Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2192/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 I 6, art. 89 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant: specjalista Ewa Sawicka-Bożek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa M. w R. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 17 sierpnia 2022 r. znak DOZ-OAiK.650.1589.2021.ML.5 w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] w R. ("skarżący") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ("Minister", "MKiDN") znak: DOZ-OAiK.650.1589.2021.ML.5 z 17 sierpnia 2022 r. dotycząca skreślenia zabytku z rejestru zabytków, a wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z 16 lutego 2005 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], zespół leśniczówki [...], gm. R., powiat [...], w składzie: budynek leśniczówki, drewniana stodoła, murowany budynek gospodarczy - obora i budynek tzw. pieca chlebowego. W wyniku postępowań administracyjnych w sprawie skreślenia z rejestru zabytków Minister decyzją znak: DOZ-OAiK-6700/939/09 z 31 stycznia 2011 r. oraz decyzją znak: DOZ-OAiK-6700/222/11 z 15 września 2011 r. odmówił skreślenia ww. zespołu z rejestru zabytków. Natomiast decyzją znak: DOZ-OAiK.650.1088.2018.AJ z 28 maja 2019 r. Minister skreślił z rejestru zabytków drewnianą stodołę i jednocześnie odmówił skreślenia z rejestru zabytków pozostałych elementów zespołu, tj. budynku leśniczówki, budynku gospodarczego - obory i budynku tzw. pieca chlebowego.

Pismem z 3 listopada 2021 r. skarżący wniósł o skreślenie z rejestru zabytków zespołu leśniczówki [...]. Wskutek powyższego MKiDN postanowieniem z 8 marca 2022 r. powołał na biegłego Narodowy Instytut Dziedzictwa, w celu ustalenia okoliczności sprawy pozwalających na stwierdzenie, w jakim stopniu zachowała się autentyczna substancja zabytkowa zespołu; czy w związku ze stwierdzonym stanem zachowania zabytku nadal posiada on wartości zabytkowe (historyczne, artystyczne lub naukowe); czy nowe ustalenia naukowe podważają wartości zabytku będące podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków z 16 lutego 2005 r. i czy w związku z tym zachodzą okoliczności uzasadniające skreślenie przedmiotowego obiektu z tego rejestru oraz, czy istnieje techniczna możliwość przeprowadzenia remontu konserwatorskiego przedmiotowego obiektu z zachowaniem istniejącej, oryginalnej substancji zabytkowej. Narodowy Instytut Dziedzictwa - Oddział Terenowy w O. przy piśmie z 4 czerwca 2022 r. przesłał specjalistyczną opinię z 22 maja 2022 r., z której wynika, że przedmiotowe obiekty znajdują się w złym (leśniczówka, obora) i dostatecznym (piec chlebowy) stanie zachowania. Przy czym ich stan uległ pogorszeniu w porównaniu do ostatnich oględzin przeprowadzonych w listopadzie 2018 r. Pomimo postępujących zniszczeń, nadal jednak zachowała się autentyczna substancja zabytkowa zespołu zabudowy i tworzących go poszczególnych budynków, która w przypadku zabytków nieruchomych jest jednym z podstawowych wyznaczników ich wartości zabytkowej. W obrębie budynków czytelne pozostają ich bryły, formy architektoniczne, plan, elewacje oraz zachowane charakterystyczne elementy oryginalnej struktury, w tym wyznaczające w decyzji konserwatorskiej wartość zabytkową, tj. konstrukcja szkieletowa jednej ze ścian leśniczówki. W obrębie budynków zachowała się także częściowo stolarka okienna oraz pokrycie dachu. Obecny stan zachowania zespołu zabudowy umożliwia czytelny przekaz jego dawnych funkcji. Zespół nadal posiada wartości historyczne (metryka, autentyczna substancja zabytkowa) oraz przestrzenne (artystyczne). W efekcie w opinii NID wskazano, że zespół leśniczówki [...] nie może zostać skreślony z rejestru zabytków, czy inaczej: że nie wystąpiły przesłanki z art. 13 ust. 1 u.o.z. Nie ma natomiast możliwości zajęcia stanowiska w zakresie remontu, gdyż wymaga to odrębnych specjalistycznych pomiarów, badań i obliczeń. Jednocześnie zauważono, że w obrębie zespołu leśniczówki, pomimo zaleceń urzędu konserwatorskiego, nie są prowadzone od wielu lat niezbędne prace remontowe, co skutkuje systematycznym pogarszaniem się stanu technicznego budynków. Wykonano tylko prace zabezpieczające dachy budynków przed szkodliwym oddziaływaniem czynników atmosferycznych (plandeki, obecnie zniszczone).

Dalej, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją znak: DOZ-OAiK.650.1589.2021.ML.5 z 17 sierpnia 2022 r., na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r., poz. 840 – dalej "u.o.z.") oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm. – dalej: "k.p.a."), odmówił skreślenia z rejestru zabytków zespołu leśniczówki [...], gmina R., w skład którego wchodzą: budynek leśniczówki, budynek gospodarczy - obora i budynek tzw. pieca chlebowego, wpisanego do tego rejestru pod numerem [...], decyzją Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 16 lutego 2005 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pomimo widocznej i znacznej degradacji, obiekty zespołu leśniczówki [...] nie uległy zniszczeniu w stopniu powodującym trwałą utratę wartości zabytkowych. W toku postępowania nie dokonano również nowych ustaleń naukowych, które podważałyby wartości tego zespołu stwierdzone w momencie wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków z 16 lutego 2005 r. Zdaniem Ministra oznacza to, że w aktualnym stanie faktycznym sprawy nie zachodzą ustawowe przesłanki do skreślenia przedmiotowego zespołu leśniczówki [...] z rejestru zabytków.

Rozwijając to stanowisko MKiDN podał, że zespół leśniczówki [...] został wpisany do rejestru zabytków jako unikatowy przykład osady leśnej o metryce dziewiętnastowiecznej. Istotne znaczenie dla wartości tego zespołu ma jego układ przestrzenny oraz lokalizacja. Tworzące go obiekty budowlane stanowią przykłady historycznej zabudowy o rozwiązaniach architektonicznych charakterystycznych dla regionu [...], które już w momencie wydania decyzji z 16 lutego 2005 r. zostały uznane za zanikające, m.in. mieszkalny budynek leśniczówki łączy w swojej strukturze elementy murowane z elementami o konstrukcji zrębowej, a także szkieletowej. Wszystkie zachowane w obrębie osady leśnej obiekty posiadają formy jasno wskazujące na ich funkcje w zespole. W momencie wpisania do rejestru zabytków ww. zespół posiadał wartości historyczne i naukowe, wynikające z metryki, rozwiązań budowlanych i roli obiektu w krajobrazie kulturowym regionu [...]. Wartości artystyczne, nie zostały wprawdzie wskazane w treści decyzji z 16 lutego 2005 r., lecz są reprezentowane zarówno przez kompozycję zespołu, jak i formy obiektów budowlanych.

Minister zwrócił również uwagę, że obiekty budowlane tworzące zespół leśniczówki [...] znajdują się w złym stanie zachowania, obrazują to zarówno ekspertyzy techniczna i mykologiczna z 2021 r., jak również ustalenia opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, w tym najnowsze zdjęcia z oględzin przeprowadzonych w kwietniu 2022 r. Zniszczenia struktury budynków oraz destrukcja części materiału budowlanego, nie spowodowały jednak całkowitej utraty wartości tego zespołu. Obiekty zachowały wszystkie elementy, dokumentujące ich historyczną konstrukcję oraz funkcję i rolę w układzie przestrzennym zespołu. Degradacja budynków wskazuje na uszkodzenie tych obiektów, jednakże nie stanowi o ich całkowitym zniszczeniu ani o trwałej utracie wartości artystycznych, historycznych i naukowych przez zespół leśniczówki [...]. Zespół ten nadal posiada wartości zabytkowe, wyrażone tradycją miejsca, utrzymanym układem przestrzennym oraz zachowaniem obiektów zespołu w stanie pozwalającym na identyfikację ich historycznej funkcji i wyrazu architektonicznego. Tym samym MKiDN stwierdził, że ustalony w toku postępowania zakres zniszczenia materiału budowlanego poszczególnych obiektów zespołu leśniczówki [...] pozostaje bez decydującego wpływu na jego wartości zabytkowe, które legły u podstaw decyzji z 16 lutego 2005 r.

MKiDN wskazał nadto, że jakkolwiek w obecnym stanie zachowania obiekty te nie posiadają obecnie walorów użytkowych, jednakże posiadają wysokie walory, jako dokument historii i z tego względu należy podjąć działania w celu zachowania tego zabytku w krajobrazie kulturowym regionu [...]. Nawet znaczna wymiana materiałowa w strukturze budynków, dotycząca głównie elementów konstrukcji drewnianych w budynku leśniczówki i budynku gospodarczym - oborze, oraz idący za tym uszczerbek autentyczności tych obiektów nie spowoduje całkowitej utraty wartości zespołu leśniczówki [...], jako całości. Wymiana materiału drewnianego przy zachowaniu m.in. gatunku i parametrów drewna, historycznych rozwiązań konstrukcyjnych i tradycyjnego opracowania materiału, jest w pełni dopuszczalna tam, gdzie nie ma możliwości utrzymania substancji oryginalnej. Minister zauważył również, że poza elementami całkowicie zniszczonymi przez korozję biologiczną, w znacznej mierze zachowany jest materiał ceramiczny oraz fragmentarycznie elementy drewniane m.in. konstrukcji zrębowej. Ingerencja w przedmiotowe obiekty, głównie budynek leśniczówki i gospodarczy, prawdopodobnie będzie więc bliska ich rekonstrukcji (na podstawie wykonanych dotychczas inwentaryzacji), lecz w tym konkretnym przypadku w celu zachowania formy unikatowej osady leśnej, działanie takie można uznać za uzasadnione. Tym samym okoliczności dotyczące stanu technicznego elementów zespołu leśniczówki [...], w ocenie MKiDN, nie stanowią o zaistnieniu samoistnej przesłanki uzasadniającej skreślenie zabytkowego zespołu z rejestru, na podstawie art. 13 ust. 1 u.o.z.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem MKiDN, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe i niewyczerpujące rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niewypełnienie wynikających z niego dyspozycji.

Odpowiadając 29 września 2022 r. na ww. skargę, Minister podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, że przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji zostały wskazane w jej uzasadnieniu, a zarzuty podniesione przez skarżącego pozostają bez wpływu na treść wydanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Sąd kontrolował w niniejszej sprawie decyzję Ministra o znaku: DOZ-OAiK.650.1589.2021.ML.5 z 17 sierpnia 2022 r., o odmowie skreślenia z rejestru zabytków zespołu leśniczówki [...], składającego się (obecnie) z budynku leśniczówki, budynku gospodarczego – obory i budynku tzw. pieca chlebowego, wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Olsztynie z 16 lutego 2005 r.

Decyzja ta, zdaniem Sądu, odpowiada prawu; została poprzedzona właściwą analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym (którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, poprzedzona wizją lokalną); zawarto w niej prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 u.o.z., nadto – odniesiono się w niej w sposób pełny do okoliczności istotnych, w tym podniesionych w postępowaniu przez skarżącego, spełniając w efekcie wymóg określony w art. 107 § 3 k.p.a.

Rozwijając tę ocenę Sąd zauważa, że zgodnie z wymienionym powyżej przepisem u.o.z. zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru.

Z przepisu tego wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu.

Przy czym, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że dla zaistnienia pierwszej z ww. przesłanek uregulowanych w art. 13 ust. 1 u.o.z. konieczne jest stwierdzenie istnienia bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy faktem częściowego lub całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru a utratą przez ten obiekt wartości zabytkowej. W wyroku z 25 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 1157/10, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej. Sąd Naczelny w ww. orzeczeniu podał też, że zniszczenie elementów zabytku, których zachowanie nie miało wpływu na istotę tego zabytku, powoduje uszczerbek w wartości zabytkowej, choć nie może powodować skreślenia z rejestru - na mocy ww. art. 13 ust. 1. W kontekście powyżej wskazanej przesłanki, istotnego znaczenia nabiera zatem ustalenie czy stopień zniszczenia obiektu spowodował utratę jego wartości prawnie chronionej. Nie każde więc zniszczenie zabytku może doprowadzić do skreślenia tego zabytku z rejestru zabytków, a jedynie takie, z którym wiąże się dla tego obiektu utrata ww. wartości.

Jak wynika z powyższego stopień zniszczenia zabytku ma znaczenie w sprawie skreślenia go z rejestru, ale nie może być poddawany ocenie w oderwaniu od przypisywanych zabytkowi walorów. Zważyć przy tym trzeba, że stosownie do art. 6 ust. 1 u.o.z. przedmiotem ochrony i opieki pozostają zabytki (w tym nieruchome) niezależnie od stanu swojego zachowania. Jak wskazał NSA w wyroku z 25 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 182/13, ten ostatni przepis ma charakter ogólny i podlega zastosowaniu przy wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; NSA wskazał również, że dopóki stopień zniszczenie obiektu zabytkowego nie osiągnie takiego rozmiaru, który nakazuje uznać, że obiekt ten nie przedstawia już żadnej wartości, albowiem nie da się go zachować, dopóty zabytek nie może zostać skreślony z rejestru.

W odniesieniu do omawianej normy prawnej, istotnym jest więc, że posługując się pojęciem "uległ zniszczeniu" ustawodawca dookreślił jednocześnie, że chodzi o taki stopień zniszczenia, który powoduje utratę dotychczasowej wartości zabytku. Biorąc zaś pod uwagę choćby ww. art. 6 omawianej ustawy, przepis ten należy wykładać w ten sposób, że owo zniszczenie musi prowadzić do całkowitej, stałej, nieodwracalnej i definitywnej utraty wartości. Omawiany przepis musi być także postrzegany przez pryzmat celów, którym służy obowiązywanie tej ustawy – a należy dostrzec, że reguluje ona wszelkie instrumenty mające prowadzić do trwałego zachowania wartości zabytków i zapobiegania wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. To też w efekcie oznacza, że instytucję przewidzianą w art. 13 ust. 1 u.o.z. należy traktować w kategoriach wyjątku. Podobnie przyjął NSA w wyroku z 7 lutego 2018 r. o sygn. akt II OSK 896/16, w którym to zaznaczył, że "(...) stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony, jeżeli poziom degradacji technicznej zabytku nie doprowadził do zaistnienia wyżej zauważonego skutku, tj. całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej. (...) wartość użytkowa obiektu jest wypadkową jego zużycia technicznego, niemniej nie odpowiada mu w pełni, co powoduje, że obiekt pozbawiony całkowicie właściwości użytkowych, nawet wtedy, gdy jego użytkownik nie stawia wysokich wymagań eksploatacyjnych, może pozostawać w takim stopniu zużycia, że wymagane jest jego zachowanie jako obiektu zdolnego w dalszym ciągu posiadać wartości przynależne zabytkowi." NSA podniósł również w tym orzeczeniu (a skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni to stanowisko podziela), że zły stan techniczny obiektu, który stanowić może wystarczające uzasadnienie do jego rozbiórki ze względu na przepisy Prawa budowlanego, nie jest okolicznością potwierdzającą samoistnie zaistnienie przesłanki określonej w art. 13 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; "(...) zużycie techniczne obiektu w jakimś stopniu zawsze oddziałuje na jego wartość zabytkową, redukując ją nawet dość znacznie, niemniej dopóki istniejącym elementom tego obiektu da się przypisać to, iż stanowią one nadal nośnik wartości mających znaczenie dla historii i kultury, brak jest podstaw do skreślenia obiektu (...) z rejestru zabytków". Podobnie wskazał NSA w wyroku z 18 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1130/19, stwierdzając, że zgodnie z ustawą z 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za zabytek mogą być uznane także ruiny dawnej zabudowy, jeżeli wykazują określone cechy i właściwości. "Pozwala na to definicja zabytku zawarta w art. 3 pkt 1 ustawy. Ochronie może więc podlegać także zdegenerowana substancja nieruchomości, co jest powszechnie przyjętą prawną praktyką nie tylko w Polsce, ale i na świecie. A zatem zdegenerowanie substancji nieruchomości wcale nie oznacza, że utraciła ona cechy zabytku."

Omówiona powyżej przesłanka, z uwagi na treść wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie (w którym powołano się na zły stan techniczny zabytku), miała decydujące znaczenie w niniejszej sprawie.

Zdaniem Sądu, dokonując oceny jej wystąpienia, Minister kierował się prawidłową, wskazaną powyżej, wykładnią art. 13 ust. 1 u.o.z. Prowadząc postępowanie miał na uwadze potrzebę ustalenia obecnego stanu zachowania zabytku, jak i jego walorów. W tym celu wykorzystał nie tylko dokumenty pochodzące od wnioskodawcy, ale też zlecił wykonanie specjalistycznej opinii, jednostce wyspecjalizowanej (podlegającej Ministrowi) jaką jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. W efekcie, do akt włączono opinię z 22 maja 2022 r. sporządzoną przez ww. Instytut. Opinia ta przygotowana została w oparciu o akta sprawy, a także w oparciu o protokół oraz dokumentację fotograficzną z wizji lokalnej przeprowadzonej 11 kwietnia 2022 r. Uwzględniono w niej też wcześniej przygotowywane przez NID OT w O. opinie o przedmiotowym zabytku (w tym ze stycznia 2019 r.) oraz ekspertyzę mykologiczną i ekspertyzę techniczną z czerwca 2021 r. - złożone przez wnioskodawcę. Stwierdzono w niej rozległe zniszczenia budynków, w tym zawalenia, zawilgocenia i zagrzybienia, pogarszający się stan zachowania zabytku. Niemniej jednak nadal wskazano na zachowanie autentycznej substancji zabytkowej zespołu zabudowy i tworzących go poszczególnych budynków. Wskazano na czytelne bryły budynków, formy architektoniczne, plan, elewacje oraz zachowane charakterystyczne elementy oryginalnej struktury.

Analizując sprawę Minister nie poprzestał jednak na wnioskach wynikających w ww. opinii NID; stosując się do art. 80 k.p.a., dokonał ustaleń faktycznych w oparciu całość zgromadzonego materiału dowodowego i ocenił stan zachowania zabytkowego zespołu leśniczówki - wbrew twierdzeniom skargi - z uwzględnieniem także ww. ekspertyz sporządzonych na zlecenie skarżącego/wnioskodawcy postępowania, na co wskazuje argumentacja organu zawarta na str. 5 uzasadnienia kontrolowanej decyzji. W konsekwencji Minister przyjął, że zespół leśniczówki objęty ochroną konserwatorską nadal posiada wartość zabytkową. Mimo złego stanu zachowania - co obrazują wszystkie zgromadzone dowody, obiekty wchodzącego w skład tego zespołu nie utraciły trwale wartości objętych ochroną. Wartość zabytkowego zespołu nadal wyraża się tradycją miejsca, utrzymanym układem przestrzennym oraz zachowaniem obiektów tego zespołu w stanie pozwalającym na identyfikację ich historycznej funkcji i wyrazu architektonicznego. Minister wskazując na powyższe miał jednocześnie na uwadze, że obiekty tworzące zabytkowy zespół stanowią przykład historycznej zabudowy o rozwiązaniach architektonicznych charakterystycznych dla regionu [...], które już w momencie wydania decyzji o wpisie do rejestru z 16 lutego 2005 r. zostały uznane za zanikające oraz że wszystkie zachowane w obrębie osady leśnej obiekty posiadają formy jasno wskazujące na ich funkcje w zespole. Podkreślił znaczenie wynikające z metryki, rozwiązań budowlanych i roli zespołu w krajobrazie kulturowym regionu [...]. Wskazał na kompozycję zespołu oraz formy obiektów go tworzących. Odnosząc się zaś do stanu technicznego budynków zespołu leśniczówki stwierdził, że zalecenia całkowitej bądź częściowej ich rozbiórki (wynikające z ekspertyz) są przedwczesne; bo wprawdzie budynki te nie posiadają obecnie walorów użytkowych, ale (nadal) posiadają wysokie walory jako dokument historii. Z tej też przyczyny uznał, że okoliczności sprawy nie dają podstaw do skreślenia ww. zabytku z rejestru zabytków.

Nie budzi wątpliwości Sądu, że dokonując takiej oceny Minister wziął pod uwagę zły, wręcz katastrofalny stan budynku leśniczówki czy budynku gospodarczego – obory. Niemniej jednak, wobec wskazanej już wykładni art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, prawidłowo przyjął, że okoliczność ta nie stanowi wystarczającej podstawy dla uwzględnienia wniosku skarżącego, skoro obiekty te nadal przedstawiają wartość zabytkową, akcentując również, że nie można na tym etapie wykluczyć ich technicznej możliwości utrzymania z poszanowaniem tej wartości. Przy czym w tej ostatnie kwestii, mając na uwadze w ten sposób treść ekspertyzy mykologicznej złożonej przez wnioskodawcę, Minister zauważył, że wymiana materiałowa w strukturze budynków, dotycząca głównie elementów konstrukcji drewnianych w budynku leśniczówki i budynku gospodarczym – oborze, idący za tym uszczerbek autentyczności tych obiektów, nie spowoduje całkowitej utraty wartości zabytkowej przedmiotowego zespołu; przy zachowaniu gatunku, parametrów drewna, historycznych rozwiązań konstrukcyjnych i tradycyjnego opracowania materiału, taka wymiana jest w pełni dopuszczalna w sytuacji, gdy nie ma możliwości utrzymania substancji oryginalnej. Dodał też, że poza elementami całkowicie zniszczonymi przez korozję biologiczną, w znacznej mierze zachowany jest materiał ceramiczny oraz fragmentarycznie elementy drewniane tzw. konstrukcji zrębowej. W okolicznościach sprawy organ dopuścił wreszcie ingerencję w ww. budynki bliską rekonstrukcji, a to - dla zachowania formy unikatowej osady leśnej.

Podsumowując, Sąd uznał, że rozważania MKiDN zawarte w zaskarżonej decyzji nie mają charakteru dowolnego oraz że organ konserwatorski nie naruszył art. 7, czy art. 77 § 1 k.p.a., ani art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Organ ten w stopniu wystarczającym, nawiązując do walorów zabytkowego zespołu (eksponując te, które nadal ten zespół posiada pomimo znacznych zniszczeń), wyjaśnił potrzebę dalszej jego ochrony prawnej, wskazując jednocześnie także na konieczne do wykonania roboty, obejmujące m.in. znaczną wymianę materiałową w strukturze budynków. Sąd przyjął również, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 13 ust. 1 u.o.z. poprzez stwierdzenie, że przesłanki w nim uregulowane nie wystąpiły. Skoro bowiem, zdaniem Ministra, zespół leśniczówki zachował wartość, dla której został objęty wpisem do rejestru zabytków, to ww. przepis w sposób wnioskowany przez skarżącego nie mógł znaleźć zastosowania.

Brak zaś wystąpienia drugiej z uregulowanych w art. 13 ust. 1 u.o.z. przesłanek nie budził natomiast w sprawie żadnych wątpliwości.

Na koniec Sąd zauważa, że rację ma Minister, że niniejsze postępowanie nie może sankcjonować bezprawnego działania wnioskodawcy, polegającego na braku zapewnienia (przez wiele lat) odpowiedniej opieki nad zabytkiem. Zważyć bowiem należy za tym organem, że zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 u.o.z., opieka nad zabytkiem sprawowana przez uprawniony do tego podmiot polega w szczególności na zapewnieniu prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Oznacza to, że właściciel lub posiadacz zabytku winien poczynić wszelkie określone prawem starania, aby ochronić wartość jaką prezentuje zabytek. Mając na uwadze istotę i cel instytucji ochrony zabytków nie można więc uznać, że brak działań właściciela zabytku w celu należytej ochrony zabytku może wymuszać wykreślenie zabytku z rejestru zabytków (por. wyrok NSA 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 632/18).

W tych warunkach, nie znajdując żadnych powodów do uwzględnienia skargi (także z przyczyn innych niż w niej podniesione), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł, jak w sentencji.