Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 303/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2a ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1998 nr 64 poz 414
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 141 par. 4, art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Rausz (spr), Sędziowie NSA Henryk Dolecki, Jan Paweł Tarno, Protokolant Tomasz Zieliński, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2005r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Jana H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 listopada 2004 r. sygn. akt II SA/Lu 343/04 w sprawie ze skargi Jana H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 22 marca 2004 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. Huberta J. kwotę 180 /słownie: sto osiemdziesiąt/ zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 listopada 2004 r. II SA/Lu 343/04 oddalił skargę Jana H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 22 marca 2004 r. (...) w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że według wyjaśnień organu odwoławczego Janowi H. przyznano zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 127,47 zł w okresie od 1 do 30 listopada 2003 r., bez składki zdrowotnej, mając na uwadze, że jest on osobą bezrobotną, oraz że w dniu 18 listopada 2003 r. przyznano mu świadczenie za 13 dni listopada w kwocie 256,10 zł, zaś na grudzień w kwocie 533,30 zł. W postępowaniu ustalono, że łączny dochód rodziny w październiku wynosił 706,11 zł, a na osobę 176,53 zł, a więc kryterium dochodowe na osobę wynosiło 304 zł. Należny zasiłek wyrównawczy wynosi więc 127,47 zł. Jan H. zakwestionował rozstrzygnięcie organu I instancji, podnosząc że błędnie ustalono dochód z jego gospodarstwa rolnego, gdyż jego rzeczywista powierzchnia wynosi 0,93 ha przeliczeniowego, a nie - jak przyjął organ 1,08 ha oraz że przyjęto fikcyjną kwotę renty jego żony tj. 479,21 zł.

Samorządowe Kolegium odwoławcze nie uwzględniło odwołania.

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutów odwołania wyjaśnił, że kwota 479,31 zł stanowi rentę Marty H. wraz z zasiłkami rodzinnymi, które wliczane są do dochodu rodziny na podstawie art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Nadto z informacji złożonej na podstawie karty gospodarstwa rolnego przez Skarbnika Urzędu Miasta w W. wynika, że żona wnioskodawcy - Marta H. posiada gospodarstwo rolne o pow. 0,3012 ha fizycznych, co stanowi 0,1502 ha przeliczeniowych i podlega wliczeniu do dochodu rodziny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Jan H. domagając się uchylenia decyzji obu instancji. Zarzucił, że organ nie wskazał podstawy wliczenia do dochodu zasiłku rodzinnego, a nadto pobrany w grudniu zasiłek dla bezrobotnych błędnie zaliczył do dochodu za listopad, zaś zasiłek pobrany w styczniu 2004 r. - za grudzień 2003 r. W ocenie skarżącego nie było podstawy do przyjęcia, że gospodarstwo rolne żony wchodzi do majątku wspólnego, ponieważ nie wyraziła ona na to zgody, wymaganej w ustawie o ubezpieczeniu rolnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd podniósł, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./, zgodnie z którym zasiłek stały wyrównawczy przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub inwalidztwa, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie jest niższy od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, określonego w art. 4 ust. 1. Zasiłek stały wyrównawczy stanowi różnicę pomiędzy kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a posiadanym dochodem na osobę. Zdaniem Sądu w sprawie zaistniały przesłanki do przyznania Janowi H. zasiłku stałego wyrównawczego. Z materiału dowodowego wynika, że miesięczny dochód Jana H. stanowi renta jego żony - Marty H. wraz z zasiłkami rodzinnymi wynosząca 479,31 zł oraz dochód z gospodarstw rolnych małżonków o łącznej powierzchni 1,08 ha przeliczeniowego w kwocie 226,80 zł /1,08 x 210 zł/ co łącznie daje kwotę 706, 11 zł miesięcznie, a zatem na osobę w 4 osobowej rodzinie przypada 176, 53 zł. Kryterium dochodowe rodziny Jana H. obliczone na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w zw. z pkt 2 ust. 2 obwieszczenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16.04.2003 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji, kwot dochodu po waloryzacji i wysokości świadczeń pomocy społecznej oraz kwoty stanowiącej podstawę ustalania wysokości niektórych świadczeń pomocy społecznej od dnia 1.06.2003 r. /M.P. nr 21 poz. 326/ stanowi kwotę 1.216 zł /418 zł + 210 zł + 2 x 294 zł/ zaś na osobę w rodzinie przypada 304 zł. Zasiłek stały wyrównawczy wynosi zatem 127,47 zł /304 zł - 176,53 zł/. Według Sądu organ prawidłowo ustalił dochód rodziny i wyliczył należny zasiłek stały wyrównawczy. Wbrew zarzutom skargi prawidłowo zaliczył do dochodów rodziny pobrany zasiłek rodzinny oraz dochód z gospodarstwa rolnego należącego do Marty H. W świetle bowiem przepisu art. 2a pkt 2 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej dochód stanowi sumę miesięcznych dochodów wszystkich osób w rodzinie, uzyskanych w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, zaś zasiłek rodzinny co do zasady nie pomniejsza tego dochodu.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Jan H. reprezentowany przez adwokata Huberta J., zaskarżając wyrok ten w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono w oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: 1/ naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 par. 4 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na uchybieniu powinnościom należytego uzasadnienia wyroku poprzez wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie i ograniczenie się de facto do literalnego cytowania stanowiska organu odwoławczego i jednozdaniowego uzasadnienia podstawy prawnej, sprowadzającego się do stwierdzenia, iż dochód rodziny stanowi sumę miesięcznych dochodów wszystkich członków rodziny, w konsekwencji również naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego obligujących organy administracji do rzetelnego "pogłębiającego zaufanie do organów Państwa"/art. 8 Kpa/ prowadzenia postępowania, a także art. 6 przywołanej ustawy jako gwarancji rzetelnego procesu i prawa do obrony istotnego interesu prawnego strony; 2/ naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię - art. 2a pkt 2 ustawy z dnia 29.11.1990 r. - o pomocy społecznej, polegające na wliczeniu - niezasadnym i bez wskazania ku temu podstawy prawnej - do dochodu faktu posiadania gospodarstwa rolnego przez skarżącego i otrzymywanego zasiłku rodzinnego, pomimo nie uzyskiwania dochodu z rzeczonego gospodarstwa i nie wykazania, ażeby zasiłek rodzinny "wchodził w skład dochodu w rozumieniu powołanego przepisu, z którego fakt ten nie wynika, co miało istotny, jeśli nie decydujący wpływ na wynik sprawy". W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji organów administracyjnych.

Zdaniem skarżącego organy prawidłowo ustaliły, że spełnia on kryterium określone ustawą do otrzymania świadczenia w postaci zasiłku stałego wyrównawczego. Jednak nieprawidłowo wbrew wykładni art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy ustalona została wysokość otrzymywanego dochodu rodziny. Z posiadanego gospodarstwa rolnego skarżący nie otrzymuje żadnego dochodu w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 2, ponieważ zgodnie z umową z 1 lipca 2003 r. gospodarstwo zostało wydzierżawione, a czynsz dzierżawny stanowi jedynie pokrycie zobowiązań związanych z właścicielskim tytułem skarżącego, co stanowi oczywistą i naturalną praktykę stosunków wiejskich. Dochód według skarżącego ma być czysto matematycznym czynnikiem wzbogacającym, a w tym przypadku nie daje zysku, a jedynie nie zubaża. Wliczenie zasiłku rodzinnego w dochód w rozumieniu przepisu art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej nie znajduje uzasadnienia w świetle tego przepisu. Prawne znaczenie bowiem tego zasiłku sprowadzić należy do funkcji zastępujących dochód, a nie go stanowiących. W niedopuszczalny sposób meandry przepisów dotyczących żywotnych interesów obywateli - znacznej części żyjącej na skraju ubóstwa i oczekujących zagwarantowanej Konstytucją RP, społecznej pomocy ze strony Państwa - nie są i w niniejszym przypadku nie zostały w należyty i wymagany przywołanymi przepisami prawa sposób przedstawione, wyjaśnione i uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Jana H. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16.11.2004 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Wnoszący skargę kasacyjna w niniejszej sprawie w podstawie kasacyjnej zarzucił w pierwszym rzędzie naruszenie przez Sąd przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Konfrontując ten zarzut z treścią uzasadnienia powołanego wyroku należy zarzut ten uznać za chybiony. Art. 141 par. 4 cyt. ustawy wskazuje jakie elementy winno zawierać uzasadnienie wyroku sądu administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymaganiom wynikającym z omawianego art. 141 par. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie tylko wskazał normę prawną regulującą świadczenie pomocy społecznej, które zostało przyznane Janowi H. ale też w przejrzysty i wyczerpujący sposób wyjaśniał zasady stosowania tego przepisu. Za niezrozumiały natomiast uznać należy postawiony także w tej podstawie kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 6 i art. 8 Kpa ponieważ zarzut taki może być formułowany jedynie pod adresem organów administracyjnych a nie Sądu gdyż ten kontrolując legalność zaskarżonego doń aktu administracyjnego przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje.

Nie jest też uzasadniony postawiony w drugiej z podstaw kasacyjnych zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię. Miało to dotyczyć art. 2a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29.11.1990 r. o pomocy społecznej /Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414 ze zm./. Przepis ten wskazuje, że dochód rodziny oznacza sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W przewidzianych przez tę ustawę wyłączeniach z tak rozumianego dochodu nie ma zasiłków rodzinnych ani dochodów z gospodarstwa rolnego. To zaś oznacza, że zarówno zasiłki rodzinne, jak i dochody z gospodarstwa rolnego wliczane są do dochodu rodziny, przez którą, zgodnie z art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, rozumie się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Skarżący nie twierdzi, że prowadzi odrębne od swej żony, z którą wspólnie zamieszkuje, gospodarstwo domowe, zatem oboje wraz z ich dziećmi tworzą rodzinę o jakiej stanowi ww. art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy. A jeśli tak to do dochodu tej rodziny wliczane są nie tylko dochody uzyskiwane przez wnioskodawcę w tym przypadku z jego gospodarstwa rolnego, ale też i dochody uzyskiwane przez żonę z gospodarstwa rolnego stanowiącego jej własność.

Jak stanowi art. 2a ust. 2 ww. ustawy o pomocy społecznej dochody uzyskiwane przez rodzinę z gospodarstwa rolnego oraz ze źródeł pozarolniczych sumuje się, przy czym na użytek tej ustawy przyjmuje się, jako dochód z gospodarstwa rolnego, dochód miesięczny uzyskiwany z 1 ha przeliczeniowego w wysokości określonej przez ustawę. Bez znaczenia przy tym jest podniesiona w skardze kasacyjnej okoliczność, że skarżący gospodarstwo swe wydzierżawił i że dochód z tej dzierżawy ma określone przeznaczenie - pokrycie zobowiązań związanych z tytułem własności skarżącego. Okoliczność ta do tego nie może być stawiana jako zarzut wobec zarówno organów administracyjnych orzekających w sprawie jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oceniającego legalność wydanych przez nie decyzji skoro ani w postępowaniu administracyjnym ani sądowoadministracyjnym skarżący kwestii braku dochodu z gospodarstwa rolnego w ogóle nie podnosił. Co więcej sam tak w odwołaniu od decyzji organu I instancji jak i piśmie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 12.03.2004 r. kwestionował tylko wzięcie pod uwagę przez organy administracyjne również i dochodu żony z jej gospodarstwa rolnego. Także i w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 22.03.2004 r. Jan H. w ogóle nie wskazywał na brak uzyskiwania dochodu z gospodarstwa rolnego.

Powyższe prowadzi do wniosku, że skargi kasacyjnej Jana H. nie można uznać za zasadną i z tego względu na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - należało ją oddalić.