Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1754/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2019 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania D. K. od decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] o uznaniu za nienależnie pobrane i wobec tego podlegające zwrotowi świadczenia rodzinne w formie zasiłku rodzinnego, ustalone decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., na dziecko M. K. za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r. w kwocie po 129 zł miesięcznie czyli łącznie 1290 zł; dodatku do zasiłku rodzinnego na to samo dziecko przyznanego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego także za w/w okres w kwocie po 100 zł miesięcznie a łącznie 1000 zł; oraz jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego w wysokości 100 zł na to dziecko oraz zobowiązano ww do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 2390 zł.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

D. K. w dniu 4 sierpnia 2017 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku na dziecko M. na okres zasiłkowy 2017/2018. W wyniku weryfikacji wniosku ustalono, że M. K. od 1 lutego 2013 r. posiada prawo do renty socjalnej wypłacanej przez ZUS, którego to dochodu nie uwzględniono przy obliczaniu dochodu rodziny za rok 2015. Postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. wznowiono postępowanie w sprawie rozstrzygniętej decyzją ostateczną nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., decyzję tę uchylono i odmówiono przyznania świadczeń za okres 2015/2016. Decyzję tę doręczono prawidłowo jej adresatce, która nie skorzystała z prawa do jej zaskarżenia.

W dniu 17 stycznia 2018 r. wszczęto postępowanie w sprawie uznania świadczeń rodzinnych za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r. za nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi.

Następnie ww. decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] orzeczono o uznaniu za nienależnie pobrane i wobec tego podlegające zwrotowi wraz z należnymi odsetkami świadczenia rodzinne w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.

Od opisanej decyzji jej adresatka wniosła odwołanie.

Rozpoznając złożone odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] otrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazało na wstępie, że organ odwoławczy ocenia prawidłowość podjętej decyzji, od której wniesiono odwołanie oraz jej zgodność z prawem. Nie zajmuje się natomiast ani procedurą weryfikowania złożonego wniosku ani też oceną systemów informatycznych i ustalaniem winy urzędników. Decyzja zobowiązująca D. K. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jest konsekwencją wcześniej podjętej, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji uchylającej decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dwóch dodatków do zasiłku na M. K. i odmawiającej przyznania tych świadczeń. D. K.nie poinformowała organu o przyznanej córce od 1 lutego 2013 r. rencie socjalnej która powinna być wliczona do dochodu rodziny. Skutkiem tego otrzymywała świadczenia rodzinne, mimo przekroczenia kryterium dochodowego, określonego w ustawie, przypadającego na członka rodziny. Kolegium podkreśliło, że na świadczeniobiorcy spoczywa obowiązek informowania właściwego organu administracji o każdej zmianie sytuacji rodzinnej i finansowej. Nieudzielenie takiej informacji skutkuje uznaniem wypłaconych świadczeń rodzinnych jako nienależnie pobranych, podlegających zwrotowi. Konsekwencją uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane jest żądanie ich zwrotu.

W końcowej części uzasadnienia Kolegium podkreśliło, że D. K. może złożyć wniosek o udzielenie jej ulgi w spłacie należności, w tym także o jej umorzenie, dokumentując swą trudną sytuację materialną i rodzinną. Z tych wszystkich względów orzeczono jak z zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła D. K. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 77 § 1 w związku z art. 80 kpa, które to normy prawa obligują organ administracji do zebrania i oceny całokształtu materiału dowodowego, co ma wpływ na wynik sprawy. Wniosła również o zbadanie przez sąd prawomocności decyzji nr [...] z dnia [...] lipca 2018 r., wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], w związku z art. 3 kc i naruszeniem zasady lex retro non agit odnośnie przytoczonej w decyzji podstawy prawnej "rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaś w zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466). Nowelizacja ustawy weszła w życie z dniem 1 sierpnia 2017 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], uznającą za nienależnie pobrane świadczenia w formie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dziecko M. K. za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 października 2016 r. oraz zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 2390zł.

Zaznaczyć należy, że z akt prowadzonego postępowania wynika, że na mocy ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] uchylono D. K. prawo do świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]. Po uzyskaniu przez tę decyzję przymiotu ostateczności wydano decyzję w przedmiocie uznania świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązano do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego, która jest obecnie przedmiotem oceny Sądu.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.; dalej jako u.ś.r.). Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się (ust. 2):

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (ust. 2b).

W rozpoznawanej sprawie organy trafnie uznały, że w sprawie zaistniała podstawa do uznania świadczenia za nienależnie pobrane określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.

Dla jego zastosowania decydujące znaczenia ma bowiem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające, w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nieważność decyzji przyznającej świadczenie, albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Właśnie ta druga przesłanka zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż zasiłek rodzinny wraz z dodatkami został przyznany na podstawie decyzji, która została następnie uchylona.

Zgodzić się należy z Kolegium, że treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, dostępny w CBOSA). Ustawodawca w omawianym przepisie nie określa żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnia jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczenia przysługuje. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje sygnalizowana przez skarżąca kwestia ewentualnego niewłaściwego działania lub zaniedbania organu przyznającego świadczenie w postaci zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Przy uznawaniu świadczeń za niezależnie pobrane i żądania ich zwrotu nie ma też znaczenia ocena świadomości osoby pobierającej wspomniane świadczenie. Kwestie te nie mogą stanowić istoty niniejszego postępowania, ani też być przedmiotem jakichkolwiek rozważań Sądu na tym etapie.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Sąd również z urzędu nie dopatrzył się naruszenia zasad postępowania administracyjnego, jak również przepisów prawa materialnego.

Za zupełnie niezrozumiały należy uznać wskazany w skardze zarzut naruszenia zasady "lex retro non agit" oraz art. 3 kc. Jak wyżej podkreślono, przedmiotem oceny sądu w niniejszym postępowaniu było zbadanie decyzji uznającej świadczenie rodzinne wraz z dodatkami za nienależnie pobrane, nie zaś kwestia braku podstaw do uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie.

Na marginesie należy zauważyć, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Dopiero na tym etapie postępowania organ może ewentualnie oceniać sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej. Stosownie natomiast do art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Powołane przepisy u.ś.r. określają sekwencję działań organów administracji publicznej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych. Pierwszy etap to orzeczenie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, a następnie możliwość orzeczenia o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

-----------------------

1