Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 320/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...]. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...], odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na: środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, bieżącą i zaległą opłatę czynszu, bieżącą opłatę za energię elektryczną, bieżącą i zaległą opłatę za gaz, leki, krany, opłatę za telefon, naprawę lampy w kuchni z usługą elektryka, naprawę lub zakup telewizora, podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej, piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Skarżąca pismem z dnia 27 września 2013 r. wniosła o pomoc finansową na: środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, energię, czynsz bieżący i zaległy gaz bieżący i zaległy, leki, krany, telefon, naprawę lampy w kuchni i usługę elektryka, reperację lub zakup telewizora, i piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię oraz podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej.

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) – zwanej dalej: k.p.a., oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) – zwanej dalej: u.p.s., odmówił przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, energię, czynsz bieżący i zaległy, gaz bieżący i zaległy, leki, krany, telefon, naprawę lampy w kuchni i usługę elektryka, reperację lub zakup telewizora, piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię oraz podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej dokumentacji ustalono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, meszka sama w dwupokojowym mieszkaniu ([...] m2), którego jest właścicielem. Wysokość bieżącego czynszu za lokal wynosi obecnie [...] zł, stan zadłużenia lokalu wynosi ponad [...] zł. Z informacji uzyskanych w trakcie wywiadu wynika, że skarżąca nie partycypuje w opłatach czynszowych, jak również nie ponosi większości innych opłat stałych i związanych z utrzymaniem mieszkania. Z uwagi na powstałe zadłużenie w lokalu został odłączony gaz. Z przedstawionych rachunków wynika, że kwota zaległości za gaz wynosi [...] zł. Z przedstawionej faktury za energię elektryczną wynika, że na koncie lokalu widnieje nadpłata za zużycie energii, która została uwzględniona w kwocie do zapłaty na kolejny okres. Bieżący rachunek za energię elektryczną wynosi [...] zł. Do zapłaty za telefon stacjonarny pozostaje obecnie kwota [...] zł, na którą składają się nieopłacone faktury za okres od czerwca do września 2013 r. Dodatkowo skarżąca posiada telefon komórkowy, Internet, telewizję kablową oraz dodatkowe prywatne ubezpieczenie, których koszty ponosi córka.

Organ stwierdził dalej, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Dochód skarżącej stanowi obecnie (tj. od marca 2013 r.) świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie, które przekracza kwotę kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia w formie zasiłku celowego

Organ I instancji dodał, że skarżąca od września 2006 r. systematycznie (w każdym miesiącu) korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W okresie od stycznia do września 2013 r. uzyskała pomoc w formie zasiłków celowych w łącznej wysokości [...] zł (średnio ok. [...] zł miesięcznie). Od września do grudnia 2013 r. skarżąca ma przyznaną pomoc w zakresie dożywiania w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżąca korzysta również z pomocy córki, między innymi w formie opłat Internetu, telewizji kablowej, telefonu komórkowego oraz dodatkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto skarżąca pozostaje (wraz z córką) od 2008 r. współwłaścicielem samochodu [...]. Obecnie wszystkie koszty utrzymania samochodu ponosi córka skarżącej.

Z uwagi na fakt, iż dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, nie kwalifikuje się ona do pomocy w formie zasiłku celowego. Mając powyższe na uwadze organ dokonał dalej oceny sytuacji wnioskodawczyni również pod kątem uprawnień do specjalnego zasiłku celowego, który może być przyznany mimo przekroczenia tego kryterium.

Oceniając całokształt sytuacji skarżącej organ I instancji uznał, że przede wszystkim z uwagi na zły stan zdrowia oraz niski dochód niewątpliwie pozostaje ona w trudnej sytuacji życiowej, w związku z czym korzysta ze wsparcia w ramach świadczeń pomocy społecznej. Podkreślił jednak, że skarżąca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym oraz nie wykorzystuje swoich uprawnień i możliwości, domagając się przejęcia kosztów utrzymania przez pomoc społeczną. O powyższym świadczy miedzy innymi fakt, że zaległość w opłatach mieszkaniowych (czynsz, energia, gaz, telefon) jest skutkiem braku jakichkolwiek wpłat ze strony skarżącej. Na zadłużenie w opłatach czynszowych wpływ miał również fakt, że skarżąca z dniem 1 sierpnia 2012 r. dobrowolnie zrezygnowała z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego, który miała przyznany na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Wniosek o ponowne przyznanie dodatku mieszkaniowego powtórnie złożyła dopiero [...], kiedy to na koncie lokalu widniało już znaczne zadłużenie.

Organ wskazał również, że skarżąca w dniu 18 lipca 2012 r. osiągnęła wiek emerytalny, a tym samym nabyła możliwość ubiegania się o prawo do emerytury, o czym była wielokrotnie informowana w trakcie wywiadów środowiskowych. Posiadanie uprawnień do emerytury zostało potwierdzone przez ZUS w piśmie z dnia 21 września 2012 r. Mimo tego skarżąca bez racjonalnych przyczyn przez wiele miesięcy odmawiała złożenia wniosku do ZUS o przyznanie emerytury – powyższy wniosek został złożony dopiero w [...] i od tego czasu przyznane zostało świadczenie emerytalne

W ocenie organu zarówno brak dodatku mieszkaniowego jak i emerytury skutkował realnym obniżeniem własnych dochodów, które mogłyby zostać przeznaczone na opłatę świadczeń mieszkaniowych, co obecnie mogło oznaczać znacznie niższe zadłużenie lub jego brak.

Organ I instancji zwrócił uwagę, że skarżąca ma możliwość podłączenia swojego mieszkania do instalacji ciepłej wody, Jak wynika z informacji uzyskanej od zarządcy budynku, w którym mieszka, demontaż piecyków gazowych i podłączenie budynku do instalacji ciepłej wody został dokonany w 2006 r., a koszty tych prac pokryła Wspólnota Mieszkaniowa. Skarżąca jako jedyna osoba w budynku nie wyraziła zgody na wykonanie w jej mieszkaniu prac polegających na demontażu piecyka gazowego i przyłączenia lokalu do instalacji ciepłej wody. Według mieszkańców bloku koszty podgrzania wody po podłączeniu do instalacji miejskiej są porównywalne z tymi ponoszonymi przedtem.

Organ dodał, że skarżąca zamieszkuje sama w dwupokojowym mieszkaniu własnościowym, zatem posiada możliwość jego sprzedaży i kupna mieszkania mniejszego, którego koszty utrzymania (w tym również koszty energii czy gazu) mogłyby być niższe, natomiast różnica w cenie mogłaby także pokryć obecnie występujące zadłużenie.

Wśród posiadanych przez skarżącą możliwości poprawy swojej sytuacji wskazano również uprawnienia wynikające z zapisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (art. 128 – 144), zgodnie z którymi w przypadku braku środków na zapewnienie podstawowych potrzeb skarżąca ma prawo zwrócić się o pomoc od córki, z którego prawa nie korzysta, domagając się zapewnienia podstawowych potrzeb ze strony pomocy społecznej.

Organ I instancji uwzględnił fakt, iż skarżąca, mimo zgłaszania braku możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb – m. in. zakup żywności czy odzieży, dysponuje dwoma telefonami (stacjonarnym i komórkowym), zatem mogłaby zrezygnować z jednego z nich, obniżając w ten sposób koszty utrzymania. Argumentacja, iż nie może ona zrezygnować z telefonu stacjonarnego z uwagi na to, że jego numer jest w posiadaniu znajomych i różnych instytucji, nie została wzięta pod uwagę, gdyż w ocenie organu uwarunkowana jest wygodą, a nie faktyczną niezbędną potrzebą.

Organ zaznaczył też, że skarżąca konsekwentnie odrzuca zdecydowaną większość racjonalnych propozycji pracowników socjalnych, takich jak: konieczność systematycznego partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania, oszczędnego gospodarowania, rezygnacji z dóbr podnoszących komfort życia na rzecz zabezpieczenia w pierwszej kolejności niezbędnych potrzeb, kupowania przepisanych przez lekarza leków czy wykorzystywania posiadanych uprawnień i możliwości – pozornie deklarując możliwość ich realizacji, np. w odniesieniu do kwestii podłączenia ciepłej wody stawia warunek dożywotniego zagwarantowania całkowitego opłacania kosztów zużycia wody oraz pokrycia wszelkich kosztów remontu wraz z wymianą glazury, rur i armatury.

Biorąc pod uwagę wyżej opisane okoliczności, w tym w szczególności fakt, iż skarżąca posiada własne dochody, otrzymuje wsparcie materialne w postaci świadczeń pomocy społecznej, korzysta z pomocy córki, jak również posiada inne, wyżej opisane możliwości poprawy jej sytuacji, z których nie korzysta, nie znaleziono podstaw (w kontekście zgłoszonych potrzeb) do uznania jej sytuacji jako szczególnej, uzasadniającej przyznanie wnioskowanej pomocy.

Organ I instancji dodatkowo wskazał, że trudno uznać potrzeby takie jak podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej, zakup pieca elektrycznego przepływowego do ogrzewania wody, kuchenki indukcyjnej, garnków, patelni, telewizora i kranów – jako niezbędne potrzeby bytowe, bez których funkcjonowanie skarżącej byłoby zagrożone. Wydatki ze środków publicznych na zakup pieca elektrycznego przepływowego do ogrzewania wody byłyby bezzasadne, szczególnie, gdy jest możliwość doprowadzenia ciepłej wody wodociągowej do mieszkania. Ponadto nie ma technicznych przeszkód w uzyskaniu dostępu do gazu miejskiego i dalszego wykorzystania posiadanych piecyków gazowych i kuchni gazowej bez wydawania znacznych środków finansowych na zakup i montaż nowych urządzeń, a jedyną przeszkodą jest brak opłat za zużycie gazu przez właściciela mieszkania.

Jako niezbędnej potrzeby bytowej organ nie uznał również naprawy lampy, szczególnie, gdy nie stwierdzono braku możliwości korzystania przez skarżącą z oświetlenia. Poza zepsutą lampką posiada bowiem ona inne źródła oświetlenia. Krany, choć niewątpliwie nie w pełni sprawne, działają i w pierwszej kolejności skarżąca powinna ustalić możliwość ich naprawy, w tym uszczelnienia. Kwestii naprawy lub zakupu telewizora także nie uznano jako niezbędnej potrzeby życiowej, tym bardziej, że skarżąca, z uwagi na dostęp do Internetu, nie zostaje pozbawiona źródła bieżących informacji, ponadto posiada telewizor turystyczny. Za niezbędną potrzebę bytową trudno też uznać zakup biletu miesięcznego w sytuacji, gdy skarżąca pozostaje współwłaścicielem samochodu.

Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, w tym zgłoszone potrzeby i całokształt sytuacji życiowej skarżącej, nie znaleziono podstaw do przyznania wnioskowanej pomocy.

Na koniec organ podniósł, iż na terenie [...] zamieszkuje wiele osób, które, mimo że posiadają dochód o wysokości zbliżonej do dochodu skarżącej lub niższej, regularnie ponoszą przynajmniej częściowe koszty związane z opłatami mieszkaniowymi i własnym utrzymaniem, wykorzystując jednocześnie uprawnienia takie jak np. dodatek mieszkaniowy czy alimenty. Dodatkowo wskazano, że środki finansowe, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej, są ograniczone i nie pozwalają na realizację wszystkich zgłaszanych potrzeb – w okresie od stycznia do września 2013 r. udzielono pomocy w formie wszystkich zasiłków celowych średnio w wysokości [...] zł miesięcznie na osobę.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. K., wnosząc o przedstawienie drogi wyjścia z zadłużenia na piśmie, uwzględniającej fakt, że posiada dochód w wysokości [...] zł. Poinformowała, że ostatnio zapłaciła za energię [...] zł. Zakwestionowała twierdzenie organu, iż jej mieszkanie ma dwa pokoje, gdyż – jak wyjaśniła – posiada jeden pokój. Podała też, że przez kilka miesięcy nie miała pieniędzy, co spowodowało narastanie zaległości. W ocenie skarżącej, to pracownicy ośrodka pomocy społecznej nie współpracują z nią i nie wskazują dokładnie sposobu przezwyciężenia trudności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] znak: [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a zarzuty strony nie znajdują uzasadnienia.

Organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, czyli gdy wnioskodawca, z przyczyn rodzinnych, losowych lub innych, znalazł się w wyjątkowo trudnej sytuacji. Warunkiem przyznania pomocy jest nieprzekroczenie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, tj. kwoty [...] zł dla osoby samotnie gospodarującej. Dochód skarżącej w wysokości [....] zł przekracza kryterium dochodowe, zatem nie było możliwe przyznanie pomocy finansowej na pokrycie potrzeb bieżących określonych we wniosku z dnia [...].

Organ zwrócił uwagę, że w oparciu o art. 41 pkt 1 u.p.s. możliwe jest przyznanie pomocy osobie przekraczającej kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przypomniał jednak, że zasiłek celowy specjalny przyznawany w tym trybie ma wyjątkowy charakter – powinien być przeznaczony na zaspokojenie potrzeby bytowej osoby korzystającej z pomocy, w sytuacji nadzwyczajnej, niecodziennej, np. katastrofa, powódź, pożar i inne tego typu sytuacje. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu. Ponadto przyznanie bądź odmowa przyznania specjalnego zasiłku celowego uzależniona jest nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby wnioskodawcy mogą zostać zaspokojone z jego własnych środków, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia mimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Organ stwierdził, że skarżąca nie powołała się na żadną nadzwyczajną sytuację, która miała miejsce, lecz wniosła o przyznanie pomocy na pokrycie bieżących potrzeb (środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, bieżącą i zaległą opłatę czynszu, bieżącą opłatę za energię elektryczną, bieżącą i zaległą opłatę za gaz, leki, krany, opłatę za telefon, naprawę lampy w kuchni z usługą elektryka, naprawę lub zakup telewizora, podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej, piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię). Takie potrzeby mogą być zaspokajanie przez organ osobom, które spełniają kryterium dochodowe i to nie w każdym przypadku, tylko wówczas, gdy na podstawie szczegółowego przeprowadzonego postępowania organ ustali, że nie przyznanie konkretnej pomocy zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy.

Organ zaakcentował też rolę, jaką w postępowaniu o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej odgrywa obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu znalezienia sposobu wyjścia z trudnej sytuacji życiowej. Odmowa współdziałania może bowiem stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia, nawet w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe.

Organ wskazał dalej, że skarżąca ma stały dochód przekraczający kryterium dochodowe. Otrzymuje stałe świadczenie emerytalne. Jest także pod opieką ośrodka pomocy społecznej – w 2013 r. do września otrzymała pomoc finansową w łącznej wysokości [...] zł, a obecnie do grudnia [...] zł miesięcznie na dożywianie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności.

Organ stwierdził, iż w sytuacji, gdy kwota posiadanych środków jest niewystarczająca dla osób spełniających kryterium dochodowe, nie można zarzucić organowi przekroczenia granic uznania w przypadku odmowy przyznania pomocy osobie przekraczającej kryterium dochodowe określone w ustawie. Zaznaczył także, że w pierwszej kolejności powinny być zaspokajane ze środków pomocy społecznej niezbędne potrzeby, tj. takie, których niezabezpieczenie zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku zabezpieczania wszystkich potrzeb wnioskodawców, powinien wkraczać tylko wtedy, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej – wówczas, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W niniejszej sprawie organ I instancji zastosował wymienione kryteria.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję skarżąca zakwestionowała znaczenie dla rozstrzygnięcia faktu, iż jest współwłaścicielką 18-letniego samochodu. W ocenie skarżącej nie jest możliwa sprzedaż jej mieszkania o powierzchni [...] m2 (całość [...] m2) z uwagi na brak środków na ten cel. Wskazała, że przeprowadzka jest kosztowna, jak również – w przypadku nabycia mniejszego mieszkania – wykonanie kapitalnego remontu, który skarżąca uważa za konieczny. W ocenie skarżącej organ nie ustalił w sposób jednoznaczny, czy córka skarżącej pomaga jej w utrzymaniu. Podała, że córka opłaca studia z zarobionych przez siebie pieniędzy i może pomagać matce, ale nie musi, jeśli jej na to nie stać. Dalej skarżąca wyjaśniła, że aby podłączyć ciepłą wodę, konieczny jest kapitalny remont łazienki i kuchni, łącznie z wymianą rur. Podniosła, że obecnie płaci tzw. ryczałt za wodę, natomiast po podłączeniu ciepłej wody będzie miała zamontowane liczniki i nie będzie jej stać na uregulowanie opłat za wodę. Skarżąca odniosła się także do faktu posiadania dwóch telefonów: stacjonarnego i komórkowego. Podała, że telefon stacjonarny jest jej niezbędny, ponieważ z telefonu komórkowego nie wszędzie może zadzwonić. Ponadto telefon stacjonarny posiada od 1959 r., numer ten znają wszyscy, w tym także instytucje jak banki i szpitale, zaś rezygnacja z niego będzie wiązała się z kłopotami i kosztami.

Skarżąca nie uważa zgłaszanych przez pracowników socjalnych propozycji za racjonalne, jak np. zamiana mieszkania na mniejsze, rezygnacja z telefonu stacjonarnego czy też z obecnego sposobu rozliczania zużycia wody. W ocenie skarżącej to zgłaszane przez skarżącą racjonalne sposoby wyjścia z trudnej sytuacji: wnioski o udzielenie pomocy finansowej na wymianę sprzętu starego na nowy, wymianę żarówek na energooszczędne oraz wymianę urządzeń na energooszczędne, spotykały się z odmową organu. Skarżąca za nieuzasadniony uznała zarzut braku współpracy, gdyż jej zdaniem współpracuje z organem jak potrafi.

Skarżąca podała także, że nadal przysługuje jej zasiłek stały, do którego proponuje powrót.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia 25 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego, przez co naruszono przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy prawa materialnego – art. 2 ust. 1, art. 3 oraz art. 41 pkt 1 u.p.s.

Wskazano, że skarżąca, wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, nie odmawia współpracy z ośrodkiem pomocy społecznej i podejmuje odpowiednie kroki, by zadbać o swoje bieżące i przyszłe utrzymanie. Wystąpiła z wnioskiem o dodatek mieszkaniowy, składa rachunki bądź wyjaśnienia odnośnie przyznanych jej zasiłków, w miarę możliwości reguluje opłaty związane z utrzymaniem mieszkania.

Zdaniem skarżącej, organy orzekające błędnie wskazały, iż zajmuje ona mieszkanie dwupokojowe, podczas gdy skarżąca składała do ośrodka pomocy społecznej odpowiednią dokumentację wskazującą, że jej mieszkanie jest mieszkaniem jednopokojowym o powierzchni [...] m2. Wielkość mieszkania skarżącej jest jej zdaniem minimalną powierzchnią, na której może egzystować osoba niepełnosprawna.

Zarzucono także organowi zaniechanie wyjaśnienia, z jakich powodów skarżąca odstąpiła od możliwości podłączenia mieszkania do instalacji ciepłej wody i czy jest to ekonomicznie uzasadnione. Organy orzekające zaniechały również wyjaśnienia, kto opłaca rachunki za Internet i telefon komórkowy, a także kto w głównej mierze z niego korzysta.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, że postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77, art. 80, art. 86 oraz art. 89 § 2 k.p.a.. Organy wadliwie ustaliły stan faktyczny, co miało istotny wpływ na treść wydanych decyzji.

Pełnomocnik zwrócił uwagę, że skarżąca w przeszłości skutecznie zabiegała o zasiłki celowe dla zaspokojenia swoich potrzeb bytowych, a przecież jej sytuacja w żaden sposób nie różniła się od obecnej.

Za zdarzenie wypełniające kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku pełnomocnik uznał chwilę, gdy J. K. stała się osobą niepełnosprawną. Prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i ocena stanu faktycznego na podstawie całokształtu materiału dowodowego winny skutkować uchyleniem już przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji organu I instancji, a w konsekwencji uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji.

Stwierdził również, że sytuacja życiowo-materialna skarżącej jest szczególnie uzasadnionym przypadkiem.

Reasumując pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi II instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...], odmawiającą przyznania J. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na: środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, bieżącą i zaległą opłatę czynszu, bieżącą opłatę za energię elektryczną, bieżącą i zaległą opłatę za gaz, leki, krany, opłatę za telefon, naprawę lampy w kuchni z usługą elektryka, naprawę lub zakup telewizora, podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej, piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię.

W ocenie Sądu, decyzja ta odpowiada prawu, a zarzuty podniesione w skardze i w piśmie ją uzupełniającym nie ujawniły wad tego rodzaju, które winny skutkować jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego.

Zauważyć należy, iż zgodnie z wyrażoną w art. 6 k.p.a. zasadą praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W zakresie udzielania świadczeń z pomocy społecznej właściwe organy są związane przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która to ustawa reguluje w sposób wiążący m. in. rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania.

Wskazać przy tym trzeba, że celem pomocy społecznej – stosownie do art. 2 ust. 1 u.p.s. – jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei art. 3 ust. 1 ustawy stanowi, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że zadaniem pomocy społecznej jest jedynie wspieranie osób i rodzin, nigdy zaś zastępowanie ich w dążeniu do osiągnięcia rezultatu określonego w powołanym przepisie. W art. 3 ust. 2 ustawy określono, że zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Ponadto, stosownie do art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dalej, ustawodawca w art. 4 u.p.s. podkreślił rolę, jaką w systemie pomocy społecznej odgrywa współdziałanie osoby ubiegającej się o taką pomoc, nakładając na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Konsekwencje braku aktywności, o której mowa w art. 4 u.p.s., mogą okazać się dotkliwe dla wnioskodawcy. Przepis art. 11 ust. 2 u.p.s. wprost stanowi, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego i inne wskazane w tym przepisie okoliczności mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Co istotne, powyższy przepis stanowi samoistną przesłankę do odmowy przyznania pomocy.

Przytoczone wyżej przepisy stanowią istotne dyrektywy wiążące organy administracji publicznej właściwe w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Należy zaś pamiętać, że konstrukcja prawna mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów art. 39 oraz art. 41 u.p.s. opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym. Orzekając w przedmiocie przyznania świadczenia organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, w tym m. in. przywołane wyżej przepisy art. 2 – 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ musi mieć bowiem na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interes innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/2007, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej określa art. 36 u.p.s. Świadczeniami takimi są m. in. zasiłek celowy – uregulowany w art. 39-40 u.p.s., oraz specjalny zasiłek celowy – uregulowany w art. 41 pkt 1 u.p.s.

W rozpoznawanej sprawie złożony przez skarżącą wniosek o przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na: środki czystości, bilet miesięczny, ubranie zimowe, bieżącą i zaległą opłatę czynszu, bieżącą opłatę za energię elektryczną, bieżącą i zaległą opłatę za gaz, leki, krany, opłatę za telefon, naprawę lampy w kuchni z usługą elektryka, naprawę lub zakup telewizora, podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej, piec elektryczny przepływowy do ogrzewania wody w kuchni i łazience, kuchenkę indukcyjną, garnki i patelnię, w pierwszej kolejności należało rozpoznać jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego, gdyż ta forma pomocy społecznej najbardziej odpowiada zaspokojeniu wnioskowanych potrzeb. Jak stanowi art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Prawo do tego świadczenia, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s., przysługuje jedynie osobom, których dochód nie przekracza określonej w ustawie oraz rozporządzeniu wykonawczym do ustawy kwoty, zwanej dalej: kryterium dochodowym, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie organy obu instancji prawidłowo przystąpiły do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej od ustalenia, czy spełnia ona podstawowy warunek przyznania wnioskowanego dodatku celowego, tj. czy osiągany przez nią dochód mieści się w granicach kryterium dochodowego. Ustalenie, że dochód skarżącej z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku w kwocie [...] zł przekracza kryterium określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, który dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł, stanowi jednak wystarczającą przesłankę do odmowy udzielenia zasiłku celowego (na co słusznie zwrócono uwagę w sprawie). Dalsze rozważania co do celowości przyznania świadczenia w tej formie były więc zbędne, gdyż przepis art. 8 ust. 1 u.p.s. w sposób wyraźny przesądza o tym, że osobom, których dochód przekracza omawiane kryterium dochodowe, nie przysługuje prawo do świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego.

W ocenie Sądu, prawidłowo zatem organy orzekające wskazały na specjalny zasiłek celowy, uregulowany w art. 41 pkt 1 ustawy, jako alternatywną formę świadczenia z pomocy społecznej, która ewentualnie mogłaby mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Przedmiotowy wniosek J. K. z uwagi na przekroczenie przez skarżącą kryterium dochodowego został więc rozpoznany także pod kątem zasadności przyznania skarżącej pomocy społecznej w tej właśnie formie.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Istotne jest, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego jest uzależnione od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Należy mieć bowiem na uwadze, że ta forma pomocy skierowana jest do osób lub rodzin o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, co już stanowi o wyjątkowości tego świadczenia. Pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zostało zdefiniowane przez ustawodawcę, jest to pojęcie nieostre, niedookreślone, zatem jego interpretacja ma charakter ocenny, uzależniony każdorazowo od oceny konkretnego stanu faktycznego. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt II SA/Po 718/13, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreśla się, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, zatem nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 179/13, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, ustalona przez ograny sytuacja osobista i materialna skarżącej nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", zatem nie uzasadnia zastosowania w stosunku do niej przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. Do okoliczności takich nie można zaliczyć ani niskiego dochodu skarżącej, ani jej stanu zdrowia. Organy rozpoznające sprawę oraz Sąd nie kwestionują trudnej sytuacji życiowej skarżącej, natomiast z akt sprawy nie wynika, aby była ona konsekwencją sytuacji nadzwyczajnych, odbiegających od typowych sytuacji, w jakiej znajdują się inne osoby, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby korzystać winny z pierwszeństwa w zaspokojeniu. Nadto, okoliczności podane przez skarżącą nie noszą znamion nagłych, jednorazowych, generujących okazjonalne wydatki. Niewątpliwie świadczą o jej trudnej sytuacji, ale też wskazują na to, iż przyznana pomoc musiałaby mieć charakter stały, a tego rodzaju pomoc jest sprzeczna z celami pomocy społecznej.

Istotne znaczenie dla podjęcia negatywnego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie miał także powołany przez organy obu instancji art. 11 ust. 2 u.p.s., który stanowi m. in., że brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest ugruntowane już stanowisko, które w pełni podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt IV SA/Wr 143/09, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 1123/12, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak słusznie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 września 2007 r., sygn. akt I OSK 1851/06 (CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), za wystarczającą podstawę do odmowy przyznania świadczenia można przyjąć bierną lub roszczeniową postawę osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy społecznej – permanentne korzystanie ze świadczeń, przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek pomocy ze strony osoby zainteresowanej w likwidowaniu własnych problemów materialnych. Należy mieć bowiem na względzie to, iż osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma bowiem charakter uzupełniający. Z kolei zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył także w przytoczonym orzeczeniu, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Negatywne zachowania osób ubiegających się o świadczenie mogą spowodować wydanie negatywnych dla nich decyzji administracyjnych, skutkujących ograniczeniem świadczenia, odmową jego przyznania lub udzieleniem pomocy w formie niepieniężnej.

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż organy pomocy społecznej prawidłowo oceniły w sprawie postawę skarżącej w kontekście ww. art. 11 ust. 2 u.p.s. Przede wszystkim trafnie wskazano w tej materii, że skarżąca nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Fakt zrezygnowania z dodatku mieszkaniowego przyznanego skarżącej na okres od 1 maja 2012 r. do 31 października 2012 r. oraz złożenie wniosku o przyznanie emerytury dopiero w [...] w sposób istotny wpłynęły na sytuację majątkową skarżącej, w tym na wysokość narastającego zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie i media. Skarżąca nie podejmowała też aktywnie prób przyznania jej ponownie dodatku mieszkaniowego (wniosek taki złożyła dopiero we [...]) lub innego rozwiązania problemu zadłużenia z tego tytułu. O braku wykorzystania własnych możliwości świadczy także sposób wykorzystania przez skarżącą pomocy finansowej córki. Córka opłaca Internet, telewizję kablową, telefon komórkowy oraz prywatne ubezpieczenie zdrowotne. W ocenie Sądu, opłaty, które ponosi córka skarżącej, nie są przeznaczone na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych skarżącej. W sytuacji zaś, gdy skarżąca sygnalizuje potrzebę pomocy w opłaceniu czynszu za mieszkanie, rachunków za gaz, czy też energię elektryczną, potrzeby te winny być zaspokajane w pierwszej kolejności. Skarżąca posiada możliwości do zaspokojenia we własnym zakresie choć części zgłaszanych potrzeb, lecz nie wykorzystuje ich. W ocenie Sądu, córka wnioskodawczyni w pierwszej kolejności mogłaby zaś pomóc skarżącej w opłacaniu rachunków za mieszkanie, gaz czy też energię elektryczną, czyli opłat związanych z podstawowymi potrzebami bytowymi, bardziej niezbędnymi do egzystencji niż Internet, telewizja kablowa, telefon komórkowy czy prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca dysponuje także dwoma telefonami (stacjonarnym i komórkowym), a mimo to – ze względów podyktowanych jedynie wygodą – nie wyraża woli rezygnacji z jednego z nich, co mogłoby obniżyć znacznie koszty jej utrzymania.

Sąd w pełni podziela również dokonaną przez organy orzekające w sprawie ocenę zgłaszanych przez skarżącą potrzeb, których dotyczył wniosek z dnia [...]. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy traktować wąsko i odnosić do zaspokajania wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych. Do takich niezbędnych potrzeb bytowych, bez zaspokojenia których zagrożona byłaby egzystencja wnioskodawcy, z pewnością nie należą zaś potrzeby zgłoszone przez skarżącą, których pokrycie ze środków publicznych w przeważającej mierze nie miałoby nawet racjonalnego uzasadnienia. Jak trafnie zwróciły uwagę organy obu instancji, skarżąca posiada możliwość doprowadzenia ciepłej wody wodociągowej do mieszkania, stąd też brak jest uzasadnienia dla udzielenia pomocy na zakup pieca elektrycznego przepływowego do ogrzewania wody. Nadto, zgłaszana przez skarżącą deklaracja możliwości podłączenia ciepłej wody uzależniona została przez nią od zadeklarowania przez ośrodek pomocy społecznej dożywotniego całkowitego opłacania kosztów zużycia wody oraz pokrycia wszelkich kosztów remontu wraz z wymianą glazury, rur i armatury. Powyższe świadczy jedynie o roszczeniowej postawie skarżącej, która nie może spotkać się z aprobatą organów pomocowych, wobec zasad rządzących w tego rodzaju postępowaniu, choćby z racji brzmienia art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s.. Jak wynika z akt sprawy, nie ma też technicznych przeszkód w uzyskaniu przez skarżącą dostępu do gazu miejskiego i dalszego wykorzystywania posiadanych przez nią piecyków gazowych i kuchni gazowej, bez wydawania znacznych środków finansowych na podłączenie trzeciej fazy energii elektrycznej i zakup kuchni indukcyjnej. Jedyną bowiem przeszkodą w tej kwestii jest brak opłat za zużycie gazu przez skarżącą (co skutkowało jego odłączeniem). Nadto, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla uznania za niezbędne potrzeby bytowe: naprawy lampy – która nie jest jedynym źródłem oświetlenia skarżącej, kranów – które w pierwszej kolejności mogłyby być naprawione lub uszczelnione, naprawy lub zakupu telewizora – w sytuacji gdy skarżąca posiada drugi telewizor turystyczny. Tak też ocenić trzeba zakup garnków czy patelni. Zauważyć przy tym należy, iż choć rozpoznawany w niniejszej sprawie wniosek skarżącej został załatwiony przez organy orzekające negatywnie, to zainteresowana nie pozostała bez wsparcia w analizowanym okresie z pomocy społecznej. Trzeba zaznaczyć, że od stycznia do września 2013 r. uzyskała już (jak wskazał organ I instancji) pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie ponad [...] zł, natomiast (co istotne – z uwagi na okres objęty pomocą) na podstawie decyzji organu pomocowego z dnia [...] przyznano jej świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych w wysokości [...] zł miesięcznie przez cztery kolejne miesiące, tj. włącznie z grudniem 2013 r. Dlatego też, w ocenie Sądu, racjonalne gospodarowanie wskazanymi środkami i uzyskiwanym dochodem z emerytury, a także pomocą finansową pochodzącą od córki, powinno umożliwić skarżącej normalną egzystencję, w tym - stopniowe regulowanie powstałych zadłużeń w opłatach stałych za mieszkanie.

Sąd podziela również i tę argumentację organów orzekających w sprawie, zgodnie z którą powodem odmowy udzielenia pomocy może być także ograniczona ilość środków w dyspozycji organu pomocy społecznej. Powyższe stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie sądowym. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (wyrok NSA z dnia 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1747/12, CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji średnia wysokość pomocy udzielonej przez właściwy ośrodek pomocy społecznej w formie zasiłków celowych w okresie od stycznia do września 2013 r. wynosiła [...] zł na osobę w miesiącu. Potwierdza to zatem prawidłowość prezentowanego przez organy stanowiska, że i z tego względu wniosek skarżącej nie mógł być uwzględniony w oczekiwanym zakresie.

Konkludując, w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, odmowa przyznania świadczenia tak wskazanego w art. 39, jak i w art. 41 ustawy o pomocy społecznej musiała być uznana za uzasadnioną.

Z przywołanych na wstępie przepisów wynika bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Powyższemu obowiązkowi organy obu instancji w niniejszej sprawie uczyniły zadość. Słusznie organy uznały, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak już wyżej wskazano z uwagi na dochód skarżącej, przekraczający kryterium dochodowe, nie było możliwe przyznanie zasiłku celowego na ten cel na podstawie art. 39 u.p.s. Nie zachodził także szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s., zatem organom orzekającym w sprawie nie można zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego przy wydaniu decyzji o odmowie przyznania skarżącej na tej podstawie pomocy finansowej. Nie mogło ujść uwadze, że sytuacja osobista i majątkowa skarżącej nie odpowiada przyjętemu rozumieniu pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 u.p.s. Istotny wpływ na rozstrzygnięcie miał także brak współpracy ze strony skarżącej w rozwiązywaniu jej sytuacji, jej roszczeniowa i bierna postawa w tym zakresie (o czym świadczy chociażby zakres wniosku, tj. ilość i charakter potrzeb w nim podanych) oraz niewykorzystywanie własnych możliwości w przezwyciężaniu trudności.

Sąd, kontrolując zarówno zaskarżoną decyzję, jak też decyzję organu I instancji, nie dopatrzył się wad w postępowaniu, także tych podniesionych przez pełnomocnika strony skarżącej. Organy przeprowadziły postępowanie w poszanowaniu zasad wynikających z art. 7, art. 77, art. 80, art. 86, art. 89 § 2 k.p.a., a przeprowadzone wnikliwie postępowanie i sumbsumpcja prawna znalazły odzwierciedlenie w kompletnym, w pełni oddającym stan faktyczny i prawny sprawy uzasadnieniu, sporządzonym w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Jedynie na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że w piśmie procesowym z dnia 25 sierpnia 2014 r. pełnomocnik skarżącej nie wyjaśnił precyzyjnie, na czym polegało naruszenie przez organy orzekające w sprawie wskazanych w tym piśmie przepisów postępowania regulujących postępowanie dowodowe – brak jest chociażby wskazania, jakie okoliczności stanu faktycznego nie zostały wzięte przez organy pod uwagę oraz jakich czynności niezbędnych do ich wyjaśnienia zaniechały organy. Przypomnienia zaś wymaga, że rodzinny wywiad środowiskowy, lub jego aktualizacja w myśl art. 107 ust. 4 ustawy, jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania świadczenia ze środków pomocy społecznej. Jest to obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego i wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Skarżąca nie kwestionowała przyjętych przez organy ustaleń dokonanych na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia [...], w tym także na podstawie podanych przez nią informacji, m. in. o zakresie pomocy udzielanej przez córkę. Pełnomocnik skarżącej ograniczył się natomiast jedynie do postawienia zarzutu naruszenia tych przepisów i przedstawienia ogólnych uwag dotyczących postępowania wyjaśniającego oraz granic uznania administracyjnego. Z tego względu nie było możliwe szersze ustosunkowanie się przez Sąd do tak postawionych zarzutów.

Z wymienionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

O wynagrodzeniu pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 491).