Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1155/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6292 Przymusowy zarząd państwowy
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 1958 nr 11 poz 37
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym.
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 2 i 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego T. R. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IVSA/Wa1155/10

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 1965 r. o przejściu na własność Państwa nieruchomości położonych w K. przy ul. [...].

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2009 r. Minister Obrony Narodowej, zwany dalej Ministrem, przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2003 r. następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości położonej w K. przy ulicy [...], składającej się z działek nr [...], wystąpili o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra z dnia [...] listopada 1965 r.

Jak wyjaśnił organ, ww. działki o łącznej powierzchni 10.782 m2, stanowiły część nieruchomości o powierzchni 16.879 m2, objętej Iwh. [...] gm. Kat. [...], do której prawo własności wpisane było na rzecz: Z. W. w 1/4 części, E. B. w 1/4 części, M. K. w 1/4 części, A. G. w 1/4 części.

Decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1805/06 WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra z dnia [...] lipca 2006 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku stwierdzono m.in., iż art. 1 pkt 3 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego wskazywał, że zarządem państwowym objęte mogą być posiadłości ziemskie, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leży w interesie państwa. Organ nie wykazał natomiast, że nieruchomość przejęta na rzecz Skarbu Państwa była niezbędna z punktu widzenia interesów państwa. Ponadto Sąd powołując się na wytyczne zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 4866/03 uznał, iż niewskazanie w orzeczeniu z dnia [...] listopada 1965 r. na związek faktycznego władania z przepisami art. 1 czy art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem

IVSA/Wa1155/10

państwowym, dyskredytuje przedmiotowe rozstrzygniecie jako obciążone wadą z art.

156 § 1 pkt2K.p.a.

Rozpatrując ponownie sprawę Minister podniósł, że będące przedmiotem roszczeń działki stanowiły część nieruchomości zajętej w czasie wojny przez okupanta, który w 1942 r. wybudował na niej osiem baraków. We władaniu Wojska Polskiego nieruchomość ta znajdowała się co najmniej od 1945 r. Początkowo stacjonował na niej [...]. Od listopada 1946 r. obiekty znajdujące się na spornej części nieruchomości wykorzystywane były na potrzeby wojskowego [...], a następnie protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] stycznia 1954 r. przekazane zostały na rzecz [...]. Magazyny te były jednostkami gospodarczymi działającego w K. organu administracji wojskowej, którym w 1946 r. był Rejonowy Zarząd [...], a w 1954 r. jego następca prawny Wojskowy Zarząd [...]. Jednostki te, każda w swoim zakresie, służyły zabezpieczeniu potrzeb żołnierzy stacjonujących w rejonie K. i niezbędne były do ich prawidłowego funkcjonowania. W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia tj. [...] listopada 1965 r., na spornej nieruchomości znajdowała się siedziba organu administracji wojskowej, wtedy Wojskowego Rejonowego Zarządu [...], kolejnego następcy prawnego ww. organów. Powyższe wskazuje, iż zarówno w dniu 31 grudnia 1954 r., jak również w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym oraz w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia w dniu [...] listopada 1965 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu wojska i wykorzystywana była na cele obronności i bezpieczeństwa państwa. Byli jej właściciele nie występowali o odzyskanie, utraconego w związku z wojną, władania nieruchomością w prawem przewidzianych terminach.

Powyższy stan wskazuje, iż w omawianej sprawie spełnione były przesłanki wynikające z art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, powołanego min. jako podstawa prawna orzeczenia Ministra z dnia [...] listopada 1965 r., zgodnie z którym postanowienia tej ustawy mają również zastosowanie do innego mienia, którego władanie osoby uprawnione utraciły do dnia 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że to władanie opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych, aniżeli wymienione w art. 1 ustawy lub pkt 1 niniejszego artykułu, tj. dekretu z dnia 16 grudnia

IVSA/Wa1155/10

1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. P. Nr 21, poz. 67 z późn. zm.) i ustawy z dnia 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej (Dz. U. Nr 52, poz. 271). Sporna nieruchomość znajdowała się bowiem w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, którymi niewątpliwie były ww. jednostki organizacyjne Wojska Polskiego, co najmniej od 1945 r. Objęcie jej zarządem państwowym leżało w interesie Państwa, ponieważ z uwagi na sposób zagospodarowania zabezpieczała prawidłowe funkcjonowanie przedmiotowych jednostek. Nie może budzić wątpliwości, że wymagane kryterium dla uznania niezbędności tej nieruchomości na cele obronności państwa wypełniało jej magazynowe przeznaczenie. Stanowiła ona zaplecze, bez którego niemożliwe byłoby utrzymanie wojska w gotowości do realizacji jego zadań.

Minister wskazał ponadto, że do oceny poprawności zastosowania przepisu art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ma znaczenie fakt, iż utrata władania mieniem nastąpiła bez tytułu prawnego. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzeczeniu SN Nr I CR 578/59 z dnia 9 lutego 1961 r. dotyczącym zastosowania art. 17 cytowanej ustawy, utrata władania w rozumieniu tego przepisu to faktyczne przejście z osoby uprawnionej na rzecz jednostki państwowej fizycznego władztwa. Stan taki zaistniał w momencie przejęcia przez wojsko w 1945 r. władztwa nad przedmiotową nieruchomością i trwał do [...] listopada 1965 r., tj. do wydania kwestionowanego orzeczenia i nie można w związku z tym uznać, iż wydanie orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r. nastąpiło z naruszeniem art. 17 pkt 2 lit. b cytowanej ustawy. Jest to istotna okoliczność do przyjęcia, iż nie nastąpiły przesłanki do uznania, że decyzja ta wydana została z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym uznać należy, iż kwestionowane orzeczenie powinno pozostać w obrocie prawnym.

Powołując się na wyrok NSA z dnia 10 października 2006 r., sygn. akt IOSK 1304/05, Minister stwierdził ponadto, że art. 17 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ma zastosowanie tylko do tych przedsiębiorstw i innego mienia, które w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r. zostały objęte bez tytułu prawnego przez państwowe jednostki organizacyjne i od chwili objęcia przez te jednostki pozostawały w ich władaniu bez żadnego tytułu prawnego, aż do dnia wejścia w życie ustawy. Aby określone mienie można było uznać za "inne mienie" w rozumieniu art. 17 pkt 2 lit. b przedmiotowej ustawy koniecznym jest wystąpienie łącznie następujących przesłanek: utrata władania mieniem przez osoby uprawnione w okresie do dnia 31 grudnia 1954 r.; pozostawanie

IVSA/Wa1155/10

mienia w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych; władanie

mieniem przez państwowe jednostki organizacyjne bez tytułu prawnego.

Mając powyższe na uwadze Minister stwierdził, że wskazane uwarunkowania występują w rozpatrywanej sprawie. Współwłaściciele nieruchomości utracili jej posiadanie w związku z drugą wojną światową, a roszczenia do przedmiotowej nieruchomości zgłoszone zostały dopiero w 2003 r. Ponadto nieruchomość ta zarówno w dniu 31 grudnia 1954 r., jak również w dniu wydania kwestionowanego orzeczenia tj. [...] listopada 1965 r. znajdowała się w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, jakimi były ww. jednostki organizacyjne resortu obrony narodowej, a władanie to nie opierało się na jakimkolwiek tytule prawnym.

Minister dodatkowo wskazał, że na możliwość przejęcia nieruchomości w oparciu o regulacje prawne powołane w orzeczeniu z 1965 r. wskazuje również zasada prawna wyrażona w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 1959 r. (I CO 32/58, OSNCK 1960/3/61), zgodnie z którą, przepis art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, ma zastosowanie również do mienia będącego mieniem opuszczonym w rozumieniu dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87 z późn. zm.), jeżeli to mienie, pomimo że podpadało pod te regulacje, nie zostało na ich podstawie objęte przez organy likwidacyjne powołane do zabezpieczenia majątków opuszczonych i poniemieckich. Mając na uwadze art. 1 ww. dekretu, zgodnie z którym wszelki majątek ruchomy i nieruchomy osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały, jest majątkiem opuszczonym, Minister stwierdził, że sporna nieruchomość wypełniała przesłanki do uznania jej za tego rodzaju majątek.

Skargę na decyzję Ministra z dnia [...] maja 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T. R., wnosząc o uchylenie w całości przedmiotowego rozstrzygnięcia.

Zarzucając decyzji z dnia [...] maja 2009 r. naruszenie art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym skarżący wskazał, iż zgodnie z ww. przepisem postanowienia ustawy stosowało się także do "innego mienia", którego władanie osoba uprawniona utraciła do dnia 31 grudnia 1954 r., pozostającego w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba że władanie to opierało się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych niż dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego lub ustawa z dnia 4 lipca 1947 r. o

IVSA/Wa1155/10

planowej gospodarce energetycznej (Dz.U. Nr 52, poz. 271). Ustawodawca miał wówczas na myśli te obiekty mienia, które nie stanowiły przedsiębiorstw, jednak zostały objęte zarządem państwowym. W wyroku z dnia 21 grudnia 1992 r., sygn. akt IV SA 1054/92 NSA stwierdził, iż mienie, o którym mowa w art. 17 pkt 2 lit. b ww. stawy podlegało przejęciu tylko wówczas, gdy zostało objęte zarządem państwowym, ustanowionym w trybie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (Dz.Pr.P.P. 21, poz. 67) albo zarządem na podstawie art. 6 i 7 ustawy z 4 lipca 1947 r. o planowej gospodarce energetycznej. Pogląd ten został utrzymany w wyroku NSA z dnia 15 lutego 1999 r. (IV SA 2222/96). Ponieważ żadnym z tych dwóch rodzajów zarządu nie została objęta przedmiotowa nieruchomość, dokonane przez Ministra stwierdzenie zgodności z prawem orzeczenia z dnia [...] listopada 1965 r. wymagało uprzedniego ustalenia czy rzeczywiście przedmiotowa nieruchomość została objęta przymusowym zarządem państwowym, co jednak nie nastąpiło.

Ponadto organ zarówno w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. jak i w decyzji z dnia [...] stycznia 2008 r. nie zastosował się do wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 4 lutego 2005 r., sygn. akt IV SA 4866/03 oraz w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1805/06, czym rażąco naruszył art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,

Organ nie dokonał również kontroli decyzji Ministra z dnia [...] listopada 1965 r. z punktu widzenia spełnienia przy jej wydawaniu przesłanek wynikających z obecnego art. 107 § 1 (d. art. 99 § 1) K.p.a. Brak w niej oznaczenia stron, zwłaszcza gdy się zważy, że wymieniony w tabeli jako właściciel przedmiotowej nieruchomości A. G. zmarł w 1962 r. Oznacza to, że w sprawie zachodzi podstawa stwierdzenia nieważności wymieniona w art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a., jako że uznanie za adresata decyzji Ministra nieboszczyka G. oznaczało trwałą niewykonalność takiej decyzji. Nie jest bowiem możliwe pozbawienie własności osoby, która nie żyjąc nie jest właścicielem.

Przywołane okoliczności uzasadniają pogląd, że odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 1965 r. organ rażąco naruszył art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja z [...] listopada 1965 r. była dotknięta ciężkimi wadami prawnymi.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

IVSA/Wa1155/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dla rozstrzygnięcia sprawy pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie, czy zasadny jest zarzut o charakterze procesowym, że orzeczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...].11.1965 zostało skierowane do osoby nieżyjącej.

Z uwagi na fakt, że w toku postępowania administracyjnego zostały zagubione akta administracyjne, sąd nie ma możliwości poczynienia własnych ustaleń, czy zarzut ten jest prawdziwy. Znajdujące się w aktach administracyjnych orzeczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...].11.1965 jest jego kopią. W treści orzeczenia (s.1) stwierdzono, że "w skład przejmowanych nieruchomości wchodzą działki o łącznej powierzchni 16 879 m2 (...), będące współwłasnością następujących osób" ze wskazaniem w tym miejscu m.in. A. G. Na stronie drugiej kopii orzeczenia, pod jego uzasadnieniem, a przed pieczęcią Ministra, znajduje się adnotacja: "Zał.1 na 1 ark.". Sąd nie ma możliwości ustalenia, czy przypadkiem orzeczenie nie zostało jednak doręczone następcom prawnym zmarłego A. G. Przedwczesne jest zatem uwzględnienie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli Sąd nie dysponuje pełnymi aktami administracyjnymi. Akta administracyjne są nadal przedmiotem odtwarzania przez organ.

Zatem podczas ponownego rozpoznawania sprawy Minister oceni, czy zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności orzeczenia, zarzucane przez skarżącego. Sąd nie dopatrzył się innych uchybień, podnoszonych przez skarżącego w skardze.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt. I sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 wskazanej ustawy.