Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 498/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a, art. 30, art. 83 ust. 4, art. 83b ust. 1, art. 123
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:

1. W piśmie z [...] września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej powoływany jako ZUS, organ) poinformował S. K. (dalej powoływana także jako wnioskodawczyni, skarżąca), że ustalił niedopłatę na ubezpieczenia społeczne – 84,06 zł za okres od stycznia 2020 r. do marca 2020 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 95,55 zł za okres od stycznia do marca 2020 r., a także, że do wskazanej kwoty obowiązana powinna doliczyć odsetki za zwłokę naliczone do dnia wpłaty.

2. W dniu [...] października 2022 r. S. K. złożyła wniosek o umorzenie "sugerowanych przez ZUS dodatkowych dopłat do składek wraz z odsetkami". Skarżąca wyjaśniła, że odnosi się informacji z pism ZUS z [...] i [...] września 2022 r. Uzasadniając swój wniosek, nakreśliła swój pogląd co do okoliczności sprawy o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez A. K., wskazując na wydany w tej sprawie wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku, a w związku z tym wywodząc, że ZUS żąda nienależnych składek. Podała również, że jest osobą starszą i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

3. Decyzją z [...] października 2022 r. nr [...] ZUS w związku z wnioskiem w sprawie umorzenia należności z tytułu składek odmówił wszczęcia postępowania w zakresie:

(1) umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnianych pracowników, w części finansowanej przez ubezpieczonych, tj.: (-) składek na ubezpieczenia społeczne za okres: styczeń 2020 r. – marzec 2020 r. w kwocie 27,40 zł;

(2) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnianych pracowników, w części finansowanej przez płatnika, tj.: składek na ubezpieczenia społeczne za okres: styczeń 2020 r. – marzec 2020 r. w kwocie 56,66 zł, składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: styczeń 2020 r. – marzec 2020 r. w kwocie 95,55 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że zaległości, o umorzenie których wystąpiono, dotyczą należności z tytułu składek na ubezpieczenia zatrudnianych pracowników, zarówno w części finansowanej przez płatnika, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych – pracowników.

Organ stwierdził również, że umorzenie składek na ubezpieczenia, w części finansowanej przez ubezpieczonych, za zatrudnianych pracowników jest niedopuszczalne ze względu na art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm., dalej jako: u.s.u.s.), który stanowi, iż do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, który rozstrzyga kwestie umarzania należności z tytułu składek z powodu całkowitej nieściągalności. Na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wywiódł zaś, że przepis ten nie ma zastosowania do składek za innych ubezpieczonych, a w szczególności za pracowników.

W związku z powyższym organ uznał, że jest pozbawiony możliwości orzekania w powyższym zakresie. Końcowo organ poinformował wnioskodawczynię, że w dalszym ciągu postępowanie prowadzone będzie na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. w części finansowanej przez płatnika z powodu całkowitej nieściągalności.

W zaskarżonej decyzji organ zawarł również pouczenie o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS, a także o możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

4. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, S. K. skierowała wprost do Sądu Okręgowego w Białymstoku pismo z 3 listopada 2022 r., zatytułowane jako odwołanie od decyzji ZUS z [...] października 2022 r. nr [...] w sprawie wniosku o umorzenie nienależnych składek.

W piśmie tym skarżąca przedstawiła swoje stanowisko odnośnie przebiegu i wyniku postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt III AUa 1145/21 w przedmiocie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez A. K. od 1 stycznia 2020 r. Wyraziła swój pogląd co do skutków wskazanego wyroku, a także negatywnie oceniła działania Sądu Apelacyjnego w Białymstoku oraz ZUS w przywołanej sprawie. Wskazała, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i opiekuje się nią jej syn A. K.

W związku z powyższym wniosła o stwierdzenie w wyroku, że składki o których pisze ZUS są składkami nienależnymi i całość kosztów postępowania ponosi ZUS, w tym jej koszty, także zdrowia i naruszenia dóbr osobistych.

5. Pismo to zostało przesłane przez Sąd Okręgowy w Białymstoku do organu celem nadania biegu.

6. Pismem z [...] listopada 2022 r. organ zwrócił się do strony o pisemne wypowiedzenie się, w terminie 7 dni od doręczenia pisma, czy strona składa wniosek do Prezesa ZUS czy też skargę do WSA w Białymstoku, informując stronę, że w przypadku braku odpowiedzi pismo zostanie potraktowane jako skarga i przekazane wraz z aktami do WSA w Białymstoku. Pismo to organ doręczył wnioskodawczyni w dniu [...] listopada 2022 r., jednak pozostało ono bez odpowiedzi.

7. Organ przekazał pismo z 3 listopada 2022 r. do tut. Sądu, który zarejestrował je jako skargę na decyzję z [...] października 2022 r., nr [...].

8. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie w zakresie pkt 1 oraz umorzenie postępowania w zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

9. W piśmie z 27 grudnia 2022 r. skarżąca wskazała, że nie wyraża zgody na potraktowanie jej odwołania jako skargi do WSA w Białymstoku. Stwierdziła, że nie składała skargi i nie jest stroną jako skarżąca, w związku z czym nie wyraża zgody na postępowanie przed WSA w Białymstoku. Podała, że jest stroną w postepowaniu cywilnym przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w sprawie o sygn. akt V U 411/22. Skarżąca stwierdziła również, że jej odwołanie powinno wraz z odniesieniem się od tej decyzji przez ZUS powinno wrócić do Sądu Okręgowego w Białymstoku. Odnośnie pisma ZUS z [...] listopada 2022 r. skarżąca stwierdziła, że nie musi udzielać informacji ani składać skargi w celu zadowolenia przeciwnika procesowego jakim jest ZUS, tym bardziej że jestem osobą z orzeczeniem niepełnosprawności w stopniu znacznym.

W związku z tym wniosła o wskazanie podstawy faktycznej i prawnej wszczęcia postępowania i nadania jej biegu przez Sąd, podstawy prawnej oznaczenia jako skarżącej, przedstawienia dowodu przedłożenia sprawy przed WSA w Białymstoku. Podała, że nie wnosi o wycofanie skargi, bo takiej skargi nie wnosiła. Zdaniem skarżącej sąd administracyjny nie może podejmować merytorycznych rozstrzygnięć w dziedzinie pracy i ubezpieczeń społecznych.

10. W rozmowie telefonicznej z 29 grudnia 2022 r. (notatka urzędowa – k. 30), po poinformowaniu o podstawach potraktowania pisma z 3 listopada 2022 r. przez Sąd jako skargi, skarżąca oświadczyła, że być może cofnie skargę, a następnie, że jednak nie cofnie skargi i oczekuje na odpowiedź na złożone pismo z 27 grudnia 2022 r.

11. W wykonaniu zarządzenia sędziego sprawozdawcy skarżącej przesłano pismo, w którym wyjaśniono podstawy właściwości WSA w Białymstoku w niniejszej sprawie oraz potraktowania pisma skarżącej jako skargi.

12. Pismem z 17 stycznia 2023 r. A. K. zwrócił się z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika na prawach strony.

13. Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. Sąd odmówił A. K. dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.

2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

4. Sprawa przed organem została zainicjowana wnioskiem skarżącej z 5 października 2022 r. o umorzenie "sugerowanych przez ZUS dodatkowych dopłat do składek wraz z odsetkami". Treść wniosku wskazuje, że stanowił on niejako odpowiedź na pisma ZUS z [...] i [...] września 2022 r., w których ZUS poinformował, że ustalił niedopłatę na ubezpieczenia społeczne 84,06 zł za okres od stycznia 2020 r. do marca 2020 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 95,55 zł za okres od stycznia do marca 2020 r.

5. Obowiązkiem organu, z mocy art. 123 u.s.u.s. w zw. z art. 61 i nast. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, dalej jako: k.p.a.) było ustalenie treści i zakresu żądania oraz udzielenie na nie odpowiedzi w formie przewidzianej przez prawo. Należy bowiem wskazać, że w postępowaniu administracyjnym wszczynanym na wniosek to treść i zakres żądania strony wskazują na kategorię sprawy, z jaką mamy do czynienia. W ocenie sądu treść i zakres żądania wyrażonego we wniosku skarżącej był jasny. Skarżąca wniosła o umorzenie należności, które ZUS wskazał w piśmie z [...] września 2022 r. Z tego względu należy stwierdzić, że skarżąca wnioskiem z [...] października 2022 r. domagała się umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

6. Należy stwierdzić, że organ nie miał podstaw do uznania, że intencja skarżącej jest inna niż właśnie doprowadzenie do umorzenia należności wskazanych w piśmie z [...] września 2022 r., pomimo, że jako podstawę umorzenia skarżąca wskazała, że należności te nie istnieją. Organ miał natomiast podstawy, by uznać, że skarżąca zmierza swoim wnioskiem do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, choć uzasadnienie wniosku o umorzenie sprowadzało się w zasadzie do polemiki ze stanowiskiem ZUS i Sądu Apelacyjnego w Białymstoku w związku z postępowaniem w przedmiocie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez A. K., zakończonym prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III AUa 1145/21.

7. Z treści zaskarżonej decyzji z [...] października 2022 r. nr [...] wynika, że pismo z [...] października 2022 r. zostało przez organ uznane za wniosek w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. W świetle powyższych rozważań uznanie to zasługuje na akceptację.

8. Jak wspomniano wcześniej, w postępowaniach inicjowanych na żądanie strony to treść wniosku determinuje rodzaj sprawy i zakres obowiązków spoczywających na organie. W związku z tym przymiot sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynika ze sformułowanego przez skarżącą żądania. Natomiast decyzję w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, wydaną na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 123 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s., w odpowiedzi na tak ujęte żądanie skarżącej, kwalifikować należy jako "decyzję w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne", o której mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sposób sformułowania przywołanego fragmentu przepisu wskazuje, że chodzi o wszelkie decyzje w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, również te, które nie odnoszą się do żądania w sposób merytoryczny.

9. Z uwagi na wyrażane przez skarżącą w toku postępowania sądowoadministracyjnego wątpliwości co do właściwości tut. Sądu w niniejszej sprawie kwestia ta wymaga szerszego wyjaśnienia.

10. Przyjmując, że jest to sprawa o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ właściwie w uzasadnieniu tej decyzji pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa ZUS jak również możliwości wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

11. Należy wyjaśnić, że z zasady sprawy z zakresu kontroli działalności administracji publicznej, w tym kontroli decyzji administracyjnych należą do kognicji sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). ZUS rozstrzyga sprawy w drodze decyzji. Również o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a k.p.a. ZUS orzeka w drodze decyzji, z uwagi na treść art. 83b ust. 1 u.s.u.s.

12. Z woli ustawodawcy na podstawie przepisu szczególnego, tj. art. 83 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w zw. z art. 4778 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm., dalej jako: k.p.c.) sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych należą jednak do właściwości sądów powszechnych, tj. w zależności od przedmiotu sprawy sądów rejonowych bądź sądów okręgowych. Jest to wyjątek od zasady, że decyzje administracyjne podlegają kontroli sądów administracyjnych.

13. Odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje jednak od decyzji wymienionych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., m. in. decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skoro stronie nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego to właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd administracyjny. Wspomniany wyjątek od zasady kontroli decyzji administracyjnych przez sądy administracyjne nie obejmuje bowiem decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

14. W związku z tym decyzja z [...] października 2022 r., nr [...] nie mogła być zaskarżona odwołaniem do sądu powszechnego. Strona mogła natomiast złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. bądź wnieść skargę do sądu administracyjnego na ww. decyzję z uwagi na treść art. 3 § 2 pkt 1 i art. 52 § 3 p.p.s.a.

15. Sąd odnotował, że pismo z 3 listopada 2022 r., skierowane wprost do Sądu Okręgowego w Białymstoku i zatytułowane jako odwołanie zostało przesłane przez Sąd Okręgowy w Białymstoku do organu celem nadania biegu. Pismem z [...] listopada 2022 r. organ zwrócił się do strony o pisemne wypowiedzenie się, w terminie 7 dni od doręczenia pisma, czy strona składa wniosek do Prezesa ZUS czy też skargę do WSA w Białymstoku, informując stronę, że w przypadku braku odpowiedzi pismo zostanie potraktowane jako skarga i przekazane wraz z aktami do tut. Sądu. Pismo to organ doręczył stronie [...] listopada 2022 r., jednak pozostało ono bez odpowiedzi.

16. Uznać należy, że działając zgodnie z wolą strony, organ musiałby nadać sprawie bieg poprzez przekazanie pisma z 3 listopada 2022 r. wraz z aktami do Sądu Okręgowego w Białymstoku, stosownie do treści art. 4779 § 1 k.p.c. Wówczas jednak Sąd Okręgowy w Białymstoku stwierdziłby swoją niewłaściwość i przekazał sprawę WSA w Białymstoku. Byłoby to więc działanie niecelowe, jedynie wydłużające postępowanie. Wobec tego pismo z 3 listopada 2022 r. zostało potraktowane przez sąd jako skarga, szczególnie w braku odpowiedzi na pismo organu z [...] listopada 2022 r.

17. Odnosząc się do argumentów pisma skarżącej z 3 listopada 2022 r., zarejestrowanego przez tut. Sąd jako skarga, należy stwierdzić, że całkowicie pomija ono treść zaskarżonej decyzji ZUS z [...] października 2022 r., nr [...], choć nie ma wątpliwości, że celem skarżącej było zaskarżenie właśnie tej decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżąca usiłuje wykazać, że składki, których umorzenia oczekuje, nie istnieją. Wyrażona w skardze argumentacja stanowi jednak jedynie polemikę co do przebiegu i skutków postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 17 lutego 2022 r., sygn. akt III AUa 1145/21.

18. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie nie jest decyzja o charakterze merytorycznym (np. o odmowie umorzenia należności), lecz decyzja o odmowie wszczęcia postępowania, która to odmowa – co zostanie omówione poniżej – nie odnosi się do całości żądania skarżącej. W zaskarżonej decyzji organ nie oceniał podnoszonej przez skarżącą kwestii istnienia składek i brak tej oceny nie stanowi błędu. Kwestia ta nie mogła być i nie była przedmiotem kontrolowanej decyzji, lecz ewentualnie organ powinien odnieść się do tej kwestii w późniejszej decyzji merytorycznej z [...] grudnia 2022 r., która jednakże nie stanowi przedmiotu kontroli w niniejszej sprawie.

19. Pomimo tego, z uwagi na treść skargi, sąd pokrótce odniesie się do podniesionych w niej twierdzeń. W orzecznictwie wskazuje się, że w sprawie umorzenia należności z tytułu składek kwestia ich istnienia może być badana, np. w kontekście ich przedawnienia (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1569/20, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), z pewnością jednak nie może stanowić kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie, co wcześniej już zakończone.

20. W tym kontekście należy mieć na uwadze, że kwestia istnienia składek, których umorzenia żąda skarżąca, została już przesądzona w prawomocnym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w Białymstoku. Postępowanie w przedmiocie umorzenia tych należności nie stanowi kontynuacji powyższego postępowania, zakończonego ww. prawomocnym wyrokiem. Postępowanie to nie daje również skarżącej pola do polemiki w zakresie skutków tego orzeczenia czy działań sądów i organu w toku tego postępowania.

21. Z mocy ww. art. 134 p.p.s.a. kontrola zaskarżonego aktu dokonywana przez sąd administracyjny nie ogranicza się jednak wyłącznie do zarzutów i wniosków skargi, stąd też konieczne jest wypowiedzenie się w przedmiocie legalności zaskarżonej decyzji, pomimo że skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do treści tej decyzji i nie podniosła zarzutów, które by tę decyzję podważały.

22. Jak wspomniano wyżej, wniosek skarżącej z [...] października 2022 r. dotyczył umorzenia należności z tytułu składek wskazanych w piśmie ZUS z [...] września 2022 r., a zatem: na ubezpieczenia społeczne w kwocie 84,06 zł za okres od stycznia do marca 2020 r. oraz na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 95,55 zł za okres od stycznia do marca 2020 r. Wniosek skarżącej nie ogranicza żądania jedynie do należności w części finansowanej przez płatnika, w związku z czym obejmuje również należności w części finansowanej przez ubezpieczonych.

23. Skarżąca nie wskazała również podstawy prawnej swojego żądania, przy czym należy zaznaczyć, że nie było to jej obowiązkiem. To zadaniem organu było ustalenie czy istnieją przepisy, na podstawie których możliwe jest merytoryczne rozpoznanie wniosku, zaś w razie braku podstawy prawnej do rozpatrzenia wniosku organ zobowiązany jest odmówić wszczęcia postępowania.

24. Jak wynika z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Stosowanie przepisów k.p.a. w sprawach uregulowanych w u.s.u.s., a zatem również w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, przewiduje art. 123 u.s.u.s. Uregulowane w k.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie, w związku z czym z mocy art. 83b ust. 1 u.s.u.s. ZUS nie wydaje w takim przypadku postanowienia, lecz decyzję.

25. Możliwość umorzenia należności z tytułu składek została przewidziana w art. 28 u.s.u.s. Co do zasady, warunkiem zastosowania ulgi jest, zgodnie z ust. 2 tego przepisu, nieściągalność należności składkowych, które to pojęcie zostało zdefiniowane w ust. 3 poprzez enumeratywne wskazanie przypadków, w których można stwierdzić nieściągalność tych należności. Ponadto w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. zastrzeżono, że w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

26. Z uwagi na fakt, że wniosek skarżącej nie ograniczał się wyłącznie do należności w części finansowanej przez płatnika, organ słusznie wyjaśnił, że nie miał podstaw do wszczęcia postępowania w zakresie należności w części finansowanej przez ubezpieczonych. Dopuszczalność umorzenia tych należności została bezwzględnie wyłączona przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 461/13).

27. W zaskarżonej decyzji organ nie ustrzegł się uchybień, które jednak w ocenie sądu nie stanowiły podstawy do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał: "w dalszym ciągu postępowanie prowadzone będzie na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez płatnika z powodu całkowitej nieściągalności", zatem właściwie przyjął, że istnieje podstawa prawna do prowadzenia postępowania z wniosku skarżącej.

Rację organ miał również w tym względzie, że takiej podstawy prawnej nie mógł stanowić art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Z jego brzmienia wynika bowiem, że przewidziana w nim dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia w sytuacjach określonych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek dotyczy tylko samych ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili), natomiast przepis ten nie obejmuje składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek.

28. Z powyższych wskazań organu wynika zasadne uznanie, że postępowanie w zakresie umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika może być prowadzone, ale jedynie z powodu całkowitej nieściągalności. Błędne jest natomiast formułowanie (z uwagi na niemożność zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.) rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika. Lektura pkt 2 rozstrzygnięcia decyzji może bowiem w sposób pośredni sugerować, że postępowanie w tym zakresie nie będzie w ogóle prowadzone. W związku z tym pkt 2 rozstrzygnięcia decyzji jest zbędny.

29. Powyższe zastrzeżenia nie przemawiały jednak w ocenie Sądu za uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z całokształtu decyzji wynika bowiem, że uchybienie organu ma w istocie charakter techniczny, polegający na niewłaściwym zredagowaniu zaskarżonej decyzji. Wynikające ze zgromadzonych w aktach administracyjnych dokumentów dalsze czynności w postępowaniu oraz wydana w dniu [...] grudnia 2022 r. decyzja nr [...] potwierdzają taką konkluzję.

30. Mając na uwadze powyższe, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.