Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 482/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 168 par. 3,  art. 267,  art. 269
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Samiczek (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom Asesor WSA Marek Olejnik Protokolant: Anna Szokalska- Kruś po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 lipca 2006 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia stronie kosztów postępowania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. orzeka, że postanowienie wymienione w pkt I nie podlega wykonaniu, III. zasądza na rzecz skarżącego od Dyrektora Izby Skarbowej we W. kwotę 100,00 ( sto ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania;


UZASADNIENIE

M. M. wystąpił w dniu [...] z wnioskiem o wydanie z akt prowadzonego postępowania, uwierzytelnionych odpisów wszystkich dokumentów. Postanowieniem z dnia [...]nr [...]Dyrektor Izby Skarbowej we W., działając na podstawie art. 269 w związku z art. 267 § 1 pkt. 3 Ordynacji podatkowej, ustalił wysokość kosztów postępowania podatkowego, informując jednocześnie Stronę o możliwości odbioru odpisów. Na podstawie tego postanowienia zobowiązano Stronę do uiszczenia kosztów w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia na wskazane konto organu podatkowego.

W dniu [...] strona cofnęła wniosek o wydanie z akt prowadzonego postępowania uwierzytelnionych odpisów, ponieważ nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów związanych z wydaniem dokumentów. Kolejnym pismem z tego samego dnia wniosła zażalenie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. nr [...] stwierdzając, iż z uwagi na cofnięcie wniosku o wydanie odpisów, zaskarżone orzeczenie dotyczące niezrealizowanego wniosku jest bezzasadne i nie może funkcjonować w obrocie prawnym.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji wywodząc, że czynność M. M., zmierzającą do wycofania wniosku o sporządzenie uwierzytelnionych odpisów uznać należy za bezskuteczną bowiem została dokonana dopiero po sporządzeniu przez organ podatkowy odpisów. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowe z zaskarżonego postanowienia wynika, że sporządzone odpisy zostały postawione do dyspozycji strony już w dniu [...], zaś przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują możliwości uchylenia się przez stronę od obowiązku poniesienia kosztów w sytuacji, gdy sporządzono już odpisy i organ podatkowy poniósł koszty związane z ich sporządzeniem.

Dyrektor Izby Skarbowej powołał się na przepisy rozdział 23 działu IV ustawy Ordynacja podatkowa, wywodząc, że zgodnie z Art. 267 Ordynacji podatkowej koszty wymienione w tym przepisie obciążają z mocy ustawy strony postępowania. Do kosztów tego rodzaju zalicza się między innymi koszty sporządzenia odpisów lub kopii. Zatem, aby obciążyć stronę kosztami sporządzenia odpisów muszą być spełnione następujące przesłanki:

– wydanie uwierzytelnionych odpisów musi wystąpić strona postępowania,

– odpisy muszą zostać sporządzone.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej Organ podatkowy realizując uprawnienie strony sporządził żądane odpisy akt sprawy, a po ustaleniu kosztów

związanych z ich wykonaniem, wydał postanowienie z dnia [...]. nr

[...]. Zatem żądanie Strony zostało przez organ podatkowy zrealizowane. Spełnione zostały zatem przesłanki do obciążenia strony kosztami postępowania.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zarzucił, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 169 § 1, 2, 3 i 4, art. 178 § 3 oraz art. 267 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu podniósł, iż wnosił o wydanie uwierzytelnionych odpisów akt sprawy na podstawie art. 169 § 3 ustawy, który zezwala na wydanie odpisów bez żądania uzupełnienia braków, w tym uiszczenia opłat, a nie jak przyjął organ podatkowy na podstawie art. 178 Ordynacji podatkowej. W takim przypadku organ podatkowy winien rozpatrzeć podanie, nawet jeżeli nie spełnia ono warunków o których mowa w art. 169 § 2 Ordynacji podatkowej. Zdaniem skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej we W. nie rozpatrzył podania z dnia [...], bowiem nie przesłał mu uwierzytelnionych odpisów dokumentów. Tym działaniem w sposób ewidentny naruszył art. 169 Ordynacji podatkowej. Skarżący podkreślił, iż art. 267 Ordynacji podatkowej nie przewiduje możliwości obciążenia strony kosztami sporządzenia odpisów dokumentów w trybie art. 169 § 3 Ordynacji podatkowej, w przeciwieństwie do trybu o którym stanowi art. 178 Ordynacji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał wcześniejsze stanowisko. Wywodził, że powołany przez stronę art. 169 Ordynacji podatkowej dotyczy wyłącznie wstępnych czynności, jakie winien podjąć organ podatkowy w sytuacji, gdy złożone podanie nie spełnia wymogów nałożonych przepisami prawa. Przepis ten nie zwalnia strony od obowiązku uiszczenia kosztów związanych sporządzeniem uwierzytelnionych odpisów dokumentów oraz nie stanowi on podstawy do żądania wydania z akt uwierzytelnionych odpisów.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej podanie o wydanie odpisów z akt sprawy nie zawierało braków formalnych, a zatem organ podatkowy winien był rozpatrzeć złożone żądanie. Wynikiem rozpatrzenia żądania strony było wydanie postanowienia z dnia [...]nr [...], z którego wynika, iż żądane odpisy zostały sporządzone. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że podanie z dnia [...] było zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Z uwagi zatem na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie powstał w ogóle obowiązek uiszczenia opłaty skarbowej od podania, organ odwoławczy nie był zobowiązany do zastosowania trybu o którym mowa w art. 169 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest zasadna, jakkolwiek z innych powodów niż podniesione przez stronę. W sprawie bowiem zaistniały podstawy wymienione w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1270) uzasadniające usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, w szczególności gdy organy administracyjne naruszyły przepisy o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Jest w sprawie niespornym, że storna złożyła wniosek o wydanie z akt odpisów dokumentów oraz to, że po otrzymaniu odpisu postanowienia o wysokości wywołanych tym wnioskiem kosztów postępowania, złożyła oświadczenie o cofnięciu wniosku. Nie jest między stronami sporna wysokość kosztów postępowania określonych w zaskarżonym postanowieniu. Przedmiotem sporu pozostaje skuteczność oświadczenia o cofnięciu wniosku oraz możliwość odstąpienia od pobrania opłaty.

Słuszne jest stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej, iż powołany przez stronę art. 169 § 3 Ordynacji podatkowej nie mógł być podstawą do zaniechania ustalania kosztów postępowania. Zgodnie z nim Organ podatkowy może rozpatrzyć podanie pomimo nieziszczenia opłat, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny zostać uiszczone z góry. Przepis ten nie ma zastosowania do podania o wydanie z akt odpisów dokumentów, bowiem podanie takie nie rodzi obowiązku uiszczenia z góry żadnych opłat. Zgodnie bowiem z art. Art. 269. Ordynacji podatkowej "Organ podatkowy ustala, w drodze postanowienia, wysokość kosztów postępowania, które obowiązana jest ponieść strona, oraz termin i sposób ich uiszczenia." Opłaty w tym wypadku nie są należne "z góry" w chwili wniesienia wniosku, lecz dopiero na skutek wydania w tym przedmiocie postanowienia.

Słusznie więc Dyrektor Izby Skarbowej po otrzymaniu wniosku o wydanie odpisów dokumentów wydał postanowienie określające wysokości kosztów postępowania.

Nie sposób natomiast zaakceptować poglądu, iż strona nie mogła w niniejszej sprawie skutecznie cofnąć swojego wniosku i że zobowiązana jest do uiszczenia kosztów postępowania mimo nieotrzymania odpisów dokumentów, tylko z tej przyczyny że organ podatkowy faktycznie już odpisy sporządził.

Wprawdzie zgodnie z art. Art. 267. § 1. Stronę obciążają koszty sporządzania odpisów lub kopii wydawanych z akt na jej wniosek, jednakże stosowanie tego przepisu nie może prowadzić do naruszenia zasad ogólnych postępowania podatkowego.

W art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej wyrażono zasadę informowania podatnika o treści przepisów prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Zasad ta ma umożliwić podatnikowi obronę jego praw i wybór prawidłowego postępowania. Dotyczy ona oczywiście nie tylko przepisów materialnego prawa podatkowego ale i przepisów o postępowaniu podatkowym.

Zgodnie z utrwalonymi poglądami doktryny i orzecznictwa "Należy oczekiwać - i wymagać - od organu podatkowego, by udzielał stronie nie orientującej się w zawiłościach procedury stosownych informacji." ( wyrok NSA z 27.02.2002 sygn. akt III SA 2055/00 M.Podat. 2002/7/45) Działający zgodnie z tą zasada organ podatkowy powinien poinformować stronę o tym, że złożony przez nią wniosek spowoduje ustalenie kosztów postępowania w znacznej kwocie w taki sposób, aby strona mogła wybrać najkorzystniejszy z jej punktu widzenia sposób obrony swoich praw, w tym zadecydować, czy ponoszenie kosztów jest dla niej niezbędne. Ponieważ w niniejszej sprawie pierwszą informację o wysokości kosztów oraz o obowiązku ich poniesienia strona powzięła z otrzymanego postanowienia, należy przyjąć, że była w tej sytuacji uprawniona do cofnięcia wniosku oceniając, że żądane koszty są z jej punktu widzenia zbyt wysokie. Cofnięcie takie czyniło dalsze postępowanie sprawie wydania odpisów ( i określenia kosztów tej czynności) bezprzedmiotowym i winno skutkować jego umorzeniem. Podstawą działania organu podatkowego winien być w tym przypadku art. 208 § 2, zgodnie z którym "Organ podatkowy może umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony oraz nie zagraża to interesowi publicznemu."

Działaniu takiemu nie stało na przeszkodzie faktyczne sporządzenie odpisów przez organ. Wbrew bowiem stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej z przepisu art. 267 i 269 Ordynacji podatkowej nie wynika, aby organ skarbowy był zobowiązany do sporządzania odpisów pomimo nieziszczenia opłaty. W szczególności przepis art. 267 § 1 nie stanowi że stronę obciążają koszty tylko już sporządzonych odpisów. Nic nie stoi bowiem na przeszkodzie aby organ podatkowy – znając wszak zawartość akt -obliczył z wyprzedzeniem wysokość kosztu sporządzenia odpisów dokumentów wymienionych we wniosku, do faktycznego zaś ich sporządzania przystąpił dopiero po otrzymaniu stosownej wpłaty. "Jedną z fundamentalnych zasad, na których opiera się w Polsce porządek prawny, jest wyrażona między innymi w art. 8 kpa (obecnie art. 121 § 1 ordynacji podatkowej) zasada zaufania do organów państwa. W myśl tej zasady nie można przerzucać na podatnika błędów lub uchybień popełnionych przez samego prawodawcę (niejasność przepisów), jak i przez organ podatkowy (niewłaściwa ich interpretacja)." (wyrok NSA z 02.12.1999 r. sygn. akt III SA 8092/98 LEX nr 40160). Dla tego strona nie może ponosić kosztów przedwczesnego działania organu, mimo, że w sposób wyraźny zrezygnowała z otrzymania odpisów dokumentów. "Wyrażona w art. 121 § 1 ordynacji podatkowej zasada zaufania do organów podatkowych nie może być traktowana wyłącznie jako abstrakcyjny postulat wobec organów, lecz jako norma prawna, której zastosowanie mieć będzie konkretny wymiar." (wyrok NSA z 26.03.2002 III SA 3390/00 Prz.Podat. 2003/1/63 )

Należy przy tym podkreślić, że zasady ogólne postępowania podatkowego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, zaś ich naruszenie – jeśli miało wpływ na wynik sprawy winno skutkować wyeliminowaniem z obrotu zaskarżonego aktu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w związku z tym stwierdza, że organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy. Zgodnie więc z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.) zaistniały przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji.

Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny jest zobowiązany – zgodnie z art. 200 cyt. ustawy zasądzić na rzecz skarżącego koszty postępowania. W tej sprawie poniesione przez skarżącego koszty były ograniczone jedynie do wpisu od skargi.

Zgodnie z art. 152 cyt. ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny jest także zobowiązany orzec w jakim zakresie zaskarżony akt może być wykonany przed uprawomocnieniem się wyroku.

Z tych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.