Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1537/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2014-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II inst
Powołane przepisy: article: art. 124 par 2, art.80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1537/14 | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 grudnia 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Michna (spr.), Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Protokolant: Ewelina Knapczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 r., sprawy ze skargi P.K., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 28 lipca 2014 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wydania tytułów wykonawczych, I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego koszty postępowania w kwocie 100 zł (sto złotych).


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 maja 2014 r. nr [...], którym odmówiono P.K. działającemu w imieniu swojego brata - P.K., wydania tytułów wykonawczych doręczonych w trybie zastępczym.

Postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z dnia 7 maja 2014 r. (data wpływu 8 maja 2014 r.) ww. pełnomocnik skarżącego zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zakopanem o wydanie 23 tytułów wykonawczych oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 §1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.):

Organ I instancji tłumaczył, że doręczenie tytułów wykonawczych skarżącemu nastąpiło w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2013 r, poz. 267 ze zm.), co skutkowało włączeniem niepodjętej korespondencji do akt sprawy prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jednocześnie organ zaznaczył, że na postawie art. 73 § 1 i § 2 kpa skarżący może domagać się wglądu w akta sprawy, jak również sporządzania z tych akt notatek, kopii i odpisów. Nadto skarżący może żądać uwierzytelnia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania z nich uwierzytelnionych odpisów, pod warunkiem, że jest to uzasadnione ważnym interesem skarżącego. Wskazany przepis nie przyznaje natomiast skarżącemu uprawnienia do żądania wydania dokumentów stanowiących część akt sprawy.

W zażaleniu pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślał, że postępowanie wykonawcze na podstawie ww. tytułów wykonawczych od dnia ich wystawienia do dnia 30 listopada 2001 r. nie zostało "legalnie i skutecznie" wszczęte, jak również nie zostały zastosowane żadne środki egzekucyjne. Od dnia 30 listopada 2001 r. organ był zatem zobowiązany zwrócić tytuły wykonawcze wierzycielowi na podstawie art. 29 § 1 i § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 1-11 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dalej pełnomocnik skarżącego wskazał, że jego brat nie został pouczony o obowiązku zawiadomienia organu o każdej zmianie swego miejsca zamieszkania, stąd nie można było uznać, że doszło do skutecznego doręczania zastępczego tytułów wykonawczych pod adresem ul. B. w K. skoro od sierpnia 2011 r. zamieszkiwał w Z. W dalszej korespondencji pełnomocnik przedstawił kserokopie dokumentów, które jego zdaniem, świadczyły o bezzasadnym usiłowaniu doręczania w 2002 r. tytułów wykonawczych pod nieaktualnym adresem, w sytuacji gdy właściciele mieszkania przy ul. B. nie zezwalali skarżącemu na zamieszkiwanie. Pełnomocnik podkreślał, że w dacie kiedy miało nastąpić doręczenie zastępcze (28 maja 2002 r.) skarżący zamieszkiwał w K. ul. P.. Dodatkowo do zażalenia dołączone zostało pismo Urzędu Miasta K. z dnia 22 kwietnia 2009 r., z którego miało wynikać, że nie można potwierdzić, że część spornych tytułów wykonawczych rzeczywiście została złożona w urzędzie miejskim w trybie doręczenia zastępczego.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 28 lipca 2014 r. organ II instancji podtrzymał stanowisko organu I instancji o niedopuszczalności wydania oryginałów dokumentów stanowiących akta sprawy. Organ podkreślał, że nawet stwierdzenie bezskuteczności doręczenia tytułów wykonawczych nie upoważniałoby organu do ich wydania zobowiązanemu, przesyłka taka stanowiłaby bowiem część akt sprawy, a zobowiązany mógłby robić jedynie notatki, kopie, odpisy lub żądać wydania uwierzytelnionych odpisów.

Dalej organ podał, że w rozpoznawanej sprawie nie mogły być badane kwestie: skutecznego doręczenia - w sposób zastępczy tytułów wykonawczych, wadliwości tytułów wykonawczych, braku doręczenia zobowiązanemu postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jak również nieskuteczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego i niedopuszczalności egzekucji. Zarzuty nie odnosiły się bowiem do zaskarżonego postanowienia i podlegały badaniu w odrębnych postępowaniach.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie pełnomocnik skarżącego domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego, podnosząc zarzut rażącego naruszenia:

1. art. 6 - 12 § 1 kpa w zw. z art. 39, art. 40 § 1,art. 42 § 1, art.43, art.44 – w brzmieniu obowiązującym w 2002 r., art. 46 – art. 49 kpa oraz art. 57 § 1 kpa w związku z art. 18 w zw. z 26 § 5 pkt 1 i art. 32 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - przez brak zachowania zasad doręczania pism stanowiących tytuły wykonawcze;

2. rażące naruszenie art. 28, art. 77, art. 107 § 2 i § 3 i art. 145 § 1 pkt 4 w zw. z art. 126 kpa w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - poprzez zaniechanie przez organ realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie i prawidłowego sporządzenia uzasadnienia.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że pomimo zaistnienia przesłanek organ nie wystąpił do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej. Na poparcie argumentu niezamieszkiwania pod adresem ul. B. do skargi dołączono urzędowo poświadczone dokumenty.

Wskazując na brak skuteczności doręczenia ww. tytułów wykonawczych pełnomocnik skarżącego powołał się na brak obligatoryjnych elementów, które powinno zawierać zawiadomienie o złożeniu pism oraz na brak dowodów wskazujących na umieszczeniu zawiadomień na drzwiach adresata. Skarżący zakwestionował również uprawnienie komornika skarbowego do podpisywania zawiadomień o złożeniu pism, a także prawidłowość i właściwość pieczęci nagłówkowej odbitej na zawiadomieniu.

Pełnomocnik skarżącego opisał również inne nieprawidłowości, do jakich jego zdaniem, doszło przy doręczaniu tytułów wykonawczych tj.: nieprawidłowe doręczenie przez organ kilku pism poprzez złożenie jednego zawiadomienia; wymienienie w jednym z zawiadomień jako adresatów M. i P. K. w sytuacji gdy tytuły wykonawcze wymienione w tym zawiadomieniu dotyczyły wyłącznie zobowiązanego; brak w aktach sprawy dokumentu świadczącego o umieszczeniu zawiadomienia o złożeniu pisma w skrzynce na korespondencję adresata.

Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że obowiązujący w 2002 r. art. 44 kpa, w ogóle nie przewidywał pozostawiania pism w aktach sprawy w przypadku oceny organu, że doręczenie zostało dokonane z upływem ostatniego dnia 7 dniowego okresu jego złożenia.

W konsekwencji pełnomocnik skarżącego powołując się na nieskuteczność doręczenia stwierdził, że wskazane tytuły nie stanowią akt sprawy, stąd posiada on uprawnienie do otrzymania oryginałów ich odpisów. Ponadto powołał się na pismo Dyrektora Wydziału Organizacji i Nadzoru Urzędu Miasta K. z dnia 22 kwietnia 2009r., załączone do, świadczące o tym, że przesyłka zawierająca tytuły wykonawcze nr [...],[...],[...] nie została w ogóle złożona w Urzędzie Miasta. Nadto skoro zdaniem organu kwestia doręczenia tytułów wykonawczych miała być badana w innym postępowaniu to, w ocenie pełnomocnika skarżącego, należało wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wydania odpisów tytułów lub umorzyć postępowanie z uwagi na bezprzedmiotowość.

Na rozprawie w dniu w dniu 3 grudnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył odpisy dokumentów świadczące, jego zdaniem, o nieprawidłowym sposobie doręczania tytułów wykonawczych, a także potwierdzające, że część spornych tytułów w ogóle nie została złożona w urzędzie miasta. Wskazał również, że jego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego nie został rozpoznany, ale samo postepowanie egzekucyjne zostało umorzone na późniejszy wniosek wierzyciela, co naruszyło prawa skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty mogły zostać poddane kontroli przez orzekający w sprawie Sąd.

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że co do zasady, w razie gdy strona żąda wydania z akt sprawy administracyjnej oryginałów adresowanych do niej dokumentów (np. tytułów wykonawczych, decyzji lub postanowień wydanych w sprawie), ewentualna odmowa wydania tego typu dokumentów następuje w drodze postanowienia. Na tego typu postanowienie przysługuje zażalenie.

Formalnie, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego przewidują jedynie możliwość wydania postanowienia o odmowie "...umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów"(art. 74 §2 kpa). Jednakże odmawiając wydania stronie oryginałów dokumentów w drodze zwykłego pisma, organ pozbawiłby stronę możliwości poddania kontroli sądowoadministracyjnej tego typu rozstrzygnięcia.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd, akceptując fakt rozstrzygania przez organy w formie postanowienia administracyjnego, kierował się poglądami sądów administracyjnych, które wskazują na konieczność zapewnienia stronom postępowania prawa do kontroli negatywnych dla nich rozstrzygnięć organów administracyjnych (por. wydawane w podobnych sprawach: wyrok WSA w Szczecinie z dnia 29 maja 2014 r., II SAB/Sz 27/14; wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., II OSK 104/10 oraz z dnia 4 listopada 2011 r. II OSK 1685/11 – wszystkie cytowane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Natomiast stanowisko organów co do przyczyn odmowy wydania tytułów wykonawczych nie mogło być zaakceptowane przez Sąd.

Podkreślić należy, że skarżący wnosząc o wydanie mu tytułów wykonawczych od początku podnosił, że w sprawie w rzeczywistości nie doszło do skutecznego doręczenia w trybie art. 44 kpa.

Przepis ten w 2002 r. (kiedy to miało nastąpić doręczenie) stanowił m.in, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 kpa, pismo składa się w urzędzie właściwej gminy na okres siedmiu dni, w przypadku doręczania pisma przez pracownika lub upoważnioną osobę lub organ. Zawiadomienie o złożeniu pisma w miejscu określonym w art. 44 § 1 (tj. w urzędzie pocztowym lub urzędzie gminy), umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, w drzwiach mieszkania adresata albo jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w miejscu widocznym na nieruchomości, której postępowanie dotyczy; w tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia terminu, o którym mowa w § 1.

Organy, powołując się na skuteczne doręczenie w trybie art. 44 kpa, odmówiły wydania żądanych dokumentów. Jednocześnie twierdziły, że tej samej okoliczności faktycznej, która stała się przyczyną odmowy wydania tytułów wykonawczych, nie będą badać (tj. nie będą prowadzić postępowania dowodowego na okoliczność czy w rzeczywistości doręczono zastępczo tytuły wykonawcze), bo okoliczność ta będzie ustalana w innym postępowaniu.

Sąd jeszcze raz podkreśla, że doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych, nawet jeżeli była to tzw. "fikcja doręczenia" czyli doręczenie zastępcze w trybie art. 44 jest okolicznością faktyczną. Nie ma bowiem żadnego postępowania kończącego się formalnym rozstrzygnięciem administracyjnym (postanowieniem lub decyzją) wydawaną w przedmiocie uznania, że jakiś dokument był doręczony lub też nie w trybie zastępczym. Organ nie orzeka, że "tytuł wykonawczy został doręczony" – natomiast tego typu ustalenia mogą być dokonywane przy okazji różnych postępowań w przedmiocie praw i obowiązków zobowiązanego. Wówczas, jeżeli ta okoliczność jest sporna – organ bada w jaki sposób doręczenie tytułu wykonawczego się odbyło tj. np. czy organ rzeczywiście próbował doręczyć pisma adresatowi w jego miejscu zamieszkania w trybie art. 42, czy prawidłowo zostało sformułowane zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru, czy takie zawiadomienie zostało umieszczone w prawidłowym miejscu, czy pismo oczekiwało na adresata wymagany przepisami okres itp.

W ocenie Sądu organy a priori przyjmując, że wszystkie żądane tytuły wykonawcze zostały doręczone w trybie art. 44 kpa, w rzeczywistości uchyliły się od ustaleń faktycznych w tym zakresie. Zgodnie z art. 124 § 2 kpa postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.

Zaskarżone postanowienia powoływały się na ustalenia faktyczne (fakt doręczenia tytułów wykonawczych) przy czym jednocześnie wskazywały, że ta okoliczność w ogóle nie była (bo nie mogła) być badana. Sąd uznał więc, że organy naruszyły ww. art. 124 § 2 kpa, a także art. 80 kpa. Organy uznały bowiem całkowicie dowolnie, że doręczenie zastępcze tytułów wykonawczych nastąpiło, pomimo że tej okoliczności faktycznej w ogóle nie badały. Sąd uznał, że takie działanie miało wpływ na wynik sprawy, bo w konsekwencji tylko z tej przyczyny odmówiono wydania żądanych tytułów wykonawczych.

W ocenie Sądu w sytuacji gdyby tytuły wykonawcze w ogóle nie zostały skutecznie doręczone, to skarżący lub jego pełnomocnik mógł domagać się ich wydania (doręczenia) w oryginale – a nie jako odpisów, kopii lub kserokopii. Bezzasadny był więc pogląd organu II instancji, że nawet bezskuteczne doręczenie tytułów wykonawczych "nie upoważniałoby organu egzekucyjnego do wydania zobowiązanemu oryginałów tych tytułów. Przesyłka zawierająca przedmiotowe tytuły wykonawcze, bez skutecznego ich doręczenia, stanowiłaby część akt sprawy, z których zobowiązany mógłby robić notatki, kopie, odpisy lub też zadać wydania uwierzytelnionych odpisów" (s. 132 akt administracyjnych). Gdyby zaakceptować taki sposób myślenia, to w praktyce nie mogłoby być powtórzone każde nieprawidłowe (a więc niewywołujące skutku prawnego) doręczenie rozstrzygnięcia administracyjnego, od którego przysługują środki zaskarżenia. Innymi słowy, gdyby organ przyznawał, że doręczenie było nieprawidłowe, a więc nie wywołało skutku prawnego – to przy takiej argumentacji jak zaprezentowały organy obu instancji – nie można byłoby się domagać ponownego, ale prawidłowego, doręczenia (wydania) oryginału decyzji (postanowienia, tytułu wykonawczego).

W odpowiedzi na skargę organ dodatkowo wskazywał na konieczność pozostawienia oryginałów dokumentów w celu zapewnienia możliwości następczej weryfikacji, czy procedura doręczeniowa została prawidłowo przeprowadzona. W ocenie Sądu weryfikacji takiej służą adnotacje na kopertach przesyłek lub zawiadomienia o pozostawieniu doręczanej korespondencji w urzędzie pocztowym lub gminnym, a nie oryginał doręczanych tytułów wykonawczych.

Sąd nie mógł jednak zbadać zasadności zarzutów skargi tj. nie mógł ustalić czy w rzeczywistości doręczenie było skuteczne w 2002 r., ponieważ sąd administracyjny nie prowadzi samodzielnie postępowania dowodowego. Nie może więc przeprowadzać dowodów na okoliczność istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów, które w ogóle nie były przedmiotem postępowania dowodowego przed organami administracyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 133§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, tj. akt sprawy administracyjnej.

W ponownym postępowaniu organy ustalą, czy w rzeczywistości doręczenie było skuteczne i orzekną co do żądań skarżącego, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie ww. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z powołanym przepisem w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Sąd zasądził więc na rzecz skarżącego 100 zł z tytułu uiszczonej opłaty sądowej.