Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3759/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Infrastruktury~Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i 4, art. 20, art. 17 ust. 1 i 2, art. 24
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi I. S., W. S., A. S. i B. S. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżących I. S., W. S., A. S. i B. S. kwotę 508 (pięćset osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Rozwoju zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 roku nr [...], po rozpatrzeniu odwołań I. S., A. S., B. S., W. S. oraz odwołań złożonych przez Z. M., K. A., M. M. i T. M. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982r., nr [...] orzekającej o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w G., obejmującej działkę nr [...] o pow. 27.000 m2, zapisanej w dawnej KW nr [...] Państwowego Biura Notarialnego w G. - utrzymał decyzję Wojewody w mocy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Miejskie Biuro Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w G. pismem z dnia 31 marca 1982 r. wystąpiło o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa powyższej nieruchomości położonej w G. Zgodnie z decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] września 1979 r. nr [...] zatwierdzającą realizacyjny plan zagospodarowania terenu, nieruchomość ta przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego [...] jednostka [...]. Osobą figurującą jako właściciel ww. działki wpisaną do księgi wieczystej była F. M., która w dacie podejmowania decyzji wywłaszczającej przez Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...] nie żyła, zmarła w [...] 1966 r. Wpis ww. prawa własności do księgi wieczystej dokonany został w dniu 8 lutego 1973 roku. Postępowanie spadkowe po F. M. zostało przeprowadzone dopiero w 2009 roku.

Równolegle istniał inny tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości w postaci aktu własności ziemi wydany na rzecz R. S. w dniu 19 lutego 1973 r. nr [...] przez Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., a który nie został w księdze wieczystej ujawniony. R. S., pomimo zaleceń Urzędu Miejskiego w G., nie ujawnił tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości. W dacie wydawania decyzji wywłaszczeniowej ([...] lipca 1982 r.) stan prawny przedmiotowej nieruchomości pozostawał nieuregulowany. Ujawnienie prawa własności F. M. w księdze wieczystej nastąpiło już po dacie nabycia przez R. S. prawa własności nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, tj. po dniu 4 listopada 1971 r.

W przedmiotowej sprawie rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się dwukrotnie, tj. 30 kwietnia 1982 r. i w dniu 12 maja 1982 r., która została ponownie wyznaczona na skutek wadliwego doręczenia pierwszego zawiadomienia R. S. Pismem z dnia 30 kwietnia 1982 r. strony postępowania w tym R. S. oraz wnioskodawca wywłaszczenia zostali prawidłowo powiadomieni zarówno o wszczęciu postępowania administracyjnego jak i wyznaczeniu terminu rozprawy. Na rozprawę R. S. się nie stawił, podobnie nie stawił się na żadnej z rozpraw biegły (protokoły obu rozpraw). Obecny na rozprawie przedstawiciel wnioskodawcy wskazał natomiast na posiadany przez R. S. akt własności ziemi z dnia 19 lutego 1973 r. Organ wywłaszczeniowy pismem z dnia 13 maja 1982 r. poinformował R. S., że w przypadku nie ujawnienia jego prawa własności do przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej, kwota odszkodowania ustalanego na podstawie opinii z dnia 23 marca 1982 r. biegłego Urzędu Wojewódzkiego w G. R. Z. zostanie przekazana do depozytu sądowego. Zgodnie z treścią opinii wartość gruntu została wyceniona na kwotę 802.080 zł, z czego 36.000 zł przyznano za powierzchnię działki normatywnej 400 m.kw., a 766.080 zł za pozostałą powierzchnię 26.600 m.kw. przyjmując stawkę 3,6 zł. podwyższoną ośmiokrotnie za 1 m.kw. nieruchomości.

Decyzją Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa za odszkodowaniem część ww. nieruchomości położonej w G., obejmującej działkę nr [...] o pow. 27 000 m.kw., ze wskazaniem osoby właściciela F. M. oraz nieustalonych jej spadkobierców, z całej nieruchomości o pow. 3.65.99 ha. W pkt 2 decyzji przyznane zostało odszkodowanie na rzecz nieustalonych jej spadkobierców, które wnioskodawca wywłaszczenia miał obowiązek przekazać do depozytu sądowego i obowiązku tego dopełnił (pismo Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...]). Decyzja ta została doręczona R. S. (zwrotne potwierdzenie jej odbioru). W aktach archiwalnych sprawy zachował się również dokument dokonanego obwieszczenia, w myśl ówcześnie obowiązującego art. 49 Kpa., decyzję pozostawiono w aktach sprawy, którą organ uznał za skutecznie doręczoną w ostatnim dniu okresu, na który wywieszono obwieszczenie, co w niniejszym stanie faktycznym miało miejsce w dniu 21 lipca 1982 r.).

Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że wywłaszczona nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. nr 46. poz. 340). Aktem nadania z dnia [...] grudnia 1955 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 5 ust. 1 ww. dekretu M. M. - mąż F. M., nabył z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 7 września 1951 r. prawo własności opisanej wyżej nieruchomości. Orzeczenie o wykonaniu ww. aktu nadania wydane zostało dopiero w dniu 2 stycznia 1973 r. Po powyższej dacie założona została księga wieczysta dla przedmiotowej nieruchomości i ujawniono w niej prawo własności na rzecz również nie żyjącej od 1965 roku żony zmarłego właściciela M. M. Ujawnienie prawa własności F. M. w księdze wieczystej nr [...] nastąpiło po dacie nabycia przez R. S. prawa własności nieruchomości na podstawie aktu własności ziemi, tj. po dniu 4 listopada 1971 r.

W dniu 30 kwietnia 2009 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...] w części dotyczącej ustalenia odszkodowania wystąpiły dzieci zmarłej F. M. (postanowieniem spadkowe Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] marca 2009 r. sygn. akt [...]): Z. M., K. A., M. M. i T. M. Zarzucili tej decyzji rażące naruszenie prawa polegające na nie przeprowadzeniu przez organ prowadzący postępowanie obligatoryjnej rozprawy i ustaleniu odszkodowania na podstawie opinii biegłych sporządzonej na zlecenie wnioskodawcy wywłaszczenia. Następnie w dniu 8 lipca 2013 r. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności w całości powyższej decyzji wystąpili I. S., A. S., B. S. i W. S., wskazując na rażące naruszenie art.6 ustawy wywłaszczeniowej poprzez bezpodstawne odstąpienie od obowiązku przeprowadzenia rokowań, w sytuacji kiedy R. S. (właściciel) wyraził zgodę na dobrowolne odstąpienie nieruchomości (protokół z dnia 1 czerwca 1978 r.). Podnieśli również, że został naruszony art. 23 i 24 ww. ustawy, ponieważ w decyzji nie został wskazany R. S. jako osoba uprawniona do otrzymania odszkodowania. Nadto wskazali, że w toku postępowania wywłaszczeniowego doszło do rażących uchybień, które spowodowały istotne ograniczenie uprawnień strony zaś decyzja została nieprawidłowo skierowana do osoby nieżyjącej.

Wojewoda [...] nie podzielił stanowisk zaprezentowanych w powyższych wnioskach i decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. odmówił stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji Prezydenta Miasta G. Wojewoda stwierdził, że kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie była ocena, czy postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone w stosunku do właściciela nieruchomości i czy do niego zostało skierowane rozstrzygnięcie. Podniósł, że wnioskodawca wywłaszczenia - Miejskie Biuro Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w G. we wniosku z dnia 31 marca 1982 r. określił jako właściciela nieruchomości F. M. wpisaną w księdze wieczystej, jednocześnie wskazując na akt własności ziemi stanowiący o tytule prawnym R. S. Wojewoda [...] uznał, iż osobę właściciela nieruchomości należało ustalić w oparciu o wpis w księdze wieczystej i tym samym stanowisko Prezydenta Miasta G. w tym zakresie było prawidłowe, bez względu na fakt, iż F. M. nie żyła a jej następcy prawni nie byli znani. Określenie w decyzji osoby właściciela należało bowiem traktować jako jeden z elementów opisu przedmiotu wywłaszczenia tj. wskazanie osoby, która na dzień wydawania decyzji figurowała w księdze wieczystej jako właściciel. Zdaniem organu decyzja nie została również skierowana do osoby zmarłej, gdyż odnosiła się także do nieustalonych spadkobierców. W ocenie Wojewody natomiast, organ wywłaszczeniowy nie mógł wskazać R. S. jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania gdyż, pomimo posiadanego aktu własności ziemi od 1973 r., nie uregulował stanu prawnego. A zatem wiążącą dla organu była księga wieczysta. Odnosząc się natomiast do stanowiska spadkobierców R. S. wskazał, że naruszenie przepisów postępowania administracyjnego dotyczących zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, nie może stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji. Ostatecznie Wojewoda nie stwierdził, aby doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r. nr [...]. Nie stwierdził również, aby badane orzeczenie było dotknięte którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań Minister Infrastruktury i Rozwoju uznał za w pełni zasadne stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy Wojewody [...] zawarte w ww decyzji jednoznacznie uznając, że decyzja Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r., nr [...] nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa. która uzasadniałaby stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju wniosła I. S., W. S., A. S., B. S., reprezentowani przez pełnomocnika radcę prawnego K. P. zarzucając naruszenie:

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że stan prawny nieruchomości pozostawał nieuregulowany, stąd ziściła się przesłanka art. 6 ust. 4 ustawy wywłaszczeniowej zwalniająca wnioskodawcę wywłaszczenia z obowiązku przeprowadzenia rokowań i zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości oraz wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, mimo, iż poprzednik prawny skarżących wyraził zgodę na sprzedaż nieruchomości oraz legitymował się dokumentem w postaci aktu własności ziemi;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 23 i 24 w zw. z art. 20 ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że organ wywłaszczeniowy prawidłowo wskazał osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania tj. nieustalonych spadkobierców F. M., mimo iż decyzja nie może być adresowana w próżnię oraz winna wymieniać konkretnego właściciela oraz osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania oraz że nie stanowiło to rażącego naruszenia prawa;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 20 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, że właścicielem wywłaszczonej nieruchomości oraz uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest osoba ujawniona w księdze wieczystej oraz jej spadkobiercy nawet w sytuacji, gdy R. S. wykazał swoje prawo własności do nieruchomości aktem własności ziemi;

- art. 7 kpa w zw. Z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r w zw. z art. 156 § 1 kpa, polegające na błędnym przyjęciu braku podstawy do przyznania i wypłacenia odszkodowania R. S.;

- art. 7 kpa w zw. Z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. poprzez błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, iż pojęcie właściciela wynikające z ustawy wywłaszczeniowej nie jest tożsame z pojęciem właściciela wynikającym z kodeksu cywilnego;

- art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 6) ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 156 § 1 kpa poprzez przyjęcie, iż ustawa wywłaszczeniowa w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym ustalała pojęcie właściciela podczas gdy z treści art. 16 ust. 2 pkt 6 ustawy wywłaszczeniowej taki wniosek nie wynika;

- art. 7 kpa w zw. Z art. 77 § 1 kpa w zw. z naruszenie art. 8 k.c. w zw. z art. 156 § 1 kpa polegające na przyjęciu, iż możliwe było prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej oraz że nie stanowiło to rażącego naruszenia prawa;

nadto wskazując na naruszenie postępowania poprzez: błąd w ustaleniach stanu faktycznego polegający na ustaleniu, iż organ wywłaszczeniowy nie mógł wskazać R. S. jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania, gdyż właściciel (ujawniony w księdze wieczystej i jego spadkobiercy) nie wyrazili na powyższe zgody, podczas gdy wystarczające było ustalenie, iż właściciele nie wzięli udziału w sprawie; błędna ustalenie, iż decyzja nie została skierowana do osoby nieżyjącej, a nazwisko zmarłej F. M. pojawiło się w treści decyzji jako element opisujący nieruchomość o czym świadczyć miała okoliczność doręczenia decyzji w drodze wywieszenia obwieszczenia spadkobiercom po zmarłej, podczas gdy z akt sprawy wywłaszczeniowej wynika, iż organ na karcie 26 skierował decyzję do nieżyjącej F. M., adresując decyzję na jej dane osobowe; również błąd polegający na nie rozpoznaniu istoty sprawy, czy przeszkodą do określenia osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania i wypłaty tegoż odszkodowania była okoliczność nie ujawnienia przez R. S. swojego prawa własności w księdze wieczystej i czy w stanie faktycznym sprawy zasadne było określenie jako osoby uprawnionej do otrzymania odszkodowania - nieustalonych spadkobierców po zmarłej F. M.;

Wobec powyższego wnieśli o:

- uchylenie zaskarżonej decyzję w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; ewentualnie

- uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy;

- zasądzenie zwrotu kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę w ramach powyższych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie ponieważ decyzje obu organów naruszają prawo. Podstawą prawną prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego oraz przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość była ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 t.j.) w brzmieniu obowiązującym w dacie wywłaszczenia, a zatem w aspekcie zgodności z przepisami przytoczonej ustawy należy ocenić decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] lipca 1982 r.. nr [...]. Kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone w trybie przepisów powołanej ustawy zostało przeprowadzone prawidłowo, w stosunku do właściciela nieruchomości i czy do niego zostało skierowane rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 3 ust. 1-2 powołanej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cel użyteczności publicznej, na cel obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych oraz dla planowej realizacji budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. O wywłaszczenie dla celów budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego mógł ubiegać się tylko terenowy organ administracji państwowej danego miasta. Celem wywłaszczenia wskazanym w decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1982 r. była realizacja inwestycji - jednostki [...] osiedla mieszkaniowego [...]. Decyzją z dnia [...] września 1979r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego Prezydent Miasta G. zatwierdził pod względem urbanistycznym i architektonicznym realizacyjny plan zagospodarowania terenu inwestycji - jednostki [...] osiedla mieszkaniowego [...], potwierdzając jednocześnie niezbędność wywłaszczenia działki o nr [...] na potrzeby realizacji inwestycji. Zatem wniosek Miejskiego Biura Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w G. o wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości znajdował uzasadnienie. Stwierdzić bowiem należy, iż budowa osiedla mieszkaniowego mieści się w zakresie zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego a o wywłaszczenie ubiegał się podmiot uprawniony, cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie był zatem zgodny z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.

Przepis art. 6 ust. 1 w/w ustawy wywłaszczeniowej stanowił, że przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości. Umowa taka mogła zostać zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. obowiązek określony w ust. 1 nie ciążył na ubiegającym się o wywłaszczenie, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiałoby na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu było nieznane. Jak wyżej wskazano spadkobiercy wpisanej do księgi wieczystej właścicielki nie byli znani zaś R. S. nie ujawnił swojego prawa do nieruchomości w księdze wieczystej. Stąd też wnioskodawca mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego pominąwszy konieczność przeprowadzenia rokowań, w obliczu art. 6 ust. 4 ww. ustawy, wnioskodawca bowiem mógł odstąpić od przeprowadzenia rokowań w sytuacji zaistnienia przeszkód trudnych do pokonania a takie niewątpliwie o przedmiotowej sprawie wystąpiły. Natomiast organ, mając wiedzę, że nie byli znani następcy prawni wpisanej do księgi wieczystej właścicielki ww. nieruchomości, znana była natomiast osoba legitymująca się aktem własności przedmiotowej nieruchomości, zgodnie z którym osoba ta stawała się z mocy prawa właścicielem nieruchomości, powinien był w pierwszej kolejności podjąć stosowne czynności celem wyjaśnienia istniejącego dualizmu prawnego. W przedmiotowej sytuacji zasadnym było zobligowanie wnioskodawcy, który posiadał niewątpliwie interes prawny, do wystąpienia do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora dla nieobjętego spadku, zgodnie z art. 666, art. 667 ówcześnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, do zadań którego należy min. wyjaśnienie kto jest spadkobiercą i zawiadomienie spadkobierców o otwarciu spadku, jak również zarząd majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. W przypadku zaś nie wyjawienia przez kuratora następców prawnych zmarłej F. M. ewentualnie zobowiązanie wnioskodawcy o przeprowadzenie po niej postępowania spadkowego. W tym celu sąd powszechny, o ile spadkobiercy nie są znani, dokonuje stosownych ogłoszeń prasowych, po upływie których możliwym jest wydanie postanowienia w przedmiocie dziedziczenia. Powyższe miało o tyle znaczenie, iż ustalenie kręgu następców prawnych zmarłej było niezbędne do podjęcia kolejnych kroków przez organ wywłaszczający polegający na wezwaniu ich jako "właściciela hipotecznego" do postępowania wywłaszczeniowego i jak w przypadku niniejszym do ustosunkowania się przez nich do posiadanego przez R. S. tytułu prawnego do nieruchomości, zgodnie z treścią art. 20 ww. ustawy. W sytuacji ustalenia kręgu spadkobierców i nie uwzględnienia przez nich ww. tytułu R. S., organowi pozostawało zobligowanie stron do wystąpienia z wnioskiem do sądu powszechnego o ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z istniejącym stanem prawnym, bądź samodzielnego wystąpienia, wykazując swoją legitymację, wynikającą z toczącego się postępowania wywłaszczeniowego. I do momentu ustalenia rzeczywistej osoby właściciela postępowanie wywłaszczeniowe nie powinno było zostać merytorycznie prowadzone i zakończone.

W zaistniałych okolicznościach organ wywłaszczeniowy prawidłowo dopuścił do uczestnictwa w postępowaniu R. S. jednocześnie jednak winien był poszukiwać następców prawnych wpisanej do księgi wieczystej właścicielki. Nie poczynienie w tym zakresie ustaleń w ocenie Sądu wskazywało na brak podstaw prawnych do wydania decyzji wywłaszczeniowej. Do momentu ustalenia osoby, której rzeczywiście przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości i w konsekwencji prawo do otrzymania odszkodowania organ administracyjny powinien był się wstrzymać z dalszymi czynnościami polegającymi na ustalaniu odszkodowania. Zgodnie z powołanym art. 20 ustawy, jeżeli w toku postępowania zgłosi i udowodni swoje prawo własności do nieruchomości osoba nie ujawniona jako właściciel w księdze wieczystej lub w zbiorze dokumentów, naczelnik powiatu dopuści ją do uczestniczenia w postępowaniu w charakterze strony niezależnie od uczestnictwa właściciela, którego należy w sposób przewidziany w art. 17 ust. 1 i 2 wezwać do złożenia oświadczenia w terminie 14 dni od zawiadomienia. Natomiast przepis art. 24 wskazywał, iż jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania należy w decyzji wskazać właściciela nieruchomości, a w przypadku przewidzianym w art. 20 – osobę uczestniczącą w postępowaniu w charakterze strony, jeżeli właściciel wyraża na to zgodę lub mimo wezwania nie bierze udziału w postępowaniu. Wobec powyższego ustalenie osoby właściciela miało zasadniczy wpływ na wynik całego postępowania wywłaszczeniowego. Jedynym wyjątkiem w zasadzie przyznawania odszkodowania osobom ujawnionym w księdze wieczystej bądź jej spadkobiercom, była możliwość przyznania odszkodowania osobie, która udowodniła swoje prawo własności w toku postępowania, jednakże tylko w sytuacji, w której "właściciel" (osoba ujawniona w księdze wieczystej lub jej następca prawny) wyraził na to zgodę lub mimo wezwania nie brał udziału w postępowaniu. W niniejszej sprawie nie podjęto nawet próby ustalenia kręgu spadkobierców właścicielki celem spełnienia zadość powyższej regulacji prawnej, a dokonanie obwieszczenia o wszczęciu postępowania administracyjnego czy o wydaniu decyzji, nie mogło być sposobem prawidłowego powiadomienia o podjętych przez organ czynnościach jej następców prawnych, skoro organ nie miał wiedzy kto nimi jest. Powołany przepis stanowił, że strony mogą być zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organów administracji państwowej przez obwieszczenie lub w inny zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości sposób publicznego ogłaszania, jeżeli przepis szczególny tak stanowi; w tych przypadkach zawiadomienie bądź doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni od dnia publicznego ogłoszenia. Aby skutecznie zawiadomić powyższą drogą strony postępowania, musiały być one organowi znane, jedynie brak wiedzy o miejscu ich zamieszkania implikował konieczność zastosowania tej formy.

A zatem nie można uznać, iż postępowanie wywłaszczeniowe zostało w sposób należyty i wyczerpujący przeprowadzone. Stąd też, w niniejszej sprawie w sytuacji niewyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości, organ albo powinien był uzależnić wszczęcie ww. postępowania od ustalenia przez wnioskodawcę następców zmarłej właścicielki albo w istocie wszcząć postępowanie administracyjne, co uczynił, ale zawiesić je do czasu wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości. Dopiero bowiem po ustaleniu kręgu spadkobierców byłej właścicielki nieruchomości F. M. wniosek mógł być pozytywnie załatwiony, w przeciwnym natomiast wypadku podlegał zaś oddaleniu.

Na marginesie należy podnieść, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo iż wskazał na deklaratoryjny charakter wpisu prawa własności do księgi wieczystej i tym samym uznaniu za właściciela przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia w rozumieniu prawa cywilnego R. S., pomimo jego zaniechania w ujawnieniu swego prawa w księdze wieczystej, to jednocześnie błędnie uznał, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. ustalała pojęcie właściciela nieruchomości w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym. Wywiódł, iż w świetle w/w ustawy wywłaszczeniowej właścicielem była osoba ujawniona w księdze wieczystej (bądź jej spadkobiercy) a osoba, która udowodniła swoje prawo własności traktowana była jedynie jako posiadacz. W ocenie Sądu przepisy ww. ustawy wskazywały na sposób procedowania i uwzględnienia kręgu osób w niej wskazanych, których udział w postępowaniu wywłaszczeniowym był konieczny jak również na dowody wskazujące na przysługujące konkretnemu podmiotowi prawo własności do wywłaszczanej nieruchomości (odpis z księgi wieczystej), nie stanowiły natomiast o odmiennym ujęciu powyższą ustawą zdefiniowanego kodeksem cywilnym prawa własności, stanowiącego najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób i w ramach którego właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy. Na kanwie natomiast ustawy wywłaszczeniowej, w sytuacji występowania innej osoby uprawnionej do korzystania z nieruchomości obok znanego organowi właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, jak w sprawie niniejszej, koniecznym było wezwanie do udziału w tym postępowaniu wszystkich podmiotów legitymujących się tytułem prawnym do nieruchomości. Tytuł własności wynikający z księgi wieczystej nie przesądzał bowiem o uprawnieniach właścicielskich wpisanego w niej podmiotu i jak wyżej wskazano nie miał charakteru konstytutywnego.

Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż zarówno decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju jak i Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem prawa. A zatem organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe wskazania, przede wszystkim uwzględniając fakt rażącego naruszenia przez Prezydenta Miasta G. przepisu art. 17 ust.3 art. 20, art. 24 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 roku.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy w punkcie drugim sentencji wyroku.

Na marginesie należy podnieść, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo iż wskazał na deklaratoryjny charakter wpisu prawa własności do księgi wieczystej i tym samym uznaniu za właściciela przedmiotowej nieruchomości w dniu wywłaszczenia w rozumieniu prawa cywilnego R. S., pomimo jego zaniechania w ujawnieniu swego prawa w księdze wieczystej, to jednocześnie błędnie uznał, że ustawa z dnia 12 marca 1958 r. ustalała pojęcie właściciela nieruchomości w sposób odmienny od znaczenia przyjętego w prawie cywilnym. Wywiódł, iż w świetle w/w ustawy wywłaszczeniowej właścicielem była osoba ujawniona w księdze wieczystej (bądź jej spadkobiercy) a osoba, która udowodniła swoje prawo własności traktowana była jedynie jako posiadacz. W ocenie Sądu przepisy ww ustawy wskazywały na sposób procedowania i uwzględnienia kręgu osób w niej wskazanych, których udział w postępowaniu wywłaszczeniowym był konieczny jak również na dowody wskazujące na przysługujące konkretnemu podmiotowi prawo własności do wywłaszczanej nieruchomości (odpis z księgi wieczystej), nie stanowiły natomiast o odmiennym ujęciu powyższą ustawą zdefiniowanego kodeksem cywilnym prawa własności, stanowiącego najszersze, podstawowe prawo rzeczowe, pozwalające właścicielowi korzystać z rzeczy i rozporządzać nią z wyłączeniem innych osób i w ramach którego właściciel korzysta z maksimum uprawnień względem rzeczy. Na kanwie natomiast ustawy wywłaszczeniowej, w sytuacji występowania innej osoby uprawnionej do korzystania z nieruchomości obok znanego organowi właściciela ujawnionego w księdze wieczystej, jak w sprawie niniejszej, koniecznym było wezwanie do udziału w tym postępowaniu wszystkich podmiotów legitymujących się tytułem prawnym do nieruchomości. Tytuł własności wynikający z księgi wieczystej nie przesądzał bowiem o uprawnieniach właścicielskich wpisanego w niej podmiotu i jak wyżej wskazano nie miał charakteru konstytutywnego.

Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż zarówno decyzja Ministra Infrastruktury i Rozwoju jak i Wojewody [...] zostały wydane z naruszeniem prawa. A zatem organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe wskazania, przede wszystkim uwzględniając fakt rażącego naruszenia przez Prezydenta Miasta G. przepisu art. 17 ust.3 art. 20, art. 24 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 roku.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy w punkcie drugim sentencji wyroku.