Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 260/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędziowie Andrzej Kuba NSA Jan Kacprzak (spr.) Protokolant Paweł Gorajewski po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Spółki z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 listopada 2005 r. sygn. akt I SA/Sz 361/05 w sprawie ze skargi P. Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 3 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od skarżącej P. Spółki z o.o. w P. na rzecz Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 3 listopada 2005 r., sygn. akt I SA/Sz 361/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę P. Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Szczecinie z dnia 3 listopada 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednolitej oraz uzupełniającej płatności do gruntów na rok 2004 r. wydaną na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

Wnioskiem złożonym w dniu 15 czerwca 2004 r. P. sp. z o.o. wniosła o przyznanie jej płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 r.

Decyzją z dnia 23 września 2004 r. Kierownik Biura Powiatu G. ARiMR odmówił P. sp. z o.o. przyznania tej, gdyż nie spełnia warunku określonego w art. 2 ust. 1 ww. ustawy, tzn. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, a tylko na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G. wykonuje zarząd nieruchomościami będącymi przedmiotem wniosku.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez P. sp. z o.o. od powyższej decyzji, Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 3 listopada 2004 r., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż z dokumentów wynikało, że zarządca jest osobą władającą nieruchomością w imieniu dłużnika, przy czym obciąża go obowiązek wyliczenia się z dochodów i kosztów, uzyskanych i poniesionych w związku z wykonywaniem zarządu. Wnioskodawca, jako zarządca może uzyskać płatność na swój rachunek, jednakże jak wynika z przepisu art. 934 K.p.c., komornik powinien na wniosek zarządcy wezwać wskazane przez skarżącego osoby, w tym ARiMR - do zapłaty wszelkich świadczeń, które stanowią dochód z nieruchomości bezpośrednio do rąk zarządcy i dopiero na tej podstawie wnioskodawca uzyska płatność zgodnie z wnioskiem.

Zgodnie z przepisem art. 2 ust 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, warunkiem udzielenia producentowi rolnemu płatności jest spełnienie przez niego szeregu wymogów w postaci posiadania gospodarstwa rolnego, w tym działek rolnych o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej, suma powierzchni tych działek nie może być mniejsza niż 1 ha. W związku z faktem, iż P. sp. z o.o. nie spełniała warunku posiadania gospodarstwa rolnego, a jedynie objęła zarząd nad takim gospodarstwem, orzeczono o odmowie przyznania płatności.

Oddalając skargę P. sp. z o.o., Wojewódzki Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności odniósł się do, zdaniem Sądu, najistotniejszej kwestii jaką był fakt ustanowienia skarżącej zarządcą zajętej nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym. Wojewódzki Sąd zważył, iż rola i zadania zarządcy zostały opisane w przepisie art. 935 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i w jego świetle zarządca zajętej nieruchomości obowiązany jest wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki, ma prawo pobierać pożytki z nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu oraz prowadzić sprawy, które przy wykonaniu takiego zarządu okażą się potrzebne. Zarządca jest zatem podmiotem działającym we własnym imieniu ale na rzecz dłużnika, a w interesie zarówno wierzyciela jak i dłużnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył również, że na podstawie art. 2 ust 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego przysługują płatności na będące w jego posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W ocenie Wojewódzkiego Sądu, jednym z kluczowych pojęć decydującym o przyznaniu płatności w świetle powyższego przepisu jest słowo "posiadacz". Posiadaczem zaś jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel, a więc działa we własnym imieniu i na własną rzecz, jak i ten kto rzeczą włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą cudzą. Zarządca nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym wprawdzie włada rzeczą oddaną mu, jednak wszelkie działania zarządcy czynione są na rzecz dłużnika. Zadaniem zarządcy jest dokonanie wszelkich czynności prawnych i faktycznych niezbędnych z punktu widzenia zasad prawidłowej gospodarki do utrzymania zarządzanej nieruchomości w stanie niepogorszonym. Za takie czynności, zdaniem Wojewódzkiego Sądu można uznać wystąpienie z wnioskiem o dopłaty. Jednakże jak wynika z akt administracyjnych, Spółka P. wystąpiła o dopłaty we własnym imieniu. W tych okolicznościach stanowisko organów obu instancji odmawiające płatności bezpośrednich należało uznać, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za zgodne z prawem.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca P. sp. z o.o. wniosła na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie skargi, tj. uchylenie decyzji Dyrektora Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 3 listopada 2004 r. i przekazanie sprawy temu organowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła wyrokowi naruszenie prawa materialnego w postaci przepisu art. 2 ust 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, poprzez błędną jego wykładnię - uznanie, że zarządca gospodarstwa rolnego w toku postępowania egzekucyjnego nie mieści się w zakresie podmiotowym powyższego przepisu, tj. nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu powyższego przepisu.

Skarżąca w uzasadnieniu podniosła, iż sąd pierwszej instancji w istocie nie uzasadnił merytorycznie swojego rozstrzygnięcia, ograniczając się jedynie do przytoczenia brzmienia przepisu art. 2 ust 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz brzmienia art. 336 Kodeksu cywilnego. W ocenie skarżącej sąd nie wskazał przesłanek jakimi się kierował i nie przeprowadził wykładni pojęcia "posiadacz gospodarstwa rolnego", którym posługuje się art. 2 ust. 1 ww. ustawy. Skarżąca wskazała, iż zarządca nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne w toku postępowania egzekucyjnego, faktycznie ponoszący nakłady na utrzymanie tej nieruchomości w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, sprawujący zarząd przez okres całego roku kalendarzowego, powinien być uznawany za posiadacza gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust 1 powyżej powołanej ustawy. Skarżąca podkreśliła, iż w ramach definicji z art. 336 Kodeksu cywilnego jest ona posiadaczem zależnym jako podmiot mający inne prawo niż użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca, z którym wiąże się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Jest ona jedynym podmiotem ponoszącym nakłady na gospodarstwo utrzymując je własnym kosztem i we własnym interesie, w stanie należytej kultury rolnej, a więc włada przedmiotowym gospodarstwem tak jak jego użytkownik, a już z pewnością tak jak jego dzierżawca i to we własnym interesie.

To stanowisko, zdaniem skarżącej, wspiera też wykładnia funkcjonalna art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz cel tej ustawy. Płatności te stanowić mają bowiem pomoc dla podmiotów faktycznie gospodarujących na gruntach rolnych, ponoszących nakłady na utrzymanie tych gruntów w należytym stanie, niezależnie od ich statusu własnościowego. Stąd pojęcie posiadania rozumieć należy możliwie szeroko, tym bardziej, że ustawa o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie odsyła do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego ani wprost ani odpowiednio.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Szczecinie wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że przepisy ustawy z 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych nie definiują pojęcia "posiadacza" gospodarstwa rolnego, w związku z czym przy dokonywaniu wykładni przepisu art. 2 ust. 1 tej ustawy w tym zakresie należy posiłkowo odnieść się do innych przepisów prawa definiujących pojęcie posiadacza. Tymi przepisami są Załącznik I B/1 i B/2 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002 z dnia 24 lipca 2002 r., zmieniającego decyzję Komisji 2000/115/WE odnoszącą się do definicji charakterystyk, wyjątków od definicji oraz regionów i okręgów, dotyczących przeglądów struktury gospodarstw rolnych (Dz.U. UE.L. 02.216.1, Dz.U. UE-sp. 03-36-450), a także przepisy art. 336 i 338 Kodeksu cywilnego. Z przepisów tych wynika, zdaniem organu, że zarządca nieruchomości ustanowiony w postępowaniu egzekucyjnym, który działa w interesie, na rzecz, na rachunek i na ekonomiczne ryzyko dłużnika, nie może być uznany za posiadacza w rozumieniu tych przepisów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Nie jest bowiem zasadny zarzut dokonania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnej wykładni art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych.

W sprawie jest bezsporne, że skarżąca Spółka w dniu 15 czerwca 2004 r. złożyła wniosek o przyznanie jej dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, jako zarządcy nieruchomości należących do "S." Sp. z o.o. w C., ustanowionego postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 27 kwietnia 2004 r. I Co 142/04 na podstawie art. 931 § 2 K.p.c.

Bezsporne jest także, że skarżąca Spółka P. jako wierzyciel spółki S., wystąpiła o przyznanie dopłat we własnym imieniu i na swoją rzecz uważając się, z tytułu ustanowionego zarządu, za posiadacza gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 powołanej ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, należacego do jej dłużnika - Spółki S.

Bezsporne jest również, że w przepisach tej ustawy nie ma odrębnej definicji posiadacza gospodarstwa rolnego na jej użytek. Nie oznacza to jednak, że w ustawie tej nie ma żadnych przepisów, które wskazywałyby, jak należy interpretować pojęcie posiadacza gospodarstwa rolnego na użytek tej ustawy. Już w samym art. 2 ust. 1 ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych posiadacza gospodarstwa rolnego nazywa się producentem rolnym, a w art. 4 ust. 1 tej ustawy mowa jest o przeniesieniu posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy. Odjęcie dłużnikowi - posiadaczowi gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych) zarządu gospodarstwem rolnym (nieruchomościami rolnymi) i ustanowienie innego zarządcy na podstawie art. 931 § 2 K.p.c., nie może być uznane za przeniesienie posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego. Producentem rolnym - posiadaczem tego gospodarstwa rolnego nie staje się zarządca tego gospodarstwa lecz pozostaje nim nadal dłużnik. Treść art. 4 przedmiotowej ustawy nawiązuje do pojęcia posiadacza zawartego w Kodeksie cywilnym. Prawidłowe jest zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wskazujące na treść art. 336 K.c., że posiadaczem jest ten, kto włada rzeczą jak właściciel, jak i ten kto rzeczą włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą cudzą.

Nie można podzielić stanowiska skarżącej Spółki, że sprawując zarząd gospodarstwem rolnym dłużnika w trybie art. 931 § 2 K.p.c., jest ona posiadaczem zależnym tego gospodarstwa, jako podmiot mający inne prawo, z którym wiąże się określone władztwo nad cudzą rzeczą, wynikające z ustanowionego zarządu, i że z tego tytułu przysługuje jej płatność bezpośrednia do tych gruntów rolnych na podstawie art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, jako ich posiadaczowi.

Istotą posiadania, w tym posiadania zależnego, w rozumieniu art. 336 K.c. jest bowiem to, co prawidłowo zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, że posiadacz władając rzeczą pod określonym tytułem prawnym, działa we własnym imieniu, na swoja rzecz i we własnym interesie (por. System prawa prywatnego, Tom IV, Prawo rzeczowe, str. 3 i str. 14, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2005 oraz Komentarz do K.c., Część druga, str. 491-492, St. Rudnicki, Wyd. Pr. LexisNexis, Wydanie 6, Warszawa 2004).

Natomiast zarządca, o jakim mowa w przepisach art. 931-941 K.p.c., działa na zewnątrz, tj. wobec osób trzecich na cudzą rzecz i w cudzym interesie. Istotą zarządu z art. 931 § 2 K.p.c., jest bowiem odjęcie dłużnikowi zarządu, o którym mowa w art. 931 § 1 K.p.a. i ustanowienie innego zarządcy tej nieruchomości na tzw. zasadzie podstawienia w miejsce dłużnika. Ustanowiony inny zarządca działa zatem w zakresie sprawowanego zarządu za dłużnika, na rzecz dłużnika oraz w interesie dłużnika i wierzyciela. Wskazują na to przed wszystkim zadania zarządcy, zakres jego obowiązków i uprawnień, określone w przepisach art. 935 i 936 K.p.c.

W tym miejscu stwierdzić należy, że okoliczność, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca Spółka jest jednocześnie zarządcą i wierzycielem, nie ma znaczenia, bowiem w sprawie tej skarżąca działa wyłącznie jako zarządca. Jest bowiem oczywiste, że wierzycielowi posiadacza gospodarstwa rolnego nie przysługują wprost płatności, o jakich mowa w art. 2 ust. 1 powołanej ustawy.

W kwestii pojęcia posiadacza gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 2 ust. 1 przedmiotowej ustawy, w odpowiedzi organu na skargę kasacyjną trafnie powołano się także na rozporządzenie Komisji (WE) nr 1444/2002, zawierające w załączniku I- B/1 i B/2 pojęcie posiadacza gospodarstwa rolnego, którym jest wskazany tam podmiot, na którego rachunek i w imieniu którego gospodarstwo jest prowadzone oraz który odpowiada za gospodarstwa prawnie i ekonomicznie, tzn. podejmuje ryzyko ekonomiczne gospodarstwa. Posiadacz może być bezpośrednim właścicielem gospodarstwa, może je wydzierżawić, może być długoterminowym dzierżawcą dziedzicznym, użytkownikiem lub powiernikiem. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że to pojęcie posiadacza zbieżne jest z pojęciem posiadacza, w tym posiadacza zależnego, zawartym w przepisach Kodeksu cywilnego. Posiadaczem jest ten, kto włada gospodarstwem rolnym pod określonym tytułem prawnym w swoim imieniu, na swoją rzecz i na własny rachunek lub, na którego rachunek i w imieniu którego gospodarstwo jest prowadzone oraz kto ponosi ryzyko ekonomiczne gospodarstwa.

W uwadze objaśniającej w wyżej powołanym załączniku I B/1 i B/2 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1444/2002, wskazano, że odpowiedzialność prawną i ekonomiczną tzn. ryzyko ekonomiczne gospodarstwa, definiuje się zgodnie z udokumentowanymi zasadami stosowanymi w Państwach Członkowskich.

Niewątpliwe jest, że właściciel, inny posiadacz samoistny oraz posiadacz zależny gospodarstwa rolnego ponosi ryzyko ekonomiczne jego prowadzenia. Natomiast zarządca gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art.931 § 2 K.p.c. nie odpowiada prawnie i ekonomicznie za gospodarstwo rolne, tzn. nie ponosi ryzyka ekonomicznego jego prowadzenia. Sprawuje on tylko zarząd gospodarstwa zamiast dłużnika i stosownie do przepisów art. 935-941 K.p.c. obowiązany jest do prawidłowego wykonywania czynności zarządu, musi uzyskać zgodę stron (zgodę dłużnika jeśli sam jest wierzycielem) lub zezwolenie Sądu na wykonanie czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, musi składać Sądowi sprawozdania ze swych czynności i sprawozdania rachunkowe, jest odpowiedzialny względem stron (a jeśli sam jest wierzycielem, to względem dłużnika) za należyte pełnienie obowiązków - należyte wykonywanie czynności zarządu, tj. za dochowanie należytej staranności, przysługuje mu wynagrodzenie za sprawowanie zarządu i zwrot poniesionych w związku z zarządem wydatków.

Ryzyko ekonomiczne gospodarstwa obciąża zatem zawsze dłużnika jako posiadacza zarządzanego gospodarstwa.

Przy analizie statusu zarządcy nieruchomości, ustanowionego na podstawie art. 931 § 2 K.p.c. w związku z art. 2 ust. 1 przedmiotowej ustawy z 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych co do wymogu bycia posiadaczem gospodarstwa rolnego, przywołać także należy rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. (Dz.U. UE.L.03.270.1, Dz.U. UE.-Sp. 03-44-486), powołane w art. 1 pkt 1 powyższej ustawy.

Według art. 2 lit. a, b, d, powołanego rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, rolnikiem jest wymieniony tam podmiot, którego gospodarstwo znajduje się (...) oraz który prowadzi działalność rolniczą, gospodarstwem są wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika (...), płatnością bezpośrednią jest płatność przyznawana bezpośrednio rolnikom (...). Według art. 46 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia uprawnienia do płatności mogą zostać przeniesione na innego rolnika (...) w drodze sprzedaży lub innego przeniesienia o charakterze ostatecznycm albo pod określonymi warunkami w drodze dzierżawy lub podobnego typu transakcji, a także pod określonymi warunkami w drodze faktycznego lub przewidywanego dziedziczenia.

W świetle tych przepisów zarządca nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego dłużnika, ustanowiony na podstawie art. 931 § 2 K.p.c., nie jest rolnikiem, któremu może być przyznana płatność bezpośrednia do gruntów rolnych, gdyż, po pierwsze, grunty te nie są jego gruntami, nie należą do niego - są nadal gruntami dłużnika jako ich posiadacza, a po drugie, odebranie dłużnikowi zarządu i ustanowienie innego zarządcy nie jest przeniesieniem uprawnień do płatności na innego rolnika.

Ze wszystkich powyższych względów należy uznać, że zarządca nieruchomości, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego ustanowiony na podstawie art. 931 § 2 K.p.c., nie jest posiadaczem tego gospodarstwa w rozumieniu art. 2 ust. 1 przedmiotowej ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych.

W sytuacji, gdy zarządca nieruchomości, o którym owa w art. 931 § 2 K.p.c. nie jest posiadaczem tych nieruchomości, to powstaje pytanie o charakter prawny jego władztwa nad zarządzanymi nieruchomościami w kontekście uprawnień do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w związku z obowiązkami i uprawnieniami zarządcy.

Z analizy przepisów art. 934-941 K.p.c. wynika, że zarządca, na zasadzie podstawienia z art. 931 § 2 K.p.c., wykonuje zarząd za dłużnika - posiadacza zarządzanej nieruchomości. Taki charakter władania zarządzaną nieruchomością zdaje się odpowiadać instytucji dzierżenia w rozumieniu art. 338 K.c., który stanowi, że kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem.

W doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że w odróżnieniu od posiadacza, który zawsze działa w swoim imieniu, dla siebie, w swoim interesie, dzierżyciel działa dla kogo innego, za kogo innego, w interesie innej osoby, jest to władztwo sprawowane w cudzym imieniu, władztwo zastępcze. Podnosi się przy tym, że art. 338 K.c. zawiera jedynie ogólne pojęcie dzierżyciela dla przeciwstawienia mu pojęcia posiadania, natomiast zasady władania rzeczą za kogo innego pozostawia on innym przepisom, dotyczącym właściwych stosunków prawnych. Podaje się tego przykłady - posłańców, przewoźników, przechowawców, pełnomocników, przedstawicieli ustawowych oraz zarządców (por. System prawa prywatnego, Tom IV, Prawo rzeczowe, s. 14, Wyd. C.H. Beck 2005; także Komentarz do Kodeksu cywilnego, część druga, s. 491-492, St. Rudnicki, Wyd. Praw. LexisNexis, Wydanie 6, Warszawa 2004).

Na tle art. 203 K.c. dotyczącego zarządu sądowego przy współwłasności rzeczy wskazuje się, że zarządca sądowy wykonuje zarząd w imieniu współwłaścicieli (Komentarz do K.c., jak wyżej, s. 250). Takie też stanowisko wyrażone zostało w wyroku NSA z dnia 6 września 2005 r., OSK 1914/04 (Lex nr 195011), w którym NSA stwierdził, że zarząd wykonywany przez zarządcę ustanowionego przez Sąd na podstawie art. 203 K.c. sprawowany jest nie we własnym imieniu lecz w imieniu współwłaścicieli.

Przywołać jednak trzeba także stanowiska przeciwne, zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądowym. Twierdzi się mianowicie, że zarządca nieruchomości ustanowiony i nadzorowany przez Sąd, wobec osób trzecich, czyli na zewnątrz, działa we własnym imieniu, że zawiera umowy - najmu lub dzierżawy - samodzielnie, jako zastępca pośredni jest stroną tychże umów, we własnym imieniu zarządza nieruchomością (W. Nykiel, M. Pyciak-Szafnicka, Cywilnoprawna i podatkowoprawna pozycja sądowego zarządcy nieruchomości, RPEiS 2005/4/107). Podobnie NSA w wyroku z dnia 21 czerwca 2006 r. II FSK 303/05 stwierdził, że zarządca mieniem ustanowiony w trybie z art. 203 K.c. włada za innych współwłaścicieli a nie w ich imieniu (Lex nr 193358). Natomiast Sąd Najwyższy na tle art. 788 § 2 K.p.c. uznał, że zarządcą, w rozumieniu art. 788 § 2 K.p.c. jest tylko osoba sprawująca we własnym imieniu zarząd masy majątkowej, która stanowi mienie dłużnika - art. 935 §1 K.p.c. w zw. z art.737, 636, 908 K.p.c., art. 203 i 269 K.c., art. 611-616 K.p.c. (postanowienie z dnia 19 stycznia 1987 r., II Cz. 3/87, Lex nr 8805).

W rozpoznawanej sprawie, która dotyczy zarządcy nieruchomości ustanowionego na podstawie art. 931 § 2 K.p.c. należy przychylić się do tego drugiego poglądu, że zarządca nieruchomości ustanowiony w postępowaniu egzekucyjnym, sprawuje ten zarząd za dłużnika, w imieniu własnym, aczkolwiek na rzecz dłużnika i w interesie stron postępowania egzekucyjnego. Wynika to przede wszystkim z charakteru obowiązków i uprawnień tego zarządcy, określonych w przepisach art. 935 i 936 K.p.c. Obowiązany jest on wykonywać czynności potrzebne do prowadzenia prawidłowej gospodarki, to on, zamiast dłużnika, ma prawo pobierać wszelkie, a więc naturalne i cywilne pożytki z nieruchomości, spieniężać je w granicach zwykłego zarządu, prowadzić sprawy, które okażą się potrzebne dla racjonalnego gospodarowania w ramach zwykłego zarządu, to on, zamiast dłużnika, może zaciągać zobowiązania związane z gospodarowaniem nieruchomości w ramach zwykłego zarządu, może zawierać umowy najmu, wypowiadać umowy najmu lub dzierżawy, a za zgodą stron lub za zezwoleniem Sądu może wykonywać czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, w tym wydzierżawiać nieruchomości. To zarządca w sprawach wynikających z zarządu nieruchomością może pozywać i być pozwany.

Z powyższego wynika, że zarządca egzekucyjny nie jest ani pełnomocnikiem ani przedstawicielem dłużnika lub wierzyciela, zarówno w czynnościach o charakterze materialnoprawnym jak i czynnościach proceduralnych dotyczących zajętej nieruchomości. Jako podmiot podstawiony w miejsce dłużnika określany jest w piśmiennictwie prawniczym zastępcą pośrednim. W procesach związanych z zarządem nieruchomością występuje jako strona zamiast dłużnika, a więc we własnym imieniu, co dotyczy także postępowania egzekucyjnego. Tylko jemu, z wyłączeniem dłużnika, przysługuje legitymacja procesowa, jako podmiotowi podstawionemu w miejsce dłużnika, co określane jest jako zastępstwo procesowe pośrednie bezwzględne. W postępowaniach sądowych uczestniczy w imieniu własnym ale na rzecz dłużnika, w interesie zarówno wierzyciela jak i dłużnika (Komentarz do K.p.c. pod red. K. Piaseckiego, 4 wydanie C.H. Beck, Warszawa 2006, Tom II, s. 1007-1008, 1010,1011-1012).

Rozpatrywana sprawa dotyczy postępowania administracyjnego o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, wchodzących w skład nieruchomości zajętych w trybie egzekucyjnym, objętych zarządem ustanowionym na podstawie art. 931 § 2 K.p.c. W takiej zatem sytuacji, zarządcę tych nieruchomości, jako podmiotu podstawionego w miejsce dłużnika, tj. zastępcę pośredniego, występującego zamiast dłużnika we własnym imieniu, należy uznać z stronę tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Tak więc, zarządca nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego dłużnika, ustanowiony na podstawie art. 931 § 2 K.p.c., jest uprawiony do złożenia wniosku o przyznanie płatności na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 ze zm.) jako strona tego postępowania, działając wprawdzie we własnym imieniu ale na rzecz dłużnika - posiadacza zajętych nieruchomości rolnych. Nie może natomiast domagać się przyznania płatności na swoją rzecz, jako zarządcy nieruchomości nie będącemu ich posiadaczem w rozumieniu art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy. Z tych względów zarządca ten, we wniosku o przyznanie płatności, powinien wskazać, że działa za dłużnika - posiadacza gospodarstwa rolnego ale na jego rzecz, tj. że płatność ma być przyznana dłużnikowi, z tym, że wpłacona na rachunek bankowy zarządcy, zgodnie z załączonym do wniosku wezwaniem komornika, o jakim mowa w art. 934 K.p.c. Tak samo zarządca powinien postąpić, jeśli sam dłużnik wystąpił bezpośrednio do organu o przyznanie mu płatności.

W rozpatrywanej sprawie, jak to zaznaczono na wstępie rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca Spółka wystąpiła o przyznanie dopłat we własnym imieniu i bezpośrednio na swoją rzecz, błędnie uważając się, z tytułu ustanowionego zarządu egzekucyjnego, za posiadacza gospodarstwa rolnego dłużnika w rozumieniu art. 2 ust. 1 przedmiotowej ustawy o płatności.

Nadmienić trzeba, że sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonych decyzji według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zmiany, które następują po tej dacie nie mają znaczenia dla przeprowadzenia tej kontroli, jeśli nie nastąpiło cofnięcie skargi czy skargi kasacyjnej.

Ze wszystkich powyższych względów zaskarżony wyrok, mimo lakoniczności uzasadnienia, na co słusznie została zwrócona uwaga w skardze kasacyjnej, jest zgodny z prawem.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, orzekając jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 i art. 205 § 3 p.p. s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).