Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 146/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 2 czerwca 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Anna Szymańska, Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska (spr.),, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 roku sprawy ze skargi C. T. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 roku, 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. J. prowadzącego kancelarię adwokacką w W. przy ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych oraz kwotę 52,80 zł ( pięćdziesiąt dwa 80/100 złote) należnego podatku VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku złożonego przez C. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2005 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1979 r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,75 ha położonego we wsi P. stanowiącego b. własność M. K., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] o przejęciu z urzędu na rzecz Skarbu Państwa za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego b.własność M. K.. Podstawę przejęcia stanowił przepis art.9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118). Organ wskazał, że zgodnie z w/w przepisem gospodarstwo mogło być przejęte na własność Państwa ze rentę z urzędu, jeśli wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Warunki kwalifikujące dane gospodarstwo jako wykazujące niski poziom produkcji określało rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz.58).

Jako dowód w sprawie organ wskazał sporządzony w dniu 4 sierpnia 1977 r. protokół komisyjny, który potwierdził, że dokonywane w latach 1975-77 lustracje wykazały, że nie wszystkie grunty orne były wykorzystane rolniczo, plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe o ponad 1/3 od średnich plonów osiąganych we wsi na podobnych glebach, w gospodarstwie nie prowadzono żadnego chowu inwentarza, a właścicielka mieszkała na stałe i pracowała zawodowo poza rolnictwem. Nadto, pomimo uzyskania dużego kredytu bankowego na podniesienie stanu gospodarstwa wystąpiły znaczne trudności w jego spłacaniu.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2005 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła C. T.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne – poprzez pominięcie przy ocenie przesłanek do przejęcia gospodarstwa rolnego faktu, iż organ administracji nie badał, czy M. K. posiada następcę oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i 8 kpa poprzez jednostronną i powierzchowną ocenę materiału dowodowego, przy braku gruntownego wyjaśnienia stanu faktycznego – w szczególności przyczyn, które spowodowały spadek rentowności gospodarstwa i jego zadłużenie oraz poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność następcy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik C. T. podniósł, iż istnieje podstawa do uchylenia decyzji z przyczyn wznowieniowych ponieważ druga decyzja ministra została wydana przez tę samą osobę, która wydała pierwszą decyzją z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nadto wskazał, że kontrolowane orzeczenie naruszyło - wg wówczas obowiązującego brzmienia - art.4 i art.99 § 2 i 3 kpa. Wskazał również, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. była niezgodna z konstytucją PRL oraz , że rozporządzenie z 1968 r. na które powołał się w uzasadnieniu organ nie było aktem wykonawczym do w/w ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:.

Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola Sądu sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zawarte w niej poglądy uznać można za zasadne. Zgodnie z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną należało podnieść co następuje:

Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego celem jest ustalenie, czy badana decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie, że wadliwość taka ma miejsce musi wynikać z przeprowadzonego postępowania dowodowego.

Organ nadzoru dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., przede wszystkim obowiązany jest ustalić, w sposób niepozostawiający wątpliwości, stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji. Ustaleń tych organ dokonuje na podstawie materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące wyjaśnienie stanu sprawy oraz na ostateczne jej rozstrzygnięcie.

Niezależnie od tego należy podkreślić, iż orzekając w sprawie nieważności organ obowiązany jest z jednej strony mieć na względzie zasadę stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, z drugiej zaś wagę zarzutów odnoszących się do legalności wydanej decyzji. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, iż decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1979 r. dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego organ nadzoru miał obowiązek zbadania, czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156§1 k.p.a., a biorąc pod uwagę treść wniosku , w szczególności czy nie została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156§1 pkt 2 k.p.a.).

W ocenie Sądu rozstrzygając w sprawie organ nadzoru ograniczył się do zupełnie bezkrytycznej akceptacji decyzji zapadłych w postępowaniu zwykłym, orzekając bez dokonania koniecznej i wszechstronnej analizy wszystkich istotnych w sprawie okoliczności i ustosunkowania się do zarzutów wnioskodawczyni postępowania nieważnościowego. Lakoniczne uzasadnienie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi poprzestaje w istocie tylko na powtórzeniu treści przepisów zastosowanych w postępowaniu zwykłym i podaniu że przedmiotowe gospodarstwo spełniło określone w nich przesłanki. Zabrakło natomiast jakiegokolwiek odniesienia się w skonkretyzowany sposób do materiału zgromadzonego w sprawie.

W tej sytuacji stanowisko zaprezentowane przez organ nadzoru ocenić należy jako obarczone nie tylko naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, ale i art. 8 i 11 kpa.

Wprawdzie rolą organu nadzoru nie jest ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty – tak jak w postępowaniu zwykłym – a tylko weryfikacja decyzji w nim zapadłych, w nadzwyczajnym trybie – pod kątem wadliwości kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 kpa, ale nie zwalnia to organu nadzoru z przestrzegania uniwersalnych wymogów procedury administracyjnej, zwłaszcza zaś zasad ogólnych kpa.

Podstawą wnioskowania organu nadzoru musi być najpierw dokładne ustalenie faktów mających znaczenie dla wyniku sprawy, następnie ich konfrontacja z właściwie wykładanymi przepisami prawa, które zastosowano w postępowaniu zwykłym. Dopiero wtedy ocenić bowiem można czy rozstrzygnięcie kończące postępowanie zwykłe miało w ogóle oparcie w prawie, bądź czy przy jego wydawaniu prawa rażąco nie naruszono (art. 156 § 1 pkt 2 kpa), a także ustosunkować się w tym świetle do zarzutów wnioskodawcy postępowania nadzorczego.

W ocenie Sądu rozstrzygając w sprawie organ nie wyjaśnił przyczyn powołania się na rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz.58) i nie wskazał delegacji ustawowej, z której wynikałoby, że w/w rozporządzenie mogło być aktem wykonawczym do ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118).

Odnosząc się do zarzutów przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że sąd administracyjny nie jest powołany do oceny zgodności ustaw z konstytucją, a w tym przypadku do oceny zgodności z Konstytucją PRL ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118).

Za niesłuszny należy uznać również zarzut, że istnieje podstawa do uchylenia decyzji z przyczyn wznowieniowych ponieważ druga decyzja ministra została wydana przez tę samą osobę, która wydała pierwszą decyzję. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art.127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra strona niezadowolona może zwrócić się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sprawę rozpatruje organ, a nie jej pracownik, a nadto w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do wyłączenia pracownika wskazane w art. 22 § 1 kpa.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.