Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1580/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 162 § 1, art. 162 § 2, art. 164, art. 223
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Izabela Najda-Ossowska Protokolant Milena Budna po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "K." Spółki z o.o. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 sierpnia 2012 r.; sygn. akt VIII SA/Wa 335/12 w sprawie ze skargi "K." Spółki z o.o. w R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2012 r.; nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 335/12 oddalił skargę K. sp. z o.o. z siedzibą w R. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia:

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w R. określił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za październik 2005 r.

Przedmiotowa decyzja została doręczona pełnomocnikowi podatnika przez Pocztę Polską S.A. w trybie art. 150 § 2 ustawy - Ordynacja podatkowa w dniu [...] grudnia 2010 r., tj. po dwukrotnym awizowaniu w dniu [...] grudnia 2010 r. i w dniu [...] grudnia 2010 r., co wynika ze znajdujących się w aktach sprawy adnotacji pocztowych.

W dniu [...] października 2011 r. do Urzędu Celnego w R. (data nadania w Urzędzie Pocztowym Rz. [...] października 2011 r.) wpłynęło odwołanie złożone przez pełnomocnika podatnika (datowane na dzień [...] października 2011 r.). Do odwołania dołączony był również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] listopada 2010 r. Jako przesłankę przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania pełnomocnik strony wskazał brak swojej winy w uchybieniu tego terminu. Jednocześnie wyjaśnił, iż w przypadku nieobecności w kancelarii osoby odpowiedzialnej za odbiór przesyłek, listonosz pozostawia zbiorcze awiza. W sytuacji nagromadzenia awiz z kilku dni, do odbioru jest często kilkadziesiąt przesyłek. Pełnomocnik zaznaczył, że zdarza się, iż "poczta zabierając awiza czasami nie wydaje wszystkich przesyłek i nie ma możliwości zweryfikowania czy wszystkie przesyłki odebrano". Według pełnomocnika, nie ma przy tym możliwości zorganizowania pracy kancelarii w taki sposób, aby zawsze możliwy był osobisty odbiór poczty, a pełnomocnik nie jest w stanie kontrolować wszystkich toczących się postępowań w zakresie, np. zwłoki organu w wydaniu decyzji. Pełnomocnik spółki podkreślił, że nigdy nie otrzymał przesyłki z decyzją dotyczącą określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za październik 2005 r. Jako uwiarygodnienie braku swojej winy wskazał okoliczność, że decyzja określająca zobowiązania podatkowe w podatku akcyzowym za listopad 2005 r. została odebrana w dniu [...] grudnia 2010 r. Zdaniem pełnomocnika spółki, pracownicy pocztowi nie wydali przesyłki zawierającej przedmiotową decyzję, przez co w sprawie nie doszło do skutecznego doręczenia. Pełnomocnik zaznaczył, że nie odebrał przesyłki, gdyż o niej nie wiedział i "nie sposób upatrywać jakiegokolwiek niedbalstwa z jego strony".

Naczelnik Urzędu Celnego w R. pismem z dnia [...] października 2011 r. nr [...] przekazał do Dyrektora Izby Celnej w W. wniosek pełnomocnika strony w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu do wniesienia odwołania wraz z całością akt sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W ocenie organu podatnik nie spełnił kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przywrócenie terminu. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do postanowień art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: o.p.) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Niespełnienie którejkolwiek z wymienionych powyżej przesłanek powoduje, że organ zobowiązany jest odmówić przywrócenia terminu do dopełnienia czynności, dla której wyznaczony został termin procesowy.

Organ wskazał, że uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do przywrócenia terminu. Gdyby bowiem termin w ogóle nie rozpoczął biegu, nie mogłoby być mowy o jego uchybieniu. Nie ma wówczas przedmiotu uchybienia, co powodowałoby, iż wniosek o przywrócenie terminu byłby bezprzedmiotowy. Organ zaznaczył, że jeżeli początek biegu terminu określa data doręczenia pisma, to koniecznym było ustalenie, czy przedmiotowa decyzja została skutecznie doręczona i termin do wniesienia odwołania rozpoczął swój bieg.

Organ podkreślił, że pełnomocnik strony podnosi we wniosku, że kancelaria nie posiada skrzynki pocztowej i nie jest prawdą stwierdzenie zawarte na zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki, że listonosz pozostawił przesyłkę w skrzynce. Wyjaśnił, że odbiór awiz jest umożliwiony poprzez pozostawienie ich w sekretariacie kancelarii, gdzie zawsze listonosz przychodzi i na ogół awiza pozostawia pracownikom kancelarii, nawet nieuprawnionym do odbioru korespondencji. W związku z powyższym w tym zakresie pełnomocnik uznał dowód odbioru za wadliwy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, iż w toku postępowania w celu wyjaśnienia powyższej kwestii pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. zwrócono się do Urzędu Pocztowego Rz. [...] z prośbą o wyjaśnienie, w jaki sposób dostarczana jest korespondencja skierowana na adres kancelarii pełnomocnika strony. Z nadesłanego oświadczenia listonosza wynika, iż rzeczywiście kancelaria pełnomocnika nie posiada skrzynki pocztowej i w tym punkcie potwierdzenie odbioru decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] listopada 2010 r. zostało błędnie wypełnione przez doręczającego przesyłkę. Jednakże w oświadczeniu listonosz wyjaśnił, iż w związku z brakiem skrzynki pocztowej korespondencja oraz awiza pozostawiane są u pracowników kancelarii, którzy mają pełnomocnictwo do odbioru przesyłek. Ponadto Naczelnik Urzędu Pocztowego Rz. [...] zaznaczył, iż częste są sytuacje, w których nawet gdy w kancelarii są obecne osoby uprawnione do odbioru korespondencji, przesyłki są na ich prośbę awizowane. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w W. powyższe wyjaśnienia wskazywały, że doręczenie ww. decyzji dokonane w trybie art. 150 o.p. należało uznać za skuteczne.

W ocenie organu, o niewydaniu przesyłki w placówce pocztowej nie może również świadczyć pismo Poczty Polskiej z dnia [...] października 2011 r., w którym potwierdzono dokonany przez pana M. R. odbiór większej ilości przesyłek w dniu [...] grudnia 2010 r. Powyższe pismo, jak wskazał organ, nie potwierdza okoliczności podniesionych przez pełnomocnika, a wręcz z dowodu tego wynika, iż w okresie, w którym pismo pozostawało złożone w urzędzie pocztowym pełnomocnik dokonywał odbioru przesyłek. W niniejszej sprawie, według adnotacji pocztowych, przedmiotowa decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w R. doręczona została w trybie art. 150 o.p. w dniu [...] grudnia 2010 r. i od tej daty rozpoczął swój bieg termin do wniesienia odwołania.

Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, iż w rozpatrywanej sprawie spełniona została pierwsza przesłanka przywrócenia terminu, tj. nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, gdyż termin ten upływał z dniem [...] stycznia 2011 r. i do tego dnia odwołanie nie zostało wniesione.

Przechodząc do wyjaśnienia kolejnej przesłanki warunkującej przywrócenie uchybionego terminu, tj. uprawdopodobnienia przez pełnomocnika strony braku jego winy w uchybieniu terminu organ wskazał, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Organ podkreślił, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, a przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w W. przedstawiona przez pełnomocnika sytuacja, która spowodowała uchybienie terminu, nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a wręcz świadczy co najmniej o zachowaniu noszącym znamiona niedbalstwa. Organ wskazał, że pełnomocnik winien tak zorganizować odbiór korespondencji w prowadzonej spółce, by móc działać prawidłowo w interesie reprezentowanych osób. Zaznaczył, że organizacja pracy kancelarii podatkowej, w tym także organizacja przyjmowania i obiegu korespondencji należy do obowiązków pełnomocnika. Powstałe w tym zakresie uchybienia obciążają pełnomocnika i nie mogą stanowić wystarczającej podstawy do przywrócenia uchybionego terminu.

W związku z powyższym, w ocenie Dyrektora Izby Celnej w W., pełnomocnik strony nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania od ww. decyzji.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na powyższe postanowienie pełnomocnik spółki wniósł o jej uchylenie w całości i zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w W. wniósł o jej oddalenie co do zasady powtarzając wcześniej zaprezentowaną argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2012 r. oddalił skargę.

Sąd zaznaczył, że pełnomocnik skarżącej nie wskazał precyzyjnie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu, w związku z czym nie jest wiadome, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie. Zdaniem Sądu "można się tylko domyślać, że przez użycie we wniosku sformułowania: Przyczyna uchybienia terminu nastąpiła w dniu [...] października 2011 r. (tj. w dniu odebrania odpisu decyzji przez prezesa K. sp. z o.o. z Urzędu Celnego) wskazał tę datę jako datę ustania przyczyny uchybienia". Z drugiej strony - jak wskazał Sąd - pełnomocnik skarżącej w dniu [...] grudnia 2010 r. odebrał postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w R. z dnia [...] grudnia 2010 r. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej skarżącej zobowiązanie w podatku akcyzowym za październik 2005 r., a w dniu [...] grudnia 2010 r. sporządził zażalenie na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności przedmiotowej decyzji. W ocenie Sądu prowadzi to do logicznego wniosku, że skoro pełnomocnik znał postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, które kwestionował, to również miał świadomość, że przedmiotowa decyzja została wydana.

Sąd podkreślił, że pełnomocnik skarżącej spółki powołując się na brak świadomości o przesyłce nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. W ocenie Sądu okoliczności wskazane we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, nie dają podstaw do uznania, że uchybienie terminu nastąpiło na skutek zdarzeń wyjątkowych czy szczególnych, których nie można było uniknąć. Sąd zaznaczył, że spółka nie wyjaśniła dlaczego zawinienie poczty jest w jej ocenie bardziej prawdopodobne, niż również prawdopodobne przeoczenie przez stronę jednej z wielu z wydanych przez pocztę w tym samym czasie przesyłek.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, niedochowanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło na skutek niezachowania przez pełnomocnika spółki szczególnej staranności w prowadzeniu spraw spółki. Jak podkreślił Sąd, pełnomocnik ponosi konsekwencje prowadzenia spraw kancelarii przez zatrudnione osoby i powinien tak zorganizować odbiór korespondencji i kontrolę ruchu spraw, by uniknąć a przynajmniej zminimalizować ryzyko przypadkowego i nieświadomego nieodbrania z poczty korespondencji. W oparciu o bogate orzecznictwo sądowoadministracyjne organ wskazał, że sprawą wewnętrzną kancelarii pełnomocnika jest taki dobór pracowników, aby zapewnić właściwe jej funkcjonowanie, natomiast zaniedbania pracownika obciążają pracodawcę zatrudniającego tegoż pracownika. Tymczasem, jak zaznaczył Sąd, pełnomocnik skarżącej nie tylko nie dokładał należytej staranności w prawidłowej organizacji odbioru korespondencji, ale sam powodował w tym zakresie chaos akceptując sytuację, w której jego pracownicy nie odbierali przynoszonej do kancelarii korespondencji i zamiast niej odbierali tylko awiza.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik spółki. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.) w związku z naruszeniem art. 162 § 1 i art. 162 § 2 o.p. poprzez wadliwe uzasadnienie wydanego wyroku i przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania oraz przyjęciu, że sporządzenie zażalenia od postanowienia nadającego decyzji rygor natychmiastowej wykonalności, stanowi zdarzenie powodujące ustanie przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.

W oparciu o powyższe pełnomocnik spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełnomocnik Dyrektora Izby Celnej w W. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie występuje.

Wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 o.p. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania oraz, że sporządzenie zażalenia od postanowienia nadającego decyzji rygor natychmiastowej wykonalności stanowi zdarzenie powodujące ustanie przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Zgodnie z art. 162 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

Uprawdopodobnienie przez wnioskującego braku winy w uchybieniu terminu jest kluczowe dla tego postępowania i niewątpliwie jest związane bezpośrednio ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu.

W literaturze przedmiotu podobnie jak w judykaturze wskazuje się, że o braku winy w niedochowaniu terminu można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że jego dochowanie stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, np. siły wyższej (powódź, ostry atak zimy) czy też niektórych zdarzeń losowych (choroby, wypadku czy przerwy w komunikacji). Wskazuje się przy tym, że ocena okoliczności zakomunikowanych przez wnioskodawcę powinna być dokonywana według, tzw. obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Stąd też jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Ocena ta podlega zaostrzeniu w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron. Wówczas należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, w tym takiego zorganizowania pracy kancelarii, aby nie dochodziło do nieprawidłowości w zakresie terminowości podejmowanych czynności procesowych.

W stanie sprawy, jako uzasadnienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, pełnomocnik strony podniósł, że z powodu nieprawidłowości w doręczaniu przesyłek przez urząd pocztowy nie miał on świadomości o istnieniu decyzji wymiarowej za październik 2005 r., co w jego ocenie jest tożsame z brakiem skutecznego doręczenia tej decyzji.

Wskazywane przez pełnomocnika okoliczności nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy, a co za tym idzie brak było podstaw do uznania, że przesyłka nie została wydana stronie w czasie do tego przewidzianym.

Odbiór licznej korespondencji, na co wskazuje pełnomocnik może jedynie wskazywać, iż przedmiotowa przesyłka została przeoczona, co nie może jednak uzasadniać przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Poza tym kancelaria praktykowała odbiór przesyłek na podstawie awiza, mimo obecności w kancelarii osób uprawnionych do odbioru korespondencji, co z kolei wskazuje na tolerowanie nieprawidłowego odbioru przesyłek. Jak wcześniej zostało wywiedzione działania profesjonalnego pełnomocnika należy oceniać przy zastosowaniu podwyższonego kryterium tej oceny.

Wypada też zauważyć, iż dodatkowym sygnałem wydania przedmiotowej decyzji było nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności tej decyzji, o czym pełnomocnik strony został powiadomiony. Mimo to dopiero po prawie roku wystąpił on z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Zatem wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej taki stan rzeczy może budzić wątpliwości co do dochowania terminu, o jakim mowa w art. 162 § 2 o.p. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskowanie Sądu I instancji w tym zakresie było prawidłowe. Za niezrozumiałe należy bowiem uznać niepodjęcie, z chwilą doręczenia rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji, działań w celu wyjaśnienia czy i kiedy została wydana przedmiotowa decyzja.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej nie występuje też konflikt między art. 162 § 2 i art. 223 o.p. Artykuł 233 o.p. stanowi podstawę prawną wydania decyzji, kończących postępowanie odwoławcze. Natomiast przepisy od art. 162 do art. 164 o.p. regulują instytucję przywrócenia terminu, w tym terminu do wniesienia odwołania. Ewentualny brak wiedzy co do wydania i doręczenia postanowienia lub decyzji również nie stanowi uzasadnienia do przyjęcia takiej tezy. Przepisy o.p., które regulują przebieg postępowania podatkowego, wprowadzają szereg instytucji prawnych chroniących interes prawny strony.

Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów p.p.s.a. Dokonana przez Sąd I instancji kontrola zaskarżonego postanowienia nie narusza prawa, a co za tym idzie brak było podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Nie doszło też do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera niezbędne elementy, o jakich mowa w tym przepisie, umożliwiające przeprowadzenie kontroli instancyjnej tego wyroku.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.