Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 759/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6131 Opłaty za korzystanie ze środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 276 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 25 poz 150
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska  - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 24 września 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 24 września 2013 roku sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Bd 759/13

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] uchyliło decyzję Wicemarszałka Województwa K.-P. działającego z upoważnienia Marszałka Województwa z dnia [...] listopada 2012 r. określającą skarżącej wysokość opłaty podwyższonej i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując m.in. na naruszenie art. 9 k.p.a. oraz pominięcie przez organ l instancji okoliczności w postaci przyczynienia się organu administracji publicznej do powstania opłaty podwyższonej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2013 r. znak: [...], Wicemarszałek Województwa K.-P. działający z upoważnienia Marszałka Województwa K.-P. ponownie określił dla D. sp. z o.o., [...] wysokość opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za okres od II półrocza 2007 r. do I półrocza 2012 r., w łącznej wysokości [...] zł oraz wysokość opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą podwyższoną a wynikającą z wykazów w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że D. sp. z o.o. przejęła aportem od Spółki D. S.A. [...]. Starosta T. nie wydał dla D. sp. z o.o. pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód. Ponadto nie zostały przeniesione prawa i obowiązki wynikające z pozwolenia wodnoprawnego udzielonego przez Starostę T. D. S.A. w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r., znak: [...]. W ocenie organu I instancji po zakończeniu przekształceń w grudniu 2005 r. Spółka korzystała ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego i zobowiązana była do ponoszenia opłaty podwyższonej. Organ wskazał też sposób obliczenia opłaty podwyższonej, z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w okresach, za jakie ustalono opłatę.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu I instancji, D. sp. z o.o. złożyła odwołanie. Spółka zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 9 k.p.a. W ocenie skarżącej Spółki ponosi ona konsekwencje braku rzetelnego podejścia przez Urząd Marszałkowski do sprawy w 2006 r. W 2006 r. nie skierowano do Starostwa Powiatowego pytania, co do posiadania pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód. Wystosowanie takiego pytania chroniłoby Spółkę przed koniecznością ponoszenia opłaty dodatkowej. Spółka podniosła, że nie działała w złej wierze będąc w przeświadczeniu, że posiada stosowne pozwolenie wodnoprawne, uprawniające do właściwego w świetle prawa korzystania ze środowiska.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., działając na podstawie art. 134 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. prawo wodne (Dz. U. z 2012 r., poz. 145 ze zm.), art. 276 ust. 1, art. 292 pkt 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.), art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że przepisy ustawy prawo ochrony środowiska - dalej jako p.o.ś, określają m.in. zasady wnoszenia opłat za korzystanie ze środowiska. Zgodnie z art. 275 tej ustawy, do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych są obowiązane, (...) podmioty korzystające ze środowiska. Jednocześnie podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska (art. 276 ust. 1). Do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska oraz administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują marszałkowi województwa albo wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska (art. 281 ust. 1).

Organ wyjaśnil, że pojęcie "podmiot korzystający ze środowiska" zdefiniowane zostało w art. 3 pkt 20 powolanej ustawy. Organ przytoczył brzmienie ww. przepisu, z którego wynika, że przez korzystającego ze środowiska - rozumie się: a) przedsiębiorcę w rozumieniu art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki, b) jednostkę organizacyjną niebędącą przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, c) osobę fizyczną niebędącą podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystającą ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

Na gruncie powyższego organ stwierdzil, że skarżąca jest podmiotem korzystającym ze środowiska, o którym mowa w art. 3 pkt 20 lit a tej ustawy. Wskazał również, że w sprawie decydujące znaczenie ma fakt, czy D. sp. z o. o. jako podmiot korzystający ze środowiska legitymował się stosownym pozwoleniem wodnoprawnym.

Organ podał również, że D. sp. z o.o. w dniu [...] grudnia 2005 r., na podstawie aktu notarialnego rep. A Nr [...] przejęła aportem od D. S.A. zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki D. S.A. w rozumieniu art. 551 k.c. w tym m.in. [...] w C. oraz koncesje, licencje i zezwolenia związane z działalnością produkcji surowca. W konsekwencji, D. sp. z o.o. jest następcą prawnym D. S.A., który dla [...] w C. posiadał pozwolenie wodnoprawne na pobór wód podziemnych oraz na odprowadzenie oczyszczonych ścieków do wód powierzchniowych, udzielone decyzją Starosty T. z dnia [...] grudnia 2002 r. znak: [...]. Pozwolenie na odprowadzanie ścieków bytowych ważne było do [...] grudnia 2005 r., a na pobór wód podziemnych i odprowadzanie pozostałych ścieków ważne było do [...] grudnia 2012 r.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy prawo wodne, następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia, z zastrzeżeniem ust. 2. Przepis ust. 2 stanowi: "Jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska". Pojęcie instalacji zdefiniowano w art. 3 pkt 6 p.o.ś. [...] w C. jest instalacją w rozumieniu przywołanego przepisu. Zasady przejmowania pozwoleń zaś określone zostały w art. 190 p.o.ś. Z przepisu tego wynika m.in., że zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji może złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji.

W konsekwencji organ wskazał, że w odniesieniu do pozwoleń, w tym pozwolenia wodnoprawnego, związanych z korzystaniem z instalacji, obowiązujące przepisy nie przewidują automatycznego, w ramach sukcesji uniwersalnej, przejścia posiadanych pozwoleń na nowy podmiot. Przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego na nowonabywcę winno nastąpić przed nabyciem tytułu do instalacji.

Organ podniósł, że D. sp. z o.o. nie wystąpiła do Starosty T. o przeniesienie pozwolenia wodnoprawnego, które udzielone zostało D. S.A. dla [...] w C. przed jego nabyciem. Spółka nie złożyła wniosku o wydanie nowego pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego szczególnego korzystania z wód dla odprowadzania ścieków z terenu [...] w C. do wód lub do ziemi. Zatem od chwili zakończenia procesu przekształceń własnościowych, Spółka ta, będąca podmiotem korzystającym ze środowiska, nie dysponowała pozwoleniem wodnoprawnym na odprowadzanie ścieków do wód i do ziemi. Spółka składała informacje i wnosiła opłaty tak, jak podmiot dysponujący pozwoleniem.

Stosownie zaś do treści art. 276 ust. 1 p.o.ś. podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący.

Organ wskazał też, że organ I instancji uwzględnił fakt, że nie jest możliwe określenie opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za II półrocze 2006 r. i I półrocze 2007 r. z uwagi na przedawnienie.

W ocenie organu odwoławczego, decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem.

Nie zgadzając się z dokonanym rozstrzygnięciem D. sp. z o. o. w R. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wnosząc o uchylenie decyzji organu I i II instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.:

-art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez zastosowanie tego przepisu w zaistniałym stanie faktycznym, a w konsekwencji niesłuszne utrzymanie w mocy decyzji organu l instancji, podczas gdy decyzja ta przeczy zasadzie praworządności;

-art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego i dokonanie nieprawidłowej oceny okoliczności faktycznych mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności okoliczności przyczynienia się organów administracji publicznej do zaistnienia opłaty podwyższonej;

-art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, polegające na obciążeniu skarżącej konsekwencjami błędów i bezczynności organów administracji publicznej, a ponadto przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym wydanie przez SKO dwóch sprzecznych ze sobą decyzji;

-art. 9 k.p.a., przez jego niezastosowanie, podczas gdy kierowane do organu administracji publicznej pisma przez podmiot nie będący stroną pozwolenia wodnoprawnego powinno stanowić podstawę do wszczęcia postępowania oraz do wyjaśnienia skarżącej, iż prawa i obowiązki z pozwolenia wodnoprawnego na nią nie przeszły, a fakt że organ utrzymywał skarżącą w nieświadomości i akceptował zaistniałą sytuację przez 6 lat, nie powinien obciążać skarżącej;

-art. 15 k.p.a. w zakresie, w jakim organ II instancji nie poczynił żadnych ustaleń co do oceny poprawności dokonanych przez organ l instancji obliczeń.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

-art. 276 ust. 1 w zw. z art. 292 pkt 2 ustawy prawo ochrony środowiska, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że treść tego przepisu wskazuje na brak możliwości odstąpienia przez organ od wymierzenia optaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska, podczas gdy judykatura i doktryna dopuszcza wykładnię systemową i celowościową tego przepisu, pozwalającą wziąć pod uwagę przyczyny braku wymaganego pozwolenia oraz nakazującą ustalić przesłanki, które to spowodowały;

-art. 193 ust. 1 pkt. 2 ww. ustawy, poprzez jego niezastosowanie i niewydanie decyzji o wygaśnięciu pozwolenia wodnoprawnego przez 6 lat (decyzja nie została wydana do chwili obecnej) pomimo istnienia takiego obowiązku, co stanowi okoliczność usprawiedliwiającą błędne przekonanie skarżącej, iż takie pozwolenie jej przysługiwało;

-art. 2 Konstytucji RP, poprzez obarczenie skarżącej negatywnymi skutkami działania organów administracji publicznej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazala, że organy dokonały błędnej wykładni art. 276 ust. 1 w zw. z art. 292 pkt 2 p.o.ś., ponieważ oparły się na pojmowaniu odpowiedzialności administracyjnoprawnej w sposób pomijający okoliczności faktyczne i prawne, które wpłynęły na powstanie obowiązku sankcyjnego. Okoliczności te winny być brane pod uwagę w świetle przepisów Konstytucji, a w szczególności wyrażonej w niej zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2). Brak zaś uwzględnienia tych okoliczności doprowadziło do naruszenia art. 7 i 77 k.p.a.

Skarżąca zwrócila też uwagę na fakt, że już pod zmienioną nazwą i formą prawną prowadziła korespondencję z Marszałkiem Województwa K.-P. oraz dokonywała przez prawie 6 lat opłat z tytułu korzystania ze środowiska. W kierowanych do organu pismach wskazywała, że opłaty dotyczą [...] w C. (Zakładu, co do którego pozwolenie wodnoprawne uzyskał w 2002 r. D. S.A.). Mimo jednak posiadanych informacji, organ nie przeprowadził identyfikacji podmiotu dokonującego opłat za korzystanie ze środowiska, podczas gdy oczywiste było że jest to inny podmiot niż ten, w stosunku do którego zostało wydane pozwolenie wodnoprawne. W związku z tym, w ocenie skarżącej, zachowanie organów sugerowało, że w ramach sukcesji generalnej nastąpiło przeniesienie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego. Wobec tego, skarżąca nie powinna być obciążana negatywnymi konsekwencjami nie udzielenia przez organ informacji.

W konsekwencji, niewystąpienie przez spółkę o nową decyzję w sprawie pozwolenia wodnoprawnego oraz dokonywanie opłat za korzystanie ze środowiska spowodowane było jej przeświadczeniem, że wraz z podziałem przez wydzielenie w ramach sukcesji uniwersalnej, przeszły na nią prawa i obowiązki wynikające z udzielonego spółce D. pozwolenia wodnoprawnego, co oznacza, że spółka dzialała w dobrej wierze.

Kolejną istotną okolicznością jest fakt, że spółka D. S.A., która uzyskała pozwolenie wodnoprawne ma 100% udziałów w D. Sp. z. o.o., jest właścicielem skarżącej i pośrednio także właścicielem instalacji ([...] w C.). Skarżąca jako nowa spółka kontynuowała działalność.

Ponadto, po przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, Marszałek Województwa K.-P. nie wziął pod uwagę wskazanych przez organ odwoławczy wytycznych zawartych w decyzji z dnia [...] lutego 2013 r. Takie zachowanie organów przyczynia się do zmniejszenia zaufania strony do działania organów administracji publicznej i stanowi o naruszeniu art. 8 k.p.a.

Ignorowanie przez organ istotnych w sprawie faktów, a następnie nałożenie z tego tytułu podwyższonych opłat, należy uznać za stojące w sprzeczności z obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu fatycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.), a także zasadą udzielania informacji (art. 9 k.p.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

W ocenie Sądu, zaskarżone rozstrzygniecie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Marszałka Województwa K.-P. nie naruszają przepisów prawa.

Istota sporu w kontrolowanej przez Sąd sprawie sprowadza się do oceny, czy orzekające w sprawie organy prawidłowo stwierdziły, że D. sp. z. o.o. był podmiotem korzystającym ze środowiska bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, skutkiem czego było nałożenie na niego obowiązku uiszczenia podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska.

W ocenie Sądu, określenie dla strony skarżącej opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi za okres od II półrocza 2007 r. do I półrocza 2012 r. w łącznej wysokości [...] zł oraz opłaty za korzystanie ze środowiska z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, stanowiącej różnicę pomiędzy opłatą podwyższoną a wynikającą z wykazów w wysokości [...] zł było uzasadnione z tego względu, że D. sp. z o. o. korzystała ze środowiska bez wymaganego zezwolenia prawnego.

Wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi jest na podstawie art. 37 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm.) szczególnym korzystaniem z wód, gdyż jest korzystaniem wykraczającym poza korzystanie powszechne lub zwykłe.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na uregulowania prawne wynikające z ustawy Prawo wodne. Zgodnie z art. 122 ust. 1 pkt 1 tej ustawy pozwolenie wodnoprawne jest wymagane na szczególne korzystanie z wód. Z art. 134 ust. 2 cyt. ustawy wynika, że jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska.

Z tego też względu zastosowanie znajduje art. 180 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, który stanowi, że eksploatacja instalacji powodująca wprowadzanie ścieków do wód lub ziemi jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia. W przypadku wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi organ ochrony środowiska może udzielić pozwolenia wodnoprawnego, co wynika z art. 181 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo ochrony środowiska.

W Dziale IV ustawy Prawo ochrony środowiska, dotyczącym "Pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii", zawarte zostały zasady do przejęcia praw i obowiązków wynikających z pozwolenia.

Stosownie do art. 183a ustawy Prawo ochrony środowiska w rozumieniu przepisów ww. działu IV, prowadzącym instalację jest także podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania oznaczoną częścią instalacji.

Zgodnie z regulacją art. 276 ust.1 Prawo ochrony środowiska, podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Ww. sformułowanie jest kategoryczne, jego brzmienie nie daje żadnych możliwości wartościowania przyczyn korzystania ze środowiska bez zezwolenia i samo tylko korzystanie ze środowiska bez pozwolenia lub innej decyzji pociąga za sobą konieczność poniesienia opłaty podwyższonej (por. wyrok NSA z 30 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1401/09, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).

Podmiotem korzystającym ze środowiska jest, jak wynika z ustawowej definicji art. 3 pkt 20 P.o.ś.:

a) przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095 i Nr 180, poz. 1280), a także osoby prowadzące działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego oraz osoby wykonujące zawód medyczny w ramach indywidualnej praktyki lub indywidualnej specjalistycznej praktyki,

b) jednostka organizacyjna niebędąca przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

c) osoba fizyczna niebędąca podmiotem, o którym mowa w lit. a, korzystająca ze środowiska w zakresie, w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.

W świetle powyżej przytoczonych przepisów, tj. art. 276 ust. 1, art. 180 pkt 2 i art. 181 ust. 1 pkt 3 należy podkreślić, że obowiązek poniesienia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska powiązany jest z uzyskaniem pozwolenia zezwalającego na eksploatacją instalacji.

Z art. 138 ustawy Prawo ochrony środowiska wynika, że eksploatacja instalacji oraz urządzenia zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska jest, z zastrzeżeniem art. 139, obowiązkiem ich właściciela, chyba że wykaże on, iż władającym instalacją lub urządzeniem jest na podstawie tytułu prawnego inny podmiot.

Powyższy przepis jest kolejnym przykładem na to, że dbałość o środowisko w przypadku eksploatacji instalacji nałożona została na jej właściciela legitymującego się tytułem prawnym do niej.

Z tego względu, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłaty z tytułu wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi (w art. 180 pkt 2 P.o.ś.), jest prowadzący taką instalację. Ten podmiot, który uzyskał pozwolenie jest prowadzącym instalację. W świetle art. 3 pkt 31 P.o.ś., przez prowadzącego instalację - rozumie się podmiot uprawniony na podstawie określonego tytułu prawnego do władania instalacją w celu jej eksploatacji zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska, na zasadach wskazanych w ustawie.

Stosownie zaś do treści art. 3 pkt 3 P.o.ś., eksploatacja instalacji lub urządzenia to użytkowanie instalacji lub urządzenia oraz utrzymywanie ich w sprawności. Z kolei przez instalację rozumie się stacjonarne urządzenie techniczne, zespół stacjonarnych urządzeń technicznych powiązanych technologicznie, do których tytułem prawnym dysponuje ten sam podmiot i położonych na terenie jednego zakładu, a także budowle niebędące urządzeniami technicznymi ani ich zespołami, których eksploatacja może spowodować emisję (art. 3 pkt 6 P.o.ś.).

Z powyższej definicji instalacji wynika, że to jej eksploatacja może spowodować emisję, przez którą na podstawie art. 3 pkt 4 ustawy Prawo ochrony środowiska należy rozumieć wprowadzane bezpośrednio lub pośrednio, w wyniku działalności człowieka, do powietrza, wody, gleby lub ziemi:

a) substancje,

b) energie, takie jak ciepło, hałas, wibracje lub pola elektromagnetyczne.

Należy na potrzeby rozpoznawanej sprawy zwrócić uwagę, że ustawa Prawo ochrony środowiska, korzystanie ze środowiska dzieli na trzy kategorie (art. 4):

Powszechne korzystanie ze środowiska, które przysługuje z mocy ustawy każdemu i obejmuje korzystanie ze środowiska, bez użycia instalacji, w celu zaspokojenia potrzeb osobistych oraz gospodarstwa domowego, w tym wypoczynku oraz uprawiania sportu, w zakresie: 1)wprowadzania do środowiska substancji lub energii; 2)innych niż wymienione w pkt 1 rodzajów powszechnego korzystania z wód w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm.).

Korzystanie ze środowiska wykraczające poza ramy korzystania powszechnego może być, w drodze ustawy, obwarowane obowiązkiem uzyskania pozwolenia ustalającego w szczególności zakres i warunki tego korzystania, wydanego przez właściwy organ ochrony środowiska.

Zwykłe korzystanie ze środowiska, którym jest takie korzystanie wykraczające poza ramy korzystania powszechnego, co do którego ustawa nie wprowadza obowiązku uzyskania pozwolenia, oraz zwykłe korzystanie z wody w rozumieniu przepisów ustawy - Prawo wodne.

W ocenianej sprawie, korzystanie ze środowiska odbywa się przy użyciu instalacji. Wobec powyższego jest ono korzystaniem ze środowiska wykraczającym poza ramy korzystania powszechnego obwarowanego obowiązkiem uzyskania pozwolenia, ustalającego w szczególności zakres i warunki tego korzystania, wydanego przez właściwy organ ochrony środowiska.

W tym miejscu należy zauważyć, że art. 276 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska, ciężarem ponoszenia opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska obarcza podmiot korzystający ze środowiska, ale bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji. Oznacza to, że ustawodawca opłatę podwyższoną powiązał z korzystaniem ze środowiska wykraczającym poza ramy korzystania powszechnego, a więc przy użyciu instalacji.

W tej sytuacji korzystający ze środowiska jest jednocześnie prowadzącym instalację.

Ustalenie natomiast prowadzącego instalację wiąże ustawa z wykazaniem się tytułem prawnym do niej.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 99/13, że obowiązek poniesienia opłaty jest związany z eksploatacją instalacji, podmiotem obowiązanym do poniesienia opłat z tytułu emisji, o których mowa w art. 180 pkt 1-3, jest prowadzący taką instalację. Jeżeli więc podmiot prowadzący instalację nie legitymuje się wymaganym pozwoleniem, właściwy organ administracji nakłada na taki podmiot opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska. Zaznaczyć trzeba, iż celem regulacji zawartej w art. 276 ust. 1 i 279 ust. 1 pkt 1 P.o.ś., jest efektywne zapewnienie przestrzegania wymagań środowiska przez podmioty prowadzące instalacje, tj. wyegzekwowanie obowiązku, aby podmioty te nie dokonywały emisji bez wymaganego pozwolenia. Zatem logicznym jest, aby odpowiedzialnością za naruszenie tych wymogów obciążany był podmiot, którego działania bezpośrednio spowodowały emisję nieobjętą stosownym zezwoleniem (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 1431/09, http://cbois.nsa.gov.pl).

W przedmiotowej sprawie organy wykazały, że D. sp. z o. o. legitymuje się tytułem prawnym do instalacji. Bezsporne jest, że podmiot ten w dniu [...] grudnia 2005 r. na podstawie aktu notarialnego rep. A Nr [...] przejął aportem od D. zorganizowaną część przedsiębiorstwa Spółki D. w rozumieniu art. 55¹ k.c. w tym. min. [...] w C. oraz koncesje, licencje i zezwolenia związane z działalnością produkcji surowca.

Dlatego też nie jest wątpliwe w sprawie, że D. S.A., który dla [...] w C. posiadał pozwolenie wodnoprawne na pobór wód podziemnych oraz na odprowadzanie oczyszczonych ścieków do wód powierzchniowych, udzielone decyzją Starosty T. z dnia [...] grudnia 2002 r. znak: [...]. Przy czym pozwolenie na odprowadzanie ścieków bytowych ważne było do dnia [...] grudnia 2005 r., a na pobór wód podziemnych i odprowadzanie pozostałych ścieków ważne było do dnia [...] grudnia 2012 r.

Pozwolenie wodnoprawne podlega reżimom wynikającym z ustawy Prawo wodne, natomiast korzystanie ze środowiska uzależnione jest o wymogów ustawy o ochronie środowiska.

W toku prowadzonego postępowania administracyjnego, ani też w postępowaniu przed sądem strona skarżąca nie wykazała, że doszło w drodze decyzji administracyjnej do przeniesienia na stronę skarżącą pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzednikowi prawnemu. Powyższe zaniechanie skutkuje konsekwencjami prawnymi tego rodzaju, że obecnie strona skarżąca, mimo że jest następcą prawnym korzystającego ze środowiska, który legitymował się pozwoleniem wodnoprawnym, działała w świetle obowiązujących przepisów, korzystając ze środowiska, bez wymaganego przepisami prawa pozwolenia. Skutkiem czego jest nałożona na ten podmiot podwyższona opłata za korzystanie ze środowiska, która znajduje umocowanie w przepisach prawa, a dokładnie w art. 276 ust. 1 ustawy o ochronie środowiska. Przepis ten stanowi, że podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.

Z art. 134 ust. 1 ustawy Prawo wodne wynika, że następca prawny zakładu, który uzyskał pozwolenie wodnoprawne, przejmuje prawa i obowiązki wynikające z tego pozwolenia, z zastrzeżeniem ust. 2. Zastrzeżenie zawarte w ust. 2 powyższego przepisu ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, ponieważ warunkuje przejęcie praw i obowiązków następcy prawnego w zakresie eksploatacji instalacji od zasad określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska, wyraźnie stanowiąc, że jeżeli pozwolenie wodnoprawne dotyczy eksploatacji instalacji, przejęcie praw i obowiązków wynikających z pozwolenia następuje na zasadach określonych w ustawie - Prawo ochrony środowiska.

Z powyższych względów uzasadnione jest stanowisko organu, że w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca sukcesja uniwersalna i na mocy art. 190 ustawy o ochronie środowiska w wyniku przekształcenia spółek kapitałowych i tak wymagane było wydanie decyzji o przeniesieniu praw i obowiązków wynikających z pozwolenia wodnoprawnego.

Przekształcona spółka w 2005 r. bez wątpienia była podmiotem, który przejął istniejącą instalację do eksploatacji. W tym stanie rzeczy spoczywał na następcy prawnym obowiązek wynikający z art. 190 ust. 1 ustawy o ochronie środowiska. Przepis ten stanowi, że zainteresowany nabyciem tytułu prawnego do całej instalacji może złożyć wniosek o przeniesienie na niego praw i obowiązków wynikających z pozwoleń dotyczących tej instalacji.

Przepisy ustawy o ochronie środowiska są bardzo rygorystyczne, dlatego ustawodawca nawet przy przeniesieniu praw i obowiązków na następcę prawnego wprowadza ograniczenia. Jako przykład należy tu wskazać art. 190 ust. 2 ww. ustawy, który dopuszcza możliwość przeniesienia praw i obowiązków tylko wtedy, gdy nabywca daje rękojmię prawidłowego wykonania tych obowiązków.

Ponadto przeniesienie praw i obowiązków może nastąpić tylko w drodze decyzji, ponieważ ustawa w art. 190 ust. 3 uregulowała wprost tą kwestię stanowiąc, że przeniesienie lub odmowa przeniesienia praw i obowiązków następuje w drodze decyzji. W tytule IV "Łączenie, podział i przekształcanie spółek" ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr 94, poz. 1037 ze zm.) w art. 494 § 1 uregulowane zostało, że spółka przejmująca albo spółka nowo zawiązana wstępuje z dniem połączenia we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej albo spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki.

Istotne znaczenie z punku rozpoznawanej sprawy ma jednak § 2 powyższego przepisu, który wprowadza wyłączenie od powyższej sukcesji generalnej. Przepis ten stanowi, że na spółkę przejmującą albo spółkę nowo zawiązaną przechodzą z dniem połączenia w szczególności zezwolenia, koncesje oraz ulgi, które zostały przyznane spółce przejmowanej albo którejkolwiek ze spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji lub ulgi stanowi inaczej. Bez watpienia ustawa o ochronie środowiska w art. 190 ust. 3 wskazuje formę przeniesienia praw i obowiązków na następcę prawnego pozwolenia wodnoprawnego. Takie przeniesienie jest możliwe, ale wyłącznie w drodze decyzji administracyjnej.

Wobec powyższego brak decyzji o przeniesieniu na stronę skarżącą pozwolenia wodnoprawnego udzielonego poprzednikowi prawnemu, skutkuje tym, że D. Sp. z o. o. korzystała ze środowiska od 2005 r., posiadając tytuł prawny do instalacji, bez pozwolenia wodnoprawnego.

W tym stanie rzeczy, organ odwoławczy utrzymując w mocy orzeczenie pierwszoinstancyjne prawidłowo uznał, że w przedmiotowej sprawie wystąpiła obligatoryjna przesłanka do poniesienia przez stronę skarżącą podwyższonej opłaty za korzystanie ze środowiska wynikającej z art. 276 ust. 1 ustawy o ochronie środowiska. Podmiot korzystający ze środowiska bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji ponosi opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska.

W ocenianej sprawie nie zaistniała sytuacja, wg której organ mógłby odstąpić od wymierzenia opłaty podwyższonej. Zaniedbanie w przedmiotowej sprawie leżało po stronie skarżącej spółki. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby strona skarżąca kiedykolwiek wystąpiła do organu o przeniesienie praw i obowiązków pozwolenia wodnoprawnego po 2005 r. Tym bardziej, że pozwolenie z dnia [...] grudnia 2002 r. na pobór wód podziemnych i odprowadzanie pozostałych ścieków ważne było do dnia [...] grudnia 2012 r. Okoliczność powyższą potwierdził zresztą pełnomocnik strony skarżącej składając stosowne oświadczenie do protokołu z rozprawy. W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego składu 7 sędziów NSA z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt II OPS 2/11 sąd wyraził pogląd, że: "W sprawie o wymierzenie opłaty podwyższonej za korzystanie ze środowiska bez wymaganego pozwolenia lub innej decyzji na podstawie art. 276 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz. 150 ze zm.) przyczyna braku pozwolenia może mieć znaczenie, jeżeli podmiot korzystający ze środowiska na podstawie wymaganego pozwolenia wystąpił o wydanie pozwolenia na kolejny okres". ONSAiWSA 2012/2/22, LEX nr 1074802, Prok. i Pr. - wkł. 2013/4/42 1074802.

Należy zwrócić uwagę, że w powyższej uchwale NSA zwrócił uwagę na problem tej natury, że konstrukcja art. 276 ust. 1 P.o.ś. zakłada, że podwyższona opłata jest nakładana na podmiot, który korzysta ze środowiska "bez uzyskania wymaganego pozwolenia". Wskazał, że sankcja administracyjna ze swej natury ma motywować do postaw legalistycznych, jednocześnie dostrzegł, że problem pojawia się wówczas, gdy obiektywnie niezgodne z prawem działanie podmiotu podlegającego tej sankcji nie wynika z jego zachowania, lecz z zaniechań leżących po stronie organu administracji publicznej, polegających na niewydaniu w przewidzianym przez prawo terminie decyzji administracyjnej w sprawie pozwolenia na korzystanie ze środowiska.

Sytuacja taka nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie, a to dlatego, że strona skarżąca nie miała w ogóle pozwolenia wodnoprawnego, a do tego nie złożyła nigdy wniosku o przeniesienie praw i obowiązków.

Powołane w uzasadnieniu skargi orzecznictwo jest nieaktualne do rozpoznawanej sprawy, ponieważ dotyczy poprzednio obowiązującego stanu prawnego. W uchwale 7 sędziów NSA z dnia 21 maja 1998 r., sygn. akt OPS 13/98, postawiono tezę, że: "Niezałatwienie przez organ administracji państwowej w terminie przewidzianym w art. 35 K.p.a. sprawy o ustalenie rodzajów i ilości substancji zanieczyszczających powietrze dopuszczonych do wprowadzenia do powietrza przez jednostkę organizacyjną, w drodze decyzji, o której mowa w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.) nie wyłącza samo przez się stosowania przepisu art. 86b ust. 7 tej ustawy".

Za nieuzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie środowiska. Przepis ten stanowi, że pozwolenia, o których mowa w art. 181 ust. 1 pkt 2-4, oraz pozwolenie wodnoprawne na pobór wód wygasają w części dotyczącej instalacji wymagającej pozwolenia zintegrowanego z chwilą upływu terminu, w którym prowadzący instalację powinien uzyskać pozwolenie zintegrowane, chyba że prowadzący instalację uzyskał pozwolenie zintegrowane przed tym terminem.

Brak wydania przez organ decyzji o wygaśnięciu pozwolenia wodnoprawnego, które miało określony termin ważność pozostaje w ocenie Sądu bez wpływu na wynik sprawy.

W ocenie składu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ administracji przyjmując opłaty za korzystanie ze środowiska nie ma obowiązku na podstawie przepisów prawa z urzędu dociekać, czy aby podmiot ten legitymuje się ważnym pozwoleniem wodnoprawnym. Korzystanie ze środowiska na podstawie pozwolenia wodnoprawnego i władanie taką decyzją, gdy przepisy prawa nakładają obowiązki na podmiot posiadający tytuł prawny do instalacji, jest obowiązkiem przedsiębiorcy, a nie organu administracji. To przedsiębiorca powinien zadbać o przeniesienie praw i obowiązków pozwolenia wodnoprawnego, jeżeli przepisy ustawy nakładają taki obowiązek na podmiot eksploatujący instalację. To przedsiębiorca powinien wiedzieć, jakimi pozwoleniami dysponuje prowadząc działalność gospodarczą i kiedy pozwoleniom upływa termin ważności.

Wbrew stanowisku strony skarżącej, nowelizacja ustawy prawo ochrony środowiska wprowadzona poprzez dodanie art. 193 ust. 5 dodany przez art. 144 pkt 28 lit. b) ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U.2008.199.1227) z dniem 15 listopada 2008 r. nie ma również wpływu na wynik sprawy. Przepis ten stanowi, że pozwolenie nie wygasa, jeżeli nastąpiło przeniesienie praw i obowiązków, o którym mowa w art. 190, albo nastąpiło połączenie, podział lub przekształcenie spółek handlowych na podstawie przepisów tytułu IV Kodeksu spółek handlowych albo przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.), albo na podstawie innych przepisów.

Jeszcze raz należy podkreślić, że w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca przy przekształceniu spółek kapitałowych sukcesja uniwersalna, a w dalszym ciągu wymagana jest decyzja o przeniesieniu praw i obowiązków w przypadku pozwolenia wodnoprawnego, o czym Sąd wypowiedział się wyżej w uzasadnieniu wyroku.

Z powyższych względów nie można wysnuć stanowiska, że strona skarżąca została obarczona negatywnymi skutkami działania organów administracji, wskutek czego doszło do naruszenia art. 2 Konstytucji RP.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.