Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2401/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt. 2, art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 32 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Lu 386/12 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Biłgoraj z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz W. B. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 386/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania W. B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Biłgoraj z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], odmawiającą odwołującej się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem.

Organy ustaliły, że mąż wnioskodawczyni, J. B., legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Biłgoraju z dnia [...] listopada 2011 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności, zaś jego żona – W. B. sprawuje nad nim opiekę, nie pozostaje w zatrudnieniu i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Mimo to organy odmówiły przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) – dalej: u.ś.r. – z których wynika, że świadczenie takie może być przyznane wyłącznie osobie spokrewnionej, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (a taką – zdaniem organów – nie jest małżonek) oraz, że świadczenie takie nie może być przyznane, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. B. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne zakwestionowała dokonaną przez organy obu instancji wykładnię art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., jako wąską i niekonstytucyjną.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Oddalając skargę wspomnianym na wstępie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r., II SA/Lu 386/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawą jej wydania był art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności), a także opiekunowi faktycznemu dziecka – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle zacytowanego wyżej przepisu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, przy czym krąg takich osób należy ustalać w oparciu o przepisy ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (K.r.o.). Stosownie natomiast do art. 128 K.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej (a więc zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo – na małżonku, jako osobie niespokrewnionej, nie ciąży więc obowiązek alimentacyjny w powyższym rozumieniu.

Wprowadzenie przez ustawodawcę jako przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego istnienia pokrewieństwa pomiędzy osobą wymagającą opieki a osobą ubiegającą się o świadczenie wynika również – zdaniem Sądu – z art. 17 ust. 1a u.ś.r., który stanowi o pierwszeństwie osób uprawnionych do uzyskania takiego świadczenia, należących wyłącznie do osób spokrewnionych ("Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki (...)"). Zdaniem Sądu, wykładania art. 17 ust.1 pkt 2 i art. 17 ust. 1a wskazuje na intencję ustawodawcy, by kręgiem osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego objąć wyłącznie osoby spokrewnione (a także ojca i matkę, co wprost wynika z art.17 ust. 1 pkt 1 oraz opiekuna faktycznego dziecka, art. 17 ust. 1 pkt 3). Niezależnie więc od obowiązku wzajemnego wspierania się przez współmałżonków, stwierdzić należy, że w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi nie przysługuje.

Za taką interpretacją przemawia również art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., który stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). W ocenie Sądu przepis ten wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno osobie należącej do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że ten małżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), jak i małżonkowi sprawującemu opiekę nad współmałżonkiem.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że skarżącej W. B. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem J. B. Decyzja w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, co oznacza, że organ rozstrzygając sprawę ocenia wyłącznie to, czy zachodzą ustawowe przesłanki, nie może natomiast uwzględniać innych okoliczności, w tym względów społecznych. Skoro więc ustawa o świadczeniach rodzinnych nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego małżonkowi w związku z koniecznością sprawowania opieki nad współmałżonkiem, to organy administracji nie mogły wydać decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2012 r., II SA/Lu 386/12, wniosła W. B., zarzucając mu naruszenie prawa materialnego:

1. art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., przez jego błędną interpretację, skutkującą uznaniem, że "na małżonku, jako osobie niespokrewnionej, nie ciąży obowiązek alimentacyjny (...) w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych – świadczenie pielęgnacyjne małżonkowi nie przysługuje", w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazuje, że współmałżonków obciąża względem siebie obowiązek alimentacyjny;

2. art. 17 ust. 5 pkt 2a [powinno być pkt 2 lit. a)], przez jego błędną interpretację, skutkującą uznaniem, że "świadczenia nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim (chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności)" w sytuacji, gdy prawidłowa interpretacja naruszonego przepisu przy wykorzystaniu wykładni celowościowej i systemowej powinna prowadzić do przyjęcia, że świadczenie pielęgnacyjne będzie mogło być przyznawane na rzecz współmałżonka, jeśli zostaną spełnione pozostałe przesłanki, warunkujące – co do zasady – możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia.

Wskazując na powyższe W. B. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi lub uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu podniesiono między innymi, że w sprawie bezsporny jest stan faktyczny, zgodnie z którym mąż skarżącej – J. B., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że z uwagi na chorobę nowotworową wymaga stałej (całodobowej) opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Bezspornym również pozostaje fakt, iż mąż skarżącej nie ma innych krewnych, którzy mogliby zapewnić mu opiekę. Także poza sporem jest, iż skarżąca nie podjęła zatrudnienia, ani też żadnej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Natomiast W. B. jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, jak też nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS i KRUS.

Sporna natomiast stała się kwestia, czy w świetle ustawy o świadczeniach rodzinnych na małżonku, jako osobie niespokrewnionej, ciąży obowiązek alimentacyjny oraz czy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje małżonkowi, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje z nim w związku małżeńskim.

Zgodnie z uzasadnieniem rządowego projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem opiekuńczym, którego zasadniczym celem jest "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o świadczeniach, druk sejmowy nr 1555 IV kadencja, s. 57). Zgodnie z intencją ustawodawcy, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest więc rekompensatą, swoistym wynagrodzeniem przez Państwo dla osób opiekujących się członkami rodziny, gdyż w innym wypadku musiałoby ono wywiązać się z obowiązku opieki nad swoimi obywatelami.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie ustalając krąg osób zobowiązanych do alimentacji ograniczył się jedynie do wskazania art. 128 K.r.o., zgodnie z którym "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo." Powyższe stanowisko Sądu należy uznać jedynie częściowo za słuszne, z uwagi na fakt, iż Sąd całkowicie pominął treść art. 23, art. 27 i art. 130 K.r.o. Raz jeszcze przypomnieć należy, iż w myśl art. 17 ust. 1 pkt. 2 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje "innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 Iutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności". A zatem, w myśl powyższego przepisu, intencją ustawodawcy – wbrew stanowisku Sądu I instancji – było ustalenie osób zobowiązanych do alimentacji według wszystkich przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie zaś jego zawężanie wyłącznie do kręgu osób wskazanych w art. 128 K.r.o. Wskazać należy, iż poza art. 128 K.r.o., również inne przepisy – art. 23, art. 27 i art. 130 K.r.o. – wskazują na krąg osób zobowiązanych do alimentacji oraz kolejność obowiązku alimentacyjnego.

Wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, nie można uznać, że małżonków nie obciąża względem siebie obowiązek alimentacyjny. Z tych też względów, w ocenie skarżącej kasacyjnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchybił art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., dokonując jego wadliwej wykładni.

Natomiast przyjęta przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie jedynie gramatyczna (językowa) wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jest niewłaściwa i nie może być zaakceptowana w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), gdyż jej wynik prowadziłby do sprzeczności z podstawowymi wartościami konstytucyjnymi, takimi jak ochrona małżeństwa i dobra rodziny (art. 18 i art. 71 Konstytucji RP) oraz niczym nieuzasadnionego naruszenia zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji) – tak Trybunał Konstytucyjny w cz. III pkt 4 uzasadnienia wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05, OTK-A 2006/10/151 oraz w cz. III pkt 3 wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, OTK-A 2008/6/107).

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została udzielona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły, zatem należało odnieść się do zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Rozpatrywana skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu, gdyż powołana w niej podstawa kasacyjna w postaci naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) okazała się zasadna. Naczelny Sąd Administracyjny podziela bowiem opinię skarżącej kasacyjnie, że Sąd I instancji przy kontroli zaskarżonej decyzji naruszył art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię.

Przytoczyć więc jeszcze raz wypada treść tych przepisów z chwili orzekania przez organ II instancji. Przepis art. 17 ust. 1 stanowi, że "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności." Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. stanowi zaś, że "Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że wyrażony w art. 27 K.r.o. obowiązek małżonków przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 K.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r., II CZP 38/82, OSNCP 1983/2-3/31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988/4/42). Także nowsze orzecznictwo przesądza, że "z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych, w tym świadczeń z art. 27 k.r. o., wynika, że ich celem jest dostarczenie uprawnionemu środków do zaspokojenia jego bieżących potrzeb. Poszczególne bowiem raty alimentacyjne służą do zaspokojenia bieżących potrzeb osoby uprawnionej" (zob. wyrok SN z 7 lipca 2000 r., III CKN 1015/00). Obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r., nie można zatem sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych K.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów K.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 K.r.o. Przy czym obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 K.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 K.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16).

Uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem w niniejszym przypadku skarżąca W. B., która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem i na której "ciąży obowiązek alimentacyjny". Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie – jak wskazano wyżej – w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co ustawodawca skorygował nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r., będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego, zawartej w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10 (OTK-A 2010/5/54). Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych "otwiera się" zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego), ale sam fakt pozostawania w związku małżeńskim osoby wymagającej opieki (łącznie ze wskazaniami, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.), nie wyklucza świadczenia pielęgnacyjnego dla jego małżonka. I taka jest prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego – jak wyżej wyjaśniono – obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107). Skarżąca nie jest ponadto niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.

Wykładnia gramatyczna (językowa) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., przyjęta przez Sąd I instancji, nie uwzględnia zatem całego kontekstu normatywnego. Normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych (zob. uzasadnienie wyroku TK z dnia 10 grudnia 2002 r., P 6/02, OTK-A 7/02/91, pkt V ppkt 9). Koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne (L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r., s. 77). W celu ustalenia właściwej treści powołanych w podstawie kasacyjnej przepisów (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r.) należało sięgnąć do wykładni systemowej (między innymi jak rozumieć obowiązek alimentacyjny na gruncie K.r.o.) oraz do zasad konstytucyjnych omówionych w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego.

Ocena prawna zawarta w niniejszym wyroku powinna być zaś wystarczającym wskazaniem, na gruncie art. 153 p.p.s.a., co do dalszego postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ, jako że "wytyczne co do dalszego postępowania są konsekwencją wyrażonej w wyroku oceny prawnej. Winny więc być z nią zgodne" (zob. wyrok NSA z dnia 26.08.2011 r., II FSK 487/10, LEX nr 1068727).

Mając na uwadze fakt, że w sprawie miało miejsce jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "a", art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.