Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 645/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 23, 24, art. 30 uts. 1 i 2, art. 5 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca),, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego za świadczenie nienależnie pobrane uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. H. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 z późn. zm.), dalej "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] stycznia 2017r., nr [...] ustalającą, że zasiłek rodzinny wypłacony na F. H. na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2015 r., Nr [...] za okres od [...] listopada 2015r. do [...] października 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w wysokości [...] zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązującą A. H. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z [...] listopada 2015 r. przyznał A. H. na syna [...] zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2015 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł.

W dniu [...] grudnia 2016 r. A. H. złożył wniosek o świadczenia rodzinne na kolejny okres zasiłkowy tj. [...] przedstawiając jednocześnie umowy zlecenia zawarte z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015 r. na okres od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. i w dniu [...] grudnia 2015 r. na okres od 1 stycznia do [...] grudnia 2016 r., a także aneks do tej ostatniej z dnia [...] grudnia 2016 r. wydłużający umowę do [...] stycznia 2017 r. oraz pisemne oświadczenie z dnia [...] stycznia 2017 r., że od [...] lutego 2017 r. nie będzie wykonywał pracy na umowę zlecenia.

Na podstawie tych dokumentów organ I instancji stwierdził, że po dodaniu do miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r., którym było wynagrodzenie A. H. z tytułu umowy o pracę w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P., tj. kwoty [...]zł, dochodu uzyskanego przez A. H. z tytułu podjęcia od dnia [...] lutego 2015 r. u tego samego pracodawcy zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, który w marcu 2015 r. wynosił [...] zł (co zostało ustalone na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r.) okazało się, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, zaś w przeliczeniu na trzy osoby w rodzinie – [...] zł. Dochód ten przekroczył obowiązujące w okresie zasiłkowym [...] ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r., tj. kwotę [...]zł o [...] zł (art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c i art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Stosownie zatem do art. 24 ust. 7 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych nie przysługiwało skarżącemu przez cały okres zasiłkowy, gdyż pobrany w tym okresie zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł są "świadczeniami nienależnie pobranymi" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r. A. H. świadomie bowiem wprowadził organ w błąd – w odniesieniu do okresu od 1 listopada do [...] grudnia 2015 r., nie informując organu o zawartej w dniu [...] stycznia 2015 r. umowie zlecenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), nie poinformował również organu o kolejnych umowach zlecenia z dnia 17 i [...] grudnia 2015 r. zawartych na dalszy okres, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 25 ust. 1 u.ś.r. – w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2016 r. do [...] października 2016 r. (art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.), a zatem świadczenia te były wypłacane pomimo braku prawa do ich otrzymywania.

W odwołaniu A. H. zarzucił nieprawidłowe zastosowanie przez organ I instancji przepisów art. 3 pkt 24 lit. c , art. 5 ust. 1, ust. 3 i ust. 4b oraz art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r., a także błędne przyjęcie, że dochód rodziny wynosi [...] zł na osobę w rodzinie. Według jego obliczeń na podstawie PIT 11 za rok 2014 - dochód ten wynosił [...] zł i nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego, które wówczas wynosiło [...] zł. Jego zdaniem, dochód za marzec 2015 r. nie powinien mieć wpływu na prawo do zasiłku rodzinnego, gdyż prawo do niego w okresie zasiłkowym [...] było ustalane na podstawie dochodu rodziny z 2014 r., a poza tym należy badać nie tyle dochód uzyskany w danym miesiącu, ale ,,dochód średniomiesięczny" uzyskany w danym roku.

Podniósł, że od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 za 2014 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że świadczenia rodzinne na F. H. tj. zasiłek rodzinny wypłacony od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia rok szkolnego [...] wypłacony we wrześniu 2016 r. - są "świadczeniami nienależnie pobranymi" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji jest pełny, nie wymaga uzupełnienia i nie pozostawia wątpliwości co do tego, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone A. H. mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do nich, a A. H. był pouczony o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1). Świadczenia zostały mu bowiem wypłacone pomimo tego, że w związku z umową zlecenia zawartą w dniu [...] stycznia 2015 r., zmieniła się w sposób istotny jego sytuacja materialna, gdyż jego dochód przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r., wynoszące w okresie zasiłkowym [...], tj. od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. – [...] zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2015r. poz. 1238).

Kolegium wyjaśniło, że stosownie do przepisów art. 5 ust. 4 - 4b u.ś.r. dochód członków rodziny skarżącego uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc w niniejszej sprawie w roku 2014, podlegał korekcie w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce po roku bazowym, z którego przeciętny miesięczny dochód stanowił podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych tj. w związku z dochodem uzyskanym na podstawie umowy zlecenia zawartej w styczniu 2015 r. Dochód ten należało zatem ponownie ustalić wg zasad określonych w art. 5 ust. 4b u.ś.r. tj. "na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych". Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo za dochód uzyskany potraktował dochód z umowy zlecenia, gdyż jest to rodzaj dochodu objętego definicją "dochodu uzyskanego" zawartą w art. 3 pkt 23 i pkt 24 u.ś.r. tj. dochodem spowodowanym "uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Stosownie bowiem do art. 3 pkt 22 u.ś.r.: "ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Potwierdzeniem "uzyskania dochodu" od dnia [...] lutego 2015 r. jest umowa zlecenia zawarta przez skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015r., natomiast potwierdzeniem wysokości dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany tj. z marca 2015 r. (art. 5 ust. 4b ustawy) jest "zaświadczenie o zarobkach" z dnia [...] stycznia 2017 r., które zostało przedłożone organowi I instancji przez skarżącego. Z zaświadczenia tego wynika, że przychód w wysokości [...] zł po pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, należny podatek w wysokości [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł wynosił [...] zł. Kolegium potwierdziło ustalenia organu I instancji, że dochód A. H. w 2014 r. w postaci wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej od dnia [...] stycznia 1986r. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. wynosił [...] zł, a zatem należało go powiększyć – zgodnie z art. 5 ust. 4b - o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za marzec 2015r. (770,07 zł), co dało kwotę [...]zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Odnośnie różnicy w obliczeniach dochodu za 2014 r. dokonanych przez skarżącego (611,86 zł na osobę w rodzinie) i przez organ I instancji (633,43 zł na osobę w rodzinie), Kolegium stwierdziło, że obliczenia skarżącego są wadliwe, gdyż skarżący odjął zaliczkę na podatek (2.077 zł), zamiast podatek wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2014 r., który wynosił [...] zł, a także odjął niższą kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne (2.080,03 zł), zamiast kwotę [...]zł, wynikającą z jego oświadczenia z dnia [...] października 2015r. Kolegium stwierdziło jednocześnie, że różnice te i tak nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż nawet przy uwzględnieniu obliczeń skarżącego, a więc po dodaniu do wskazanego przez niego miesięcznego dochodu tj. do kwoty [...]zł (611,86 zł x 3 osoby) dochodu z marca 2015r. tj. [...] zł, dochód wynosiłby [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie, przekraczając kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy (674 zł). Kolegium stwierdziło ponadto, że dochód skarżącego, wyliczony zarówno przez organ I instancji, jak i przez skarżącego nie uprawnia również do przyznania zasiłku na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r., w dotychczasowym brzmieniu, tj. do [...] stycznia 2016 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia [...] maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz.995).

Przepis ten stanowił, że jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego zostało przekroczone o [...] zł, a kwota ta jest wyższa niż najniższy zasiłek rodzinny, który w okresie zasiłkowym [...] wynosił [...] zł. Przy uwzględnieniu obliczeń skarżącego, kwota przekroczenia, o której mowa w tym przepisie, również jest wyższa niż najniższy zasiłek rodzinny, gdyż wynosi [...] zł.

Kolegium wskazało również na pismo z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017r., z którego wynika, że A. H. otrzymywał od dnia [...] czerwca 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy stała premia została wstrzymana, a na to miejsce otrzymał "to samo" wynagrodzenie w postaci umowy zlecenia od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. W piśmie tym wyjaśniono również, że w PIT za 2014 r. wykazany został przychód ze stosunku pracy wraz z premią, natomiast w PIT za 2015 r. wykazano przychód ze stosunku pracy bez premii, a wynagrodzenie za wykonywaną pracę z uprawnieniami na podstawie umowy zlecenia wykazano w pozycji "działalność wykonywana osobiście". Podniesiono, że w tej sytuacji, umowę zlecenia "można rozumieć" jako kontynuację premii stałej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło tego stanowiska.

Kolegium ustaliło, że skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę od [...] stycznia 1986 r. i tylko z tego tytułu miał dochód w 2014 r. podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego źródła wchodziła od dnia [...] czerwca 2014 r. premia, przyznawana co miesiąc. Wynagrodzenie wraz z premią zostało wykazane przez pracodawcę w PIT 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za 2014r. Zdaniem Kolegium, okoliczność, że skarżący otrzymywał premię do [...] stycznia 2015 r. nie stanowi "utraty dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r., tak jak i nabycie przez skarżącego prawa do tej premii od [...] czerwca 2014 r., a więc faktyczne zwiększenie dochodu z tytułu umowy o pracę w roku bazowym, nie jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. W świetle art. 3 pkt 23 - premia, jako dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, mógłby być pominięty (wraz z wynagrodzeniem) na podstawie art. 5 ust. 4 tylko w przypadku utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c) albo w przypadku uzyskania prawa do urlopu wychowawczego (lit. a), a w niniejszej sprawie takie zdarzenia nie zaistniały. Organy nie mają natomiast podstaw do uznania za "utratę dochodu" innych zdarzeń, niż wymienione w tym przepisie. Nabycie przez skarżącego prawa do premii nie jest kwalifikowane jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r., a tym samym nie ma zastosowania art. 5 ust. 4b u.ś.r., gdyż premia przysługiwała z tytułu umowy o pracę, a umowa o pracę została zawarta jeszcze przed rokiem bazowym - od [...] stycznia 1986r.

Nie ma natomiast wątpliwości co do tego, że zawarcie przez A. H. umowy zlecenia z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. od dnia [...] lutego 2015 r. jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r., gdyż umowa ta mieści się w definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skarżący oprócz zatrudnienia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę, wykonywał bowiem od dnia [...] lutego 2015r. dodatkowo pracę na podstawie umowy zlecenia, a więc otrzymywał wynagrodzenie z dwóch tytułów, co potwierdza PIT 11 za 2015 r. i zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] grudnia 2016 r. Dochód w postaci premii i dochód z tytułu umowy zlecenia to nie jest "ten sam dochód". Kolegium wskazało, że nie kwestionuje, że wysokość premii przysługującej skarżącemu do [...] stycznia 2015 r. była taka sama, jak wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia przysługującego od dnia [...] lutego 2015r., jednakże w świetle u.ś.r. - za dochód skarżącego z roku 2014 należy uznać wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wraz ze wszystkimi jego składnikami, w tym z premią (gdyż nie można uznać za "utratę dochodu" samej premii), natomiast podjęcie od dnia [...] lutego 2015 r. zatrudnienia u tego samego pracodawcy na podstawie umowy zlecenia należy zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. i w konsekwencji zastosować art. 5 ust. 4b tej ustawy. Wobec tego rodzina skarżącego nie spełniała ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. tj. [...] zł, a jednocześnie nie spełniała warunków do przyznania zasiłku na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Organ I instancji prawidłowo zatem stwierdził, że świadczenia rodzinne na F. H. nie przysługują za cały okres zasiłkowy [...], gdyż skarżący składając wniosek o przyznanie tych świadczeń w dniu [...] października 2015 r. nie wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r. zawarł umowę zlecenia, a więc świadomie wprowadził organ w błąd, co stanowi, że pobrane przez niego świadczenia są świadczeniami nienależnymi, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., które podlegają zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podzieliło ponadto ustalenia organu I instancji, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji, wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. uzyskaniu dodatkowego dochodu z tytułu kolejnej umowy zlecenia z dnia [...] grudnia 2015 r. i aneksie do niej z dnia [...] grudnia 2016 r., co doprowadziło do wypłacenia świadczenia za cały okres zasiłkowy. Kolegium podkreśliło, że skarżący o obowiązku takim był poinformowany w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (część VII) oraz decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że świadczenia rodzinne wypłacone mu w całym okresie zasiłkowym od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r., a zatem na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r zobowiązany jest do ich zwrotu.

Kolegium ustaliło przy tym, że kwota nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wynosi [...] zł (118 zł x 12 miesięcy), kwota nienależnie pobranego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości – [...] zł, tj. łącznie – [...] zł.

Kolegium poinformowało ponadto skarżącego, że może on w odrębnym postępowaniu ubiegać się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. H. domagał się uchylenia decyzji powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 3 pkt 24 lit. "c", art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4b, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r. oraz przepisów postępowania tj. art. 6, 8, 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi, skarżący w pierwszej kolejności podkreślił, że skoro prawo do świadczeń na okres zasiłkowy [...] było ustalane na podstawie dochodu z 2014 r., to dochód uzyskany w marcu 2015 r. nie powinien być uwzględniany. Poza tym, ocenie podlega nie dochód uzyskany w danym miesiącu, ale dochód średniomiesięczny uzyskany w danym roku.

Ponadto skarżący przedstawił, podobnie, jak w odwołaniu, swój sposób wyliczenia dochodu za 2014 r. Wyjaśnił, że w 2014 r. uzyskał przychód w kwocie [...]zł, który – zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. – pomniejszył o: koszty uzyskania przychodu - [...] zł, należny podatek dochodowy od osób fizycznych - [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł, co dało kwotę [...]zł (PIT-11 za rok 2014). Po podzieleniu tej kwoty na 12 miesięcy stanowi to kwotę [...]zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie (trzyosobową). Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego, a więc nie było podstaw do stwierdzenia świadczeń nienależnie pobranych.

Skarżący podniósł także, iż od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości wyłącznie przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że oceniają wyłącznie to, czy zaskarżona decyzja (bądź inny akt) nie narusza obowiązujących przepisów.

Badając w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że jest ona zasadna.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej był art. 30 u.ś.r., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się natomiast:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (ust.2).

Wydając zaskarżoną decyzję organ wskazał na art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdzając, że skarżący składając w październiku 2015 r. wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...] nie wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zawarł z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. umowę zlecenia na okres do [...] grudnia 2015 r., a więc świadomie wprowadził organ w błąd co do swojej sytuacji finansowej (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), a ponadto następnie – już w okresie pobierania przyznanych świadczeń - nie poinformował organu o kolejnej umowie zlecenia (na dalszy okres tj. obejmujący cały 2016 r.) i uzyskiwaniu z tego tytułu przez cały okres zasiłkowy [...] dochodu, co spowodowało, że zasiłek ten, pobrany w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi.

Organ potraktował dochód z tytułu umowy zlecenia jako "dochód uzyskany", o którym mowa w art. 3 pkt 24 lit. "a" u.ś.r.

Stanowisko organu nie jest słuszne.

Zgodnie z tym przepisem, "uzyskanie dochodu" oznacza uzyskanie dochodu spowodowane:

a) zakończeniem urlopu wychowawczego,

b) uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,

c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,

e) (uchylona),

f) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,

g) (uchylona),

h) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

i) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,

j) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

k) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wbrew stanowisku organów obu instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne z wymienionych w tym przepisie okoliczności, a więc również okoliczność z lit. "c", na którą organy wskazują, pomimo tego, że "umowa zlecenia" mieści się w zdefiniowanym w tym przepisie pojęciu: "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 22 u.ś.r. – "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

O "uzyskaniu dochodu" w powyższym rozumieniu można mówić tylko w razie nowego, dodatkowego "zatrudnienia" lub "innej pracy zarobkowej".

W niniejszej sprawie warunek ten nie występuje.

Nie nastąpiło bowiem dodatkowe, nowe zatrudnienie skarżącego w 2015 r., a jedynie zmieniła się jego podstawa prawna.

Bezspornie skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę już od [...] stycznia 1986 r. Z zaświadczenia tego pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego tytułu wchodziła również premia, przyznawana co miesiąc, wynosząca [...] zł, co nie jest kwestionowane. Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wynagrodzenie obejmujące także tę premię zostało wykazane przez pracodawcę w PIT - 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za rok 2014.

Bezsporne jest również to, że skarżący otrzymywał tę premię już od czerwca 2014 r., a więc już w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Premia ta miała charakter stały i była wypłacana do [...] stycznia 2015 r., natomiast od [...] lutego 2015r., na podstawie zawartej z tym samym pracodawcą umowy zlecenia z dnia [...] stycznia 2015 r. – obok wynagrodzenia wynikającego z trwającej nadal umowy o pracę, skarżący otrzymywał tę samą kwotę.

Jak wynika z treści wskazanego wyżej zaświadczenia Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017 r. (k.27 akt admin.) skarżący otrzymywał od [...] czerwca 2014 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy premia została wstrzymana, zaś w jej miejsce skarżący otrzymywał takie samo wynagrodzenie na podstawie umowy zlecenia zawartej [...] stycznia 2015 r. W zaświadczeniu wyjaśniono, że PIT 11 za 2014 r. obejmował również uzyskaną przez skarżącego w tym roku premię, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazano oddzielnie wynagrodzenie ze stosunku pracy (bez premii) i z umowy zlecenia (w pozycji działalność wykonywana osobiście). Podkreślono, że w tej sytuacji "umowę zlecenia można rozumieć jako kontynuację premii stałej". Jednocześnie wskazano, że skarżący w 2015 r. i 2016 r. nie podejmował żadnej innej pracy dodatkowej w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P..

Powyższe zaświadczenie pozwala na przyjęcie, że umowa zlecenia stanowiła w istocie kontynuację dotychczasowego stosunku pracy skarżącego, a więc kontynuację dotychczasowego zatrudnienia.

Z zaświadczenia wynika, że zakres obowiązków skarżącego określony w umowie o pracę pokrywał się z obowiązkami wynikającymi z umowy zlecenia, brak więc podstaw do uznania, że skarżący podjął nowe, dodatkowe zatrudnienie, zwłaszcza, że w zaświadczeniu wprost wskazano, że "żadnej innej dodatkowej pracy" skarżący w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. nie podejmował. Sporna umowa zlecenia zastąpiła w istocie uznaniowy składnik wynagrodzenia skarżącego wypłacanego na podstawie umowy o pracę (premii) – obie umowy zostały zawarte z tym samym pracodawcą, dotyczą podobnych obowiązków i takiej samej kwoty. Powyższe pozwala uznać, że na skutek zawarcia umowy zlecenia nastąpiła jedynie zmiana podstawy zatrudnienia skarżącego, a nie nowe "zatrudnienie", o którym mowa w art. 3 pkt 24 lit. "c" u.ś.r. Istota łączącego skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. stosunku pracy faktycznie nie zmieniła się od chwili zawarcia z nim umowy o pracę tj. od [...] stycznia 1986 r. Zmieniła się wyłącznie – od [...] stycznia 2015r. podstawa prawna zatrudnienia – obok umowy pracę, strony zawarły przedmiotową umowę zlecenia, na podstawie której faktycznie wypłacane było "podwyższone" od 2014 r. wynagrodzenie (o [...] zł, co nie jest sporne). Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2011 r., I OSK 1047/11; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2011 r., II SA/Bd 954/11), zmiana wysokości wynagrodzenia w ramach istniejącego stosunku pracy (jego obniżenie bądź podwyższenie) nie stanowi ani utraty, ani uzyskania dochodu, o których mowa w art. 3 pkt 23 i 24 u.ś.r.

W sytuacji występującej w sprawie, przeciwne rozumienie tego przepisu byłoby zbyt formalistyczne i jako takie byłoby niezgodne z celem u.ś.r., jakim jest zaspokajanie podstawowych, bytowych potrzeb rodziny zapewniających jej członkom życie na poziomie odpowiadającym godności człowieka, stanowiącym realizację wyrażonej w art. 71 Konstytucji RP zasady pomocy państwa rodzinie.

Skoro zatem, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, wadliwe było potraktowanie dochodu skarżącego z umowy zlecenia uzyskanego w 2015 r. i 2016 r. za "dochód uzyskany", to nie można w ogóle mówić o świadomym wprowadzeniu przez skarżącego organu w błąd (w odniesieniu do okresu od 1 listopada do [...] grudnia 2015 r.), a więc o " świadczeniu nienależnie pobranym", zdefiniowanym w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. W świetle zgromadzonych dowodów, dochód który uwzględniał organ przyznając skarżącemu świadczenia decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., został ustalony na podstawie PIT 11 za 2014 r., a ten obejmował również przyznaną od [...] czerwca 2014 r. premię. Nie ma więc mowy o wadliwie przedstawionej przez skarżącego sytuacji dochodowej.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów, nie można również mówić o "zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2016 r. do [...] października 2016 r., a więc o "świadczeniu nienależnie pobranym" zdefiniowanym w art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Skoro bowiem dochodu z umowy zlecenia nie można potraktować jako "dochodu uzyskanego", to nie ma podstaw do korygowania ustalonego przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] listopada 2015 r., dochodu za 2014 r., nie można więc mówić o zmianie tego dochodu.

W konsekwencji nie ma podstaw do stwierdzenia, że sporne świadczenia (zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) są świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Z powyższych przyczyn skarga jest uzasadniona, zbędne jest natomiast odnoszenie się do zarzutów dotyczących sposobu obliczenia dochodu skarżącego za 2014 r.

Zaskarżona decyzja podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wyrażoną przez Sąd na tle okoliczności niniejszej sprawy wykładnię art.3 pkt 23 i 24 u.ś.r.