Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 466/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 229
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2017 r. sprawy ze skargi K. Ł., W. Ł., L. Ł., E. Ł. - P. na decyzję Wojewody z dnia [...] 2017r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Starosta P. decyzją z 30 stycznia 2017 r., nr [...], orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę numer [...], arkusz mapy 02, obręb S., zapisaną w księdze wieczystej jako własność M. P. i przedmiot użytkowania wieczystego podmiotu o nazwie "A. " - P. O., E. P. - S. J. (dalej: "spółka A. ").

W uzasadnieniu decyzji Starosta wyjaśnił, że postępowanie toczyło się w oparciu o przepisy prawa materialnego zawarte w rozdziale 6 działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r. poz. 1774, z późn zm., dalej: "u.g.n."). Organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawcy - K. Ł., W. Ł., L. Ł. oraz E. Ł. - pismem z 12 stycznia 2006 r. wystąpili o zwrot nieruchomości stanowiącej dawniej parcele o numerach [...], [...], [...]. Obecnie tym działkom odpowiadają działki o numerach [...], [...], [...]. Starosta P. rozpoznając część wniosku wskazał, że z uwagi na art. 229 u.g.n. postępowanie w sprawie zwrotu działki numer [...] jest bezprzedmiotowe, bowiem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. (tj. zwrotu nieruchomości wywłaszczonej), nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W analizowanym przypadku nieruchomość stanowiąca działkę numer [...] jest przedmiotem użytkowania wieczystego ustanowionego przed 1 stycznia 1998 r., przy czym chociaż wpis w księdze wieczystej odnośnie tego prawa nastąpił w dniu 16 marca 2005 r., to miał on moc wsteczną liczoną od daty złożenia wniosku o wpis, tj. 4 sierpnia 1997 r. Organ I instancji powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z 21 maja 2002 r. (sygn. akt III CPZ 29/02), a także na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym postępowanie administracyjne, w razie ziszczenia się przesłanek objętych hipotezą art. 229 u.g.n., umarza się jako bezprzedmiotowe.

Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli K. Ł., W. Ł., L. Ł. i E. Ł., reprezentowani przez pełnomocnika adwokata A. B.. W środku zaskarżenia podniesiono, że Starosta P. przed załatwieniem sprawy powinien zidentyfikować cel wywłaszczenia oraz stopień jej realizacji na nieruchomości stanowiącej działkę numer [...]. W ocenie odwołujących, chociaż uprawnione było wydanie decyzji w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 229 u.g.n., to organ I instancji powinien wszechstronnie zbadać sprawę. Odwołujący powołali się na wyrok WSA w Poznaniu z 4 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 490/15, a także na wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 240/14.

Wojewoda decyzją z dnia [...] 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm., dalej: "k.p.a." lub "kodeks"), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...].

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda w pierwszej kolejności przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy.

Podaniem z 12 stycznia 2006 r. K. Ł., W. Ł., L. Ł. i E. Ł. wystąpili o zwrot nieruchomości stanowiącej dawną parcelę o numerze [...] o powierzchni 0,9494 ha, zapisaną w księdze wieczystej M. S. t. IV wykaz 92 (następnie KW [...]), a nadto parcele o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 2,6566 ha, zapisane w księdze wieczystej M. S. t. IV wykaz 93. Wnioskodawcy są spadkobiercami M. Ł., W. Ł. i R. Ł., którzy na mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej: "Prezydium") z 22 września 1952 r., znak [...], zostali wywłaszczeni z przysługujących im udziałów w prawie własności nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej o numerze 401 (dawniej M. S. t. IV, wykaz 92), stanowiącej: parcelę o numerze [...] i powierzchni 0,9494 ha; parcele o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 2,6566 ha.

Nieruchomość stanowiąca obecnie działkę numer [...], arkusz mapy [...], obręb S., odpowiada dawnej parceli o numerze [...], a zatem części dawnej nieruchomości wywłaszczonej, przejętej przez Skarb Państwa na mocy powołanej decyzji Prezydium.

Przedmiotowa działka jest obecnie zapisana w księdze wieczystej o numerze [...] jako własność M. P. i przedmiot użytkowania wieczystego spółki A. . Z kolei M. P. jest właścicielem tej nieruchomości, bowiem nabyło prawo własności z mocy art. 5 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32 poz. 191 ze zm.), a co stwierdził Wojewoda w decyzji z [...] 2005 r., znak [...] Z kolei spółka A. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży (aktu notarialnego numer rep. A [...]) z dnia 4 czerwca 1997 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Poznańskiego z [...] 1992 r. znak GG [...] Przed spółką A. użytkownikiem wieczystym nieruchomości była W. " w P.. Wpis prawa użytkowania wieczystego względem przedmiotowej nieruchomości nastąpił na podstawie wniosków o numerach Dz. [...] oraz Dz. [...] Wpływ obu wniosków do sądu ksiąg wieczystych nastąpił w dniu 4 sierpnia 1997 r., zaś został on dokonany w dniach 16 marca 2005 r. i 17 marca 2005 r. Organ wyjaśnił, że powyższy bezsporny stan faktyczny ustalił m.in. na podstawie wskazanych dowodów zgromadzonych w aktach organu I instancji, które stanowią dokumenty urzędowe i których prawdziwość nie budzi wątpliwości Wojewody.

Wojewoda wyjaśnił następnie, że wprawdzie prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot zostało odjęte na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31, z późn. zm., dalej: "dekret z 1949") w latach 50 ubiegłego wieku, to jednak przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n. (a więc dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości), stosuje się do nieruchomości wywłaszczonych (lub nabytych) na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie m.in. decyzji wywłaszczeniowych wydanych w oparciu o przywołany dekret z 1949 r. Przedmiotem sprawy o zwrot mogą być jedynie nieruchomości wywłaszczone - a zatem takie, w stosunku do których zapadła "decyzja wywłaszczeniowa" lub które mieszczą się w hipotezie art. 216 u.g.n. Równolegle z ustaleniem przedmiotu sprawy bada się, czy z wnioskiem o zwrot wystąpił podmiot posiadający legitymację do takiego żądania - a zatem, czy jest to osoba wywłaszczona lub jej następca prawny. Kolejnym etapem postępowania jest wyeliminowanie negatywnych przesłanek zwrotu nieruchomości określonych m.in. w art. 229 u.g.n., a zgodnie z którym roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy, nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny art. 229 u.g.n. określa jednoznacznie i kategorycznie przesłankę negatywną zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Jednolicie przyjmowany jest obecnie pogląd, że art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. Artykuł 229 u.g.n. należy rozumieć w ten sposób, że nie można orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej wówczas, gdy nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste przed wejściem w życie tej ustawy i stan taki trwa w dniu jej wejścia w życie. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi zatem do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi. Uprawnienie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 u.g.n., przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2500/14).

Nieruchomość stanowiąca działkę numer [...], arkusz mapy [...], obręb S., została oddana w użytkowanie wieczyste przed 1 stycznia 1998 r., a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej (wpisane) przed wskazanym dniem. Wpis nastąpił w dniu 16 marca 2005r., jednakże na wniosek złożony w dniu 4 sierpnia 1997 r. Wojewoda podzielił stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z 21 maja 2002 r.. sygn. akt III CZP 29/02, iż wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia tego wniosku, co wynika z treści art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2016 r. poz. 790, z późn, zm.). W tym stanie rzeczy skoro ziściły się przesłanki określone w art. 229 u.g.n. ocenić należy, co najwyżej, czy taka sytuacja uprawnia do wydania decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości, czy też umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na jego bezprzedmiotowość.

Organ odwoławczy wskazał na istniejący w tym zakresie spór w orzecznictwie i w doktrynie. Zdaniem Wojewody właściwszym instrumentem byłoby wydanie rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, to nie dostrzega podstaw, aby z tej przyczyny uchylić decyzję Starosty [...] w całości i orzec w tej mierze o odmowie zwrotu działki numer [...]. Organ uwzględnił argumentację Starosty o zasadności umorzenia postępowania administracyjnego, jak i to, że dla stron postępowania problem ten i sposób jego rozstrzygnięcia, nie ma najmniejszego znaczenia.

Odnosząc się do stanowiska przedstawionego w odwołaniu Wojewoda podniósł, że wyroku WSA w Poznaniu z 4 listopada 2015 r., sygn. akt IV SA/Po 490/15, wynika wniosek przeciwny, niż podniesiono w uzasadnieniu odwołania. W wyroku wskazano, że jeśli zachodzi przeszkoda, o jakiej mowa w art. 229 u.g.n. to wyłączona zostaje po stronie organu powinność do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, o której mowa w art. 137 u.g.n. Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 240/14, przedstawiono zapatrywanie, iż ziszczenie się negatywnej przesłanki dla zwrotu nieruchomości wywłaszczonej (art. 229 u.g.n.) nie wyłącza całkowicie odpowiedzialności cywilnoprawnej jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa za zbycie wywłaszczonej nieruchomości lub oddania jej w użytkowanie wieczyste z naruszeniem prawa. Po drugie, że jeżeli nieruchomość wywłaszczona nie stanowi już własności jednostki samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa, to roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. W takiej sytuacji to sądy powszechne oceniają zadysponowanie wywłaszczoną nieruchomością w kategorii deliktu uzasadniającego odpowiedzialność odszkodowawczą.

Ponadto, z punktu widzenia racjonalności nie sposób stawiać przed organami administracji obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego i czynienia ustaleń faktycznych odnośnie okoliczności pozbawionych znaczenia dla ich rozstrzygnięcia, które nie stanowią jednocześnie prejudykatu dla rozstrzygnięć podejmowanych przez sądy powszechne w postępowaniu odszkodowawczym. Jakikolwiek przepis nie przewiduje bowiem związania sądu powszechnego orzekającego w przedmiocie odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem wyzbycia się władztwa nad nieruchomością wywłaszczoną treścią ustaleń poczynionych w tym zakresie przez organy administracji publicznej (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 327/16).

Marginalnie Wojewoda zauważył, że błędnie Starosta P. umieścił w rozdzielniku decyzji Zarząd Dróg Miejskich w P., który nie ma interesu prawnego w sprawie administracyjnej w takim zakresie, w jakim obejmuje ona aspekt zwrotu działki numer [...].

Skargę na powyższą decyzję wniósł pełnomocnik K. Ł., W. Ł., L. Ł. oraz E. Ł.-P. Zaskarżonej decyzji zarzucono rażące naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 8 k.p.a. oraz rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art. 136 i 137 u.g.n. oraz art. 229 u.g.n. Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zarówno Starosta, jak i Wojewoda wydając decyzję z dnia 20 marca 2017 r. dopuścili się naruszenia przepisu art. 7 k.p.a. ustanawiającego zasadę przestrzegania praworządności oraz podejmowania niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyjaśnienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywateli. Tym samym naruszony został także art. 8 k.p.a. nakazujący prowadzenie postępowania w sposób, który pogłębi zaufanie zainteresowanych do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Obowiązkiem organu administracji państwowej było wyczerpujące zbadanie wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, prawidłowe bowiem ustalenie stanu faktycznego jest niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Dla skarżących nie ulega wątpliwości, że decyzje organów naruszają przywołane przepisy k.p.a.

Odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 listopada 2015 r. w sprawie IV SA/Po 490/15, skarżący ponownie podnieśli, że nawet jeśli nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 229 u.g.n. złożenie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wyłącza powinności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, o której mowa w art. 137 ustawy. Chociaż roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie został użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, to jednak nie oznacza to pozbawienia wywłaszczonego ( spadkobierców ) w ogóle jakichkolwiek praw. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego. Nawet jeśli nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, a nie zachodzą przeszkody, o których mowa w art. 229 u.g.n, złożenie przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wyłącza powinności organu administracji, do którego wpłynął wniosek, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, o której mowa w art. 137 ustawy. Skarżący konsekwentnie stoją na stanowisku, że czym innym jest ustalenie, czy wywłaszczona nieruchomość został wykorzystana zgodnie z decyzją wywłaszczeniową, o czym winien na podstawie stanu faktycznego decydować organ administracyjny

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Przeprowadzona w tak zakreślonych granicach kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] nie naruszają prawa w stopniu, który uzasadniałby ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z dnia [...] 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 30 stycznia 2017 r., nr [...], umarzająca jako bezprzedmiotową postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Wymienione decyzje wydane zostały w postępowaniu, w którym rozpatrywany był wniosek skarżących o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, złożony na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 1147 ze zm. – dalej: u.g.n.).

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W świetle art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Natomiast w myśl art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Jak zasadnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2012r. (sygn.. akt I OSK 979/11) otrzymawszy wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ bada, na podstawie art. 136 u.g.n., czy pochodzi on od podmiotu w nim wymienionego, czy dotyczy wywłaszczonej nieruchomości, a także czy nie ma przeszkód do prowadzenia postępowania co do zbędności na cel wywłaszczenia, wskazanych w art. 229 tejże ustawy. Dopiero po ustaleniu tych okoliczności następuje dalsze postępowanie, w którym wyjaśniany jest cel wywłaszczenia, a następnie bada przesłanki zbędności, ale już na podstawie art. 137 u.g.n.. Tak należy rozumieć art. 136 ust. 3 u.g.n.

W realiach rozpatrywanej sprawy poza sporem pozostaje ustalony przez organ II instancji stan faktyczny w sprawie. Prawidłowo określono przedmiot postępowania wskazując ponadto, że decyzja Starosty [...] jest decyzją częściową, obejmującą część żądania określonego wnioskiem skarżących o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Nie budziły również zastrzeżeń ustalenia, że nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] odpowiada części dawnej działki [...], a zatem części dawnej nieruchomości wywłaszczonej, przejętej przez Skarb Państwa na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej: "Prezydium") z [...] 1952 r., znak [...], wydanej na podstawie dekretu z dnia 16 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. nr 4 poz. 4 z 1949 r.). Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (rozdziału 6 działu III u.g.n.), stosuje się do nieruchomości wywłaszczonych (lub nabytych) na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie m.in. decyzji wywłaszczeniowych wydanych w oparciu o przywołany dekret z 1949 r., co oznacza, że co do zasady wniosek skarżących mógł podlegać rozpatrzeniu w trybie u.g.n.

Nie budziło zastrzeżeń ustalenie, że skarżący mają legitymację do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Skarżący są następcami prawnymi osób, które były właścicielami przedmiotowej nieruchomości i których objęła ww. decyzja wywłaszczeniowa.

Z zebranego przez organy administracji materiału dowodowego wynika, że wywłaszczoną nieruchomością rozporządzono w sposób określony w art. 229 u.g.n. przed dniem 1 stycznia 1998 r. i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej. Nieruchomość stanowi własność M. P. i przedmiot użytkowania wieczystego spółki A. . W niniejszej sprawie prawo wieczystego użytkowania m.in. nieruchomości objętej żądaniem zwrotu ujawnione zostało w księdze wieczystej KW nr [...] w dniu 16 marca 2005 r., a więc po wejściu w życie u.g.n., lecz co istotne, wniosek o wpis do księgi wieczystej został złożony w dniu 4 sierpnia 1997 r., tj. przed wejściem w życie ustawy.

W tym miejscu podkreślić należy, że oparcie przez organ, ustaleń na odpisach ksiąg wieczystych było w pełni uzasadnione, a informacje tam zawarte korzystały z domniemania przewidzianego w art. 3 ustawy z dnia 06.07.1982 o księgach wieczystych i hipotece (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 790, z późn, zm.) przewidującego, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Skuteczne zwalczanie wiarygodności wpisu w księdze wieczystej możliwe jest jedynie na drodze procesu przed sądem powszechnym, a legitymację czynną w takim postępowaniu posiada strona legitymująca się interesem prawnym w uzyskaniu oceny zgodnej z żądaniem.

Zgodnie z art. 29 powołanej ustawy wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w wypadku wszczęcia postępowania z urzędu - od chwili wszczęcia tego postępowania. Prawidłową wykładnię art. 29 zawiera uchwała SN z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02 (OSNC 2003, nr 6, poz. 76; por. też E. Pietrewicz, glosa aprobująca do uchwały SN z dnia 21 maja 2002 r., III CZP 29/02, Rejent 2004, nr 6, s. 112 i n.), w której SN wyjaśnił, że wynikająca z art. 29 zasada wstecznego działania wpisu ma zastosowanie także przy wpisach konstytutywnych, z tym że dopiero prawomocny wpis wywołuje skutek konstytutywny w postaci np. powstania prawa użytkowania wieczystego czy hipoteki (por. uchwała SN z dnia 9 marca 1995 r., III CZP 149/94, M. Praw. 1995, nr 11, s. 336 i n.). W zaskarżonej decyzji Wojewoda dodatkowo prawidłowo odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z 21 maja 2002 r. sygn. akt III CZP 29/02, w której uznano, że wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia tego wniosku, co wynika z treści art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

Zatem zasadnie organy uznały, iż roszczenie o zwrot tej nieruchomości skarżącym nie przysługuje ze względu na unormowanie zawarte w art. 229.

Istota sporu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na zagadnienie, czy w przypadku ziszczenia się przesłanek określonych w zakresie zastosowania art. 229 u.g.n., obowiązkiem organów administracji publicznej jest ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości oraz ocena, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z tym celem.

W wyroku z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt IV CSK 240/14 (LEX nr 1665743) Sąd Najwyższy wywiódł, że "W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Ze względu zatem na wskazany charakter omawianego orzeczenia, w razie jego podjęcia, wykluczone jest wydanie decyzji administracyjnej o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej".

Pogląd ten jest aprobowany w piśmiennictwie. Przykładowo w komentarzu do ustawy o gospodarce nieruchomościami - autorzy: Jacek Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, wyd. C.h. Beck, W-wa 2011, na str. 1657 wywiedziono, że "prawidłowa wykładnia art. 229 u.g.n. prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości". Podobnie wywiedziono w komentarzu G. Bieńka, M. Gdesza, St. Kalusa, G. Matusika i E. Mzyka (wyd. LexisNexis, W-wa 2012, str. 1064) oraz w Komentarzu pod red. Pawła Czechowskiego, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2015, w którym na str. 1029 podkreślono, ze art. 229 u.g.n., służąc zapewnieniu bezpieczeństwa obrotu prawnego, ogranicza zarazem w ściśle określonych ramach konstytucyjną zasadę ochrony własności.

Art. 229 u.g.n. stanowi lex specialis w stosunku do unormowania art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 tejże ustawy. Oznacza to, że w sytuacji, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdy spełnione są warunki z art. 229, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje bez względu na to, czy w świetle dyspozycji art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 omawianej ustawy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W takiej sytuacji nie jest pozbawione podstaw prawnych stanowisko organów o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., który dopuszcza umorzenie postępowania administracyjnego w przypadku jego bezprzedmiotowości. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., mamy do czynienia wówczas, gdy odpadł jeden z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, o której mowa w art. 1 pkt 1 k.p.a., tj. podmiot, przedmiot lub podstawa prawna, która umożliwia załatwienie sprawy. W omawianym przypadku art. 229 u.g.n. wyklucza stosowanie art. 136 ust. 3 u.g.n, uprawniającego do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nie ma więc podstawy do orzekania co do zasadności zgłoszonego roszczenia. Przy czym wskazać należy, że orzecznictwo sądów administracyjnych nie jest jednolite w kwestii sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej dotyczącej zwrotu nieruchomości po stwierdzeniu przez organ administracji wystąpienia warunków określonych w art. 229 u.g.n. Z jednej strony przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji postępowanie podlega umorzeniu na podstawie 105 § 1 k.p.a. (tak: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 października 2010 r., I OSK 1673/9, LEX nr 745124 a także wyroku z dnia 16 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1539/99 - LEX nr 75555). Prezentowany jest także pogląd odmienny, zgodnie z którym spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n. oznacza bezzasadność żądania strony, a nie bezprzedmiotowości postępowania. Podkreślić jednakże należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że w przypadku spełnienia hipotezy art. 229 u.g.n., zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna, sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1673/09, Baza orzeczeń LEX nr 745124, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2010 r., IV SA/Po 710/10, LEX nr 758595, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 778/12, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela to stanowisko. Zatem w przypadku spełnienia hipotezy art. 229 u.g.n., zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie, nie stanowi uchybienia powodującego konieczność uchylenia takich decyzji, z uwagi na skutki podjętego w takiej sytuacji rozstrzygnięcia. Zarówno bowiem umorzenie postępowania, jak i decyzja odmowna sprowadzają się do tego, że nie może nastąpić zwrot wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 września 2013 r. sygn. akt II SA/Lu 479/13 Lex nr 1370848).

Z uwagi na zaistnienie przesłanki z art. 229 u.g.n. nie ma podstaw do wyjaśniania celu wywłaszczenia spornych nieruchomości ani badania ich zbędności. Z tych przyczyn Sąd nie uwzględnił zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organy obu instancji przepisów postępowania - art. 7 i 8 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.