Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1069/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 141 par. 4, art. 184, art. 199, art. 204 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 61 par. 1, art. 105 par. 1, art. 138 par. 1 pkt 2, art. 139
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: art. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 10 poz 76
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności
journal: Dz.U.UE.L 2005 nr 277 poz 1 art. 39 ust. 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz  Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a )
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
article: par. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 34 poz 200
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skarg kasacyjnych P. M. i Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt VIII SA/Wa 160/10 w sprawie ze skargi P. M. i A. E. K. Spółki z o.o. w B. – wspólników "D. A." s.c. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej oraz umorzenia postępowania 1. oddala skargi kasacyjne; 2. zasądza od Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz P. M. i A. E. K. Spółki z o.o. w B. – wspólników "D. A." s.c. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 26 maja 2010 r., sygn. akt VIII SA/Wa 160/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P. M. i "A. E. K." sp. z o.o. w B. – wspólników spółki cywilnej "D. A." na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w W. z [...] stycznia

2010 r., nr [...], w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych: 1/ uchylił zaskarżoną decyzję, 2/ stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się wyroku i 3/ zasądził od organu na rzecz skarżących koszty postępowania sądowego.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] maja 2008 r. do Biura Powiatowego ARiMR w B. wpłynął wniosek spółki cywilnej "D. A." o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r. do gruntów wskazanych we wniosku.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. decyzją z [...] października 2009 r. odmówił wspólnikom spółki cywilnej "D. A." przyznania wnioskowanej płatności, ponieważ na części działek rolnych, szczegółowo opisanych w treści decyzji, nie realizowali programu rolnośrodowiskowego PROW 2004-2006 co najmniej 3 lata, natomiast na jednej działce w ogóle nie był realizowany program rolnośrodowiskowy. W ocenie organu I instancji wnioskodawczyni, w celu uzyskania korzyści sprzecznie z celami systemu wsparcia stworzyła sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności. Tym samym zostały spełnione przesłanki odmowy przyznania jakichkolwiek płatności: określone w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE z 23 grudnia 2006 r. L 368, s. 74 ze zm.) dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 1975/2006".

P. M., działając w imieniu spółki cywilnej "D. A.", wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji.

Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. nie uwzględnił odwołania i decyzją z [...] stycznia 2010 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.p.a.", uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie nie powinno być prowadzone, bowiem brak jest podmiotu postępowania. Nie może nim być spółka cywilna, która zgodnie z k.p.a. nie ma zdolności prawnej, a więc nie może być stroną postępowania, ani adresatem decyzji administracyjnej. Organ odwoławczy stwierdził, że każdy ze wspólników spółki cywilnej "D. A." jest oddzielnie zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych jako producent rolny, dlatego też organ nie jest uprawniony do przyznania płatności, o którą wnosi spółka cywilna "D. A.", na rzecz jej wspólników. Oznacza to, że wniosek złożony w imieniu spółki cywilnej nie może być uznany za wniosek złożony faktycznie przez wspólników, a zatem nie ma możliwości wydania decyzji w przedmiocie przyznania płatności.

Wspólnicy spółki cywilnej "D. A." w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Skarżący zarzucili, że organ ten błędnie przyjął, iż spółka cywilna nie ma przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym. W ocenie obydwu wspólników zdolność administracyjnoprawną przyznają spółce cywilnej przepisy prawa materialnego normujące płatności rolnośrodowiskowe, to jest: art. 10 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427, ze zm.) dalej powoływanej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich", art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE z dnia 21 października 2005 r. L 277, s. 1, ze zm.) dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 1698/2005", § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Pogram rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 34, poz. 200) dalej powoływanego jako "rozporządzenie MRiRW z dnia 28 lutego 2008 r." oraz art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 9 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników (...) (Dz. U. UE z dnia 29 września 2003 r. L 270, s. 1 ze zm., Polskie wydanie specjalne z 2004 r., rozdz. 3, t. 40, s. 296, sprostowanie: rozdz. 3, t. 44, s. 486) dalej powoływanego

jako "rozporządzenie nr 1782/2003". W tej sytuacji bezpodstawnie umorzono postępowanie administracyjne.

Odpowiadając na skargę Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W. podtrzymał dotychczas wyrażoną argumentację w tej sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 maja 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości, uznając, że przy jej wydawaniu organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd pierwszej instancji uznał, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., bowiem błędnie stwierdził, iż postępowanie w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe. Zdaniem Sadu, organ winien wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania skarżącym wspólnikom spółki cywilnej płatności wnioskowanej na 2008 r.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, posiadanie osobowości prawnej prawa cywilnego nie jest konieczne dla możliwości bycia stroną stosunków administracyjnoprawnych i uzyskania statusu strony postępowania. Jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej – a takimi są spółki cywilne – mogą być stronami postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy szczególne przyznają im taki status.

Przytaczając w szczególności treść art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003, Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka cywilna jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, może być również uznana za grupę osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w tym przepisie.

Sąd pierwszej instancji podzielił natomiast pogląd organu administracji, że art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 86) dalej powoływanej jako "ustawa o ewidencji producentów" nie pozwala na przyjęcie, że spółka cywilna została wyposażona w zdolność prawną w sprawie płatności rolnośrodowiskowej. W przepisie tym uregulowano bowiem jedynie kwestię nadania numeru identyfikacyjnego m.in. producentom rolnym działającym w formie spółki cywilnej, przy czym numer identyfikacyjny nadaje się temu wspólnikowi, co do którego pozostali wspólnicy wyrazili pisemną zgodę. W przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Również przyznanie samej płatności winno nastąpić właśnie dla tego wspólnika, na którego wpis do ewidencji producentów wyrazili zgodę pozostali wspólnicy. Tymczasem w niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił, czy wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej nie były składane przez wspólnika, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę, aby ubiegał się o przedmiotową płatność.

Sąd pierwszej instancji zobowiązał organ odwoławczy, by w ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśnił, kto jest producentem rolnym wpisanym do ewidencji pod numerem identyfikacyjnym wskazanym we wniosku inicjującym przedmiotowe postępowanie, a następnie wydał merytoryczne, nie zaś formalne rozstrzygnięcie o przyznaniu bądź odmowie przyznania dla skarżących płatności rolnośrodowiskowej na 2008 r.

II

Od wyroku Sądu pierwszej instancji skargi kasacyjne wnieśli: Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w W., a także P. M. – wspólnik spółki cywilnej "D. A.".

P. M. w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości, wnosząc o jego zmianę w części, w której została zawarta błędna ocena prawna i wskazania co do dalszego prowadzenia sprawy.

Powołując się na podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." zarzucił naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez zawarcie w skarżonym orzeczeniu błędnej oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania, wskutek niewłaściwego zastosowania i błędnej wykładni art. 12 ust. 5 ustawy o ewidencji producentów.

W uzasadnieniu skarżący stwierdził, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia. Sąd pierwszej instancji błędnie bowiem stwierdził, że w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej winien zostać złożony przez jednego ze wspólników – tego, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny oraz że przyznanie płatności powinno nastąpić właśnie dla tego wspólnika. W ocenie skarżącego, płatności rolnicze w przypadku spółki cywilnej na wniosek spółki (wspólników) winny być przyznawane rolnikowi czyli grupie osób, które tworzą spółkę cywilną – wspólnikom, pod warunkiem, iż nadano numer identyfikacyjny odpowiadający spółce jako odrębnemu producentowi rolnemu. Numer ten powinien być nadany jednemu ze wspólników, na którego pozostali wspólnicy wyrazili zgodę. Zdaniem skarżącego, nie jest natomiast uprawniony pogląd Sądu pierwszej instancji jakoby istniał wymóg prawny, aby wniosek o płatność mógł skutecznie złożyć jedynie wspólnik, któremu nadano związany ze spółką numer ewidencyjny. Tym bardziej nie jest zasadny pogląd, że to temu wspólnikowi, który może samoistnie nie wypełniać definicji rolnika, przyznawać płatność. W związku z tym za chybione należy uznać wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w części dotyczącej ustalenia komu nadano numer ewidencyjny wymieniony we wniosku o przyznanie płatności.

Dyrektor M. Oddziału Regionalnego ARiMR w skardze kasacyjnej zaskarżył wyrok Sądu pierwszej instancji w całości. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wniesionej przez wspólników spółki cywilnej "D. A.", a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Organ administracji zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik spawy, to jest:

a. art. 29 i art. 30 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że spółka cywilna posiada osobowość prawną i jest stroną postępowania administracyjnego, kiedy z treści tych przepisów, jak i orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sposób bezsprzeczny wynika, że spółka cywilna, jako tzw. ułomna osoba prawna, nie posiada osobowości prawnej i nie jest stroną w postępowaniu administracyjnym, jak i takiego przymiotu nie dają jej przepisy szczególne będące podstawą przyznawania płatności,

b. art. 33 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.c." i art. 1 k.c. w związku z art. 30 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyznaniem osobowości prawnej, a tym samym zdolności administracyjnej spółce cywilnej, uznaniem spółki cywilnej za stronę postępowania,

c. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wynikającej z tego przepisu i uznanie, że organ odwoławczy nie miał podstaw prawnych do wydania decyzji uchylającej decyzję organu I instancji w sytuacji, gdy organ I instancji nieprawidłowo, z naruszeniem przepisów, wydał decyzję administracyjną przyznającą płatności spółce cywilnej, w sytuacji, gdy spółka taka nie posiada osobowości prawnej, a zatem nie może być adresatem decyzji administracyjnej,

d. art. 139 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, bowiem wydana decyzja była rozstrzygnięciem formalnym, a nie rozstrzygnięciem merytorycznym, nie mogła być więc decyzją na niekorzyść strony,

e. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że postępowanie przed organem II instancji nie stało się bezprzedmiotowe, w sytuacji gdy stroną postępowania rozpoznawanego przez organ była spółka cywilna,

f. art. 145 § 1 p.p.s.a. przez nieprawidłową wykładnię oraz nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, choć przepis ten nie przewiduje takiej podstawy do uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną,

g. art. 153 p.p.s.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy w wyroku o sygn. akt VIII SA/Wa 564/08 stwierdzono, iż spółka cywilna nie ma osobowości prawnej, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania,

h. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na stworzeniu w taki sposób wytycznych dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, że w zasadzie Sąd orzekający zajął stanowisko merytoryczne w sprawie, gdyż stwierdził w uzasadnieniu, że "...mając na uwadze powyższe uwagi Sądu, wydać merytoryczne, a nie formalne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania dla skarżących płatności...", a więc orzekł w imieniu organu, zamiast przedstawić wskazania co do dalszego postępowania.

W uzasadnieniu organ administracji stwierdził, że wnioskodawcą o przyznanie płatności była spółka cywilna, a nie jej poszczególni wspólnicy. W zaistniałej sytuacji nie można zatem potraktować wniosku złożonego w imieniu spółki cywilnej jako wniosku wniesionego faktycznie przez jej wspólników lub też wspólników działających w imieniu spółki. Ponieważ wniosek został złożony przez podmiot nieuprawniony, tzn. podmiot nieposiadający zdolności prawnej, wywołane postępowanie administracyjne należało umorzyć.

P. M. w odpowiedzi na skargę kasacyjną organu administracji wniósł o oddalenie tego środka odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

III

Postanowieniem z 10 stycznia 2012 r. skład Sądu rozpoznający sprawę, w której wystąpił analogiczny problem prawny przedstawił składowi siedmiu sędziów NSA do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości: "Czy w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.) przysługuje spółce cywilnej, wspólnikom spółki cywilnej, czy też wspólnikowi spółki cywilnej, o którym mowa w art. 12 ust. 5 tej ustawy?".

Naczelny Sąd Administracyjny 30 maja 2012 r. w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II GPS 2/12, publik. ONSAiWSA z 2012 r. nr 4, poz.63), że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o ewidencji producentów przysługuje spółce cywilnej.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 184 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z treści powołanego przepisu wynika, że oddalenie skargi kasacyjnej jest następstwem uznania jej przez sąd za bezzasadną.

Skarga kasacyjna jest bezzasadna i podlega oddaleniu w dwóch przypadkach: gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw, co oznacza, że sąd nie stwierdził naruszeń wskazanych w art. 174 p.p.s.a. oraz gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Oczywiście dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2006 r., sygn. I OSK 344/05 baza orzeczeń nsa.gov.pl). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym i w doktrynie, naruszenie prawa, które nie ma wpływu na trafność i zasadność rozstrzygnięcia, powinno skutkować oddaleniem skargi kasacyjnej. Z tych względów mylne uzasadnienie prawidłowego w ostatecznym rezultacie orzeczenia nie powinno skutkować uwzględnieniem kasacji (por. wyrok SN z 5 czerwca 1998 r., sygn. II UKN 77/98, OSNAPiUS 1999 nr 11, poz. 378). Rozwiązanie to jest podyktowane względami ekonomii procesowej. Nie ma wszak racjonalnego uzasadnienia eliminowanie prawidłowego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji tylko po to, aby ten mógł skorygować błędne jego uzasadnienie, jeżeli może tego dokonać sąd drugiej instancji (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2006, Wyd. 2, s. 407).

Dodać należy, że w orzecznictwie i piśmiennictwie nie budzi wątpliwości pogląd, że dopuszczalne jest zaskarżenie przez stronę wyroku dla niej korzystnego z punktu widzenia brzmienia sentencji, natomiast naruszającego interes prawny z uwagi na treść uzasadnienia wyroku (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, W-wa 2009, s. 558). Jeżeli strona skarży wyrok w całości, ale w istocie kwestionuje jedynie jego uzasadnienie, to sąd drugiej instancji stwierdzając brak naruszenia prawa w zakresie rozstrzygnięcia oddala skargę kasacyjną, a jednocześnie gdy zarzuty strony okazałyby się zasadne, zmienia uzasadnienie z uwagi na treść art. 184 in fine p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 24 marca 2006 r., sygn. I FSK 750/05, ONSAiWSA 2006/5/126). W konsekwencji dopuszczenia zaskarżenia przez stronę wyroku dla niej korzystnego z punktu widzenia brzmienia sentencji, z uwagi na treść art. 199 p.p.s.a. oraz braku jednoznacznej podstawy prawnej do zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej strony, która zaskarżyła wyrok uwzględniający jej skargę, w orzecznictwie prezentowany jest pogląd o niemożności zasądzenia od strony przeciwnej kosztów postępowania kasacyjnego (por. wyrok NSA z 26 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 1002/08; wyrok NSA z 31 maja 2007 r., sygn. akt I GSK 1649/06).

Przedstawienie powyższych uwag w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego było istotne, zważywszy na uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji oraz zarzuty sformułowane we wniesionych w tej sprawie skargach kasacyjnych.

Przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji była decyzja organu odwoławczego uchylająca decyzję organu I instancji i umarzająca postępowanie przed tym organem w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na to, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie jest bezprzedmiotowe.

Kwestii bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego dotyczy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym (w stanie prawnym wiążącym dla sprawy), gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Wszczęcie postępowania w stosunku do osoby pozbawionej zdolności prawnej jest bezskuteczne. Brak jest bowiem w tym momencie jednej z podstawowych przesłanek związania stosunku procesowego, jak również i stosunku materialnoprawnego. Wszczęcie postępowania, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., następuje na żądanie strony, a więc podmiotu, który powinien być wyposażony w zdolność administracyjnoprawną. Przyjmuje się, że wniosek o wszczęcie postępowania administracyjnego złożony przez podmiot pozbawiony zdolności prawnej będzie bezskuteczny. W orzecznictwie przyjmuje się, że wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania (por. uchwała 7 sędziów NSA z 5 listopada 1999 r., sygn. akt OPS 16/98, ONSA 1999 nr 4, poz. 49; wyrok NSA z 24 maja 2001 r., sygn. IV SA 599/99).

W rozpoznawanej sprawie istota zagadnienia prawnego sprowadzała się do rozstrzygnięcia kto jest podmiotem uprawnionym do płatności rolnośrodowiskowej: spółka cywilna, jej wspólnicy czy też wspólnik tej spółki, któremu, za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny producenta rolnego.

Stwierdzić na wstępie należy, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12 (baza orzeczeń nsa.gov.pl) przyjęto, iż w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności przysługuje spółce cywilnej.

Powyższa uchwała znajduje zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy. W związku z tym należy podkreślić, że w sprawie płatności rolnośrodowiskowych ma zastosowanie (w stanie prawnym w niniejszej sprawie) przepis art. 39 ust. 2 rozporządzenie nr 1698/2005, z którego wynika, że płatności udziela się rolnikom. Ponadto zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich pomoc jest przyznawana na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Z kolei stosownie do § 2 rozporządzenie MRiRW z dnia 28 lutego 2008 r. płatność przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 m.in. jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Powołane przepisy przesądzają, że wszczęcie postępowania o płatność rolnośrodowiskową następuje na wniosek i określają podmiot uprawniony do wystąpienia z wnioskiem. W tym miejscu wymaga podkreślenia, że ww. przepisy odwołują się do definicji rolnika zawartej w art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003. Jednocześnie w uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że spółka cywilna stanowi grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 1782/2003 i tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz w art. 3 pkt 3 lit. b) ustawy o ewidencji producentów.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji odwołując się do powyższych przepisów prawa wspólnotowego i prawa krajowego przyznał, że spółka cywilna może mieć status rolnika. Uwzględniając powyższe, a przede wszystkim treść uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r., sygn. II GPS 2/12, za chybione należało uznać zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej organu, które powyższy pogląd kwestionowały. W tej sprawie wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 złożyła spółka cywilna "D. A.". Organ nie kwestionował faktu, że spółka ta została zarejestrowana w ewidencji producentów rolnych, o której mowa w ustawie o ewidencji producentów rolnych. Wręcz przeciwnie, w skardze kasacyjnej wskazuje się nawet, że spółce cywilnej "D. A." nadano numer identyfikacyjny. Powyższe oznacza zatem, że spółka cywilna była uprawniona do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. To z kolei oznacza, że nie było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Nie wystąpiła bowiem przesłanka jego bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a.

W konsekwencji za nietrafne należało uznać zarzuty sformułowane w pkt 1 lit. a, b, c, e i f petitum skargi kasacyjnej. Jeżeli chodzi o zarzut zawarty w pkt 1 lit. d petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 139 k.p.a., to stwierdzić należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że decyzja umarzająca postępowanie administracyjne na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. lub też art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie może ze swej istoty być dla strony "niekorzystna" w rozumieniu art. 139 k.p.a. Umorzenie postępowania następuje w sytuacji jego bezprzedmiotowości (art. 105 k.p.a.). Dlatego przyjmuje się, że decyzja o jakiej mowa w art. 139 k.p.a., to tylko taka decyzja organu odwoławczego, przy pomocy której organ ten uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 in principio k.p.a.). Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach strony, wywiera bowiem inny skutek, przyjmuje, że nie ma przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Skutki tej decyzji mają charakter procesowy. Nie kształtuje się stosunek materialnoprawny. Zatem pogląd Sądu pierwszej instancji, że organ odwoławczy naruszył art. 139 k.p.a. wydając decyzję w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest trafny. Uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, zważywszy na pozostałe niezasadne zarzuty skargi kasacyjnej organu.

Nie jest też trafny zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który to przepis określa jakie elementy ma zawierać uzasadnienie wyroku. Formułując zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zarzucać, że Sąd pierwszej instancji błędnie wskazał i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, jeżeli uzasadnienie wyroku ten element zawiera.

Brak też podstaw do uznania za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zakresie sformułowanym w petitum skargi kasacyjnej, gdyż przepis ten odnosi się do sytuacji, gdy w sprawie orzekał już sąd administracyjny. Taka sytuacja faktyczna nie miała miejsca w tej sprawie.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej P. M. ponownie podkreślić należy, iż w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12 oczywistym jest, że legitymowanym do złożenia wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2008 była spółka cywilna. W uzasadnieniu powołanej uchwały wyraźnie stwierdzono, że za producentów rolnych i zarazem rolników nie można uznać wspólników spółki cywilnej. W uchwale nie podzielono również stanowiska, że producentem rolnym (rolnikiem) jest jedynie ten wspólnik spółki cywilnej, który spełnia warunek w postaci nadania mu numeru ewidencyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, nie można podzielić poglądu skarżącego, że adresatem decyzji w sprawie płatności powinni być wspólnicy spółki cywilnej. Trafnie natomiast zarzuca autor skargi kasacyjnej, że błędny jest pogląd Sądu pierwszej instancji, iż w przypadku spółki cywilnej wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien złożyć wspólnik, któremu za zgodą pozostałych wspólników nadano numer identyfikacyjny. Jak podkreślono w powoływanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, wpis do ewidencji producentów rolnych ma jedynie znaczenie porządkowe, a nie kształtujące prawo do płatności. Przyznanie statusu producenta rolnego (rolnika) tylko jednemu z członków grupy – osobie wpisanej do ewidencji producentów i w ślad za tym przyznanie tylko jej prawa do płatności, eliminowałoby z grona uprawnionych pozostałych członków grupy. Adresatem płatności byłaby wyłącznie ta osoba. W tym kontekście nie można podzielić przeciwnej argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Ta wadliwość uzasadnienia nie mogła mieć jednak wpływu na wynik postępowania kasacyjnego, gdyż nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja wyroku nie uległaby zmianie.

W sytuacji gdy Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, ale wyraża w uzasadnieniu wyroku inną ocenę prawną niż sąd pierwszej instancji, ocena ta jest wiążąca dla organów administracyjnych oraz wojewódzkiego sądu administracyjnego na podstawie art. 153 w zw. z art. 193 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2004 r., sygn. FSK 207/04, ONSAiWSA 2005/5/101 z glosą Z. Kmieciaka, OSP 2005 z. 2, poz. 18).

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 in fine p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego uzasadnia art. 204 pkt 2 p.p.s.a.