Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2051/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję - art. 64a ppsa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 października 2019 r. sprawy ze sprzeciwu [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. sygn. akt [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] kwietnia 2008 r. [...] złożył przed notariuszem w [...] oświadczenie, w którym wskazał, że: "przekazuję mojemu synowi, [...] (...) wszelkie moje prawa do majątku bezprawnie skonfiskowanego przez władze [...] we wschodniej Polsce". Następnie w dniu [...] czerwca 2008 r. [...] złożył przed notariuszem w [...] oświadczenie, w którym zadeklarował, że: "nigdy nie ubiegałem się o odzyskanie, w naturze lub w formie pieniężnej, Majątków skonfiskowanych przez [...] w 1939 r., obecnie należących do [...]. Powyższe dotyczy Majątków w [...]".

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. (sprecyzowanym pismami: z dnia [...] listopada 2010 r., z dnia [...] maja 2011 r., z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2016 r.) [...] wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez [...] poza obecnymi Rzeczypospolitej Polskiej w postaci m.in.:

- nieruchomości obejmującej dawną Ordynację [...] z przyległościami w postaci gruntów i budynków położonych w opisanych w decyzji miejscowościach oraz kompleksu leśnego [...], oraz

- nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], składającej się z parcel o liczbach katastralnych [...], zabudowanej budynkiem jednopiętrowym zwanym pałacem, oficyną mieszkalną, oficyną mieszkalną, piętrową z częścią parterową, budynkiem mieszkalnym piętrowym od strony ul. [...].

Wojewoda [...] przekazał według właściwości wniosek [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty Wojewodzie [...].

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] odmówił [...] (następcy prawnemu byłego właściciela) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez v mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozpatrzeniu odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu złożonej skargi, wyrokiem z dnia 12 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 577/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...]. Sąd w swoim rozstrzygnięciu, odwołując się do treści § 629 ABGB, zgodnie z którym ordynatowi przysługiwała zarówno własność główna, jak i użytkowa, wywiódł, że każdoczesnemu ordynatowi służyły uprawnienia właścicielskie obydwu rodzajów, tj. własność główna i własność użytkowa, skoro zaś ustawa zabużańska w żaden sposób nie różnicuje, jaki rodzaj własności jest wystarczający dla uzyskania prawa do rekompensaty, to w ocenie Sądu przysługujący [...] węzeł uprawnień i obowiązków należy zdefiniować jako własność w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 2867/15 oddalił skargę kasacyjną. Sąd po szczegółowej analizie przepisów regulujących status prawny ordynacji oraz dostępnej literatury w tym przedmiocie stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie w ujęciu przepisów ustawy zabużańskiej z dnia 8 lipca 2005 r. uprawnionym do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego w związku z działaniami wojennymi był ordynat, który posiadał majątek ordynacji, skupiając w swej osobie własność tak zwierzchnią, jak i użytkową.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji zgromadził materiał dowodowy, który szczegółowo opisał na dwóch stronach uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia. Organ I instancji dokonał również dokładnej analizy tych dokumentów na okoliczność opuszczenia kresów przez [...] ze względu na działania wojenne i powrotu na powojenne ziemie Rzeczypospolitej Polskiej.

Następnie Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] uznał, że [...] w całości posiada prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] mienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie Wojewoda wezwał stronę do złożenia operatu szacunkowego, który został dołączony do akt w dniu [...] listopada 2017 r. Organ I instancji wyjaśnił, dlaczego w trakcie postępowania w miejsce pierwotnego wnioskodawcy wstąpili: [...].

Udział w niniejszym postępowaniu administracyjnym zgłosił prokurator.

Następnie Wojewoda decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ wojewódzki wskazał, że [...] przybył na terytorium obecnej Rzeczypospolitej Polskiej bez zamiaru stałego osiedlenia się i opuścił je wraz z pierwszą nadarzającą się okazją, tj. w 1957 r. po złagodzeniu wymogów dotyczących uzyskania paszportu. Wojewoda zwracając uwagę na "pomocowy" charakter uprawnienia do rekompensaty, mający na celu ułatwienie zagospodarowania się obywateli polskich powracających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej nowych granicach, uznał, że wyjazd [...] do [...] w 1957 r. poddaje w uzasadnioną wątpliwość jego zamiar stałego osiedlenia się w ojczyźnie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wnieśli odwołanie.

Po jego rozpatrzeniu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 2 kpa, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że w ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie szczególnie wnikliwych ustaleń wymagały następujące kwestie: prawidłowości ustaleń organu I instancji co do przedmiotowego zakresu wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie ustaleń, czy na skutek licznych zmian żądania doszło do jego rozszerzenia po terminie wynikającym z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. po dniu [...] grudnia 2008 r. i w jakim zakresie, zasadności i prawidłowości wydania przez organ wojewódzki postanowienia o spełnieniu wymogów, o którym mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w kontekście działań organu I instancji, który z jednej strony potwierdził spełnienie przez strony przesłanek z ustawy zabużańskiej, a z drugiej strony wydał decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty, pomimo że strony wykonały wszystkie zobowiązania wynikające z wydanego postanowienia, prawidłowości ustaleń organu I instancji w zakresie, jakie składniki majątkowe wchodziły w skład majątku ordynackiego według stanu na dzień 1 września 1939 r., w szczególności w kontekście okoliczności związanych z dużym zadłużeniem ordynacji, postępowań egzekucyjnych, jakie toczyły się przeciwko [...], parcelacji majątku ordynackiego w związku z reformą rolną na podstawie ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, możliwości zbywania przez ordynata majątku ordynackiego na rzecz innych osób, jakie stwarzała ww. ustawa, prawidłowości ustaleń organu I instancji w zakresie statusu własnościowego według stanu na dzień 1 września 1939 r. nieruchomości położonej przy ul. [...] oraz czy organ wojewódzki prawidłowo rozstrzygnął zagadnienie prawne związane z okolicznością, czy ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. należy również stosować do osób, które wprawdzie przemieściły się z [...] na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale bez zamiaru stałego pobytu i które wyemigrowały do innego państwa tak szybko, jak tylko w istniejących wówczas warunkach stało się to możliwe.

Następnie organ odwoławczy, w celu dokonania prawidłowej oceny postawionych zagadnień, dokonał szczegółowej analizy zgromadzonych dowodów w sprawie, "badając każdy z nich z osobna, jak i w powiązaniu ze sobą i wzajemnej łączności". Minister stwierdził m.in. że "materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pochodzi przede wszystkim od stron postępowania, które przejawiły dużą inicjatywę dowodową w celu pozyskania dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co nie pozostaje bez znaczenia dla oceny całokształtu materiału dowodowego". Minister na pięciu stronach uzasadnienia wydanej decyzji (str. 16-21 uzasadnienia) dokonał szczegółowej analizy wszystkich zebranych w sprawie materiałów dowodowych, a następnie odnosząc się do poszczególnych dokumentów, przedstawił swoje stanowisko we wszystkich podniesionych wyżej zagadnieniach (str. 21-24). Podsumowując swoje wywody, organ II instancji stanął na stanowisku, że "jakkolwiek Wojewoda [...] prawidłowo ocenił wpływ okoliczności związanej z wolą [...] zamieszkania na stałe poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na uprawnienia zabużańskie, to jednakże w znacznym zakresie dokonał błędnych lub niewnikliwych ustaleń, w szczególności w zakresie składu majątku ordynackiego na dzień 1 września 1939 r., w kwestii dotyczącej własności nieruchomości wskazanych przez Strony jako pozostawione poza obecnymi granicami RP, czy zasadności wydania postanowienia o spełnieniu wymogów, o który mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., czym naruszył art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art 80 k.p.a. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, iż zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. należy uchylić decyzję organu I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia". W zaleceniach dla organu I instancji Minister wyjaśnił, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda powinien:

- ponownie ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy,

- rozważyć, czy istnieją możliwości jego uzupełnienia, w szczególności zakresie umożliwiającym bezsprzeczne ustalenie, co wchodziło w skład majątku ordynackiego w dniu 1 września 1939 r., w jakim zakresie majątek ordynacki do dnia 1 września 1939 r. uległ przeznaczeniu na cele reformy rolnej lub parcelacji na inne potrzeby,

- czy wierzyciele [...] zaspokoili do dnia 1 września 1939 r. swoje wierzytelności z majątku dłużnika w postaci nieruchomości, których dotyczy żądanie stron, oraz

-dokonać oceny spełnienia wymogów, o których mowa w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r., szczególnie pod kątem, czy w dniu 1 września 1939 r. [...] był jeszcze właścicielem konkretnych nieruchomości, których dotyczy żądanie stron.

Wojewoda winien również podjąć wnikliwe ustalenia co do statusu własnościowego nieruchomości w [...] w kontekście istniejących w materiale dowodowym sprawy informacji, że w latach 1935-1936 właścicielem tych nieruchomości była [...], a nie [...].

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2019 r. skargę (rozpatrzoną jako sprzeciw) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli [...]. W uzasadnieniu skarżący podnieśli liczne zarzuty dotyczące naruszenia przez organy różnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym m.in. art. 7, art. 15, art. 76, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 2 oraz art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucili także organom naruszenie przepisów prawa materialnego, czyli art. 1 ust. 2, art. 2, art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...]. W bardzo obszernym i szczegółowym, czterdziestostronicowym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że Sąd potraktował złożoną w niniejszej sprawie "skargę" jako sprzeciw od decyzji organu II instancji. Strona skarżąca została w pouczeniu zawartym w zaskarżonej decyzji wadliwie pouczona przez organ odwoławczy o środkach zaskarżenia i kwestionując decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, do owego pouczenia się zastosowała. Ponieważ od kwestionowanej decyzji nie przysługuje stronie skarga do sądu administracyjnego lecz sprzeciw, tak też zostało potraktowane przez Sąd pismo złożone przez stronę, kwestionujące prawidłowość wydanej decyzji. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd zważył, że sprzeciw został wniesiony z uchybieniem terminu przewidzianego w art. 64c § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z czym jako spóźniony, co do zasady, winien być odrzucony. Ponieważ jednak strona skarżąca została przez organ odwoławczy wadliwie pouczona o środkach zaskarżenia i kwestionując decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, do owego pouczenia się zastosowała, to wyjątkowo, z uwagi na zasady ekonomiki procesowej Sąd przyjął, że sprzeciw ów winien być uznany za skutecznie wniesiony. Strona nie może bowiem ponosić negatywnych skutków błędnego pouczenia organu, co wynika wprost z art. 112 kpa (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2017 r. sygn. akt II OZ 1206/17, z dnia 10 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1382/17, z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt II OZ 1483/17, z dnia 5 października 2018 r. sygn. akt I OZ 887/18 oraz z dnia 16 listopada 2018 r. sygn. akt I OZ 1090/18).

W tej sytuacji przypomnieć należy, że instytucja sprzeciwu od decyzji kasatoryjnej została wprowadzona ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), która weszła w życie z dniem 1 czerwca 2017 r. Nowelizacja ta wprowadziła zmiany między innymi do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 9 pkt 7 tej ustawy w dziale III ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi po rozdziale 3 dodaje się rozdział 3a o tytule "Sprzeciw od decyzji". Zgodnie z treścią nowo wprowadzonego art. 64a, od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści takiej decyzji może wnieść od niej sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Postępowanie w przedmiocie sprzeciwu zostało znacznie uproszczone: w postępowaniu przed sądem nie biorą udziału uczestnicy, a jedynie strona skarżąca i organ, który wydał zaskarżoną decyzję (art. 64b § 3), sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 64d § 1), skróceniu uległy też terminy procesowe (art. 64c § 1, art. 64c § 4, art. 64d § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Zgodnie z art. 64e ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 kpa. Przedmiotem kontroli, w razie wniesienia sprzeciwu, jest zatem wyłącznie zasadność wydania przez organ administracji konkretnego rozstrzygnięcia procesowego (decyzji kasatoryjnej). Przedmiotem kontroli sądu nie może być natomiast w tym postępowaniu, mającym wyłącznie charakter wpadkowy, kwestia właściwego rozumienia lub zastosowania przez organ przepisów prawa materialnego, w ramach których organ uznał, że sprawa wymaga przykazania do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 kpa. Oznacza to, że organ administracji orzekający w przyszłości w sprawie (jak i ewentualnie sąd, badający legalność jego decyzji) będzie związany wyrokiem w przedmiocie sprzeciwu tylko w zakresie dotyczącym ustalenia, czy w rozpatrywanej sprawie zachodziły przesłanki do jej przekazania do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego wyłącznie charakter "procesowy" i nie kreuje żadnych skutków dotyczących praw i obowiązków stron postępowania, zainteresowanych konkretnym merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy.

Punktem wyjścia do oceny zaskarżonej decyzji jest zatem art. 138 § 2 kpa, zgodnie z treścią którego organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Organ odwoławczy może zatem wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zwrot normatywny "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie" jest zwrotem ocennym. W orzecznictwie przyjmuje się, że opisane w tym przepisie naruszenie jest równoznaczne z nieprzeprowadzeniem przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 2846/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 kpa, ewentualne braki dowodowe nie mogą co do zasady stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 kpa (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1277/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero gdy wykazane zostanie, że prowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego w oparciu o art. 136 kpa byłoby niewystarczające, należy uchylić zaskarżoną decyzję oraz przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Art. 136 kpa uprawnia bowiem organ odwoławczy do przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo są zgodne, że dwuinstancyjność w postępowaniu administracyjnym polega na wydaniu rozstrzygnięć o charakterze merytorycznym przez organy dwóch różnych instancji. Zasada dwuinstancyjności powoduje, że każdy z organów (najpierw pierwszej, a potem drugiej instancji) przeprowadza postępowanie prowadzone w celu prawidłowego rozpatrzenia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym przed organem II instancji nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu I instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty. Ponadto już z kolejności przepisów, zawartych w art. 138 kpa wynika, że zasadą winno być rozstrzyganie sprawy przez organ odwoławczy co do istoty, czyli albo utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji (jeśli jest ona w ocenie organu odwoławczego prawidłowa) lub uchylenie tej decyzji i załatwienie sprawy merytorycznie. Podkreślić należy, że wydanie decyzji kasatoryjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji jest wyjątkiem od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca art. 138 § 2 kpa. Z orzecznictwa sądów administracyjnych jednoznacznie wynika, że na tle omawianego przepisu organ odwoławczy nie jest uprawniony do wydania kasacyjnego rozstrzygnięcia, jeśli organ I instancji nieprawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 stycznia 2007 r. sygn. akt II SA/GI 439/06, Lex nr 930299). Innymi słowy decyzja kasatoryjna nie może zostać wydana, jeśli kwestią sporną będzie tylko ocena prawna zebranego materiału dowodowego w sprawie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 maja 2014 r. sygn. akt l SA/Sz 1256/13, Lex nr 1479048) lub prawidłowość podjętego rozstrzygnięcia. W sprzeczności z art. 138 § 2 kpa pozostaje wydanie decyzji kasatoryjnej zarówno w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami natury prawnej, jak i w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji jest dotknięte niewielkimi brakami, które z powodzeniem można uzupełnić w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 136 kpa (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 997/13, Lex nr 1384918; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 września 1981 r. sygn. akt II SA 400/81, ONSA 1981, nr 2, poz. 88). Z art. 138 § 2a kpa jednoznacznie wynika, że w przypadku wydania decyzji kasatoryjnej organ odwoławczy określa także wytyczne w zakresie wykładni błędnie zastosowanych przez organ I instancji przepisów prawa. Jednakże z przepisu tego w żaden sposób nie wynika, aby błędne zastosowanie przepisów prawa przez organ I instancji mogło stanowić przesłankę wydania decyzji kasatoryjnej.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola w powyżej określonych granicach wykazała, że decyzja Ministra z dnia [...] sierpnia 2019 r. nie spełnia wymogów określonych w art. 138 § 2 kpa. Organ odwoławczy wydał decyzję kasatoryjną, w istocie zarzucając organowi I instancji wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, co nie stanowi przesłanki wskazanej w powołanym przepisie. Organ odwoławczy przeprowadził przy tym własną, szeroką ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, odbiegającą w znacznej części od ustaleń organu I instancji. Trudno zatem zgodzić się z konkluzją organu odwoławczego, że nie jest możliwe rozstrzygnięcie sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego znalazł się co prawda postulat uzupełnienia materiału dowodowego, jednakże w kontekście całokształtu rozpatrywanej sprawy nie można uznać, aby zalecanie to dotyczyło okoliczności, bez wyjaśnienia których brak jest możliwości podjęcia rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu wydaje się przy tym wątpliwe, aby możliwe było skuteczne uzupełnienie materiału dowodowego we wskazanym przez organ odwoławczy zakresie. Dotyczy to zwłaszcza "bezsprzecznego ustalenia", co wchodziło w skład majątku ordynackiego w dniu 1 września 1939 r. oraz w jakim zakresie majątek ordynacki do dnia 1 września 1939 r. uległ przeznaczeniu na cele reformy rolnej lub parcelacji na inne potrzeby, skoro z treści uzasadnienia decyzji wynika, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty obrazują stan majątku ordynacji do połowy 1939 r. Trudno nie zwrócić uwagi, że organ II instancji oczekuje odnalezienia dokumentów, które miałyby powstać tuż przed wybuchem II wojny światowej lub w dniu jej wybuchu, a które do tej pory nie zostały odnalezione i nie zostały ujawnione żadne przesłanki, które uprawdopodobniałyby istnienie takich dokumentów. Oczekiwanie "bezsprzecznego ustalenia" faktów, które ewentualnie mogły mieć miejsce osiemdziesiąt lat temu, i zgromadzenia potwierdzających je dokumentów z urzędów, których działalność została przerwana w wyniku działań wojennych i okupacji, uznać należy za warunek praktycznie niemożliwy do spełnienia.

Wydanie decyzji kasatoryjnej przez organ odwoławczy w miejsce ponownego rozpatrzenia sprawy co do istoty jest przy tym dodatkowo niezrozumiałe wobec zawartego w uzasadnieniu tej decyzji stwierdzenia, że organ I instancji "prawidłowo ocenił wpływ okoliczności związanej z wolą [...] zamieszkania na stałe poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej na uprawnienia zabużańskie". Skoro organy obu instancji, na podstawie dotychczas zgromadzonego i niekwestionowanego materiału dowodowego, są zgodne co do tego, że w sprawie nie zostały spełnione podmiotowe przesłanki warunkujące możliwość uzyskania wnioskowanej rekompensaty, jakiekolwiek dalsze rozważania dotyczące stanu pozostawionej nieruchomości nie powinny mieć wpływu na sposób rozpatrzenia sprawy. Należy przy tym podkreślić, że wobec wynikającego z art. 64e ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zakresu, w jakim Sąd rozpatruje sprzeciw od decyzji kasatoryjnej, Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie ocenia obecnie prawidłowości i zasadności takiego merytorycznego stanowiska organów.

Uzasadnienie decyzji Ministra nie wskazuje zatem na takie naruszenie przez organ I instancji przepisów postępowania, które faktycznie powodowałoby konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego i dodatkowe wyjaśnienie sprawy w zakresie, który miałby istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uzasadniałoby zastosowanie dyspozycji art. 138 § 2 kpa. Organ II instancji nie dokonał samodzielnego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, mimo że w istocie w uzasadnieniu wydanej decyzji przedstawił dokładnie swoje stanowisko w tym zakresie.

Reasumując, zdaniem Sądu, w świetle uzasadnienia kontrolowanej decyzji organ odwoławczy niezasadnie uchylił się od wydania decyzji merytorycznej w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Nie czyniąc tego, organ II instancji naruszył art. 138 kpa.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ II instancji powinien przeanalizować całość dostępnych dokumentów i ewentualnie rozważyć potrzebę przeprowadzenia w trybie art. 136 kpa innych dowodów, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności wniosku o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151a § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprzeciw na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 64d powołanej ustawy.