Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 886/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 105
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Protokolant Referent Karolina Zielińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 grudnia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w G. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 105 § 1, art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 61a § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020, poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2020 r., Nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku A.P. o umorzenie należności z tytułu składek.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

A.P. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w G. o umorzenie należności z tytułu składek za okres marzec 2016 r.- październik 2016 r. We wniosku, przesłanym w formie załącznika do e-maila, z dnia 7 lipca 2020 r. skarżąca wskazała, że od kwietnia 2016 r. przebywa w Wielkiej Brytanii, gdzie pracuje

i opłaca składki na ubezpieczenie społeczne. Faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej zostało przez nią zakończone z dniem 19 lutego 2016 r. Natomiast składka na ubezpieczenie społeczne za rok 2016 została zapłacona w całości w Wielkiej Brytanii. Skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą dopiero w październiku 2016 r., gdyż nie była świadoma obowiązku płacenia składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce. Roczne rozliczenie z Urzędem Skarbowym zostało złożone za miesiąc od stycznia do kwietnia 2017 r. Do wniosku strona załączyła dokumenty m. in. rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem, korespondencje z organami podatkowymi z Wielkiej Brytanii.

W wyniku rozmowy telefonicznej z przedstawicielami organu, skarżąca złożyła ponownie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, który wpłynął do organu w dniu 30 listopada 2020 r.

Decyzją z dnia [...] 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w G. umorzył postępowanie w sprawie, uznając wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek za bezprzedmiotowy. Organ ustalił, że na koncie płatnika składek, na dzień 30 listopada 2020 r., nie ma zaległości.

Strona złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, załączając wydruki e-mail z prowadzonej korespondencji z pracownikami organu.

Skarżąca wyjaśniła, że pierwszy wniosek o umorzenie zaległości, wraz z niezbędną dokumentacją, został złożony 7 lipca 2020 r. Wniosek pozostał bez odpowiedzi. Organ rentowy wszczął postepowanie egzekucyjne i dokonał zajęcia rachunku bankowego. Następnie przedstawiciel organu poinformował stronę, że w jej sprawie nie wpłynął żaden wniosek o umorzenie należności składek z tytułu ubezpieczeń społecznych i należy go złożyć ponownie. Skarżąca podkreśliła, że nie wnosiła o umorzenie bieżących składek. Zaległe składki (objęte wnioskiem o umorzenie) zostały ściągnięte w drodze postępowania egzekucyjnego. Dlatego też na koncie płatnika składek nie ma zaległości. Skarżąca wniosła o zwrot zajętej kwoty.

Decyzją z dnia [...] 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w G. utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2020 r. i stwierdził, że stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji jest prawidłowe. Na dzień 30 listopada 2020 r. na koncie płatnika składek brak było zaległości w opłacaniu składek. Zatem postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek było bezprzedmiotowe.

Na decyzję organu utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, A.P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wskazała, że jej sprawa dotycząca zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne została ostatecznie zamknięta bez odpowiedzi. W kilku listach wyjaśniających zostało ustalone, że w świetle obowiązującego prawa powinna opłacać składki w Polsce. Strona wpłaciła wymaganą kwotę należności za składki, także za te miesiące kiedy już nie przebywała w kraju, składając wniosek o umorzenie pozostałej kwoty. Kontakt z organem odbywał się telefonicznie lub przez e-mail, z uwagi na pandemię i miejsce zamieszkania skarżącej w Wielkiej Brytanii. Odpowiedzi od organu przychodziły albo na e-mail, albo na adres zameldowania w G., albo adres ustanowionego pełnomocnika, nieaktualny adres w G. albo ostatecznie na adres w L. W wyniku wszczętego postepowania egzekucyjnego został zajęty rachunek bankowy i ściągnięte zadłużenie.

Dalej strona podała, że wniosek o umorzenie zaległości został złożony w dniu

7 lipca 2020 r., kiedy na koncie strony istniała jeszcze zaległość. Skarżąca przypuszcza, że pracownik organu zapomniał wydrukować wniosek o umorzenie i przekazać do odpowiedniej jednostki. Zdaniem strony została wprowadzona w błąd co do możliwości wyboru miejsca opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Przez 4 lata nikt jej nie informował o konieczności zapłaty składek w Polsce. Od 2016 r. skarżąca przebywa na stałe w L., gdzie prowadzi działalność gospodarczą i odprowadza składki. Strona przedłożyła organowi potwierdzenie, że składka z tytułu ubezpieczenia społecznego została opłaca w Wielkiej Brytanii.

W piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. strona sprecyzowała skargę, wskazując zaskarżone orzeczenie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Pismem z dnia 6 lipca 2021 r. skarżąca odniosła się do pisma procesowego organu, przedkładając jeszcze raz dokumenty znajdujące się w aktach sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga A.P. okazała się zasadna. Zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Sąd miał na uwadze, że kontrolowane postępowanie administracyjne było prowadzone w okresie stanu epidemii, wprowadzonego rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. (Dz. U. poz. 491, ze zm.). Art. 15zzzzzn ustawy COVID-19 zawiera natomiast regulacje ograniczające stosowanie niektórych instytucji ogólnego postępowania administracyjnego w tym okresie. Nie wprowadza jednak zmian w treści ani sposobie stosowania art. 105 k.p.a. i innych, które zostały wskazane przez organ

w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy podnieść, iż stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie

z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Sąd przypomina, że "sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu – pozytywne czy negatywne – staje się prawnie niedopuszczalne. Inaczej mówiąc, (...) brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty" (M. Romańska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. H. Knysiak-Sudyki, Warszawa 2019, s. 739). Brak występuje np. wtedy, kiedy nie istnieje norma prawna,

w oparciu o którą mogłoby zostać rozpatrzone merytorycznie żądanie wnioskodawcy,

tj. w sytuacji, w której podmiot domaga się od organu działania, co do którego brak jest podstawy prawnej. W takiej sytuacji organ nie ma możliwości wydania rozstrzygnięcia pozytywnego ani negatywnego dla strony – postępowanie musi zostać umorzone. Do innych przypadków bezprzedmiotowości może dojść z przyczyn o charakterze podmiotowym, gdy co prawda istnieje norma kompetencyjna uzasadniająca działanie organu, jednak nie w stosunku do podmiotu, który takiego działania się domaga (brak legitymacji). W związku z tym, umorzenie postępowania następuje tylko wtedy, gdy nie ma możliwości wydania w sprawie merytorycznego rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 853/16, wszystkie orzeczenia dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl).

Umorzenie postępowania nie jest równoznaczne z odmową uwzględnienia żądania strony postępowania administracyjnego. Oznacza ono, że albo organ nie może rozpoznać takiego żądania w ogóle albo że konkretna strona nie jest uprawniona do ubiegania się

o rozpoznanie tego żądania (co należy odróżnić od uprawnienia do uzyskania realizacji tego żądania). Bezprzedmiotowość postępowania jest zatem czymś innym niż bezzasadność żądania strony tego postępowania, która ma miejsce właśnie wtedy, gdy brak jest przesłanek do uwzględnienia żądania strony (wyrok WSA w Lublinie z 2 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 572/09). Taka jednak sytuacja nie prowadzi do umorzenia postępowania – bezzasadność żądania (o ile występuje) wykazuje się w decyzji rozpoznającej sprawę merytorycznie, co do istoty (wyrok NSA z 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09).

W realiach kontrolowanej sprawy, strona skarżąca jest podmiotem, który zgodnie

z obowiązującymi przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych miała prawo wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. oraz potwierdził, że strona skarżąca jest płatnikiem składek za ten okres (uczynił to wskazując, że na dzień 30 listopada 2020 r. na koncie płatnika brak było zaległości

w opłacaniu składek). Strona skarżąca nie wycofała również swojego wniosku, który winien być podstawą wszczęcia kontrolowanego postępowania. Z akt sprawy i okoliczności postępowania sądowoadministracyjnego nie wynika ponadto, aby strona skarżąca przestała istnieć. Z urzędu ustalono ponadto, że przepisy stanowiące materialnoprawną podstawę rozpoznania wniosku strony skarżącej z 7 lipca 2020 r. nie zostały uchylone

w warunkach uzasadniających umorzenie postępowania z tej przyczyny.

Zgodnie natomiast z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu

o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności

z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia) unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia.

W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. W świetle powyższego uznać trzeba, że tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygniecie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty,

a więc poprzez umorzenie należności lub odmowę jej umorzenia. Od tych bowiem ustaleń uzależniona jest późniejsza treść rozstrzygnięcia. Stwierdzenie przedawnienia należności bądź nieistnienia zaległości uniemożliwia bowiem prowadzenie postępowania w sprawie

z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia powyższego postępowania z uwagi na bezprzedmiotowość.

Wskazane ustalenia są więc konieczne niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje. Organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zatem przystępując do rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek organ obowiązany był

w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne i przedstawić to szczegółowo

w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Odnosząc się w tym kontekście do zaskarżonych decyzji zauważyć należy, że organ nie poczynił prawidłowych ustaleń dotyczących daty złożenia wniosku o umorzenie zaległości. Tymczasem obowiązkiem organu administracyjnego było ustalenie okoliczności faktycznych sprawy, w oparciu o które przyjął, że nie istnieje zaległość na koncie płatnika. W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że skarżąca wielokrotnie w pismach kierowanych do organu powoływała się na okoliczność złożenia wniosku o umorzenie zaległości jeszcze w dniu 7 lipca 2020 r.

Z przedłożonych Sądowi akt sprawy i stanowisk stron wynika, że skarżąca faktycznie prowadziła działalność gospodarczą do 31 marca 2016 r. (rozwiązanie umowy

o współpracę za wypowiedzeniem k. 9 akt administracyjnych). Następnie strona wyjechała do Wielkiej Brytanii, gdzie opłaciła składki z tytułu ubezpieczenia społecznego za cały rok 2016. Strona nie zdawała sobie sprawy z obowiązku opłacania składek w Polsce. Działalność gospodarcza została zawieszona dopiero w październiku 2016 r. Natomiast

w dniu 7 lipca 2020 r. skarżąca wpłaciła kwotę tytułem zaległości za okres od maja 2014 r. do kwietnia 2016 r. W pozostałym zakresie wniosła o umorzenie zaległej kwoty za okres marzec 2016 r. do październik 2016 r. Wniosek pozostał bez odpowiedzi.

Co istotne skarżąca kontaktowała się z przedstawicielami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (telefonicznie oraz e-mailem) celem ustalenia czy jej wniosek o umorzenie zaległości z dnia 7 lipca 2020 r. został uwzględniony. W międzyczasie, w skutek wszczętego postępowania egzekucyjnego z rachunku bankowego skarżącej, doszło do ściągnięcia całej kwoty zaległości.

Zakład w wyniku podjętych czynności uznał brak zaległości na koncie skarżącej wskutek właśnie przeprowadzonej egzekucji, o której skarżąca nie miała wiedzy, ani nie liczyła na takie rozpoznanie sprawy. Strona wnosiła bowiem o rozpoznanie wniosku

o umorzenie zaległości, aby nie doszło do przymusowego ich dochodzenia.

Wypada wskazać, że w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organ poprzestał na bardzo ogólnym i lakonicznym stwierdzeniu, z którego wynika, że skoro na dzień

30 listopada 2020 r. nie istniała zaległość na koncie skarżącej, to zachodzi bezprzedmiotowość postępowania. W tym stwierdzeniu organ odniósł się do innej daty złożenia wniosku o umorzenie zaległości, niż ta, która wynika z przedłożonych akt administracyjnych tj. 7 lipca 2020 r., co nie pozostaje bez wpływu na negatywną ocenę zaskarżonych decyzji. Organ nie wskazał, jaką kwotę zaległości stwierdzono na koncie płatniczki w dniu 7 lipca 2020 r., kiedy zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, jakiej wysokości składki zostały z niego pokryte i czy odpowiadały w pełni wysokości należnych składek. Informacje te oraz potwierdzające je dowody miałyby wpływ na ocenę zgodności

z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. Brakuje także wyjaśnienia zajętego przez organ stanowiska, że dniem złożenia wniosku o umorzenie zaległości jest dzień 30 listopada 2020 r., a nie 7 lipca 2020 r. Okoliczność ta jest o tyle istotna, iż pozwala na zweryfikowanie stanu zadłużenia na koncie płatnika, a więc podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

Opisane w tym miejscu wady uzasadnienia zaskarżonej decyzji, stanowią samodzielnie naruszenie prawa procesowego (art. 107 § 3 k.p.a.). Przypomnieć jeszcze raz należy, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie administracyjne

z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Oznacza to, że przepis ten ma zastosowanie, gdy wszczęte już postępowanie okazało się bezprzedmiotowe, tj. gdy w toku postępowania wystąpiła przeszkoda do rozpatrzenia sprawy mająca charakter trwały i nieusuwalny (np. przestał istnieć przedmiot postępowania, gdyż wycofano wniosek). W rozpatrywanej sprawie

z powodu braków w zgromadzonym materiale dowodowym sprawy, nie jest możliwa ocena czy taka sytuacja wystąpiła.

Wskazane powyżej uchybienia zaistniałe po stronie organu wymagały więc uchylenia zaskarżonych decyzji celem ponownego przeprowadzenia postępowania przez organ zgodnie z wymogami wynikającymi z omówionych wyżej przepisów prawa.

Wskazać należy, iż do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. miały zastosowanie przepisy k.p.a. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś

z art. 77 § 4 zd. drugie k.p.a. fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne.

W myśl art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Ponownie rozpoznając sprawę organ poczyni ustalenia odpowiadające stanowisku Sądu zaprezentowanym w niniejszym uzasadnieniu. W pierwszej kolejności Zakład powinien ustalić prawidłową datę złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, a następnie poddać analizie stan zadłużenia na koncie skarżącej na ten dzień. Po wtóre, powinien udokumentować wszystkie okoliczności, na które powołuje się skarżąca tj. datę wszczęcia i sposób przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego, stan zadłużenia na koncie płatnika przed 7 lipca 2020 r. (z uwzględnieniem odsetek), fakt opłacenia składek za 2016 r. w całości w Wielkiej Brytanii. Następnie po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione zaległości z tytułu składek organ powinien rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie tych zaległości w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s.

Jeżeli organ uznałby, że strona skarżąca spełnia lub nie spełnia ustawowych kryteriów przyznania jej prawa do umorzenia należności z tytułu składek (czyli, że żądanie strony jest bezzasadne), to powinien wydać decyzję rozstrzygającą sprawę co do istoty. Nie jest rolą Sądu kontrolującego legalność decyzji wydanej w niniejszej sprawie rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu. Sąd tym bardziej uchyla się od takiej oceny zważywszy, że nie pozwala na to przedstawiony materiał dowodowy. Przesłane przez organ akta sprawy są na tyle niekompletne, iż nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto stan zadłużenia na koncie skarżącej, a w rezultacie - czy zastosowanie wobec niej znajdował wymóg określony w art. 28 u.s.u.s.

Należy podkreślić, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 k.p.a.). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy,

w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 k.p.a.). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10

§ 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt

II SA/Sz 239/19).

Na marginesie Sąd wskazuje, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dają uprawnienie organu do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w sytuacji ziszczenia się jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 1 i 2 oraz ust. 3a u.s.u.s. Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek, daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia

6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04).

Na obecnym etapie Sąd nie może w sposób władczy przesądzić o kierunku merytorycznego rozstrzygnięcia organu. Wydanie takiej decyzji wymagałoby bowiem przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnego z regułami art. 7 i art. 77 k.p.a., jak również rzetelnego uzasadnienia końcowego rozstrzygnięcia organu, spełniającego wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Sąd administracyjny nie ma natomiast możliwości zastąpienia organu w prowadzeniu postępowania administracyjnego. Z tych samych przyczyn, jak również mając na uwadze, że zaskarżone decyzje mają charakter formalny a nie merytoryczny, Sąd nie mógł władczo ocenić zasadności pozostałych zarzutów skargi.

Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono zaś zestawienia innych wydatków.[pic]