Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 5/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1pkt 3, art. 89 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 29, art. 71, art. 77, art. 107 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 129 ust. 4, art. 131
journal: Dz.U. 1997 nr 98 poz 602
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia del. WSA Maria Jagielska (spr.) Protokolant Magdalena Rosik po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S., D. B.-S. – wspólników spółki cywilnej "K." we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 3 października 2006 r. sygn. akt III SA/Wr 287/06 w sprawie ze skargi S. S., D. B.-S. – wspólników spółki cywilnej "K." we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu bez wymaganego zaświadczenia oraz bez uiszczenia należnej opłaty 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz S. S., D. B.-S. – wspólników spółki cywilnej "K." we W. kwotę 550 (pięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 287/06 wyrokiem z dnia 3 października 2006 r. oddalił skargę S. S. i D. B.-St. "K." s.c. we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] października 2005 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu bez wymaganego zaświadczenia oraz bez uiszczenia należnej opłaty.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r., Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego we W. nałożył na D. B.-S. S. S. K. spółkę cywilną we W. karę pieniężną w kwocie:

1.) 2.000 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez wymaganego zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej oraz

2.) 3.000 zł za wykonywanie przewozu na potrzeby własne bez uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych.

Powyższe naruszenia stwierdzone zostały podczas przeprowadzonej przez funkcjonariuszy organu celnego w dniu [...] stycznia 2005 r. na drodze krajowej Nr [...] w miejscowości P. kontroli kierowanego przez S. S. zespołu pojazdów, składającego się z samochodu marki Volkswagen Transporter T4 oraz przyczepy (o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony) należącego, jak podał organ, do przedsiębiorcy działającego jako K. D. B.-S., S. S. spółka cywilna. Na przyczepie przewożono samochód osobowy.

W wyniku złożonego odwołania Dyrektor Izby Celnej we W. decyzją z dnia [...] października 2005 r. o nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie wydane przez organ I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, podkreślił przede wszystkim, że uprawnienie organu celnego do zatrzymywania i kontrolowania środków transportu wynika bezpośrednio z art. 61 ust. 1 pkt 7 ustawy o Służbie Celnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.) – dalej ustawa o Sc. Zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 3b ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 98, poz. 602 ze zm.) – dalej Prd. - umundurowany funkcjonariusz celny może wydawać polecenia lub sygnały (np. do zatrzymania); w zakresie tego uprawnienia nie ma ograniczeń strefowych, dotyczy ono całego terytorium kraju. Organ wskazał ponadto na przepis art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2088, z późn. zm.), dalej utd., który uprawnia m. in. funkcjonariuszy organów celnych do kontroli dokumentów określonych w art. 87 tej samej ustawy, nie wprowadzając ograniczeń strefowych w tym zakresie.

Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że funkcjonariusze celni są uprawnieni zarówno do zatrzymywania pojazdów na drodze jak i wykonywania kontroli celnej i wykonywania kontroli transportu drogowego we wszystkich przypadkach bez ograniczeń terytorialnych. Funkcjonariusze celni uprawnieni są też do wykonywania kontroli ruchu drogowego w stosunku do pojazdów przekraczających granice RP oraz w strefie nadgranicznej. Tym samym organ uznał za nietrafny zarzut odwołującej się, iż funkcjonariusz celny nie posiadał legitymacji do dokonania kontroli w stosunku do wykonywanego transportu drogowego i dokumentów z nim związanych, poza strefą nadgraniczną.

Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii wiarygodności wyjaśnień funkcjonariusza celnego, organ odwoławczy podniósł, iż z okoliczności sprawy można wnosić, że przedmiotem przewozu był samochód marki Volkswagen Passat. Powyższy fakt potwierdziła strona postępowania, która w piśmie z [...] maja 2005 r., nadesłała (między innymi) - dokument związany z przewożonym w dniu kontroli towarem", (faktura VAT Nr [...]) dotyczący samochodu Volkswagen Passat. W tej sytuacji, korzystając z zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa.), organ celny miał podstawy przyjąć, że przedmiotem przewozu był Volkswagen Passat. Wobec powyższego, zdaniem organu, nie miały znaczenia prawnego wywody strony dotyczące charakteru w jakim występowała w przedmiotowej sprawie, należy bowiem uznać, że występowała jako przedsiębiorca – "K." s.c. S. S. D. B. –S.

Stosownie do art. 33 ust. 1 utd., przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia takich przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej. Brak takiego zaświadczenia skutkuje karą w wysokości 2.000 zł. (pkt 1.1.7. załącznika do ustawy). Natomiast w myśl przepisu art. 42 ust. 1, przedsiębiorcy wykonujący transport drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wykonujący przewozy na potrzeby własne są obowiązani do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, a brak dowodu uiszczenia opłaty skutkuje wymierzeniem kary pieniężnej w kwocie 3.000 zł (pkt 1.4.1. załącznika).

Organ wskazał na przepis art. 87 ust. 1 i ut. 2 utd., który stanowi, że podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego jest zobowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, między innymi dowód uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych i wypis z zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 ust. 10 (tj. zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej). Dyrektor Izby Celnej nie podzielił zarzutu naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 7, 70 i 107 § 3 Kpa. w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. S. i D. B.-S. zarzucili, iż decyzja Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2005 r. została wydana z naruszeniem:

- prawa materialnego tj. art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 89 ust. 2 utd. w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne oraz dokumentów stosowanych przez uprawnionych do kontroli, a także wzorów tych dokumentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1735) i w związku z art. 131 ust. 1 pkt 1 i 2 Prd. w zw. z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (Dz. U. z 2003 r. Nr 14, poz. 144 ze zm.),

- prawa materialnego przez błędną interpretację norm prawnych podaną w uzasadnieniu wydanej decyzji i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 61 ust. 1 pkt 7 ustawy o Sc i art. 6 ust. 1 pkt 3b Prd;

- przepisów postępowania, a konkretnie: art. 7, 67 § 1, 68 § 1, 77 i 107 § 3 Kpa. i na tej podstawie wnosili o uchylenie skarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi podkreślili brak legitymacji do dokonania przez funkcjonariusza celnego kontroli w stosunku do wykonywanego transportu drogowego i dokumentów z nim związanych, poza strefą nadgraniczną. Zdaniem skarżących, nie stanowią wystarczającej podstawy normatywnej w tym zakresie powołane przez organ, ogólne upoważnienie wynikające z art. 89 ust. 1 utd. W art. 89 ust. 2 tej samej ustawy przewidziano bowiem upoważnienie do wydania przepisu uzupełniającego w sprawach nieuregulowanych w ustawie i w celu jej wykonania, a dotyczącego szczegółowych warunków i sposobu wykonywania kontroli, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3. Zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r. określającego szczegółowo warunki i sposób wykonywania kontroli w transporcie drogowym, funkcjonariusze celni dokonują kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne na warunkach i w sposób określonych w przepisach o kontroli ruchu drogowego, czyli w stosunku do pojazdów przekraczających granicę RP w strefie nadgranicznej, a wynika to, w ocenie skarżących, z art. 131 ust. 1 pkt 1 i 2 Prd. i z rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego. Zgodnie z § 12 ust. 1 tego ostatniego rozporządzenia, funkcjonariusze organów celnych są uprawnieni do kontroli ruchu drogowego w stosunku do pojazdów przekraczających granicę Rzeczypospolitej Polskiej oraz innych pojazdów w strefie nadgranicznej, nie zaś poza tą strefą, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Zdaniem skarżących, także przepisy art. 61 ust. 1 pkt 7 ustawy o Sc i art. 6 ust. 1 pkt 3b Prd. nie dają podstaw normatywnych do przypisania funkcjonariuszom celnym uprawnienia do dokonania kontroli w rozpoznawanej sprawie. Pierwszy przepis przewiduje ogólne upoważnienie, w myśl którego organ celny może dokonywać kontroli środków transportu w celu ustalenia zgodności z przepisami prawa wprowadzenia lub wyprowadzenia towaru na obszar celny Wspólnoty. Z kolei przepis art. 6 ust. 1 pkt 3 Prd. stanowi ogólne upoważnienie do wydawania poleceń lub sygnałów na drodze, między innymi przez funkcjonariusza celnego i jako taki przepis ogólny, jest wyłączony przez szczegółowe warunki wykonywania tej kontroli określone w przepisach wcześniej już powołanego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r.

Zarzut naruszenia prawa procesowego, zdaniem skarżących, wyraża się w tym, że uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa., W szczególności, organ drugiej instancji nie ustosunkował się do podniesionych w odwołaniu zarzutów co do: wiarygodności wyjaśnień funkcjonariusza z dnia 7 czerwca 2005 r., sprzecznych z treściami zawartymi w protokole kontroli. S. S. przewożąc samochód marki BMW będący prywatną własnością, nie występował wówczas jako przedsiębiorca w rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo działalności gospodarczej, a ponieważ przepisy te mają zastosowanie w sprawie na podstawie art. 96 utd., nałożenie kar było niedopuszczalne. Strona nie miała ani obowiązku posiadania zaświadczenia, o którym mowa w art. 33 pkt 10 tej utd., ani obowiązku uiszczania jakiejkolwiek opłaty za wykonywany przewóz, ponieważ w sprawie nie została spełniona przesłanka zarobkowego charakteru wykonywanego przewozu.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uznał, iż kontrolowana decyzja odpowiada prawu.

Za bezzasadny uznał Sąd I instancji sformułowany przez skarżących zarzut braku kompetencji funkcjonariuszy organów celnych do dokonania kontroli. Stwierdził, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 utd. stanowi wystarczającą, autonomiczną i samodzielną podstawę normatywną kompetencji funkcjonariuszy organów celnych do dokonywania kontroli dokumentów, o których mowa w art. 87 oraz warunków w nich określonych. Zgodnie z tym ostatnim przepisem kontrola może obejmować, między innymi, fakt legitymowania się kierowcy kartą opłaty drogowej (art. 87 ust. 1 utd.), jak też zaświadczeniem potwierdzającym zgłoszenie przewozu na potrzeby własne (art. 87 ust. 2 utd. w związku z art. 33 ust. 10 i ust. 1 utd.), których to dokumentów nie miał przy sobie S. S. w dniu kontroli.

Sąd podkreślił, że w odniesieniu do pierwszych czterech kategorii podmiotów wymienionych w cyt. przepisie (funkcjonariuszy Policji, inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, funkcjonariuszy organów celnych oraz funkcjonariuszy Straży Granicznej) prawodawca nie przewidział żadnych ograniczeń co do zakresu kontroli, jak to uczynił w odniesieniu do pozostałych trzech grup podmiotów (pkt 5-7), dokonując jednak w odniesieniu do nich tylko wyłączeń o charakterze przedmiotowym, a nie terytorialnym (miejscowym). Skoro więc, jak stwierdził WSA, prawodawca w akcie rangi ustawowej przewidział tylko określone ograniczenia kompetencyjne, to wyjątków tych nie można poddawać wykładni rozszerzającej i dodatkowo przy zastosowaniu przepisów wykonawczych. Delegację ustawową zawartą w art. 89 ust. 2 utd. należy, zdaniem Sądu I instancji, rozumieć dosłownie, a w konsekwencji dokonywać jej wykładni ścieśniającej. Upoważnienie dla wskazanych w tym przepisie ministrów obejmowało wyłącznie określenie, w drodze rozporządzenia, warunków i trybu przeprowadzania kontroli w zakresie przewozu drogowego, a także wzorów dokumentów stosowanych przez uprawnionych do tej kontroli. Właśnie z ostatniego członu zacytowanej wypowiedzi normatywnej wynika, jak zauważył WSA, że prawodawca nie miał w tym wypadku zamiaru delegować na ministrów uprawnienia do zakreślania kompetencji kontrolnych, które zostały określone wyraźnie w art. 89 ust. 1. Ani wydane na podstawie zawartej w tym przepisie delegacji rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne oraz dokumentów stosowanych przez uprawnionych do kontroli, a także wzorów tych dokumentów, ani też wydane w oparciu o upoważnienie przewidzianego w art. 131 ust. 1 Prd. rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego nie mogły mieć żadnego wpływu na rzeczowy i miejscowy zakres kompetencji funkcjonariuszy celnych kontrolowania dokumentów przewozowych na podstawie z art. 89 ust. 1 utd. Oba wymienione akty podustawowe dotyczą innego typu kontroli; rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r. dotyczy kontroli dokumentów przewozowych, natomiast rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. dotyczy kontroli ruchu drogowego i wyłącznie w tym zakresie obowiązuje terytorialne ograniczenie (do strefy nadgranicznej) kompetencji funkcjonariuszy organów celnych, wynikające z § 12 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 30 grudnia 2002 r.

Zarzucone w skardze naruszenia przepisów procesowych mogłyby spowodować uwzględnienie skargi w świetle wcześniej już przywołanego przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. wyłącznie w sytuacji, gdyby naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w ocenie WSA nie miało miejsca.

Nadto, Sąd I instancji uznał, że nie może być wątpliwości, iż organy celne trafnie przyjęły, iż przewóz skontrolowany w dniu 24 stycznia 2005 r., należy zakwalifikować do kategorii niezarobkowego przewozu drogowego przewozu na potrzeby własne.

W związku z zarzutem skargi naruszenia art. 4 pkt 4 utd. WSA dokonał wykładni pojęcia "przedsiębiorca". Termin ten, zdaniem Sądu, obejmuje kategorię podmiotów przez cały okres prowadzenia przez nie działalności gospodarczej, niezależnie od charakteru, w jakim - we własnym mniemaniu - podmioty te dokonują konkretnego przejazdu po drogach publicznych. Powyższe wynika zdaniem WSA z faktu, iż według definicji sformułowanej w analizowanym art. 4 pkt 4, za niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na własne potrzeby - ustawodawca uznał także każdy przejazd bez pasażerów i bez ładunku. Mając na uwadze tę definicję, bez poczynionego założenia nie sposób rozróżnić, czy tego typu przejazd wykonywany jest przez podmiot występujący w tym czasie jako przedsiębiorca czy też jako tzw. osoba prywatna. Z tych względów, odmienne stanowisko prezentowane w tym zakresie przez skarżących nie jest zasadne. Przyjęty wyżej kierunek wykładni określenia przedsiębiorca, ma, jak podkreślił WSA, istotny wpływ na rozumienie ustawowego zwrotu "każdy przejazd wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej". Chodzi o każdy przejazd wykonywany przez przedsiębiorcę (we wcześniej podanym rozumieniu), spełniający łącznie przesłanki wymienione w art. 4 pkt 4 utd.

W rozpoznawanej sprawie, Sąd I instancji nie miał wątpliwości, że w dacie kontroli wykonywany był niezarobkowy przewóz drogowy - przewóz na potrzeby własne, a to wobec spełnienia wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 4 pkt 4 lit. a-d. Mimo, że chodziło o przypadek przejazdu pojazdu załadowanego, w świetle postanowienia art. 4 pkt 4 lit. "c" utd. ładunek nie był istotny. Zarówno bowiem przy założeniu, że przewożony był samochód osobowy marki BMW, stanowiący własność skarżących (jak sami twierdzą), jak i przy uwzględnieniu wersji z wyjaśnień funkcjonariusza organu celnego, według którego przewożony był samochód marki Volkswagen Passat, zakupiony przez S. S. za granicą dla polskiego klienta, została spełniona przesłanka przewidziana w przywołanym przepisie. Dla jej zachowania wystarczy, zdaniem WSA, iż rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy (wersja stron) albo, że zostały one przez niego kupione (wersja funkcjonariusza organu celnego).

W skardze kasacyjnej pełnomocnik D. B.-S. i S. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokowi zarzucono:

1.) naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 89 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 89 ust. 2 utd. w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 16 maja 2002 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego i przewozu na potrzeby własne oraz dokumentów stosowanych przez uprawnionych do kontroli, a także wzorów tych dokumentów w związku z art. 129 ust. 4a Prd. i art. 131 Prd w związku z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 grudnia 2002 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego poprzez niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie,

2.) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez zachowanie w obrocie prawnym decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. mimo wydania jej z naruszeniem przepisu art. 29 Kpa. (decyzja została wydana dla firmy "K." s.c.),

3.) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez zachowanie w obrocie prawnym decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. mimo wydania jej z naruszeniem przepisu art. 107 § 1 Kpa. (błędne wskazanie adresata, które uniemożliwia jego identyfikację lub nasuwa wątpliwości kto jest stroną postępowania),

4.) naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez zachowanie w obrocie prawnym decyzji Dyrektora Izby Celnej we W. mimo wydania jej z naruszeniem przepisu art. 138 § 1 pkt 2) Kpa. w związku z naruszeniem art. 71 Kpa i art. 7 Kpa. oraz art. 77 Kpa. przez organ I instancji przy wydawaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2005r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc iż skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami) - dalej p.p.s.a. - skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nieważności postępowania nie stwierdził.

W rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna zarzuca zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak też prawa materialnego, w związku z tym rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny wymagają w pierwszej kolejności zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może być przedmiotem oceny wówczas, jeżeli stan faktyczny sprawy stanowiącej podstawę wydania zaskarżonego wyroku nie budzi wątpliwości, a Sąd nie naruszył prawa procesowego.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego sprowadzają się do zaakceptowania przez Sąd I instancji decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem przepisu art. 107 § 1 Kpa. przez takie wskazanie adresata decyzji, które utrudnia jego identyfikację lub nasuwa wątpliwości kto jest stroną postępowania i czyj obowiązek ma być egzekwowany w sytuacji, gdy przepis art. 29 Kpa. stanowi, że stroną postępowania może być jedynie osoba fizyczna bądź prawna.

Z sentencji i uzasadnień decyzji wydanych w sprawie, a także z innych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, na podstawie których orzekał Sąd I instancji, wynika jednoznacznie, że postępowanie w sprawie prowadzone było w stosunku do spółki cywilnej "K." S. S. D. B.-S. we W. Świadczy o tym m.in. protokół kontroli wskazujący "K." jako przedsiębiorcę oraz takie właśnie określenie strony postępowania przez organ I instancji, który zaadresował decyzję, podając pełną nazwę spółki cywilnej K. z imionami i nazwiskami jej wspólników i adresem prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Dodatkowo w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ wyjaśnił, iż na podstawie pisma z Urzędu Miejskiego Miasta W. pod numerem [...] ewidencji działalności gospodarczej zidentyfikowano przedsiębiorcę działającego jako D. B.-S. S. S. K. spółka cywilna ul W. [...] W. i stosownie do tego ustalenia organ "przyjął za należycie udowodnione, że przedsiębiorca działający jako K. D. B.-S. S. S. Spółka cywilna, ul. W. [...], [...] W. naruszył warunki wykonywania przewozu na potrzeby własne(...)". Decyzja wydana przez organ II instancji nie pozostawia wątpliwości, że za stronę prowadzonego postępowania uznano K. spółkę cywilną; wynika to zarówno ze wskazania strony jako adresata decyzji, jak też z uzasadnienia gdzie jednoznacznie wskazuje się jako przedsiębiorcę – "K." s.c. S. S. D. B.-S. Warto również zauważyć, iż pismo z Urzędu Miejskiego W., na które powołał się organ I instancji, identyfikując nieprawidłowo przedsiębiorcę i zarazem stronę postępowania, odmiennie niż to podaje Naczelnik Urzędu Celnego we W., informuje o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 28 marca 2001 r. zgłoszonego wpisu przez "K." spółkę cywilną S. S. D. B.-S. i zaewidencjonowaniu tych osób jako samodzielnych przedsiębiorców (k. 17 akt adm.).

Wskazana wadliwość postępowania administracyjnego uszła uwadze Sądu I instancji.

Zgodnie z art. 29 Kpa. stronami mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne – również jednostki nie posiadające osobowości prawnej. Spółka cywilna nie ma zdolności prawnej, nie może zatem być podmiotem praw i obowiązków w postępowaniu administracyjnym. Nie jest również przedsiębiorcą w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807), bo jak wskazuje ust. 2 tego artykułu przedsiębiorcami są wspólnicy spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej i każdy z nich samodzielnie. Nałożenie na spółkę cywilną uprawnień lub obowiązków może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi. Może mieć to miejsce na przykład w przypadku decyzji wydawanych na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, czy w oparciu o ustawę z dnia 23 stycznia o podatku akcyzowym, gdzie spółka cywilna występuje jako podatnik, a więc jest i musi być (mimo nieposiadania osobowości prawnej) stroną postępowania administracyjnego w takiej sprawie. W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie występuje, bowiem adresatami sankcji, nakładanych na podstawie art. 92 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym są przedsiębiorcy wykonujący przewóz drogowy. Kara pieniężna za stwierdzone przez uprawnione do kontroli podmioty nakładana może być wyłącznie na wspólnika bądź wspólników spółki cywilnej, jednak w żadnym razie adresatem takiego rozstrzygnięcia nie może być spółka cywilna. Fakt, iż zaskarżone rozstrzygnięcia podają, poza nazwą firmy i oznaczeniem, że jest to spółka cywilna, również imiona i nazwiska wspólników, nie oznacza, że rozstrzygnięcie zostało skierowane prawidłowo tj. do wspólników prowadzących działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Na inny zamiar organu wskazuje nie tylko sentencja zaskarżonej decyzji eksponująca firmę i jej nazwę, lecz również uzasadnienie jednoznacznie uznające spółkę cywilną za przedsiębiorcę i stronę postępowania o nałożenie kary pieniężnej. Takie oznaczenie strony postępowania jest wadliwe, a jako takie jest skierowaniem decyzji do podmiotu nie będącego stroną w sprawie, co stanowi podstawę stwierdzenia nieważności decyzji. Uchybienia postępowania wynikały wprost z akt administracyjnych, które zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. są podstawą wyrokowania. Sąd I instancji nie dostrzegł wskazanej wady i oddalając skargę pozostawił decyzję naruszającą prawo w obrocie prawnym.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem prawa, co na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. skutkowało jego uchyleniem i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.