Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 543/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia 5 marca 2020 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz A. Z. K. S. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem z dnia [...] r., znak: [...] - wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej w skrócie "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 64c § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm. - dalej w skrócie "K.p.a."), w wyniku rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. , wniesionego pismem z dnia [...] marca 2020 r., na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...] marca 2020 r. znak: [...] sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] w wysokości [...] zł i [...] w wysokości [...] zł, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej:

1) uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej określenie kosztów egzekucyjnych do [...] i określa zobowiązanej Spółce koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. tytułu wykonawczego w kwocie [...]zł;

2) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałej części.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej ( dalej także "Organ odwoławczy") wskazał, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej A. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na podstawie tytułu wykonawczego [...] i [...] z dnia [...] września 2019 r.

Dalej Organ odwoławczy wyjaśnił, że należności objęte ww. tytułami egzekucyjnymi dotyczyły zaległości z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2017 r. oraz z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące luty i marzec 2017 r.

Wskazano, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia [...] września 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] S.A.

W dniu [...] września 2019 r. zawarto układ ratalny - umowa nr [...] umożliwiający spłatę zadłużenia do dnia [...] grudnia 2021. Należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały spłacone.

Pismem z dnia [...] stycznia 2020 r. Spółka złożyła wniosek o doręczenie jej zawiadomienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych, po czym pismem z dnia [...] lutego 2020 r. wniosła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Oddziału ZUS wydał w dniu [...] marca 2020 r. wydał postanowienie, w którym określił koszty egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości [...] zł, w tym tytułem: opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł oraz na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w wysokości [...] zł, w tym tytułem opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł i opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w kwocie [...]zł.

Na powyższe postanowienie pismem z dnia [...] marca 2020 r. pełnomocnik Spółki wniosła zażalenie wskazując, że normy prawne, które określają wysokość opłaty za czynności egzekucyjne, tj. art. 64 §1 pkt 4 .u.p.e.a., wysokość opłaty manipulacyjnej (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz nakładają obowiązek uiszczenia powyższych opłat, pomimo dobrowolnej zapłaty egzekwowanej należności po dokonaniu tych czynności (art. 64 § 8 u.p.e.a.) naruszają nakaz nadmiernej ingerencji ustawodawcy przez to, żę nie przewidują górnej granicy wysokości pobieranych opłat, a także nie uwzględniają stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania poszczególnych czynności oraz nakładu pracy organu egzekucyjnego. Powołała przy tym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] marca 2010 r. stwierdzając, co następuje.

Zgodnie z art. 138 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., organ odwoławczy wskutek wniesionego odwołania wydaje decyzję, w której w zależności od sposobu rozstrzygnięcia: utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. Jak zaś stanowi art. 144 k.p.a., przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zażaleń.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest wysokość kosztów egzekucyjnych w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 16 sierpnia 2016 r. poz. 1244).

Wskazał przy tym, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z dnia 19 sierpnia 2019 r. poz. 1553) ustawodawca usunął stan niekonstytucyjności przepisu art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., przy czym ustawa ta wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia (za wyjątkiem przepisów nie mających wpływu na badaną sprawę). Warto jednakże zwrócić uwagę na fakt, że w odmienny sposób od dotychczasowych regulacji, uregulowano naliczanie opłaty manipulacyjnej, odstępując od procentowego sposobu naliczania tej opłaty od wysokości dochodzonego obowiązku. Przyjęto dwie kwotowe stawki tej opłaty, tj. 40 zł bądź 100 zł. Jednocześnie zrezygnowano z dotychczasowego systemu naliczania opłat w egzekucji należności pieniężnej za dokonanie przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W celu uproszczenia tego systemu, w art. 64 § 4 wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty egzekucyjnej pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych. Przy określaniu wysokości opłaty egzekucyjnej w proponowanym art. 64 § 4 zakreślono jednak maksymalny próg, tj. nie więcej niż 40.000 zł.

W konsekwencji - jak dalej wskazał Organ odwoławczy - dopóki wspomniana ustawa nie wejdzie w życie, dopóty zaskarżone przepisy art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8 u.p.e.a. są elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią podstawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Zatem do tego czasu, organy stosujące prawo winny, mając na względzie reguły argumentacji prawniczej, wypełnić lukę w przepisach. Reguły te w pierwszej kolejności nakazują zastosowanie wnioskowania na podstawie podobieństwa, w szczególności zaś podobieństwa do innych regulacji zawartych w tym samym akcie prawnym (ustawie). Występuje ono wtedy, gdy do jakiegoś stanu faktycznego nieuregulowanego normą bezpośrednią stosuje się normy prawne, odnoszące się bezpośrednio do innego stanu. Istotne jest przy tym podobieństwo obu tych stanów faktycznych. Z podobieństwa obydwu stanów wnioskuje się o podobieństwie skutków prawnych. Tę analogię, jak już wskazano, stosuje się na gruncie danego aktu prawnego.

Podkreślono przy tym również, że przepisy u.p.e.a. określają maksymalną wysokość opłaty za czynności w przypadku zajęcia nieruchomości. W ocenie Organu odwoławczego, nie sposób pominąć, że odzwierciedleniem różnego stopnia skomplikowania czynności egzekucyjnych i nakładu pracy jest określenie różnych stawek procentowych w zależności od zastosowanego środka egzekucyjnego - 4% za zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i najwyższej stawki - 8% za zajęcie nieruchomości. Co istotne określając wysokość opłaty za zajęcie nieruchomości ustawodawca określił jej górną granicę, nie więcej jednak niż 34.200 zł. W ocenie Organu, sposobem wypełnienia luki w przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., a zatem wyrazem zachowania obowiązujących regulacji prawnych i w zgodzie z wzorcami konstytucyjnymi będzie taki mechanizm określania opłat za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej, aby różnice wynikające z opłat stosunkowych, tj.: 1%, 4%, 5%, 6% i 8%, zachować przy miarkowaniu górnego progu tych opłat, przyjmując za punkt odniesienia kwotę ograniczenia 34.200 zł dla najwyższej opłaty procentowej 8 %. Wobec tego, skoro ustawodawca uznał, że przy czynności zajęcia nieruchomości opłata wynosi 8%, nie więcej niż 34.200 zł, to uzasadnionym jest, w związku z brakiem ustawowych regulacji, przyjęcie, że przy mniej skomplikowanej czynności dla stawki 5% (zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego) z zachowaniem proporcji od tej maksymalnej stawki, ustalenie górnej granicy opłaty na poziomie 21.375 zł. Analogicznie maksymalna wysokość opłaty manipulacyjnej, której stawka wynosi 1% nie może przekraczać kwoty 4.275 zł. Aprobatę tego rozwiązania znaleźć można w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. wyrok z dnia 28 lutego 2019 r., sygn. akt. II FSK 2094/18, z dnia 24 maja 2019 r. II FSK 407/19). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjnym w wyroku z dnia 24 maja 2019 r., II FSK 407/19, zaletą zaproponowanego przez organy rozwiązania zmierzającego do "odtworzenia" maksymalnych stawek opłat dla poszczególnych środków egzekucyjnych jest również, że opiera się ono na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka przy egzekucji z nieruchomości plus stawki procentowe dla poszczególnych środków egzekucyjnych) zamieszczonych w przepisach u.p.e.a., których konstytucyjność nie została zakwestionowana.

Kierując się zatem wyżej wskazanymi przesłankami, Organ odwoławczy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie wysokość kwoty za zajęcie rachunku bankowego w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] przekroczyła górną granicę [...] zł. W związku z tym należy obniżyć kwotę do tej właśnie granicy, zachowując zgodność ze wskazaniami zawartymi w omawianym wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Ta sama sytuacja ma miejsce w przypadku obliczania opłaty manipulacyjnej, gdzie kwotę należy obniżyć do wysokości [...] zł.

Konkludując, Organ odwoławczy wskazał, że suma opłaty za zajęcie rachunku bankowego w kwocie [...]zł, oraz opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł, stanowi kwotę kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, którą w niniejszej sprawie należy obciążyć zobowiązaną A. w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] Zdaniem Organu, tak ustalone opłaty nie przekraczają bowiem wyznaczonego rozsądnie pułapu poszczególnych opłat, nie powodują zatem zerwania związku miedzy świadczeniem organu, a wysokością ponoszonych kosztów za dokonanie tych czynności opłat. Wskazano również, że zaległości zostały zasadniczo pokryte z realizacji zajęcia, stąd pozbawione racji jest odwoływanie się do art. 64 § 8 u.p.e.a.

Dodatkowo Organ odwoławczy wyjaśnił, że we wcześniejszych sprawach, jakie były przedmiotem rozpoznania przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w których zobowiązanym była A. miarkowano koszty egzekucyjne według innego sposobu aniżeli w przedmiotowej sprawie. Istotne, jednak jest to, że takie postępowanie nie było podyktowane stanowiskiem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, lecz wynikało ze związania wyrokiem Sądu, przy czym związanie to dotyczyło konkretnej sprawy, w której zapadł wyrok.

Odnosząc się do kosztów egzekucyjnych naliczonych do [...], Organ odwoławczy zauważył, że kształtująca się na poziomie [...] zł opłata manipulacyjna oraz na poziomie [...] zł opłata za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, nie przekraczają górnych granic wyliczonych według ww. sposobu opłat, wobec tego zasadnym pozostaje utrzymanie w mocy zakażonego postanowienie w pozostałej części.

Spółka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w S. na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...].05.2020 r., utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego I instancji, wniosła o jego uchylenie w całości i poprzedzające je postanowienie organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez ustalenie kosztów egzekucyjnych w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

2) art. 64 § 6 u.p.e.a. przez ustalenie opłaty manipulacyjnej w rażącej wysokości, bez wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ

na powstanie kosztów w ustalonej wysokości;

3) art. 7 K.p.a. i 77 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. przez zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia,

w szczególności ustalenia, czy określone przez organ koszty egzekucyjne, wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozostają

w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego w toku tego postępowania;

4) 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu zarzutów skargi Skarżąca wskazała, że nie zgadza się stanowiskiem organu, na co przedstawiła swoją argumentację, kładąc nacisk na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14.

Skarżąca wskazała, że Organ II instancji słusznie w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia podniósł, iż przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest wysokość kosztów egzekucyjnych w postępowaniu administracyjnym w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Organ wydając rozstrzygnięcie na gruncie niniejszej sprawy dokonał tego jednak z ewidentnym naruszeniem wzorców określonych w ww. wyroku TK. W wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej są niezgodne z wynikająca z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust 1. i art. 84 Konstytucji oraz nie są zgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wskazać więc należy, że przepisy stanowiące w rozpoznawanym przypadku podstawę materialnoprawną obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi i opłatą manipulacyjną, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że: "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną.". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W ocenie Trybunału, za sprzeczną z zasadniczym celem postępowania egzekucyjnego należy uznać także normę prawną, zgodnie z którą dłużnik zostaje obciążony pełną wysokością opłaty w wypadku dobrowolnego zaspokojenia wierzyciela. Norma ta nie tylko nie motywuje do dobrowolnego spełnienia świadczeń dochodzonych w egzekucji, ale wykazuje wręcz cechy swoistej kary finansowej, nakładanej za zachowanie pożądane i zgodne z prawem. Znamiennym na gruncie niniejszej sprawy jest fakt, że Trybunał w uzasadnieniu ww. wyroku wyraźnie wskazał na istotność ustalania kosztów egzekucyjnych w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, nakładem pracy, stopniem skomplikowania. Podnieść należy, że w toku postępowania w niniejszej sprawie organ nie wskazał jakie czynności zostały przez organ egzekucyjny rzeczywiście podjęte, jakie wydatki i koszty zostały poniesione. Wysokość ustalonych kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie jawi się jako rażąco wysoka, niekorespondująca z podjętymi przez organ czynnościami, a przede wszystkim z wydatkami i kosztami poniesionymi w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym.

Zaskarżone postanowienia wydane zostały w czasie, gdy przywołane powyżej przepisy nie korzystały już z domniemania konstytucyjności z uwagi na orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny ich niekonstytucyjności. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów skutkuje niemożnością zastosowania takich przepisów zarówno przez Sąd, jak i przez organ w postępowaniu administracyjnym czy też sądowoadministracyjnym. Orzeczenie Trybunału powoduje bowiem trwałą eliminację przepisu z systemu prawnego.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ podniósł, że ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw ustawodawca usunął stan niekonstytucyjności przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Istotnym jest jednak fakt, iż przywołana ustawa wejdzie w życie dopiero w dniu 20 lutego 2021 r. W nowych regulacjach wskazano na maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, jednak nie tylko z uwagi na fakt, iż regulacje te na chwilę orzekania w niniejszej sprawie nie obowiązują, ale również z uwagi na fakt, iż regulują one wyłącznie kwestię opłaty maksymalnej, nie mogą one być przekładane na grunt niniejszej sprawy z pominięciem ww. wskazań Trybunału Konstytucyjnego. Organ jednak w sposób wybiórczy przeniósł rozważania Trybunału na grunt niniejszej sprawy, całkowicie pomijając kwestię konieczności zachowania adekwatnego związku pomiędzy wysokością ustalanych kosztów egzekucyjnych a rzeczywiście podjętymi przez organ działaniami, kosztami i wydatkami organu egzekucyjnego. Zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów egzekucyjnych a czynnościami organów, za podjęcie których zostały one naliczone istotne jest z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Ustalone przez organ koszty egzekucyjne, wobec swojej rażącej wysokości, jawią się jako spełniające wyłącznie funkcję nadmiernie represyjną wobec strony, co w świetle rozważań Trybunału Konstytucyjnego uznać należy za sprzeczne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest przecież wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Skarżąca zwróciła również uwagę, że w analogicznej sprawie toczącej się z udziałem skarżącej Spółki, zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt 1 GSK 517/19, koszty egzekucyjne ustalone pierwotnie przez organ w wysokości [...] zł, po uwzględnieniu związku, w jakim koszty te pozostają z faktycznie podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, ostatecznie określono na kwotę [...]zł. Różnica w wysokości kosztów egzekucyjnych ustalanych wyłącznie w oparciu o stawki stosunkowe, przy jednoczesnym nieprzekroczeniu ustalonego poziomu maksymalnego (a w taki właśnie sposób ustalona została wysokość kosztów egzekucyjnych w realiach niniejszej sprawy) i kosztów egzekucyjnych ustalanych z uwzględnieniem adekwatności tych kosztów do rzeczywiście podjętych działań, kosztów i wydatków organu egzekucyjnego, stopnia skomplikowania, jest uderzająca. Okazuje się, że koszty egzekucyjne ustalone zgodnie z wzorcami wskazanymi przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, są kilkunastokrotnie niższe niż te ustalone wyłącznie w oparciu o stawki stosunkowe. Nie należy tracić z pola widzenia faktu, że Trybunał wyraźnie wskazał na istotność ustalania kosztów egzekucyjnych w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, nakładem pracy, stopniem skomplikowania. Nie sposób za prawidłowe uznać więc ustalenia przez organ kosztów egzekucyjnych z całkowitym pominięciem przedmiotowych wskazań.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

W wyniku rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje.

Skargę należało uwzględnić, Sąd bowiem stwierdził, w wyniku kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, że organy obu instancji rozstrzygając w przedmiocie kosztów egzekucyjnych dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem rozstrzygnięć organów obu instancji, stosownie do art. 145 § 1pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm. - dalej "P.p.s.a.").

W skardze Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., które Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28.06.2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14 uznał za niekonstytucyjne oraz zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7 K.p.a. i art. 77 K.p.a. oraz art. 8 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.) przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, w szczególności przez brak zbadania okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu strony, a także brak wykazania, jakie konkretnie koszty i wydatki egzekucyjne miały wpływ na powstanie kosztów w ustalonej wysokości i, czy określone przez organ egzekucyjny koszty wynikające z przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego pozostają w związku ze świadczeniami organu egzekucyjnego.

Zatem, w istocie sporu Skarżąca nie kwestionuje zasadności obciążenia Jej kosztami przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, jednakże nie zgadza się ze sposobem określenia Spółce wysokości kosztów egzekucyjnych, tj. opłaty za zajęcie innych wierzytelności i opłaty manipulacyjnej.

W tak zakreślonych ramach sporu Sąd stwierdził, że należało Skarżącej przyznać rację.

W wyniku analizy akt sprawy, przeprowadzonej z uwzględnieniem brzmienia przepisów będących podstawą prawną wydania zaskarżonego orzeczenia, całokształtu okoliczności faktycznych, a przede wszystkim uwzględniając powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie – wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady prawdy obiektywnej przewidzianej w art. 7 K.p.a. - nie doszło do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, organ egzekucyjny nie wykazał bowiem, czy określone postanowieniem z dnia [...].03.2020 r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem organu odwoławczego, koszty egzekucyjne pozostają konsekwencją wydatków i nakładu pracy organu egzekucyjnego w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami w toku przeprowadzonego w stosunku do Skarżącej postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] września 2019 r. o numerach: [...] i [...]

Podkreślić przy tym należy, że w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, przy czym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP).

A zatem, przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 28.06.2016 r., SK 31/14, stwierdził w nim między innymi, że:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Trybunał jednocześnie podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził także, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Co istotne w rozpoznawanej sprawie, Trybunał przy tym wskazał, że chociaż jednym z celów opłat w egzekucji jest oddziaływanie na dłużnika, aby wykonał ciążący na nim obowiązek, nie można zapominać, że zobowiązany, który nie wywiązał się z nałożonego na niego obowiązku podatkowego, ponosi już z tego tytułu określone konsekwencje, chociażby w postaci odsetek od zaległości. Odsetki za zwłokę w postępowaniu podatkowym (tutaj: z tytułu zaległości składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie społeczne), co do zasady, służą rekompensowaniu Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego ubytku dochodów, które nie trafiły do budżetu w ustawowym terminie.

Natomiast – jak wskazał Trybunał - mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym.

Jak uznał Trybunał, regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku płynie zatem kluczowy wniosek, a mianowicie, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ma chronić stronę przed niezasadnymi kosztami egzekucyjnymi,

tj. nieuzasadnioną ich wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Natomiast wartość wyznaczona kwotowo zakreśliłaby maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ograniczy kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną, nieusprawiedliwioną wysokością.

Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając skutki swojego orzeczenia wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Nie budzi wątpliwości, że w dacie zaskarżonego postanowienia ustawodawca wprawdzie uregulował materię prawnej uznaną powyższym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r., SK 31/14, za niekonstytucyjną, gdyż - jak słusznie zauważył organ odwoławczy - ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 19 sierpnia 2019 r., poz. 1553) ustawodawca usunął stan niekonstytucyjności przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., jednakże ustawa ta wchodzi w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia (z wyjątkiem przepisów określonych w art. 15 tej ustawy, nie znajdujących zastosowania w sprawie). Zatem, z prostego obliczenia wynika, że zmienione przepisy wejdą w życie w dniu 20 lutego 2021 r., a więc dopiero od tego dnia staną się elementem obowiązującego porządku prawnego.

Zwrócić przy tym również należy uwagę na przeważające w orzecznictwie stanowisko, ukształtowane na podstawie przywołanego wyroku TK, zgodnie z którym organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu (por. wyroki NSA: z 20 maja 2020 r. - sygn. akt I GSK 1805/19 i I GSK 1550/19, z 28 maja 2020 r. - sygn. akt I GSK 1945/19, z 16 czerwca 2020 r. - sygn. akt I GSK 533/20, I GSK 516/20 i I GSK 563/20, z 14 listopada 2019 r. - sygn. akt I GSK 2918/18; a także wyrok NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II FSK 851/18, a także wskazane tam wyroki NSA: z 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 693/15, z 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 914/16, z 6 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2206/17, z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2621/17, z 14 marca 2019 r. sygn. akt II FSK 3701/18 i II FSK 3700/18, z dnia 21 lipca 2020 r. - I GSK 759/20 - wszystkie dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd, natomiast nie do przyjęcia jest w państwie prawa pogląd zaprezentowany w powołanym przez Organ odwoławczy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2020 r., sygn.. akt II FSK 407/19, w którym Sąd stwierdził, że: "Zaletą zaproponowanego przez organy rozwiązania zmierzającego do "odtworzenia" maksymalnych stawek opłat dla poszczególnych środków egzekucyjnych jest również to, że opiera się ono na "parametrach ustawowych" (maksymalna stawka przy egzekucji z nieruchomości plus stawki procentowe dla poszczególnych środków egzekucyjnych) zamieszczonych w przepisach u.p.e.a., których konstytucyjność nie została zakwestionowana.". A to z tego powodu, że zgodnie z obowiązującą zasadą praworządności, przewidzianą w art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, nie zaś na podstawie "parametrów ustawowych".

Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 7 maja 20202 r., I OSK 3978/18: "Zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 KPA), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego. Nie sposób zatem uznać, by organ administracji miał orzekać na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa, o ile brak było regulacji wprost na to pozwalających.". Oznacza to, że niedopuszczalne jest rozstrzyganie spraw na podstawie analogii, tj. przepisów, które regulują inne czynności egzekucyjne (tutaj: zajęcia nieruchomości) niż zostały dokonane i są przedmiotem ustalania wysokości kosztów egzekucyjnych (tutaj: zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym), i mają stanowić podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Niedopuszczalne jest więc przyjęcie - jak wskazał Organ odwoławczy, że: "(...) dopóty zaskarżone przepisy art. 64 § 1 pkt 4, § 6 i § 8 u.p.e.a. są elementem obowiązującego porządku prawnego i stanowią podstawę rozstrzygnięć w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Zatem do tego czasu, organy stosujące prawo winny, mając na względzie reguły argumentacji prawniczej, wypełnić lukę w przepisach. Reguły te w pierwszej kolejności nakazują zastosowanie wnioskowania na podstawie podobieństwa, w szczególności zaś podobieństwa do innych regulacji zawartych w tym samym akcie prawnym (ustawie). Występuje ono wtedy, gdy do jakiegoś stanu faktycznego nieuregulowanego normą bezpośrednią stosuje się normy prawne, odnoszące się bezpośrednio do innego stanu. Istotne jest przy tym podobieństwo obu tych stanów faktycznych. Z podobieństwa obydwu stanów wnioskuje się o podobieństwie skutków prawnych. Tę analogię, jak już wskazano, stosuje się na gruncie danego aktu prawnego.". Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, stanowisko to jest nie do przyjęcia, gdyż jest nieuprawnione. Organem uprawnionym do wypełniania luki w przepisach prawa nie jest organ egzekucyjny, ten bowiem w swoich kompetencjach ma jedynie egzekwowanie w drodze przymusu od zobowiązanego wymagalnego obowiązku.

Z uzasadnień postanowień, jak również z akt badanej sprawy, wynika, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Skarżącej na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2019 r. (obejmujące zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za marzec 2017 r. i ubezpieczenie społeczne za luty i marzec 2017 r.), organ egzekucyjny na podstawie zawiadomień z dnia [...] września 2019 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] S.A., po czym w dniu [...] września 2019 r. zawarto układ ratalny - umowa nr [...] - umożliwiający spłatę zadłużenia do dnia [...] grudnia 2021 r., przy czym - jak wskazał Organ odwoławczy - należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały spłacone. Na wniosek Skarżącej, Dyrektor ZUS Oddział w S. zawiadomił Spółkę pismem z dnia [...] lutego 20202 r., że łączna wysokość kosztów egzekucyjnych wynosi [...] zł, w skład której wchodziły: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.) oraz opłata za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia innych wierzytelności pieniężnych w kwocie [...]zł (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.). Koszty te, organ naliczając odpowiednio do regulacji zawartych w art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz art. 64 § 1 pkt 1 i 4 u.p.e.a., przyjął w związku z brakiem ustawowych regulacji przez analogię stawki: 1 % od sumy kwoty należności pieniężnej objętej tytułem wykonawczym przy określeniu opłaty manipulacyjnej i 5 % od sumy kwoty należności pieniężnej wraz z odsetkami na dzień wystawienia zajęcia egzekucyjnego.

Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji, Organ odwoławczy przywołując wyżej przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego, wskazał, że aprobatę powyższego rozwiązania w zakresie sposobu wypełniania luki w przepisie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a., w związku z brakiem ustawowych regulacji, można znaleźć w najnowszym orzecznictwie NSA, na co powołał wyrok z dnia 28 lutego 2019 r., II FSK 2094.18 i z dnia 24 maja 2019 r., II FSK 407/19).

Organ odwoławczy natomiast, w świetle powołanej wyżej argumentacji Trybunału Konstytucyjnego, nie wykazał jednak, jakie konkretnie poniósł wydatki w powiązaniu z określonymi czynnościami organu egzekucyjnego (nakładem pracy) w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym na podstawie ww. tytułów wykonawczych, które muszą znaleźć odzwierciedlenie w dokumentacji akt sprawy egzekucyjnej, a następnie w uzasadnieniu postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy, odnosząc się do określonej przez organ I instancji kwoty kosztów egzekucyjnych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, przyjął przez analogię regulację prawną dotyczącą opłaty za czynność egzekucyjną inną niż zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, a mianowicie, przyjął przepis art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. przewidujący opłatę za zajęcie nieruchomości w wysokości 8 % kwoty egzekwowanej należności, nie więcej jednak niż [...] zł. Jak już wyżej wskazano, z uzasadnienia ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego wprost wynika, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą ma chronić stronę przed niezasadnymi kosztami egzekucyjnymi, tj. nieuzasadnioną ich wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych.

W badanej sprawie Organy obu instancji, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, w swojej ocenie tych kluczowych elementów nie uwzględniły.

Funkcją postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych, wydanego w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a., jest wykazanie zobowiązanemu (lub wierzycielowi), jakie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i wydatki składają się na ustalone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne. Organ egzekucyjny musi zatem dowieść, że określona przez niego wysokość kosztów egzekucyjnych jest powiązana z realiami przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego, a przy tym powinien stronie (zobowiązanej lub wierzycielowi) wyjaśnić, jakie okoliczności (faktyczne i prawne) miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości, czego zaniechał w badanej sprawie.

Zwrócić przy tym należy również uwagę, że w przytoczonej wyżej ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 553) przyjęto dwie stawki kwotowe, stawkę 40 zł - należną w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego i stawkę 100 zł w przypadku przystąpienia organu egzekucyjnego do czynności, których celem jest doprowadzenie do wszczęcia egzekucji administracyjnej, odstępując tym samym od stosunkowego określenia opłaty. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu zmiany ustawy, ustalenie wysokości opłaty manipulacyjnej w kwocie 100 zł powiązane jest ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Uznano, że wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informuje uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych i prawnych. Opłata manipulacyjna ma charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów. Przyjęte stawki opłaty manipulacyjnej i argumentacja uzasadnienia projektu, wskazuje więc na ich dysproporcję z przyjętą przez organ metodą, w której pominięto zależność między wysokością opłaty a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Nie kwestionując stanowiska organu, że przepisy te jeszcze nie obowiązują, wejdą bowiem w życie dopiero w dniu 20 lutego 2021 r., należy zauważyć, że wskazano w nich stawki, które ustawodawca uznaje za adekwatne do nakładu pracy aparatu skarbowego, które refinansują wydatki poniesione przez organ egzekucyjny. Organy w uzasadnieniu nie przedstawiły natomiast sposobu powiązania ustalonej opłaty manipulacyjnej z rzeczywistymi kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Uwzględniając zatem charakter opłaty manipulacyjnej należy podkreślić, że skuteczność egzekucji nie jest elementem mającym wpływ na jej wysokość.

Wobec tego, zarzuty skargi co do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., są w ocenie Sądu w pełni uzasadnione.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu w przedmiocie obciążenia Skarżącej kosztami egzekucyjnymi organ powinien zatem wziąć pod uwagę argumenty Trybunału Konstytucyjnego podniesione w uzasadnieniu powołanego wyżej wyroku.

Do czasu zatem wejścia w życie znowelizowanych przepisów u.p.e.a. konieczne jest takie stosowanie tych przepisów, aby można je było uznać za konstytucyjne w świetle wyroku Trybunału. Skutkiem analizowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłat w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał wyraźnie wskazał bowiem, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, czy też dopóki przepis nie wejdzie w życie, organy stosujące prawo - w nawiązaniu do realiów danej sprawy, którą rozstrzygają - muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku. Zadaniem organów jest więc określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych, wskazanych w szczególności w przepisach art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji (art. 8 ust. 2), co będzie podlegało oczywiście kontroli sądowej w przypadku zaskarżenia takiego postanowienia organu.

Wobec tego, ustalenie kosztów egzekucyjnych co do wysokości opłat egzekucyjnych, jak i opłaty manipulacyjnej, powinny być adekwatne do poniesionych wydatków, jak również nakładu pracy organu egzekucyjnego. Do czasu wejścia w życie postulowanej przez Trybunał Konstytucyjny nowelizacji ustawy, możliwe i konieczne jest jedynie orzekanie o wysokości kosztów egzekucyjnych z zastosowaniem standardów i wskazówek określonych we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dlatego też niezbędne jest powiązanie opłat z realiami konkretnego postępowania egzekucyjnego.

Zatem, przy ponownym rozstrzyganiu niniejszej sprawy organ będzie zobowiązany w pierwszym rzędzie odpowiedzieć na pytanie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a., in concreto przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy je miarkować. Organy powinny więc zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności dokonanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a zatem odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu, które to okoliczności winny być wskazane w rozstrzygnięciu. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie wymyka się kontroli sądowej. Nie sposób bowiem poznać, jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

Z akt sprawy wynika, że czynności faktyczne, jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny, sprowadzały się zasadniczo do wysłania dwóch zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, a więc czynności egzekucyjnych nie wymagających szczególnego nakładu pracy i kosztów, czy obarczonych wysokim poziomem skomplikowania. Słusznie w skardze zwróciła uwagę Skarżąca, że nie należy tracić z pola widzenia faktu, że Trybunał wyraźnie wskazał na istotność ustalania kosztów egzekucyjnych w związku z podjętymi przez organ egzekucyjny czynnościami, nakładem pracy, stopniem skomplikowania. Nie sposób za prawidłowe uznać więc ustalenia przez organ kosztów egzekucyjnych z całkowitym pominięciem przedmiotowych wskazań.

Ponownie rozstrzygając sprawę Organ powinien zatem uwzględnić, że wysokość kosztów egzekucyjnych, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy i poniesionych przez organ wydatków przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych, a także od stopnia efektywności egzekucji, które to jednak okoliczności winny być znaleźć wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Brak takiego wskazania powoduje bowiem, że w istocie takie rozstrzygnięcie nie jest możliwe do zweryfikowania, a w konsekwencji nie poddaje się kontroli. Nie sposób bowiem poznać, jakie czynności organu egzekucyjnego, jaki nakład pracy i wydatki organu egzekucyjnego, legły u podstaw takiego ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych – tak jak ma to miejsce w uchylonych przez Sąd postanowieniach organów obu instancji.

Koszty egzekucyjne, ponoszone przez organ egzekucyjny w celu realizacji wniosku egzekucyjnego wierzyciela, mają zapewnić funkcjonowanie aparatu egzekucyjnego, ale obciążają zobowiązanego lub wierzyciela. Zatem istotne jest dla nich poznanie podstawy faktycznej ustalenia wysokości tych kosztów. Taką właśnie funkcję poznawczą pełni postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydane na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., przy czym ustalone koszty muszą być weryfikowalne, a więc poddawać się kontroli. Nie budzi przy tym wątpliwości, że organ egzekucyjny, by zapewnić sprawność dalszego funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, powinien odzyskać zwrot co najmniej poniesionych kosztów i wydatków, stąd ustawodawca przyjął rozwiązanie nakazując obciążenie zobowiązanego kosztami (art. 64c § 1 zdanie drugie u.p.e.a.) lub obciążenie wierzyciela (w art. 64c § 4 u.p.e.a.) w przypadku, gdy koszty nie mogą być wyegzekwowane od zobowiązanej strony. Organ egzekucyjny powinien mieć zawsze na uwadze, że z punktu widzenia fundamentalnej zasady demokratycznego państwa prawnego istotne jest jednak zachowanie racjonalnej zależności pomiędzy wysokością tych kosztów a czynnościami organów, za podjęcie których zostały naliczone. Wszystko powinno się odbywać w ramach i przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego stanu faktycznego danej sprawy, co musi podlegać weryfikacji.

Organy, stosując prawo, powinny zatem tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby ustrzec się przed zarzutem naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału. Precyzując, nie powinno dojść do pozyskania dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Stąd odwoływanie się przez analogię do kwoty z tytułu zajęcia nieruchomości w ww. okolicznościach wyroku Trybunału, nie może być uznane za uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. A zatem, organ egzekucyjny, ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, ma obowiązek przede wszystkim wykazać nakład pracy oraz poniesione wydatki w zakresie określonej czynności egzekucyjnej, a zatem wykazać konkretne koszty nierozerwalnie związane z konkretną czynnością egzekucyjną, a następnie dokonać oceny stopnia jej skomplikowania, czasochłonności, czy też uwzględnić inne okoliczności, które miały zdaniem organu egzekucyjnego wpływ na wysokość ustalanych kosztów egzekucyjnych (opłat, stosownie do niekonstytucyjnych przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a.), mając na uwadze by tak ustalone koszty nie stanowiły dodatkowej dolegliwości (kary) dla zobowiązanego lub wierzyciela. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny nie dochował tym warunkom, a w szczególności nie wykazał nakładu pracy i poniesionych wydatków w powiązaniu z czynnościami egzekucyjnymi dokonanymi w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, co skutkowało, że ustalone zaskarżonym postanowieniem koszty egzekucyjne nie poddają się kontroli sądowej.

Ponadto, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, należy również mieć na uwadze ogólne zasady postępowania obowiązujące organy administracji publicznej, a w szczególności przewidzianymi w art. 6 K.p.a. (zasada legalności – organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że organ nie może działać na podstawie domniemań czy analogii) i art. 7 K.p.a. (zasada prawdy obiektywnej - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli). W myśl natomiast art. 77 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tym zasadom organ nie dochował.

Wobec tego, Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi co do naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.) przez brak dokładnego wyjaśnienia i wykazania, jakie konkretnie koszty egzekucyjne powstały w związku ze świadczeniem organu egzekucyjnego w toku tego postępowania egzekucyjnego, i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji w celu zachowania gwarancji procesowych strony zobowiązanej (Skarżącej), wynikającej z zasady dwuinstancyjności przewidzianej w art. 15 K.p.a.

Ponownie zatem rozpoznając sprawę, organ dokładnie wyjaśni stan faktyczny sprawy w zakresie rzeczywistych kosztów egzekucyjnych poniesionych przez organ egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym przeprowadzonym w stosunku do Skarżącej na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2019 r. o numerach: [...] i [...] co winno znaleźć oparcie w materiale dowodowym akt administracyjnych badanej sprawy, przy czym w świetle ostatecznego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nieuprawnione jest odwoływanie się przez analogię do innej regulacji prawnej, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, tj. do art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. dotyczącego opłaty z tytułu zajęcia nieruchomości. Taki sposób ustalenia kosztów nie może być uznane za uprawnione uzasadnienie ustalonej w niniejszym postępowaniu kwoty kosztów egzekucyjnych. W zależności od dokonanych ustaleń i ich oceny, w nowo wydanym rozstrzygnięciu, sporządzonym zgodnie z wymogami płynącymi z art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a., organ przedstawi uargumentowane stanowisko w spornej kwestii.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego w łącznej kwocie 480,00 zł przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie na rzecz Skarżącej, Sąd orzekł w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265), która to kwota obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika procesowego Skarżącej (radcy prawnego) w kwocie 480,00 zł z tytułu zastępstwa procesowego w niniejszym postępowaniu sądowym.