Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 759/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-02-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Nina Beczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2006 r. sprawy ze skargi Parafii [...] w L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2004 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz Parafii [...] w L. kwotę 440,- (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

ISA/WA 759/05

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 listopada 2004 r. Parafii [...], o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2004 r., mocą której stwierdzono nieważność decyzji administracyjnej Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] marca 1991 r. Nr [...] w części dotyczącej nieruchomości położonej w S., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka Nr [...] o powierzchni [...] ha utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] marca 1991 r. Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. oznaczonej sygnaturą akt: [...] wydaną na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 29, poz. 154 ze zm.) stwierdzono między innymi, że nieruchomość położona w S., oznaczona jako działka Nr [...] o powierzchni [...] ha stała się z mocy prawa własnością Parafii [...] w L.

Wskazał, że powołana ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, jak wskazuje na to art. 3 ust. 1 oraz tytuł tej ustawy, reguluje stosunki pomiędzy Państwem a Kościołem Katolickim, w tym jego sytuację prawną i majątkową. Ze względu na tę okoliczność, a w szczególności w odniesieniu do art. 60 wspomnianej ustawy, decyzje stwierdzające przejście własności nieruchomości mogą dotyczyć wyłącznie nieruchomości stanowiących w dniu 23 maja 1989 r. własność Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia 30 września 2003 r. T. oraz S. L. zwrócili się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji administracyjnej Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] marca 1991 r, w części dotyczącej działki gruntu Nr [...], położonej w S., o powierzchni [...] ha.

We wniosku podniesiono, iż sporna nieruchomość nie pozostawała w dniu wejścia w życie powołanej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. we władaniu Parafii [...] w L. i stanowiła własność Państwa L. na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1959 r., sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym w W. przed notariuszem S. C. Na podstawie tego aktu wnioskodawcy nabyli, między innymi, własność nieruchomości położonej we wsi S. Nr [...] o powierzchni [...] ha, opisanej w księdze wieczystej "T.", uznanej za zniszczoną.

T. i S. L. w dniu 11 stycznia 1960 r. złożyli wniosek do Sądu Powiatowego w G. o założenie zbioru dokumentów dla nieruchomości objętych aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1959 r. Sąd Powiatowy w G. postanowieniem z dnia [...] lutego 1966 r. zarządził urządzenie Zbioru Dokumentów Nr [...] dla nieruchomości stanowiącej działkę Nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej we wsi S.

We wniosku z dnia 30 września 2003 r., powołując się na pismo Starostwa Powiatowego w G. z dnia 8 stycznia 2001 r. oraz na mapę ewidencyjną wsi S. sporządzoną w dniu 12 kwietnia 1963 r., podnieśli, że działka Nr [...] położona w S. w wyniku błędów została podzielona na działki Nr [...] i Nr [...], a stan władania działki Nr [...] został w sposób błędny wpisany na rzecz Parafii [...] w L.

Na spornej nieruchomości nie był usytuowany cmentarz ani obiekty sakralne z budynkami towarzyszącymi, a zatem, w ocenie wnioskodawców, nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Omawiana działka jest nieruchomością niezabudowaną i od nieruchomości kościelnych oddziela ją droga wiejska.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2004 roku uznał, że wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca l991 r. w części dotyczącej działki Nr [...], zasługuje na uwzględnienie.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2004 roku powołał się na pismo Starosty G. z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...], z którego wynika, że w skład działki hipotecznej Nr [...] o powierzchni [...] ha, wymienionej w akcie notarialnym z dnia [...] grudnia 1959 r. Rep. [...] wchodziły działki: Nr [...] o powierzchni [...] ha, Nr [...] o powierzchni [...] ha i Nr [...] o powierzchni [...] ha. Przy zakładaniu ewidencji gruntów działka Nr [...] została przypisana do pozycji Pana S. L. i Pani T. L. W obecnej ewidencji gruntów, zgodnie z mapą powstałą w 1973 r., z działki Nr [...] o powierzchni [...] ha zostały wyodrębnione działki: Nr [...] o powierzchni [...] ha i Nr [...] o powierzchni [...] ha. Działka Nr [...] znajdowała się od roku 1963 we władaniu małżeństwa L., którzy posiadali powołany akt notarialny.

. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podniósł, że z pisma Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w G. z dnia 26 sierpnia 2004 r. wynika, że wymieniony wyżej zbiór dokumentów nr [...], urządzony dla działki Nr [...] o powierzchni [...] ha, położonej w S. został w 1982 roku zamknięty i włączony do akt księgi wieczystej KW Nr [...]. Zbiór dokumentów nr [...] nie zawiera innych dokumentów poza postanowieniem z dnia [...] lutego 1966 r. dotyczącym urządzenia tego zbioru dokumentów. Dokumenty, na podstawie których urządzono zbiór dokumentów nr [...], znajdują się w zbiorze dokumentów nr [...].

Uznał, że powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, iż w dniu 23 maja 1989 r., to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, właścicielami spornej nieruchomości, położonej w S., oznaczonej jako działka Nr [...] o powierzchni [...] ha na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1959 r. byli wnioskodawcy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznając, iż w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 60 ust. 1 pkt 5 cytowanej wcześniej ustawy z dnia 17 maja 1989 r. oraz, że zaskarżona decyzja z dnia [...] marca 1991 r. w części dotyczącej działki Nr [...] wydana została z rażącym naruszeniem prawa, decyzją z dnia [...] października 2004 r. stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z dnia [...] marca 1991 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka ewidencyjna Nr [...] o powierzchni [...] ha.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2005 roku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej wskazał, że nie budzi wątpliwości, że T. i S. L. są właścicielami spornej nieruchomości na podstawie wyżej wymienionego aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1959 r. Także ze względu na tę okoliczność nie można odmówić Państwu L. prawa występowania w niniejszej sprawie w charakterze strony.

W niniejszej sprawie niebudzące wątpliwości są okoliczności, iż na spornej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej nie znajdował się cmentarz ani obiekt sakralny oraz, że działka Nr [...] jest nieruchomością niezabudowaną.

Od decyzji tej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła Parafia [...] w L.

W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji :

1. błędne ustalenie, że na dzień 23 maja 1989 r. działka o aktualnym numerze [...] nie była we władaniu Parafii [...] w L., mimo że brak jest na to jakichkolwiek dowodów i nie zostało w żaden sposób obalone domniemanie prawne wynikające z wpisu do ewidencji gruntów, gdzie co najmniej od 1973 r. jako władający działką wpisana była Parafia;

2. nieuprawnione przyjęcie, że przedstawiony przez stronę akt notarialny z 1959 r. obejmował również działkę nr [...] i na jego podstawie małżonkom L. przysługiwało na dzień 23 maja 1989 roku prawo własności do tej działki, mimo nieprzeprowadzenia w tym zakresie żadnych przekonujących dowodów.

3. małowszechstronne, z pominięciem znajdujących się w aktach sprawy dowodów i oświadczeń stron, rozpoznanie sprawy, co przejawia się w:

- stwierdzeniu, iż Parafia nie ustosunkowała się do podnoszonego we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji twierdzenia, iż ,,na spornej nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. nie znajdował się cmentarz ani obiekt sakralny" - podczas gdy stanowisko strony w tym zakresie, jak również co do całości wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, zostało wyrażone w odpowiedzi na wniosek z dnia 12 grudnia 2003 r. - nieustosunkowaniu się do wniosków dowodowych zawartych w piśmie Parafii z dnia 12 grudnia 2003 r.;

4. naruszenie art. 10 k.p.a. przez pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego w sprawie materiału, przed wydaniem decyzji z dnia [...] października 2004 r.;

5. naruszenie art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez poczynienie ustaleń odmiennych od poczynionych przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I SA 2455/01, gdzie jednoznacznie stwierdza się (k.8 uzasadnienia), że "poprzednik prawny skarżącego P. L. czynił starania o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, do której nie posiadal tytułu prawnego", przez przyjęcie, że był właścicielem działki nr [...];

6. błędne uznanie za wiarogodne informacji zawartych w piśmie Starosty G. z dnia [...] czerwca 2004 r., które przyjęto za podstawę ustaleń Faktycznych, mimo braku wyjaśnienia rozbieżności z informacjami udzielanymi przez ten sam organ do wcześniejszej sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji, której dotyczy niniejsza sprawa - pismo z dnia 8 stycznia 2001 r. [...].

W odpowiedzi na skargę Minister Spaw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy przy rozpatrywaniu sprawy organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego.

Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje Sąd uznał, iż przy ich podejmowaniu doszło do naruszenia prawa.

Postępowanie nadzorcze prowadzone w oparciu o art. 156-158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których mówi art. 156 § 1 k.p.a. Przy ustalaniu wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ winien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, lecz także ustalić czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę jego wydania.

Akta postępowania administracyjnego i treść uzasadnienia zaskarżonych decyzji wskazują, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w postępowaniu nadzorczym nie wyjaśnił należycie istotnych okoliczności sprawy, czym naruszył przepis art. 7, 77 k.p.a.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istotą jest ustalenie, czy decyzja podlegająca kontroli jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. Jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od wyrażonej w art. 16 § 1 Kpa ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznej i z tych względów stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zostanie bezspornie ustalone wystąpienie przyczyny nieważności określonej w art. 156 § 1 Kpa. Organ upatruje wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa w rażącym naruszeniu przepisu art. 60 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem nie zostały spełnione przesłanki wymienione w cytowanym artykule.

Stwierdzenie nieważności decyzji powoduje, że decyzja ta traci swą moc obowiązującą od dnia jej wydania, a więc powstaje skutek prawny działający z mocą wsteczną. Istotą stwierdzenia nieważności decyzji jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia tej nieważności istniała już w dacie wydania tej decyzji. Inaczej mówiąc, decyzja, której stwierdzono nieważność, wydana została niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jej wydania, przy czym niezgodność ta spełnia co najmniej jedną z przesłanek, ustawowo określonych, jako przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji.

W toku postępowania nadzorczego ustalono, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej właścicielami spornej nieruchomości położonej w S. oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1959 roku byli wnioskodawcy. Przedmiotowa działka była niezabudowana. Nie znajdował się na niej ani cmentarz, ani obiekt sakralny. Z uwagi na to, że decyzje stwierdzające przejecie własności nieruchomości w trybie powołanej ustawy mogą dotyczyć wyłącznie nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, to powyższą zasadę należy uwzględnić w pierwszej kolejności.

Postępowanie nadzorcze nie zostało właściwie przeprowadzone, bo organ nadzorczy nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Przedmiotowa sprawa nie została dokładnie i rzetelnie wyjaśniona. Organ nie wykazał, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa.

Wbrew temu, co twierdzi organ tytuł własności do spornej działki nr [...] nie wynika ewidentnie z materiału dowodowego.

W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił szeregu kwestii i wątpliwości. Przede wszystkim nie odniósł się do podnoszonej przez skarżącego kwestii związanej ze scalaniem gruntów. Z pisma pełnomocnika parafii z dnia 2.12.2000 roku wynika, że w 1964 roku toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy małżonkami L. i H. G. W toku tego postępowania biegły Z. B. stwierdził, że działka nr [...] graniczyła z ulicą [...]. Zdaniem pełnomocnika teren ulicy wiejskiej to działka numer [...].

W piśmie z 8.01.2001 roku Starostwo wskazało, że w 1963 roku, przy scalaniu dawna ulica wiejska utraciła charakter drogi i została przypisana w rejestrze gruntów ( archiwum G.) na mapie ewidencyjnej wsi S. do pozycji pana L.

Organ w swoich rozważaniach pominął pismo Starostwa z dnia 8.01.2001 roku.

Organ nie zbadał jaki charakter miała przedmiotowa działka przed 1963 rokiem tj przed scaleniem, czy w związku z tym rzeczywiście wchodziła w skład działki nr [...], czy też stanowiła drogę wiejską i kto był jej właścicielem. Jak faktycznie w dacie kupna przez małżonków L. nieruchomości obejmującej działkę nr [...] tj w dniu [...].12.1959 roku przebiegały jej granice.

Jak wynika z dokumentu z dnia 12.08.1973 roku zatytułowanego "sprawozdanie stanu posiadania dla celów uregulowania własności gospodarstw rolnych" działka nr [...] o powierzchni [...] ha została podzielona na dwie działki [...] o powierzchni [...] ha i [...] o pow. [...] ha. Z w/w dokumentu wynika, że w skład działki nr [...] oprócz działki nr [...] wchodziła jeszcze działki nr [...] o pow. [...]. Po zmianach powierzchnia obu wynosiła [...] ha. Przed zmianami – [...] ha.

Przed podziałem działka nr [...] miała powierzchnię wynoszącą [...] ha, po podziale na dwie działki działka nr [...] miła powierzchnię większą tj wynosząca [...] ha, niż przed podziałem, a w wyniku podziału została utworzona jeszcze działka nr [...] o powierzchni [...] mtr.kw. Oznacza to, ze po podziale z sumowania powierzchni cała działka ma większą powierzchnię o [...] mtr. wynoszącą [...] ha.

W piśmie z dnia 2 czerwca starosta G. wskazał, że w skład działki nr [...] wchodziły działki nr [...],[...] i [...].o pow. [...] ha. Na działkę nr [...] wnioskodawcy posiadają Akt Własności Ziemi z dnia [...] marca 1974 roku wydany przez Naczelnika Powiatu w G.

Kwestie dotyczące powierzchni działek zostały przez organ całkowicie pominięte.

W aktach administracyjnych oraz w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2003 roku w sprawie I S.A. 2455/01 ze skargi P. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2001 roku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu własności nieruchomości, jest mowa o piśmie S. L. do Kurii Biskupiej w W. z dnia 9.09.1991 roku w którym stwierdza on " grunt o powierzchni [...] ary graniczy z moją działką i mimo zasiedzenia byłbym skłonny nabyć go od proboszcza".

Pismo o takiej treści oznacza, że osoba która je napisała czyniła starania o uregulowanie stanu prawnego przedmiotowej działki, gdyż nie posiadała do niej tytułu prawnego.

Kwestia ta również została przez organ pominięta.

Organ dokonał oceny wadliwie, gdyż nie wziął pod uwagę i nie rozważył wskazanych wyżej okoliczności.

Organ nadzorczy nie wykazał, iż nastąpiło rażące naruszenie prawa, w szczególności, w sposób nie budzący wątpliwości, że w skład nabytej przez małżonków L. działki nr [...] wchodzi działka nr [...].

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit c oraz art. 152, art. 200 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.