Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 66/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174, art. 183 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 94 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2003 nr 179 poz 1750
law: Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska - Macioch Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Stanisław Marek Pietras (spr.) Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 348/08 w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Kielcach z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 348/08, oddalił skargę D. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Kielcach z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny. Otóż Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień Kielce - [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. przyznał zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej st. chor. szt. rez. D. S. odprawę w wysokości 600% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby z jednoczesnym pomniejszeniem jej o kwotę wcześniej wypłaconej odprawy w wysokości 560%, tj. o kwotę [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie podał, że skarżący decyzją z dnia [...] marca 2003 r. nr [...], został zwolniony z zawodowej służby wojskowej oraz przeniesiony do rezerwy z dniem [...] stycznia 2004 r. i w tej sytuacji dokonano na jego rzecz wypłaty odprawy w wysokości 560% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, a następnie decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] listopada 2006 r. stwierdzono nieważność wskazanej wyżej decyzji z dnia [...] marca 2003 r. i D. S. powrócił do służby. Z kolei rozkazem Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], został on zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony z dniem [...] września 2007 r. do rezerwy z powodu odmowy przyjęcia skierowania do Wojskowej Komisji Lekarskiej. Zgodnie z art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), żołnierzowi zawodowemu z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej przysługuje odprawa w maksymalnej wysokości 600% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, jednakże należność ta ma charakter jednorazowy i skoro żołnierz otrzymał już odprawę w wysokości 560% w związku z wypowiedzeniem stosunku zawodowej służby wojskowej, to należało ją uwzględnić obecnie, bowiem zgodnie z ustawą odprawę tę otrzymuje żołnierz pełniący zawodową służbę wojskową przez okres ponad 10 lat. To z kolei oznacza konieczność dokonania niezbędnych korekt, które w ocenie organu nie były rodzajem potrącenia, o jakim mowa w art. 103 ustawy, ale zaliczeniem wcześniej otrzymanej kwoty na konto tych, które są obecnie do wypłacenia. Reasumując, roszczenie o wypłacenie podwójnej odprawy nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, jak również z uwagi na swój cywilnoprawny charakter byłoby sprzeczne z klauzulą generalną wyrażoną w art. 5 kodeksu cywilnego i z tego powodu działanie skarżącego, który chce otrzymać podwójną korzyść kosztem wojska, jest nadużywaniem prawa podmiotowego, co nie zasługuje na ochronę i jest nacechowane jego złą wolą, jeśli się zważy, że przyjęto go do pracy w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w charakterze pracownika od początku lutego 2004 r. W dalszej części powołano się na art. 8 ust. 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP i wskazano, że od 1 stycznia 2008 r. obowiązuje art. 116 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zmieniony art. 1 pkt 51 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), który umożliwia przyznanie żołnierzowi zawodowemu od Skarbu Państwa odszkodowania w przypadku unieważnienia decyzji zwalniającej go ze służby.

W odwołaniu od powyższej decyzji, D. S. zakwestionował argumentację dotyczącą zaliczenia poprzednio otrzymanej odprawy w wysokości 560% na poczet odprawy orzeczonej przedmiotową decyzją.

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Kielcach decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i w uzasadnieniu - podzielając w pełni argumentację organu pierwszej instancji - zaakcentował, że skoro decyzja z roku 2003 w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i przeniesienia do rezerwy została wyeliminowana z obrotu prawnego, zaś skarżący otrzymał wówczas m.in. odprawę w wysokości 560% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, której nie zwrócił i do której przestał być formalnie legitymowany, to jego odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi D. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, której zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 94 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu skarżącemu odprawy w wysokości innej niż przysługująca mu z mocy przepisu - czyli w wysokości 600% uposażenia z ostatniego dnia służby;

b) przepisu art. 103 ww. ustawy w zw. z art. 87 i nast. kodeksu pracy poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że można z uposażenia dokonać potrąceń pobranych w przeszłości przez żołnierza świadczeń tego samego rodzaju;

c) przepisu art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez jego niezastosowanie w sprawie, będące konsekwencją błędnego uznania, że zwrot świadczenia przewidziany z tym przepisie nie obowiązuje w niniejszej sprawie, gdyż świadczenie w dniu wypłaty nie przysługiwało, podczas gdy świadczenia te były należne w dniu, w którym ustalono wypłatę odprawy w 2004 r. i w dniu jej wypłacenia;

d) art. 81 i 104 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych poprzez błędną ich wykładnię, a w konsekwencji wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń, do których prawa nie ustala się w takiej formie prawnej;

e) przepisu art. 8 ust. 1 wspomnianej ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ten przepis wskazuje na administracyjny tryb postępowania we wszelkich sprawach uregulowanych we wspomnianej ustawie (w tym należności finansowych wypłacanych po zwolnieniu), podczas gdy tryb ten przewidziany jest tylko w przypadkach, w których istnieje szczególny przepis ustawy wskazujący na obowiązek wydania decyzji administracyjnej;

f) przepisu art. 5 kc, które polegało na jego zastosowaniu w sprawie i powołaniu w podstawie prawnej decyzji administracyjnej, podczas gdy w przedmiotowej sprawie przepis ten nie ma zastosowania.

II. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 6 kpa, polegające na braku oparcia działań organu o obowiązujące normy prawne, nieprawidłowym ustaleniu znaczenia tych norm, wadliwym dokonaniu subsumcji oraz nieprawidłowym ustaleniu następstw prawnych;

b) przepisów art. 7 i 77 kpa poprzez niezbadanie w sposób wystarczający sprawy i niepodjęcie kroków niezbędnych do załatwienia sprawy w sposób praworządny i z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącego, który wyraża się w zapewnieniu realizacji przyznanego mu przez przepisy prawne prawa do świadczeń finansowych z tytułu pełnienia służby i zwolnienia z niej.

W tej sytuacji wniósł o stwierdzenie jej nieważności oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a ewentualnie o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji jako wydanych z naruszeniem prawa oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu zaś podał, że nie ma żadnego przepisu prawnego zezwalającego na potrącenie odprawy wypłaconej po zwolnieniu skarżącego z dniem [...] stycznia 2004 r. Powołując się na szereg orzeczeń sądów administracyjnych, a także powszechnych podkreślił, że linia orzecznicza jest w tych sprawach jednolita i wyklucza możliwość dokonywania potrąceń ze świadczenia finansowego należnego żołnierzowi z innego, już uprzednio wypłaconego świadczenia tego samego rodzaju. W sprawie nie mają także zastosowania przepisy kodeksu cywilnego. Bezpodstawne jest również powoływanie się na zapisy ustawy zasadniczej, skoro kwestie te zostały uregulowane wprost w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a dalej wskazał, że nie istnieje zasada stanowiąca o jednorazowości wypłaty odprawy i że żaden przepis nie przyznaje prawa do decydowania w formie decyzji administracyjnej o świadczeniach należnych po zwolnieniu ze służby, na co wskazuje analiza przepisu art. 81 ustawy i tylko w przypadku niektórych należności z art. 73, wydaje się decyzje, zaś na poparcie swoich twierdzeń skarżący powołał orzeczenia sądów administracyjnych np. w sprawie I OSK 363/06 i I OPS 1623/06.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w powołanym już wyżej wyroku uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W uzasadnieniu prawnym podano natomiast, że stwierdzenie nieważności decyzji, a w rozpoznawanej sprawie decyzji z dnia [...] marca 2003 r., jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc) od daty wydania decyzji stwierdzającej nieważność decyzji administracyjnej dotkniętej wadą i decyzja o nieważności uchyla skutki prawne, które powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji. Zatem przenosząc skutki prawne nieważności decyzji na stan faktyczny oraz stan prawny niniejszej sprawy, w znaczeniu prawnym nie było zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2003 r. i w tej sytuacji skuteczne prawnie zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej nastąpiło tyko raz, tj. w 2007 r. według stanu prawnego wynikającego z ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia. Stąd też na podstawie przepisu art. 94 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 ustawy, skarżącemu niewątpliwie przysługiwała z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej odprawa, ale tylko jedna i z tych też względów organy orzekające w niniejszej sprawie zasadnie ustaliły skarżącemu wysokość odprawy w oparciu o powyższy przepis, a jednocześnie zasadnie zaliczono na jej poczet, odprawę wypłaconą w związku ze zwolnieniem skarżącego z zawodowej służby wojskowej w roku 2003, które to zwolnienie okazało się bezskuteczne. Zatem - zdaniem Sądu - nie można uznać za zasadny zarzut naruszenia art. 94 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (w brzmieniu obowiązującym w dacie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej). Ponadto nie jest również trafny zarzut naruszenia art. 77 i 103 ustawy, bowiem w przedmiotowej sprawie organy obu instancji ustaliły decyzją prawo do jednej odprawy z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, jako że poprzednie zwolnienie z 2003 r. nie miało mocy prawnej, a następnie zaliczyły w tej decyzji wypłaconą już wcześniej kwotę odprawy na poczet aktualnie ustalonej odprawy, w najwyższej wysokości, z tytułu zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej, które zostało dokonane decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Zaliczenie to zostało dokonane w decyzji administracyjnej, tj. w postępowaniu jurysdykcyjnym, a zatem nie miała tu zastosowania instytucja potrącenia, o jakiej mowa w art. 103 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i nie może też być mowy o naruszeniu art. 77 ustawy, ponieważ skarżący w świetle powyższych okoliczności żadnej kwoty odprawy nie zwracał. Niezależnie od powyższego za nietrafny uznano też zarzut naruszenia art. 8, 81 i 104 ustawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń, do których prawa nie ustala się w takiej formie prawnej, bowiem przepis art. 81 ust. 3 ustawy stanowi, że inne należności, o których mowa w art. 73 (a więc odprawę także), wypłaca się w terminie czternastu dni od dnia, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające otrzymanie tych należności albo właściwy organ podjął decyzję o przyznaniu żołnierzowi tych należności, w przypadku gdy przyznanie prawa do należności lub określenie ich wysokości jest uzależnione od wydania takiej decyzji, z zastrzeżeniem art. 83 ust. 5, art. 92 ust. 2 i art. 96 ust. 6. Zatem przepis ten dawał podstawę organom administracji publicznej do wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji i jak już wyżej zasygnalizowano, ustalenie wysokości odprawy należnej skarżącemu z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej w 2007 r., nie było prostym zastosowaniem przepisu art. 94 ust.1 pkt 3 w zw. z art. 94 ust. 2 ustawy. Organy orzekające w sprawie, w związku z wcześniejszym wypłaceniem odprawy skarżącemu, a potem wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, która była podstawą jej przyznania, przeprowadziły postępowanie jurysdykcyjne celem określenia wysokości tej odprawy i zakończenie tego postępowania w świetle przepisu art. 81 ust. 3 ustawy, wymagało wydania decyzji. Niezależnie od powyższego stwierdzono, że ustawodawca dostrzegł problemy związane z wypłacaniem należności pieniężnych związanych ze zwolnieniem ze służby wojskowej i ustawą z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 176, poz. 1242), z dniem 1 stycznia 2008 r. do art. 96 ustawy o zawodowej służbie żołnierzy dodał ustęp 10 o brzmieniu "należności pieniężne, związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, inne niż wymienione w art. 95 pkt 1 i 6, wypłaca się na podstawie decyzji dowódcy, o którym mowa w art. 104." W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów art. 6, 7 i 77 k.p.a., bowiem przeprowadzone postępowanie dawało podstawę do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, a skarżący - wbrew twierdzeniom skargi - nie został pozbawiony żadnych świadczeń, jakie przysługiwały mu w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Natomiast słusznie podniesiono w skardze, że w niniejszej sprawie art. 5 Kodeksu cywilnego nie mógł być podstawą rozstrzygnięcia, ponieważ nie ma on zastosowania w postępowaniu administracyjnym, przy czym uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro prawidłowo powołano jako podstawę prawną decyzji przepis art. 94 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Od powyższego wyroku w całości, D. S. wniósł skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj.:

a) art. 94 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyznaniu skarżącemu odprawy w wysokości innej niż przysługująca mu z mocy tego przepisu,

b) art. 81 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 1, art. 81 i 104 ustawy pragmatycznej, poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż można wydać decyzję administracyjną w przedmiocie prawa do odprawy z tytułu zwolnienia ze służby,

c) art. 94 w zw. z art. 8 ust. 1, art. 81 i 104 ustawy pragmatycznej, poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż można wydać decyzję administracyjną w przedmiocie wypłaty świadczenia,

d) art. 8 ust. 1, art. 81 i 104 ustawy pragmatycznej, poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż przepisy te wskazują na administracyjny tryb postępowania we wszelkich sprawach uregulowanych w ustawie (w tym należności finansowych wypłacanych po zwolnieniu), podczas gdy tryb ten przewidziany jest tylko w przypadkach, w których istnieje szczególny przepis ustawy wskazujący na obowiązek wydania decyzji administracyjnej, w konsekwencji czego wydano decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, co do których prawa nie ustala się w takiej formie prawnej,

e) art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu Pracy, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy wyznaczają one granice dokonywania potrąceń ze świadczeń należnych żołnierzom zawodowym, w konsekwencji czego należy uznać, że nie można zaliczać jednego świadczenia pobranego w przeszłości na poczet drugiego świadczenia tego samego rodzaju,

f) art. 77 ustawy pragmatycznej oraz art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. Nr 76, poz. 693 z późn. zm.) polegające na ich niezastosowaniu w sprawie i w konsekwencji potraktowanie świadczenia wypłaconego w 2004 r. jako świadczenia nienależnego, podczas gdy świadczenie to było należne w dniu, na który ustalono wypłatę odprawy w 2004 r. i w dniu jej wypłacenia, wskutek czego zgodnie z tymi przepisami nie można żądać zwrotu świadczenia z 2004 r. (a więc także zaliczać go na poczet świadczenia należnego po zwolnieniu w 2007 r.).

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy oraz orzeczenia co do istoty poprzez stwierdzenie nieważności (bądź też uchylenie) decyzji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Kielcach nr [...] z dnia [...] marca 2008 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Komendanta WKU Kielce - [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r., a ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy sądowi do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (1800 zł) i kosztów opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zaskarżonym wyrokiem dokonał błędnej oceny prawnej stanu faktycznego w niniejszej sprawie, a także niewłaściwie zastosował przepisy regulujące problematykę przyznawania i wypłacania żołnierzom zawodowym należności z tytułu zwolnienia ze służby. Przede wszystkim przepisy prawne obowiązujące w czasie wydawania decyzji w sprawie skarżącego, nie przewidywały możliwości rozstrzygania o odprawie w formie decyzji administracyjnej, bowiem analiza treści art. 81 ustawy pragmatycznej na tle innych przepisów tejże ustawy prowadzi do wniosku, że tylko w przypadku niektórych należności z art. 73 ustawy wydaje się decyzje (patrz art. 81 ust. 3 zd. ostatnie). Stąd też oczywistym jest, że w stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, prawo do uposażenia zasadniczego, dodatków o charakterze stałym i większości innych należności żołnierzy zawodowych (w tym także odprawy) powstawało z mocy prawa. Jako przykład zaś podano prawo do uposażenia, które powstaje z dniem rozpoczęcia przez żołnierza zawodowego pełnienia zawodowej służby wojskowej, a prawo do należności zwolnieniowych wynika z kolei z samego faktu zwolnienia, zaś prawo do odsetek przysługuje z tytułu nieterminowej wypłaty należności i w tej sytuacji o powyższych uprawnieniach nie należy orzekać w formie decyzji administracyjnej, zaś na poparcie swojej tezy przytoczył liczne orzeczenia sądów administracyjnych. Stąd też decyzje w tym zakresie, w świetle przepisów prawa, w ogóle nie mogą funkcjonować w obrocie prawnym, a w konsekwencji, skoro skutek w postaci powstania uprawnienia skarżącego do otrzymania należnej mu odprawy nie powstaje z mocy decyzji administracyjnej, to decyzje w tym przedmiocie muszą być usunięte z obrotu prawnego. Ponadto - zdaniem skarżącego kasacyjnie - nie ma takiej konstrukcji prawnej, jak zaliczenie jednego świadczenia na poczet drugiego, zaś art. 94 ustawy pragmatycznej (dotyczący odprawy), nie przewiduje też możliwości, aby wypłacać tylko część odprawy i takie działanie jest niczym innym, jak cywilnoprawnym potrąceniem, o którym mowa w art. 103 ustawy. W konsekwencji o takim potrąceniu (pomniejszeniu przyznanego świadczenia o inne świadczenie), nie można orzekać w formie decyzji administracyjnej, bowiem w art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych z 2003 r., potwierdzono jedynie w sposób normatywny materialną podstawę do dokonywania potrąceń w trybie wynikającym z przepisów kodeksu cywilnego (tym bardziej, że oprócz ogólnego prawa do potrącenia ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i kodeks pracy nie zawierają przepisów wskazujących na tryb potrącenia) i przepis ten nie zawierają upoważnienia do wydawania decyzji w postępowaniu administracyjnym, zaś sam fakt zamieszczenia tego przepisu w ustawie, nie pozbawia instytucji potrącenia charakteru cywilnoprawnego. Z tego mianowicie powodu, że potrącenie ma właśnie cywilnoprawny charakter, przez co może być co najwyżej przedmiotem sporu cywilnego między równoprawnymi stronami, a spory te rozstrzygają sądy powszechne. Niezależnie od powyższego, abstrahując od powyższych rozważań, skarżący kasacyjnie stwierdził, że nie odpadła z mocą wsteczną przesłanka nabycia prawa do świadczenia wypłaconego w 2004 r., a zatem nie można twierdzić, iż świadczenie to było nieważnie mu wypłacone. Nie znajduje również uzasadnienia zaliczenie świadczenia wypłaconego w 2004 r., na poczet świadczenia przysługującego w 2007 r., mimo iż ich podstawa jest praktycznie identyczna i okoliczność wypłacenia skarżącemu w 2004 r. należności z tytułu zwolnienia ze służby, nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia, a gdyby się zgodzić ze stanowiskiem, że świadczenia z tego tytułu nie powinny być wówczas wypłacone (gdyż w rzeczywistości do zwolnienia nie doszło), to organ powinien żądać ich zwrotu w innym trybie, aniżeli zastosowany w niniejszej sprawie. W dalszej części skargi kasacyjnej wskazano, że świadczenia wypłacane żołnierzom zawodowym podlegają szczególnej ochronie i żaden przepis ustawy o uposażeniu żołnierzy nie daje podstaw do żądania zwrotu uposażenia. Skoro więc nie można żądać zwrotu takiego świadczenia, to nie można go uznawać również za świadczenie nienależne i potrącać. Dodatkowo jeśliby uznawać świadczenia pobrane przez powoda po zwolnieniu w 2004 r. za świadczenie nienależne (czy też nienależnie pobrane, jak twierdzi organ), to zostały one zużyte w ten sposób, że powód nie jest już wzbogacony. W konsekwencji organowi nie przysługuje wierzytelność, którą mógłby potrącić/zaliczyć na poczet świadczenia należnego z tytułu zwolnienia w roku 2007. Niezależnie od powyższego stwierdzono o błędnym założeniu przez Sąd, jakoby zarówno w 2004 r., jak też w 2007 r. przyznane i wypłacone należności zostały zaliczone z tego samego tytułu, bowiem - co prawda - ich przyznanie i wypłata nastąpiło na skutek zwolnienia ze służby, to jednak w treści rozstrzygnięć wyjaśniono szczegółowo, iż chodzi o zwolnienie ze służby z dniem [...] stycznia 2004 r., a obecnie o zwolnienie ze służby z dniem [...] września 2007 r., stąd też nie można mówić o pełnej tożsamości obu świadczeń, przez co w konsekwencji niemożliwe jest również zaliczanie kwoty wypłaconej w 2004 r. na poczet kwoty należnej w 2007 r.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Kielcach wniósł o jej odrzucenie z uwagi na jej ogólnikowość i co czyni ją niedopuszczalną, zaś w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania, o oddalenie z powodu nieistnienia usprawiedliwionych podstaw do jej pozytywnego rozpatrzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania, przeto Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem, nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 94 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. 179, poz. 1750 ze zm.), żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 4 i 5, odprawa po dziesięciu latach służby w wysokości 300 % kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, przy czym - w myśl ust. 2 - wysokość odprawy, o której mowa w ust. 1 pkt 3, ulega zwiększeniu o 20 % uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym za każdy rok zawodowej służby wojskowej pełnionej ponad dziesięć lat, nie więcej jednak niż do wysokości 600 %. Skoro zaś w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący w dniu powtórnego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej spełniał przesłanki do przyznania mu odprawy w wysokości 600% kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, to - wbrew zarzutowi ze skargi o naruszeniu wskazanego przepisu poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznaniu skarżącemu odprawy w wysokości innej, od przysługującej - Sąd właściwie zinterpretował ów przepis. Nie może bowiem ujść uwadze fakt, że skarżący w dniu [...] stycznia 2004 r. został po raz pierwszy zwolniony z zawodowej służby wojskowej i wówczas to wypłacono mu odprawę w wysokości 560% uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, co nie może pozostać bez wpływu - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - na wysokość aktualnej odprawy. Stwierdzić z całą mocą bowiem należy, że z samego faktu dwukrotnego zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej, nie można wywodzić tezy o prawie do dwukrotnego otrzymywania spornej odprawy. Wszak decyzją Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] listopada 2006 r. nr, stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i decyzja ta wywołała skutki ex tunc. Tym samym zatem spowodowała ona bezskuteczność tego zwolnienia, stąd też skarżący zachował status żołnierza pozostającego w zawodowej służbie wojskowej i to do chwili ponownego zwolnienia. Skoro zaś tak, to D. S. został skutecznie zwolniony ze służby wojskowej dopiero na podstawie rozkazu personalnego Szefa Sztabu Generalnego WP z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] i w tej sytuacji przysługiwało mu prawo tylko do jednej odprawy. Zaakcentować należy, że odprawa z tytułu zwolnienia ma charakter jednorazowy, na co już wielokrotnie zwracano uwagę w judykaturze (vide np.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2005 r. sygn. akt OSK 1714/04; z dnia 18 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 902/07; z dnia 30 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 818/08), bowiem świadczenie to - co do zasady - podobne jest do odprawy emerytalnej lub rentowej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub na rentę (art. 92 Kodeksu pracy) i w tej kwestii wielokrotnie Sąd Najwyższy prezentował pogląd, iż pracownik, który otrzymał odprawę w związku z przejściem na emeryturę (rentę), a następnie podjął zatrudnienie, które ustało w związku z ponownym przejściem na emeryturę (rentę), nie może otrzymać kolejnej odprawy (vide: wyrok Sądu Naczelnego z dnia 25 czerwca 1993 r. sygn. akt I PR 5/93; uchwała z dnia 2 marca 1994 r. sygn. akt I PZP 4/94). Stąd też przyjąć należy, że analogiczna sytuacja występuje w przypadku świadczeń z tytułu zwolnienia żołnierza ze służby i nie ma żadnych podstaw, aby w tym zakresie odmiennie traktować żołnierzy. Stąd też w przypadku, gdy już żołnierzowi wypłacono z tytułu zwolnienia ze służby należności związane z odprawą, to pomimo iż decyzja o zwolnieniu została wyeliminowana z obrotu prawnego, nie ma on już prawa do kolejnych takich samych świadczeń, a jedynie uprawnienia do zaliczenia na poczet tak naliczonej odprawy, wypłaconej mu wcześniej, z tego samego tytułu, odprawy. Wobec powyższego zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 91 ustawy, nie zasługuje na uwzględnienie.

Podobnie rzecz się ma z zarzutem naruszenia art. 81 ust. 3, art. 94 oraz art. 8 ust. 1, art. 81 i 104 ustawy i nieuprawnione jest również twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że w przedmiocie wypłaty należności finansowej nie wydaje się decyzji, gdyż wypłata ta stanowi czynność materialnotechniczną. Z tego mianowicie powodu, że stosownie do treści art. 81 ust. 3 ustawy, inne należności, o których mowa w art. 73 (a więc również wskazane w ust. 9 art. 73 należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej), wypłaca się w terminie czternastu dni od dnia, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające otrzymanie tych należności albo właściwy organ podjął decyzję o przyznaniu żołnierzowi tych należności, w przypadku gdy przyznanie prawa do należności lub określenie ich wysokości jest uzależnione od wydania takiej decyzji, z zastrzeżeniem art. 83 ust. 5, art. 92 ust. 2 i art. 96 ust. 6. Ponadto - a właściwie przed wszystkim - według art. 96 ust. 10 ustawy, należności pieniężne, związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej, inne niż wymienione w art. 95 pkt 1 i 6 (tzn. inne, aniżeli odprawa z art. 94 ustawy), wypłaca się na podstawie decyzji dowódcy, o którym mowa w art. 104, co w sposób niebudzący żadnych wątpliwości przesądza o konieczności wydania w tym przedmiocie decyzji administracyjnej.

Nie zasługuje ponadto na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 103 ustawy pragmatycznej w zw. z art. 87 i nast. Kodeksu Pracy oraz art. 77 ustawy pragmatycznej oraz art. 10 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy polegający na ich niezastosowaniu. Z tego mianowicie powodu, że bez względu na to, na której z podstaw kasacyjnych oparta została skarga kasacyjna, zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa musi dotyczyć przepisów stosowanych przez sąd administracyjny. W konsekwencji nie można bowiem kwestionować orzeczenia z powołaniem się na przepisy, których Sąd nie stosował, a tym samym nie mógł ich naruszyć. W świetle powyższego zarzut polegający na naruszeniu powołanych wyżej przepisów prawa materialnego polegający na ich niezastosowaniu w sprawie, nie może zostać uwzględniony.

Dodatkowo tylko odnieść się należy do zaprezentowanych przez autora skargi kasacyjnej orzeczeń sądów powszechnych i administracyjnych. Otóż przytaczane orzeczenia dotyczą świadczeń o odmiennym charakterze, należnych w innych stanach faktycznych oraz prawnych i w tej sytuacji nieuprawnione jest przenoszenie rozważań w tym zakresie na grunt niniejszej sprawy.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżony wyrok nie narusza prawa, a w konsekwencji skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, to na mocy art. 184 cytowanej już wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.