Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1319/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 193
journal: Dz.U. 2011 nr 149 poz 887
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Anna Falkiewicz - Kluj ( spr.) WSA Magdalena Durzyńska Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty [...] z dnia [...] listopada 2018 r. znak [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 138 §1 pkt 1 K.p.a., po rozpoznaniu odwołania M. O., dalej "Skarżącej" od decyzji Starosty [...] z [...] listopada 2018 r. znak [...] o ustaleniu opłaty za pobyt dziecka M. M., dalej "małoletni/dziecko" w rodzinnej pieczy zastępczej od dnia [...] września 2018 r. do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodzinnej pieczy zastępczej w kwocie [...] zł miesięcznie, utrzymało tę decyzję w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.

Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] Nsm [...] Sąd Rejonowy w [...] postanowił o umieszczeniu małoletniego u A. i D. M. jako kandydatów na rodzinę zastępczą. Postanowieniem tego samego sądu z [...] września 2013 r. sygn. akt [...] Nsm [...] ograniczono P. M. i M. O. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem przez umieszczenie go w rodzinie zastępczej u A. i D. małżonków M.. Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 2015r. sygn. akt [...] Nsm [...] pozbawiono rodziców władzy rodzicielskiej nad małoletnim.

Decyzją Starosty [...] z [...] listopada 2018 r. znak [...] ustalono opłatę za pobyt dziecka w rodzinnej pieczy zastępczej od [...] września 2018r. w wysokości [...] zł miesięcznie do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko rodzinnej pieczy zastępczej.

Od tej decyzji odwołanie wniosła Skarżąca wskazując, że nie jest rodzicem pozbawionym władzy rodzicielskiej tylko sama dobrowolnie zrzekła się praw do dziecka zaraz po porodzie, zatem nie powinna być obciążona opłatą.

SKO rozpoznając odwołanie nie stwierdziło istnienia podstaw do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji.

Wskazując na art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dalej "ustawa", stwierdziło, że za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.

Z art. 193 ust. 7 ustawy wynika, że ww. przepisu nie stosuje się do rodziców dziecka pozostawionego bezpośrednio po urodzeniu.

Ustalając spełnienie tej przesłanki organ stwierdził, że:

-zgodnie z art. 92 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską;

-we władzę tę może ingerować sąd rodzinny - sąd może rodziców tej władzy pozbawić, może ją ograniczyć albo zawiesić, (art. 93 § 2 i 107 § 2, 110 §1 i 111§ 1 i 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej "krio")

- formą dobrowolną skutkującą zrzeczeniem się praw do dziecka jest jego przysposobienie. Skuteczna zgoda na przysposobienie dziecka w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającej - potocznie tzw. "zrzeczenie" - to zgoda wyrażona przed sądem (art. 119 § 1 krio); Ponadto art. 119 krio stanowi, że "zgoda rodziców na przysposobienie dziecka nie może być wyrażona wcześniej niż po upływie 6 tygodni od urodzenia się dziecka". Powołany art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej mówi o takiej właśnie sytuacji;

-skarżącej została ograniczona władza rodzicielska w toku postępowania z wniosku A. i D. M., złożonego w 2013 roku, na co wskazuje sygnatura Sądu, o ograniczenie władzy rodzicielskiej i ustanowienie rodziny zastępczej; w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] Nsm [...] o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej napisano: "Po odebraniu dziecka przez rodziców z zakładu opiekuńczego dzieckiem zajęli się dziadkowie". Władza rodzicielska została Skarżącej ograniczona w tym samym postępowaniu w dniu [...] września 2013 r. Odebranie władzy rodzicielskiej nastąpiło w kolejnym postępowaniu, wszczętym także z wniosku A. i D. M. - w roku 2014.

-w związku z tym w sprawie niniejszej zastosowanie ma art. 193 ust. 6 ustawy. Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.

M. O. zaskarżyła w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...].04.2019r. i wniosła o uchylenie obu decyzji.

W uzasadnieniu poinformowała, że jest osobą, która sama, dobrowolnie i na piśmie zrzekła się wszelkich praw do dziecka zaraz po porodzie. Bezpośrednio ze Szpitala Klinicznego im. [...] przy ul. [...] w [...] dziecko zostało przewiezione do Zakładu [...] w województwie [...]. Nigdy nie decydowała w żadnej sprawie czy postępowaniu, którego dziecka dotyczyło - dlatego nie powinna być obciążona jakimikolwiek kosztami utrzymania dziecka.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Spór w niniejszym postępowania sprowadza się w istocie do wykładni przepisu art. 193 ust. 7 ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej.

Przepis ten zwalnia rodziców od ponoszenia miesięcznej opłaty za pobyt w pieczy zastępczej gdy dziecko zostało pozostawione bezpośrednio po urodzeniu.

W ocenie sądu organ w ogóle nie dokonał wykładni tego przepisu a jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, przyjął, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie inny przepis tj. art. 193 ust. 6 ustawy z którego wynika, że rodzice, którym została ograniczona władza rodzicielska ponoszą koszty utrzymania dziecka w pieczy zastępczej.

W ocenie Sądu organ dopuścił się naruszenia art. 7, 77 § , 80 i 107 § 3 K.p.a. gdyż nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych co do spełnienia przesłanki z art. 193 ust. 7 ustawy, mimo, że skarżąca konsekwentnie od samego początku twierdziła, że pozostawiła dziecko po urodzeniu podpisując tzw. zrzeczenie się praw do dziecka. Wskazała również komu takie oświadczenie złożyła i gdzie powinno się ono znajdować obecnie.

Prawidłowa, literalna, wykładnia art. 193 ust. 7 ustawy prowadzi do wniosku, że ustawodawca zwolnił rodziców od ponoszenia opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej gdy faktycznie pozostawili dziecko po urodzeniu. Nie ma przy tym znaczenia czy sąd wydał postanowienie o ograniczeniu lub pozbawieniu ich władzy rodzicielskiej. Przepis ten nie odsyła bowiem do żadnych konstrukcji prawniczych związanych z ustaleniem zakresu władzy rodzicielskiej a jedynie do zdarzeń faktycznych mających miejsce bezpośrednio po urodzeniu dziecka.

Skarżąca jasno od samego początku wskazywała, że nie zabrała dziecka po porodzie ze sobą do domu. Dziecko zostało umieszczone po pobycie w szpitalu w Zakładzie [...].

Organ w ogóle się do tych kwestii nie odniósł a mają one istotne znaczenie w sprawie. Gdyby okazały się prawdziwe istniały podstawy do zastosowania wobec matki dziecka art. 193 ust. 7 ustawy. Przepis ten jest dalej idący niż przepis art. 193 ust. 6 ustawy na który powołał się organ II instancji.

Zwrócić należy uwagę, że termin "bezpośrednio" oznacza "w chwili następującej po czymś lub poprzedzającej coś", "krótko przed czymś/kimś lub krótko po czymś/kimś" i jest terminem węższym niż np. termin "bez zbędnej zwłoki" czy nawet "niezwłocznie". Wyczerpanie dyspozycji art. 193 ust. 7 ustawy wymaga aby dziecko zostało pozostawione przez rodziców "bezpośrednio po urodzeniu" a więc najwcześniej jak to było obiektywnie możliwe. Owej bezpośredniości nie można też odnosić jedynie do pobytu matki i jej dziecka w szpitalu czy jego opuszczenia, choćby dlatego, że nie wszystkie dzieci rodzą się w szpitalach ale też i dlatego, że czas pobytu w szpitalu w każdym przypadku jest inny.

Faktu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej nie można też utożsamiać z wyrażeniem zgody na przysposobienie w trybie art. 119 § 1 (art. 1191) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, gdyż wyrażenie zgody jest oświadczeniem woli (czynnością prawną) a oddanie dziecka do domu dziecka jest czynnością faktyczną. Zresztą nie każde umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej wiąże się ze zrzeczeniem się praw rodzicielskich (wyrażeniem zgody na adopcję) czy ich odebraniem. Można mianowicie umieścić dziecko w pieczy zastępczej (np. na swój wniosek bądź w trybie interwencyjnym) a następnie (o ile rodzice posiadają prawa rodzicielskie) zmienić zdanie w tym zakresie. Każdorazowo jednak koszty pobytu dziecka w pieczy zastępczej – ponoszą solidarnie rodzice dziecka. W konsekwencji należy przyjąć, że określony w art. 193 ust. 7 ustawy termin "bezpośrednio" nie może być utożsamiany z 6-tygodniowym określonym w art. 1192 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego terminem na wyrażenie zgody na przysposobienie dziecka.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona prawidłowych ustaleń co do okoliczności związanych z pozostawieniem dziecka przez matkę po porodzie w szpitalu. W tym celu zwróci się:

- do szpitala w którym urodziło się dziecko o informacje czy dziecko zostało odebrane przez matkę ze szpitala a jeżeli tak to kiedy, czy też nie zostało odebrane ale przewiezione do Zakładu [...], czy matka pozostawiła jakiekolwiek oświadczenie o zrzeczeniu się dziecka;

-do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] o informacje czy mają w swym posiadaniu oświadczenie matki o zrzeczeniu się praw do dziecka w szpitalu (jeżeli tak to o nadesłanie jego kopii), i skąd posiadają informacje na temat pozostawienia dziecka w szpitalu, na które powołują się w piśmie z [...] marca 2019 r. znak. [...], z których wynika, że dziecko po urodzeniu w nim pozostało.

-jeżeli zajdzie konieczność dalszych ustaleń w tym zakresie podejmie inne konieczne czynności w sprawie;

-oceni następnie przedłożone dokumenty oraz odniesie się do informacji udzielanych przez obie instytucje, w tym tych znajdujących się już w sprawie z których wynika, że matka dziecka nie odebrała go ze szpitala (np. powołane wyżej pismo z [...] marca 2019 r.).

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i 135 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.