Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1070/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8,
journal: Dz.U. 2014 poz 851
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
article: art. 14m par 1 i 3, art. 14k par. 1 i 3, art. 14l, art. 14b par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Waldemar Śledzik, Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi H. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego oraz odmowy określenia wysokości zobowiązania podatkowego objętego zwolnieniem w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz H. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 114 417 zł (słownie: sto czternaście tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W 2015 r. H. sp. z o.o. z siedzibą w W. ("Skarżąca", "Strona", "Spółka"), prowadziła działalność gospodarczą pod firmą H. sp. z o.o., której faktycznym przedmiotem była produkcja mydła i detergentów, środków myjących i czyszczących, produkcja klejów, mas uszczelniających i sprzedaż kosmetyków.

W dniu 16 listopada 2016 r. do [...] Urzędu Skarbowego w W. wpłynęła korekta zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2015 (CIT-8), złożona przez Skarżącą, w której wykazano:

- przychody ze źródeł położonych na terytorium RP: 2.235.029.452 zł

- koszty uzyskania przychodów: 2.221.087.131 zł

- dochód: 13.942.321 zł

- dochody (przychody) wolne od podatku: 11.382.713,30 zł

- doliczenia do dochodu: 255.960,77 zł

- podstawę opodatkowania: 2.303.647 zł

- stawkę podatku: 19%

- podatek należny wg stawki 19%: 437.692,93 zł

- podatek należny po odliczeniach: 437.693 zł

- kwotę należnych zaliczek miesięcznych: 32.976.955 zł

- różnicę pomiędzy sumą należnych zaliczek a podatkiem należnym: 32.539.262 zł

- sumą zaliczek wpłaconych przez podatnika: 35.974.860 zł

- nadpłatę: 35.537.167 zł.

Na podstawie imiennego upoważnienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. ("Naczelnik", "Organ I instancji") z dnia 16 lutego 2018 r. wobec Skarżącej przeprowadzono kontrolę podatkową w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2015 r., zakończoną protokołem kontroli podatkowej doręczonym w dniu 1 października 2018 r.

W wyniku kontroli stwierdzono zawyżenie kosztów uzyskania przychodów za 2015 r. poprzez zaliczenia do ww. kosztów straty na instrumentach finansowych, tj. niemieckich obligacjach skarbowych w kwocie 248.053.855,17 zł powstałej w spółce zależnej M. C.V. (spółka komandytowa), założonej zgodnie z prawem holenderskim i powołanej do dokonania transakcji obrotu instrumentami finansowymi.

Pismem z dnia 15 października 2018 r. Skarżąca wniosła zastrzeżenia do ww. protokołu, w których nie zgodziła się z:

1) zakwestionowaniem zasadności zaliczenia wydatków na nabycie obligacji skarbowych RFN do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 851 ze zm., zwanej dalej "updop"), a w konsekwencji rozliczenia straty ze sprzedaży ww. instrumentów finansowych oraz ustaleniem, że nadwyżka przychodów finansowych nad kosztami powstała w wyniku objęcia i sprzedaży udziałów w M. C.V. nie ma wpływu na wynik finansowy Skarżącej;

2) zakwestionowaniem mocy ochrony prawnej interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. w dniu [...] października 2014 r. nr [...];

3) możliwością zastosowania w sprawie art. 199a § 1 ustawy z dnia 29 lipca 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej także "Op") jako rzekomej podstawy prawnej stanowiącej klauzulę obejścia prawa podatkowego.

Pismem z dnia 26 października 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. podtrzymał stanowisko zawarte w protokole kontroli.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2019 r. Naczelnik wszczął z urzędu wobec Skarżącej postępowanie podatkowe w sprawie prawidłowości rozliczeń z budżetem państwa z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za okres 1 stycznia 2015 r. – 31 grudnia 2015 r.

Pismem z dnia 19 marca 2019 r. Skarżąca wniosła o określenie wysokości podatku objętego zwolnieniem wynikającym z zastosowania się do ww. interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2014 r. nr [...].

W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego, decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. Naczelnik określił Skarżącej wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2015 r. w wysokości 47.125.123 zł oraz odmówił określenia wysokości podatku dochodowego od osób prawnych za 2015 r. objętego zwolnieniem, o którym mowa w art. 14m § 3 Op.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że dokonana przez Skarżącą, w uzgodnieniu z Grupą H., a tym samym za wiedzą jedynego udziałowca Skarżącej, tj. H. GmbH (dalej H.), operacja dotycząca zawiązania M. C.V. w celu zakupu przez tę spółkę obligacji skarbowych RFN, szybkiej sprzedaży tych obligacji i następnie sprzedaży udziałów w tej spółce, miała na celu jedynie wygenerowanie straty w M. C.V. i obniżenie o 99% tej straty, dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącą. Wobec powyższego organ pierwszej instancji uznał, że ww. operacje nie miały na celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, stąd stwierdził, że Skarżąca zawyżyła przychody o przychody finansowe uzyskane na sprzedaży udziałów w M. C.V. o kwotę 3.758.040,35 zł oraz zawyżyła koszty uzyskania przychodów o kwotę 248.053.855,17 zł, stanowiącą 99% straty poniesionej przez M. C.V, na sprzedaży ww. instrumentów finansowych. Jednocześnie organ pierwszej instancji stwierdził, że ustalona (z uwagi na różnice kursowe) nadwyżka przychodów finansowych nad kosztami finansowymi od operacji objęcia i sprzedaży udziałów w spółce M. C.V. w kwocie 2.330.538,50 zł (tj. 3.758.040,35 zł - 1.427.501,85 zł) nie będzie wpływała na wynik finansowy Skarżącej, w związku z zakwestionowaniem na podstawie art. 15 ust. 1 updof wydatków na zakup udziałów w spółce M. C.V. w kwocie 1.427.501.85 zł.

W związku z powyższym organ pierwszej instancji stwierdził, iż na podstawie art. 15 ust. 1 updop, Skarżąca dokonała zawyżenia kosztów uzyskania przychodów w 2015 r. o łączną kwotę 249.481.357,02 zł (248.053.855,17 zł + 1.427.501,85 zł).

Odnosząc się do wniosku o określenie wysokości podatku objętego zwolnieniem wynikającym z zastosowania się do wydanej Skarżącej interpretacji indywidualnej, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że Skarżącej nie przysługuje ochrona prawna o której mowa w art. 14m §1 pkt 1 i pkt 2 Op, gdyż zdarzenie przyszłe będące przedmiotem ww. interpretacji indywidualnej z dnia [...] października 2014 r. nie jest zbieżne ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy.

W konsekwencji organ pierwszej instancji ustalił przychód Skarżącej za 2015 r. w kwocie 2.231.271.411,59 zł (tj. przychód wykazany w kwocie 2.235.029.451.94 zł - przychody finansowe ze sprzedaży udziałów w spółce M. C.V. w kwocie 3.758.040,35 zł), koszty uzyskania ww. przychodów w kwocie 1.971.605.774,36 zł (tj. koszty wykazane w wysokości 2.221.087.131,38 zł - niestanowiąca kosztów uzyskania przychodów strata na instrumentach finansowych w kwocie 248.053.855,17 zł - koszty finansowe związane z zakupem udziałów w spółce M. C.V. w kwocie 1.427.501,85 zł) oraz dochód w kwocie 259.665.637,23 zł. Następnie, uwzględniając zeznane dochody wolne i odliczenia od dochodu w łącznej kwocie 11.638.674,07 zł, Naczelnik wyliczył podstawę opodatkowania w kwocie 248.026.963 zł, należny podatek dochodowy w kwocie 47.125.122,97 zł i określił zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r. w wysokości 47.125.123 zł oraz odmówił określenia wysokości podatku dochodowego od osób prawnych za 2015 r. objętego zwolnieniem określonym w art. 14m § 3 Op.

Organ pierwszej instancji wskazał również, że różnica pomiędzy zobowiązaniem podatkowym określonym decyzją, a zobowiązaniem podatkowym wykazanym w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. wynosi 46.687.430 zł i na podstawie art. 51 § 1 Op stanowi zaległość podatkową, od której zgodnie z art. 53 § 1 Op naliczane są odsetki za zwłokę.

Pismem z dnia 24 czerwca 2019 r. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji Naczelnika, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz umorzenie postępowania w sprawie, na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit a) Op.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 updop poprzez zakwestionowanie zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwoty 248.053.855,17 zł stanowiącej 99% straty poniesionej przez M. C.V. przy sprzedaży niemieckich obligacji skarbowych, jak również kosztów finansowych powstałych w związku ze sprzedażą udziałów w M. C.V. w kwocie 1.427.501.85 zł w skutek przyjęcia, że jedynym celem przeprowadzonej transakcji zawiązania spółki osobowej, zakupu i sprzedaży obligacji oraz sprzedaży udziałów w spółce osobowej było wygenerowanie straty, podczas gdy przedmiotowa inwestycja była podejmowana w celu osiągnięcia przychodów, o czym świadczy choćby nadwyżka przychodów finansowych nad kosztami finansowymi powstała w wyniku operacji objęcia i sprzedaży ww. udziałów w kwocie 2.330.538,50 zł;

2) art. 14k § 1 i art. 14m § 1 w zw. z art. 121 § 1 Op poprzez przyjęcie, że Skarżąca nie może korzystać z ochrony prawnej wynikającej z zastosowania się do interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. działającego z upoważnienia Ministra Finansów w dniu [...] października 2014 r. stanowiącej podstawę do zaliczenia przez Skarżącą do kosztów uzyskania przychodów straty powstałej w związku ze zbyciem obligacji skarbowych RFN przez M. C.V.;

3) art. 14m § 3 Op poprzez odmowę określenia w sentencji decyzji kwoty podatku objętego zwolnieniem w pełnej kwocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych przekraczającej kwotę wykazaną przez Skarżącą w zeznaniu CIT-8 wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowej;

4) art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 Op poprzez błędną i niepełną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że w świetle ustalonego w trakcie postępowania podatkowego stanu faktycznego sprawy, wydatki poniesione na nabycie obligacji nie miały racjonalnego uzasadnienia gospodarczego i w konsekwencji nie mogą być zaliczone przez Skarżącą do kosztów uzyskania przychodów.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. ("Organ II instancji", "Dyrektor") decyzją z dnia [...] marca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika z [...] czerwca 2019 r.

W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż uzgodniona w Grupie H. za wiedzą jedynego udziałowca spółki H. sp. z o.o., tj. H. operacja dotycząca zawiązania spółki komandytowej M. C.V. w celu zakupu przez tę spółkę obligacji skarbowych RFN, szybkiej sprzedaży tych obligacji i następnie sprzedaży udziałów w tej spółce, miała na celu wygenerowanie straty w M. C.V. i obniżenie dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę H. Sp. z o. o. o równowartość 99% tej straty. Jednocześnie organ odwoławczy podziela stanowisko organu pierwszej instancji, iż ustalona nadwyżka przychodów finansowych nad kosztami finansowymi od operacji objęcia i sprzedaży udziałów w spółce M. C.V w kwocie 2.330.538,50 zł pozostaje bez wpływu na wynik finansowy spółki H. sp. z o.o., z uwagi na fakt, iż na podstawie art. 15 ust. 1 updop zakwestionowano również wydatki związanych z zakupem udziałów w ww. spółce M. C.V.

Zdaniem Organu II instancji za niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące naruszenia art. 14m § 3 Op, bowiem Spółce nie przysługuje ochrona prawna, o której mowa w art. 14m § 1 pkt 1 i pkt 2 Op, gdyż zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej z dnia [...] października 2014 r. nie jest zbieżne ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy. Stąd, brak jest podstaw do określenia w sentencji zaskarżonej decyzji kwoty podatku objętego zwolnieniem w pełnej kwocie zobowiązania od osób prawnych przekraczającej kwotę wykazaną przez Spółkę w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowej.

Pismem z dnia 7 kwietnia 2020 r. Strona zaskarżyła decyzję Dyrektora do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 oraz art. 5 ust. 1 updop poprzez uznanie, że Skarżąca nie była uprawniona do ujęcia w kosztach uzyskania przychodu wydatków poniesionych przez M. C.V. na nabycie obligacji skarbowych RFN z uwagi na brak uzasadnienia gospodarczego dokonanej transakcji, podczas gdy stwierdzone w postępowaniu okoliczności (tj. odpłatne zbycie (sprzedaż) obligacji przez spółkę M. C.V.) dowodzą, że powyższy koszt nie tylko został poniesiony w celu osiągnięcia przychodów, ale wprost skutkował uzyskaniem przychodów;

2) art. 15 ust. 1 updop poprzez jego błędne zastosowanie polegające na wyłączeniu z rozliczenia podatkowego Skarżącej w podatku dochodowym od osób prawnych za 2015 r. zarówno przychodów, jak i kosztów uzyskania przychodów wynikających z transakcji objęcia, a następnie sprzedaży udziałów w spółce M. C.V., jak i nabycia, a następnie sprzedaży obligacji skarbowych przez M. C.V., co w konsekwencji doprowadziło do zignorowania w całości skutków podatkowych ważnych i skutecznych czynności prawnych w sposób tożsamy do mechanizmu ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania uregulowanej obecnie w art. 119a i n. Op, która nie obowiązywała w 2015 r.;

3) art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności pominięcie okoliczności dowodzących związek kwestionowanych kosztów z osiągniętymi przychodami oraz wadliwe uznanie, że jedynym celem zawiązania M. C.V. oraz inwestycji w obligacje skarbowe RFN było osiągnięcie nieuprawnionej korzyści podatkowej (straty), podczas gdy Skarżąca – w skutek przeprowadzenia dokonanych przez siebie czynności - rozpoznała w swoich księgach rachunkowych wynik dodatni (zysk);

4) art. 14k § 1 i art. 14m § 1 i 3 w związku z art. 121 § 1 Op poprzez pominięcie w zaskarżonej decyzji skutków wydanej na wniosek Skarżącej interpretacji indywidualnej z dnia [...] października 2014 r., Nr [...], w której Minister Finansów uznał za prawidłowe w pełnym zakresie stanowisko Skarżącej w przedmiocie rozliczenia transakcji nabycia/zbycia obligacji skarbowych RFN oraz objęcia i sprzedaży udziałów w spółce osobowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Z akt sprawy wynika, że Skarżąca Spółka zawarła wraz ze spółką z grupy – H. B.V. - umowę spółki komandytowej prawa holenderskiego pod firmą M. C.V. Zgodnie z intencją stron, M. C.V. została utworzona w celach inwestycyjnych (miała inwestować nadwyżki finansowe w papiery wartościowe). Jej zarządzanie zostało powierzone wyspecjalizowanemu podmiotowi, tj. bankowi inwestycyjnemu JP Morgan. W ramach zaplanowanej inwestycji, Spółka wniosła do M. C.V. wkład pieniężny w wysokości 64.350.000 EUR (267.798.974,97 zł), obejmując 99% udziałów w powstałej spółce w roli komandytariusza.

W dniu 24 sierpnia 2015 r. M. C.V., wykorzystując wkład wspólników oraz środki uzyskane z pożyczki wewnątrzgrupowej, dokonała zakupu obligacji skarbowych RFN o wartości nominalnej 55.685.000 EUR za kwotę 99.999.123 EUR. Obligacje skarbowe zostały następnie podzielone na część kapitałową (o wartości 55.685.000 EUR) i 25 części odsetkowych (o wartości 2.645.037,50 EUR każda).

W dniu 3 września 2015 r. M. C.V. zbyła posiadaną część kapitałową obligacji skarbowych (za kwotę 38.166.499 EUR) oraz jeden kupon odsetkowy (za kwotę 2.647.682,54 EUR), a uzyskane środki przekazała na konto Skarżącej. Pozostałe 24 kupony odsetkowe pozostały w majątku M. C.V. Następnie, w związku z zakończeniem inwestycji, w dniu 25 września 2015 r. Spółka dokonała zbycia posiadanych udziałów w M. C.V. za kwotę 64.011.735,42 EUR (270.129.523,47 zł).

W konsekwencji na utworzeniu i sprzedaży 99% udziałów M. C.V. H. Spółka z o. o. poniosła stratę w wysokości 338.270.58 EUR, jednak po uwzględnieniu różnic kursowych z tego tytułu spółka H. sp. z o. o. osiągnęła zysk w wysokości 2.330.538.50 zł (tj. przychód ze sprzedaży udziałów 270.129.523.47 zł - koszty dotyczące wniesienia ww. udziałów 267.798.974,97 zł, lub odpowiednio: przychód z tytułu różnic kursowych 3.758.040.35 zł - przeliczona za PLN strata na ww. operacji 1.427.501.85 zł).

Organ podatkowy uznał, że operacja dotycząca zawiązania spółki komandytowej M. C.V., w celu zakupu przez tę spółkę obligacji skarbowych RFN, szybkiej sprzedaży tych obligacji i następnie sprzedaży udziałów w tej spółce, miała na celu jedynie wygenerowanie straty w M. C.V. i obniżenie o 99% tej straty, dochodu z działalności gospodarczej prowadzonej przez H. Sp. z o. o. Wobec powyższego organ uznał, że ww. operacje nie miały na celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, stąd stwierdził, że Spółka zawyżyła przychody o przychody finansowe uzyskane na sprzedaży udziałów w M. C.V. o kwotę 3.758.040,35 zł oraz zawyżyła koszty uzyskania przychodów o kwotę 248.053.855.17 zł, stanowiącą 99% straty poniesionej przez M. C.V. na sprzedaży ww. instrumentów finansowych.

Z tym stanowiskiem strona się nie zgodziła, podnosząc, że organ posługuje się argumentami wynikającymi z przekonania o braku spełnienia przesłanek z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Jednakże jego działanie opiera się na nieznajdującym w przepisach (w zakresie roku objętego postępowaniem) wywodzeniu z brzmienia art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. klauzuli antyabuzywnej i ograniczaniu Spółce prawo do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na objęcie udziałów w spółce osobowej, czy też na nabycie obligacji skarbowych z uwagi na brak wystarczająco przekonywującego uzasadnienia ekonomicznego dla celu poniesienia danych wydatków. Ponadto Skarżąca zarzucił, że organ w sposób bezpodstawny stwierdził również, iż Spółce nie przysługuje ochrona prawna, o której mowa w art. 14m §1 pkt 1 i 2 O.p. z uwagi na występujące - w ocenie organu - różnice pomiędzy opisem zdarzenia przyszłego zaprezentowanym przez Spółkę we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, a stanem faktycznym sprawy ustalonym w trakcie postępowania podatkowego.

W tak zarysowanym sporze między stronami, rację należy przyznać Skarżącej.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Przez słowo "cel" użyty w powyższym przepisie należy rozumieć dążenie do osiągnięcia jakiegoś stanu rzeczy, w tym przypadku przychodu. Poszczególne wydatki mogą realizować ten cel w sposób bardziej lub mniej intensywny. Ustawodawca nie posługuje się natomiast słowem "skutek". Czym innym jest cel działania, a czym innym skutek, będący następstwem podjętych działań. Dążenie podatnika ma przymiot celowości, jeżeli na podstawie dostępnej wiedzy można zasadnie uznać, że poniesiony koszt jest ukierunkowany na osiągnięcie przychodu. Wystarczy więc sama możliwość uzyskania w przyszłości przychodu z tytułu poniesionego wydatku. Ustawa podatkowa nie daje wskazówek co do tego, jak intensywnie wydatek musi być wpisany w funkcję celu, aby można było uznać, że jest kosztem uzyskania przychodu.

Ocena celowości wydatku, tj. jego zdolności do wytworzenia przychodu, jest pewną prognozą. Trzeba bowiem mieć na uwadze fakt, że decyzje ekonomiczne są podejmowane w warunkach niepewności i ryzyka. Nie sposób zatem wymagać od podatnika pełnej skuteczności działania. W żadnych warunkach podatnik nie ma gwarancji skutecznego działania, tj. pewności uzyskania przychodu, bowiem zbyt wiele jest niewiadomych, które o tym łącznie decydują. Można mówić jedynie o pewnym prawdopodobieństwie, możliwości osiągnięcia przychodu. Innymi słowy, za koszty uzyskania przychodów należy uznać wszystkie racjonalnie i gospodarczo uzasadnione oraz definitywnie poniesione wydatki, których celem jest osiągnięcie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie ich źródła, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2012 r., II FPS 2/12). W sytuacji zatem, gdy podatnik podejmuje racjonalne decyzje gospodarcze można oczekiwać, że poniesiony wydatek przyniesie przychód. Jednak brak skutku (przychodu) nie dyskwalifikuje wydatku jako kosztu uzyskania przychodu. Nie każdy koszt celowy jest kosztem efektywnym, przynoszącym oczekiwane następstwo. Definicja kosztów uzyskania przychodu jest na tyle szeroka, że zasadniczo każdy wydatek poniesiony z zamiarem osiągnięcia przychodu powinien być uznany za koszt jego uzyskania.

Nie ma przy tym znaczenia, że przychód osiągnięto w wysokości niewspółmiernie mniejszej od poniesionych nakładów. Do kosztów uzyskania przychodów mogą być zakwalifikowane wydatki poniesione przez podatnika w przypadku, gdy stwierdzono uzyskanie przychodów w rozmiarze nieodpowiadającym gospodarczej istocie przedsięwzięcia, w tym na przykład przychodów w wysokości mniejszej, a nawet niewspółmiernie mniejszej od poniesionych nakładów (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2005 r., II FSK 11/05 z glosą aprobującą P. Borszowskiego, Glosa 2007, nr 3, str. 130-138). Każdy wydatek niewymieniony w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. nakierowany na uzyskanie przychodu stanowi koszt podatkowy, nawet jeżeli ten sam cel można było osiągnąć przy niższych nakładach. Ustawa podatkowa nie ustanawia w tym zakresie warunku minimalizacji kosztów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2004 r., III SA 2893/2002; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2004 r., III SA/Wa 33/04).

Momentem decydującym o zaliczeniu wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest moment dokonania wydatku. Organ podatkowy weryfikuje działania podatnika z perspektywy upływu czasu, a więc "ex post". Wiedza organu podatkowego o zdarzeniach mających wpływ na powstanie przychodu różni się zatem od wiedzy podatnika w chwili, gdy dokonywał on wydatku. Organ podatkowy powinien więc oceniać celowość działań podatnika mając na względzie warunki i czas ich podejmowania.

Kryterium racjonalności działań podatnika, który dokonał wydatku z myślą o osiągnięciu przychodu podlega ocenie organów podatkowych, jednak organ nie może w tej ocenie zastępować podatnika i decydować o tym co jest bardziej opłacalne dla przedsiębiorcy. O sposobie prowadzenia działalności gospodarczej, o tym, co jest celowe decyduje podatnik i do niego należy ocena oraz wybór sposobów działania, bez ingerencji organu podatkowego. To on ponosi ryzyko gospodarcze podjętych przedsięwzięć, a nie organ.

Na marginesie można zauważyć, że w okresie międzywojennym na tle ustawy z dnia 16 lipca 1920 r. o państwowym podatku dochodowym (t.j. Dz. U. R.P. z 1936 r. nr 2, poz. 6) w orzecznictwie Najwyższego Trybunału Administracyjnego przyjmowano, że prawo władzy do negowania zaliczenia wydatku do kosztów podatkowych musi mieć ograniczony zakres, nie wykraczający w zasadzie poza stwierdzenie, czy dany wydatek odpowiada ustawowej charakterystyce. Jeśli stan sprawy w tym względzie nie nasuwał wątpliwości, to tytuł prawny tego wydatku, względnie bliższy motyw jego poniesienia usuwał się spod zainteresowania władzy (por. wyrok NTA z dnia 18 maja 1932 r., L. Rej. 6896/29, Orzecznictwo Sądów Najwyższych w Sprawach Podatkowych i Administracyjnych 1932-1933, t. I, nr 1 z aprobującą glosą R. Langroda). Podkreślano też, że organy skarbowe nie są ustawowo uprawnione do kwestionowania celowości poniesionych przez podatnika wydatków i do uzależniania od tego ich potrącalności (por. wyrok NTA z dnia 6 marca 1935 r., L. Rej. 5262/32, Orzecznictwo Sądów Najwyższych w Sprawach Podatkowych i Administracyjnych 1937, t. I, nr 1724 z aprobująca glosą I. Czumy).

W rezultacie ze stanowiskiem organu można byłoby się zgodzić gdyby działanie Skarżącej pozbawione byłoby bezsprzecznie przymiotu "celowości", a zatem gdyby w chwili przystąpienia Skarżącej do spółki M. C.V. istniały obiektywne przesłanki pozwalające stwierdzić, że w żadnym razie działanie to nie może przyczynić się do powstania lub zwiększenia przychodu. W toku postępowania jak i w skardze strona podnosiła, że w 2015 r. posiadała nadwyżki finansowe w PLN, a w związku z niestabilną sytuacją gospodarczą oraz rozliczaniem znacznej części transakcji z kontrahentami w walucie obcej, zwróciła się do niezależnego profesjonalnego doradcy inwestycyjnego (J. M.) o rekomendację w zakresie zabezpieczenia tych nadwyżek; a inwestycja została zrealizowana przy udziale, i na podstawie pisemnej rekomendacji wskazanego doradcy. Inwestycja w instrument finansowy denominowany w EUR miała na celu zmniejszenie ekspozycji Spółki na zmiany w kursie PLN. Ponadto, celem zredukowania ryzyka. Spółka dokonała inwestycji wspólnie z innym inwestorem z Grupy, a inwestycja została zrealizowana przez dedykowany ku temu podmiot, tj. M. C.V.

Strategia inwestycyjna związana z inwestycją kapitałów własnych została zakłócona, bowiem Skarżąca powzięła informację o podjęciu przez H. GmbH (wyłącznego udziałowca Spółki) uchwały o zaliczkowej wypłacie dywidendy z zysku za 2015 r, powiększonej o kapitał rezerwowy Spółki w kwocie 260.000.000,00 zł. Z uwagi na brak środków pieniężnych wystarczających do wypłaty przez Spółkę dywidendy na spodziewanym poziomie, po uzgodnieniu z Grupą Kapitałową H., podjęto decyzję o wycofaniu środków pieniężnych zainwestowanych za pośrednictwem M. C.V. W tym zakresie zlecono sprzedaż części głównej obligacji skarbowych, a środki pieniężne ze sprzedaży zostały wycofane z M. C.V. i przekazane na konto spółki w celu wypłaty dywidendy. W następnej kolejności sprzedano ogół praw i obowiązków w M. C.V. należących do Spółki.

Powyższe okoliczności nie są kwestionowane przez organ. Na podstawie tych okoliczności nie można powiedzieć, że z "góry" było wiadomo, iż przedsięwzięcie Skarżącej polegające na przystąpieniu do spółki M. C.V. będzie całkowicie nieopłacalne finansowo i nie miało jakiegokolwiek sensu. Skarżąca podejmując decyzję o zabezpieczeniu nadwyżek finansowych zwróciła się o rekomendację do niezależnego doradcy inwestycyjnego (J. M.). Rekomendowana inwestycja finansowa miała uwzględniać to, że:

1) inwestycja powinna zmniejszać ekspozycję Spółki na zmiany w kursie PLN i zapewniać wyższy poziom bezpieczeństwa niż depozyty w polskich bankach. Z tej przyczyny - na podstawie otrzymanych wytycznych od zewnętrznego doradcy inwestycyjnego dotyczących tendencji spadkowych polskiej waluty w stosunku do EUR, szczególnie w okresie napięć rynkowych związanych z kryzysem w strefie euro wywołanego przez Grecję - uzgodniono, że inwestycja powinna zostać zrealizowana w oparciu o instrumenty denominowane w EUR;

2) przedsięwzięcie powinno wiązać się z ograniczonym ryzykiem inwestycyjnym. Z tej przyczyny podjęto decyzję o inwestycji w obligacje skarbowe RFN, gdyż na podstawie analizy dokonanej przez zewnętrznego doradcę inwestycyjnego, Niemcy zostały uznane za najbezpieczniejszego dłużnika w strefie euro, posiadającego najlepszą płynność: spread pomiędzy rentownością polskich obligacji skarbowych a niemieckich obligacji rządowych wskazywał ponadto na fakt, że rynek postrzega inwestycje w niemieckie instrumenty finansowe jako znacznie mniej ryzykowne:

3) inwestycja nie powinna wiązać się ze znaczącym zmniejszeniem płynności aktywów po stronie Spółki. Na podstawie otrzymanych wytycznych Spółka uznała, że ww. obligacje spełniają kryterium wystarczającej płynności.

Zdaniem organu analiza powyższych priorytetów w zakresie realizacji inwestycji potwierdza, że przedmiotowa inwestycja nie była zaplanowana na długi okres i była inwestycją krótkoterminową, ponieważ już w trakcie przygotowania inwestycji zastrzeżono, że inwestycja ma zapewnić utrzymanie maksymalnej możliwej do osiągnięcia płynności. Przyjęte założenie o utrzymaniu maksymalnej płynności, miało zagwarantować Spółce szybkie wyjście z inwestycji. Podobnie okoliczność zawarcia ww. umowy pożyczki z krótkim terminem zapadalności, zdaniem organu odwoławczego świadczy o planowaniu przez Spółkę krótkoterminowej inwestycji.

Powyższe okoliczności, w ocenie Sądu, nie dowodzą, że planowana inwestycja miała wygenerować jedynie stratę podatkową, a taki był główny zarzut organu podatkowego. Sąd zwraca także uwagę, że założenia, które gwarantowały Skarżącej szybkie wyjście z inwestycji nie można oceniać negatywnie. Nawet w kontekście długoterminowego planowania inwestycji przyjęcie rozwiązań, dających możliwość szybkiego wycofania się z inwestycji, która w pewnym momencie na skutek zmieniających się warunków gospodarczych staje się nieopłacalna świadczy o należytej staranności inwestora – podatnika.

Zdaniem organu za niewiarygodne należy również uznać, że Skarżąca nie posiadała wiedzy o planowanej przez Spółkę HCEE zaliczkowej wypłacie przez Skarżącą na rzecz jej jedynego udziałowca dywidendy.

Należy jednak zauważyć, że ocena ta oparta jest na przypuszczeniach, organ nie powołał się na żaden dowód, który potwierdziłby, że Skarżąca już na etapie planowania inwestycji wiedziała, iż będzie zobligowana do wycofania się niej aby wypłacić swemu udziałowcowi zaliczkową dywidendę.

Trzeba także zauważyć, że w wielu wypadkach podejmowanym decyzjom gospodarczym towarzyszy niepewność. Skutkiem tej niepewności jest ryzyko niepowodzenia przedsięwzięcia. Ryzyko takie uwzględnia już sama konstrukcja podatku dochodowego, bowiem nie obciąża się podatkiem podmiotów wykazujących straty. Wskazać też należy, że Skarżąca działając jako autonomiczny podmiot podejmuje decyzje gospodarcze, kierując się własnym interesem ekonomicznym, co nie oznacza jednak, że nie powinna uwzględniać także potrzeb innym podmiotów działających w grupie.

Reasumując stwierdzić należy, że kryterium racjonalności działań podatnika podlega ocenie organu podatkowego, jednak organ nie może w sposób generalny kwestionować decyzji gospodarczych podejmowanych przez przedsiębiorców. O sposobie prowadzenia działalności gospodarczej decyduje podatnik i to do niego należy wybór odpowiednich rozwiązań ekonomicznych, bez ingerencji organu podatkowego. Ze stanowiskiem organu można byłoby się zgodzić, gdyby działanie Skarżącej nie miało jakiegokolwiek sensu i bezsprzecznie byłoby pozbawione przymiotu "celowości". Organ nie wykazał jednak, aby taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Co jednak istotne w przedmiotowej sprawie, a co organ podatkowy zupełnie pominął to, że ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadza szczególny mechanizm rozpoznawania kosztów podatkowych dla transakcji zbycia papierów wartościowych.

I tak w myśl art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. "nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych: wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e."

Analiza treści art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. w odniesieniu do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy wskazuje, że podatnik musi najpierw zbyć udziały, co wiąże się z uzyskaniem przychodu z ich zbycia, aby mógł uznać wydatek na ich nabycie za koszty uzyskania tego przychodu. Oznacza to, że przychód i koszt pojawiają się w tym samym momencie.

W ocenie Sądu ustawodawca wskazując, że wydatki na nabycie papierów wartościowych stają się w danym momencie kosztami uzyskania przychodów uznaje, że w przypadku takich wydatków zbędna jest analiza istnienia związku pomiędzy ich poniesieniem a uzyskaniem przychodu. Tożsamy pogląd wyrażono w Komentarzu - Podatek dochodowy od osób prawnych pod redakcją Krzysztofa Gila, Aleksandry Obońskiej, Adama Wacławczyka, Agnieszki Walter - rok 2019 - Wydanie 3, Podatkowe Komentarze Becka (komentarz do art. 15 str. 428). Wskazano, że wykładnia systemowa u.p.d.o.p. nakazywałaby przyjąć, iż każdy wydatek podlega ocenie z perspektywy treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Powinien on spełniać wszelkie przesłanki wymienione powyżej w zakresie jego poniesienia, celu poniesienia, właściwego udokumentowania itd. Z drugiej jednak strony, badanie przesłanki celu poniesienia wydatku, który jest rozpoznawany tylko i wyłącznie w razie wystąpienia z nim przychodu, jest bezzasadne. Taki wydatek bowiem automatycznie łączy się z powstaniem przychodu. Gdyby bowiem podatnik nie dokonał nabycia określonego aktywa (np. akcji/udziałów), to nie mógłby ich zbyć, osiągając przychód. Innymi słowy gdyby nie wystąpił wydatek na nabycie, to nie wystąpiłby przychód ze zbycia. Stąd w świetle art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. tego rodzaju wydatki powinny być badane w zakresie tych przesłanek jak sposób udokumentowania wydatku, jego faktyczne poniesienie etc. Z racji jednak faktu, iż rozpoznanie tego rodzaju kosztu jest odroczone do daty rozpoznania przychodu, to wydatek każdorazowo będzie automatycznie uznany za poniesiony w celu osiągnięcia przychodu.

Nie można też zaakceptować poglądu organu odwoławczego, że skoro kwota 248.053.855,17 zł związana z nabyciem udziałów nie stanowi kosztu uzyskania przychodów, to tym samym kwota 3.758.040,35 zł związana ze zbyciem tych udziałów nie może być uznana za przychód związany z działalnością gospodarczą. Nie ulega bowiem żadnej wątpliwości, że Spółka ze sprzedaży wcześniej nabytych udziałów w spółce M. C.V. uzyskała przychód w kwocie 2.330.538,50 zł.

Jak słusznie uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt FSK 1266/04 w świetle przepisu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. w razie zbycia akcji (udziałów) wydatki poniesione na ich nabycie stanowią koszty uzyskania przychodu, nawet jeżeli zbycie nastąpiło ze stratą. Za takim rozumieniem przemawia treść tego przepisu w powiązaniu z zasadami wynikającymi z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Wprawdzie Naczelny Sąd Administracyjny analizował omawiane przepisy w brzmieniu obowiązującym w 1998 r. i 1999 r., niemniej kolejne nowelizacje tych przepisów nie zmieniły co do meritum definicji kosztów uzyskania przychodów, jak również wydatki na objęcie lub nabycie udziałów w spółce nadal nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, jednak wydatki takie stają się kosztem uzyskania przychodu w przypadku ich odpłatnego zbycia. Zatem taki wydatek automatycznie łączy się z powstaniem przychodu.

Reasumując sam fakt powstania straty na transakcji nabycia i zbycia udziałów jest irrelewantny w świetle treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Ponadto co istotne w przypadku transakcji dotyczących nabywania udziałów/akcji wątpliwość co do możliwości weryfikacji celu poniesienia tego kosztu z perspektywy osiągania przychodu/zachowania/zabezpieczenia źródła przychodu podyktowana jest jeszcze jednym argumentem. Sam fakt nabycia tego rodzaju aktywów nie prowadzi do osiągania jakichkolwiek przychodów innych niż przychody, które w większości przypadków będą podlegały zwolnieniu z opodatkowania (jak np. dywidendy). Nabywanie udziałów/akcji ma cel bądź to finansowy (uzyskania w przyszłości przychodu ze zbycia, osiąganie pożytków z dywidend), bądź też stricte gospodarczy (porządkowanie grupy kapitałowej, uzyskanie kontroli nad konkurentem bądź też pakietu mniejszościowego w danym podmiocie w celu dostępu do danych spółki). Stąd ocena tego rodzaju wydatku na moment jego ponoszenia będzie mogła odpowiedzieć na pytanie, czy koszt ten wiąże się (albo będzie wiązał w przyszłości z osiąganiem/zachowaniem/zabezpieczeniem źródła przychodu. Co więcej, jak miałyby być oceniane transakcje nabycia danych udziałów/akcji aportem w wyniku decyzji wspólnika (na którą spółka nabywająca nie ma wpływu, stąd nie można jej przypisać celu nabycia). Również z tego powodu należy przyjąć, iż tego rodzaju koszt jest każdorazowo potrącalny w dacie odpłatnego zbycia udziałów/akcji, a przesłanki stojące za poniesieniem tego kosztu w przeszłości są irrelewantne. (tak Komentarz do art. 15 - Podatek dochodowy od osób prawnych pod redakcją Krzysztofa Gila, Aleksandry Obońskiej, Adama Wacławczyka, Agnieszki Walter - rok 2019 - Wydanie 3, Podatkowe Komentarze Becka, str. 428-429).

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, iż organy podatkowe naruszyły prawo materialne, poprzez błędne zastosowanie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. w brzmieniu obowiązującym w 2015 r.

Zdaniem Sądu nie można wykluczyć, że cały schemat transakcji związanych z zawiązaniem spółki komandytowej M. C.V., w celu zakupu przez tę spółkę obligacji skarbowych RFN, szybkiej sprzedaży tych obligacji i następnie sprzedaży udziałów w tej spółce nosił znamiona operacji optymalizującej obowiązki podatkowe Skarżącej. Powstaje jednakże w tym miejscu pytanie, jakimi instrumentami przeciwdziałania opodatkowania dysponował organ podatkowy w 2015 r. i czy do kategorii tych instrumentów można było zaliczyć art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Przypomnieć w tym miejscu wypada, że w świetle wymienionego przepisu kwalifikacja określonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów winna być oceniana z perspektywy ustalania podstawy opodatkowania, a nie w kontekście spełnienia warunków, których ten przepis nie przewiduje. Oczywiście przytoczone unormowanie winno być brane pod uwagę przy weryfikacji, czy analizowany koszt spełnia wynikające z jego treści kryteria. Nie można jednak rozszerzać zakresu tej regulacji, a zwłaszcza o elementy, które nie są w nim przewidziane. Wyraźnie należy zaznaczyć, że regulacja ta nie zastępuje instrumentów, pozwalających organowi podatkowemu na przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania, w tym na kwestionowanie kosztowego charakteru poniesionego wydatku, jeżeli spełnione są warunki określone w samym art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

W przeszłości ustawodawca podejmował różne próby wprowadzenia do systemu prawa podatkowego ogólnej klauzuli umożliwiającej organom podatkowym podejmowanie działań przeciwdziałających unikaniu opodatkowania. Pierwsza, pojawiła się wraz z dokonaną z dniem 1 stycznia 2003 r. nowelizacją ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez dodanie do tego aktu prawnego art. 24a oraz 24b. Szczególne znaczenie miał przepis art. 24b § 1 O.p., który kreował szczególne uprawnienie dla organów podatkowych, pozwalające na pominięcie skutków podatkowych ważnych na gruncie prawa cywilnego czynności prawnych, gdy celem tych czynności było osiągnięcie określonych skutków podatkowych. W takim przypadku to na organach podatkowych ciążył obowiązek udowodnienia, że z dokonania tych czynności nie można było oczekiwać innych istotnych korzyści niż wynikające z obniżenia wysokości zobowiązania podatkowego, zwiększenia straty, podwyższenia nadpłaty lub zwrotu podatku. Unormowanie art. 24b § 1 uzupełnione zostało regulacją § 2, w świetle której, jeżeli strony, dokonując czynności prawnej, o której mowa w § 1, osiągnęły zamierzony rezultat gospodarczy, dla którego odpowiednia jest inna czynność prawna lub czynności prawne, skutki podatkowe wywodzi się z tej innej czynności prawnej lub czynności prawnych. Z kolei rozwiązania legislacyjne przyjęte w art. 24a § 1 i 2 O.p. nawiązywały w jakiś sposób odpowiednio do treści art. 65 § 2 kodeksu cywilnego oraz art. 83 § 1 kodeksu cywilnego. Klauzula ustanowiona w art. 24b § 1 O.p. funkcjonowała niezwykle krótko. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 11 maja 2004 r. derogował ten przepis, uznając że jest on niezgodny z art. 2 w związku z art. 217 Konstytucji RP, zarzucając tej regulacji m.in. naruszenie konstytucyjnych standardów przyzwoitej legislacji (K 4/03, Dz. U. z 2004 r. nr 122, poz. 1288). Z dniem 1 września 2005 r. unormowania zawarte w art. 24a § 1 i 2 O.p. zastąpione zostały tożsamo brzmiącymi przepisami art. 199a § 1 i § 2 tej ustawy.

W konsekwencji zasadna wydaje się teza, że poza zakresem prawnych możliwości organów podatkowych pozostaje ocena czynności prawnych oraz wywodzenie - wbrew ich treści - negatywnych dla podatnika skutków podatkowych, jeżeli uprawnienie takie nie wynika wprost z przepisu podatkowego. Za zbieżny z tą tezą uznać można pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2005 r., w świetle którego "Organy podatkowe nie mają na gruncie prawa podatkowego podstaw do kwestionowania umów skutecznie zawartych, nawet jeśli ich celem jest zmniejszenie ciężaru podatkowego. Dążenie do płacenia jak najniższych podatków nie jest prawnie zakazane; jest niejako naturalnym prawem każdego podatnika. Do organów podatkowych, a następnie sądu administracyjnego należy ocena, na ile skutecznie (zgodnie z prawem) te dążenia są przez konkretny podmiot realizowane (sygn. akt II FSK 82/05).

Dopiero z dniem 15 lipca 2016 r. do Ordynacji podatkowej dodany został Dział III a pt. "Przeciwdziałanie unikaniu opodatkowania", wprowadzający do polskiego porządku prawnego klauzulę generalną przeciwko unikaniu opodatkowania, jak też szczególną procedurę związaną z jej stosowaniem. W art. 119a § 1 in initio O.p. zdefiniowane zostało pojęcie unikania opodatkowania. Jest to: "Czynność dokonana przede wszystkim w celu osiągnięcia korzyści podatkowej, sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem i celem przepisu ustawy podatkowej [...j". W myśl dalszych postanowień przywołanej regulacji, czynność taka "nie skutkuje osiągnięciem korzyści podatkowej, jeżeli sposób działania był sztuczny". Jeżeli natomiast okaże się, że osiągnięcie korzyści podatkowej było jedynym celem dokonania określonej w § 1 czynności, skutki podatkowe określane są na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki zaistniałby, gdyby czynności nie dokonano (art. 119a § 5 O.p.).

Do czasu wprowadzenia do ustawy Ordynacja podatkowa ogólnej klauzuli przeciwko unikaniu unikania opodatkowania (poza krótkim epizodem obowiązywania omówionego wcześniej art. 24b § 1 i 2), brakowało w systemie polskiego prawa podatkowego unormowań pozwalających na pominięcie lub modyfikację skutków podatkowych działań podatników, noszących znamiona unikania opodatkowania, która to operacja zarazem nie miała charakteru czynności pozornej (art. 199a § 2 O.p.), albo nie można było jej "przedefiniować" zgodnie z treścią art. 199a § 1 O.p. Taki właśnie stan prawny obowiązywał w roku 2015. Rzecz jednak w tym, że organ nie podjął próby zastosowania do transakcji Skarżącej art. 199a § 1 czy też art. 199a § 2 O.p., nie podważał także skuteczności zawartych umów zawiązania spółki M. C.V. w celu zakupu przez tę spółkę obligacji skarbowych RFN, szybkiej sprzedaży tych obligacji i następnie sprzedaży udziałów w tej spółce.

W świetle powyższych uwag zasadna jest konstatacja, że z perspektywy treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. istotne znaczenie ma wyłącznie ocena transakcji czy ponoszone wydatki spełniają przesłanki wynikające z tego przepisu, a zwłaszcza, czy występuje związek przyczynowy między poniesionym wydatkiem, a uzyskanym (obiektywnie możliwym do uzyskania) przychodem lub zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła przychodów. Jednak na tle ustalonego stanu faktycznego nie można tracić z pola widzenia, że mając na uwadze art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., w przypadku zbycia udziałów i osiągnięcia przychodu z tego tytułu, wydatki na ich nabycie stają się kosztem uzyskania przychodu. Cel poniesienia wydatku w postaci osiągnięcia przychodu zostaje bowiem osiągnięty i związek pomiędzy wydatkiem a przychodem jest jednoznaczny i oczywisty. W okolicznościach faktycznych, gdzie następuje osiągnięcie przychodu z tytułu sprzedaży udziałów, zbędna jest analiza istnienia związku pomiędzy poniesieniem wydatku na nabycie udziałów, a uzyskaniem przychodu z ich sprzedaży (nie byłoby bowiem możliwe osiągnięcie przychodu ze sprzedaży, bez wcześniejszego poniesienia wydatku na ich nabycie - wydatek warunkuje realizację przychodu).

Aspekt ten umknął uwadze organowi odwoławczemu, który poprzez nieprawidłowe zastosowanie do ustalonych realiów faktycznych art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., potwierdził słuszność wadliwego zastosowania tego przepisu przez organ I instancji.

Odnosząc się do zarzutu pominięcia w zaskarżonej decyzji skutków wydanej na wniosek Skarżącej interpretacji indywidualnej z [...] października 2014 r., w której Minister Finansów uznał za prawidłowe w pełnym zakresie stanowisko Spółki w przedmiocie rozliczenia transakcji nabycia/zbycia obligacji skarbowych RFN oraz objęcia i sprzedaży udziałów w spółce osobowej, Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 14k § 1 O.p. zastosowanie się do interpretacji indywidualnej przed jej zmianą, stwierdzeniem jej wygaśnięcia lub przed doręczeniem organowi podatkowemu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną nie może szkodzić wnioskodawcy, jak również w przypadku nieuwzględnienia jej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej. Zgodnie zaś z art. 14m § 1 O.p. zastosowanie się do interpretacji, która następnie została zmieniona, której wygaśnięcie stwierdzono lub która nie została uwzględniona w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej, powoduje zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku w zakresie wynikającym ze zdarzenia będącego przedmiotem interpretacji, jeżeli:

1) zobowiązanie nie zostało prawidłowo wykonane w wyniku zastosowania się do interpretacji, która uległa zmianie, lub interpretacji nieuwzględnionej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej oraz

2) skutki podatkowe związane ze zdarzeniem, któremu odpowiada stan faktyczny będący przedmiotem interpretacji, miały miejsce po opublikowaniu interpretacji ogólnej albo po doręczeniu interpretacji indywidualnej.

Art. 14m § 3 O.p. stanowi zaś, że na wniosek podatnika, który zastosował się do interpretacji, w decyzji określającej lub ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego organ podatkowy określa również wysokość podatku objętego zwolnieniem, o którym mowa w § 1, albo - w przypadku uiszczenia podatku w zakresie objętym tym zwolnieniem - określa wysokość nadpłaty.

W odniesieniu do indywidualnych interpretacji w doktrynie i w orzecznictwie zauważa się, że nie są rozstrzygnięciami władczymi ani aktami stosowania prawa, a pozostają jedynie poglądem organu podatkowego w kwestii sposobu stosowania prawa (por. B. Brzeziński, B. Masternak, Instytucja wiążących interpretacji w Ordynacji podatkowej, "Monitor Podatkowy" 2005/4, s.12, podobnie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów z 25 czerwca 2012 r., sygn. akt I FPS 4/12, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej zwanej "CBOSA"). Indywidualnych interpretacji podatkowych nie można uznać za akt stosowania prawa, ponieważ są one rezultatem procesu, który tylko w części odpowiada stosowaniu prawa, ponieważ brakuje elementu ustalania stanu faktycznego. W efekcie procesu interpretacji nie powstaje reguła indywidualna normująca zachowanie się adresata, która jest efektem stosowania prawa materialnego, lecz jedynie reguły mówiące o tym jak to prawo materialne stosować. W tym zakresie interpretacja indywidualna nie wywołuje takich bezpośrednich skutków jak akty typowe dla stosowania prawa tj. decyzja, czy postanowienie, bo nie formułuje sposobów zachowania się jej adresata. W tym przypadku reguły interpretacji odnoszą się do subsumcji, czyli fazy poprzedzającej stosowanie prawa (por. H. Dzwonkowski, Charakter prawny indywidualnych interpretacji podatkowych - wybrane zagadnienia, Księga Jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego pod redakcją naukową Wiesławy Miemiec, Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego, 2009, s.143).

Interpretacja indywidualna jest aktem, w którym organ poprzez dokonanie oceny stanowiska wnioskodawcy zawartego we wniosku o wydanie interpretacji przyznaje lub odmawia przyznania określonych uprawnień przez zagwarantowanie, że zastosowanie się do stanowiska organu podatkowego nie może podatnikowi szkodzić, niezależnie od prawidłowości tego stanowiska (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 894/16, CBOSA).

Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują ochronę prawną przysługującą wnioskodawcy w przypadku zastosowania się do indywidualnej interpretacji. W szczególności art. 14k § 1 O.p. przewiduje, że zastosowanie się do interpretacji indywidualnej przed jej zmianą lub przed doręczeniem organowi podatkowemu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną nie może szkodzić wnioskodawcy, jak również w przypadku nieuwzględnienia jej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej. Użyty w tym przepisie zwrot "nie może szkodzić" należy rozumieć w ten sposób, że w stosunku do podmiotu, który zastosował się do indywidualnej interpretacji przed jej zmianą, w określonych w dalszych przepisach, sytuacjach następuje wyłączenie odpowiedzialności karnej, naliczania odsetek (art. 14k § 3 O.p.) a nawet zwolnienie z obowiązku zapłaty podatku w zakresie wynikającym ze zdarzenia będącego przedmiotem interpretacji (por. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 2050/13, CBOSA). Prawo w postaci ochrony wynikającej z art. 14k art. 14m i art. 14I O.p. powstaje w momencie zastosowania się przez zainteresowanego do interpretacji przed jej zmianą bądź uchyleniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 884/13).

Taka też sytuacja miała miejsce w analizowanej sprawie.

Ze względu na specyfikę prawa podatkowego, którą jest szczególnie mocno zarysowana władczość państwa w stosunku do podatnika, szczególnego znaczenia nabiera konieczność zagwarantowania bezpieczeństwa prawnego na jak najwyższym poziomie. Bezpieczeństwo prawne jest stanem osiąganym przy pomocy prawa pozytywnego, strzegącym dóbr życiowych i interesów człowieka w sposób możliwie całkowity i skuteczny (por. J. Potrzeszcz, Bezpieczeństwo prawne z perspektywy filozofii prawa, Lublin 2013, s. 384 i s. 405).

W ocenie Sądu, istotnym aspektem interpretacji indywidualnych jest ochrona uzasadnionych oczekiwań podatnika. Jest ona niezbędna ze względu na zasadę pewności prawa oraz bezpieczeństwa prawnego. Jest elementem zasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji). Ochrona prawna podatnika stosującego się do otrzymanej interpretacji jest w pełni uzasadniona nie tylko na gruncie zasad prawa podatkowego, lecz całego porządku prawnego funkcjonującego w Polsce. Skoro bowiem indywidualna interpretacja prawa stanowiła przyczynę sprawczą podjęcia przez podatnika określonych działań (faktycznych lub prawnych) wpływających na wysokość należności podatkowej, to ochrona podatnika wynikająca z tych działań powinna być pełna, a nie wybiórcza czy cząstkowa. Stosowanie instytucji prawnej (interpretacji) mającej z założenia zapewnić bezpieczeństwo prawne wnioskodawcy nie powinno generować nowych wątpliwości co do jego sytuacji prawnej i przysługującej mu ochrony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 września 2010 r., sygn. akt II FSK 668/09, CBOSA).

Przypomnieć trzeba, że, zgodnie z art. 14b § 3 O.p., składający wniosek o interpretację jest zobowiązany m.in. do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. W piśmiennictwie wskazuje się, że przez wyczerpująco przedstawiony stan faktyczny rozumie się taki, na podstawie którego można w sposób pewny i nieuzasadniający żadnych przedmiotowych wątpliwości, udzielić informacji w zakresie możliwości określonego zastosowania prawa podatkowego w odniesieniu do przedstawionej we wniosku sprawy. (por. J. Brolik, Ogólne oraz indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego, Warszawa 2013, s. 125). W orzecznictwie zawęża się wymogi dotyczące wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji formułując tezę, że wyczerpująco przedstawiony stan faktyczny, o którym mowa w art. 14b § 3 O.p., to stan faktyczny w relacji do którego może zostać w ogóle wydana zgodna z prawem indywidualna interpretacja przepisów prawa podatkowego, nie zaś interpretacja określonej treści (por. np. wyroki NSA: z dnia 21 sierpnia 2013 r., II FSK 2619/11; z 23 listopada 2016 r., II FSK 2990/14 oraz z dnia 11 kwietnia 2017 r., II FSK 738/15). W rezultacie podany we wniosku stan faktyczny stanowi jedyną podstawę faktyczną wydanej interpretacji i tym samym wyznacza granice, w jakich interpretacja będzie mogła wywołać określone w ustawie skutki prawne (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wydanie 6, Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 112).

Zastosowanie się podatnika do wydanej na jego wniosek interpretacji indywidualnej objęte jest ochroną wynikającą z art. 14k O.p. Jednakże, jeżeli w toku postępowania podatkowego organy podatkowe ustalą stan faktyczny odmienny od tego, który stanowił stan faktyczny udzielonej uprzednio interpretacji prawa podatkowego, interpretacja ta, z powodu i w zakresie różnicy wymienionych stanów faktycznych, nie będzie uzasadniała ochrony prawnej na podstawie art. 14k O.p. Innymi słowy, interpretacja wiąże tylko i wyłącznie w przedstawionym stanie faktycznym. Podatnik nie jest chroniony, jeśli stan faktyczny odbiega od rzeczywistości. Wówczas podatnik ponosi wszelkie negatywne tego konsekwencje. W takiej sytuacji organ podatkowy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powinien podać powody odstąpienia od interpretacji indywidualnej w zakresie rozpatrywanego zagadnienia prawnego, wykazując różnice pomiędzy ustalonym w postępowaniu podatkowym stanem faktycznym, a staniem faktycznym (zdarzeniem przyszłym) przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji.

Przenosząc powyższe poglądy orzecznictwa i doktryny, które Sąd podziela i przyjmuje za własne, należy w pierwszej kolejności zauważyć, że zdaniem Sądu organ odwoławczy niezasadnie uznał, że zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej z [...] października 2014 r. nie jest zbieżne ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy. Stąd, brak jest podstaw do określenia w sentencji zaskarżonej decyzji kwoty podatku objętego zwolnieniem w pełnej kwocie zobowiązania od osób prawnych przekraczającej kwotę wykazaną przez Spółkę w zeznaniu CIT-8 za 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę od zaległości podatkowej.

W ocenie Sądu organ niesłusznie starał się wykazać, że interpretacja dotyczy innego stanu faktycznego. Z akt sprawy wynika bezspornie, że interpretacja została wydana przed dokonaniem objęcia udziałów w spółce komandytowej, nabyciem przez nią niemieckich obligacji, ich sprzedaży, a następnie zbycia udziałów, ponadto wszystkie elementy przedmiotowo istotne dla oceny skutków podatkowych z punktu widzenia stanu hipotetycznego podanego we wniosku o wydanie interpretacji są zgodne ze stanem faktycznym dokonanych transakcji.

Skarżąca wskazała, że rozważa założenie spółki osobowej, oraz to, że spółka ta może dokonać zakupu niemieckich obligacji skarbowych. Wyjaśniła, że może się zdarzyć, że obligacje po ich zakupie przez spółkę osobową zostaną podzielone na część kapitałową i części odsetkowe. Po podzieleniu obligacji spółka osobowa może sprzedać część kapitałową i/lub części odsetkowe i/lub otrzymać odsetki. Po pewnym czasie, w zależności od sytuacji, Spółka może sprzedać swój udział w spółce osobowej.

Strona postępowania uzyskała korzystną dla siebie interpretację przed dokonaniem transakcji, w związku z czym korzysta z ochrony przewidzianej w art. 14k § 1 i 14 m § 1 Ordynacji podatkowej".

Zarzuty organu, że Spółka:

- nie przedstawiła zamiaru szybkiej sprzedaży przedmiotowych obligacji skarbowych RFN (tj. ich części kapitałowej oraz jednego kuponu odsetkowego, rezygnując jednocześnie z realizacji zysków ze sprzedaży pozostałych 24 kuponów odsetkowych), w celu zaliczenia całej wartość poniesionych wydatków na ich zakup do kosztów uzyskania przychodów i tym samym zaliczenia wartości uzyskanej z ich sprzedaży do przychodów podatkowych;

- nie podniosła również kwestii, że po dokonaniu sprzedaży części kapitałowej obligacji nie czekając na sprzedaż pozostałych części odsetkowych tych obligacji dokona sprzedaży udziałów, zawiązanej do celów przeprowadzenia inwestycji w obligacje skarbowe spółki komandytowej, czym pozbędzie się zysków ze sprzedaży części odsetkowych tych obligacji;

- we wniosku o wydanie interpretacji nie przewidywała straty na transakcji zbycia części kapitałowej obligacji

zdaniem Sądu pozostają bez wpływu na ocenę zastosowania się przez Skarżącą do wydanej na jej rzecz interpretacji.

We wniosku o wydanie spornej interpretacji Spółka precyzyjnie wskazała, że po podzieleniu obligacji może nastąpić ich sprzedaż w całości lub części ("po podzieleniu Obligacji Spółka osobowa może sprzedać Część Kapitałową Obligacji i / lub sprzedać Części Odsetkowe i / lub otrzymywać odsetek"); a w uzasadnienia swojego stanowiska prezentującego przykład rozliczenia transakcji Spółka wprost wskazała, że na skutek zbycia obligacji może wystąpić strata podatkowa.

W ocenie Sądu podnoszone przez organ okoliczności, które miałyby świadczyć o istnieniu rozbieżności pomiędzy opisem zdarzenia przyszłego a stanem rzeczywistym nie mogły mieć wpływu na ocenę prawną dokonaną przez organ interpretacyjny. Żadna bowiem z tych okoliczności (tj. termin zbycia obligacji skarbowych, zbycie całości obligacji skarbowych lub też odrębnie części kapitałowej i odsetkowej, czy też powstanie ewentualnej straty na transakcji) nie stanowi podstawy do odmowy zaliczenia wydatków na nabycie obligacji do kosztów uzyskania przychodów w świetle art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p.

W stanie faktycznym zaistniałym w sprawie organy winny zatem rozpatrzyć wniosek Skarżącej o zastosowanie zwolnienia na podstawie art. 14m § 3 O.p.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Dokonaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną organ podatkowy uwzględni w toku ponownie prowadzonego postępowania.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.