Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1302/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3.
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Teresa Randak (spr.), Bożena Suleja, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału ZUS w C. (dalej określany jako "ZUS" lub "organ") decyzją z dnia [...] nr [...] po ponownym rozpoznaniu wniosku A. N. (dalej określanego "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267):

I. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] w pkt. I dotyczącym umorzenia postępowania w części dotyczącej należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez osoby ubezpieczone;

II. uchylił decyzję z dnia [...] w pkt. II dotyczącym umorzenia postępowania w części dotyczącej należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek;

III. odmówił umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek za okres 12/2007-01/2011 w łącznej wysokości [...]zł, w tym z tytułu:

1) Ubezpieczenia Społecznego za okres 12/2007-01/2011 w wysokości [...]zł,

2) Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 04/2008-01/2011 w wysokości [...]zł,

3) odsetek za zwłokę w łącznej wysokości [...]zł naliczone na dzień 03.04.2014r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ wskazał, że w dniu [...] po rozpatrzeniu wniosku otrzymanego w dniu 03.04.2014r. wydana została decyzja o umorzeniu postępowania w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek oraz decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek za osoba prowadzącą działalność gospodarczą za okres 01/2009-01/2011 w łącznej wysokości [...]zł.

Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. do należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych zgodnie z zapisem art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.) nie ma zastosowania art. 28 ww. ustawy określający warunki umarzania należności z tytułu składek; a ponadto nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek wymienionych w zapisie art. 28 ust. 3 pkt.3, 5 i 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.) uzasadniających uznanie należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek za całkowicie nieściągalne, co jest warunkiem koniecznym do ich ewentualnego umorzenia. wnioskodawca nie wykazał także, iż z uwagi na sytuację materialną oraz rodzinną uregulowanie wpłatami własnymi lub w ramach układu ratalnego należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek wiązałoby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego i rodziny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona wskazała na trudną sytuację zdrowotną oraz zarzuciła, że Oddział w B. rozpatrując wniosek potraktował sprawę pobieżnie, mało wnikliwie i nie wziął pod uwagę wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy aspektów. Do wniosku dołączona została kserokopia decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...].

Zawiadomieniem z dnia 24.06.2014r. organ poinformował wnioskodawcę o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o możliwości przytoczenia okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia omawianej kwestii. Z kolei pismem z dnia 18.07.2014r. poinformowano stronę o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania administracyjnego oraz możliwości uzyskania wszelkich informacji dotyczących faktycznych i prawnych okoliczności związanych z rozpatrzeniem niniejszego wniosku.

W ocenie ZUS organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami, ponieważ do tych należności zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.) nie ma zastosowania art. 28 ww. ustawy określający warunki umarzania należności z tytułu składek. W świetle obwiązującego stanu prawnego Zakład nie posiada kompetencji do podejmowania rozstrzygnięć merytorycznych w przedmiocie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego opartego na art. 28 powołanej powyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, tj. umorzenia należności, jak i negatywnego, polegającego na odmowie ich umorzenia. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest także badanie istnienia przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ww. ustawy. Właściwym zatem rozstrzygnięciem w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek jest jedynie umorzenie postępowania administracyjnego.

Dalej, organ wskazał, że w myśl art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013r., poz. 1442 ze zm.) należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, której przypadki określone są w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Zdaniem organu II instancji organ I instancji, tj. Zakład Ubezpieczeń Oddział w B. nieprawidłowo umorzył postępowanie w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz FP i FGŚP za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika składek. W związku z powyższym zasadnym było uchylenie decyzji z dnia [...] i podjęcie merytorycznej decyzji o odmowie umorzenia tych należności, gdyż zdaniem organu II instancji organ I instancji prawidłowo uznał, iż nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1-6.

Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ co prawda wnioskodawca nie prowadzi już działalności gospodarczej jednak jak dotąd nie został stwierdzony brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. Przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a w niniejszej sprawie nie wystąpiły z przyczyn oczywistych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych na wniosek zobowiązanego w przypadku wystąpienia całkowitej nieściągalności może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, albowiem ZUS nie jest zobligowany do umarzania należności. Jednakże nawet ustalenie, że istnieją ww. przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację z całości lub części należnych zobowiązań. Zastosowanie omawianej instytucji może zatem uzasadniać jedynie wystąpienie całkowitej nieściągalności, która w przypadku wnioskodawcy nie wystąpiła. Nie można nadto z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona działając przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła ZUS:

1) naruszenie art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że nie wystąpiła przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przy jednoczesnym braku majątku, podczas gdy skarżący zaprzestał prowadzenia działalności i nie posiada majątku;

2) naruszenie art. 28 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, że można uzyskać w postępowaniu egzekucyjnym kwotę przekraczającą wydatki egzekucyjne;

3) naruszenie art.7, art. 8, art. 11, art. 12 art. 75, art. 77, art. 80, art. 89 i art. 107 § 1 i § 3kpa poprzez brak wnikliwego rozpoznania materiału dowodowego, brak wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego stanowiska organu, niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem, pełnomocnik podniósł, że skarżący z dniem 16 stycznia 2011 roku zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, o którym fakcie został poinformowany ZUS dnia 28 stycznia 2011 r. Brak posiadania przez niego majątku potwierdzają protokoły o stanie majątku sporządzone przez organ egzekucyjny. Całkowicie bezzasadne są więc twierdzenia organu I i II instancji, że nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 w/w ustawy.

Nie można również zgodzić się, iż nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 6 w/w ustawy. Oczywistym jest, że jeżeli skarżący nie posiada żadnego majątku, co stwierdził w protokołach organ egzekucyjny, to nie będzie możliwe w postępowaniu egzekucyjnym uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Pełnomocnik wskazał, że u skarżącego w grudniu 2013 roku rozpoznano chorobę [...] - [...]. Mimo podjętego leczenia zachowawczego, choroba nie ustąpiła. Konieczne było leczenie operacyjne. Obecnie, mimo przejścia dwóch chemioterapii, rokowania lekarzy nie są obiecujące. Nastąpił rozwój choroby, pojawiły się [...] przestrzeni zaotrzewnowej po stronie lewej.

Skarżący nie posiada żadnych środków na pokrycie zaległych składek. Wszelkie środki przeznaczył na drogie koszty leczenia. Nadto organ wydając przedmiotową decyzję nie znał rzeczywistego stanu zdrowia skarżącego. Skarżący nie czytał akt, gdyż był leczony, o czym świadczy odpis karty wypisowej z 13.12.2013 r. O stanie zdrowia skarżącego świadczy załączona do skargi dokumentacja medyczna tj.: odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 28.01.2014 r. odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 14.02.2014 r. odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 18.02.2014 r. odpis karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 7.03.2014 r. odpis zaświadczenia o stanie zdrowia z 14.02.2014 r. odpis badania histopatologicznego z 17.12.2013 r., odpis badania TK z 9.12.2013 r. odpis karty informacyjnej z 16.07.2014 r. odpis skierowania z 2.07.2014 r.

W przedmiotowej sprawie wydając skarżącą decyzję organ naruszył przepisy art. 7, 8, 11, 12, 75, 77, 80, 89 kpa, co podważa zaufanie obywateli do organów państwowych. Zgodnie z art. 7 kpa organy administracji mają stać na straży praworządności, a z art. 12 kpa wynika, że mają działać wnikliwie.

Pełnomocnik stwierdził dalej, że w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy organ administracji obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Przez rozpatrzenie materiału dowodowego należy rozumieć jego ocenę. To na podstawie całego materiału dowodowego organ administracji ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wprawdzie ustawodawca pozostawił organom, prowadzącym postępowanie administracyjne, swobodę w ocenie materiału dowodowego, jednakże ocena ta nie może przybierać cech dowolności. W orzecznictwie sądów i doktrynie prawa wypracowane i powszechnie przyjęte są dyrektywy oceny dowodów, którymi winien się kierować organ administracji, by nie narazić się na zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Na te dyrektywy składają się zasady logicznego myślenia oraz wskazówki, wypływające z wiedzy i doświadczenia życiowego. Działanie organów administracji publicznej winno odbywać się w sposób praworządny, rzetelny i budzący zaufanie do organów Państwa (art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.). Stwierdził też, że nałożono na organ ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. W przedmiotowej sprawie naruszono przepisy prawa wydając ww. decyzję.

Akcentując, że decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego podniósł, że nie można zgodzić się na dowolność postępowania organów w tego typu sprawach. W tym zakresie powołał wyrok z 27 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Bd 453/14, w którym wskazano, że "Uznaniowy charakter decyzji ZUS mógłby tylko wówczas prowadzić do odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, gdyby żądaniu strony organ przeciwstawił i należycie umotywował zaistnienie ważnego interesu publicznego, który przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony, mimo wykazania przez nią ustawowej przesłanki dla umorzenia wnioskowanej należności. Bez wykazania przez organ ważnego interesu, który przemawiałby za odmową uwzględnienia należycie umotywowanego, konkretnego wniosku strony o umorzenie należności składkowej, obarczone dowolnością jest powoływanie się przez ZUS jedynie na uznaniowy charakter omawianej decyzji, jako podstawę odmowy uwzględnienia wniosku strony o umorzenie należności składkowych".

Pełnomocnik podkreślił, że w sprawie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3. W żaden również sposób organ nie wykazał ważnego interesu społecznego przemawiającego za odmową uwzględnienia wniosku skarżącego.

Autor skargi wskazał także na wyrok WSA w Gdańsku z 24 czerwca 2014 roku, sygn. akt I SA/Gd 483/14 w którym wyrażono pogląd, że "Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanego i jego rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny". Zacytował także pogląd WSA w Poznaniu zawarty w wyroku z 27 maja 2014 roku, sygn. akt III SA/Po 1766/13, że "Nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań wobec ZUS zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej". W przedmiotowej sprawie skarżący nie jest w stanie spłacić zobowiązań wobec ZUS i musi korzystać w pomocy społecznej w szerokim zakresie.

Żona skarżącego pracuje na 1/2 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 653 zł, córka nie pracuje. Skarżący otrzymuje zasiłek z MOPS-u w kwocie 480,00 zł. Nie posiada nieruchomości. Skarżący ma jedynie samochód marki [...] z 1998 r., którego wartość jest znikoma, a nadto niezbędny jest mu do dojazdów do lekarzy w związku z chorobą. Sytuacja finansowa i majątkowa, a także zdrowotna skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący oraz jego rodzina muszą mieć zapewnione niezbędne minimum socjalne, aby zaspokoić podstawowe potrzeby życiowe. Spłata zadłużenia zagraża egzystencji skarżącego oraz jego rodziny.

Tym samym – w ocenie pełnomocnika – skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Pełnomocnik wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;

2) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych;

3) dopuszczenie dowodu z protokołów o stanie majątku;

4) dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron (skarżącego) na okoliczności wskazane w uzasadnieniu;

5) dopuszczenie dowodu z akt postępowania egzekucyjnego, w szczególności protokołów o stanie majątku.

Dyrektor ZUS, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętą skargą decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Mając na względzie powyższe tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji z dnia [...] wydanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone rozstrzygnięcie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Wobec treści wniosku skarżącego, zastosowanie w sprawie miał przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek, z wyłączeniem składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez te osoby (art. 30 u.s.u.s.). Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umorzone w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę).

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Takie stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że " (...) przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 ustawy wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone". Podobne stanowisko zajął skład orzekający w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07. Stanowisko to podziela Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Jednakże uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia nie zwalnia organu z obowiązku prawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego, jego prawidłowej oceny i przede wszystkim prawidłowości oceny istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należnych składek.

W rozpoznawanej sprawie, Dyrektor ZUS rozpatrując ponownie sprawę i odmawiając zastosowania umorzenia zaległości składkowych wydał rozstrzygnięcie merytoryczne, które nie było objęte decyzją organu I instancji. Organ ten bowiem umorzył postępowania zarówno w sprawie należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez osoby ubezpieczone, jak i w części dotyczącej należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez płatnika. Takie rozstrzygnięcie organu II instancji oznacza, że została naruszona zasada dwuinstancyjności, która gwarantuje stronie rozpoznanie jej sprawy przez dwie instancje. W ocenie Sądu już to naruszenie przepisów uprawniało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zdaniem orzekającego w sprawie składu Sądu nie jest to jedyne uchybienie, które przesądziło o podjętym przez Sąd rozstrzygnięciu. Przede wszystkim za nieuprawnione uznał Sąd wywody organu dotyczące braku istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności.

W tej materii należy odwołać się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który w ogóle nie został oceniony przez Dyrektora ZUS, a z którego wynika, że skarżący:

- po pierwsze, nie prowadzi działalności gospodarczej od 16 stycznia 2011 r.;

- po drugie, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną będącą zatrudnioną na ½ etatu z wynagrodzeniem miesięcznym 653,00 zł. netto oraz że małżonkowie posiadają małoletnią córkę;

- po trzecie, że rodzina korzysta ze wsparcia MOPS otrzymując zasiłek stały w kwocie 152,12 zł., zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł., zasiłek rodzinny w kwocie 106,00 zł., a ponadto, że córka skarżącego korzysta z opłaconego przez MOPS posiłku w Przedszkolu nr [...];

- po czwarte, że małżonkowie mieszkają w domu rodziców nie posiadając samodzielnego lokum;

- po piąte, że wobec skarżącego była prowadzona egzekucja, na zawieszenie której ZUS wyraził zgodę do dnia 12 sierpnia 2014 r. (karta nr 44 akt administracyjnych);

W ocenie Sądu dokonana przez Dyrektora ZUS ocena i wywiedzione wnioski co do braku istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie spełniają zasady swobodnej oceny dowodów. Wręcz przeciwnie, analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku przeciwnego, a to takiego, że oceny tej nie przeprowadzono w ogóle, a brak przesłanek oparto na standardowych nie mających pokrycia w materiale dowodowym sformułowaniach. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ orzekający w sprawie pomija zgromadzone w sprawie dowody. Brak przesłanek winien być bowiem oceniony w oparciu właśnie o zgromadzone w sprawie dowody. Odwołanie się do ogólnych sformułowań i treści przepisu bez wskazania, który z dowodów determinuje taką czy inną ocenę nie czyni zadość zasadzie prawdy obiektywnej.

Konkluzja organu, że "w stosunku do skarżącego nie zachodzi przypadek całkowitej nieściągalności" jest co najmniej przedwczesna, wobec braku należytego i przekonywującego uzasadnienia, co w przypadku sytuacji jakiej znajduje się skarżący powinno zostać dokonane ze szczególną wnikliwością i starannością.

Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. daje możliwość umorzenia należności składkowych z uwagi na ich całkowitą nieściągalność w następujących sytuacjach: (1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; (2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; (3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; (4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; (4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ rentowy orzekający w sprawie stwierdzając, że w przypadku skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność przyjął, że nie zaistniała żadna z sytuacji stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. ZUS nie skonfrontował jednak sytuacji skarżącego w odniesieniu do poszczególnych przypadków świadczących o całkowitej nieściągalności, w każdym razie brak jest takiej analizy w uzasadnieniu rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Jednakże z materiału dowodowego wynika, że skarżący w chwili obecnej nie posiada innych źródeł dochodu poza otrzymywanymi z MOPS i nie posiada też żadnego majątku nieruchomego. Prowadzona wobec skarżącego egzekucja została zawieszona.

W ocenie Sądu ocena dokonana przez Prezesa ZUS nosi znamiona dowolności. ZUS posiadał bowiem wiedzę o sytuacji materialno – bytowo – zdrowotnej skarżącego, o zawieszeniu prowadzonej egzekucji, a mimo to arbitralnie stwierdził, że nie stwierdzono braku istnienia majątku, z którego egzekucja byłaby możliwa. Rodzina skarżącego w bardzo szerokim zakresie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej. Sytuacja skarżącego wynikająca ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie w konfrontacji z argumentacją przedstawioną w zaskarżonych rozstrzygnięciach musi prowadzić do wniosku, że ocena tej sytuacji zostało przeprowadzona w sposób powierzchowny i rutynowy i w tym zakresie należy organom postawić zarzut naruszenia art. 80 k.p.a., wyznaczającego granice swobodnej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W ocenie Sądu wątpliwy jest także wniosek wywiedziony przez organ a dotyczący przesłanki uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.) ZUS takiej analizy nie przeprowadził, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że nie jest wykluczone, iż taką kwotę będzie można uzyskać. Jakkolwiek ZUS zaakcentował, że do tej pory organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, jednakże w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów, które wskazywałyby, że prowadzone postępowanie egzekucyjne przyniosło jakiekolwiek wymierne efekty w postaci zmniejszenia zadłużenia skarżącego.

Powyższe ustalenia prowadzą do konkluzji, że organ naruszył podstawowe zasady postępowania dowodowego - zasadę prawdy materialnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) oraz zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Takie uchybienia niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy może prowadzić do nieprawidłowej subsumpcji, a więc albo błędnego zastosowania albo błędnej odmowy zastosowania przepisu. W konsekwencji może dojść do nieprawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

W doktrynie jak również orzecznictwie sądów administracyjnych panuje dominujący pogląd, że nie można z treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s., wywodzić prawa organów do w istocie dowolnego decydowania o tym, czy umorzyć należności, czy też - mimo spełnienia ustawowego wymogu dopuszczającego możliwość zastosowania tej ulgi - odmówić umorzenia. Takiej arbitralności nie sposób pogodzić z ustalonym stanowiskiem doktryny prawnej i judykatury, które kategorycznie zakazuje stawiania znaku równości między "swobodą" w ocenie dowodów, a "dowolnością" w tym zakresie.

Stwierdzenie nieistnienia "stanu całkowitej niewypłacalności" wbrew oczywistym faktom ilustrującym sytuację skarżącego obligowało ZUS do dokonania wszechstronnej analizy, wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy (zarówno tych, które powołały one w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, jak i tych, które pominięto, mimo ich przywołania przez stronę). Powinność ta wynika wprost z art. 7, 8 i 77 § 1 k.p.a., a pośrednio także ze standardu uzasadnienia każdej decyzji administracyjnej (tym bardziej zaś decyzji "uznaniowej"), określonego w art. 107 k.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2809/05). Takiej oceny nie dokonano w pełnym wymiarze, a była ona konieczna dla ewentualnego wykazania, że wniosek o umorzenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie ZUS nie wykazał, że nie zachodzi stan "całkowitej nieściągalności".

W kontekście dotychczasowych rozważań nie ulega wątpliwości, że zaskarżona decyzja nie powinna ostać się w obrocie prawnym, ponieważ podstawowe w sprawie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym podstawowych zasad tego postępowania jest zasadny.

Rozpatrując ponownie wniosek skarżącego ZUS powinien - zgodnie z tym, co wywiedziono już wcześniej - dokonać wszechstronnej analizy wszystkich okoliczności sprawy, łącznie z tymi, na które zwracał uwagę także skarżący. Ocena powinna być dokonana z pełnym respektowaniem prawideł logiki, w kierunku ewentualnego wskazania tych okoliczności, które wykluczają możliwość umorzenia, mimo spełnienia ustawowego wymogu uprawniającego do ubiegania się o taką ulgę albo w kierunku stwierdzenia, że takie szczególne względy w sprawie nie zachodzą.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i 205 tej ustawy.