Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1207/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 6, art. 66 § 3, art. 66 § 4 pkt 1, art. 66 § 5
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 492/14 w sprawie ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 listopada 2014r., sygn. akt I SA/Lu 492/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie, uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia [...] maja 2014r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2014 r., wydane w przedmiocie opłaty komorniczej.

W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny podał, że

Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie (organ egzekucyjny) prowadził na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie Inspektorat w [...] (wierzyciel) postępowanie egzekucyjne wobec Spółki A (zobowiązany, dłużnik) na podstawie m. in. 66 tytułów wykonawczych o wskazanych numerach. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał: w dniu [...] marca 2013r. zajęcia rachunku bankowego Spółki A w GETIN NOBLE BANK S.A. i PKO BP [...], w dniach [...] i [...] kwietnia oraz [...] maja 2013r. zajęcia szeregu wierzytelności zobowiązanego, natomiast w dniu [...] kwietnia 2013r. sporządzono protokół zajęcia 118 środków transportu. Organ wskazał, że w wyniku dokonanych czynności wyegzekwowano 158.840,04 zł, z czego 158.456,44 zł zaliczono na poczet kosztów egzekucyjnych, a 383,60 zł na koszty upomnienia. Wierzyciel pismem z dnia [...] grudnia 2013r. i z [...] stycznia 2014r. poinformował organ egzekucyjny, że w wyniku wpłat dokonanych w dniach [...] i [...] grudnia 2013r. przez zobowiązanego - bezpośrednio na jego rachunek bankowy - należności objęte wymienionymi tytułami wykonawczymi uległy zmianie.

Wobec powyższego Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie postanowieniem z dnia [...] marca 2014r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec Spółki A na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych, natomiast postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014r. określił wysokość opłaty komorniczej w kwocie 186.497,51 zł, obciążając nią wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie Inspektorat w [...].

Po rozpoznaniu wniesionego przez wierzyciela zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie postanowieniem z dnia [...] maja 2014r., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2014r. W uzasadnieniu podał, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, iż wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego. Wyjątki od tej zasady wskazane w art. 66 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2012r., poz. 1015 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a", w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Zdaniem organu, jeżeli wierzyciel zamierzał podjąć działania, które w jego ocenie doprowadzą do spłaty przez zobowiązanego zaległości objętych tytułami wykonawczymi, winien wystąpić z wnioskiem o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego. Brak takiego wniosku, doprowadził do braku podstawy prawnej do odstąpienia od naliczenia opłaty komorniczej w wysokości 5% kwot przekazanych wierzycielowi. Ubocznie organ wskazał, że przed przekazaniem egzekucji organowi egzekucyjnemu wierzyciel skutecznie wyegzekwował od zobowiązanego kwotę 1.858.323,93 zł. Zatem rezygnując następnie z samodzielnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, powinien liczyć się z możliwością ponoszenia opłaty komorniczej w przypadku dobrowolnych wpłat przez dłużnika na rachunek wierzyciela.

Dyrektor Izby Skarbowej dokonując kontroli poprawności naliczenia opłaty komorniczej wskazał, że przy jej obliczaniu wzięto pod uwagę pismo ZUS z dnia [...] stycznia 2014r. dlatego opłata ta została naliczona prawidłowo i wynosi łącznie 3.729.949,08 zł x 5% = (w zaokrągleniu) 186.497,45 zł.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zarzucił naruszenie art. 66 oraz art. 1a pkt 6 u.p.e.a., poprzez obciążenie go opłatą komorniczą od kwoty przekazanej przez zobowiązanego bezpośrednio na konto wierzyciela na skutek podjętych przez niego czynności.

W uzasadnieniu podniósł, że w związku z figurującym na koncie zobowiązanego zadłużeniem z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz FP i FGSP oraz bezskutecznością egzekucji w dniu [...] listopada 2012r. rozpoczął analizę i gromadzenie materiału dowodowego w sprawie ogłoszenia upadłości płatnika składek. W wyniku przeprowadzonych negocjacji, płatnik zobowiązał się do regulowania zobowiązań, co skutkowało czasowym zaniechaniem kierowania wniosku o ogłoszenie upadłości, z kontynuacją działań egzekucyjnych. Wierzyciel monitorował działania i wywiązywanie się ze zobowiązań płatnika, kierując w dniach [...] sierpnia 2013r., [...] sierpnia 2013r. oraz [...] października 2013r. pisma wzywające do spłaty zadłużenia. Wskutek powyższych działań w dniu [...] listopada 2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia z wnioskiem o udzielenie promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Realizując warunki promesy przekazał w dniach [...] grudnia 2013r. i [...] grudnia 2013r. bezpośrednio na konto wierzyciela kwotę 4.500.000,00 zł, która zgodnie z dyspozycją pokryła w całości zadłużenie z tytułu składek. Ponadto, w następstwie podjętych działań płatnik zwrócił się do wierzyciela z wnioskiem o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Po rozliczeniu wpłat w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS na koncie płatnika w dniu [...] grudnia 2013r. oraz w [...] stycznia 2014r. skierowano do organu egzekucyjnego zawiadomienie o zmianie stanu zaległości objętych tytułami wykonawczymi. Wierzyciel podnosił, że od otrzymania tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny nie przekazał na konto wierzyciela żadnej kwoty na poczet należności objętych tytułami, a zatem zastosowane środki nie przyczyniły się do uregulowania zadłużenia. Skoro zatem ustawodawca uzależnił powstanie po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty od kwot efektywnie ściągniętych egzekucyjnie, czy wpłaconych przez dłużnika na rzecz wierzyciela, to wykonanie egzekwowanego obowiązku dobrowolnie przez dłużnika, nie stanowiło jego wykonania w wyniku środków egzekucyjnych czy ściągnięcia egzekucyjnego należności pieniężnych. Dlatego określona opłata komornicza była nienależna.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylając zaskarżone postanowienie podał, że przy bezspornym stanie faktycznym, spór sprowadzał się do oceny prawnej zaistniałych okoliczności stanu faktycznego. Odnosił się zatem do wykładni przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a konkretnie podstaw istnienia obowiązku wierzyciela do uiszczenia opłaty komorniczej .

Zdaniem Sądu, należało zakwestionować przyjętą przez organy egzekucyjne argumentację i wykładnię przepisów art. 66 § 3 w związku z art. 1a pkt 2 u.p.e.a., w rezultacie której doszły one do wniosku, że jeżeli zobowiązany po dokonaniu przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych wpłaca dochodzoną należność bezpośrednio wierzycielowi, to należy uznać, że wpłata nastąpiła w wyniku realizacji przymusu egzekucyjnego, wynikającego z zastosowania środków egzekucyjnych, w związku z czym wierzyciel na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66 u.p.e.a. do uiszczenia opłaty komorniczej.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynności egzekucyjne to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, a stosownie do art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych jest zobowiązany, z zastrzeżeniem § 4 art. 66, do uiszczenia opłaty komorniczej. Powyższe, zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organów egzekucyjnych, nie uzasadnia wniosku, iż w każdym przypadku dokonania na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych, wierzyciel ten jest zobowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej. Abstrahując w tym względzie od wyjątku ustanowionego przez ustawodawcę na gruncie art. 66 § 4 u.p.e.a., Sąd podkreślił, iż w każdym przypadku ustalenie istnienia lub nieistnienia obowiązku uiszczenia przez wierzyciela opłaty komorniczej musi być dokonywane z uwzględnieniem reguły zawartej w § 5 art. 66 u.p.e.a. Wskazany przepis stanowi, iż opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykładnia przywołanego przepisu prowadzi do jednoznacznego wniosku, iż zważywszy na konwencję językową, którą ustawodawca posłużył się na jego gruncie – "dokonanie ściągnięcia należności pieniężnej", "zastosowanie środków egzekucyjnych, w wyniku których należność została zapłacona" – opłata komornicza uzależniona jest od skuteczności podjętych czynności egzekucyjnych. Stanowi więc ona swoistego rodzaju typ wynagrodzenia dla organu egzekucyjnego (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2000 r., w sprawie sygn. akt SA/Sz 114/99). Jego warunkiem jest jednak, jak to podkreślono, skuteczność podjętych czynności egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do ściągnięcia należności pieniężnej lub jej zapłacenia przez dłużnika w związku z podjęciem tychże czynności.

Sąd zauważył, że między podejmowanymi przez organ egzekucyjny czynnościami egzekucyjnymi a zaspokojeniem wierzyciela musi istnieć związek przyczynowy warunkujący uznanie tychże czynności za podjęte skutecznie, uzasadniający w konsekwencji obowiązek wierzyciela do uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Zatem sam fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego i podjęcia przez organ egzekucyjnych szeregu czynności egzekucyjnych, które są nieskuteczne i nieefektywne, albowiem nie prowadzą ani do ściągnięcia należności, ani do dokonania przez dłużnika wpłaty na rzecz wierzyciela, nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej.

Jak podkreślił Sąd, w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach [...] i [...] grudnia 2013r. łącznie na kwotę 4.500.000 zł, były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny. Między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 u.p.e.a., organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykonanie obowiązku przez dłużnika nie stanowi bowiem wykonania tego obowiązku bezpośrednio w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Nie stanowi również ściągnięcia należności pieniężnych przez organ egzekucyjny. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sam organ egzekucyjny wskazał, że wierzyciel podjął równocześnie działania zmierzające do spłaty zaległości przez dłużnika. Zatem nie kwestionował, że wierzyciel skierował do dłużnika w dniu [...] listopada 2012r. zawiadomienia o podjęciu działań w sprawie zgłoszenia do Sądu wniosku w przedmiocie ogłoszenia upadłości zobowiązanego, a wskutek negocjacji w dniu [...] listopada 2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia pod warunkiem uzyskania od wierzyciela promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Organ egzekucyjny wskazał, że konsekwencją uzyskania promesy było przekazanie przez dłużnika na konto wierzyciela kwoty 4.500.000 zł.

Sąd wskazał, że to właśnie podjęte przez wierzyciela, opisane przez sam organ egzekucyjny działania, świadczą o tym, że zaspokojenie wierzyciela nastąpiło bezpośrednio w związku z podjętymi przez niego działaniami. Przywołane działania podejmowane były w kontekście pozostawania przez wierzyciela w bezpośrednim i stałym kontakcie ze zobowiązanym. Powyższe okoliczności uzasadniają więc stanowisko o braku istnienia jakiegokolwiek związku przyczynowego między działaniami organu egzekucyjnego, a dokonanymi wpłatami.

Sąd zauważył, że art. 66 § 4 u.p.e.a., w zakresie odnoszącym się do zasad ustalania opłaty komorniczej, nie uchyla reguły zawartej w § 5 art. 66 u.p.e.a. Zatem, zdaniem Sądu, nie można podzielić stanowiska organu egzekucyjnego, iż konsekwencją braku wniosku wierzyciela o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a.) przed uzyskaniem kwoty 4.500.000 zł od zobowiązanego, jest uznanie dokonanej wpłaty jako wyniku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że w sprawie nie ziściły się przywołane wyżej, określone w art. 66 § 5 u.p.e.a., warunki od spełnienia których uzależniony jest obowiązek uiszczenia przez wierzyciela na rzecz organu egzekucyjnego opłaty komorniczej. Dlatego uznać należało, że jej ustalenie nastąpiło z naruszeniem przywołanego przepisu, co stanowi naruszenie prawa materialnego i uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

W złożonej skardze kasacyjnej, Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie na podstawie art. 173 § 1 i § 2 oraz art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zaskarżył wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 6) oraz art. 66 § 3 i § 4 pkt 1), a także art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach [...] i [...] grudnia 2013r., były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny, bowiem między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 u.p.e.a., organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona podczas, gdy wierzyciel, który nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie § 4 pkt 1 art. 66 u.p.e.a., miał obowiązek uiścić opłatę komorniczą od kwot należności wpłaconych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i zastosowania na ich podstawie skutecznych i efektywnych środków egzekucyjnych, a wykładnia art. 66 § 3 u.p.e.a. powinna być dokonywana łącznie z art. 1a pkt 6 u.p.e.a., zaś przy odczytaniu tych przepisów nie mogła być pomocna treść art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż ten ostatni przepis nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, nie może więc kształtować tego obowiązku, bowiem normuje sytuację, gdy egzekucję prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest ta opłata, a ponadto w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej (w postępowaniu egzekucyjnym) nie ma podstaw prawnych, ani możliwości czynienia ustaleń w zakresie motywacji, która skłoniła zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności.

Wskazując na powyższe organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Lublinie, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podał, że Sąd w uzasadnieniu wyroku decydujące znaczenie przypisuje brzmieniu art. 66 § 5 u.p.e.a., zgodnie z którym, opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Natomiast, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie, przepis ten nie odnosi się do wierzyciela - nie kształtuje jego praw ani obowiązków. Dla wierzyciela przepis ten jest istotny tylko wówczas, gdy egzekucję na jego rzecz prowadzi kilka organów egzekucyjnych i każdy z nich ustala opłatę należną od dokonanych czynności egzekucyjnych.

Dalej kasator wywodzi, że po odczytaniu łącznie przepisów art. 1a pkt 6) i art. 66 § 3 u.p.e.a. nie może być wątpliwości, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu prowadzącemu egzekucję należności pieniężnych, niezależnie od opłat za czynności i stosowane środki egzekucyjne (art. 64 u.p.e.a.) i stanowi dodatkowe wynagrodzenie - premię za skuteczne dokonanie czynności egzekucyjnych. O tej skuteczności przesądzają wpłaty przekazane wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego. Skoro przepisy wiążą możliwość ustalenia należnej od wierzyciela opłaty komorniczej z faktem przekazania wierzycielowi dochodzonych egzekucyjne należności, to przekazanie kwot wierzycielowi przez zobowiązanego nie następuje nigdy jako bezpośredni efekt zastosowania środków egzekucyjnych. W każdym bowiem przypadku zastosowania środka egzekucyjnego w postępowaniu dotyczącym należności pieniężnych, dysponentem wyegzekwowanej kwoty jest organ egzekucyjny i tylko on może przekazać ją wierzycielowi. Wynikiem zastosowania środków egzekucyjnych w przypadku ich skuteczności będzie zawsze wpłata przekazana wierzycielowi przez organ egzekucyjny.

Zdaniem skarżącego, skoro opłata komornicza należna jest za dokonanie czynności egzekucyjnych (art. 66 § 3 u.p.e.a.), a sposób ustalenia jej wysokości uzależniony jest od wysokości kwot przekazanych wierzycielowi (art. 1a pkt 6) ww. ustawy) również przez zobowiązanego, a więc poza prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, to uznać należy, że w rozumieniu ustawy każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym stanowiącym podstawę zastosowanych środków egzekucyjnych jest podstawą ustalenia opłaty komorniczej.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie, zawarte w art. 1a pkt 6) u.p.e.a. sformułowanie "w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych" nie odnosi się do wpłat dokonywanych przez zobowiązanego, a jedynie wskazuje, że każda wpłata na poczet należności, co do której stosowano środki egzekucyjne jest skutkiem zastosowania tych środków przez organ egzekucyjny. Z tego właśnie powodu ustawodawca umożliwił wierzycielowi wyłączenie z podstawy obliczenia opłaty komorniczej kwot przekazanych przez zobowiązanego poza postępowaniem egzekucyjnym (z pominięciem organu egzekucyjnego). Zastrzeżenie zawarte w art. 66 § 3 u.p.e.a. wskazuje, że zgodnie z art. 66 § 4 pkt 1 cytowanej ustawy, wierzyciel może wystąpić o zawieszenie postępowania egzekucyjnego przed przewidywanym przekazaniem należności, co do których stosowano środki egzekucyjne. Ponadto, w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej, czyli w postępowaniu egzekucyjnym, nie ma możliwości czynienia ustaleń w zakresie motywacji, które skłoniły zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności. Wskazane przepisy ustawy nie dopuszczają również, by rozstrzygający sprawę organ egzekucyjny ustalał, czy zobowiązany przekazał wierzycielowi objętą tytułem wykonawczym należność wskutek zastosowanych na podstawie tego tytułu środków egzekucyjnych częściowo skutecznych, czy może na skutek innych działań podejmowanych równocześnie przez wierzyciela. Wskazane przepisy pozwalają natomiast na przyjęcie, że w przypadku zastosowania środków egzekucyjnych, wpłata dokonana na rzecz wierzyciela przez organ egzekucyjny lub przez zobowiązanego jest wynikiem (choć nie zawsze skutkiem) zastosowania tych środków. Jeżeli w trakcie postępowania egzekucyjnego wierzyciel, poza tym postępowaniem, negocjuje ze zobowiązanym warunki dokonania zapłaty należności dochodzonej egzekucyjnie, to dla uwolnienia się z obowiązku zapłaty opłaty komorniczej od tej części należności, może skorzystać z uprawnienia określonego w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a.

Jednocześnie kasator wskazał, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, iż: "Brak jest podstaw, aby uznać, że wpłata dokonana przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach [...] i [...] grudnia 2013r., była rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny. Między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 u.p.e.a., organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona." Jak podkreślił organ, postępowanie egzekucyjne prowadzone było wobec Spółki A. W celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez ZUS O/Lublin Inspektorat w [...], Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie skutecznie zastosował środki egzekucyjne w postaci: zajęcia w dniu [...] marca 2013 r. rachunku bankowego Spółki A w GETIN NOBLE BANK S.A. i PKO BP O/[...], zajęcia w dniach [...] i [...] kwietnia oraz [...] maja 2013 r. szeregu wierzytelności zobowiązanego, natomiast w dniu [...] kwietnia 2013 r. sporządzono protokół zajęcia 118 środków transportu, którymi dysponowała Spółka A. W wyniku dokonanych czynności egzekucyjnych oraz poboru gotówki u zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS wyegzekwowano kwotę 158.840,04 zł. Nie ma zatem racji Sąd twierdząc, że podjęte przez organ egzekucyjny czynności i zastosowane środki były całkowicie nieskuteczne i nieefektywne. Między działaniami podjętymi przez organ egzekucyjny, a wpłatami dokonanymi przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela, bez wątpienia zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Bezspornym jest w sprawie również fakt prowadzenia przez wierzyciela z zobowiązanym poza egzekucyjnych negocjacji w sprawie uregulowania zaległości od listopada 2012r. Okoliczność ta nie może jednak, zdaniem organu, dyskwalifikować skuteczności działań egzekucyjnych organu egzekucyjnego oraz ich wpływu na podjęcie przez zobowiązanego decyzji o dobrowolnej sprzedaży części nieruchomości przedsiębiorstwa, dla których to działań niezbędne było uzyskanie od wierzyciela promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego przeznaczonej do sprzedaży nieruchomości, a tym samym do uregulowania przez zobowiązanego zaległych należności.

Wobec powyższego, zdaniem autora skargi kasacyjnej, przepis art. 66 § 5 u.p.e.a., na który powołuje się Sąd w zaskarżonym wyroku, nie ma zastosowania w sytuacji, gdy wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym (dyrektor ZUS) rezygnuje z roli organu egzekucyjnego poprzez przekazanie swoich uprawnień w tym zakresie innemu organowi egzekucyjnemu (naczelnikowi urzędu skarbowego). W przedmiotowej sprawie winny być brane pod uwagę jedynie przepisy art. 66 § 3 i § 4 pkt 1) oraz art. 1a pkt 6) u.p.e.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Żadna z wymienionych w nim sytuacji nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Skargę kasacyjną, jak stanowi o tym art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, a zatem niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Także druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przepisów postępowania, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie, skarga kasacyjna została oparta na podstawie wymienionej w przepisie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., w oparciu o który sformułowano zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 i § 4 pkt 1, a także art. 66 § 5 u.p.e.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach [...] i [...] grudnia 2013 r., były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny, bowiem między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 u.p.e.a., organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. W dalszej części tego zarzutu, skarżący kasacyjnie podał, że wierzyciel, który nie wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie § 4 pkt 1 art. 66 u.p.e.a., miał obowiązek uiścić opłatę komorniczą od kwot należności wpłaconych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku dokonania przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych i zastosowania na ich podstawie skutecznych i efektywnych środków egzekucyjnych. Wykładnia art. 66 § 3 u.p.e.a. powinna być dokonywana łącznie z art. 1a pkt 6 u.p.e.a., zaś przy odczytaniu tych przepisów nie mogła być pomocna treść art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż ten ostatni przepis nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, nie może więc kształtować tego obowiązku, bowiem normuje sytuację, gdy egzekucję prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest ta opłata. Ponadto w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości opłaty komorniczej (w postępowaniu egzekucyjnym) nie ma podstaw prawnych, ani możliwości czynienia ustaleń w zakresie motywacji, która skłoniła zobowiązanego do zapłaty dochodzonej w tym postępowaniu należności.

Sąd I Instancji zajął stanowisko, że w sprawie brak jest podstaw, aby uznać, że wpłaty dokonane przez zobowiązanego na rzecz wierzyciela w dniach [...] i [...] grudnia 2013r. łącznie na kwotę 4.500.000 zł, były rezultatem czynności egzekucyjnych podjętych przez organ egzekucyjny. Między tymi czynnościami, a dokonanymi wpłatami nie zachodzi bowiem bezpośredni związek przyczynowy, który wyrażałby się w uznaniu, że w rozumieniu art. 66 § 5 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Wykonanie obowiązku przez dłużnika nie stanowi bowiem wykonania tego obowiązku bezpośrednio w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Nie stanowi również ściągnięcia należności pieniężnych przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny nie kwestionował, że wierzyciel skierował do dłużnika w dniu [...].11.2012r. zawiadomienia o podjęciu działań w sprawie zgłoszenia do Sądu wniosku w przedmiocie ogłoszenia upadłości zobowiązanego, a wskutek negocjacji w dniu [...].11.2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia pod warunkiem uzyskania od wierzyciela promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Organ egzekucyjny wskazał, że konsekwencją uzyskania promesy, było przekazanie przez dłużnika na konto wierzyciela kwoty 4.500.000 zł. Zdaniem Sądu I instancji, to podjęte przez wierzyciela świadczą o tym, że zaspokojenie wierzyciela nastąpiło bezpośrednio w związku z podjętymi przez niego działaniami, co uzasadnia stanowisko o braku istnienia jakiegokolwiek związku przyczynowego między działaniami organu egzekucyjnego, a dokonanymi wpłatami. Sąd uznał, że art. 66 § 4 ustawy egzekucyjnej, w zakresie odnoszącym się do zasad ustalania opłaty komorniczej, nie uchyla reguły zawartej w § 5 art. 66 ustawy egzekucyjnej. Sąd I Instancji nie podzielił stanowiska organu egzekucyjnego, iż konsekwencją braku wniosku wierzyciela o zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 66 § 4 pkt 1 ustawy egzekucyjnej) przed uzyskaniem kwoty 4.500.000 zł od zobowiązanego, jest uznanie dokonanej wpłaty jako wyniku zastosowania przez organ egzekucyjny środków egzekucyjnych.

II. Ze stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić, a wniesiona skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Mimo skonstruowania przez autora skargi kasacyjnej obszernego, rozbudowanego zarzutu, z jego treści w powiązaniu z przedstawionym uzasadnieniem wynika, że powołany przez Sąd I instancji przepis art. 66 § 5 u.p.e.a. nie powinien mieć zastosowania w sytuacji, gdy wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym (dyrektor ZUS) rezygnuje z roli organu egzekucyjnego poprzez przekazanie swoich uprawnień w tym zakresie innemu organowi egzekucyjnemu (naczelnikowi urzędu skarbowego ). Natomiast w sprawie powinny być brane pod uwagę jedynie przepisy art. 66 § 3 i § 4 pkt 1 oraz art. 1a pkt 6 u.p.e.a., a wykładnia art. 66 § 3 u.p.e.a. powinna być dokonywana łącznie z art. 1a pkt 6 u.p.e.a., zaś przy odczytaniu tych przepisów nie mogła być pomocna treść art. 66 § 5 u.p.e.a., gdyż ten ostatni przepis nie dotyczy obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej, nie może więc kształtować tego obowiązku, bowiem normuje sytuację, gdy egzekucje prowadzi więcej niż jeden organ egzekucyjny i przesądza, któremu z nich należna jest ta opłata.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przyjętym przez Sąd I instancji do wyrokowania, niespornym stanie faktycznym nie można podzielić stanowiska, że jeżeli wpłaty zostały dokonane na skutek działań wierzyciela, to organ egzekucyjny nie może obciążyć wierzyciela opłatą komorniczą.

Zagadnienia dotyczące opłaty komorniczej zostały uregulowane w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 u.p.e.a. W myśl art. 1a pkt 6 u.p.e.a. przez opłatę komorniczą rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Natomiast zgodnie z art. 66 § 3 u.p.e.a., wierzyciel, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych, jest obowiązany, z zastrzeżeniem § 4, do uiszczenia opłaty komorniczej

Z kolei czynności egzekucyjne definiowane w art. 1a pkt 2 u.p.e.a., to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne mają charakter wykonawczy, ponieważ są podejmowane w celu zastosowania środków egzekucyjnych ( zob. D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Wrocław 2005, s. 390; W. Grześkowiak, Egzekucja administracyjna - teoria i praktyka z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, Warszawa 2006, s. 15).

Jeśli zatem, w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych został zastosowany środek egzekucyjny, to jak trafnie wskazał skarżący kasacyjnie - powołując się na wyrok NSA z dnia 13 października 2010 r., sygn. akt II FSK 1228/09 - każda wpłata na poczet należności objętych tytułem wykonawczym, stanowiącym podstawę zastosowania środków egzekucyjnych jest podstawą do ustalenia opłaty komorniczej. Sformułowanie dotyczące obowiązku jej uiszczenia przez wierzyciela na rzecz którego dokonano czynności egzekucyjnych stwarza wręcz domniemanie, że przekazanie należności w sposób określony w art. 1a pkt 6 u.p.e.a. (bezpośrednio wierzycielowi) jest wynikiem zastosowania tych środków. Jeżeli wierzyciel podejmuje sam działania, mające doprowadzić do uzyskania należności już bez udziału organu egzekucyjnego, winien wystąpić z żądaniem, o którym mowa w art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. i to przed dokonaniem wpłaty przez zobowiązanego. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2015r., sygn. akt II FSK 1462/13, które skład orzekający w tej sprawie w pełni podziela.

III. W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny prowadził na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie Inspektorat w [...] postępowanie egzekucyjne, wobec Spółki A. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny dokonał: w dniu [...] marca 2013 r. zajęcia rachunku bankowego Spółki A w GETIN NOBLE BANK S.A. i PKO BP O/[...], w dniach [...] i [...] kwietnia oraz [...] maja 2013 r. zajęcia szeregu wierzytelności zobowiązanego, natomiast w dniu [...] kwietnia 2013 r. sporządzono protokół zajęcia 118 środków transportu. W wyniku dokonanych czynności wyegzekwowano 158.840,04 zł, z czego 158.456,44 zł zaliczono na poczet kosztów egzekucyjnych, a 383,60 zł na koszty upomnienia.

Ponadto, wskutek działań podjętych przez ZUS, w dniu [...] listopada 2013r. zobowiązany zadeklarował dobrowolną spłatę zadłużenia, jednocześnie występując o udzielenie promesy na zwolnienie z obciążenia hipotecznego nieruchomości. Realizując warunki promesy przekazał w dniach [...] grudnia 2013r. i [...] grudnia 2013r. bezpośrednio na konto wierzyciela kwotę 4.500.000,00 zł, która zgodnie z dyspozycją pokryła w całości zadłużenie z tytułu składek. Wierzyciel pismem z dnia [...].12.2013 r. i z [...].01.2014 r. poinformował organ egzekucyjny, że w wyniku wpłat dokonanych w dniach [...] i [...] grudnia 2013 r. przez zobowiązanego - bezpośrednio na jego rachunek bankowy - należności objęte tytułami wykonawczymi uległy zmianie.

Wobec powyższego Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, natomiast postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014r. obciążył wierzyciela opłatą komorniczą w kwocie 186.497,51 zł.

Nie może być zatem wątpliwości, że organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne, w ich następstwie zastosował środki egzekucyjne, a zobowiązany, po wszczęciu egzekucji i zastosowaniu środków egzekucyjnych będących rezultatem podjętych czynności egzekucyjnych, dokonał, bezpośrednio na rachunek bankowy wierzyciela, wpłat należności objętych egzekwowanymi tytułami wykonawczymi.

Stanowisko to nie pozostaje w sprzeczności z treścią art. 66 § 5 u.p.e.a., który stanowi, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Po pierwsze bowiem, opłata komornicza przypada na rzecz organu egzekucyjnego, który dokonał czynności egzekucyjnych, w tym zastosował środki egzekucyjne. Z natury rzeczy istotą każdego postępowania egzekucyjnego jest przymusowe doprowadzenie do wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym. Skoro organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował, to opłata komornicza jest należna, niezależnie od charakteru i skuteczności równoległych działań pozaegzekucyjnych podjętych przez wierzyciela. Po drugie, mogą wystąpić sytuacje, kiedy egzekucja na rzecz wierzyciela prowadzona była nie tylko przez jeden, ten sam organ egzekucyjny. W takim wypadku, przepis art. 66 § 5 u.p.e.a. rozstrzyga, że opłata komornicza przypada na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona.

Sąd I instancji nieprawidłowo zatem przyjął, że reguła wynikająca z tego przepisu, której nie uchyla art. 66 § 4 u.p.e.a., powoduje, że podjęte przez wierzyciela działania świadczą o tym, że zaspokojenie wierzyciela nastąpiło bezpośrednio w związku z podjętymi przez niego działaniami, a nie czynnościami i środkami egzekucyjnymi zastosowanymi przez organ egzekucyjny, co wyłącza obowiązek zapłaty przez wierzyciela opłaty komorniczej. Przeciwnie, regułą jest, że opłata komornicza należna jest organowi egzekucyjnemu, który podjął czynności egzekucyjne zmierzające do zastosowania i zrealizowania środków egzekucyjnych, a następnie je zastosował. Prowadzenie w takiej sytuacji przez wierzyciela niezależnych działań ( przygotowywanie wniosku o upadłość, wydanie promesy itp. ) nawet jeśli ich efektem jest wpłata na jego rzecz dochodzonych należności, nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa do uiszczenia na jego rzecz opłaty komorniczej, tym bardziej, że wierzyciel nie podjął możliwej w takim wypadku decyzji, o skierowaniu wniosku do egzekutora, o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Taką sytuację właśnie przewiduje art. 66 § 4 pkt 1 u.p.e.a. stanowiący, że nie pobiera się opłaty komorniczej od kwot wpłaconych po wystąpieniu wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nie było żadnych przeszkód, aby po negocjacjach z zobowiązanym, wierzyciel z takim żądaniem wystąpił, co skutkowałoby brakiem podstaw do naliczenia opłaty komorniczej, od dokonanej przez zobowiązanego wpłaty bezpośrednio na rachunek wierzyciela. Ponieważ jednak wierzyciel nie skorzystał z tej możliwości, decydując, mimo podjętych działań i negocjacji z dłużnikiem, że egzekucja ma być kontynuowana, to w takim wypadku, wpłata dokonana przez zobowiązanego, uprawniała organ egzekucyjny do naliczenia i żądania zapłaty przez wierzyciela opłaty komorniczej.

Uznając wobec powyższego, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 p.p.s.a. uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 tej ustawy.