Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2610/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.1 art 2 art 8 ust 1 ust 2 art 28 art 30
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej I. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2019 r. sygn. akt IV SA/Wa 3020/18 w sprawie ze skargi I. M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2018 r., nr DO-4-6613-253-KB/16 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1) oddala skargę kasacyjną; 2) oddala wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz A [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 26 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 3020/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. M. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z 27 sierpnia 2018 r., nr DO-4-6613-253-KB/16 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku I. M. (dalej: "skarżąca") zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, tj.:

a) art. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. 1952 r. Nr 4, poz. 31, dalej: "Dekret") na skutek nietrafnego przyjęcia, że:

- do nabycia / przejęcia nieruchomości w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy Dekretu, co stanowi rażące naruszenie prawa, w sytuacji gdy wobec wcześniejszego zajęcia nieruchomości i realizacji inwestycji budowlanej na tej nieruchomości, z pominięciem uzyskania uprzedniej zgody właścicieli nieruchomości i przy jednoczesnym braku innej niż zgoda właścicieli podstawy prawnej objęcia nieruchomości, nabycie własności nie mogło nastąpić w drodze wywłaszczenia na podstawie przepisów Dekretu, lecz na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów prawa cywilnego;

- nieruchomość, o którą chodzi w niniejszej sprawie była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, co stanowi rażące naruszenie prawa, w sytuacji gdy została ona wywłaszczona na cele inwestycyjne dla Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., a zatem urzędu, który został powołany do walki z organizacjami niepodległościowymi, a jego celem była ochrona ustroju "ludowo-demokratycznego", a nie realizacja narodowych planów gospodarczych;

b) art. 2 Dekretu na skutek nietrafnego przyjęcia, że postępowanie wywłaszczeniowe mogło być wszczęte na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., co stanowi rażące naruszenie prawa, w sytuacji gdy urząd ten nie powinien być uznany za wykonawcę narodowych planów gospodarczych, a nawet za urząd państwowy, o którym mowa w art. 2 pkt 2 Dekretu, ponieważ do zakresu jego kompetencji nie należała realizacja planów gospodarczych, lecz walka z organizacjami niepodległościowymi i ochrona ówczesnego ustroju "ludowo-demokratycznego";

c) art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 Dekretu na skutek nietrafnego przyjęcia, że wymóg wskazania ceny nabycia nieruchomości, określonej na podstawie art. 28 Dekretu przez wykonawcę, a zatwierdzonej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej jest spełniony w przypadku, gdy w wezwaniu skierowanym do jej właściciela nie oznaczono konkretnej ceny, a jedynie stwierdzono, że cena "zostanie określona na podstawie art. 28 Dekretu i zatwierdzona przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego";

d) art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu na skutek nietrafnego przyjęcia, że wymóg wyrażenia gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną został spełniony, w sytuacji gdy był jednocześnie obwarowany zastrzeżeniem: "o ile takowe zostaną przekazane do dyspozycji Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. przez Prezydia Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w L.", podczas gdy dyspozycja art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu przewidywała, że oferta zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną miała być ofertą bezwarunkową, nieobwarowaną żadnym dodatkowym zastrzeżeniem, a ponadto na skutek nietrafnego przyjęcia, że do naruszenia tych przepisów nie doszło, w sytuacji gdy właścicielom nie zaofiarowano nieruchomości zamiennej, mimo istnienia w tym zakresie wniosku jak i przesłanek do zastosowania takiej formy odszkodowania;

2) przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151, art. 134 § 1 i art. 145 ust. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 1, art. 2, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) i wadliwie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, chociaż istniały przesłanki do "stwierdzenia nieważności decyzji" w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w sytuacji gdy organ administracji błędnie przyjął, iż orzeczenie o wywłaszczeniu w niniejszej sprawie zostało wydane zgodnie z przepisami obowiązujących przepisów prawa, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, że przy wydawaniu tego orzeczenia o wywłaszczeniu doszło do rażącego naruszenia art. 1, 2, 8 ust. 1 i 2 oraz art. 28 i 30 Dekretu, jak opisano to wyżej w punkcie dotyczącym zarzutu naruszenia prawa materialnego;

b) art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151, art. 145 ust. 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 1, art. 2, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej oddalił skargę, pomimo tego że decyzje Ministra Inwestycji i Rozwoju podjęte zostały z rażącym naruszeniem prawa materialnego wobec przyjęcia, że orzeczenie o wywłaszczeniu w niniejszej sprawie zostało wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy świadczy o tym, że przy wydawaniu tego orzeczenia o wywłaszczeniu doszło do rażącego naruszenia art. 1, 2, 8 ust. 1 i 2 oraz art. 28 i 30 Dekretu, jak opisano to wyżej w punkcie dotyczącym zarzutu naruszenia prawa materialnego;

c) art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 133, 141 § 4, art. 151 i 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 7, 77 i 80 k.p.a. i art. 156 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo i bezkrytycznie, akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji, pominął część zebranego w sprawie materiału i przedstawił stan faktyczny sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a tym samym dokonał niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, w konsekwencji wadliwie uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie oraz nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że istniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. ze względu na naruszenie przez organ administracji art. 7, 77 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w sytuacji gdy organ administracji nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz w sposób niewszechstronny zgromadził i następnie ocenił materiał dowodowy (i na tej podstawie wywiódł, że w niniejszej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia prawa), bowiem wbrew temu, co wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego błędnie przyjęto za ustalone, że:

- nieruchomość, o którą chodzi w niniejszej sprawie była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, podczas gdy z orzeczenia o wywłaszczeniu z 29 listopada 1952 r. wynika wprost, że wywłaszczenia dokonano na cele inwestycyjne dla Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., a zatem na cele związane z walką z organizacjami niepodległościowymi oraz ochroną ustroju "ludowo-demokratycznego", które nie mogą być uznane za służące realizacji narodowych planów gospodarczych;

- Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego był wykonawcą narodowych planów gospodarczych, podczas gdy przeczy temu zakres kompetencji tego organu, wynikający z ówcześnie obowiązujących przepisów prawa - organ ten był powołany do walki z organizacjami niepodległościowymi dla ochrony ustroju ludowo-demokratycznego;

- faktycznego objęcia w posiadanie nieruchomości oraz realizacji na niej inwestycji budowlanej przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. dokonano za zgodą właścicieli nieruchomości, co pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w którym brak dowodów świadczących o wyrażeniu takiej zgody, gdyż za dowód o tym świadczący nie może być uznane oświadczenie funkcjonariusza Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. złożone we wniosku o wywłaszczenie (zakwestionowane przez skarżącą);

- w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. wzywającym do zawarcia umowy kupna nieruchomości została wskazana cena nabycia nieruchomości, zatwierdzona przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, podczas gdy w obwieszczeniu stwierdzono wyraźnie, że cena "zostanie określona na podstawie art. 28 Dekretu i zatwierdzona przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego";

- w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. wzywającym do zawarcia umowy została wyrażona gotowość zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną, podczas gdy wyrażenie takiej gotowości zostało obwarowane zastrzeżeniem treści: "o ile takowe zostaną przekazane do dyspozycji Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. przez Prezydia Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w L.", a ponadto:

- w ustaleniach stanu faktycznego pominięto, że cena określona w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. nie została zatwierdzona przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej i w konsekwencji błędnie przyjęto, iż oferta kupna nieruchomości zawarta w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. spełniała wymagania wskazane w art. 8 w zw. z art. 28 Dekretu; a w efekcie wskazanych uchybień (dotyczących ustalenia i oceny stanu faktycznego) w niniejszej sprawie niewłaściwie przyjęto, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy orzekaniu w przedmiocie wywłaszczenia;

d) art. 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 151 i 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 7, 75-77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 19-21 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. (Dz.U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341) przejawiające się w tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nieprawidłowo i bezkrytycznie, akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonej decyzji, pominął część zebranego w sprawie materiału i przedstawił stan faktyczny sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym, a tym samym dokonał niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, w konsekwencji wadliwie uznając, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie oraz nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że istniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. ze względu na naruszenie przez organ administracji przepisów postępowania art. 7, 75-77 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem organ ten błędnie ustalił, że właściciele nieruchomości wyrazili zgodę na jej objęcie w posiadanie przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz na realizację na tej nieruchomości inwestycji budowlanej, podczas gdy w aktach sprawy brak stosownego oświadczenia właścicieli albo protokołu lub adnotacji o wyrażeniu takiej zgody, sporządzonych przez organ administracji zgodnie art. 19-21 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. (Dz.U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341), a za dowód, w świetle art. 75 i 76 k.p.a., nie może być uznane (zakwestionowane przez skarżącą) oświadczenie funkcjonariusza Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. złożone we wniosku o wywłaszczenie - brak wyrażenia zgody przez właścicieli na objęcie nieruchomości przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego przy jednoczesnym braku innej niż zgoda właścicieli podstawy prawnej objęcia nieruchomości w posiadanie przez organ administracji i realizowania na niej inwestycji budowlanej świadczy o tym, że nabycie nieruchomości nie powinno nastąpić w drodze wywłaszczenia, lecz na podstawie przepisów prawa cywilnego;

e) art. 1 § 1 i art. 3 § 1 oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. i art. 151 oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2, art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 oraz art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów skargi dotyczących rażącego naruszenia prawa tj.:

- naruszenia art. 1 Dekretu polegającego na bezkrytycznym przyjęciu, że nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości mogło nastąpić w drodze wywłaszczenia na podstawie przepisów Dekretu, zamiast na podstawie przepisów prawa cywilnego, w sytuacji, gdy faktyczne objęcie tej nieruchomości przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. oraz realizacja inwestycji budowlanej na tej nieruchomości zostały dokonane bez zgody właścicieli nieruchomości i nastąpiły na dwa lata przed złożeniem wniosku o wywłaszczenie, przy czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie badał tego, że Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. nie działał na podstawie żadnego z przepisów Dekretu dopuszczającego objęcie nieruchomości w posiadanie lub wykonywanie na niej prac przed zakończeniem postępowania wywłaszczeniowego (art. 6, 14-16, 19 Dekretu), a tym samym nabycie nieruchomości mogło nastąpić wyłącznie na podstawie przepisów prawa cywilnego;

- naruszenia art. 2 Dekretu polegającego na bezkrytycznym przyjęciu, że wywłaszczenie było przeprowadzone dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w L. miał status wykonawcy narodowych planów gospodarczych, przy czym ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ani wcześniej organy administracji nie poddały badaniu celu wywłaszczenia określonego w orzeczeniu z dnia 29 listopada 1952 r. oraz zakresu kompetencji Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L., które to kwestie mają decydujące znaczenie dla stwierdzenia, czy urząd ten był uprawniony do złożenia wniosku o wywłaszczenie;

- naruszenia art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 Dekretu polegającego na przyjęciu, że oferta nabycia nieruchomości zawarta w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. spełnia wymagania wskazane w art. 8 w zw. z art. 28 Dekretu bez badania znaczenia, jakie ma w tym względzie sformułowanie zawarte w tym obwieszeniu, że cena "zostanie określona na podstawie art. 28 Dekretu i zatwierdzona przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego";

- naruszenia art. 8 ust. 1 w zw. z art. 30 Dekretu polegającego na bezkrytycznym przyjęciu, że oferta nabycia nieruchomości zawarta w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. spełnia wymagania wskazane w art. 8 w zw. z art. 30 Dekretu bez rozważenia, że wyrażenie w obwieszczeniu z 18 lutego 1952 r. gotowości do przyznania nieruchomości zamiennej zostało obwarowane zastrzeżeniem treści: "o ile takowe zostaną przekazane do dyspozycji Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w L. przez Prezydia Miejskiej i Powiatowej Rady Narodowej w L.", podczas gdy w myśl powołanego przepisu oferta zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną miała być ofertą bezwarunkową;

- brak rozważenia w/w zarzutów skargi najpierw przez organ administracji, a następnie nieodniesienie się do stanowiska skarżącej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skutkowało niewłaściwą kontrolą legalności działalności administracji publicznej, a w konsekwencji wadliwym uznaniem, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i niezastosowaniem środka określonego w ustawie, mimo że istniały przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub do stwierdzenia nieważności decyzji w całości;

f) art. 1 § 1 i art. 3 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 2 i art. 151 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1, art. 2 Dekretu poprzez naruszenie zasady oficjalności wszelkich naruszeń prawa, tj. przez niedokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oceny zgodności z prawem zaskarżonych decyzji nawet wówczas, jeżeli dany zarzut nie został podniesiony w skardze, a mianowicie:

- wyjaśnienia, czy Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego należy traktować jako "urząd państwowy" w rozumieniu art. 1 i 2 ust. 1 Dekretu, w sytuacji gdy organ ten był powołany do walki z organizacjami niepodległościowymi oraz ochrony ustroju ludowo-demokratycznego, zwłaszcza w świetle wykładni systemowej, która nakazuje potrzebę uwzględnienia m.in. norm zawartych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), w której przyjęto regułę, że osobom zatrudnionym w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie przysługują uprawnienia kombatanckie, a osoby, które miały przyznane uprawnienia kombatanckie, są ich pozbawiane;

- wyjaśnienia, jakie znaczenie w kontekście wymogów formalnych wniosku o wywłaszczenie ma brak zatwierdzenia ceny nabycia nieruchomości przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej, skoro zatwierdzenie ceny przez organ było niezbędne w świetle art. 8 ust. 1 Dekretu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Agencja Mienia Wojskowego wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

W przytoczonych podstawach kasacyjnych skarżąca kwestionuje odmowną decyzję organu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w L. z 29 listopada 1952 r., nr Sa.II.1250/52 w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w dawnej Wsi T. z uwagi na wydanie tego orzeczenia z rażącym naruszeniem art. 1, art. 2, art. 8 ust. 1 i ust. 2, art., 28, art. 30 Dekretu. Zdaniem skarżącej, nabycie własności nieruchomości nie mogło nastąpić w drodze wywłaszczenia na podstawie przepisów Dekretu, lecz na podstawie ówcześnie obowiązujących przepisów prawa cywilnego.

Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest zbadanie, czy kwestionowana decyzja nie jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie nadzwyczajne służy zatem wyłącznie ocenie, czy przy wydaniu decyzji nie doszło do nadzwyczajnych, tzw. kwalifikowanych naruszeń prawa, które uzasadniają podważenie mocy decyzji ostatecznej. W związku z tym, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a., może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji dokonał właściwej oceny orzeczenia z 1952 r. pod kątem wystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., W sposób wnikliwy zbadał, czy przepisy prawa materialnego, tj. przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., stanowiące podstawę prawną do wydania ww. orzeczenia, zostały zastosowane prawidłowo.

Przede wszystkim bezzasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 1 Dekretu, że nabycie własności nieruchomości nie mogło nastąpić w drodze wywłaszczenia na podstawie przepisów Dekretu, lecz na podstawie przepisów prawa cywilnego. Prawidłowo w tym zakresie wskazał Sąd pierwszej instancji, że nie ma istotnego znaczenia dla sprawy kwestia, czy samo faktyczne zajęcie nieruchomości w postaci uzyskania przez inwestora zezwolenia na niezwłoczne objęcie nieruchomości, bez uzyskania tytułu własności, powodowało wygaśniecie przesłanki niezbędności nieruchomości dla realizacji celu publicznego, o której mowa w art. 1 Dekretu. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, z żadnego z przepisów Dekretu nie wynika zakaz wywłaszczenia nieruchomości, która wcześniej znalazła się w posiadaniu organu władzy publicznej, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Nie było także podstaw do kwestionowania kompetencji ówczesnego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego do wszczęcia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia w trybie art. 2 pkt 1 Dekretu. Bez wątpienia Urząd ten należy zaliczyć do kategorii podmiotu wskazanego w tym przepisie (władza bądź urząd państwowy) jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Z kolei celem wywłaszczenia była budowa koszar dla celów Jednostki Wojskowej nr 2165 w L., która wchodziła w skład struktur Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego, a zatem nabycie tej nieruchomości było niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Całkowicie niezasadny jest także zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 1 w zw. z art. 28 Dekretu na skutek błędnego przyjęcia, że wymóg wskazania ceny nabycia nieruchomości, jest spełniony w przypadku, gdy w wezwaniu skierowanym do jej właściciela nie oznaczono konkretnej ceny. Słusznie bowiem stwierdził Sąd pierwszej instancji, powołując się w tym zakresie na uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 2/08, że określenie ceny w wezwaniu, o którym mowa w art. 8 ust. 1 dekretu z 1949 r., poprzez odesłanie do art. 28 tego dekretu (a więc bez podania konkretnej ceny nabycia), nie stanowiło naruszenia art. 8 ust. 1 Dekretu, uzasadniającego z tego tylko powodu stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości.

Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 2 w zw. z art. 30 Dekretu poprzez zaniechanie zaproponowania wywłaszczanym nieruchomości zamiennej. Prawidłowe były w tym zakresie ustalenia poczynione przez organ, w świetle zachowanych akt archiwalnych, że brak jest dowodów na to, że będąca przedmiotem wywłaszczenia działka stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu. Z akt tych wynika, że działka ta była niezbudowana, całość jej stanowiły użytki rolne (powyższe wynika z protokołu z rozprawy wywłaszczeniowej z 2 października 1953 r.) Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie brak było obowiązku dostarczenia przez wywłaszczającego nieruchomości zamiennej w rozumieniu art. 30 ust. 1 Dekretu.

W konsekwencji, nie zasługuje także na uwzględnienie podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia, wskazanych w zarzutach skargi kasacyjnej, przepisów postępowania powiązanych z powołanymi wcześniej w podstawie kasacyjnej przepisami prawa materialnego, bowiem Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził - dając prymat zasadzie trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a. i ukształtowanemu przez nią stosunkowi administracyjnoprawnemu - że brak było podstaw prawnych do wzruszenia w trybie nadzwyczajnym orzeczenia o wywłaszczeniu z 1952 r. z uwagi na wydanie go zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami Dekretu.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Wniosek A. [...] o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego został oddalony, ponieważ stosownie do art. 204 pkt 1 i 2 p.p.s.a., w razie oddalenia skargi kasacyjnej, zwrot poniesionych niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego przysługuje jedynie organowi - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę, albo skarżącemu - jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W żadnym w tych przypadków zwrot poniesionych kosztów postępowania kasacyjnego nie przysługuje uczestnikowi postępowania.