Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1397/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2002 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 1975 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, figurującego w ewidencji gruntów w obrębie nr [...] jako działka nr [...], uregulowanego w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]", położonego przy ulicy [...] w [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że wnioskiem z dnia [...] marca 1999 r. C. R. wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. oraz decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 1975 r. Zdaniem wnioskodawczyni, decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż jej matka S. R., była właścicielka nieruchomości, oprócz przejętego gruntu posiadała jeszcze inną nieruchomość o powierzchni [...] ha. Skoro zatem była użytkownikiem gospodarstwa o łącznej powierzchni [...] ha, a wśród przejętych gruntów tylko obszar o powierzchni [...] ha był nieużytkowany, to nie można uznać, że gospodarstwo w większej części nie było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności objętych wnioskiem decyzji. C. R. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który został następnie podtrzymany przez jej spadkobierców, tj. K. K., J. P., E. R., A. K. i A. S.

W dalszej części uzasadnienia organ wyjaśnił, że postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest ponownym, merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz weryfikacją decyzji przez pryzmat kwalifikowanych wad, wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a., a w tej konkretnej sprawie wady określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wady rażącego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, przez proste ich zestawienie. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Dodatkowym warunkiem uznania naruszenia prawa za rażące jest stwierdzenie, że decyzja wywołuje skutki społeczno-gospodarcze niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa.

Organ stwierdził, że podstawą prawną kontrolowanych decyzji był art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174 ze zm.) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198 ze zm.). Z przepisów tych wynika, że gospodarstwo rolne mogło być przejęte na własność Państwa, jeżeli było niezamieszkiwane przez właściciela, małżonka, dzieci lub rodziców, a przy tym nieuprawiane w całości lub w większej części oraz niepoddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Organ podkreślił, że ani ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. ani rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie zawierały definicji gospodarstwa rolnego. Z samego tego faktu wynika, że decyzja nie mogła w sposób rażący naruszać prawa. Brak definicji danego pojęcia skutkuje koniecznością posiłkowania się dla dokonania jego wykładni innymi aktami prawnymi. Oznacza to, że dany przepis może być stosowany jedynie "odpowiednio", a to przesądza o braku możliwości naruszenia go w sposób rażący. Organ ocenił, że w sprawie nie jest sporne, że w dacie wydawania decyzji orzekających o przejęciu gospodarstwa nikt w nim nie zamieszkiwał. Potwierdzają to nie tylko ustalenia zawarte w zaskarżonych decyzjach, ale również informacje zawarte w arkuszu inwentaryzacyjnym nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów z dnia [...] sierpnia 1975 r., z których wynika, że w gospodarstwie nie było budynków. Także w toku prowadzonego postępowania nikt nie kwestionował okoliczności, że w gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał.

Jeżeli chodzi o przesłankę nieuprawiania gospodarstwa w całości lub większej części, to organ powołał szereg dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy, z których wynika, że większa część gospodarstwa, tj. grunty o powierzchni [...] ha nie były użytkowane rolniczo i nie były poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym. Grunty te od około 30 lat leżały odłogiem. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w arkuszu inwentaryzacyjnym nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych, a także w protokołach przesłuchania osób figurujących w księdze hipotecznej [...] jako współwłaściciele gruntów, w tym m.in. C. R., która oświadczyła, że grunt o powierzchni [...] ha nie był uprawiany z powodu słabej jakości.

W konsekwencji organ nadzoru uznał, że kontrolowane decyzje nie naruszają przepisów postępowania i prawa materialnego w zakresie stwierdzenia, że przejęte gospodarstwo rolne było opuszczone, bowiem akta sprawy nie zawierają dowodów świadczących o tym, że gospodarstwo to w dacie przejęcia było użytkowane, a także że było poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym.

Odnosząc się do argumentacji wnioskodawców, organ podniósł, że z akt sprawy nie wynika, aby przejęte grunty o powierzchni [...] ha stanowiły integralną część z gruntem o powierzchni [...] ha, na który S. R. otrzymała akt własności ziemi. W odwołaniu od decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 1975 r. odwołujący nie wspominali, aby przejęte gospodarstwo było częścią innej nieruchomości integralnie z nim związanej, tworząc jedno gospodarstwo rolne. Nawet jeśli taka sytuacja miałaby miejsce, to w sprawie brak jest dowodów potwierdzających uprawianie i poddawanie właściwym zabiegom agrotechnicznym gruntu o powierzchni [...] ha.

Ponadto przejęcie części gospodarstwa rolnego nie stanowi rażącego naruszenia prawa, ponieważ przepisy ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., a także rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie przesądzały, że musiało być przejęte całe gospodarstwo. Żaden bowiem przepis rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie pozwalał zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa przejęcia tylko części gospodarstwa rolnego. Organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym wskazywano, że ustawodawca nie wykluczył dopuszczalności wydawania decyzji o przejęciu w stosunku do niektórych tylko nieruchomości, wchodzących w skład danego gospodarstwa rolnego.

W ocenie organu, brak było zatem podstaw do przyjęcia, iż kontrolowane decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem przepisów stanowiących podstawę ich wydania, a w szczególności art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Minister nie stwierdził również, by w sprawie wystąpiła którakolwiek z pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

A. B. (następca prawny S. R.) wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji I instancji, o zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] października

2002 r., w sytuacji gdy postępowanie administracyjne przed Naczelnikiem Dzielnicy [...] toczyło się bez następców prawnych S. R., zaś decyzja z dnia [...] listopada 1975 r. została skierowana do zmarłej w dniu [...] sierpnia 1975 r. S. R., co stanowi rażące naruszenie prawa, albowiem zawiadomienie o postępowaniu, a następnie decyzja powinna zostać skierowana do jej następców prawnych;

2. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] października

2002 r., w sytuacji gdy nie zostały spełnione przesłanki uznania, że gospodarstwo rolne (po zmarłej S. R.) zostało opuszczone, tj. jest w większej części nieuprawiane oraz niepoddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym, w sytuacji gdy, jak wynika z akt sprawy, organy przy ustalaniu powierzchni gospodarstwa nie wzięły pod uwagę wszystkich nieruchomości na nie się składających oraz okoliczności, że S. R. była prowadzącym gospodarstwo rolnikiem, co stanowi rażące naruszenie prawa;

3. art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. oraz § 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych, poprzez błędną wykładnię, że przepisy te przewidują przejęcie przez Skarb Państwa również części gospodarstwa rolnego, co doprowadziło do błędnego utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] października 2002 r.;

4. art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. oraz § 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r., poprzez uznanie, że nieruchomości rolne stanowiące własność jednego właściciela, by uznać je za wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, muszą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, w sytuacji gdy ww. przepisy zawierające definicję gospodarstwa rolnego wskazują, że wystarczające jest, by nieruchomości te mogły stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, co doprowadziło do błędnego utrzymania w mocy decyzji z dnia [...] października 2002 r.;

5. art. 156 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] października 2002 r., w sytuacji gdy postępowanie przed Naczelnikiem Dzielnicy [...] zostało wszczęte i prowadzone w czasie, gdy ujawniona w księdze wieczystej właścicielka nieruchomości nie żyła, nie powiadomiono o prowadzeniu postępowania jej następców prawnych, pomimo posiadania wiedzy o ich personaliach oraz adresach oraz z rażącym naruszeniem przepisów art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. (w brzmieniu z lat 1975-1976) polegającym na pominięciu przy ustalaniu stanu faktycznego okoliczności, że S. R. była rolnikiem - właścicielką gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły trzy działki, co doprowadziło do błędnego zastosowania prawa materialnego polegającego na uznaniu, że spełnione zostały ustawowe warunki umożliwiające przejęcie przez Państwo działki S. R. (jej następców prawnych).

W uzasadnieniu skargi skarżąca powołała się na treść § 2 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r., zgodnie z którym za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponieważ więc S. R. była właścicielką trzech nieruchomości rolnych, które były zlokalizowane blisko siebie, to oznacza, że jej gospodarstwo rolne miało powierzchnię [...] ha. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącej, jeśli nawet przyjąć, że z powierzchni gospodarstwa nie było uprawiane [...] ha, to stanowiło to tylko 37% wszystkich gruntów wchodzących w jego skład. Organy wydające decyzje będące przedmiotem postępowania nadzorczego posiadały wiedzę o tym, że gospodarstwo rolne nie ograniczało się do działki o powierzchni [...] ha.

Ponadto, zdaniem skarżącej, przepisy stanowiące o możliwości przejęcia przez Państwo gospodarstwa rolnego dotyczą całego gospodarstwa i wszystkich jego składników. Skoro wszystkie zastosowane metody wykładni do tego prowadzą, a odmienna interpretacja prowadzi do wykładni ad absurdum, to przejęcie tylko części gospodarstwa rolnego w świetle art. 1 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. stanowiło rażące jego naruszenie.

Skarżąca przytoczyła również okoliczności, które w jej ocenie świadczą o rażącym naruszeniu art. 7 i art. 77 k.p.a. przez organy wydające decyzje o przejęciu gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ kontrolowana w sprawie decyzja nie narusza prawa.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja została wydana w postępowaniu toczącym się w trybie nadzwyczajnym z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Organy nie przeprowadzały zatem ponownie, działając jako organ kolejnej instancji, postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, figurującego w ewidencji gruntów w obrębie nr [...] jako działka nr [...], bowiem to postępowanie zostało zakończone decyzją ostateczną z dnia [...] stycznia

1976 r. Rolą organu nadzorczego było natomiast ustalenie, czy w sprawie zostały spełnione enumeratywnie wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wielokrotnie podnosił Naczelny Sąd Administracyjny, postępowanie dowodowe prowadzone przez właściwy organ w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej jest postępowaniem ograniczonym, organ nie prowadzi bowiem postępowania dowodowego w zakresie, w jakim było prowadzone w postępowaniu zwyczajnym (por. wyrok NSA z dnia 11 października 2022 r. sygn. akt III OSK 1339/21, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne są w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela stanowisko organów obydwu instancji, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada

1975 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, nie są również obarczone innymi wadami skutkującymi stwierdzeniem ich nieważności.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, zasada trwałości decyzji administracyjnej określona w art. 16 k.p.a., która ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na decyzji stosunków prawnych i służy realizacji m.in. takich wartości jak ochrona i niezmienialność praw nabytych, pewność, stabilność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, skutkuje tym, że wszelkie ewentualne wątpliwości co do ustaleń, iż decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Wobec tego brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych powinien skutkować odmową stwierdzenia nieważności decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 602/16). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym z wyżej omówionymi ograniczeniami w zakresie postępowania dowodowego, nie zostały ujawnione dowody na okoliczność wydania kontrolowanej decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanych przez organ nadzoru decyzji był art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Zgodnie z tym przepisem, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. W art. 2 ust. 3 tej ustawy zawarte zostało upoważnienie dla Rady Ministrów do ustalenia w drodze rozporządzenia m.in. warunków, w jakich gospodarstwa rolne (działki) uważane są za opuszczone przez właściciela. Realizując to upoważnienie, Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r., które w § 1 ust. 1 stanowi, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

W rozpoznawanej sprawie organ nadzoru był zatem zobowiązany do dokonania oceny, czy kontrolowane przez niego decyzje nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tzn. czy z akt administracyjnych sprawy w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości wynika, że organ wydał decyzję w stosunku do gospodarstwa na którym zamieszkiwał właściciel lub jego małżonek, dzieci lub rodzice, lub że gospodarstwo to było w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. W ocenie Sądu, taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie, co oznacza, że organ prawidłowo stwierdził, że decyzje będące przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności nie naruszają prawa w sposób rażący.

Jak słusznie zauważył Minister, organy, prowadząc postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego, zgromadziły wystarczający materiał dowodowy, z którego wynikało, że przejmowane gospodarstwo nie było zamieszkałe oraz nie było uprawiane w większej części przez właściciela. Okoliczności te potwierdza szereg znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, w tym protokoły przesłuchania świadków, a także arkusz inwentaryzacyjny nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych z dnia [...] sierpnia 1975 r. W związku z powyższym nie można zgodzić się ze skarżącą, że w toku postępowania przed Naczelnikiem Dzielnicy [...] i Prezydentem [...] doszło do rażącego naruszenia przepisów postępowania w zakresie zebrania i oceny materiału dowodowego (tj. w szczególności art. 7 i art. 77 k.p.a.).

Podnoszone przez skarżącą w toku postępowania argumenty nie podważyły w sposób kategoryczny ustaleń organów, że w niniejszej sprawie doszło do spełnienia przesłanek wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. w zw. z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. Polegały natomiast jedynie na wykazaniu wątpliwości w tym zakresie, w związku z czym nie mogły być uznane za wystarczające do stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa.

Argumentacja skargi kwestionuje przyjętą przez organy definicję gospodarstwa rolnego, ustalenia organów w zakresie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, a także przyjętą wykładnię przepisów dotyczących przejęcia gospodarstwa rolnego, w świetle której może dojść do przejęcia jedynie części gospodarstwa. Tego rodzaju wątpliwości nie mogą jednak stanowić podstawy do stwierdzenia wydania spornych decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Jak już bowiem wspomniano, istniejące wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy, nie oznaczają, że decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego została wydana z rażącym naruszeniem prawa, zaś organ prowadzący postępowanie nadzorcze powinien rozstrzygać zaistniałe w sprawie wątpliwości na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu, w toku postępowania nie zostało zaś w sposób kategoryczny dowiedzione, że będące przedmiotem postępowania gospodarstwo rolne nie było opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r.

Wypada również przypomnieć, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że oczywistość naruszenia prawa występuje w sytuacji zastosowania prawa wbrew jednoznacznym i zgodnym rezultatom interpretacji otrzymanym na podstawie dyrektyw interpretacyjnych (językowych, systemowych, funkcjonalnych), które są typowe w każdym przypadku poprawnie przeprowadzonej legislacji. Natomiast różnice w wykładni językowej, systemowej i funkcjonalnej, które w procesie stosowania prawa wymagają podjęcia decyzji o przyznaniu pierwszeństwa jednej z nich (vide: M. Zieliński, Clara non sunt interpretanda – mity i rzeczywistość, ZNSA 2012/6/18-21) uniemożliwiają uznanie oczywistości naruszenia prawa. Nie jest bowiem rażącym naruszeniem prawa zastosowanie przepisu, którego wykładnia prowadzi do odmiennych rezultatów (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1593/19). Postawione przez skarżącą zarzuty w istocie potwierdzają, że spór w tej sprawie koncentruje się na sposobie wykładni przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności dotyczących zakresu pojęcia gospodarstwa rolnego, które mogą budzić wątpliwości interpretacyjne, jednak okoliczność ta nie świadczy sama w sobie o wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego z rażącym naruszeniem prawa.

Odnosząc się do postawionych w pkt 1 petitum skargi zarzutów dotyczących braku udziału następców prawnych S. R. w postępowaniu administracyjnym oraz skierowaniu spornych decyzji do osoby nieżyjącej, należy zauważyć, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] nie została skierowana do S. R. Wskazano w niej jedynie, że dotyczy ona gospodarstwa rolnego, którego właścicielką (do dnia swojej śmierci) była S. R. Organ w tejże decyzji zauważył, że dotychczasowa właścicielka zmarła pozostawiając siedmioro dzieci. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącej spadkobiercy S. R. brali udział w postępowaniu, bowiem zostały im doręczone decyzje obydwu instancji. Organ prowadzący postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest poza tym upoważniony do badania, czy kontrolowana decyzja została doręczona wszystkim stronom postępowania. Jak już bowiem wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych niewzięcie udziału przez osobę mającą interes prawny w postępowaniu administracyjnym stanowi przesłankę wznowienia postępowania, nie może być natomiast przedmiotem kontroli organu nadzorczego w postępowaniu nieważnościowym. System nadzwyczajnych trybów postępowania oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, zgodnie z którą poszczególne tryby mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Wady proceduralne, wymienione w art. 145 § 1 k.p.a. jako przesłanki wznowienia, zostały wyłączone przez ustawodawcę z podstaw nieważności decyzji, stanowiąc zamknięty katalog wad uzasadniających wznowienie postępowania. Jest to konsekwencja zarówno niekonkurencyjności trybów nadzwyczajnych, jak i gradacji wad decyzji administracyjnej, która zakłada konieczność odróżnienia wadliwości powodujących wzruszalność decyzji od wad powodujących jej nieważność (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 825/19). Zarzuty dotyczące niebrania przez następców prawnych S. R. udziału w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] stycznia 1976 r. nie mogły zatem stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji obydwu instancji.

Konkludując, Sąd podziela stanowisko organu, że decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. oraz decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] listopada 1975 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a także nie zawierają innej wady wymienionej w art. 156 § 1 k.p.a., co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia ich nieważności.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), o czym zawiadomiono strony umożliwiając im przedstawienie dodatkowego stanowiska w sprawie. Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie. Ponadto, jak wskazano w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19, przepis art. 15zzs4 ust. 3 powołanej ustawy należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Z tych przyczyn Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o rozpoznanie sprawy na rozprawie.