Postanowienie WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 545/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2018-09-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie (art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 260 w zw. z art 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Kazimierz Włoch po rozpoznaniu w dniu 24 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. S. – Syndyka masy upadłości "A" w upadłości likwidacyjnej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Rz 545/18 w sprawie ze skargi P. S. - Syndyka masy upadłości "A" w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

P. S. - Syndyk masy upadłości "A" w upadłości likwidacyjnej wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2012 r. W skardze zawarł wniosek o przyznanie pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych .

Wartość przedmiotu zaskarżenia Przewodniczący Wydziału I określił na 469 348 zł. Wpis od skargi powinien wynieść 4 694 zł, a od skargi kasacyjnej połowę tej kwoty.

Ze złożonego w formularzu PPF oświadczenia wynika, że w skład rodziny J. C. wchodzi żona i małoletnia córka. Utrzymują się z żoną ze świadczeń pracowniczych (1 500 zł i 2 100 zł). W toku postępowania upadłościowego Syndyk zbył wszystkie jego ruchomości i nieruchomości, wierzytelności i pozostałe składniki majątku. Obecna sytuacja finansowa upadłego nie daje możliwości pokrycia kosztów sądowych. Żona jest właścicielką mieszkania o wartości 200 000 zł. Innych składników majątku nie wymieniono. Wśród wydatków podano: kredyty 1.400 zł, czynsz 600 zł, prąd i gaz 120 zł, przedszkole 180 zł, Internet, telewizja i telefon 160 zł, żywność 800 zł, środki czystości 140 zł, odzież 150 zł (łącznie 3550 zł).

Z dodatkowego oświadczenia Syndyka złożonego na wezwanie z dnia 13 sierpnia 2018 r. wynika, że na dzień 20 sierpnia 2018 r. na rachunku bankowym upadłego znajdowało się 3 840 zł, z czego 1 865,60 zł będzie uwzględnione jeszcze w ostatecznym planie podziału funduszy masy upadłości, a pozostała kwota ma stanowić zabezpieczenie niezbędnych kosztów postępowania upadłościowego. Na dzień 1 kwietnia 2018 r. stan środków masy upadłości wynosił 50 130,20 zł, w okresie do 30 czerwca 2018 r. uzyskano przychód 15 000 zł. Rozchody wyniosły 61 249,60 zł, w tym jako pozycje dominujące podano: wynagrodzenie Syndyka 31 222,50 zł i podatek od tego wynagrodzenia 4 140 zł oraz realizację planu podziału masy upadłości 22 650 zł.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2018 r. o sygn. akt I SA/Rz 545/18 referendarz sądowy:

1. przyznał P. S. – Syndykowi masy upadłości "A" w upadłości likwidacyjnej prawo pomocy poprzez zwolnienie od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 1000 zł (słownie: jeden tysiąc złotych),

2. odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że rozpoznając wniosek Syndyka w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że w układzie procesowym sprawy skarżącym (stroną postępowania sądowego) jest Syndyk, a nie upadły. Postępowanie to Syndyk prowadzi w imieniu własnym, ale na rzecz upadłego (art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego), a zatem jego skutki wywierają wpływ na sytuację prawną i faktyczną upadłego i masy upadłości. Dlatego wniosek o prawo pomocy powinien podlegać ocenie na podstawie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) dalej określanej skrótem: "p.p.s.a.", zarówno przez pryzmat stanu masy upadłości jak i zdolności płatniczych J. C. i jego najbliższej rodziny prowadzącej wspólnie gospodarstwo domowe.

Dlatego, ubiegając się o prawo pomocy w zakresie częściowym wnioskodawca powinien, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie referendarza sądowego przesłanki te wykazano tylko w części. Dochód rodziny upadłego to 3 600 zł, a wydatki zadeklarowano na 3 550 zł, ale kwota ta nie obejmuje m.in. pozycji związanych z dojazdem do pracy i leczeniem oraz realizacją obowiązku szkolnego dziecka. Oświadczenie nie jest zatem kompletne. Aktualny stan masy upadłości wynosi 3 840 zł. Upadły ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, przy czym mieszkanie przy al. [...], w którym mieszkają, zbył swojej żonie w 2015 r. za 135 000 zł, a miało to miejsce już po ogłoszeniu upadłości; postanowienie o ogłoszeniu upadłości wydano 19 stycznia 2015 r. Upadły osiąga z żoną bieżące dochody, które pozwalają im zaspokajać podstawowe potrzeby bytowe. Rodzina wydatkuje również na cele inne niż podstawowe, opłacając chociażby prywatną telewizję i Internet (multimedia), które przy ocenie wniosku należy pominąć. Reguluje również dość znaczące, jeżeli chodzi o relację względem dochodów, raty kredytów. Brak jednak podstaw do przyznania zobowiązaniom prywatnoprawnym pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi, jeżeli nie wiążą się one z zaspokajaniem podstawowych potrzeb bytowych na minimalnym poziomie. Jeżeli zaś wiążą się ze spłatą ceny ww. mieszkania, to podają w wątpliwość samą tę transakcję między małżonkami, choćby ocenianej przez pryzmat art. 281 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zwłaszcza że transakcji tej dokonano po ogłoszeniu upadłości, a nie wiadomo, w jaki sposób J. C. zagospodarował otrzymaną cenę. Z postanowienia organu skarbowego z dnia 31 lipca 2018 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wynika ponadto, że jeszcze w lipcu 2018 r. J. C. był współwłaścicielem działki o pow. 4000 m2 i podejmował czynności wyzbycia się majątku. Nie ulega też wątpliwości, że znaczną część środków masy upadłości (przeszło połowę) w dość krótkim czasie (1 kwietnia – 30 czerwca 2018 r.) przeznaczono na wynagrodzenie Syndyka. Wyniosło ono 37 835 zł (według wyciągu z rachunku bankowego na dzień 8 czerwca 2018 r., przy czym 11 czerwca 2018 r. zwrócono tytułem nadpłaconego wynagrodzenia 6 612,50 zł).

Mając na uwadze, że środki masy upadłości powinny w jak najwyższym stopniu zabezpieczyć w pierwszej kolejności koszty postępowania upadłościowego, do których zaliczają się także wydatki na postępowanie sądowoadministracyjne (art. 230 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego), a wysokość wynagrodzenia Syndyka nie jest określona w sposób bezwzględny, lecz w granicach ("widełkach") wynikających z przepisów art. 162 i n. Prawa upadłościowego, zaś upadły winien w ramach posiadanych możliwości i w granicach swojego interesu partycypować w tych kosztach, referendarz przyznał Syndykowi prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 1 000 zł.

W ocenie referendarza wydatek taki znajduje się w zasięgu stanu środków, jakimi dysponuje Syndyk, jak i dochodów upadłego, jako że nie wszystkie wymienione przez niego wydatki służą zabezpieczeniu wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych, a deklarowany stan majątkowy nie został przedstawiony w sposób wyczerpujący.

Zdaniem referendarza wydatki związane z przedmiotowym postępowaniem powinny być przez Syndyka odpowiednio wcześniej zabezpieczone, ponieważ zaliczają się do kosztów postępowania upadłościowego, a postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję, toczy się od dłuższego czasu, kiedy masa upadłości dysponowała znacznie wyższymi walorami niż obecnie. W tym okresie można więc było obiektywnie podjąć stosowne działania zabezpieczające, ponieważ co najmniej od doręczenia decyzji I instancji można było już liczyć się z kwotami, o które Syndyk może toczyć spór z administracją skarbową.

Referendarz wskazał, że możliwe jest także skorzystanie przez Syndyka z instrumentu prawnego określonego w art. 232 Prawa upadłościowego i zażądanie od wierzycieli upadłego stosownej zaliczki na pokrycie części kosztów postępowania, skoro sprawa dotyczy dość znaczącej kwoty, które potencjalnie może zasilić masę upadłości i pozwolić zaspokoić ich roszczenia w zdecydowanie większym stopniu. Syndyk posiada więc realną możliwość uregulowania części należnych opłat sądowych, czyniąc w niewielkim zakresie zadość dyspozycji art. 199 p.p.s.a.

Pismem z dnia 13 września 2018 r. Syndyk wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2018 r. domagając się zmiany postanowienia w zakresie punktu 2 i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od opłat sądowych w całości.

W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił, że przedmiotowe postanowienie jest błędne, bowiem przyjęto założenie, że w pozostającej w masie upadłości kwoty 3840 zł Syndyk jest w stanie ponieść koszty opłaty sądowej. Tymczasem wskazana wyżej kwota została już w ramach prowadzonego postępowania upadłościowego niemalże w całości rozdysponowana. Wyjaśnił, że złożył do Sędziego-Komisarza ostateczny plan funduszów masy upadłości oraz pozostawił na rachunku bankowym kwotę niezbędną do zaspokojenia ostatecznych kosztów postępowania upadłościowego, w szczególności ogłoszeń prasowych jak i w KRS.

W jego ocenie chybione jest twierdzenie referendarza sądowego, że Syndyk mając świadomość toczącego się postępowania upadłościowego winien zabezpieczyć środki pieniężne na koszty związane z opłatami sądowymi. Wskazał, że w chwili sporządzania planu podziału i zabezpieczenia środków pieniężnych Syndyk nie miał wiedzy na jakim etapie zakończy się niniejsze postępowanie i jakie generować będzie za sobą koszty.

Podniósł, że zapłata kwoty 1000 zł pozbawia go jako osobę reprezentującą upadłego ochrony jego interesów w prowadzonym postępowaniu, bowiem fundusze masy upadłości nie pozwalają na poniesienie ustalonych przez referendarza kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Jak wynika z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13).

W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i dla rodziny.

W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy i prawidłowo wywiódł, że skarżący nie wykazał, aby w jego przypadku ziściły się przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Podkreślić należy, że upadły osiąga z żoną bieżące dochody, które pozwalają im zaspokajać podstawowe potrzeby bytowe. Rodzina wydatkuje również na cele inne niż podstawowe, opłacając chociażby prywatną telewizję i Internet (multimedia), Reguluje również dość znaczące, jeżeli chodzi o relację względem dochodów, raty kredytów. Nie wszystkie wymienione przez niego wydatki służą zabezpieczeniu wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych, a deklarowany stan majątkowy nie został przedstawiony w sposób wyczerpujący.

Podkreślić należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, prowadząc działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością oraz zapewnić sobie środki na ten cel.

Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył, nawet jeżeli w jego ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może automatycznie powodować, że należy stronie bezwzględnie przyznać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy podkreślić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że fakt ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy nie stanowi warunku koniecznego przyznania prawa pomocy (postanowienia z 11 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 204/08; z 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt: I GZ 249/10; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), chociażby z tego powodu, że z reguły istnieje masa upadłości, tj. majątek który umożliwia prowadzenie postępowania upadłościowego, ponoszenia kosztów z tym związanych oraz spłaty zobowiązań.

Fakt bycia w stanie upadłości określonego podmiotu ma jedynie znaczenie dla oceny jego sytuacji finansowej, która to ocena w niniejszej sprawie została prawidłowo dokonana przez referendarza sądowego.

Jak zauważył referendarz z postanowienia organu skarbowego z dnia [...] lipca 2018 r. o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wynika, że jeszcze w lipcu 2018 r. J. C. był współwłaścicielem działki o pow. 4000 m2 i podejmował czynności wyzbycia się majątku. Ponadto znaczną część środków masy upadłości (przeszło połowę) w dość krótkim czasie (1 kwietnia – 30 czerwca 2018 r.) przeznaczono na wynagrodzenie Syndyka. Wyniosło ono 37 835 zł (według wyciągu z rachunku bankowego na dzień 8 czerwca 2018 r., przy czym 11 czerwca 2018 r. zwrócono tytułem nadpłaconego wynagrodzenia 6 612,50 zł).

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę powyższe, referendarz prawidłowo przyznał Syndykowi prawo pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go od opłat sądowych, każdorazowo ponad kwotę 1 000 zł.

W ocenie Sądu wydatek taki znajduje się w zasięgu stanu środków, jakimi dysponuje Syndyk, jak i dochodów upadłego.

Na koniec należy dodać, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości.

Z przytoczonych wyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.