Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2180/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia WSA Sławomir Fularski (spraw.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. sprawy ze skargi P.P. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K.P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2010 r. nr [...], odmawiającą P.P. przyznania renty specjalnej.

W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 82 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS), przyznanie świadczenia jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych każdy wniosek jest oceniany i rozpatrywany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 wskazał, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie np. zawodowej, artystycznej, sportowej czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Dodatkowo podniósł, że bierze pod uwagę trudną sytuację bytową wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczeń.

Organ podał, że P.P. swój wniosek o przyznanie renty specjalnej motywowała wyjątkowym zdarzeniem losowym oraz brakiem rozwiązań prawnych dla sytuacji w jakiej się znalazła. Wnioskodawczyni wskazała bowiem, że 10 lat temu uległa wypadkowi komunikacyjnemu. Była wówczas wzorową studentką na magisterskich studiach dziennych i nie przypuszczała, że stanie się podwójnie poszkodowana: 1) w wypadku samochodowym spowodowanym przez innego kierowcę, który wjechał w tył stojącego przed pasami dla pieszych, samochodu kierowanego przez wnioskodawczynię; 2) przez ustawodawcę, który w opinii wnioskodawczyni nie chroni młodych, zdolnych ludzi, ulegających wypadkowi miesiąc po ukończeniu 26 roku życia; nie mogą oni liczyć ani na rentę socjalną ani na rentę z tytułu wypracowanych lat. Po wypadku, dzięki pomocy finansowej matki udało jej się rehabilitować i ukończyć studia, niestety na innej uczelni – płatnej, uzyskując tytuł licencjata. Od chwili ukończenia studiów nie udało jej się jednak zdobyć zatrudnienia. Aktualnie zarejestrowana jest w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Utrzymuje ją matka, posiadająca prawo do emerytury w kwocie 745,01 zł netto.

Następnie organ wskazał, że nadesłane dokumenty potwierdzają, iż w dniu [...] stycznia 2000 r. jadący za wnioskodawczynią inny kierowca – W.P. nie zdążył wyhamować i uderzył w tył praktycznie już stojącego przed przejściem dla pieszych samochodu kierowanego przez wnioskodawczynię. Na skutek uderzenia głową w zagłówek oraz boczną obudowę pasów bezpieczeństwa wnioskodawczyni doznała urazu głowy ze wstrząśnieniem mózgu oraz urazu kręgosłupa szyjnego. Sprawcę wypadku oskarżono o naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, gdyż jadąc z prędkością niezapewniającą panowanie nad kierowanym pojazdem oraz bez zachowania właściwego odstępu od pojazdu poprzedzającego jego pojazd doprowadził do zderzenia z samochodem wnioskodawczyni, powodując u niej nieumyślne obrażenia ciała. Wyrokiem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. W.P. został uznany za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzono mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby 2 lat. Na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego od powyższego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia [...] lutego 2003 r. utrzymał w mocy wyrok sądu I instancji. We wrześniu 2000 r. wnioskodawczyni otrzymała z Towarzystwa Ubezpieczeń [...], ubezpieczyciela sprawcy wypadku, zadośćuczynienie w kwocie 3.500 zł oraz została poinformowana, że ponowne wystąpienie o odszkodowanie może złożyć dopiero po uzyskaniu wyroku skazującego sprawcę wypadku. Z uwagi, że wyrok Sądu Okręgowego w [...] z [...] lutego 2003 r. udało jej się uzyskać dopiero w dniu [...] października 2007 r., z wnioskiem o odszkodowanie wystąpiła w dniu [...] października 2007 r. Wnioskodawczyni oczekiwała odszkodowania adekwatnego do doznanej szkody, tj. 100 tys. zł tytułem zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c., tytułem kwot potrzebnych na dalsze leczenie i rehabilitację na podstawie art. 444 § 1 k.c. oraz tytułem odszkodowania za utracone dochody na podstawie art. 361 § 1 i 2 k.c. Pismem z dnia [...] marca 2008 r. ww. Towarzystwo Ubezpieczeniowe przekazało, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji nie znaleziono podstaw do uznania zgłoszonych przez wnioskodawczynię roszczeń, bowiem nie udowodniła ona nasilenia się dolegliwości, nie ujawniła nowej krzywdy oraz nie udokumentowała roszczeń z tytułu kosztów leczenia i utraconych zarobków. Nadto wnioskodawczyni została poinformowana o przysługującym jej prawie dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] września 2008 r. ww. ubezpieczyciel oddalił zgłoszone przez wnioskodawczynię roszczenie dotyczące jednorazowego odszkodowania we wskazanej we wniosku kwocie oraz dożywotniej renty w wysokości 50% średniej krajowej na rehabilitację, lekarstwa, utrzymanie.

Organ podał dalej, że orzeczeniami Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2009 r. i z dnia [...] lutego 2010 r. niepełnosprawność wnioskodawczyni zaliczono do stopnia umiarkowanego z możliwością pracy na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności. Natomiast komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] października 2009 r. ustaliła brak całkowitej niezdolności wnioskodawczyni do pracy, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania jej prawa do renty socjalnej. Z nadesłanej przez wnioskodawczynię dokumentacji wynika, że do 2001 r. studiowała ona w E. w W. na Wydziale [...]. We wniosku podała, że studia te przerwała z powodu wypadku. W dniu [...] maja 2007 r. wnioskodawczyni obroniła z wynikiem bardzo dobrym pracę dyplomową poświęconą [...], tym samym kończąc Szkołę [...] w W., na kierunku [...] w zakresie komunikacji wizualnej. Wnioskodawczyni nie płaciła za naukę w tej szkole, gdyż pod koniec pierwszego roku podpisała z uczelnią umowę o wolontariat – barter o nieodpłatnym świadczeniu pracy na rzecz szkoły w zamian za nieodpłatną naukę. Wnioskodawczyni powierzono wówczas funkcję [...]. Z informacji uzyskanych z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego wynika, że pozwolenie na utworzenie uczelni, którą ukończyła wnioskodawczyni, uzyskała jej matka, J.P.. Była ona również ostatnim rektorem tej uczelni, a termin ważności pozwolenia na utworzenie uczelni upłynął z dniem [...] listopada 2006 r., zaś z dniem następnym uczelnia została postawiona w stan likwidacji. W swoim curriculum vitae wnioskodawczyni wskazała na ukończenie kursu grafiki komputerowej, kursu administracyjno – biurowego, kursu tworzenia stron internetowych i dwóch kursów języka angielskiego. Wnioskodawczyni nadesłała kopie dwóch dyplomów z [...]. W nadesłanym przez wnioskodawczynię informatorze o [...], które miały miejsce w maju 2001 r. zamieszczona została krótka informacja nt. wnioskodawczyni i zaprezentowanej przez nią instalacji "[...]. Wnioskodawczyni nadesłała również recenzje swojej pracy dyplomowej zatytułowanej [...], opinię o swojej pracy licencjackiej pt. [...] oraz dokumenty potwierdzające odbytą edukację. Zdaniem wnioskodawczyni o jej wyjątkowości jako twórcy świadczą: jej curriculum vitae, dyplomy za otrzymane nagrody, zaświadczenia, recenzje, dokumenty z przebiegu studiów, opinie o pracy wolontariusza.

Organ wyjaśnił, że przesłał kopie wszystkich wskazanych przez wnioskodawczynię dokumentów do Biura Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z prośbą o zaopiniowanie czy dotychczasowy dorobek twórczy wnioskodawczyni oraz jej zasługi dla środowiska artystycznego uzasadniają przyznanie jej świadczenia w szczególnym trybie. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. Dyrektor Departamentu Narodowych Instytucji Kultury w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazał, że dorobek twórczy wnioskodawczyni jest zbyt skromny, by mogła ona otrzymać świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ww. piśmie zaznaczono, że instytucje kultury, gromadzące szczegółowe informacje na temat życia artystycznego nie posiadają materiałów dotyczących działalności twórczej wnioskodawczyni, zaś dokumentacja artystki zaświadcza głównie o odbytej przez nią edukacji. Ponadto, wnioskodawczyni nadesłała informację z dnia [...] kwietnia 2009 r. podpisaną przez Zastępcę Burmistrza [...], że jej matka J.P. zajmuje się 19 kotami wolno żyjącymi, z których 12 przebywa na stałe w jej mieszkaniu, a 7 pomieszczeniu piwnicznym wyjaśniając przy tym, że wszystkie te koty są również jej podopiecznymi. Jak wynika z informacji Ośrodka Pomocy Społecznej [...] sytuacja wnioskodawczyni jest znana ww. ośrodkowi od października 2007 r. Wnioskodawczyni korzystała z pomocy finansowej w listopadzie i grudniu 2007 r. oraz w lutym 2008 r. Mieszka wraz z matką w czteropokojowym mieszkaniu, którego właścicielem jest matka wnioskodawczyni. Z uwagi na kilkuletnie niewnoszenie opłat za mieszkanie jest ono zadłużone na około 60 tys. zł, z powodu zaś zadłużenia w opłatach za energię (600 zł) w lokalu nie ma prądu. Lokal jest zaniedbany i wymaga odnowienia. Wnioskodawczyni po urazie głowy i kręgosłupa szyjnego, porusza się przy pomocy kul łokciowych i wymaga leczenia rehabilitacyjnego oraz farmakologicznego. Matka wnioskodawczyni otrzymuje emeryturę w wysokości 1104,54 zł, obciążoną egzekucją komorniczą. Z uwagi na oświadczenia wnioskodawczyni i jej matki, iż każda z nich utrzymuje się samodzielnie nastąpiło rozdzielenie gospodarstw domowych. W tej sytuacji możliwe stało się przyznanie pomocy wnioskodawczyni w formie zasiłku stałego w pełnej jego wysokości na okres od [...] czerwca 2010 r. do [...] marca 2012 r. oraz zasiłków celowych.

Zdaniem organu wnioskodawczyni we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie podniosła nowych okoliczności mających wpływ na jej wynik i reprezentowała tę samą argumentację. Podała cztery powody dla których nie zgadza się z odmowną decyzją Prezesa Rady Ministrów: 1) to nie ona była sprawcą wypadku, którego skutki ponosi; 2) jej życie naukowe, artystyczne, rodzinne legło w gruzach; 3) wypadek miał miejsce w trakcie jej studiów magisterskich; 4) obecnie walczy z inwalidztwem oraz urzędnikami o środki na przeżycie. W uzupełnieniu zaś wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodała, że pismo podpisane przez Dyrektora Departamentu Narodowych Instytucji Kultury w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie spełnia wymogów formalnych opinii i jej zdaniem nie może być dopuszczona do obiegu prawnego.

Następnie organ stwierdził, że zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe argumenty wnioskodawczyni nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania prawa do ww. świadczenia są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawczyni podczas swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położyła wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju, a jej obecna sytuacja socjalno bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do dokonań. Wnioskodawczyni nie przysłała zaś żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o jej szczególnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa. Wskazane przez nią osiągnięcia przede wszystkim zaświadczają o odbytej przez nią edukacji, zaś jej dorobek twórczy jest zbyt skromny, by mogła zostać uhonorowana przyznaniem jej świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Trudno bowiem napisanie pracy licencjackiej oraz jej obronę uznać za osiągnięcie wybitne i szczególne w skali kraju. W niniejszej ocenie nie można również pominąć pozyskanej informacji, że instytucje kultury, gromadzące szczegółowe informacje na temat życia artystycznego nie posiadają materiałów dotyczących działalności twórczej wnioskodawczyni. Nie negując zdolności artystycznych wnioskodawczyni należy wyraźnie podkreślić, że w trakcie prowadzonego postępowania podnoszone przez wnioskodawczynię zasługi nie zostały uznane za wybitne i niepowtarzalne. Również wskazana przez nią troska o los żyjących na wolności kotów jest niewystarczająca do wyróżnienia właśnie wnioskodawczyni w formie przyznania jej świadczenia specjalnego.

Organ zauważył również, że drugą przesłanką decydującą o przyznaniu świadczenia specjalnego jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym i wyjątkowym. Świadczenia specjalne nie stanowią odszkodowania bądź zadośćuczynienia za doznane krzywdy i cierpienia, co wielokrotnie zostało potwierdzone przez dotychczasowe orzecznictwo. Sąd jednoznacznie stwierdził winę sprawcy wypadku, zatem wnioskodawczyni, podobnie jak każdy inny pokrzywdzony obywatel, miała prawo dochodzenia swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego, o czym została poinformowana przez ubezpieczyciela pojazdu sprawcy. Przy czym niezrozumiała jest roszczeniowa postawa wnioskodawczyni w zestawieniu z wynikającym z nadesłanej korespondencji brakiem wymaganych przez ubezpieczyciela dowodów. Prezes Rady Ministrów nie jest upoważniony do oceny prowadzonego wówczas postępowania odszkodowawczego. Jedynie sąd miał możliwość rozstrzygnięcia wskazywanego przez wnioskodawczynię sporu. Wnioskodawczyni nie ujawniła zaś czy skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia pozwu do sądu. Prezes Rady Ministrów nie dopatrzył się przesłanki dla której świadczenie specjalne miałoby zastąpić odmowę ubezpieczyciela do zaspokojenia roszczeń wnioskodawczyni. Sama zaś trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym powodem do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenie to nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Wnioskodawczyni nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, zaś jej wiek, wykształcenie i wykazana w curriculum vitae aktywność zawodowa po 2000 r. nie wskazują na brak możliwości zarobkowych pomimo okresowo orzeczonej częściowej niepełnosprawności.

W konkluzji organ stwierdził, że powyższe okoliczności nie dają podstaw do przyznania świadczenia w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W sytuacji P.P. nie dopatrzono się uzasadnionego przypadku argumentującego przyznanie ww. świadczenia. Ocena ta nie mogła być dokonana wyłącznie na bazie subiektywnego odczucia wnioskodawczyni. Sytuacja bytowa wnioskodawczyni wzięta została pod uwagę, jednakże nie mogła stanowić jedynego kryterium przyznania świadczenia specjalnego, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz dodatkowe argumenty wnioskodawczyni nie wskazywały na szczególnie uzasadniony przypadek. Uznanie częściowej niepełnosprawności wnioskodawczyni za szczególnie uzasadniony przypadek prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności. Świadczenia te nie mają również charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów.

Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2010 r. stała się przedmiotem skargi P.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu z dnia [...] sierpnia 2010 r. w związku z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, brakiem merytorycznego uzasadnienia decyzji, fałszywym przedstawieniem sytuacji, dyskryminowaniem i dyskwalifikowaniem oraz upokarzaniem jej w uzasadnieniu w drugiej z wydanych przez organ decyzji, bezczynnością ustawodawcy w zakresie zabezpieczenia osób, które nie z własnej winy lecz w wyniku zdarzenia losowego uległy wypadkowi w czasie studiów dziennych, po ukończeniu 25 roku życia nie posiadając wymaganej ilości lat pracy, aby otrzymać rentę z ZUS. Decyzji zarzuciła uzasadnienie dyskryminujące skarżącą jako Polkę, osobę z wykształceniem wyższym, twórcę, przedstawienie jej jako osoby niewiarygodnej w celu zdyskwalifikowania jej, nie wydanie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego opinii spełniającej wymogi formalne takiej opinii, przewlekłość w prowadzeniu postępowania i działanie na szkodę interesu osoby niepełnosprawnej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że Prezes Rady Ministrów umniejsza jej dokonania artystyczne, pomijając fakt otrzymania przez nią kilku prestiżowych nagród za samodzielne prace i prezentację jej samodzielnej pracy twórczej na ponad 100 wystawach indywidualnych oraz zbiorowych, marginalizując jej zaangażowanie w pracę wolontariuszki na rzecz dzieci i młodzieży oraz zwierząt. Prezes Rady Ministrów powinien podjąć skuteczne kroki w celu ustanowienia przez rząd odpowiednich zabezpieczeń społecznych osób, które znalazły się w podobnej do jej sytuacji z przyczyn powstałych nie z ich winy, lecz w wyniku zdarzenia losowego. Zauważyła, że rodziny osób, które zginęły w wypadku samolotu pod Smoleńskiem, nie tylko otrzymały zadośćuczynienie, odszkodowanie, renty z ZUS, ale i renty specjalne Prezesa Rady Ministrów, choć żadna z tych osób nie podlegała uwarunkowaniom przedstawionym w decyzjach organu a dotyczących wybitnych, niepowtarzalnych zasług czy osiągnięć w jakiejś dziedzinie aktywności oraz w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Dodała, że sprawcy wypadku w którym doznała urazu, w okresie warunkowego zawieszenia wyroku karnego, pomimo figurowania przez niego w krajowym rejestrze skazanych powierzano różne funkcje publiczne. W związku z powyższym skarżąca podtrzymuje swój wniosek o przyznanie renty specjalnej w wysokości średniej krajowej, przyznanej zgodnie z jej potrzebami, zamiast spychania jej na margines ekonomiczny, zawodowy oraz społeczny, gdyż nie jest to zgodne z art. 38, jak również zaprzecza art. 67 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Sądem w dniu 19 maja 2011 r. ustanowiony dla skarżącej z urzędu w ramach przyznanego jej prawa pomocy pełnomocnik – radca prawny, popierając skargę złożył pisemne uzupełnienie skargi w postaci załącznika do protokołu rozprawy. Decyzji organu zarzucił naruszenie art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem pełnomocnika skarżącej organ nie podjął wszelkich kroków do wyjaśnienia sprawy, wydając zaś decyzję nie uzasadnił jej w prawidłowy i przekonywujący sposób. Naruszona została również zasada dwuinstancyjności postępowania, bowiem szersza argumentacja organu pojawiła się dopiero w drugiej z wydanych decyzji. Skarżąca nie znając argumentów jakimi organ kierował się przy wydaniu pierwszej z wydanych decyzji nie mogła ich bowiem skutecznie zwalczać w postępowaniu o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga P.P. nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z treścią tego przepisu, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Użyte w cytowanym przepisie określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem niedookreślonym, którego znaczenie ustalane jest w toku wykładni, a jego konkretyzacja w indywidualnych przypadkach należy do sfery uznania organów administracji. Mogą go uzasadniać szczególne zdarzenia losowe lub szczególne zasługi.

Zgodnie z przywołanym przepisem, przyznanie świadczenia uwarunkowane jest zaistnieniem szczególnie uzasadnionych okoliczności, a sama decyzja jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym), są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np.: politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej, położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno – bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do dokonań.

Decyzja uznaniowa może być uchylona przez sąd jedynie w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniu można mówić zaś wtedy, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Indywidualne przypadki muszą być analizowane zgodnie z wyrażoną w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwana dalej Kpa) zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika konieczność zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do właściwego zastosowania przepisu prawa.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się zaś naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Za nietrafne zdaniem Sądu należy uznać zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia art. 7, art. 11, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 Kpa. Organ wydając zaskarżoną decyzję podjął bowiem wszelkie kroki do wyjaśnienia sprawy, w wystarczający sposób zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a następnie w wyczerpujący i przekonywujący sposób uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Faktem wprawdzie jest, że pierwsza z wydanych przez Prezesa Rady Ministrów decyzja zawierała dość lakoniczne uzasadnienie, niemniej jednak powyższe zostało sanowane przez organ w zaskarżonej decyzji. Jeśli zaś nawet została w ten sposób naruszona zasada dwuinstancyjności postępowania o której mowa w art. 15 Kpa, to powyższe w ocenie Sądu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Skarżąca miała bowiem możliwość przedstawienia swoich dodatkowych argumentów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy. Na podstawie tej oceny organ uznał, że zgromadzone w sprawie dokumenty nie stanowią szczególnego przypadku, dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Ustalono warunki bytowe i materialne skarżącej. Organ oceniając zaistnienie przesłanek do przyznania renty specjalnej nie pominął trudnej sytuacji materialnej skarżącej, jednak zauważył również, że stanowi ona tylko jedną z dwóch kumulatywnie wymaganych przesłanek przyznania świadczenia specjalnego.

Prezentowaną wykładnię potwierdza uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. P 38/05), w którym Trybunał stwierdził, iż dla przyznania świadczenia specjalnego konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. szczególnych zasług wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie bądź szczególnych zdarzeń losowych oraz jego złej sytuacji materialnej.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy, w kontekście ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzić należy, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania renty specjalnej. Podnoszone przez nią okoliczności i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – niewątpliwie potwierdzają jej trudną sytuację bytową, ale nie są wystarczające do przyznania świadczenia specjalnego. Świadczenie przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie jest bowiem świadczeniem o charakterze socjalnym. Sama bowiem trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym powodem do przyznania ww. świadczenia. Przyznanie renty socjalnej nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o takie świadczenie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. Wypada też zauważyć, że skarżąca nie została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy, zaś jej stosunkowo młody wiek, posiadane wykształcenie, jak również wykazana przez nią samą w curriculum vitae aktywność zawodowa po 2000 r. nie wskazują na brak możliwości zarobkowych, nawet pomimo tego, że posiada orzeczoną okresowo częściową niepełnosprawność.

Kolejną przesłanką decydującą o przyznaniu świadczenia specjalnego są szczególne, wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju, których skarżąca zdaniem organu nie udokumentowała. W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił zebrany w tym zakresie materiał dowodowy, dlatego też nie można uznać zaskarżonej decyzji za dowolną, czy też jako wydaną z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Organ wyjaśnił bowiem, że przesłał kopie wszystkich wskazanych przez skarżącą dokumentów do Biura Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z prośbą o zaopiniowanie czy dotychczasowy dorobek twórczy wnioskodawczyni oraz jej zasługi dla środowiska artystycznego uzasadniają przyznanie jej świadczenia w szczególnym trybie. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia [...] czerwca 2010 r. Dyrektor Departamentu Narodowych Instytucji Kultury w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego udzielił informacji, że dorobek twórczy skarżącej jest zbyt skromny, by mogła ona otrzymać świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ww. piśmie zaznaczono również, że instytucje kultury, gromadzące szczegółowe informacje na temat życia artystycznego nie posiadają materiałów dotyczących działalności twórczej skarżącej, zaś dokumentacja artystki zaświadcza głównie o odbytej przez nią edukacji. Powyższa pisemna informacja, niezależnie od tego czy stanowi ona opinię w znaczeniu formalnym, zdaniem Sądu stanowi wystarczający dowód do uznania przez organ, że osiągnięcia skarżącej trudno uznać za wybitne i niepowtarzalane w jakiejś dziedzinie zawodowej, np. artystycznej. Skarżąca nie przedstawiła też dokumentów, które mogłyby świadczyć o jej szczególnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa. Wskazane przez nią osiągnięcia rzeczywiście przede wszystkim zaświadczają o odbytej przez nią edukacji, zaś jej dorobek twórczy jest zbyt skromny, by mogła zostać wyróżniona przyznaniem jej świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Trudno bowiem napisanie pracy licencjackiej oraz jej obronę uznać za osiągnięcie wybitne i szczególne w skali kraju. Nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej, że Prezes Rady Ministrów umniejsza jej dokonania artystyczne, pomijając fakt otrzymania przez nią kilku prestiżowych nagród za samodzielne prace i prezentację jej samodzielnej pracy twórczej na ponad 100 wystawach indywidualnych oraz zbiorowych, marginalizując również jej zaangażowanie w pracę wolontariuszki na rzecz dzieci i młodzieży oraz zwierząt. Organ miał bowiem prawo w oparciu o zebrany materiał dowodowy stwierdzić, nie negując przy tym przecież zdolności artystycznych skarżącej, że powyższe osiągnięcia nie można jednak uznać za wybitne i niepowtarzalne w skali kraju. Należy również podzielić pogląd organu, że wskazana przez skarżącą troska o los żyjących na wolności kotów jest niewystarczająca do wyróżnienia jej w formie przyznania świadczenia specjalnego.

Słusznie organ zauważył, że drugą przesłanką decydującą o przyznaniu świadczenia specjalnego jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym i wyjątkowym. Skarżąca upatruje tego zdarzenia w wypadku komunikacyjnym w którym to niewątpliwie z winy innego kierowcy doznała poważnych urazów. Wypada w tym miejscu jednak wyjaśnić, że świadczenia specjalne nie stanowią odszkodowania bądź zadośćuczynienia za doznane krzywdy i cierpienia, co rzeczywiście jak wskazuje organ, wielokrotnie zostało potwierdzone przez dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych. Skoro jednak sąd karny jednoznacznie stwierdził winę sprawcy wypadku, skarżąca, tak jak każdy inny pokrzywdzony obywatel, ma prawo dochodzenia swoich roszczeń cywilnych przed sądem powszechnym. Prezes Rady Ministrów nie jest zaś upoważniony do oceny prowadzonego postępowania odszkodowawczego. Jedynie sąd powszechny ma możliwość rozstrzygnięcia wskazywanego przez skarżącą sporu. To właśnie w postępowaniu przed sądem powszechnym skarżąca winna dochodzić swoich roszczeń. Skarżąca natomiast w toku postępowania przed organem nie ujawniła nawet czy skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia pozwu do sądu powszechnego. Prezes Rady Ministrów słusznie nie dopatrzył się więc przesłanki dla której świadczenie specjalne miałoby zastąpić odmowę ubezpieczyciela do zaspokojenia roszczeń skarżącej. Państwo polskie nie może bowiem ponosić skutków wypadku komunikacyjnego w którym brała udział skarżąca, nawet jeśli sprawcy wypadku po ww. zdarzeniu, w latach następnych, jak to podnosi skarżąca powierzano różne funkcje publiczne. Nie sposób też, jak czyni to skarżąca porównywać w kategoriach nadzwyczajnego zdarzenia losowego, wypadku komunikacyjnego w którym brała udział z katastrofą prezydenckiego samolotu pod Smoleńskiem. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dopatrzył się naruszenia przez organ art. 38 czy też art. 67 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w pkt I wyroku. W pkt II wyroku orzeczono o przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu ustanowionemu z urzędu na podstawie art. 250 ww. ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U z 2002 r., Nr 163, poz. 1349 ze zm.).