Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 129/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6551
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 18 ust. 2 , § 19 ust. 4 pkt 2
journal: Dz.U. 2007 nr 109 poz 750
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozowju Wsi  z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 21  czerwca 2007 r.)
article: art. 7,art. 77 § 1, art. 97 § 1 pkt 4 ,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Ireneusz Fornalik Protokolant Piotr Suchoń po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 112/11 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę A. P. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia [...] grudnia 2010 r. nr 6/2010 w przedmiocie odmowy przyznania renty strukturalnej (sygn. akt I SA/Rz 112/11).

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 2 września 2010 r. A. P. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. o przyznanie renty strukturalnej. Wskazał, że jest posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą działki: nr 204 – o pow. użytków rolnych 2,1291 ha (na dowód czego przedłożył odpis aktu notarialnego), nr 206 – o pow. użytków rolnych 1 ha (odnośnie do której złożył wniosek o stwierdzenie nabycia jej własności poprzez zasiedzenie) nr 289/1 – o pow. 1,5 ha użytków rolnych, którą włada na podstawie umowy dzierżawy.

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., decyzją z dnia [...] października 2010 r. odmówił A. P. przyznania renty strukturalnej, powołując się na § 4 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm., dalej jako: rozporządzenie). Zgodnie z tym przepisem rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 6 ha, a w przypadku gospodarstw rolnych położonych w województwie małopolskim, podkarpackim, śląskim lub świętokrzyskim - co najmniej 3 ha. Na podstawie analizy wniosku oraz załączonych do niego dokumentów organ stwierdził, że A. P. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,1291 ha oraz użytkownikiem działki nr 206 o pow. 1 ha, położonej w Z. Organ zaznaczył, że złożenie przez zainteresowanego wniosku o zasiedzenie wskazanej wyżej działki o nr 206, nie stanowi dowodu potwierdzającego nabycie prawa własności. Stwierdzenie nabycia własności przez zasiedzenie następuje jedynie na podstawie orzeczenia sądowego.

Od powyższej decyzji A. P. złożył odwołanie, w którym podał że przedłożył oświadczenie o nabyciu przez zasiedzenie własności działki nr 206. Wskazał, że nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie następuje z mocy prawa, a sąd to prawo jedynie potwierdza.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając decyzję wskazał, że w myśl § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a rozporządzenia do wniosku o przyznanie renty strukturalnej dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków do uzyskania renty strukturalnej, w tym potwierdzające łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego. Zgodnie natomiast z § 18 ust. 2 rozporządzenia z 2007 r. dokumentami potwierdzającymi okoliczności, o których mowa w § 17 ust. 5 pkt 1 lit a są: akt notarialny, prawomocne orzeczenie sądu, wypis z księgi wieczystej, wypis z ewidencji gruntów i budynków, zaświadczenia właściwego wójta (burmistrza lub prezydenta miasta), inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego. Zdaniem organu II instancji odwołujący się jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,1291 ha, ponieważ działka oznaczona numerem 206 nie stanowi jego własności. Stwierdzenie nabycia własności poprzez zasiedzenie może nastąpić jedynie na podstawie postanowienia sądu, tymczasem w przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w P., do którego wpłynął wniosek o zasiedzenie, wydał jedynie zaświadczenie, że taka sprawa została zarejestrowana. Wnioskodawca nie przedłożył dowodów nabycia własności przedmiotowej nieruchomości w czterdziestodniowym terminie, przewidzianym przepisami prawa do weryfikacji jego wniosku.

A. P. zaskarżył opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji organu I instancji.

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

WSA w Rzeszowie wspomnianym na wstępie wyrokiem oddalającym skargę wskazał, że spór w niniejszej sprawie dotyczy rzeczywistej powierzchni gospodarstwa rolnego skarżącego.

Odnosząc się do tej kwestii Sąd I instancji podał, że zgodnie z § 17 ust. 5 lit. a rozporządzenia do wniosku o przyznanie renty strukturalnej wnioskodawca jest zobligowany załączyć między innymi dokumenty potwierdzające łączną powierzchnię posiadanego gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu skarżący nie udokumentował faktu nabycia własności, poprzez zasiedzenie, działki nr [...] w sposób wymieniony w § 18 ust. 2 rozporządzenia. Co prawda katalog dokumentów wymienionych w powołanym wyżej przepisie nie ma charakteru zamkniętego, jednakże prawa własności nie można wywieźć jedynie z faktu złożenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia. Podobnie dowodem nabycia własności nieruchomości nie może być oświadczenie skarżącego w tym przedmiocie, które jako dokument prywatny stanowi jedynie dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie (art. 245 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego; Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.). Sąd I instancji zaznaczył, że § 18 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia wśród dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, wymienia oświadczenia potwierdzające łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego, ale w przypadku nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia właściwym do stwierdzenia tego faktu jest jedynie sąd powszechny. Kompetencja ta ma charakter wyłączny, co oznacza, że wykazanie nabycia prawa własności nieruchomości w drodze zasiedzenia nie może nastąpić żadnym innym dokumentem, a tym bardziej dokumentem prywatnym.

Sąd I instancji przyznał rację skarżącemu, że nabycie własności rzeczy w drodze zasiedzenia następuje z mocy samego prawa, a postanowienie sądu w tym przedmiocie ma charakter deklaratoryjny. Jednakże wykazanie tego prawa może nastąpić tylko i wyłącznie za pomocą dokumentu urzędowego w postaci orzeczenia sądowego. Z tego też względu organ administracyjny załatwiający konkretną sprawę nie jest władny, ani też uprawniony do czynienia własnych ustaleń w tym zakresie.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia przez organy art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej jako: k.p.a.) WSA stwierdził, że okoliczności związane ze stwierdzeniem nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości nie stanowią zagadnienia wstępnego w przedmiotowej sprawie. Wynika to przede wszystkim z faktu, że termin składania wniosków o przyznanie renty strukturalnej, jak również termin ich weryfikacji jest ściśle określony, nie ma zatem możliwości jego wydłużenia w konkretnej sprawie. Do takiego wniosku prowadzi analiza § 21 oraz § 19 ust. 2 rozporządzenia, z których wynika, że to Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest uprawniony do wyznaczenia zakończenia terminu składania wniosków, a kierownik biura powiatowego weryfikuje wnioski w ciągu czterdziestu dni. Sąd I instancji wskazał ponadto, że rozpatrując wniosek o przyznanie renty strukturalnej organ dokonuje jego oceny według stanu na dzień jego złożenia. Bada on więc przesłanki przyznania renty strukturalnej, w świetle okoliczności faktycznych, wynikających z treści wniosku oraz załączonych do niego dokumentów, wszelkie natomiast zmiany w tym zakresie mogą być uwzględniane jedynie wówczas, gdy zostały przedstawione przed upływem czterdziestodniowego terminu weryfikacji wniosku. W przedmiotowej sprawie organ dokonał prawidłowej oceny, że na dzień złożenia wniosku skarżący nie spełniał warunków do przyznania mu renty strukturalnej.

A. P. od powyższego wyroku złożył skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1 i merytoryczne rozpoznanie skargi.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię tj.

1. § 19 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków określonej w § 4 pkt 5 rozporządzenia, w sytuacji gdy orzeczenie o stwierdzeniu zasiedzenia części działki, która podwyższyłaby areał stanowiący własność skarżącego ma charakter deklaratoryjny, a skarżący byłby w stanie udowodnić powyższe w przypadku zastosowania przez organ obligatoryjnego zawieszenia postępowania zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., przedstawiając stosowne orzeczenie sądu, a także przez uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo własności obejmujące areał gruntu niezbędny do przyznania renty strukturalnej, w sytuacji gdy postanowienie o zasiedzeniu nieruchomości stwierdza uzyskanie własności z dniem zasiedzenia, a więc z mocą wsteczną, a nie z dniem wydania postanowienia, wobec czego organy administracji a za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powinny wziąć pod uwagę czy w dniu składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący spełniał przesłanki prawne zasiedzenia nieruchomości, bowiem oznacza to w istocie, że był już jej właścicielem (zarzut sformułowany na żądanie skarżącego).

2. § 18 ust. 2 rozporządzenia poprzez przyjęcie, iż zgodnie ze wskazanym przepisem skarżący zobowiązany był do udowodnienia zgodnie z wymaganiami w nim określonymi prawa własności nieruchomości, w sytuacji gdy przepis dotyczy wyłącznie dokumentów potwierdzających posiadanie nieruchomości, jako jeden z tych dokumentów wymieniając oświadczenie. W efekcie Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjął za jedną z podstaw rozstrzygnięcia naruszenie przepisu dotyczącego potwierdzenia posiadania nieruchomości, a nie związanego z własnością nieruchomości, wskazując, iż skarżący nie udowodnił własności nieruchomości w sposób w nim przewidziany, a także przez uznanie, że oświadczenie rolnika i zaświadczenie o toczącym się postępowaniu sądowym w sprawie o zasiedzenie nie może stanowić dowodu własności nieruchomości, w sytuacji gdy § 18 ust. 2 pkt 6 przewiduje możliwość załączenia do wniosku także innych dokumentów w tym oświadczeń potwierdzających łączną powierzchnię i stan prawny posiadanego gospodarstwa przy czym w przypadku przyznania rolnikowi prawa do renty strukturalnej podstawą jej wypłaty jest przeniesienie własności nieruchomości w terminie 9 miesięcy od otrzymania decyzji, a więc w przypadku niemożności przekazania rolnik nie otrzymałby renty.

Ponadto zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj:

1. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż toczące się przed Sądem Rejonowym w P. postępowanie o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości nie stanowi w przedmiotowej sprawie zagadnienia wstępnego uzasadniającego zawieszenie postępowania z urzędu, ze względu na fakt, iż termin składania wniosków o przyznanie renty strukturalnej, jak również termin ich weryfikacji są ściśle określone i nie ma możliwości ich wydłużenia, w sytuacji gdy przepisy materialno prawne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie nie wprowadziły żadnych ograniczeń dopuszczalności zawieszenia postępowania, a treść rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie przyznania A. P. renty strukturalnej zależała od orzeczenia Sądu Rejonowego w P. w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości przez skarżącego, a także poprzez błędne przyjęcie, że rozpatrując wniosek o przyznanie renty strukturalnej organ dokonuje jego oceny według stanu na dzień jego złożenia, w sytuacji gdy okoliczności związane ze spełnieniem wszystkich wymogów prawnych pozwalających na wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną podlegają ostatecznemu badaniu w dacie jej wydania.

2. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu wyroku błędnej podstawy prawnej, tj. § 18 ust. 2 rozporządzenia, a w efekcie niewskazanie prawidłowej podstawy orzeczenia tudzież jej nie wyjaśnienie. Powyższe wpłynęło na wynik sprawy, gdyż Sąd nie rozpatrzył innych możliwych do zastosowania podstaw prawnych, bazując wyłącznie na przepisach dotyczących posiadania, a nie własności użytków rolnych, a więc na przepisach nie znajdujących zastosowania w niniejszej sprawie.

3. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez przyjęcie, że Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, a w konsekwencji wydał zgodną z prawem decyzję administracyjną.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podkreślił, że postanowienie w sprawie o zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny. W związku z powyższym orzeczenie to potwierdziłoby, iż w dniu składania wniosku skarżący spełniał przesłanki określone w ww. przepisie, uprawniające do uzyskania renty strukturalnej. Podał, że Sąd Rejonowy w P. postanowieniem z dnia 24 listopada 2011 r. (sygn. akt [...]) stwierdził zasiedzenie przez skarżącego działki nr 206 i 206/1 z dniem 1 września 2003 r.

Wnoszący skargę kasacyjną wskazał ponadto, że niesłuszne jest stanowisko Sądu I instancji, który przyjął, że kwestia zasiedzenia nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie. Podkreślił, że wyłączenie stosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. musi jasno wynikać z przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie brak jest takich przepisów.

Zdaniem skarżącego za nieprawidłowe powinno uznać się także stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym wszczęcie sprawy o zasiedzenie i przedstawienie na tą okoliczność odpowiedniego oświadczenia nie może stanowić dowodu własności nieruchomości w sytuacji, gdy nawet w przypadku przyznania rolnikowi prawa do renty strukturalnej podstawą jej wypłaty jest przekazanie własności nieruchomości w terminie 9 miesięcy od otrzymania decyzji, a wiec w przypadku niemożności przekazania rolnik i tak nie otrzymałby renty strukturalnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Rzeszowie wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. W szczególności organ zwrócił uwagę na brak możliwości zawieszenia postępowania o przyznanie renty strukturalnej z powodu nałożonych na niego przepisami prawa terminów do dokonania kolejnych czynności w postępowaniu.

W dniu 10 kwietnia 2010 r. do NSA wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego informujące o śmierci skarżącego. Następnie w dniu 8 czerwca 2012 r. wpłynęło do NSA pismo brata skarżącego z załączonym aktem zgonu oraz wypisem notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. W piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. J. P. oświadczył, że wstępuje do postępowania sądowego, jako następca prawny zmarłego brata.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia kwestia legitymacji procesowej J. P. (następcy prawnego zmarłego A. P.) w niniejszym postępowaniu. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.) sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. W niniejszej sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania, gdyż w piśmie z dnia 29 sierpnia 2012 r. J. P. – następca prawny skarżącego – zgłosił swój udział w sprawie. Zdaniem NSA jako jedyny spadkobierca posiada on interes prawny w sprawie, której przedmiot związany jest z przyznaniem renty strukturalnej zmarłemu bratu.

Przechodząc do meritum sprawy należy zaznaczyć, że postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji wydanie zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Analiza zarzutów sformułowanych zarówno na podstawie art. 174 pkt 1, jak też art. 174 pkt 2 p.p.s.a. pozwala na przyjęcie, że spór w niniejszej sprawie sprawdza się w istocie do rozstrzygnięcia kwestii związanej ze sposobem wykazania przez rolnika tytułu prawnego do gospodarstwa rolnego, które w zamian za rentę strukturalną ma zostać przekazane w związku z zaprzestaniem działalności rolniczej.

Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu stwierdził, że w świetle § 18 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750 ze zm., dalej jako: rozporządzenie) dokumentem potwierdzającym nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie może być wyłącznie prawomocne postanowienie sądu powszechnego. Natomiast zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną okoliczność posiadania tytułu własności nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego rolnika zainteresowanego uzyskaniem renty strukturalnej może zostać wykazane także oświadczeniem zainteresowanego o nabyciu własności tej nieruchomości przez zasiedzenie oraz dowód złożenia do sądu powszechnego wniosku o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko wnoszącego skargę kasacyjną nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z § 19 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia, którego naruszenie zarzucił autor skargi kasacyjnej, kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, odmawia przyznania renty strukturalnej, jeżeli w wyniku weryfikacji wniosku o przyznanie renty strukturalnej zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni użytków rolnych określonej w § 4 pkt 5, współwłaścicielem takiego gospodarstwa wraz z małżonkiem ani właścicielem takiego gospodarstwa nie jest małżonek rolnika. W świetle natomiast § 18 ust. 2 tego rozporządzenia dokumentami potwierdzającymi łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego oraz zmiany, jakim podlegała powierzchnia i stan prawny tego gospodarstwa w ostatnich 5 latach przed złożeniem wniosku są: akt notarialny (pkt 1), prawomocne orzeczenie sądu (pkt 2), wypis z księgi wieczystej (pkt 3), wypis z ewidencji gruntów i budynków (pkt 4), zaświadczenie właściwego wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) (pkt 5) oraz inne dokumenty, w tym oświadczenia, potwierdzające łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego (pkt 6).

Katalog dokumentów, na podstawie których zainteresowany uzyskaniem renty strukturalnej ma wykazać powierzchnię przekazywanego gospodarstwa rolnego nie ma charakteru zamkniętego. Nie oznacza to jednak, że wnioskujący o rentę może dowolnie wybrać formę wykazania powierzchni gospodarstwa, którego jest właścicielem. Oświadczenie, o którym mowa § 18 ust. 2 pkt 6 rozporządzenia nie może w każdym przypadku zastępować dokumentów wymienionych w pkt 1-5 tego przepisu. Jeżeli prawo własności do określonej nieruchomości może być wykazane dokumentem wymienionym w § 18 ust. 2 pkt 1-5, to rolnik ubiegający się o przyznanie renty powinien wraz z wnioskiem przedstawić organowi stosowny dokument. Jeżeli nabycie prawa własności nieruchomości nastąpiło przez zasiedzenie, to dokumentem właściwym do wykazania prawa własności jest prawomocne orzeczenie sądu powszechnego i nie może być ono zastąpione oświadczeniem zainteresowanego.

Wykładając § 18 ust. 2 rozporządzenia należy mieć na uwadze specyficzny charakter postępowania o przyznanie renty strukturalnej, regulowanego szczegółowo zarówno przez przepisy prawa krajowego, jak też prawo wspólnotowe. Postępowanie to, podobnie jak w przypadku innych postępowań związanych z realizacją programów finansowanych ze środków europejskich, jest sformalizowane. Przepisy określają bardzo dokładnie obowiązki osoby ubiegającej się o przyznanie renty strukturalnej, w tym wymogi formalne wniosku. Wskazują także na konkretne formy wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak spełnienia wymogów formalnych przez zainteresowanego pozbawia go możliwości uzyskania świadczenia. Zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek złożony przez rolnika ubiegającego się o rentę strukturalną. Na zainteresowanym ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które muszą zostać spełnione, aby organ mógł wydać postanowienie wstępne kwalifikujące rolnika do przyznania renty. Weryfikacja tych okoliczności odbywa się wyłączenie na podstawie dokumentów złożonych wraz z wnioskiem w ściśle określonym terminie. Warunki uprawniające do uzyskania renty strukturalnej mają być spełnione już w dacie złożenia wniosku. To znaczy, że rolnik ubiegający się o rentę strukturalną musi w dniu złożenia wniosku być właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni określonej w cytowanym rozporządzeniu i musi to prawo wykazać dokumentem określonym w § 18 ust. 2 rozporządzenia. Jeżeli zatem osoba powołuje się prawo własności nabyte przez zasiedzenie, to jak wspomniano wyżej, powinna w dniu złożenia wniosku przedłożyć organowi prawomocne orzeczenie sądu. Nie ma znaczenia, że postanowienie stwierdzające nabycie przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości ma charakter deklaratoryjny, a nabycie prawa własności następuje z mocy samego prawa. Skoro bowiem jednym z warunków do przyznania renty jest wykazanie się przez zainteresowanego dokumentem potwierdzającym to prawo (prawomocne orzeczenie sądu powszechnego), to brak takiego dokumentu uniemożliwia organowi przyznanie renty. Kierownik biura powiatowego Agencji nie dysponuje innymi środkami prawnymi pozwalającymi na weryfikację rzeczywistego stanu prawnego gospodarstwa rolnego niż dokumenty załączone do wniosku. Jak wskazano wyżej oświadczenie o przysługującym prawie własności nieruchomości nie może zastąpić orzeczenia sądu stwierdzającego zasiedzenie nieruchomości. Na marginesie zauważyć należy, że w prawie administracyjnym znane są sytuacje, w których prawodawca wiąże określone skutki prawne z momentem uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie, mimo że orzeczenie to ma charakter deklaratoryjny. Jako przykład wskazać można obowiązek uiszczenia podatku związanego z nabyciem przez zasiedzenie własności rzeczy. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 93, poz. 768 ze zm.) przy nabyciu prawa własności rzeczy w drodze zasiedzenia obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie.

Stąd też w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia przez Sąd I instancji § 18 ust. 2 oraz § 19 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. nie jest zasadny.

Nie posiada usprawiedliwionych podstaw także zarzut naruszenia przez WSA w Rzeszowie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Formułując ten zarzut autor skargi kasacyjnej wskazał, że postępowanie administracyjne dotyczące przyznania renty strukturalnej powinno zostać zawieszone przez organ z urzędu z uwagi na konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Rejonowy w P. (wniosek skarżącego o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie działek oznaczonym numerami ewidencyjnymi 206 i 206/1).

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem są wyłącznie kwestie prawne, które albo ujawniły się w toku postępowania i dotyczą istotnej dla sprawy przesłanki decyzji, albo z przepisów prawa materialnego wynika wprost konieczność rozstrzygnięcia danej kwestii prawnej. Biorąc pod uwagę wyżej przedstawione rozważania należy przyjąć, że prawomocne rozstrzygnięcie przez sąd powszechny kwestii nabycia przez skarżącego prawa własności nieruchomości zgłoszonej we wniosku nie stanowi prejudykatu w sprawie o przyznanie renty. Jak bowiem wskazano wyżej, okoliczność ta musi być przesądzona już w dniu złożenia wniosku. Brak wykazania stosownym dokumentem przez zainteresowanego prawa własności do nieruchomości obliguje organ do wydania decyzji o odmowie przyznania renty, a nie do zawieszenia postępowania. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie miał zastosowania art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę kasacyjną Sąd I instancji nie wyraził poglądu, że zastosowanie tego przepisu zostało generalnie wyłączone w postępowaniu uregulowanym we wspomnianym rozporządzeniu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostałe zarzuty sformułowane przez pełnomocnika wnoszącego skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. stanowią w istocie konsekwencję omówionych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego. W ocenie NSA w niniejszej sprawie nie zostały naruszone art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Sąd I instancji słusznie uznał postępowanie wyjaśniające organów za przeprowadzone w zgodzie ze wspomnianymi przepisami. Organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy oraz wyciągnęły z niego zasadne wnioski. Przede wszystkim prawidłowo została ustalona powierzchnia gospodarstwa rolnego należącego do skarżącego, która jak słusznie stwierdzono nie pozwalała na przyznanie mu renty strukturalnej.

Nie został również naruszony art. 141 § 4 p.p.s.a. W ramach tego zarzutu wnoszący skargę kasacyjną wskazał na wadliwość uzasadnienia zaskarżonego wyroku polegającą na podaniu przez Sąd I instancji błędnej podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenie to autor skargi kasacyjnej widzi w tym, że § 18 ust. 2 rozporządzenia wymienia środki służące do wykazania posiadania, a nie prawa własności do nieruchomości. W ocenie NSA wykładnia tego przepisu w kontekście pozostałych przepisów rozporządzenia prowadzi do przeciwnych wniosków. § 17 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że postępowanie o przyznanie renty strukturalnej wszczynane jest na wniosek. W kolejnych ustępach tego paragrafu (ust. 2-6) wymienione zostały dane, które muszą być wskazane we wniosku oraz dokumenty jakie do wniosku należy dołączyć. Zgodnie z § 17 ust. 5 pkt 1 lit. a do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające łączną powierzchnię, położenie i stan prawny posiadanego gospodarstwa rolnego. Jednocześnie § 19 rozporządzenia stanowi, że kierownik biura powiatowego Agencji weryfikuje wszystkie wnioski o przyznanie renty strukturalnej (ust. 1), a jeżeli w wyniku tej weryfikacji zostanie ustalone, że wnioskodawca nie jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni określonej w rozporządzeniu odmawia przyznania renty strukturalnej. Z powyższych przepisów wynika, że dokumenty wymienione w § 18 ust. 2 rozporządzenia służą nie tylko wykazaniu posiadania, ale także własności. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do niedopuszczalnego wniosku, że prawodawca ograniczył możliwość udowodnienia posiadania nieruchomości do przedstawienia konkretnych dokumentów, jednocześnie uznając za dopuszczalne wykazanie prawa własności (jako prawa rzeczowego mocniejszego od posiadania) dowolnymi środkami. Stąd też zdaniem NSA Sąd I instancji prawidłowo wskazał podstawę prawną zaskarżonego wyroku.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.