Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 258/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a ust. 20 i art. 18
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędziowie Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca), Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Starszy asystent sędziego Monika Bartmińska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi S. A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 258/18

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu zażalenia S. A. na postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2017 roku w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A., utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2017 roku (sprecyzowanym w piśmie z dnia 19 września 2017 roku) S. A. wezwała organ I instancji do umorzenia wszystkich egzekucji prowadzonych w stosunku do jej męża J. A. z ich majątku wspólnego oraz zwrotu niesłusznie pobranych kwot. Wskazała, że organ egzekucyjny skierował egzekucję administracyjną do majątku wspólnego małżonków A., podczas gdy zarówno tytuły wykonawcze, jak i decyzje podatkowe stanowiące podstawę do ich wystawienia, skierowane były jedynie do męża wnioskodawczyni.

Organ podkreślił, że sprawa o wyłączenie spod egzekucji praw majątkowych stanowiących majątek wspólny małżonków rozpatrywana jest przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze odrębnie.

Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. organ I instancji umorzył postępowanie w przedmiocie złożonego przez wniosku z dnia 29 sierpnia 2017 roku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A., z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wskazano, że S. A. nie przysługuje przymiot strony w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, gdyż ani decyzje podatkowe ani też tytuły wykonawcze nie zostały do niej skierowane. W stosunku do S. A. nie jest powadzone żadne postępowanie egzekucyjne, a w konsekwencji nie przysługują jej uprawnienia przewidziane w ustawie o postępowanie egzekucyjnym w administracji. Organ wyjaśnił, że w sprawie istnieje zatem bezprzedmiotowość postępowania, z uwagi na fakt, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wyłącznie w stosunku do majątku odrębnego męża wnioskodawczyni J. A..

W złożonym zażaleniu S. A. stwierdziła, że niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji z wierzytelności, która wynika z prowadzonej działalności gospodarczej, wchodzącej w skład majątku wspólnego dłużnika i jego żony w sytuacji, gdy Prezydent Miasta dysponuje tytułem wykonawczym wystawionym jedynie na zobowiązanego dłużnika. Dodała, że nieuznanie jej statusu strony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec jej męża, ogranicza jej konstytucyjne prawo do sądu zagwarantowane w art. 78 Konstytucji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zgodnie z art. 59 u.p.e.a. uprawnienie do złożenia wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje zobowiązanemu i wierzycielowi. Uprawienie to przysługuje również organowi egzekucyjnemu działającemu z urzędu. Zgodnie zaś z treścią art. 1a pkt 20 u.p.e.a. przez zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają.

Jak wynika z okoliczności sprawy, organ egzekucyjny nie prowadzi wobec wnioskodawczyni postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest natomiast wobec męża wnioskodawczyni- J. A. w oparciu o tytuły wykonawcze, obejmujące zaległości z tytułu podatku od środków transportowych osób fizycznych za poszczególne lata. W postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec męża wnioskodawczyni zastosowane zostały środki egzekucyjne w postaci: zajęcia świadczenia emertytalnego J. A., zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu kwot należnych J. A. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego L. - W. w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny z dnia [...] lipca 2017 roku sygn. akt I Co [...], zdeponowanych na rachunku Sądu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 roku utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. w przedmiocie odmowy: wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z uwagi na uchybienie ustawowego terminu do złożenia wniosku w trybie art. 38 § 1 u.p.e.a; wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu kwot należnych J. A. zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego L. - W. w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny z dnia [...] lica 2017 roku sygn. akt: I Co [...] zdeponowanych na rachunku sądu; zwrotu kwot pobranych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. A. z uwagi na ustalenie, iż zajęte prawa majątkowe nie wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków A..

Mając na uwadze powyższe, Kolegium stwierdziło, że z uwagi na fakt, że ani decyzje podatkowe, ani tytuły wykonawcze w oparciu o które organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne, nie zostały wystawione na S. A. oraz w związku z tym, że wobec wnioskodawczym nie toczy się postępowanie egzekucyjne, S. A. nie przysługują uprawnienia przewidziane w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dla osoby mającej status zobowiązanego (art. 59 § 4 w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a).

Z uwagi jednak na fakt, że S. A. przywołała okoliczność, iż prowadzona egzekucja administracyjna skierowana została do majątku wspólnego małżonków, organ rozważył też czy wnioskodawczyni nie przysługuje status strony w znaczeniu, jakim posługuje się ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej jako k.p.a.), w tym art. 61 § 1 i 3 k.p.a. Ustalił, że S. A. nie ma statusu strony w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest wyłącznie w stosunku do majątku osobistego jej męża - J. A., a zatem nie przysługuje jej również status strony w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

Zdaniem organu, w przypadku stwierdzenia, że wniosek złożyła osoba nie legitymująca się przymiotem strony, istnieje obowiązek odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego (art. 61a § 1 k.p.a.), zaś jeśli do wszczęcia postępowania jednak doszło, organ winien je umorzyć na podstawie art. 105 §1 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 lutego 2012 roku, sygn. akt: I SA/Lu 678/11).

Na powyższe postanowienie S. A. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Zarzuciła naruszenie art. 138 pkt 1 w zw. z art. 134 k.p.a. oraz ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w szczególności art. 38 § 1 w zw. z art. 31 i nast. k.r. i o. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie postanowienia z dnia [...] października 2017r., wydanego przez Prezydenta Miasta L. w sprawie skargi na czynności komornika oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Nadto domagała się ukarania Prezydenta Miasta L. za niedołączenie dokumentów złożonych przy piśmie z dnia 17 października 2017 roku w postaci oświadczenia potwierdzonego przez notariusza oraz wzoru aktu notarialnego w przedmiocie oświadczenia, że nabywana nieruchomość stanowi majątek osobisty.

W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., że obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej decyzji. Tymczasem ani Prezydent Miasta L., ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie wskazali, na podstawie jakich dowodów wyprowadzają swoje twierdzenia. O tym, czy nabyty przez jedno z małżonków przedmiot (np. nieruchomości) będzie składnikiem majątku wspólnego, czy majątku osobistego, decydują kryteria obiektywne. Bez znaczenia jest zatem jednostronne oświadczenie małżonka będącego stroną umowy, że nabycie następuje na rzecz jego majątku osobistego, jeżeli w rzeczywistości nabywany przedmiot stanowi majątek wspólny małżonków. Potwierdzenie przez jedno z małżonków oświadczenia drugiego z małżonków, że nabywana przez niego nieruchomość stanowi majątek osobisty ma jednak - w razie sporu - znaczenie dowodowe, zwłaszcza w świetle regulacji zawartej w art. 247 kpc.

W odpowiedzi na skargę organ poparł stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, chociaż bez wątpliwości organy podatkowe naruszyły prawo procesowe poprzez wadliwe zastosowanie w sprawie art. 105 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu brak było bowiem podstaw do umorzenia postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej, a organ winien wniosek ten rozpoznać, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego, jednak z przywołaniem podstawy z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. (brak przymiotu strony-zobowiązanego, a tym samym legitymacji do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, toczącego się wobec innego podmiotu), a nie art. 59 u.p.e.a.

Wadliwość ta nie ma jednak zdaniem Sądu w okolicznościach tej konkretnej sprawy wpływu na skutki prawne, jakie wywołało wydane orzeczenie. Podkreślić należy, że organ dokonał właściwych ustaleń faktycznych i je należycie ocenił. Wskazał, że podstawą do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej jest brak legitymacji do jego złożenia. Odniósł się szczegółowo do zarzutów stawianych przez skarżącą, w tym do jej interesu prawnego. P. S. A. otrzymało nadto bieg również jako wniosek o wyłączenie zajętych przedmiotów spod egzekucji – został on rozstrzygnięty odrębnie, na co powołał się organ w ramach uzasadnienia swego stanowiska. W tym kontekście wadliwość formalna, o której mowa, nie może skutkować koniecznością wyeliminowania postanowienia z obrotu prawnego. Jakkolwiek bowiem organ wadliwie zastosował art. 105 § 1 k.p.a., to jednak uzasadnienie rozstrzygnięcia jest prawidłowe i adekwatne do tego, jakie wskazuje Sąd, zaś skutki wydanego postanowienia w żadnym razie nie naruszają praw skarżącej – w postępowaniu egzekucyjnym rozstrzygnięcia każdorazowo zapadają w formie postanowienia (a nie decyzji), a skarżąca skorzystała ze skutecznie wniesionego środka zaskarżenia, podnosząc okoliczności, które zostały przez organy właściwie ocenione.

Przypomnieć należy, że spór w niniejszej sprawie dotyczy legitymacji (uprawnienia) skarżącej do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego wobec jej męża, podczas gdy ona sama nie posiada w tym postępowaniu statusu strony. Zdaniem skarżącej okoliczności sprawy są o tyle wyjątkowe, że egzekucja prowadzona wobec męża dotyka jej praw, bowiem jest skierowana do majątku wspólnego małżonków. Z tych względów winna ona posiadać prawo do zwalczania stosowanych w tym postępowaniu środków egzekucyjnych oraz prawo do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie egzekucji. Zdaniem organu natomiast nie posiada ona takiego uprawnienia, które w sposób wyraźny ustawa przypisuje wyłącznie zobowiązanemu i wierzycielowi (art. 59 § 4 u.p.e.a.). Skarżąca nie kwestionowała wprawdzie, że nie posiada w postępowaniu egzekucyjnym statusu zobowiązanego niemniej twierdziła, że bezpodstawnie czynności skierowano do majątku objętego wspólnością majątkową małżonków, przez co zyskała ona prawo do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem (posiada interes prawny).

Organ egzekucyjny rozpoznał stanowisko skarżącej w pierwszej kolejności jako wniosek o wyłączenie przedmiotów majątkowych, do których skierowano czynności egzekucyjne, spod egzekucji. Wniosek ten został rozstrzygnięty postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Prezydent Miasta L. odmówił wyłączenia spod egzekucji zarówno prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu pobieranego przez J. A. świadczenia emerytalnego, jak i prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu kwot należnych zobowiązanemu i zdeponowanych na rachunku sądu cywilnego, zgodnie z orzeczeniem zapadłym w sprawie I Co [...] Sądu Rejonowego L. – Z. w L.. Postanowienie to zostało w trybie kontroli instancyjnej utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Skarżąca złożyła na to postanowienie skargę do sądu administracyjnego, jednak postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarga została odrzucona, a orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 18 maja 2018 r.

W dniu [...] stycznia 2018 r. Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia [...] października 2017 r. w przedmiocie umorzenia postępowania, wywołanego wnioskiem skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego i stwierdziło, że zgodnie z art. 59 § 4 u.p.e.a. postępowanie umarza się na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela. Tymczasem w niniejszej sprawie ani decyzje podatkowe, ani tytuły wykonawcze nie zostały wystawione na S. A.. Wobec niej nie toczy się postępowanie egzekucyjne, zaś wniosek o wyłączenie przedmiotów majątkowych spod egzekucji został rozpoznany negatywnie. Organ podkreślił, że egzekucja została skierowana wyłącznie do majątku odrębnego J. A.. Stwierdzając więc, że S. A. nie posiada przymiotu strony w tym postępowaniu organ uznał, że wszczęte z jej wniosku postępowanie należało na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Jakkolwiek całokształt ustaleń dokonanych przez organ oraz jego rozumowanie zmierzające do negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego uznać należy za prawidłowe, to jednak w ocenie Sądu organy naruszyły prawo procesowe, nadając swemu rozstrzygnięciu wadliwą postać. W ocenie Sądu – jak już wskazano powyżej - organy podatkowe nie powinny bowiem umarzać postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej, ale wniosek ten ocenić merytorycznie i – z uwzględnieniem przepisów art. 28 k.p.a. w zw z art. 1a ust. 20 u.p.e.a. i art. 18 u.p.e.a. – odmówić umorzenia postępowania egzekucyjnego z tego powodu, że wniosek ten pochodzi od osoby nieuprawnionej, zaś sam organ – analizując podstawy pisma skarżącej – nie stwierdził istnienia przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego z urzędu. W takim też kierunku zmierza uzasadnienie kontrolowanego postanowienia.

W szczególności nie można zgodzić się z organem, że wniosek S. A. o umorzenie postępowania egzekucyjnego spowodował wszczęcie odrębnego postępowania w tym przedmiocie. Zmierzał on przecież do umorzenia toczącego się już wobec J. A. postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten należało rozpoznać w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, a zatem przywoływane przez organ w podstawie rozstrzygnięcia przepisy art. 61a § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. w zw z art. 18 u.p.e.a. w okolicznościach badanej sprawy są pozbawione racji (tak: wyrok NSA z dnia 15 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2513/14, wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3503/15).

Stwierdzając natomiast, iż wniosek wpadkowy o umorzenie, złożony w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego, nie pochodzi od strony tego postępowania (zobowiązanego lub wierzyciela), jak też nie stwierdzając istnienia okoliczności do działania w tym względzie z urzędu, organ winien odmówić umorzenia postępowania.

Wskazać należy, że przepis art. 59 § 4 u.p.e.a. w sposób wyraźny wskazuje podmioty, które mogą wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Są nimi zobowiązany i wierzyciel. Zgodnie z art. 11 pkt 20 u.p.e.a., zobowiązanym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej albo osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (...). Wierzycielem jest zaś - zgodnie z art. 1a pkt 13 u.p.e.a. – podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. S. A. bez wątpienia nie należy do żadnej z kategorii wskazanych podmiotów. Zobowiązanym był bowiem jej mąż, jego też wyłącznie dotyczą wystawione przez organ egzekucyjny tytuły wykonawcze. Zostały one skierowane do majątku odrębnego J. A., na co wskazuje treść wiążącego Sąd ostatecznego i prawomocnego postanowienia o odmowie wyłączenia spod egzekucji. Dlatego – jak zasadnie skonstatował organ – nie istniała podstawa do wydania tytułu wykonawczego zgodnie z art. 27c u.p.e.a. lub nadawania tytułowi klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi (vide: uchwała SN z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP [...]). Nawet zresztą, gdyby tytuł taki został wystawiony na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego, nie oznacza to, że małżonek niebędący zobowiązanym , przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę, ma takie same uprawnienia w postępowaniu jak małżonek, będący zobowiązanym. Pojęcie zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym ma charakter formalny i nie można utożsamiać zobowiązanego z podmiotem ogólnie określonych w normach prawa materialnego praw i obowiązków (interes prawny). Jeśli zatem ustawa posługuje się wyłącznie pojęciem zobowiązanego w zakresie określonego uprawnienia prawnoprocesowego, to nie można pojęcia tego rozszerzać także na jego małżonka, choćby czynności egzekucyjne dotykały jego praw wynikających ze wspólności ustawowej (vide: wyrok NSA z dnia 6 stycznia 2010 r, sygn. akt II FSK 2100/08). Dlatego też bez znaczenia dla tej sprawy pozostaje argument skarżącej, iż nie otrzymała ona żadnych dokumentów związanych z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym (w tym tytułu wykonawczego i wezwania do zapłaty). W ramach ochrony swojego interesu prawnego i faktycznego skorzystała ona z wynikającego z art. 38 u.p.e.a. uprawnienia do złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji i to w tym właśnie postępowaniu argumentacja powyższa miała zasadnicze znaczenie i podlegała ocenie organów.

Mając na względzie powyższe Sąd nie znalazł podstaw do wnioskowanego uchylenia kontrolowanego postanowienia i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.