Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 776/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 15 listopada 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Protokolant Referent-stażysta Aneta Brzezińska, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2005 roku na rozprawie przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Łodzi – T. K. sprawy ze skargi C. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz C. M. kwotę 355 (trzysta pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] podjętą na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1, ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz.395 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił C. M. przyznania uprawnienia do w/w świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji Kierownik Urzędu stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza deportacji do pracy przymusowej na okres 6 miesięcy, natomiast zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich świadczenie przysługuje osobom, które zostały deportowane do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy C. M. podniósł, że w dniu 11 kwietnia 1944 roku został wraz z rodziną deportowany do pracy przymusowej na teren Arden we Francji, skąd w dniu 2 sierpnia 1946 roku wrócił zorganizowanym transportem do Polski. Strona podniosła ponadto, że przyjęty przez organ okres wyzwolenia miejscowości, do której był deportowany nie jest datą zakończenia działań wojennych. Z tego względu, nie można przyjąć, w ocenie wnioskodawcy, że przed ostatecznym zakończeniem wojny istniały warunki powrotu do kraju z deportacji.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 Nr 98 poz.1071 z pózn. zm.) oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o odmowie przyznania uprawnienia świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. W uzasadnieniu organ stwierdził, że skarżący przebywał w gminie Vaux en Dieulet, departament Ardennes we Francji w okresie od 11 kwietnia 1944 roku do 2 sierpnia 1946 roku. Jednakże, nie było możliwe zaliczenie C. M. okresu pobytu na deportacji po dniu 15 września 1944 roku. Organ, powołując się na opracowanie "United States Army in World War II Specjal Studies Chronology 1941/1945" pod. red. Mary H. Williams, Washington 1960 wskazał, że w dniu 15 września 1944 roku rejon Ardeny został zajęty przez wojska alianckie, a zatem praca deportowanych tam pracowników, choćby nadal była wykonywana, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych (wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2001 r. VS.A. 3877/00).

Postanowieniem z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 113 § 1 kpa sprostował z urzędu błąd w decyzji z dnia [...] w ten sposób, że wiersz 28 i 29 - "rejonu ustalonego na podstawie opracowania United States Army in World War II Specjal Studies Chronology 1941/1945" pod. red. Mary H. Williams, Washington 1960 zastąpił wyrażeniem "rejonu ustalonego na podstawie opracowania: Atlas of the Second World War (Atlas II Wojny Światowej) pod. red . Johna Keegana, wyd. Letter Perfect International 1995 rok"

Od powyższej decyzji z dnia [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył C. M. W uzasadnieniu skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 2 pkt. 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR poprzez przyjęcie, iż wykonywanie pracy – przez osobę deportowaną z terytorium państwa polskiego do pracy przymusowej na tereny okupowane przez III Rzeszę – w czasie po wyzwoleniu okupowanego terenu przez jednostki alianckie nie jest represją w rozumieniu powyższej ustawy o świadczeniu pieniężnym, podczas gdy okres ten należy uznać za okres deportacji, wliczany do okresu od którego zależy uzyskanie prawa do świadczenia pieniężnego przewidzianego przedmiotową ustawą.

- naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 8, 9, 10 oraz 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o ustalenia dokonane na podstawie jednego zagranicznego opracowania, niedostępnego powszechnie, bez załączenia jego kserokopii wraz z tłumaczeniem, czym podważył m.in. zasadę praworządności oraz dążenia do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu administracji zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto, stosownie do treści art. 134 § 1 tejże ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż skarga jest uzasadniona, a zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej tj. art. 7 – 11, art. 15 oraz art. 107 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).

Trafnie wskazał skarżący, iż organ administracji czyniąc istotne dla sprawy ustalenia tj. co do daty wyzwolenia obszaru, gdzie skarżący był deportowany wraz z rodzicami do wykonywania pracy przymusowej oparł się na specjalistycznym, zagranicznym opracowaniu, którego nie załączył, a do którego dostępność jest ograniczona, co w konsekwencji uniemożliwia skontrolowanie zaskarżonej decyzji w tym zakresie.

Dołączone kserokopie fragmentów map bez opisu i wyjaśnienia naniesionych na nich oznaczeń nie mogą stanowić dowodu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Tym samym stwierdzić należy, iż organy obu instancji, wbrew wymogom art.7–10 kodeksu postępowania administracyjnego nie podjęły wystarczających działań, aby w sposób właściwy wyjaśnić i ustalić stan faktyczny w sprawie, czym naruszyły zasady ogólne postępowania administracyjnego. Przyjęty przez organ okres wyzwolenia rejonu Ardenów, który de facto nie wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, nadto nie pozwala przyjąć, iż dotyczy także gminy Vaux en Dieulet, do której był deportowany skarżący.

Należy podnieść również, że strona ma prawo znać motywy i przesłanki podjętej przez organ decyzji, bo bez tej wiedzy nie może bronić swoich słusznych interesów oraz prowadzić polemiki z organem. Obowiązek ten wynika z przepisu art. 107 § 3 kpa, a także z ogólnych zasad k.p.a., przede wszystkim zaś z zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej (art. 9 kpa) oraz zasady przekonywania strony o słuszności podjętego przez organ rozstrzygnięcia (art. 11 kpa). Wymogu tego nie spełnia decyzja z dnia [...], gdyż jej uzasadnienie nie spełnia przesłanek określonych powyższymi przepisami i w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 kpa). Bowiem strona nie znając szczegółowych motywów działania organu nie mogła należycie zaprezentować swoich racji we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego, Sąd na wstępie wyjaśnia, iż nie podziela przyjętej przez organ wykładni przepisu art. 2 pkt 2 lit. a, wskazanej powyżej ustawy, a wynikającej z powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyroku NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r., sygn. akt VSA 3877/00 – LEX nr 50152). Podziela natomiast argumenty skargi i powołane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego prezentujące całkowicie odmienny pogląd, zgodnie z którym określenie "zakończenie wojny" należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., a nie do sytuacji wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (por. wyrok SN z dnia 25 marca 1999 r., sygn. III RN 158/98 – OSNAP 2000, Nr 3, poz. 86, wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. II SA/Łd 535/00 - niepublikowany).

W powołanym przepisie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich mówi się o deportacji na okres co najmniej 6 miesięcy w okresie wojny, która trwała do 8 maja 1945 r. Ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Ponadto przed zakończeniem działań wojennych nie było najmniejszych szans na powrót z deportacji do Polski, gdyż nadal trwały działania wojenne i przebiegały linie frontów. Działania wojenne na terenie Europy, okupowanej przez III Rzeszę kończyły się w różnym okresie i trudno uznać, aby organ orzekający w niniejszej sprawie posługując się nawet opracowaniami historycznymi miał pełne rozeznanie co do konkretnego dnia zajęcia określonej miejscowości przez siły aliantów tym bardziej, że znane są również przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym – przechodzenia konkretnych terenów z rąk do rąk. W tej sytuacji tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Ponadto wskazać należy także, iż w rozpoznawanej sprawie organ administracji błędnie zastosował tryb ustalony w art. 113 § 1 kpa. Zgodnie z tym artykułem sprostowaniu podlegają "błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki". Przyjęta w powyższej normie prawnej klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntował się pogląd, że w przepisie tym chodzi o drobne błędy i pomyłki, które winny cechować się oczywistością. Chodzi tu zatem o sytuacje kiedy, w decyzjach w sposób widoczny zastosowano mylną pisownię, opuszczono litery w wyrazie, dopuszczono się błędu w działaniu matematycznym lub innej tego rodzaju omyłki ( por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. II SA. 1072/99, wyrok NSA OZ w Katowicach z dnia 22 stycznia 1997r. SA/Ka 2714/95 – Pr. Gosp. 1998, nr 3, str. 33, wyrok NSA z dnia 24 września 1998 r. I SA 1521/97 lex nr 44599). W świetle powyższych uwag Sąd stwierdza, że nie ma uzasadnienia prawnego obejmowanie instytucją sprostowania omyłek materiału dowodowego, na podstawie którego organ czynił istotne dla sprawy ustalenia. Nie jest dopuszczalne wydanie postanowienia o sprostowaniu, które nie ma cech sprostowania, a stanowi formę uzupełnienia przez organ wydanej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 4 maja 1998r. III SA 1466/87 - OSP 1990, nr 11-12, poz. 398).

Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

O zwrocie poniesionych przez skarżącego kosztów postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, 205 § 1 powyższej ustawy.