Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 438/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie | w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo (spr.), Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski, Protokolant: sekr. sąd. Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2015 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 6 czerwca 2014r. W. G. (zwany dalej także wnioskodawców lub skarżącym) zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w K. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc kwiecień i maj 2014 r. w związku z bardzo trudną sytuacją finansową oraz brakiem środków na opłacenie składek.

W swoim wniosku podkreślił, że pozostaje bez pracy, wszystkie koszty związane z poszukiwaniem pracy oraz szkoleń Urząd Pracy scedował wyłącznie na niego, co spowodowało utratę wszystkich wieloletnich oszczędności i doprowadziło do braku środków na opłacenie składek ZUS. W swoim wniosku podał miesięczne koszty utrzymania w zestawieniu z dochodem netto za 2013 i (2014 strata) wskazując, iż w przeliczeniu na ostatnie 16 miesięcy dało to kwotę 972 zł dochodu na miesiąc. Równocześnie wskazał, iż koszty jego utrzymania (w tym utrzymania dziecka) wynoszą 1.564 zł. Różnice pomiędzy przychodami, a kosztami utrzymania oraz koszty związane ze zmianą pracy i szkoleniami pokrywał z własnych oszczędności. Podał, że córka w 2013 r., była przez 5 miesięcy na jego utrzymaniu. Powołując dane z Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych zaznaczył, że 1/3 miesięcznego minimum socjalnego dla dziecka starszego 13-15 lat wynosi 1.015 zł.

Do wniosku dołączył PIT 36 za 2013 r., deklarację na zaliczkę miesięczną na podatek dochodowy za kwiecień 2014 r. PU – 5 M., kopię wypowiedzenia umowy o pracę z zachowaniem okresu wypowiedzenia, którego koniec przypadł na 31 maja 2013 r., decyzję Prezydenta Miasta K. z 28 czerwca 2013 r. o uznaniu W. G. za osobę bezrobotną.

Pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. ZUS pouczył wnioskodawcę o przesłankach umorzenia należności z tytułu składek wynikających z treści art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Równocześnie pouczono wnioskodawcę, iż w ciągu 14 dni może uzupełnić wniosek dokumentami potwierdzającymi okoliczności uzasadniające umorzenie.

W toku postępowania ZUS uzyskał informację od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., iż gospodarstwo domowe W. G. prowadzi samodzielnie. W kwietniu 2014 r. uzyskał on dochód 1901,07 zł (w tym 300 zł za użyczenie 1 pokoju). Na dzień 16 maja 2014 r. posiadał środki finansowe w kwocie 850 zł oraz lokatę córki w kwocie 1000 zł. Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania regulowane były do kwietnia 2014 r. na bieżąco (czynsz 539,74 zł, prąd za m-ce IV i V po 11,23 zł, za m-c XII 2013 - 460,76 zł, za m-c VII 380,68 zł, gaz za m-c III 919 zł, za V 223,20 zł).

Za pismem z dnia 11 lipca 2014 r. wnioskodawca złożył oświadczenie (przedsiębiorcy) o nieotrzymaniu pomocy publicznej "de minimis", formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc "de minimis" , oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nie prowadzącej pełnej księgowości. W przedmiotowym oświadczeniu W. G. wskazał m.in., iż stałe wydatki związane z ponoszeniem miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz) wynoszą 724 zł, koszty związane z leczeniem (dodając normy socjalne) określił na kwotę 673 zł, natomiast koszty związane z utrzymaniem dziecka na kwotę 508 zł. Ponadto określił zobowiązania firmowe krótkoterminowe na kwotę 3644 zł (bez ZUS) oraz zobowiązania prywatne na kwotę 3400 zł.

Z kolei przy piśmie z 11 lipca 2014 r. wnioskodawca przedstawił dochód netto za 2013 r. w kwocie 21.942,21 zł, stratę za 2014 r. w kwocie 5993,96 zł oraz łączne miesięczne koszty utrzymania na poziomie 1905,14 zł. W piśmie tym zaznaczył również, iż ma ponad 60 lat, jest po operacji, stracił pracę z winy zakładu pracy. Jednocześnie W. G. wskazał, że zasiłek dla bezrobotnych był niższy o ponad 700 zł aniżeli minimum egzystencji. Nie otrzymał ani jednej propozycji pracy, żadnego wsparcia związanego z ustawą aktywizacyjną 50+. Różnice w dochodach i kosztach utrzymania oraz koszty szkoleń pokrył sam z oszczędności. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że żadnych środków na życie oraz na pokrycie składek już nie ma.

W trakcie postępowania ZUS pozyskał informacje z Urzędu Skarbowego K., z których wynika, że wnioskodawca nie zalega w podatku dochodowym, zaś łączny przychód po zmniejszeniu o wydatki za lata 2011-2013 wyniósł 55,774.58 zł. W oparciu o dane z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych ustalono także, że wnioskodawca jest współwłaścicielem lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość przy ul. [...] o pow. [...]. Z kolei w oparciu o pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych ustalono, iż nie figuruje on w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców.

Decyzją z dnia 30 września 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.) odmówił W. G. umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu:

składek na ubezpieczenia społeczne za okres: 04/2014 - 05/2014 r., w kwocie 296,86 zł;

składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 04/2014 - 05/2014 r., w kwocie 540,80 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne jest możliwe w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki zdefiniowano w katalogu zamkniętym w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Następnie ZUS przypomniał, że w stosunku do płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi ustawa w art. 28 ust. 3a wprowadza możliwość umorzenia zaległych składek w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z kolei z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Organ podkreślił, iż instytucja umorzenia oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który wydając decyzję w ustalonym stanie faktycznym może, ale nie musi umorzyć zaległości składkowe, o czym przesądził ustawodawca używając zwrotu "mogą być umorzone". Oznacza to, że organ wydając decyzję, przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość, a nie obowiązek umarzania należności, nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych lub rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu wskazanej decyzji organ wskazał, iż W. G. posiada na prawach współwłasności (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) lokal mieszkalny położony w K. przy ul. [...] o pow. [...] (nr [...]). Wyżej wymieniona nieruchomość może więc w ocenie ZUS stanowić przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Tym samym organ uznał, iż wnioskodawca posiada majątek, z którego może być przeprowadzona egzekucja celem zaspokojenia należności. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W dalszej części uzasadnienia organ dokonał analizy przesłanek z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2449/06 organ wskazał, iż treść ww. przepisu należy odnieść do konkretnej sytuacji, tak, aby organ miał podstawy przypuszczać, że zapłata należności (jednorazowa, w ratach lub w drodze egzekucji) spowoduje egzystencjalną ruinę bytu zobowiązanego i jego rodziny. Nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązku, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy.

W ocenie organu przesłanki z § 3 omawianego rozporządzenia w niniejszej sprawie nie zachodzą, ponieważ przesłanki te są zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, względy społeczne, znikome dochody nie jest możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS.

W kontekście powyższego ZUS zauważył, iż wnioskodawca tymczasem prowadzi działalność gospodarczą (od 21.10.2013 r.). Nie wykazał on aby w jej trakcie poniósł stratę w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Zdaniem organu w niniejszej sprawie nic nie stoi na przeszkodzie, aby przystąpić do dobrowolnego, sukcesywnego spłacania zaległych składek w mniejszych kwotach. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu dokonanie zapłaty składek, a ich spłata spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji.

Zgodnie z ustaleniami jakich dokonał organ w omawianej decyzji W. G. w dalszym ciągu aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, która nie została wykreślona lub zawieszona w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej podał on, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 724 zł, koszty związane z leczeniem według norm socjalnych w wysokości 673 zł oraz inne wydatki związane z utrzymaniem dziecka w wysokości 508 zł.

W miesiącu kwietniu 2014 r. dochód wnioskodawcy wynosił 1901,07 zł. Zgodnie z oświadczeniem posiadał on na dzień 16.05.2014 r. zasoby finansowe w postaci oszczędności w wysokości 850,00 zł.

Równocześnie w ocenie ZUS W. G. nie wykazał, aby jego sytuacja zdrowotna uniemożliwiła mu dokonanie zapłaty składek wraz z należnymi odsetkami, a zapłata należności z tytułu składek spowodowała zagrożenie dla jego egzystencji. Nie przedłożył on także zaświadczeń lekarskich, orzeczeń, ani też żadnych rachunków z tytułu kosztów leczenia.

Organ zauważył, iż w piśmie z dnia 14.07.2014 r. W. G. podał, że przeszedł poważną 14 godzinną operację, nie przedłożył jednakże do wniosku o umorzenie jakichkolwiek zaświadczeń lekarskich lub orzeczeń lekarskich stwierdzających niezdolność do pracy na podstawie, którego można stwierdzić, iż sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak i spłatę należności z tytułu składek. Nadto W. G. nie udokumentował swoich zobowiązań cywilnoprawnych, nie określił zobowiązań publicznoprawnych. Równocześnie organ zaznaczył, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia strona ma szczególny interes w udowodnieniu faktów, dlatego bez odpowiedniej inicjatywy strony niemożliwym może okazać się wykazanie pewnych określonych okoliczności. Zdaniem organu za odmową umorzenia należności przemawia także interes społeczny. Umorzenie należności mogłoby bowiem powodować uszczuplenie środków przeznaczonych na zapewnienie opieki zdrowotnej oraz uszczuplenie środków przeznaczonych na zapłatę pozostałych świadczeń.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, W. G. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia zakończonej decyzją ZUS z dnia 30 września 2014 r.

We wniosku W. G. ponownie wskazał na wysokość dochodu osiągniętego w 2013 r. oraz stratę odnotowaną w 2014 r. Oświadczył, że w okresie 20 miesięcy (od stycznia 2013 r. do sierpnia 2014 r.) jego średni dochód miesięczny wyniósł 862,65 zł, a więc na poziomie 65% minimum egzystencji. Zwrócił uwagę, że jego przychody miesięczne 862,56 zł pomniejszone o koszt utrzymania dziecka pozostawiają mu kwotę 350 zł, która jest poniżej minimum egzystencji, które za 2013r., wynosiło 541,91 zł.

Zwracając uwagę na orzecznictwo sądowe w podobnych sprawach wnioskodawca zarzucił, że ZUS nie zbadał w przedmiotowej sprawie jego sytuacji zarobkowej w odniesieniu do wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych oraz nie dokonał analizy wpływu uregulowania tych należności.

W przedmiotowym wniosku jego autor zaznaczył m.in., że czynnikiem nadzwyczajnym jest to, iż efekty w branży w której działa są widoczne dopiero po sześciu, a nawet kilkunastu miesiącach. Widoczne jest to w jego sytuacji, gdyż po wielu miesiącach braku przychodów i strat uzyskuje dochody poniżej minimum socjalnego. W ocenie autora wniosku, ZUS w swojej decyzji nie wykazał dobitnie, co przemawia przeciwko umorzeniu przedmiotowych składek z punktu widzenia interesu społecznego.

W piśmie z 17.10.2014 r. W. G. zwrócił uwagę na okoliczności, które wpłynęły na jego sytuację tj. utratę pracy z winy zakładu pracy w wieku 60 lat, duże trudności w zatrudnieniu osób 50+, a w szczególności 60+. Podkreślił w tym zakresie, że pomimo obowiązków ustawowych nie otrzymał wsparcia od Urzędu Pracy. Działalność gospodarczą rozpoczął, gdyż został do tego zmuszony przez utratę pracy oraz działania Urzędu Pracy, przy czym nie otrzymał żadnego wsparcia merytorycznego oraz środków do jej rozpoczęcia przewidzianych w prawie. Wnioskodawca zgodził się z organem, że umorzenie przewidziane jest dla sytuacji wyjątkowych i właśnie taką sytuacją jest sytuacja w której się on znalazł.

Z kolei w piśmie z 6 grudnia 2014 r. W. G. podkreślił m.in., że obecnie córka jest na jego wyłącznym utrzymaniu. Odnośnie przebytej operacji poinformował organ, iż przebył ją w B. na prywatny koszt tj. ponad 10 tys. euro + koszty kredytu.

Zdaniem skarżącego dane w Centralnej Bazie danych są nieaktualne i sprzeczne z prawomocnym wyrokiem sądowym. W ramach tego pisma zaznaczył, iż nie wie co jest uznawane za dowód, a co nie ma wartości dowodowej i dlatego też poprosił o sprecyzowanie wezwania.

W piśmie z dnia 23 grudnia 2014 skarżący oświadczył m.in., że potwierdza zasadność wcześniejszych pism oraz przedstawionych w nich argumentów. Podkreślił, że ZUS odmówił mu wyjaśnienia odnośnie tego co uznaje się za "materiał dowodowy". Podniósł, że przyjęcie przez ZUS - bez podania przesłanek i dowodów - że osiąga wyższe niż zadeklarowane dochody jest równoznaczne z oskarżeniem go o przestępstwo karnoskarbowe, co stanowi zniesławienie.

Decyzją z 31 grudnia 2014 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 30 października 2014 r.

Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie organ wskazał, że to strona ma interes w udowodnieniu faktów na które się powołuje, zaś oceny ich właściwej kwalifikacji dokonuje organ. Ze znajdujących zastosowanie w przypadku instytucji umorzenia przepisów wynika zaś, że ciężar udowodnienia sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego spoczywa na zobowiązanym. Organ zaznaczył, iż wydana w tym zakresie decyzja ma uznaniowy charakter.

Oceniając całokształt zebranego materiału dowodowego, w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu ubezpieczeń społecznych i słusznego interesu obywateli, organ uznał, że w stosunku do W. G. nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności określone w art. 28 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ podkreślił, że całkowita nieściągalność, o której mowa w powyższym przepisie musi mieć charakter trwały, a także nieprzemijający, gdy z okoliczności sprawy niezbicie wynika, iż nie ma żadnych szans na poprawę sytuacji finansowej dłużnika.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w stosunku do W. G. przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Zobowiązany dalej prowadzi działalność gospodarczą, a także uzyskuje dochód z tytułu użyczenia pokoju w wysokości 300 zł oraz jest współwłaścicielem lokalu pow. [...] m2.

Rozpoznając po raz drugi sprawę organ uznał także, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zezwalające na umorzenie należności mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ zauważył, że umorzenie o którym mowa w tym przepisie zarezerwowane jest dla sytuacji wyjątkowo trudnych, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodziną zobowiązanego, gdy nie jest realnie możliwe wywiązanie się zobowiązanego ze zobowiązania wobec ZUS.

W ocenie organu wnioskodawca nie wykazał, ażeby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie był w stanie opłacić należności bez pozbawienia go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. ZUS zauważył, iż skarżący prowadzi dalej działalność gospodarczą. Nie otrzymał wnioskowanej pomocy finansowej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, co wskazuje, że sytuacja materialna wnioskodawcy jest stabilna. Kwota wydatków miesięcznych związanych z utrzymaniem nie została przez wnioskodawcę udokumentowana podobnie jak koszty leczenia. Organ wskazał, że wnioskodawca podał, iż łoży 508 zł na utrzymanie córki. Natomiast z informacji uzyskanych z MOPS-u wynika , iż córka na stałe mieszka z matką we W. ZUS przyjął, iż wnioskodawca nie wykazał aby jego sytuacja finansowa i materialna powodowała jakiekolwiek zagrożenia dla jego bytu. Nie sygnalizował aby miał trudności z regulowaniem bieżących płatności za media. Organ nabrał wątpliwości, co do ponoszonych wydatków, w tym także w odniesieniu do kosztów utrzymania córki, która przebywa na stałe we W. ZUS wskazał, iż W. G. nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych, a wskazanych zobowiązań firmowych i prywatnych nie udokumentował. Podobnie ZUS zauważył, iż skarżący nie dowiódł stosowną dokumentacją medyczną stanu swojego zdrowia, hospitalizacji oraz leczenia operacyjnego, ani też orzeczenia stwierdzającego przeciwwskazania do pracy zarobkowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że sytuacja materialna skarżącego nie ma charakteru trwałego, lecz tymczasowy, a konsekwentne stopniowe spłacanie zobowiązań przez wnioskodawcę w mniejszych kwotach w żaden sposób nie przyczyni się do pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Ponadto zdaniem organu za odmową umorzenia należności z tytułu zaległych składek przemawia interes społeczny, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służącą ogółowi ubezpieczonych ale także zapewnieniu maksymalnych dochodów przez budżet pastwa, oraz ograniczeniu jego ewentualnych wydatków.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie W. G. podniósł, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie stanowi merytorycznej odpowiedzi na przedstawione wcześniej zarzuty i argumenty.

W ocenie skarżącego stanowisko ZUS opiera się na poświadczeniu nieprawdy lub matactwie. Skarżący stwierdził, że czytając zaskarżoną decyzję czuje się poniżony zniesławiony, głęboko upokorzony oraz poniżony. Przykłady mataczenia ZUS w zaskarżonej decyzji przedstawił w odrębnym piśmie z dnia z 24.01.2015 r.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2014, poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy wojewódzki sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji ZUS w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a zatem skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w realiach niniejszej sprawy w zasadzie okolicznością bezsporną pozostawał brak ziszczenia przesłanek umarzania należności z tytułu zaległych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Spór pomiędzy skarżącym, a organem ogniskował się wokół instytucji z art. 28 ust.3a ww. ustawy, zgodnie z którą należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W przepisie tym przewidziano wyjątek w postaci możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W tym miejscu należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu składek, z uwagi na użyte w art. 28 ustawy sformułowanie "należności (...) mogą być umarzane" oznacza, że decyzji w tym przedmiocie przypisuje się charakter decyzji uznaniowej. Wskazane uznanie administracyjne oznacza, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego procesu decyzyjnego. O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają bowiem organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji organu.

Rozwinięcie regulacji z art. 28 ust. 3a powołanej ustawy znajduje się w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z jego treścią Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając na uwadze dyspozycję wskazanego przepisu zdaniem Sądu organ prawidłowo przyjął w realiach niniejszej sprawy, że sytuacja życiowa i materialna skarżącego nie daje podstaw do umorzenia zaległych należności. W ocenie Sądu konkluzja organu, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa by przyznać wnioskowaną ulgę nie nosi cech dowolności, by móc postawić organowi zarzut przekroczenia granic swobodnego uznania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że mając na uwadze treść powołanego przepisu § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć.

W realiach niniejszej sprawy nie można przyjąć, by skarżący w toku postępowania wykazał w sposób dostateczny za pomocą środków dowodowych ziszczenie się przesłanek, o których mowa w analizowanym przepisie.

W szczególności skarżący w odniesieniu do swojej aktualnej sytuacji materialnej poza deklarowaniem wysokości kosztów utrzymania siebie jak i dziecka nie przedstawił dokumentów potwierdzających lub chociażby je uprawdopodabniających. Wskazać przy tym należy na brak korelacji twierdzeń skarżącego, który podał, że ponosi określone wydatki na utrzymanie córki, z informacjami jakimi dysponuje organ, który w na podstawie informacji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ustalił, iż córka skarżącego wraz z matką na stałe mieszka we W.

Zauważyć należy także, iż istotą prowadzonego postępowania jest ustalenie rzeczywistych dochodów zobowiązanego jak i realnych obciążeń jakie ponosi. Dane o charakterze statystycznym, na które powołuje się skarżący, nie mogą zastępować dowodów odnoszących się do indywidualnej sytuacji materialnej skarżącego. Dane te co najwyżej w toku postępowania mogą mieć jedynie znaczenie pomocnicze. Co istotne w toku postępowania organ kilkakrotnie pouczał skarżącego o możliwości uzupełnienia wniosku o dokumenty potwierdzające okoliczności uzasadniające umorzenie (pisma z dnia 18 kwietnia 2014 r., z dnia 5 listopada 2014). Na braki w zakresie dowodowym wskazuje także treść decyzji pierwszoinstancyjnej. Pomimo to skarżący także na etapie ponownego rozpoznania sprawy przez organ nie wykazał w sposób dostateczny swoich twierdzeń środkami dowodowymi. Powyższe odnosi się nie tylko do kosztów utrzymania, ale także posiadanych aktywów oraz pasywów (w tym w szczególności w odniesieniu do zaciągniętych zobowiązań cywilnoprawnych), stanu zdrowia oraz kosztów operacji przebytej za granicą. Tym samym obraz sytuacji socjalno-materialnej nakreślony w oświadczeniach wnioskodawcy nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym dotyczącym jego konkretnej sytuacji życiowej.

Jednocześnie nie można zarzucić organowi by ten, w toku postępowania zaniechał dokładnego wyjaśnienia sprawy, zwłaszcza jeśli zważyć, iż organ pomimo ciążącego na skarżącym obowiązku udowodnienia stawianej tezy, z urzędu zwracał się o istotne dla sprawy informacje, w tym m.in. do Urzędu Skarbowego K. (z uzyskanych informacji wynika, że skarżący wykazał dochody wynosząc odpowiednio w 2011 r. - 23.285,80 zł, w 2012 r. -23.386,07 zł, w 2013 r. – 27.790,20 zł), Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Organ zasięgał także informacji z Portalu Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Informacje te z jednej strony wykazały m.in. skale dochodów skarżącego oraz fakt, iż jest on współwłaścicielem nieruchomości (mieszkania o pow. [...] m2), z drugiej strony nie pozwalały bez współdziałania i inicjatywy skarżącego na ustalenie - w pozostałym zakresie - jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz na zweryfikowanie w tym zakresie jego twierdzeń. Jest okolicznością bezsporną, że tylko wnioskodawca jest dysponentem i posiada dostęp do wskazanych wcześniej relewantnych dla sprawy informacji.

Dokonanej przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego ocenie zasadności wniosku nie można przypisać znamion dowolności. Odmawiając w zaskarżonej decyzji uwzględnienia wniosku organ trafnie wskazał bowiem na brak wykazania przez wnioskodawcę, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić zaległych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki. Jednocześnie organ słusznie nie tracił z pola widzenia faktu, iż skarżący kontynuuje wykonywanie działalności gospodarczej oraz posiada majątek nieruchomy. Za uzasadnioną w okoliczności niniejszej sprawy uznać należy konstatację organu, że umorzenie zadłużenia z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym oraz prowadziłoby do sytuacji, w której skarżący, po ustąpieniu problemów finansowych kontynuowałby swoją działalność gospodarczą bez obciążenie zadłużeniem składkowym. Prowadziłoby to również do nierównego traktowania przedsiębiorców.

Skoro więc skarżący posiada majątek nieruchomy, a ponadto wykonuje działalność gospodarczą w branży, w której jak sam przyznaje w odwołaniu efekty widoczne są dopiero po 6, a nawet kilkunastu miesiącach można przyjąć, iż deklarowana przez skarżącego sytuacja materialna nie musi mieć charakteru trwałego lecz tymczasowy, co również nie uszło uwadze organu w zaskarżonej decyzji.

Dla porządku należy dodać, iż skarżący w toku postępowania nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Podobnie W. G. nie wykazał, istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wszystkie powyższe okoliczności sprawiają, że organ nie przekraczając granic uznania administracyjnego mógł odmówić wnioskodawcy ze skorzystania z dobrodziejstwa instytucji umorzenia należności z tytułu zaległych składek.

W ocenie Sądu słuszne jest również stanowisko organu, że za umorzeniem tych zaległości nie przemawia interes publiczny, który musi być również postrzegany jako dbałość o równe traktowanie ubezpieczonych. Niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi bowiem w prawa innych osób opłacających składki. W takiej sytuacji interes indywidualny musi ustąpić interesowi publicznemu.

Na koniec należy dodać, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Podsumowując stwierdzić należy, że przeprowadzone przez organ postępowanie wykazało brak przesłanek do przyznania skarżącemu wnioskowanej ulgi. Organ w sposób wszechstronny zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a wydając decyzję wziął pod uwagę zarówno słuszny interes obywatela jak i interes publiczny, dokonując ich właściwego wyważenia.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.