Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1403/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-12-18 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono wniosek o ustanowienie adwokata
Powołane przepisy: article: Art. 243, 244, 245, 246 w zw. z art. 258
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – Agnieszka Góra po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013r na posiedzeniu niejawnym wniosku G. P. o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 października 2013r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego p o s t a n a w i a oddalić wniosek o ustanowienie adwokata.


UZASADNIENIE

W dniu 12 grudnia 2013r. skarżący G. P. złożył wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 października 2013r. wydaną w przedmiocie zasiłku celowego.

Skarżący domaga się ustanowienia adwokata z urzędu z uwagi na niskie dochody pochodzące z pomocy społecznej, niepełnosprawność, duże zadłużenie z tytułu alimentów, zły stan zdrowia i koszty związane z leczeniem. Wskazuje, iż otrzymuje pomoc z Caritasu i Arcybractwa Miłosierdzia. Jest właścicielem pietra w starej kamienicy o pow. ok. 100 m2, jednakże należny mu czynsz od lokatorów zajął komornik.

Zdaniem orzekającego, wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały z MOPS w kwocie 529 zł oraz jednorazowe zasiłki celowe wypłacane z pomocy społecznej w różnych kwotach i z różnym przeznaczeniem. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, iż skarżący ponosi koszty opłaty za pokój miesięcznie w wysokości 620 zł. Jest właścicielem piętra starej kamienicy w L, jednakże czynsz za wynajem lokalów mieszkalnych od lokatorów zabiera komornik na poczet zaległych alimentów.

Z oświadczenia skarżącego, znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż posiada on piętro w starej kamienicy w L o pow. 100 m2. Skarżący nie wykazuje natomiast faktu posiadania cennych ruchomości ani oszczędności.

Instytucja przyznania prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów czy ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa.

Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane osobie, która wykaże, iż nie ma jakichkolwiek dochodów do pokrycia kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny.

Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy.

Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Tym bardziej, iż zgodnie z treścią art. 246 par. 1 pkt 2 cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści art. 199, na mocy której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności winny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym przepisie. Przez uszczerbek utrzymania zaś koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w powołanym przepisie, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.

Zdaniem orzekającego, w przedmiotowej sprawie okoliczności takie nie zostały wykazane w sposób nie budzący żadnych wątpliwości i w stopniu uzasadniającym przyznanie skarżącemu adwokata z urzędu.

W realiach niniejszej sprawy skarżący złożył oświadczenie z którego wynika, że osiąga znikomy dochód z pomocy społecznej, a przy tym nie dysponuje żadnymi oszczędności ani przedmiotami wartościowymi. Należy do niego co prawda piętro w starej kamienicy w L o powierzchni 100 m2 ale okoliczność ta, sama w sobie, zdaniem orzekającego nie zmienia sytuacji materialnej skarżącego diametralnie na jego korzyść tym bardziej, iż czynsz z najmu nieruchomości został zajęty przez komornika na spłatę alimentów, a dług jaki skarżący ma z tego tytułu sięga obecnie kwoty 130 tyś. zł.

Wskazując na powyższe zauważyć równocześnie trzeba, że choć co do zasady konstrukcja prawna prawa pomocy w zakresie częściowym uniemożliwia dokonywanie oceny zasadności udziału pełnomocnika z urzędu w sprawie (mimo że koszty takiego udziału ponosi Skarb Państwa), to jednak bardzo szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowo administracyjnej pozwala na ocenę sposobu realizacji tego prawa przez skarżących w świetle konstrukcji nadużycia prawa do sądu.

W opracowanej przez Biuro Orzecznictwa NSA informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych za rok 2012 stwierdzono, iż prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie (rozdział 15.5 str. 236).

Przeniesienie tej uwagi na grunt niniejszej sprawy nakazuje zatem rozważyć czy skarżący wnioskując o pomoc nie nadużył tego prawa. Chociaż bowiem samo wnoszenie dużej ilości skarg nie oznacza automatycznie, że strona nadużywa przysługującego jej prawa, to jednak pamiętać trzeba, że przy dokonywaniu takiej oceny nie można abstrahować od okoliczności dających się wyczytać z akt sprawy. Nie chodzi przy tym o dokonywanie oceny zasadności skargi - gdyż do tego uprawniony jest wyłącznie Sąd. Trudno jednak nie dostrzegać, że skoro niekorzystne dla strony decyzje organów administracji wykreowało zachowanie skarżącego w postępowaniu administracyjnym (który mimo wezwań do podjęcia negocjacji w przedmiocie zawarcia odpowiedniego kontraktu socjalnego tych nie podjął z uwagi na swoje subiektywne przeświadczenia), to subiektywną potrzebę skarżącego do skorzystania z kwalifikowanego pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa przy zaskarżaniu do sądu tych rozstrzygnięć można postrzegać przez pryzmat nadużycia tego prawa podmiotowego. Rodzą się bowiem wątpliwości co do tego, jaki jest w istocie cel wnoszenia tych skarg i domagania się prawa pomocy w zakresie ustanowienia imiennie wskazywanego pełnomocnika z urzędu już na etapie postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji, kiedy to sądy administracyjne w ramach swojej kognicji badają czy przy wydaniu skarżonego aktu administracyjnego organy administracji nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc w swej kontroli związane granicami skargi (ppsa art. 3 §1 i art. 134 §1 ppsa). W konsekwencji realizacja subiektywnej potrzeby skarżącego do skorzystania z kwalifikowanego pełnomocnika opłacanego przez Skarb Państwa nie może być bezwzględnie realizowana w niniejszej sprawie.

W tym miejscu orzekający pragnie również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 cyt. ustawy – sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd zatem wnikliwie bada sprawę, bez względu na fachowość, treść i konstrukcję samej skargi sporządzonej przez stronę skarżącą nie posiadającą wykształcenia prawniczego. Z uwagi na regulację art. 134 oraz art. 140 nie mają zatem uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w toczącym się postępowaniu, szczególnie wobec okoliczności, iż jego udział na obecnym etapie postępowania jest nieobowiązkowy.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1, art. 258 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ).