Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 215/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 2 ,art. 3, art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2020 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego E. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu J. S., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Z. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu E. J. z urzędu; 4. zwraca z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżącemu E. J. kwotę 100 (sto) złotych tytułem nadpłaconego wpisu sądowego od skargi, zaksięgowanego w dniu 10 lutego 2020 roku pod poz. [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.d.o.a.", Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] r. nr [...] o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu organ administracji podniósł, że decyzją z [...] r. odmówił E. J. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ administracji stwierdzając, że wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zasługuje na uwzględnienie podniósł, że skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] czerwca 2019 r. W decyzji tej stwierdzono, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa. W archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie potwierdza antykomunistycznej działalności skarżącego lub doznania represji określonych w art. 3 u.d.o.a. Skarżący ubiegając się o potwierdzenie statusów określonych w ustawie podniósł, że w okresie PRL był działaczem NSZZ "Solidarność" w Zakładach A – pracował tam w charakterze mistrza tkackiego. Z uwagi na prezentowanie poglądów antykomunistycznych był represjonowany przez innych, m.in. słyszał groźby pod swoim adresem. Do akt sprawy dołączono dokument z Instytutu Pamięci Narodowej zawierający informację, że w zasobie archiwalnym nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących wnioskodawcy. Przedłożono również oświadczenia dwóch świadków Z. T. oraz J. S. – członków Solidarności w Zakładach A. Obaj świadkowie stwierdzają, że skarżący też był działaczem Solidarności w tych zakładach. W piśmie z 2 lipca 2019 r. organ administracji wskazał przesłanki ustawowe warunkujące przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i zwrócił się do skarżącego o przedłożenie dodatkowych dowodów. W piśmie z 24 lipca 2019 r. organ administracji zwrócił się do skarżącego o nadesłanie uszczegółowionych oświadczeń Z. T. oraz J. S. W odpowiedzi skarżący nadesłał oświadczenie Z. T. z którego wynika, że skarżący rozprowadzał ulotki dla całej załogi oraz organizował strajki. J.S. oznajmił natomiast w swoim oświadczeniu, że razem ze skarżącym rozprowadzał ulotki o treści antykomunistycznej.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji zwrócił się do skarżącego o uszczegółowienie okoliczności prowadzonej działalności, w szczególności z kim współpracował, w jakich strukturach działał, jak wyglądała jego współpraca z poszczególnymi osobami. Skarżący nie wyjaśnił kwestii istotnych dla sprawy.

Zdaniem organu administracji, zgromadzone w sprawie dowody nie dają podstaw do stwierdzenia, że skarżący prowadził działalność opozycyjną w rozumieniu przepisów obowiązującej ustawy. Ustawodawca wskazał, że potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu prowadzenia łącznie przez co najmniej 12 miesięcy, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożonej odpowiedzialnością karną działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, z wyłączeniem okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od 31 sierpnia 1980 r. do 12 grudnia 1981 r. Skarżący w bardzo znikomym stopniu odnosi się do prowadzonej przez siebie działalności. Nie podaje struktur, z jakimi miałby współpracować. Nie podaje konkretnych działań, które miałby podejmować. Mimo wezwania organu administracji do podania szczegółów, nie ustosunkował się do zadanych pytań. Świadkowie stwierdzają tylko, że razem ze skarżącym rozprowadzali ulotki. Ich oświadczenia nie przedstawiają szczegółów działalności prowadzonej przez skarżącego, nie wskazują na charakter współpracy między skarżącym a świadkami. Z uwagi na bardzo ogólne stwierdzenia świadków, brak konkretnych, rzeczowych informacji o działalności skarżącego, wymienione wyżej oświadczenia nie mogą być uznane za dowód istotny w sprawie. Nie umożliwiają bowiem ustalenia na czym polegała działalność skarżącego oraz jaki miała charakter. W zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez skarżącego działalności antykomunistycznej. W ocenie organu administracji, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by skarżący podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 u.d.o.a. W art. 3 u.d.o.a. enumeratywnie wskazano okoliczności kiedy Szef Urzędu potwierdza status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Katalog ten ma charakter zamknięty, w związku z czym Szef Urzędu nie może potwierdzić statusu osoby represjonowanej z innych przyczyn niż w nim wymienione. Ponadto za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość. W ocenie organu administracji, skarżący nie wykazał ani w toku postępowania nie ustalono, by podlegał którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 u.d.o.a. Zebrany materiał dowodowy nie zawiera istotnych faktów lub okoliczności, które mogłyby wskazywać na prowadzenie przez skarżącego działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.a. bądź doznanie represji wymienionych enumeratywnie w art. 3 u.d.o.a.

W skardze na powyższą decyzję E.J. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym ze względu na naruszenie przez organ przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

2. art. 77 § 1 k.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego,

3. art. 80 k.p.a. przez dokonanie oceny okoliczności istotnych dla sprawy bez zebrania całości materiału dowodowego.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ administracji w sposób lakoniczny odniósł się do materiału dowodowego. W postępowaniu dowodowym organ uzyskał oświadczenia dwóch świadków Z. T. oraz J. S., jednak aktywność organu sprowadzała się do uznania ich wyjaśnień za ogólnikowe i za niezawierające szczegółowych informacji. Organ zaniechał przesłuchania świadków. Nie podjął próby ustalenia faktów w bezpośrednim kontakcie z osobowym źródłem informacji. Uzasadnienie decyzji dotyczące pisemnych wyjaśnień świadków ogranicza się do trzech zdań. Mimo, że organ sam dostrzegał braki co do aspektu czasowego ewentualnej działalności opozycyjnej skarżącego oraz co do charakteru działań przez niego podejmowanych i świadków, poprzestał na pisemnych wyjaśnieniach w tym zakresie. W sytuacji, gdy pisemne oświadczenia świadków wydają się organowi nieprecyzyjne, obowiązkiem organu jest uzyskanie dodatkowych informacji. Wobec powyższego należy uznać, że obowiązkiem organu było przesłuchanie świadków, a także strony postępowania (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.). Tylko przeprowadzenie postępowania w sposób wymagany przez k.p.a. stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. Specyfiką postępowań prowadzonych na podstawie przepisów u.d.o.a. jest to, że o status "kombatanta" starają się z reguły osoby starsze, z ograniczonymi możliwościami przemieszczania się, a niekiedy swobodnego artykułowania swoich poglądów i wniosków. Tym bardziej, zgodnie z art. 8 k.p.a., organ administracyjny powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Aktywność wnioskodawcy jest w postępowaniu niezbędna, jednak organ nie może zadowolić się wymianą pisemnej korespondencji z osobami znajdującymi się w podeszłym wieku i własną konkluzją o zbytniej lakoniczności złożonych wyjaśnień. Tylko bezpośrednie przesłuchanie świadków i strony oraz dopytanie o okoliczności, które według organu są istotne gwarantowałoby, że postępowanie dowodowe zostało właściwie przeprowadzone. Organ zaniechał prawidłowego przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą. Nie podjął więc czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny. W takiej sytuacji uznać należy, że odmowa przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych – była przedwczesna.

W skardze pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że kosztów tych skarżący nie opłacił ani w całości, ani w części.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej odrzucenie z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia

Prawomocnym postanowieniem z 19 marca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (przepis art. 57a nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej). Jednakże zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a. sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Z kolei stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stwierdzenie istnienia którejkolwiek z powyższych przesłanek skutkuje wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego. Akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez sąd w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle rozwiązań przyjętych w przepisach u.d.o.a., stanowiących materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, bezwzględnym warunkiem przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest stwierdzenie przez właściwy organ (w tym wypadku przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu) spełnienia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 u.d.o.a., tj. tego, że osoba ta nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Bezspornie skarżący przesłankę tę spełnia, co wynika z przedłożonej przez niego decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2019 r. W decyzji tej stwierdzono, że E.J. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a ponadto w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W dalszej kolejności należy wskazać, że status działacza opozycji lub osoby represjonowanej jest kategorią normatywną i przysługuje wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 i art. 3 u.d.o.a.

Kategorię "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 u.d.o.a., zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 u.d.o.a., do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Natomiast kategorię "osoby represjonowanej z powodów politycznych" reguluje art. 3 u.d.o.d., stanowiąc, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Niewątpliwie nie są to kategorie rozłączne i osobie zainteresowanej może być przyznany zarówno status "działacza opozycji antykomunistycznej", jak i "osoby represjonowanej z powodów politycznych", co oznacza, że mogą zostać one potwierdzone przez właściwy organ w jednym postępowaniu osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a. Przy czym status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie co najmniej 12 miesięcy prowadziła działalność w warunkach i celu określonych w art. 2 ust. 1 u.d.o.a. Za osobę represjonowaną może natomiast być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się dolegliwościami wymienionymi w art. 3 u.d.o.a. i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyroki: WSA w Lublinie z 7 grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17; WSA w Kielcach z 19 października 2017 r., II SA/Ke 540/17; WSA w Poznaniu z 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16).

Ubieganie się o status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje wyłącznie na wniosek osoby ubiegającej się o taki status (art. 5 ust. 2 u.d.o.a.). Do wniosku dołącza się dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. oraz decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności (art. 5 ust. 3 pkt 1 i 2 u.d.o.a.).

Postępowanie w tych sprawach toczy się wedle reguł postępowania wynikających z k.p.a. z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów u.d.o.a. Chociaż ciężar dowodu został przeniesiony na wnioskodawcę, to nie zwalnia to organu prowadzącego postępowanie w sprawie od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W ocenie sądu, w rozpoznawanej sprawie przeprowadzone przez organ administracji postępowanie dowodowe oraz ocena zebranego materiału dowodowego budzi uzasadnione wątpliwości. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego trafnie zwrócił uwagę na niekompletność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak podjęcia czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy, a w konsekwencji tego przedwczesne wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Z art. 7 k.p.a. wynika, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei art. 77 § 1 k.p.a. określa, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje natomiast do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Powyższy przepis wyraźnie nakazuje, aby organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty oraz dowody. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji administracyjnej mającym na celu wyjaśnienie rozstrzygnięcia.

Z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji wynika, że organ administracji ograniczył przeprowadzone postępowanie dowodowe do analizy pisemnych oświadczeń skarżącego, dwóch świadków: Z. T. oraz J. S. i pisma Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] czerwca 2019 r. Przy czym oświadczenia skarżącego oraz świadków organ administracji uznał za bardzo ogólne, niezawierające konkretnych, rzeczowych informacji dotyczących działalności prowadzonej przez skarżącego. Opierając się z kolei na piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z [...] czerwca 2019 r., organ administracji stwierdził, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez skarżącego działalności antykomunistycznej.

Z akt sprawy także wynika, że w piśmie z 2 lipca 2019 r. organ administracji wezwał skarżącego do podania adresów świadków oraz "ewentualnie innych dowodów na opisaną działalność antykomunistyczną (oświadczenia świadków, dokumenty, publikacje)".

18 lipca 2019 r. pracownik organu administracji – J. B. sporządził notatkę z rozmowy ze skarżącym, w której stwierdził, że skarżący podał adresy świadków "dla ich ewentualnego wezwania na przesłuchanie".

Pomimo tego, w piśmie z 24 lipca 2019 r. organ administracji ponownie zwrócił się do skarżącego o podanie aktualnych adresów korespondencyjnych wskazanych świadków oraz w bardzo ogólny sposób o nadesłanie "uszczegółowionych oświadczeń świadków, które zostały dołączone do akt sprawy wraz z podaniem". Organ administracji w wezwaniu tym w ogóle nie sprecyzował, jakich konkretnie informacji oczekuje. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przesłał oświadczenia świadków Z. T. i J. S., zawierające ich adresy.

Następnie w piśmie z 17 października 2019 r. organ administracji już w sposób bardziej konkretny zwrócił się do skarżącego o opisanie prowadzonej działalności i udzielenie informacji. Wskazał, że konieczne jest precyzyjne określenie, czy skarżący prowadził działalność antykomunistyczną oraz okoliczności prowadzenia takiej działalności w okresie przed i po 13 grudnia 1981 r., wskazanie okresu, miejsca, personaliów współpracowników, głównych działań, struktury z podziałem na okresy. Zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie, skąd świadkowie posiadają informacje zawarte w oświadczeniach, kiedy i w jakich okolicznościach zaczęła się współpraca między skarżącym i świadkami.

Skarżący na to wezwanie udzielił odpowiedzi w piśmie z 28 października 2019 r.

W ocenie sądu, w sytuacji takiej, jaka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę wiek skarżącego – ukończone 83 lata, obowiązkiem organu administracji było uzyskanie dodatkowych informacji, w tym skorzystanie z możliwości przesłuchania skarżącego i wskazanych przez niego świadków chociażby w trybie art. 52 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w toku postępowania organ administracji publicznej zwraca się do właściwego terenowego organu administracji rządowej lub organu samorządu terytorialnego o wezwanie osoby zamieszkałej lub przebywającej w danej gminie lub mieście do złożenia wyjaśnień lub zeznań albo do dokonania innych czynności, związanych z toczącym się postępowaniem. Organ prowadzący postępowanie oznaczy zarazem okoliczności będące przedmiotem wyjaśnień lub zeznań albo czynności, jakie mają być dokonane. Organ administracji zwrócił się wprawdzie do skarżącego o wskazanie adresów świadków, ale nie podjął żadnych czynności, aby uzyskać od tych osób oraz samego skarżącego bardziej szczegółowe informacje o okolicznościach mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem wysłuchanie odpowiedzi na konkretne pytania, istotne z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, mogłyby przyczynić się do jej wyjaśnienia. Kierowanie do skarżącego kolejnych wezwań, w dodatku niezbyt precyzyjnych, nie było w tym wypadku z pewnością wystarczające.

Nie sposób przy tym nie zauważyć, że organ administracji nie skorzystał z możliwości zwrócenia się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów (art. 5 ust. 5 u.d.o.a.). W piśmie z 6 czerwca 2019 r. stwierdzono wprawdzie, że w wyniku kwerendy archiwalnej przeprowadzonej w zasobie Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących skarżącego, lecz pismo to stanowiło odpowiedź na wniosek skarżącego złożony przed wszczęciem postępowania w niniejszej sprawie. Nie można zatem wykluczyć, że gdyby organ administracji zwracając się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o udzielenie informacji oraz o przekazanie uwierzytelnionych dokumentów w trybie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., wskazał informacje uzyskane od skarżącego oraz świadków, w tym wskazał te osoby, to wynik kwerendy archiwalnej byłby inny.

Organ administracji nie skorzystał również z możliwości zwrócenia się do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 5 ust. 6 u.d.o.a.).

W uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji organ administracji nie wyjaśnił, dlaczego nie skorzystał z możliwości przesłuchania skarżącego oraz wskazanych przez niego świadków, chociaż zwrócił się o wskazanie ich adresów. Organ administracji nie wyjaśnił także, dlaczego nie skorzystał z określonych w art. 5 ust. 5 i 6 u.d.o.a. możliwości uzyskania dowodów i ich przeprowadzenia.

Zauważyć poza tym należy, że unormowania zawarte w przepisach u.d.o.a. nie oznaczają, że dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach Instytutu Pamięci Narodowej są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis u.d.o.a. nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego. Nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i powinna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ powinien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Jak już wyżej wskazano, art. 77 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. Informacja o braku dokumentów nie zwalniała organu z dalszego poszukiwania dowodów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym wystąpienia do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej oraz właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych w trybie art. 5 ust. 5 i 6 u.d.o.a. W rozważanym aspekcie znaczenie mają także oświadczenia świadków: Z. T. oraz J. S., z którymi skarżący pracował w ZZPB w Z. w Zakładzie A.

Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem skarżącego, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane przez skarżącego okoliczności sprawy, przesądzając w istocie gołosłownie i przedwcześnie, że skarżący nie spełnia wymaganych przez u.d.o.a. przesłanek i to zarówno w kwestii posiadania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jak i osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji zobowiązany będzie w należyty sposób wyjaśnić okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, mając przy tym na uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez sąd ocenę prawną. Organ uzupełni zatem postępowanie dowodowe w sprawie, zgodnie z wytycznymi sądu, ewentualnie – w razie zaistnienia takiej konieczności – rozważy przeprowadzenie z urzędu bądź na wniosek także innych dowodów oraz dokona ponownej, wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co pozwoli na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu decyzji odniesienie się również do argumentacji skarżącego, podnoszonej w toku postępowania w niniejszej sprawie, czyniąc zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dopiero po przeprowadzeniu wszystkich dowodów, jakie będzie miał do dyspozycji i weryfikacji wyjaśnień skarżącego oraz oświadczeń świadków podejmie decyzję.

Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

Na mocy art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego od skargi.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 4 ust. 1-3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 68).

Na podstawie art. 225 p.p.s.a. sąd orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kwoty 100 zł stanowiącej nadpłacony wpis sądowy od skargi. Przepis art. 225 p.p.s.a. stanowi bowiem, że opłatę prawomocnie uchyloną w całości lub w części postanowieniem sądu oraz różnicę między kosztami pobranymi a kosztami należnymi, a także pozostałość zaliczki wpłaconej na pokrycie wydatków zwraca się stronie z urzędu na jej koszt. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy wystąpi nadpłata w kwocie kosztów uiszczonych przez stronę w porównaniu z wysokością kwoty należnej. W wypadku, o którym mowa w art. 225 p.p.s.a., sąd ma obowiązek z urzędu zwrócić stronie nadpłaconą kwotę kosztów postępowania. Zgodnie z § 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis stały w sprawach skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu kombatantów wynosi 100 zł. Skarżący tymczasem uiścił tytułem wpisu sądowego od skargi 200 zł. Kwota 100 zł stanowi zatem nadpłatę i podlega zwrotowi stosownie do art. 225 p.p.s.a.

Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym wobec spełnienia warunków wynikających z treści art. 15 zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

dc