2015. Zatem w prowadzonym postępowaniu organy nie mogły badać ponownie kwestii, które były przedmiotem rozpatrzenia w odrębnej sprawie dotyczącej przyznania płatności zakończonej wydaniem ostatecznej decyzji. Skarżący nie skorzystał z możliwości kwestionowania rozstrzygnięcia, którym przyznano płatność ONW za rok 2015 w wysokości niższej niż w decyzji pierwotnej. Organy tym samym miały prawo oprzeć się na ustaleniach zawartych w decyzji organu I instancji z [...] grudnia 2016 r.

WSA wyjaśnił, że przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu jest jedynie to, czy doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków i czy nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość ich dochodzenia.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu przez beneficjenta nienależnie pobranych płatności przewiduje przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Wyłączenie tego obowiązku wymaga co do zasady spełnienia łącznie dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana być musi na skutek błędu organu, po drugie błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. WSA przyjął, że pod pojęciem "pomyłki organu" należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Pomyłka organu może zaistnieć, gdy np. na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. Za pomyłkę należy uznać także wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności.

Sąd nie podzielił stanowiska organu, który przyjął, że w niniejszej sprawie przyznanie skarżącemu płatności nie było skutkiem pomyłki organu. Zdaniem WSA, przekazanie środków na podstawie nieostatecznej decyzji, w sytuacji gdy poprzedzające wydanie decyzji kontrole w przedmiocie kwalifikowalności powierzchni w zakresie wzajemnej zgodności oraz programu rolnośrodowiskowego wykazały nieprawidłowości, należy bowiem rozpatrywać w kategorii pomyłki organu, rozumianej jako błąd popełniony przez właściwy organ, którego skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. Wobec powyższego nie można podzielić argumentacji organu, że przyznając i wypłacając płatności, działał on w zaufaniu do deklaracji złożonej przez rolnika.

Wskazana wadliwość nie ma jednak – zdaniem Sądu – wpływu na wynik sprawy. Błąd ten mógł bowiem skarżący mógł wykryć w zwykłych okolicznościach. Sąd podkreślił, iż za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada rolnik, którego obowiązkiem jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnie ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. Skarżący, deklarując do płatności ONW działki rolne, których nie użytkował rolniczo zgodnie z wymogami, niespełniające tym samym wymogów kwalifikowalności, znał stan faktyczny. Co istotne, kontrole przeprowadzone przed wydaniem decyzji wykazały nieprawidłowości, o których skarżący został powiadomiony. Zasadnie zatem organ ocenił, że wnioskodawca mógł wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków, a zatem nie zaistniała druga, określona w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, przesłanka wyłączająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2015 r.

W ocenie WSA, w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 3 ust 1 rozporządzenia nr 2988/95, przewidującym jako zasadę czteroletni okres przedawnienia liczony od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1, z tym że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. Skarżący w złożonym w dniu [...] czerwca 2015 r. wniosku deklarował do płatności ONW działki rolne niespełniające warunków kwalifikowalności. Zasadnie zatem organy przyjęły, że złożenie deklaracji stanowiło nieprawidłowość, od której winien być liczony czteroletni okres przedawnienia.

Sąd podzielił też stanowisko organu, że nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w zakresie nadmiernie pobranej płatności ONW, określone w art. 54 ust. 3 rozporządzenia nr 1306/2013. Kwota nienależnie pobranych płatności ONW wyniosła 831,31 zł, tj. przekracza równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 907/2014.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złoży M. M., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że M. M., ubiegając się o płatności bezpośrednie, przyjmując przyznaną i przekazaną na rachunek bankowy płatność, mógł wykryć nieprawidłowość w przekazaniu środków, w sytuacji gdy z samej treści decyzji Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego z dnia [...] września 2015 r., uchylającej decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach dnia [...] czerwca 2016 r. wynika, że główny materiał dowodowy w postaci raportu kontroli na miejscu nr [...] zawiera sprzeczne ze sobą dane i dlatego też w ocenie Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach na podstawie posiadanego materiału dowodowego trudno jest określić, czy nałożona kara administracyjna jest adekwatna do stwierdzonych uchybień, a tym samym jeżeli Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach jako podmiot profesjonalny, dysponujący wiedzą, doświadczeniem i fachowym zapleczem nie był w stanie ocenić na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego czy nałożona kara administracyjna jest adekwatna do stwierdzonych uchybień, a tym samym czy przyznane skarżącemu płatności zostały prawidłowo wyliczone, to tym bardziej nie był w stanie tego uczynić skarżący – rolnik, który nie posiada wiedzy prawniczej, jak również nie przeszedł w przeciwieństwie do pracowników ARiMR żadnego szkolenia z zakresu chociażby dopłat bezpośrednich.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie zarzutów. które w istocie sprowadzają się do zakwestionowania ustaleń faktycznych stanowiących podstawę oceny możliwości wykrycia przez rolnika błędu.

Organ nie skorzystał z prawa do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie z powodu niewłaściwie sformułowanych w niej zarzutów.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Nie stwierdzając wystąpienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek określonych w przepisie § 2 art. 183 p.p.s.a., skutkujących nieważnością postępowania, kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku może być więc dokonana wyłącznie w zakresie zdeterminowanym podstawami, na których została oparta skarga kasacyjna. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, a jej granice wyznaczone są przez podstawy i wnioski. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż – z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej – Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zatem uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści określonej normy prawnej. Natomiast naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie - że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę.

W skardze kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie zarzucono zaskarżonemu wyrokowi I instancji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014 poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że M. M., ubiegając się o płatności ONW, przyjmując przyznaną i przekazaną na rachunek bankowy płatność, mógł wykryć błąd organu w przekazaniu środków.

Kasator nie wskazał jednakże, na czym polega błędne rozumienie przez Sąd I instancji wskazanej wyżej normy prawnej. Z uzasadnienia zarzutu opartego o podstawę wynikającą z art. 174 pkt 1 p.p.s.a wynika, że w istocie zarzut ten dotyczy niewłaściwego zastosowania w stanie faktycznym sprawy powołanego w petitum skargi kasacyjnej przepisu prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014.

Skarga kasacyjna natomiast nie została oparta na naruszeniu przepisów postępowania.

Brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania, wskazanych w oparciu o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a prowadzi do uznania, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy.

To zaś powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może zajmować się okolicznościami faktycznymi, które mogłyby uzasadniać zastosowanie normy art. 7 ust. 3 akapit pierwszy rozporządzenia nr 809/2014. Zgodnie z tym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności (powiększonej w stosownych przypadkach o odsetki) nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Zarzucana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej błędna ocena możliwości wykrycia błędu przez skarżącego przez pominięcie przez Sąd I instancji ustaleń zawartych w głównym materiale dowodowym w postaci raportu z kontroli na miejscu, który zawierał sprzeczne ze sobą dane, co oznaczało, że postępowanie, w wyniku którego przyznano skarżącemu nadmiernej wysokości, zostało przeprowadzone wadliwie, a wobec tego nie było możliwe wykrycie przez beneficjenta pomyłki organu – prowadzi w istocie do kwestionowania ustaleń i ocen dotyczących stanu faktycznego sprawy.

Przedstawiając fakty i dokonując ich oceny, Sąd orzekający uzasadnił swoje stanowisko, wg którego obowiązkiem rolnika jest deklarowanie do płatności ONW powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo zgodnie z wymogami. Skarżący natomiast – jak podkreślił Sąd I instancji – deklarując do płatności ONW działki rolne, których nie użytkował rolniczo zgodnie z wymogami – zatem niespełniające wymogów kwalifikowalności – znał stan faktyczny. Ponadto jak wskazano w wyroku, przeprowadzone przed wydaniem decyzji kontrole wykazały w tym zakresie nieprawidłowości, o których skarżący został powiadomiony, co oznacza, że przyjmując przyznaną płatność, beneficjent pomocy miał możliwość wykrycia pomyłki organu.

Skarżący kasacyjnie, uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 ust 3 rozporządzenia nr 809/2014, zakwestionował powyższe ustalenia faktyczne, polemizując z dokonaną przez Sąd I instancji ich oceną.

W sytuacji gdy skarżący kasacyjnie nie zarzuca naruszenia przepisów postępowania, ustalony przez Sąd I instancji stan faktyczny nie może zostać podważony.

Natomiast zarzutów naruszenia prawa materialnego nie można uzasadniać, kwestionując ustalenia stanu faktycznego, co uczynił w sprawie autor skargi kasacyjnej. Jest to dopuszczalne jedynie w ramach drugiej podstawy tego środka prawnego – określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Naruszenia prawa materialnego w postaci błędnego zastosowania pozostają w związku z ustaleniami dotyczącymi okoliczności faktycznych, niemniej jednak dla skuteczności zarzutu niewłaściwego zastosowania prawa materialnego niezbędne jest jednoczesne podniesienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez niedostateczne czy błędne ustalenie i ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Jeżeli w skardze kasacyjnej tego nie uczyniono, Naczelny Sąd Administracyjny jest obowiązany przyjąć, że wnoszący skargę kasacyjną nie podważa ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie oznacza to, że stanowisko Sądu I instancji co do tego, że organ dopuścił się pomyłki, przyznając producentowi w decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. płatność ONW z uwzględnieniem powierzchni działek nieużytkowanych przez niego rolniczo – niemniej błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika, co nie uzasadnia odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności w świetle art. 7 ust 3 rozporządzenia nr 809/2014 – nie zostało zakwestionowane.

Niezależnie od powyższego Naczelny Sad Administracyjny zwraca uwagę, że analizowany w sprawie art. 7 ust 3 rozporządzenia nr 809/2014 w akapicie drugim stanowi, iż w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeżeli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Powyższe oznacza, że błąd (pomyłka) organu co do wskazanych w tym przepisie okoliczności zauważony przez organ niezwłocznie, nawet jeżeli nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach, nie zwalnia beneficjenta pomocy od konieczności zwrotu nienależnej płatności, o ile organ przekaże decyzję o odzyskaniu przed upływem 12 miesięcy od dokonania płatności. W sprawie zasadnie przyjęte zostało, że przekazanie środków na podstawie nieostatecznej decyzji ustalającej nieprawidłowo powierzchnię kwalifikowaną do płatności, w sytuacji gdy poprzedzające wydanie decyzji kontrole na miejscu co do kwalifikowalności powierzchni uprawionej do płatności wykazały nieprawidłowości – stanowi pomyłkę organu. Przepisy rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 nie definiują pojęcia "pomyłki organu". Jednak w ocenie NSA pod tym pojęciem należy rozumieć wszelkie błędy popełnione przez właściwy organ lub inny organ, których skutkiem było dokonanie nienależnej płatności. W sprawie niniejszej nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego w zakresie powierzchni kwalifikowanej do płatności ONW stanowi błąd organu, który dotyczy elementów stanu faktycznego, związanych z obliczaniem płatności. Niemniej uwadze organów ARiMR-u jak i Sądowi I instancji uszło to, że przyznana wskutek pomyłki organu na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2016 r. płatność ONW przekazana na rachunek bankowy rolnika w dniu [...] czerwca 2016 r. nie może podlegać zwrotowi nawet w sytuacji przyjęcia braku możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta, skoro decyzja o odzyskaniu wydana przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kielcach nr [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r. ustalająca kwoty nienależnie pobranych płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) – przekazana została skarżącemu, jak wynika z dowodu doręczenia znajdującego się w aktach administracyjnych w dniu [...] maja 2017 r., a zatem w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Treść przepisu art. 7 ust 3 akapit 2 rozporządzenia nr 809/ 2014 nie pozostawia wątpliwości, że w takiej sytuacji akapit 1 tej normy prawnej w sprawie nie mógł mieć zastosowania.

Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając w granicach skargi kasacyjnej, uznał zarzuty naruszenia wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu art. 7 ust 3 rozporządzenia nr 809/2014 za nieusprawiedliwione i z tego względu, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., na jego wniosek, po złożeniu stosownego oświadczenia. Zatem o powyższym orzeknie WSA w Kielcach (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).