Wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 1926/01
NSA oz. w Łodzi
Data orzeczenia: 2002-05-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 616  Rolnictwo i leśnictwo, w tym gospodarowanie nieruchomościami rolnymi i leśnymi,  ochrona gruntów rolnych i leśnych, gosp
Powołane przepisy: article: art. 148 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 5, art. 123 par. 1-2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: art. 22 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
Teza: Wyjaśnienia zawarte w komentarzach do kodeksu postępowania administracyjnego i podręcznikach oraz orzeczenia sądowe /wydawane w odniesieniu do konkretnej sprawy/ nie stanowią obowiązującej wykładni której przestrzeganie jest obowiązkiem organu administracji przy załatwianiu konkretnej sprawy.

Organ administracji, rozpoznając konkretną sprawę, dokonuje wykładni przepisów prawa mających do nich zastosowanie i nie ma prawnego obowiązku uwzględniania wykładni uznawanej za powszechnie obowiązującą przez stronę postępowania.

Zgłoszenie dopiero na rozprawie sądowej nowej okoliczności faktycznej nie podnoszonej przez skarżącego w ciągu wieloletnich postępowań administracyjnych i dwóch wcześniejszych postępowań sądowych, nie znanej zatem organowi który wydał zaskarżoną decyzję nie może być uznane za naruszenie przez ten organ prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, które to naruszenie w myśl art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ dałoby Sądowi kompetencję do uchylenia zaskarżonej decyzji.

TEZY

Wyjaśnienia zawarte w komentarzach do kodeksu postępowania administracyjnego i podręcznikach oraz orzeczenia sądowe /wydawane w odniesieniu do konkretnej sprawy/ nie stanowią obowiązującej wykładni której przestrzeganie jest obowiązkiem organu administracji przy załatwianiu konkretnej sprawy.

Organ administracji, rozpoznając konkretną sprawę, dokonuje wykładni przepisów prawa mających do nich zastosowanie i nie ma prawnego obowiązku uwzględniania wykładni uznawanej za powszechnie obowiązującą przez stronę postępowania.

Zgłoszenie dopiero na rozprawie sądowej nowej okoliczności faktycznej nie podnoszonej przez skarżącego w ciągu wieloletnich postępowań administracyjnych i dwóch wcześniejszych postępowań sądowych, nie znanej zatem organowi który wydał zaskarżoną decyzję nie może być uznane za naruszenie przez ten organ prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, które to naruszenie w myśl art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ dałoby Sądowi kompetencję do uchylenia zaskarżonej decyzji.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Stanisława L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.-T. z dnia 24 września 2001 r. (...) w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i umorzenia postępowania - -oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.-T. decyzją z dnia 24 września 2001 r. (...), po rozpatrzeniu odwołania Stanisława L. od decyzji Starosty B. z dnia 4 sierpnia 2000 r.(...) odmawiającej uchylenia ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy B. (...) z dnia 8 listopada 1988 r. (...) w sprawie przejęcia na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego będącego własnością Jana i Aleksandry małżonków K. - uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie I instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskiem z dnia 31 marca 2000 r. Stanisław L. zwrócił się do Starosty B. z żądaniem wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Naczelnika Gminy B. z dnia 8 listopada 1988 r. w sprawie przejścia od Jana i Aleksandry małżonków K. na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 7,6180 ha, położonego we wsiach D.-E. i W.-M.-Z.

W jego uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z otrzymaną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 marca 2000 r.(...) przysługuje mu prawo złożenia wniosku o wznowienie postępowania na zasadzie art. 145 par. 1 pkt 4 i 5 Kpa. O decyzji Naczelnika Gminy, która nie była mu doręczona ani ogłoszona, dowiedział się w dniu 16 maja 1997 r. i w tym też dniu złożył wniosek o zwrot działki leśnej o pow. 3,35 ha. Wniósł więc o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy i przyznanie mu prawa własności gruntu niezabudowanego i działki leśnej o łącznej powierzchni 7,6180 ha, bez działki siedliskowej o pow. 0,3020 ha, przyznanej siostrze i jej mężowi na własność.

Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2000 r. (...), na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 i 5, art. 149 par. 1 Kpa Starosta B. wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia 8 listopada 1988 r. (...) zmienioną decyzją z dnia 31 grudnia 1988 r. w sprawie przejęcia od Jana i Aleksandry K. na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 7,6180 ha położonego we wsiach D.-E. i W.-M.-Z.

W uzasadnieniu tego postanowienia podniesiono, że Stanisław L. wskazał że bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu a pominięcie go w tym postępowaniu miało wpływ na wynik sprawy. Ujawnienie jeszcze jednego następcy może stanowić wyjście na jaw nowej okoliczności faktycznej, istniejącej w dniu wydania decyzji przez organ stopnia podstawowego, a nie znanej wówczas organowi. W wyniku postępowania w sprawie przyczyn wznowienia ustalono, że w toku postępowania w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa, małżonkowie K. jako swoich następców wskazali dzieci, które nie spełniały warunków do przejęcia gospodarstwa w świetle obowiązujących przepisów. Aleksandra K. nie wskazała brata Stanisława L. jako osoby uprawnionej do przejęcia gospodarstwa. W świetle obowiązujących wówczas przepisów art. 48 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin /Dz.U. nr 40 poz. 268/ Stanisław L. mógł być zakwalifikowany jako następca przekazującej gospodarstwo Aleksandra K. Jednocześnie art. 48 ust. 3 powyższej ustawy stawiał wymóg spełniania przez następcę rolnika warunków dla nabycia własności nieruchomości rolnej określonych w przepisach kodeksu cywilnego. Stanisław L. nie okazał świadectwa ukończenia odpowiedniej szkoły rolniczej, kursu doskonalenia zawodowego, ani też nie wykazał stałej pracy w gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej. Brak potwierdzenia, że Stanisław L. zajmował się stałą pracą w gospodarstwie rolnym, czego wnioskodawca skutecznie nie wykazał, uniemożliwia uznanie, że spełniał on warunki do przejęcia gospodarstwa. W tej sytuacji organ I instancji decyzja z dnia 4 sierpnia 2000 r. odmówił uchylenia decyzji objętej postępowaniem weryfikacyjnym.

W wyniku odwołania Stanisława L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.-T. decyzją z dnia 25 września 2000 r. (...) uchyliło decyzję Starosty B. i umorzyło postępowanie organu I instancji uznając, że bezpodstawnie przyjęto, że Stanisław L. żądanie wznowienia postępowania złożył z zachowaniem terminów określonych w art. 148 Kpa. Wznowienie postępowania nastąpiło zatem z rażącym naruszeniem tego przepisu bo organ powinien odmówić wznowienia postępowania z wniosku skarżącego.

W wyniku skargi Stanisława L. na tę decyzję. Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 14 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1674/00/ uchylił decyzję Kolegium. Sąd zarzucił organowi odwoławczemu nierozważenie, czy dopuszczalne jest wznowienie przedmiotowego postępowania z urzędu z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i w związku z tym ustalenia tego organu, że postępowanie przed organem I instancji stało się bezprzedmiotowe było co najmniej przedwczesne. Sąd w uzasadnieniu stwierdził, że w toku postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy ustalił, że postępowanie zakończone decyzją z dnia 8 listopada 1988 r. było dotknięte wadą wymieniona w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Jest to jedna z podstaw wymienionych we wniosku skarżącego z dnia 31 marca 2000 r. Nawet gdyby założyć, że wniesienie wniosku nastąpiło z uchybieniem terminu z art. 148 par. 1 Kpa, to organ powinien zauważyć że w razie znalezienia przyczyn wznowienia po stronie organu powstaje obowiązek wznowienia postępowania. Wątpliwości wywołuje także fakt, że organ I instancji w motywach uzasadnienia postanowienia z dnia 7 kwietnia 2000 r. nie odniósł się do kwestii terminów z art. 148 Kpa jak w sytuacji gdyby podejmował działania z urzędu. Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji zbadać czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania z urzędu z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując ponownie odwołanie wyjaśnił, że w złożonym w dniu 31 marca 2000 r. wniosku o wznowienie postępowania Stanisława L. wskazał, że "o decyzji Naczelnika Gminy, która nie była mi doręczona ani ogłoszona, dowiedziałem się w dniu 16 maja 1997 r." Stanisław L. o tym, że mógł być następcą, na rzecz którego mogłoby dojść do przekazania gospodarstwa rolnego, wiedział już przynajmniej w dniu 21 września 1999 r. kiedy składał w Starostwie Powiatowym wniosek o uchylenie decyzji Naczelnika Gminy B. jako wydanej z naruszeniem art. 156 par. 1 Kpa, w którym powoływał się na tę okoliczność. Z postanowienia Starosty B. z dnia 7 kwietnia 2000 r. wyraźnie wynika, że wznawia on postępowanie na wniosek Stanisława L. /potwierdzono to na rozprawie w dniu 12 września 2001 r./. W tej fazie Starosta nie zbadał kwestii terminów z art. 148 Kpa, jednak w zaskarżonej decyzji, podjętej po wznowieniu postępowania, uznał wadliwie że termin do żądania wznowienia został zachowany. Nie można bowiem utożsamiać wcześniejszego wniosku skarżącego o przyznanie na jego rzecz działki leśnej nr 3 o pow. 3,35 ha, położonej we wsi E., obręb D., wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego we wsi Z. o łącznej pow. 7,83 ha, który wpłynął do Urzędu Rejonowego w B. w dniu 16 maja 1997 r., z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego ostateczna decyzją Naczelnika Gminy B. o przejęciu tego gospodarstwa w całości na Skarb Państwa. Organ I instancji błędnie zatem przyjął, że zostały zachowane terminy określone w art. 148 Kpa do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Wobec uchybienia tym terminom czynność procesowa strony w postaci żądania wznowienia postępowania jest prawnie nieskuteczna. W takiej sytuacji organ I instancji powinien, stosownie do art. 149 par. 3 Kpa, odmówić wznowienia postępowania.

W sprawie zostało jednak wydane postanowienie o wznowieniu i organ przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia. Zaskarżona decyzja podjęta została na podstawie art. 151 par. 1 pkt 1 Kpa, gdyż organ I instancji ustalił, że Stanisław L. nie spełniał warunków do przejęcia jako następca, gospodarstwa rolnego czyli ustalił, że ostateczna decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa nie była dotknięta wadą wymienioną w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa. Na rozprawie przed Kolegium Stanisław L. wyjaśnił, że podstaw wznowienia upatruje w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, gdyż wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji. Okolicznością taką jest fakt, że w postępowaniu zakończonym decyzją o przejęciu gospodarstwa rolnego na Skarb Państwa został pominięty jako następca uprawniony do przejęcia gospodarstwa, choć posiadał kwalifikacje, bo siostra nie powiadomiła go o zamiarze przekazania gospodarstwa na Skarb Państwa. Stanisław L. przedłożył zaświadczenie, w którym Urząd Gminy w B. zaświadcza, że po ukończeniu 16 roku życia Stanisław L., w okresie od 2 maja 1954 r. do 1 maja 1957 r. objął i osobiście prowadził gospodarstwo rolne swojej matki Janiny L., położone we wsiach Z. i E. Jednocześnie do protokołu z rozprawy wyjaśnił, że w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa, nie prowadził już gospodarstwa rolnego należącego do siostry, jak też nie pracował w żadnym innym gospodarstwie rolnym.

W dniu 2 maja 1957 r. podjął pracę w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. i od tego dnia przestał pracować w gospodarstwie rolnym. Nie ma również żadnych świadectw, dyplomów stwierdzających posiadanie kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Stanisława L. spełniał wszelkie warunki do przejęcia gospodarstwa siostry w rozumieniu wówczas obowiązujących przepisów. Powołał się przy tym na pogląd wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 1968 r. III CRN 30/68, w którym Sąd rozważał sprawę kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego i przesłankach ich ustalania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P.-T. powołało podstawy prawne decyzji Naczelnika Gminy B. z dnia 8 listopada 1988 r. /art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz.U. nr 40 poz. 268 ze zm./, art. 160 par. 1 Kc, par. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych /Dz.U. 1983 nr 19 poz. 86 ze zm./.W myśl przepisów wówczas obowiązujących następcą rolnika mogła być osoba, która stale pracowała w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej albo miała kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Za kwalifikacje uważało się ukończenie szkoły rolniczej, przysposobienia rolniczego albo uzyskania tytułu kwalifikacyjnego w zawodach rolniczych. Oprócz tych przesłanek następca musiał spełniać także inne warunki. Sam zainteresowany stwierdził, że na żadnych świadectw potwierdzających jego kwalifikacje. Następcą rolnika mogła być osoba, która stale pracowała w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolnej. Przez stałą pracę należy rozumieć pracę wykonywaną w sposób ciągły i nieprzerwany. Następca mógł pracować we własnym gospodarstwie lub też w gospodarstwie rolnika - zbywcy - oraz w każdym innym gospodarstwie /państwowym, spółdzielczym/, jeżeli jego praca była bezpośrednio związana z produkcją rolną. Przerwa w pracy w gospodarstwie rolnym nie stanowiła przeszkody do uznania, że osoba zainteresowana odpowiada warunkom określonym w art. 160 par. 1 pkt 1 Kc. Jednak utraty kwalifikacji wymaganych od następcy nie powodowała tylko przerwa w pracy spowodowana obiektywnymi okolicznościami - chorobą, służbą wojskową, pozbawieniem wolności i.t.p. Stanisław L. w maju 1957 r. na stałe zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym podejmując pracę zawodową poza rolnictwem. Od tego czasu do chwili wydania decyzji o przejęciu na Skarb Państwa gospodarstwa rolnego siostry minęło przeszło 30 lat. Trudno zatem ten okres uznać za "przerwę w pracy w gospodarstwie rolnym" nie powodującą utraty praktycznych kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dlatego też w ocenie Kolegium Stanisław L. nie spełniał również warunku określonego w art. 160 par. 1 pkt 1 Kc i nie mógł być następcą rolnika przekazującego gospodarstwo rolne za świadczenia emerytalne.

Przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa upatrywano w tym, że w chwili przekazywania gospodarstwa na Skarb Państwa Aleksandra K. nie wskazała Stanisława L. jako osoby mogącej przejąć gospodarstwo. Ponieważ na podstawie okoliczności sprawy można stwierdzić, że Stanisław L. nie spełniał warunków do przejęcia jako następca gospodarstwa rolnego ta przesłanka wznowienia nie została spełniona.

Podanie o wznowienie postępowania w niniejszej sprawie złożone zostało z uchybieniem terminów określonych w art. 148 par. 1 pkt 5 Kpa i jest prawnie nieskuteczne. Organ I instancji wydał jednak postanowienie o jego wznowieniu i przeprowadził postępowanie co do przyczyn wznowienia, stwierdzając brak przesłanki z art. 145 par. 1 pkt 5. Wobec bezskuteczności wniosku Stanisława L., działanie organu I instancji nastąpiło z urzędu. Stwierdzając brak przyczyny wznowienia organ ten powinien więc umorzyć postępowanie.

Skoro Kolegium przeprowadzając postępowanie potwierdziło brak przesłanek wznowienia, należało decyzję I instancji uchylić i umorzyć postępowanie.

Stanisław L. zaskarżył tę decyzję do Sądu. W skardze podniósł, że w sprawie orzekały osoby, których wyłączenia się domagał we wniosku który nie został załatwiony postanowieniem. Pismo z dnia 20 kwietnia 2001 r. jakie otrzymał, nie upoważniało wskazanych we wniosku osób do orzekania w jego sprawie. Ponadto zarzucił, że zaskarżaną decyzje wydały osoby, które nie zastosowały się do oceny prawnej zawartej w wyroku NSA Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 14 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1674/00/ i zniekształcają przepisy Kpa i Kc nie stosując się do obowiązującej wykładni orzeczeń SN i rozporządzeń wykonawczych do kodeksu cywilnego/par. 3 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych/. Ponadto zarzucił wydanie decyzji przez osoby zainteresowane negatywnym zakończeniem sprawy z powodu żądania ich wyłączenia oraz wniosku o wymierzenie grzywny SKO w P.-T. w sprawie II SA/Łd 937/01 i wnosił o wydanie orzeczenia stwierdzającego jego prawo do gospodarstwa rolnego o pow. 7,6180 ha położonego we wsi Z. i E.

W uzasadnieniu skargi Stanisław L. zarzucił nieuzasadnione twierdzenie o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania w sytuacji gdy termin ten odnosi się do strony a on nią nie był w 1988 r. przy przekazywaniu gospodarstwa na Skarb Państwa i dlatego jego osoby termin nie dotyczy. Ponadto jeżeli organ stwierdzi istnienie jakiejkolwiek przyczyny wznowienia postępowania, poza wynikającą z pkt 4, obowiązany jest wznowić postępowanie z urzędu. Starosta wznowił postępowanie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa z przyczyny wskazanej mu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 27 marca 2000 r. Skarżący nie miał żadnego obowiązku złożenia wniosku z dnia 31 marca 2000 r. Złożył go aby przyśpieszyć postępowanie, na drugi dzień po otrzymaniu decyzji Ministra. Zarzut niezachowania terminu jest w tej sytuacji nieporozumieniem i jest bezpodstawny podobnie jak zarzut, że nie posiada kwalifikacji do prowadzenia gospodarstwa skoro złożył zaświadczenie stwierdzające, że w okresie od 2 maja 1954 r. do 1 maja 1957 r. objął i osobiście prowadził gospodarstwo,

Skarżący podniósł także, że organ odwoławczy nie odróżnia kwalifikacji teoretycznych od praktycznych ani tego, że zgodnie z par. 3 ust. 3 pow. rozporządzenia przerwa w pracy w gospodarstwie rolnym nie stanowi przeszkody do uznania, że osoba zainteresowana odpowiada warunkom określonym w art. 160 par. 1 pkt 1 Kc. Fakt, że opuścił gospodarstwo rolne w 1957 r. nie oznacza, że utracił kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa i bezpowrotnie prawo do nabycia tego gospodarstwa. Siostra bez jego wiedzy i zgody nie miała prawa przekazać gospodarstwa na Skarb Państwa, skarżący by na to nigdy nie wyraził zgody a w szczególności na przekazanie działki leśnej o pow. 3,35 ha bo las sadził osobiście.

W odpowiedzi na skargę wnoszono o jej oddalenie. Wyjaśniono, że w dniu 19 kwietnia 2001 r. Stanisław L. zażądał wyłączenia ze sprawy, na podstawie art. 24 par. 3 Kpa wskazanych imiennie członków składu orzekającego, uzasadniając to żądanie utratą zaufania do tych osób, "gdyż dotychczas jako członkowie składu orzekającego dokonywali własnej wykładni przepisów, nie stosując się do wykładni obowiązującej". W sprawie nie zachodziły okoliczności przewidziane w art. 24 par. 1 Kpa. powodujące wyłączenie, z mocy prawa, członków organu kolegialnego. Ich wyłączenie na podstawie powołanego przepisu mogłoby nastąpić w przypadku uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności w orzekaniu. Ponieważ Stanisław L. takich okoliczności nie uprawdopodobnił, brak było podstaw do uwzględnienia jego wniosku, o czym został zawiadomiony pismem z dnia 20 kwietnia 2001 r. Przepis art. 24 par. 3 nie przewiduje wydawania w takiej sytuacji postanowienia. Nie można stawiać zarzutu wadliwości decyzji tylko z tego powodu, że w jej podjęciu brały udział osoby, które inaczej niż skarżący interpretują przepisy prawne a zarzut, że decyzja została podjęta przez osoby zainteresowane negatywnym jej zakończeniem jest wyłącznie insynuacją skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny jest powołany do kontroli zgodności zaskarżonych decyzji z prawem - materialnym i procesowym. Orzeka kasacyjnie, co oznacza, że w przypadku uwzględnienia skargi może uchylić zaskarżoną decyzję lub postanowienie. Nie mógłby zatem, w razie uwzględnienia skargi, wydać orzeczenia stwierdzającego prawo skarżącego do gospodarstwa rolnego.

Przechodząc do zarzutów skargi trzeba wyjaśnić, że wyjaśnienia zawarte w komentarzach do kodeksu postępowania administracyjnego i podręcznikach oraz orzeczenia sądowe /wydawane w odniesieniu do konkretnej sprawy/ nie stanowią obowiązującej wykładni której przestrzeganie jest obowiązkiem organu administracji przy załatwianiu konkretnej sprawy.

Nawet Trybunał Konstytucyjny utracił prawo dokonywania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów. Organ administracji rozpoznając konkretną sprawę, dokonuje wykładni przepisów prawa mających do niej zastosowanie i nie ma prawnego obowiązku uwzględniania wykładni uznawanej za powszechnie obowiązującą przez stronę postępowania. Zarzut skargi nieuwzględnienia oceny prawnej dokonanej przez Sąd w wyroku z dnia 14 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1674/00/ w świetle uzasadnienia wyroku i uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie może być uznany za zasadny. Sąd ukierunkował dalsze postępowanie organu odwoławczego ale nie przesądzał treści rozstrzygnięcia /czego robić nie ma prawa/. Dokonując oceny prawnej Sąd wskazał wady decyzji a Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzupełniło postępowanie wyjaśniające.

Rozważając podstawowy zarzut skargi dotyczący uznania przez organ odwoławczy uchybienia przez skarżącego terminu do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania należy przede wszystkim nawiązać do jednej z zasad postępowania administracyjnego -zasady trwałości decyzji ostatecznych /art. 16 Kpa/. W myśl tej zasady decyzje, od których nie służy odwołanie są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Zasada trwałości służy zapewnieniu pewności obrotu prawnego. Obowiązywanie tej zasady wyraża się m.in. w ustanowieniu prawnych wymogów, szczególnego trybu, zasad i terminów w jakich może nastąpić wzruszenie decyzji ostatecznej. Odnosi się to także, jak wyżej wskazano do instytucji wznowienia postępowania i stwierdzania nieważności decyzji. Są to dwie odrębne instytucje procesowe i inaczej kształtuje się właściwość organów w tych sprawach. Rygory związane ze wzruszaniem decyzji ostatecznych sprawiają, że nie można domniemywać intencji strony wnoszącej o podjęcie postępowania nadzwyczajnego. Interpretacja przepisu art. 148 Kpa dokonana przez skarżącego jest dowolna i niezasadna. Skarżący powołuje się na to, że terminy wskazane w tym przepisie nie obowiązują go bo nie był stroną w postępowaniu, które zostało zakończone decyzją Naczelnika Gminy B. z dnia 8 listopada 1988 r. Jest to argument nietrafny bo gdyby Stanisław L. nie był stroną- nie służyłyby mu nadzwyczajne środki wzruszania decyzji ostatecznych, bo służą one tylko stronie. Stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stanisław L. swój interes prawny w obecnie rozpatrywanej sprawie, której przedmiotem jest w istocie żądanie uchylenia decyzji z dnia 8 listopada 1988 r., wywodzi właśnie z tego że jako ewentualny następca prawny był stroną w postępowaniu w którym zapadła decyzja o przejęciu gospodarstwa Jana i Aleksandra K. na rzecz Skarbu Państwa, mimo że w nim nie brał udziału. O niezasadności odmawiania Stanisławowi L. przymiotu strony wypowiadał się już Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia 27 marca 2000 r. (...), odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji (...) z dnia 8 listopada 1988 r. zmienionej decyzją (...) z dnia 31 grudnia 1988 r.

Zasada trwałości decyzji ostatecznych, o której była wyżej mowa, wyraża się także w ustanowieniu ustawowych ograniczeń dotyczących terminów związanych z wznawianiem postępowania i konsekwencjami prawnymi ich uchybienia /art. 146 i art. 148 Kpa/. W myśl przepisu art. 148 par. 1 podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Stanowisko organu odwoławczego iż skarżący uchybił temu terminowi a tym samym brak było podstaw do wznowienia postępowania należy uznać za zasadne. Skarżący, co sam potwierdza, o decyzji z dnia 8 listopada 1988 r. podjętej bez jego udziału jako osoby, która mogłaby być uznana za następcę prawnego/czyli o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania/ dowiedział się w dniu 16 maja 1997 r. Wniosek o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją złożył w dniu 31 marca 2000 r.

Wcześniej w dniu 16 maja 1997 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie na jego rzecz działki leśnej o pow. 3,35 ha położonej we wsi E. obręb D. Do wniosku o zwrot tej działki dołączyła Aleksandra K. a Stanisław L. nie zgłosił do jej wniosku uwag. W sprawie z tego wniosku toczyło się postępowanie administracyjne a następnie postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym zakończone wyrokiem z dnia 27 maja 1999 r./II SA/Łd 1420/97/. Następnie pismem z 21 września 1999 r. skarżący złożył do Starosty B. wniosek o uchylenie lub stwierdzenie nieważności na podstawie art. 156 par. 1 Kpa decyzji z 1988 r. o przejęciu gospodarstwa Jana i Aleksandry K. na rzecz Skarbu Państwa w części dotyczącej gruntów niezabudowanych i leśnych. Postępowanie uruchomione tym wnioskiem zostało zakończone powołaną wyżej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 marca 2000 r. Tryb wznowienia postępowania i tryb stwierdzania nieważności decyzji są odrębnymi trybami prowadzącymi do wzruszenia decyzji ostatecznych /inne są organy, podstawy wznowienia i przesłanki stwierdzania nieważności mają odmienny charakter - wznowienie wiąże się z wadami postępowania administracyjnego a stwierdzanie nieważności z kwalifikowanymi wadami decyzji administracyjnej, inne są terminy i tryb postępowania/.Wskazane tryby nie mogą być stosowane zamiennie.

W tej sytuacji nie można uznać, że termin określony w art. 148 par. 1 został przez skarżącego dochowany. Skarżący nie wnosił o jego przywrócenie. O tym, że Stanisław L. wiedział o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania od 16 maja 1997 r. świadczy pierwszy wniosek ograniczony do żądania zwrotu działki leśnej przejętej wraz z gospodarstwem rolnym na rzecz Skarbu Państwa. W takiej sytuacji organ właściwy w sprawie wznowienia /w tym przypadku Starosta B. w związku ze zmianami kompetencyjnymi/ powinien stwierdzając uchybienie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania odmówić wznowienia postępowania. Za okoliczność stanowiącą podstawę do wznowienia, od której można byłoby liczyć termin miesięczny wskazany w art. 148 par. 1 Kpa, nie może być uznane doręczenie skarżącemu powołanej wyżej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 27 marca 2000 r. w której stwierdzając brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji (...) zmienionej decyzją (...), Minister uznał że podnoszone przez skarżącego argumenty mogą stanowić przesłankę wznowienia postępowania. To stwierdzenie nie przesadzało sprawy ewentualnego wznowienia postępowania. Minister nie był właściwy do jej rozpatrzenia, nie badał w związku z tym formalnych wymogów wznowienia postępowania. Nie jest też zasadne stwierdzenie, że skarżący nie musiał składać wniosku o wznowienie postępowania bo z urzędu powinien postępowanie wznowieniowe uruchomić Starosta B. Nie miał on takiego obowiązku prawnego bo z uwagi na treść wniosku z dnia 21 września 1999 r./żądanie uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 par. 1 Kpa/ przekazał go do rozpatrzenia właściwemu organowi - Wojewodzie Ł.

W sytuacji zatem, gdy skarżący uchybił terminowi do złożenia podania o wznowienie postępowania zasadnie organ odwoławczy uchylił decyzję I instancji i umorzył wznowione postępowanie. Ponieważ skarżący wniosek złożył jego załatwienie, po umorzeniu postępowania wznowionego, powinno nastąpić zgodnie z trybem określonym w art. 148 i art. 149 Kpa. Niejasność w kwestii tego czy postępowanie wznowione zostało z urzędu czy na wniosek skarżącego/wskazana jako wymagająca rozważenia w uzasadnieniu wyroku sądowego z dnia 14 lutego 2001 r. /II SA/Łd 1674/00/ została wyjaśniona na rozprawie w toku postępowania odwoławczego prowadzonego w związku z uchyleniem przez Sąd decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 września 2000 r. (...).

Uchybienie terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania prowadzi w konsekwencji do nieskuteczności prawnej tej czynności. Ponieważ jednak Starosta B. wznowił postępowanie bez wyjaśnienia kwestii zachowania terminu z art. 148 Kpa i rozważał czy nie zachodzi w sprawie przesłanka z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa do kwestii tych powrócił organ odwoławczy, stwierdzając brak podstaw do uznania że w dacie wydania decyzji z dnia 8 listopada 1988 r. skarżący spełniał wymogi uprawniające do przejęcia przez niego jako następcę prawnego, gospodarstwa rolnego a tym samym że nie zachodzi przesłanka określona w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa /wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję/. Zarzuty związane z tymi zagadnieniami podniesiono w skardze a następnie w czasie rozprawy sądowej /skarżący dopiero na tej rozprawie po upływie 5 lat od dowiedzenia się o przejęciu gospodarstwa Jana i Aleksandry K. na Skarb Państwa i wielu toczonych w tej sprawie postępowań zgłosił fakt prowadzenia plantacji czerwonej i czarnej porzeczki na 2 działkach o pow. 1,11 ha w B., wykupionych w 1989 r. przez Zakład Energetyczny/ ale w związku z zasadnością stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia przez skarżącego terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania, kwestia istnienia /lub nieistnienia/ przesłanek wznowienia postępowania nie ma znaczenia prawnego. Zgłoszenie dopiero na rozprawie sądowej nowej okoliczności faktycznej nie podnoszonej przez skarżącego w ciągu wieloletnich postępowań administracyjnych i dwóch wcześniejszych postępowań sądowych, nie znanej zatem organowi który wydał zaskarżoną decyzję nie może być uznane za naruszenie przez ten organ prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, które to naruszenie w myśl art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ dałoby Sądowi kompetencję do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Za zasadny należy natomiast uznać zarzut skargi dotyczący niewydania postanowienia o odmowie wyłączenia wskazanych we wniosku o wyłączenie członków kolegialnego organu odwoławczego. Wniosek taki, zgodnie z przepisem art. 123 par. 1 i 2 Kpa jako dotyczący kwestii wynikających w toku postępowania powinien być załatwiony w formie postanowienia a załatwienie go pismem narusza powołany przepis. Na takie postanowienie zażalenie nie służy, a zatem zarzuty z nim związane można podnosić w odwołaniu lub w skardze tak jak to zrobił skarżący. Ponieważ jednak uzasadnienie wniosku nie odnosi się do żadnej z przesłanek wymienionych w art. 24 par. 1 i art. 25 par. 1 Kpa a skarżący nie uprawdopodobnił, także w skardze, istnienia innych okoliczności które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności wskazanych we wniosku osób /bo za takie nie można uznać "naruszania obowiązującej wykładni przepisów prawa" o czym była wyżej mowa/ należy uznać, że wskazane naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

W tej sytuacji skoro wskazane naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy a innych naruszeń prawa Sąd nie stwierdził, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, orzeczono jak w sentencji.