Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1206/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art.  107,  art. 138  par. 1,  art. 156  par. 1  pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28,  art. 30
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Golat (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Protokolant Sekr. sąd. Aleksandra Doruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił: "utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek: za pracowników w części finansowanej przez płatnika". Decyzja ta została skierowana do Skarżącego w niniejszej sprawie, tj. J. S.

Okoliczności sprawy według posiadanych przez Sąd akt przedstawiały się następująco.

W dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wydał decyzję nr [...] orzekającą, iż J. S. zalega za okres od [...] r. do [...] r. ze składkami na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych kwoty [...] zł, z odsetkami oraz z kosztami upomnienia w wysokości [...] zł, jak również z opłatą dodatkową w kwocie [...] zł. Ponadto w dniu [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wydał decyzję nr [...] orzekającą, iż J. S. za okres od [...] r. do [...] r. oraz za [...] r. zalega ze składkami na Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych w kwocie [...] zł, wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł, jak również zalega z uiszczeniem opłaty dodatkowej w wysokości [...] zł. Tego samego dnia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] kolejną decyzją nr [...] ustalił, iż J. S. zalega z zapłaceniem za okres od [...] r. do [...] r. oraz za [...] r. składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych kwoty [...] zł, wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł, jak również z uiszczeniem opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł.

W dniu [...] r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] wpłynęło odwołanie Pana J. S. dotyczące wskazanych wyżej trzech decyzji z dnia [...] r., skierowane do Sądu Pracy, zawierające wniosek o "nienaliczanie odsetek od moich zobowiązań dotyczących decyzji jw."

W uzasadnieniu skarżący powołał okoliczności uzasadniające niemożność zapłaty wskazanych kwot (w szczególności: brak pracy, konieczność zakończenia działalności gospodarczej w związku z kradzieżami, wypadek samochodowy, brak nieruchomości oraz wartościowych ruchomości). Dnia [...] r. skarżący wystosował do Sądu Pracy pismo wnoszące o "umorzenie moich zobowiązań."

W dniu [...] ZUS Oddział w [...] przesłał odwołanie Pana J. S. do Sądu Okręgowego w K., jednocześnie wnosząc o oddalenie odwołania. W dniu [...] r. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem (sygnatura akt [...]) oddalił odwołanie i przekazał do dalszego rozpoznania przez ZUS wniosek skarżącego o umorzenie odsetek.

Pismem z dnia ZUS Oddział w [...] powiadomił skarżącego o podjęciu postępowania w sprawie umorzenia odsetek.

Następnie dnia [...] r. ZUS Oddział w [...] wydał decyzję nr [...], którą umorzył składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uiszczane za skarżącego, jednocześnie odmawiając umorzenia składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami:

- na ubezpieczenie społeczne za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, wraz z odsetkami za zwłokę;

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] r. [...] r. w wysokości [...] zł, wraz z odsetkami za zwłokę;

- na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, wraz z odsetkami za zwłokę.

Podstawą wydania decyzji było niestwierdzenie całkowitej nieściągalności zadłużenia. Z oceną tą nie zgodził się skarżący, który pismem z [...] r. zaskarżył ww. decyzję, powołując się na wskazywaną wcześniej trudną sytuację majątkową i rodzinną, wnosząc o "umorzenie składek ZUS".

W wyniku rozpatrzenia tego pisma Prezes ZUS decyzją nr [...] z dnia [...] r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję motywując ją niestwierdzeniem całkowitej nieściągalności zobowiązania. Zdaniem Prezesa ZUS skarżący miał możliwość spłacenia zaległych składek.

J. S. otrzymał decyzję Prezesa ZUS w dniu [...] r. i złożył od niej "odwołanie" do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu [...] r.

W dniu [...] r. Prezes ZUS wydał decyzję nr [...], którą po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowił utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r., podtrzymując stanowisko, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności zadłużenia, co uniemożliwia umorzenie składek.

W odpowiedzi na skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ZUS Oddział w [...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko stwierdzając, że sytuacja skarżącego nie spełnia przesłanek z art. 28 ust. 1 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ustawą oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.), zwanego dalej w skrócie rozporządzeniem wykonawczym. Zdaniem organu ustalenia co do stanu majątkowego skarżącego nie dawały podstaw do stwierdzenia, że nie może on spłacić należności.

Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] r. oraz orzekł, że decyzje te nie mogą zostać wykonane. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prezes ZUS w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie był organem władnym do rozpatrywania skarg w sprawie umorzenia należności. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w odniesieniu do zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS zachodzi przesłanka stwierdzenia jej nieważności określona w art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwany dalej w skrócie Kpa.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, którą postanowił: "utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek: za pracowników w części finansowanej przez płatnika". Organ podkreślił, że art. 28 ust. 3 ustawy określa przez co należy rozumieć całkowitą nieściągalność składek, co stanowi przesłankę do ich umorzenia. Dokonując analizy tych przesłanek uznał, że w rozpatrywanej sprawie one nie zachodzą, a ponadto nie zostało wykazane, aby spłata należności pociągnęła za sobą zbyt ciężkie skutki dla skarżącego (o czym stanowi art. 28 ust. 3a ustawy).

Następnie dniu [...] r. ZUS Oddział w [...] wydał decyzję nr [...], w której postanowił, że "umarza z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek strony w zakresie dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na:

- Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę od ww. składek

- Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł i odsetek za zwłokę od ww. składek."

Organ powołał art. 30 ustawy, zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się art. 28 ustawy, dającego możliwość umorzenia składek w całości lub w części. Organ podkreślił, że w odniesieniu do wskazanej kategorii składek została w ten sposób całkowicie wyłączona możliwość zastosowania umorzenia, nawet gdyby spełnione zostały przesłanki z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W skardze z dnia [...] r. zatytułowanej "odwołanie od decyzji [...]" skarżący wniósł o "umorzenie jego sprawy", uzasadniając powyższe złą sytuacją materialną. Wskazał, że posiada co prawda samochód, lecz jest to rocznik [...], a ze względu na zniszczony silnik nie nadaje się on ani do użytku ani do sprzedaży. Powołał się również na utratę zdrowia zarówno swojego (co uniemożliwia znalezienie pracy), jak i córki, co powoduje konieczność ponoszenia wydatków.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Przytaczając przebieg dotychczasowego postępowania podkreśliła, że prawną podstawę do umorzenia należności stanowi art. 28 ustawy, który wymienia enumeratywnie siedem przypadków całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Dalej wyjaśniła, że organ nie dopatrzył się w sytuacji formalno-prawnej i materialnej skarżącego przesłanek dających podstawy do umorzenia zaległych składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż w świetle art. 3 P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powoduje uchylenie przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 P.p.s.a.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w skardze, jak również stwierdzić nieważność mimo, że skarżąca wnosiła o uchylenie (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Mendek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2006, str. 299). Oznacza to, że Sąd bierze pod uwagę każde naruszenie prawa, także to nie kwestionowane przez stronę.

Okoliczności, które zadecydowały o sposobie rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie należą zarówno do materii prawa proceduralnego, jak i materialnego.

Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] r., znak: [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił: "utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r. i odmówić umorzenia należności z tytułu składek: za pracowników w części finansowanej przez płatnika". Natomiast przedmiotem objętej złożonym przez skarżącego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było umorzenie należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (tj. składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) oraz odmowa umorzenia należności z tytułu składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności:

1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych;

2) przebiegu ubezpieczeń;

3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu

składek;

4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kpa.

Zaskarżona decyzja wydana została w wyniku rozparzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a zatem mają do niej zastosowanie przepisy Kpa. To z kolei oznacza, że do rozpatrzenia tego wniosku mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (co wynika z art. 127 § 3 Kpa). Stwierdzenie to implikuje z kolei kolejne mianowicie, że decyzja II instancji stanowi wyraz ponownego rozpatrzenia sprawy, w granicach wyznaczonych wnioskiem strony oraz rozstrzygnięciem organu I instancji, do którego to rozstrzygnięcia organ odwoławczy musi się odnieść, rozstrzygając tę sama sprawę, która stanowiła przedmiot postępowania organu I instancji. Zakres poddany władztwu organu II instancji nie jest natomiast zawężony zakresem odwołania, czy też przedmiotem jego zarzutów. Kpa nie przewiduje bowiem możliwości rozpatrzenia prawidłowości jedynie części zaskarżonej decyzji, choć przyczynę wniesienia środka zaskarżenia od decyzji I instancji może stanowić kwestionowanie przez stronę jedynie części rozstrzygnięcia organu I instancji.

Kolejną podstawową zasadę postępowania odwoławczego stanowi spójność decyzji. Wymóg ten dotyczy zarówno wewnętrznej spójności rozstrzygnięcia (sentencji decyzji), jak i uzasadnienia oraz koherentności względem siebie tych dwóch elementów decyzji. Wynika to z funkcji decyzji (autorytatywnego potwierdzenia lub ukształtowania statusu prawnego strony, co dokonuje się w rozstrzygnięciu) oraz roli uzasadnienia (wynikającej z art. 107 § 3 Kpa).

Obowiązek ten akcentowany jest od dawna w doktrynie. W szczególności w wyroku z dnia 17 grudnia 1999 r., IV SA 2070/97, LEX nr 48693, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "w tak podstawowej kwestii, jak zakres rozstrzygania organu II instancji nie mogą zachodzić żadne niejasności", z kolei w wyroku z dnia 12 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 1886/96 NSA uznał, że "rozstrzygnięcie powinno być sformułowane precyzyjnie, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji; rozstrzygnięcia nie można wyprowadzać z treści uzasadnienia" (por. również wyrok NSA z dnia 15 sierpnia 1985 r., III SA 730/85, GAP nr 5, str. 43).

Z kolei w odniesieniu do uzasadnienia decyzji należy wskazać, że powinno ono odzwierciedlać motywy decyzji, wskazując jednocześnie jej prawne przesłanki.

Stosownie bowiem do art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie stanowi zatem ujawnienie powodów wydania rozstrzygnięcia i - biorąc pod uwagę jego perswazyjną funkcję - nie może być z nim niezgodne.

Uzasadnienie stanowi niewątpliwie integralną część decyzji w znaczeniu formalnoprawnym, jako jej składnik. Nie stanowi ono jednakże części rozstrzygnięcia decyzji, bowiem tylko w osnowie decyzji zawarte jest rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. W wyroku z dnia 15 sierpnia 1985 r., III SA 730/85, GAP 1987, nr 5, s. 43, NSA uznał że: "Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego, koniecznego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie. W rozstrzygnięciu (osnowie) decyzji zostaje bowiem wyrażona wola organu administracji załatwiającego sprawę w tej formie. O ile może być wydana decyzja bez uzasadnienia (np. decyzja uwzględniająca żądanie strony), to nie można wydać decyzji bez rozstrzygnięcia. Z tego też względu, w razie sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem decyzji a jej uzasadnieniem, za miarodajną należy przyjąć treść rozstrzygnięcia. W razie więc, gdy organ odwoławczy utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji należy przyjąć, że w szczególności utrzymał w mocy jej rozstrzygnięcie, sformułowane przez organ I instancji."

Powyższe nie oznacza jednak, że uzasadnienie nie musi korespondować z rozstrzygnięciem. W doktrynie podkreśla się bowiem, że stosunek uzasadnienia do rozstrzygnięcia polega na tym, że "uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie" (J. Borkowski w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 1996, s. 488), a w razie wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia uzasadnienie ma służyć ustaleniu jego rzeczywistej treści i innych konsekwencji prawnych decyzji.

Niezgodność uzasadnienia z rozstrzygnięciem można rozważać również pod kątem analizowania uzasadnienia, jako nie tylko formalnej, lecz również materialnej części decyzji. Przy przyjęciu tej ostatniej koncepcji podmiot administrowany mógłby z uzasadnienia decyzji wywodzić swój status prawny, co dodatkowo przemawia za obowiązkiem zachowania jednolitości prawnej obu części decyzji administracyjnej, tj., rozstrzygnięcia i uzasadnienia.

Przechodząc do kwestii materialnoprawnych należy stwierdzić, art. 28 ustawy dopuszcza możliwość umarzania składek przez ZUS w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a.

Całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

Z kolei art. 30 ustawy wyłącza zastosowanie jej art. 28 w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. W stosunku do tego rodzaju składek nie jest dopuszczalne ich umorzenie.

Należy ponadto wskazać, że miernika spójności rozstrzygnięcia należy poszukiwać w art. 138 § 1 Kpa, zgodnie którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy bądź uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Spójnik albo pomiędzy poszczególnymi częściami dyspozytywnymi przepisu w sposób niewątpliwy wskazuje na alternatywę która z tego przepisu wynika.

Wobec tego sentencja decyzji administracyjnej nie może zawierać połączenia poszczególnych punktów art. 138 § 1 Kpa, lecz jedynie ściśle odpowiadać któremuś z nich. Tymczasem zaskarżona decyzja zawiera wyrażenie: "odmówić umorzenia należności z tytułu składek: za pracowników w części finansowanej przez płatnika", po słowach "utrzymać w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r." Z kolei decyzją nr [...] z dnia [...] r. ZUS Oddział w [...], umorzył składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uiszczane za skarżącego, jednocześnie odmawiając umorzenia składek za osoby ubezpieczone nie będące płatnikami.

Nie wiadomo wobec tego czy takie brzmienie sentencji zaskarżonej decyzji oznacza, że utrzymanie w mocy zawęża się do odmowy umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, a jednocześnie uchyla decyzję zaskarżoną wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w pozostałej części składek pracowników. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie powinno być oparte o art. 138 § 1 pkt 2 kpa, a nie art. 138 § 1 pkt 1 kpa. Należy zaznaczyć, że zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 kpa wymaga explicite nie tylko uchylenia całości lub części decyzji, ale również orzeczenia, w miejsce uchylonego fragmentu, w formie umorzenia lub odmiennego orzeczenia od uchylonego.

Jeżeli natomiast wolą organu było utrzymanie w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r., to dodawanie do sentencji słów: "odmówić umorzenia należności z tytułu składek: za pracowników w części finansowanej przez płatnika" było zbędne, ponieważ utrzymanie w mocy decyzji nr [...] z dnia [...] r. stanowi pojemniejszą treściowo formułę od wskazanych słów, zawartych w sentencji zaskarżonej decyzji po słowach "utrzymuję w mocy".

W takiej sytuacji wątpliwości budzą jednak odmienne kwoty składek wskazane w rozstrzygnięciu decyzji nr [...] z dnia [...] r. oraz w sentencji zaskarżonej decyzji. Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji oznacza w szczególności utrzymanie w mocy jej podstawowego elementu, jakim jest rozstrzygnięcie oznaczając, że organ rozpatrujący sprawę w toku instancji w pełni podziela i podtrzymuje zaskarżone rozstrzygnięcie.

Brzmienie sentencji zaskarżonej decyzji w sposób rażący narusza art. 138 § 1 i 2 Kpa, co spełnia przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Wątpliwości co do intencji organu nie rozwiewa ani powołanie w jej uzasadnieniu art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, ani pozostała treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie to należy ocenić jako wadliwe z trzech powodów.

Po pierwsze zawiera braki we wskazaniu wyliczeń kwot, które znalazły się w sentencji decyzji. Te z kolei kwoty są odmienne od kwot zawartych w rozstrzygnięciu decyzji z nr [...] z dnia [...] r. zaskarżonej wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdzie również nie znalazło się stosowne wyliczenie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela funkcjonujący w orzecznictwie pogląd, że jeżeli organ pierwszej instancji wadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, które w ocenie organu odwoławczego jest prawidłowe, organ odwoławczy nie może tylko z tego powodu uchylić takiej decyzji. Na gruncie obowiązujących przepisów dopuszczalne jest zatem utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, pomimo wadliwości jego uzasadnienia. Uchybienie polegające na wadliwości uzasadnienia musi być jednak usunięte przez organ odwoławczy (tak WSA we Wrocławiu w wyrok z 28 grudnia 2007 r., II SA/Wr 191/07, LEX nr 351277).

Mimo, że zaskarżona decyzja utrzymała w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] r., rozbieżność między obiema decyzjami nie została opatrzona w uzasadnieniu odpowiednim komentarzem. Powoduje to, że niespójność wewnętrzna części rozstrzygającej zaskarżonej decyzji nie została wyjaśniona w jej uzasadnieniu.

Po drugie uzasadnienie nie wskazuje na jakich przesłankach organ oparł się umarzając należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uiszczane za skarżącego, bowiem rozważania dotyczą niespełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy, tj. całkowitej nieściągalności.

Z kolei wadliwe jest uzasadnianie umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek brakiem zaistnienia przesłanek z art. 28 ustawy, bowiem z mocy art. 30 ustawy nie ma on do tego typu składek zastosowania, powodując bezprzedmiotowość postępowania w tym zakresie (por wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2923/06).

Ta prawna podstawa nie została jednak wyartykułowana w decyzji.

Organ zawarł w zaskarżonej decyzji rozważania dotyczące braku zaistnienia w przedmiotowej sprawie pozytywnych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, mimo że utrzymując w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...] r., którą umorzono skarżącemu "należności z tytułu składek za osobę prowadząca działalność gospodarczą", a zatem finansowane przez ubezpieczonego będącego ich płatnikiem ("własne" składki pracodawcy), uznał zaistnienie przesłanek do umorzenia. Takie rozważania organu zawarte w uzasadnieniu nie uzasadniają zatem tej części rozstrzygnięcia.

Ponadto niezaistnienie owej całkowitej nieściągalności nie zostało przez organ w sposób dostateczny umotywowane. Organ nie wskazał w sposób przekonujący dlaczego twierdzenia skarżącego w tym zakresie oraz okoliczności udokumentowane w aktach sprawy nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyjęcia prezentowanego przez organ stanowiska.

Zgodzić się należy z twierdzeniem organu, że dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 28 ust. 3 ustawy daje potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje uznaniowe muszą być w sposób logiczny uargumentowane, co decyduje o ich prawidłowości.

W piśmie z [...] r. znak: [...] skierowanym do ZUS w [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. stwierdził, że "w wyniku podejmowanych czynności egzekucyjnych ustalono, że zobowiązany pomimo zameldowania nie przebywa pod adresem wskazanym przez wierzyciela od około [...] r. (...) Pod wskazanym adresem nie posiada ruchomości podlegających zajęciu. Ponadto Centralna Ewidencja Pojazdów wskazała, iż Pan S. jest właścicielem samochodu marki [...] nr rej [...] rok produkcji [...], na którym ustanowiony jest zastaw bankowy. Poborca skarbowy ustalił, że ww. samochód od [...] lat nie posiada ważnych badań technicznych, nie posiada ubezpieczenia OC, jest częściowo rozebrany, tzn. brak kół, akumulatora, siedzeń. Według bazy tut, Urzędu działalność gospodarcza prowadzona przez Pana S. została zlikwidowana [...] roku.

Wobec powyższego egzekucja jest bezskuteczna (podkreśl. Sądu). Organ egzekucyjny wzywa wierzyciela, aby wskazał majątek, z którego ma prowadzić dalszą egzekucję, w przeciwnym razie powołując się na art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne zostanie umorzone."

Z akt sprawy nie wynika, czy taka czynność wierzyciela nastąpiła, jednak z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że niestwierdzenie nieściągalności organ umotywował m.in. wdrożeniem postępowania egzekucyjnego i faktem, iż jest ono w toku.

Organ nie wyjaśnił zatem – biorąc pod uwagę całokształt akt sprawy – przyjęcia przez niego, że nie zachodzi przesłanka nieściągalności należności z tytułu składek, wynikająca z art. 28 ust. 3 ustawy, który brzmi: "naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję".

Brzmienie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób rażący narusza art. 107 § 3 Kpa, co spełnia przesłankę stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Innym aspektem proceduralnym jest niespełnienie przez organ w pełni wymogu z art. 107 § 1 Kpa, tj. zawarcia w decyzji podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji (brak jest oznaczenia na pieczątce jednostki organizacyjnej, w której podpisujący pełni funkcję).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd - uwzględniając skargę na decyzję - stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Taka przesłanka w niniejszej sprawie zachodzi, bowiem doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 107 § 3 Kpa oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 Kpa.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien mieć w szczególności na względzie zachowanie zarówno formalnych, jak i materialnych wymogów wynikających z art. 107 § 1 (odnoszącego się do wszystkich składników decyzji), art. 107 § 3 Kpa oraz art. 138 § 1 Kpa. Aspekt materialny oznacza w odniesieniu do ostatniego przepisu konieczność powtórnego przeanalizowania sprawy pod kątem przepisów materialnoprawnych, tj. art. 28 ustawy oraz rozporządzenia wykonawczego.

Sąd, kierując się względem niecelowości wykonywania nieprawidłowego aktu, wobec wadliwości zaskarżonej decyzji, wstrzymał jej wykonanie do czasu uprawomocnienia się wyroku, na podstawie art. 152 ostatnio powołanej ustawy.