Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1858/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
journal: Dz.U. 2011 nr 205 poz 1212
law: Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Bożenna Blitek (spr.) WSA Maria Zawadzka Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2015 r. sprawy ze skargi J. K.-S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 września 2014r. nr [ ] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. uchyla decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [....] 2013r., nr [ ] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [....] 2013r. nr [ ].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 września 2014 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wniosku J. K. – S. dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. Decyzje organów obu instancji zostały poprzedzone następującymi okolicznościami:

J. K.- S. w dniu 11 lutego 2013 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku złożone zostały kompletne dokumenty i oświadczenia.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...] odmówił J. K. –S. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego "z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3", wnioskowanego przez J. K.- S. w związku z opieką nad mężem T. S. Na uzasadnienie organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uznał, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" tej ustawy wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego J. K. – S., albowiem jej mąż T. S. pozostaje z nią w związku małżeńskim, a wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzję tę J. K. – S. otrzymała w dniu 28 lutego 2013 r.

W odwołaniu (złożonym 8 marca 2013 r.) od powyższej decyzji J. K. – S. podała, że mąż jest niezdolny do samodzielnej i wymaga jej całodobowej pomocy.

Decyzją z dnia [...] 2013 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa), art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podało, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast – zdaniem tego organu - z akt sprawy wynika, że odwołująca się nie spełnia wymogów ustawy, albowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W aktach administracyjnych brak dowodu doręczenia decyzji J. K. - S.

W dniu 20 maja 2014 r. J. K. – S. złożyła ponownie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Do wniosku dołączyła dokumenty i oświadczenia.

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2014 r. Nr [...] umorzył postępowanie administracyjne w sprawie wniosku złożonego dnia 20 maja 2014 r. dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, w związku z opieką nad mężem T. S. wnioskowanego przez J. K. - S. Jako podstawę prawną organ wskazał art. 105 § 1 kpa. Na uzasadnienie organ podał, że wniosek złożonego w dniu 20 maja 2014 r. wraz z dokumentacją o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. jest tożsamy z poprzednim wnioskiem, który był przedmiotem rozstrzygnięcia zarówno przez ten organ jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego, "tj. dotyczy tej samej strony postępowania, podstawy prawnej, stanu faktycznego i treści żądania strony", a zatem – według tego organu – ponowne wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie skutkowałoby jej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 3 kpa. W tej sytuacji – zdaniem tego organu – dalsze postępowanie administracyjne w sprawie stało się bezprzedmiotowe i dlatego należało go umorzyć.

W odwołaniu z dnia 17 czerwca 2014 r. od powyższej decyzji z dnia [...] 2014 r. Nr [...] Prezydenta Miasta J. K. - S. podała, że mąż z uwagi niepełnosprawność spowodowana narządem wzroku (jaskrą) wymaga opieki i pomocy nawet w podstawowych czynnościach takich jak ubranie, przygotowanie pożywienia, pójścia na spacer itp. Podniosła, że w związku ze sprawowaniem nad mężem całodobowej opieki nie jest w stanie podjąć pracy. Zaznaczyła, że w rodzinie nie ma osoby, która mogłaby świadczyć opiekę mężowi, który praktycznie jest niewidomy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 września 2014 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. Nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji w przedmiocie podstaw prawnych umorzenia postępowania podkreślając, że wniosek złożony przez J. K. – S. w dniu 20 maja 2014 r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. jest tożsamy z poprzednim wnioskiem, ponieważ "dotyczy on tej samej strony postępowania, podstawy prawnej oraz tego samego stanu faktycznego" Także, zdaniem tego organu – ponowne wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie dotknięte byłoby wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 kpa. Z tego powodu – zdaniem organu odwoławczego – postępowanie w sprawie przyznania J. K. – S. świadczenia pielęgnacyjnego stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu na podstawie art. 105 kpa.

Z powyższą decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się J. K. – S., która pismem z dnia 2 października 2014 r. wniosła na nią skargę. Skarżąca wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że przedłożyła w organie I Instancji wszelkie dokumenty świadczące o tym, że nikt inny z rodziny nie może sprawować opieki nad jej mężem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. W szczególności Kolegium zaznaczyło, że nie można uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż występuje negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uniemożliwia organom orzekającym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego małżonce w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) nie będąc w sprawowaniu tej kontroli związany granicami skargi – zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W ramach tej kognicji Sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu administracyjnego nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Należy stwierdzić, że skarga J. K. – S. jest w pełni uzasadniona.

Po pierwsze: należy zauważyć, że świadczenia pielęgnacyjne nie należą do jednorazowych i mogą być przyznane wówczas, gdy spełnione są warunki do ich przyznania. Oznacza to, że w pewnym okresie strona może spełniać przesłanki do ich przyznania i wypłacania, a w innym okresie takich warunków nie spełniać. Wniosek J. K. – S. z dnia 11 lutego 2013 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obejmował okres od lutego 2013 r., natomiast wniosek z dnia 20 maja 2014 r. obejmował okres od maja 2014 r. Już tylko z tego względu nie można mówić o wnioskach J. K. – S. jako wnioskach "tożsamych" ze względu na "treść" wniosku, czy "stan faktyczny", jak wskazywały to organy obu instancji w zaskarżonych decyzjach. Z powyższego wynika, że brak było podstaw do stwierdzenia, że postępowanie z wniosku J. K. – S. z dnia 20 maja 2014 r. jest bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu.

Po drugie: należy wyjaśnić, że zgodnie z przepisem art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Określenie "we wszystkich postępowaniach" wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, której dotyczy skarga. Określenie "w granicach danej sprawy" wskazuje, że chodzi o sprawę administracyjną w ujęciu materialnym, na co wskazał NSA w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 27 czerwca 2000r. FPS 12/99 (tak A. Kabat, Komentarz do art. 135 ustawy p.p.s.a. stan prawny 30.03.2011, System Informacji Prawnej Lex (Lex Omega) 47/2012). Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 24 października 2011r., I FSK 1573/10 (LEX nr 1069287): "Uregulowanie zawarte w art. 135 p.p.s.a. daje sądowi możliwość rozszerzenia kontroli poza zaskarżone akty i czynności, o ile mieszczą się one w granicach danej sprawy". Niewątpliwie – zdaniem Sądu - w granicach sprawy wszczętej wnioskiem J. K. – S. z dnia 20 maja 2014 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności mieszczą się zarówno decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2013 r. Nr [...] o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2013 r. i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Nr [...] z dnia [...] 2013 r. odmawiająca J. K. – S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem T. S. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Po trzecie: organy obu instancji wydając decyzje z dnia [...] 2013 r. Nr [...] i z dnia [...] 2013 r. Nr [...] naruszyły podstawowe zasady uregulowane w polskim prawie rodzinnym, albowiem jako podstawą rozstrzygnięcia był fakt pozostawania w związku małżeńskim niezdolnego do samodzielnej egzystencji, legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności T. S. i dobry stan zdrowia opiekującej się nim oraz jednocześnie wnioskującej o świadczenie pielęgnacyjne jego małżonki J. K. – S., co w świetle treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według organów obu instancji, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Sąd zwraca więc uwagę na to, że stosunki rodzinne reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (kriop). Kodeks rodzinny i opiekuńczy dzieli się na trzy części zwane tytułami. Tytuł I – "Małżeństwo" zawiera przepisy od art. 1 do art. 616, Tytuł II – "Pokrewieństwo i powinowactwo" - od art. 617 do art. 1441 i Tytuł III – "Opieka i kuratela" - od art. 145 do art. 184. Obowiązek alimentacyjny małżonków uregulowany jest w Tytule I kriop "Małżeństwo", a obowiązek alimentacyjny krewnych (rodziców, dzieci, dziadków) i innych osób (np. pasierbów, macochy, ojczyma) w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo".

Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o którym mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 kriop, art. 27 kriop, a także art. 130 kriop:

"Art. 23. Małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli."

"Art. 27. Oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym."

"Art. 130. Obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka."

Sąd wskazuje na ustalone orzecznictwo sądownictwa administracyjnego wyjaśniające tę kwestię: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Bezspornie małżonek należy do tego kręgu. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 kodeksu (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Ol 456/11, opubl. LEX nr 989608, Wspólnota 2011/37/38).

Podstawę materialnoprawną przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), która w art. 17 ust. 1 ustanawia krąg osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne:

"Art. 17. 1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Jest niewątpliwym, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 2 przytoczonej wyżej ustawy, albowiem jest - poza matką i ojcem, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 - inną osobą, na której, "zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny" (przy czym okoliczność, że aktualnie ustawa – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest publikowana w Dz. U. z 2012 r., poz. 788 nie ma doniosłości prawnej). Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (zgodnie z treścią przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych), nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych.

Z powyższego wynika, że prezentowane przez organy administracyjne obu instancji odmienne stanowisko wskazujące jakoby z tego względu, że wnioskodawczyni, żona T. S., nie jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności należy przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest jej należne – jest stanowiskiem sprzecznym z obowiązującym prawem, a w szczególności z przytoczonymi wyżej przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Należy dodać, że stanowisko prezentowane przez organy administracyjne obu instancji w uzasadnieniu omawianych decyzji jest także pozbawione logiki i zwykłego ludzkiego rozsądku.

Należy zauważyć, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a stanowi:

"Art. 17. (...)

5. Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,"

Organy administracyjne obu instancji powołując się w swym stanowisku na podstawę prawną art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a nie zauważyły, że ten fragment art. 17 nie może w sposób oczywisty dotyczyć małżonka starającego się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawnym małżonkiem, a jedynie może dotyczyć wszystkich innych osób (w tym ojca i matki) starających się o takie świadczenie nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nawet przepis ten podkreśla wyprzedzający inne osoby (w tym ojca i matkę) obowiązek alimentacyjny małżonka, chyba że ten ostatni nie jest w stanie wypełnić tego obowiązku sam legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Pewnym usprawiedliwieniem dla zajętego przez organy stanowiska może być jedynie to, że przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przed jego zmianą dotyczył tylko uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad małoletnim dzieckiem, a nie nad osobą dorosłą i uzupełnienie tego przepisu – zamiast jego całkowitej nowelizacji – przy jedynie literalnym odczytaniu może powodować pewne trudności interpretacyjne, których usunięcie wymaga znajomości systemu prawa obowiązującego w Polsce.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w pierwotnym brzmieniu przewidywał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem przysługiwało matce lub ojcu dziecka albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie obniżoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisem tym korespondował przepis art. 17 ust. 2 pkt 5 lit. a powołanej ustawy, w myśl którego świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Powyższa regulacja związana była z faktem, że – zgodnie z art. 133 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka istnieje do czasu, w którym dziecko jest już w stanie utrzymać się samodzielnie chyba, że pozostaje w niedostatku. Obowiązek alimentacyjny między małżonkami, a nawet obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka (art. 130 kriop). Z tego powodu ustawodawca przyjął, że zawarcie związku małżeńskiego przez osobę wymagającą opieki powodowało, że rodzice dziecka tracąc – z tą chwilą – obowiązek alimentacyjny względem niego tracili jednocześnie prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązek opieki nad taką osobą przechodził bowiem na małżonka, który z mocy art. 27 kriop miał od tego momentu m.in. obowiązek zaspakajania potrzeb nowopowstałej rodziny. Odczytywanie regulacji prawnej obowiązującej obecnie przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej nie jest wystarczające, a konieczne jest zastosowanie wykładni uwzględniającej stanowisko Trybunału Konstytucyjnego.

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uniemożliwiał nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego wyroku przepisem art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456) znowelizowano przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który obecnie przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka – w tym ostatnim przypadku z zastrzeżeniami jak wyżej. Nowelą tą nie uchylono ani nie przeredagowano przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy.

Literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) w związku z art. 17 ust. 1 tej ustawy nie czyni zadość wywodom zawartym w cytowanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a musi zatem być odczytywane – zdaniem Sądu – przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału w stosunku do osób pozostających w związku małżeńskim. Takie stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny opowiadając się za koniecznością wykładania tych przepisów zgodnie z Konstytucją: "Świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące - co do zasady - możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10 – opubl. LEX nr 594927).

Dla jasności zajętego stanowiska Sąd powołuje się na utrwalone orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie, które w pełni podziela, jak choćby na wyżej już przytoczony wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Ol 456/11 (opubl. LEX nr 989608, Wspólnota 2011/37/38): "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dotyczy zaś sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale nie będąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis ust. 5 pkt 2 lit. a tego artykułu nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z przedmiotowym wnioskiem występuje właśnie sam małżonek."

Sąd zwraca uwagę organom na treść art. 153 p.p.s.a:

"Art. 153. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia."

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej ocenę sprawy i przyjętą wykładnię przepisów oraz dokonają oceny, czy przedstawione przez wnioskodawczynię dokumenty są wystarczające do ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych począwszy od wniosku złożonego przez J. K. – S. w dniu 11 lutego 2013 r.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i lit. c w zw. z art. art. 135 p.p.s.a. orzekł – jak w pkt I i II wyroku.