Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1870/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 26 ust 3
journal: Dz.U. 2009 nr 26 poz 157
law: Ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.), Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Krakowiecka, po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 687/11 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 lutego 2011 r. nr DK-II-1621-18/11 i DK-II-1622-15/11 w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie z dnia 29 grudnia 2010 r. nr 1929/2010; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz T. J. kwotę 700 /siedemset/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego za obie instancje.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 687/11 oddalił skargę T. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 lutego 2011 r. nr DK-II-1621-18/11 i DK-II-1622-15/11 w przedmiocie odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską i aplikację prokuratorską.

W uzasadnieniu decyzji Sąd przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Dyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie (dalej: "Dyrektor Krajowej Szkoły") decyzją z dnia 29 grudnia 2010 r. nr 1929/2010, na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.,), powoływanej także jako "ustawa", odmówił przyjęcia T. J. na aplikację prokuratorską i na aplikację sędziowską. Organ podał, że o przyjęciu na aplikację prokuratorską albo sędziowską decydowało miejsce kandydata na liście klasyfikacyjnej aplikantów, o której mowa w art. 26 ust. 2 ustawy, przy uwzględnieniu limitu miejsc na tych aplikacjach. Minister Sprawiedliwości zarządzeniami z dnia 31 marca 2010 r. w sprawie zarządzenia naboru na aplikację sędziowską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 10) oraz w sprawie naboru na aplikację prokuratorską w 2010 r. (Dz. Urz. MS Nr 2, poz. 11), wyznaczył limity po 75 miejsc na każdej aplikacji. T. J. ukończył aplikację ogólną na 174 pozycji listy klasyfikacyjnej aplikantów, a limit miejsc na obu aplikacjach został wyczerpany po przyjęciu osób znajdujących się wyżej na liście klasyfikacyjnej.

W odwołaniu od decyzji T. J. zarzucił przyjęcie przez Dyrektora Krajowej Szkoły za podstawę ustalenia listy klasyfikacyjnej zaniżonych ocen z niektórych sprawdzianów wiedzy, tj. pierwszego, szóstego i siódmego i naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 26 ust. 3 ustawy przez błędną jego wykładnię, do której doszło na skutek określonej przez § 29 zarządzenia Dyrektora Krajowej Szkoły z dnia 19 listopada 2010 r. nr 131/2010 w sprawie szczegółowych zasad odbywania praktyk przez aplikantów aplikacji sędziowskiej, prokuratorskiej oraz ogólnej - zasady obliczania średniej arytmetycznej ocen z praktyk, mimo nie budzącej wątpliwości w tej materii regulacji rangi ustawowej, co miało oczywisty wpływ na ustalenie miejsca na liście klasyfikacyjnej i doprowadziło do nie przyjęcia odwołującego się na aplikację specjalistyczną.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 11 lutego 2011 r. nr DK-II-1621-18/11, DK-II-1622-15/11 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości wskazał, że w toku aplikacji ogólnej aplikant otrzymuje punkty z 9 sprawdzianów oraz 15 praktyk, zaś po każdym cyklu zajęć i praktyk przeprowadza się sprawdzian wiedzy z zakresu tych zajęć i praktyk, odrębnie dla każdego aplikanta, przede wszystkim w zakresie umiejętności jej praktycznego wykorzystania, jak stanowi § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895). Powyższy sprawdzian, w myśl § 7 ust. 2 powołanego rozporządzenia, przeprowadza trzyosobowa komisja powołana przez Dyrektora Krajowej Szkoły spośród wykładowców biorących udział w szkoleniu aplikantów. Komisja ta, na podstawie § 7 ust. 3 rozporządzenia, opracowuje szczegółowy zakres tematyczny, a także metody i formy przeprowadzenia oraz oceny każdego sprawdzianu. Natomiast oceny praktyk dokonuje patron w systemie punktowym w skali od 0 do 5 punktów, zgodnie z dyspozycją § 9 ust. 1 rozporządzenia. Punkty uzyskane przez aplikanta w wyniku oceny wszystkich praktyk są sumowane z punktami uzyskanymi ze sprawdzianów, jak stanowi § 9 ust. 2 rozporządzenia.

W niniejszej sprawie przyczyną odmowy przyjęcia na aplikację sędziowską lub prokuratorską był brak spełnienia przez aplikanta przesłanki związanej z umieszczeniem na liście klasyfikacyjnej na pozycji w granicach limitu określonego zarządzeniem tegoż ministra. T. J. został bowiem umieszczony na 174 pozycji listy klasyfikacyjnej z uwagi na sumę punktów ze wszystkich sprawdzianów i praktyk wynoszącą 40,3, na co złożyły się punkty uzyskane ze sprawdzianów – 35,3 oraz łączna ocena przebiegu wszystkich praktyk wystawiona przez patrona koordynatora – 5.

Organ podkreślił, że stosownie do art. 29 ust. 4 w zw. z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w zakresie kompetencji odwoławczych Ministra Sprawiedliwości leży ocena prawidłowości postępowania kończącego się wydaniem decyzji o przyjęciu lub odmowie przyjęcia na aplikację sędziowską lub prokuratorską z uwagi na limit miejsc na poszczególne aplikacje oraz miejsce na liście klasyfikacyjnej. W tym zakresie kluczowe znaczenie w sprawie ma wykładnia art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, który należy interpretować z uwzględnieniem art. 25 ust. 5 tej ustawy stanowiącego, że w oparciu o opinie i oceny patrona każdej z praktyk, patron koordynator sporządza końcową opinię wraz z łączną oceną przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant. Przepis art. 26 ust. 3 zgodnie z jego literalną wykładnią winien być zatem rozumiany w ten sposób, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów (tyle ocen ile sprawdzianów) i praktyk (jedna ocena końcowa). Inna interpretacja tego przepisu czyniłaby ocenę łączną patrona koordynatora, o której mowa w art. 25 ust. 5 ustawy, bezprzedmiotową i bezcelową. Wskazuje na to wykładnia systemowa, zgodnie z którą treść przepisu analizuje się w kontekście regulacji prawnych zawartych w innych przepisach, w pierwszej kolejności znajdujących się w tym samym akcie prawnym. Za takim stanowiskiem przemawia również wykładnia celowościowa omawianego przepisu. W myśl art. 52 pkt 2 ustawy Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia m. in. sposób ustalenia systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji mając na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Właśnie sprawdzian stanowi formę całościowej weryfikacji wiedzy kandydata, obejmującą zarówno wiedzę uzyskaną przez niego podczas zajęć teoretycznych, jak i umiejętności jej stosowania nabyte w trakcie praktyk. Ocena dokonana przez patrona praktyki nie ma charakteru oceny jednolitej i obiektywnej, stąd też jej zobiektywizowaniu służy właśnie łączna ocena wszystkich praktyk dokonywana przez patrona koordynatora w postaci średniej arytmetycznej.

Organ podkreślił ponadto, że w postępowaniu związanym z naborem na aplikacje sędziowską albo prokuratorską możliwość wniesienia odwołania została przewidziana jedynie od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły, do którego kompetencji należy wyłącznie dokonanie ostatecznego ustalenia miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej na podstawie liczby punktów uzyskanych przez kandydata ze sprawdzianów i praktyk. Natomiast ani ustawa, ani rozporządzenie nie zawierają uregulowań dotyczących trybu zażaleniowego i odwoławczego od rozstrzygnięć komisji, o której mowa w rozporządzeniu, czy ocen wystawionych przez patronów i patrona koordynatora.

Na decyzję Ministra Sprawiedliwości T. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zarzucił naruszenie art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury poprzez błędną ich wykładnię, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej, o jakiej mowa w art. 26 ust. 2 i 3 ustawy, decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i jedna ocena łączna, będąca średnią arytmetyczną wszystkich ocen uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich praktyk, podczas gdy prawidłowa interpretacja tych przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że o kolejności takiej decyduje suma wszystkich uzyskanych ocen, zarówno z praktyk, jak i sprawdzianów. Zarzucił także pominięcie przez organ odwoławczy zarzutu dotyczącego przyjęcia za podstawę obliczania miejsca na liście klasyfikacyjnej § 29 zarządzenia Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia 19 listopada 2010 r. nr 131/2010, które zostało wydane bez delegacji ustawowej. Skarżący zarzucił nieuprawnione przyjęcie przez organ, że obowiązujące prawo nie pozwala na jakąkolwiek ingerencję w oceny wystawiane przez komisje sprawdzające poszczególne sprawdziany wiedzy, co prowadzi do zaakceptowania niesprawiedliwej sytuacji, iż wystawiona błędna ocena, pomimo jej wpływu na ostateczny wynik aplikacji ogólnej, nie może być w żadnym trybie i na żadnym etapie postępowania poprawiona i wznowiona.

Skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu poprzez zobowiązanie Krajowej Szkoły do sporządzenia listy klasyfikacyjnej, o której mowa w art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, przy zastosowaniu prawidłowej interpretacji tego przepisu, tj. zsumowaniu wszystkich punktów uzyskanych przez niego w trakcie trwania aplikacji ogólnej, zarówno ze sprawdzianów, jak i poszczególnych praktyk, w celu ustalenia, czy zajmowana wówczas przez niego pozycja na tej liście uprawniałaby go do kontynuowania szkolenia na aplikacji prokuratorskiej lub sędziowskiej.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż nie można zgodzić się z przyjętą przez organ wykładnią art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Jego zdaniem, odnoszące się do oceny z praktyk słowo "łączna" użyte przez ustawodawcę oznacza "powstałą z połączenia, tworzącą sumę czegoś", zgodnie z definicją słownikową. Zwrot ten w żadnym wypadku nie może oznaczać średniej arytmetycznej. Ustawodawca nigdzie nie wspomina o uśrednieniu ocen uzyskanych przez aplikanta z poszczególnych praktyk. Skarżący wskazał, że kwestię sposobu ustalania miejsc na liście klasyfikacyjnej reguluje art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, który wprost nakazuje przy ustalaniu listy brać pod uwagę oceny z poszczególnych praktyk, a nie łączną ocenę patrona koordynatora.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy sposobu ustalenia liczby punktów, jakie uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, determinującej określenie jego miejsca na liście klasyfikacyjnej. Zdaniem Sądu, przepis § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. mógłby sugerować, że końcowa liczba punktów jest sumą ocen z wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk. Również przepis art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury mówi o sumie punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej, w myśl jego literalnej wykładni. Jednakże – jak stwierdził Sąd - nie można, dokonując wykładni art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, pominąć treści art. 25 ust. 5, który posługuje się pojęciem "łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, które odbył aplikant". Zatem w takiej sytuacji, kiedy wykładnia literalna nie pozwala ustalić jednoznacznego brzmienia normy prawnej, należy posłużyć się wykładnią systemową, według której treść przepisu analizuje się w kontekście regulacji prawnych zawartych w innych przepisach, w pierwszej kolejności zawartych w tym samym akcie prawnym. Systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 daje, zdaniem Sądu, podstawę do uznania, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk (łącznej oceny dokonanej przez patrona koordynatora). W przeciwnym wypadku rola patrona koordynatora sprowadzałaby się jedynie do sporządzenia końcowej opinii oraz łącznej oceny przebiegu wszystkich praktyk, polegającej na prostym zsumowaniu poszczególnych ocen z praktyk. Także wykładnia celowościowa przepisów ustawy przemawia za takim sposobem ustalania miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Zgodnie z zawartym w art. 52 pkt 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury upoważnieniem do określenia przez Ministra Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia m. in. sposobu ustalania systemu punktowego oceny zaliczania sprawdzianów i ich poprawek, praktyk i stażu objętych programem poszczególnych aplikacji, winien mieć on na względzie konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów. Taką jednolitość i obiektywizm zapewniają najpełniej sprawdziany przeprowadzone dla wszystkich aplikantów przez te same zespoły egzaminacyjne, stosujące te same jednolite kryteria oceny. Zdaniem Sądu przyjęcie, iż "łączna ocena" jest średnią arytmetyczną ocen ze wszystkich praktyk jest zasadne, bowiem taka ocena jest najbardziej miarodajna, obiektywna i sprawiedliwa, a nadto mieści się w skali punktowej określonej w § 9 ust. 1 rozporządzenia w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej oraz prokuratorskiej. To właśnie przepisy ustawowe, w szczególności art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, zgodnie z przedstawioną wyżej wykładnią, były podstawą określenia miejsca skarżącego na liście klasyfikacyjnej, nie zaś kwestionowany § 29 zarządzenia Dyrektora Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury z dnia 19 listopada 2010 r.

W ocenie Sądu, nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia interesu prawnego skarżącego przez przyjęcie, że obowiązujące prawo nie pozwala na jakąkolwiek ingerencję w oceny wystawione przez komisje sprawdzające poszczególne sprawdziany wiedzy. Zarówno ustawa, jak i rozporządzenie, nie zawierają regulacji przewidujących tryb odwoławczy od ocen wystawionych przez komisje sprawdzające sprawdziany wiedzy. Ocena sprawdzianu pod względem merytorycznym należy do wyłącznej kompetencji komisji. Co prawda w myśl art. 16 ust. 1 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór merytoryczny nad aplikacjami: ogólną, sędziowską i prokuratorską, lecz nie oznacza to, że może ingerować w kompetencje komisji w zakresie oceniania prac. Jego rola sprowadza się, w ocenie Sądu, do kontroli formalnej polegającej przykładowo na sprawdzeniu, czy wystawione oceny mieszczą się w przewidywanej skali i czy zostały one uzasadnione. Niedopuszczalne jest natomiast wnioskowanie, że w toku postępowania odwoławczego Minister Sprawiedliwości może ingerować w zasadność wystawionej przez komisję oceny. Ponadto z treści art. 29 ust. 4 w związku z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wynika, że odwołanie przysługuje jedynie od decyzji Dyrektora Krajowej Szkoły w sprawie przyjęcia na aplikację sędziowską lub prokuratorską. Oznacza to, że Minister Sprawiedliwości może korygować w ujęciu formalnym błędy rachunkowe, dotyczące również ocen wystawianych tak przez komisje, jak również przez patronów i patrona koordynatora. Jest ponadto uprawniony do kontroli błędów w decyzji Dyrektora Szkoły, np.: w sytuacji, gdy odmówił on przyjęcia na aplikację specjalistyczną pomimo wysokiej pozycji aplikanta na liście klasyfikacyjnej, mieszczącej się w ramach ustalonych limitów.

Sąd uznał także, że zgłoszony w skardze wniosek dowodowy jest niedopuszczalny; żądanie, by Sąd zobowiązał Krajową Szkołę do sporządzenia listy kwalifikacyjnej z uwzględnieniem interpretacji art. 26 ust. 3 ustawy zgodnej ze stanowiskiem skarżącego, nie znajduje oparcia w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.".

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T.J., reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i w efekcie wadliwe przyjęcie, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej o której mowa w powyższym przepisie decyduje suma ocen ze wszystkich sprawdzianów i jedna średnia ocena ze wszystkich praktyk, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, iż o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych ze wszystkich sprawdzianów i suma punktów uzyskanych ze wszystkich praktyk.

Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie w całości skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i decyzji organu pierwszej instancji oraz drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ponadto zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że wbrew stanowisku przyjętemu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, wykładnia językowa art. 26 ust. 3 ustawy pozwala jednoznacznie określić sposób ustalenia miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej o której mowa w tym przepisie. Przepis art. 26 ust 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury stanowi wyraźnie, że o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Zwrot "suma punktów ze wszystkich sprawdzianów i praktyk" jednoznacznie wskazuje, że przy ustalaniu miejsca aplikanta na liście klasyfikacyjnej powinna być brana zarówno suma ocen ze wszystkich sprawdzianów, jak też suma ocen ze wszystkich praktyk odbytych w trakcie trwania aplikacji ogólnej. Biorąc pod uwagę reguły składni języka polskiego, skarżący wskazał, że słowo "suma" użyte w art. 26 ust 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury odnosi się zarówno do sprawdzianów jak i praktyk. Jakakolwiek inna interpretacja tego przepisu jest sprzeczna z podstawowymi zasadami języka polskiego. Tym samym przepis ten pozwala, stosując reguły wykładni językowej, określić wprost właściwe miejsce aplikanta na liście klasyfikacyjnej. Wykładnia językowa jest pierwszoplanową metodą wykładni przepisów prawa. Dopiero gdy nie jest możliwe korzystanie z wykładni językowej, należy posiłkować się wykładnią funkcjonalną lub systemową.

W przypadku, gdy treść przepisu nie budzi żadnych wątpliwości i jest jasna, zastosowanie innej niż językowa wykładni, prowadzi wprost do uzyskania celu innego niż zamierzał ustawodawca, a w konsekwencji do naruszenia prawa.

Również treść § 9 ust 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. wskazuje, że podstawą umieszczenia aplikanta na liście klasyfikacyjnej winna być suma wszystkich praktyk i sprawdzianów, a nie suma ocen ze sprawdzianów i jedna średnia ocena z praktyk wystawiona przez patrona koordynatora. Ani ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ani akty wykonawcze do niej nie posługują się pojęciem "średnia arytmetyczna" w odniesieniu do ocen uzyskiwanych z praktyk. Również w uzasadnieniu do projektu ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury ustawodawca wskazał, że ujmowane w systemie punktowym wyniki uzyskane w trakcie aplikacji ogólnej ze sprawdzianów oraz praktyk decydować będą o miejscu aplikanta na liście klasyfikacyjnej, sporządzanej po zakończeniu aplikacji i ogłaszanej w Biuletynie Informacji Publicznej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu, ponieważ ma usprawiedliwione podstawy.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały na podstawie przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 203, poz. 1192) oraz w czasie obowiązywania rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie odbywania aplikacji ogólnej, sędziowskiej i prokuratorskiej (Dz. U. Nr 107, poz. 895). To według tych uregulowań należy oceniać prawidłowość wykładni przepisu art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji. W szczególności ustalenia wymaga określony w art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy sposób ustalenia liczby punktów, jakie uzyskał aplikant po zakończeniu aplikacji ogólnej, decydujących o jego miejscu na liście klasyfikacyjnej.

Analiza treści art. 26 ust. 3 zd. 1 prowadzi do wniosku, iż znaczenie tego przepisu uzyskane na gruncie wykładni językowej nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Sformułowanie jest jasne i jednoznaczne: o kolejności miejsca na liście klasyfikacyjnej aplikantów decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk w czasie aplikacji ogólnej. Użyta w redakcji tego przepisu koniunkcja przesłanek, jakie ma spełnić aplikant ("suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów i wszystkich praktyk"), nie może być inaczej rozumiana na gruncie reguł wykładni językowej. Nie było więc potrzeby dokonywania wykładni systemowej i celowościowej omawianego przepisu. Nadto systemowa wykładnia art. 26 ust. 3 i art. 25 ust. 5 zd. 2 ustawy, do której odwołał się organ odwoławczy i Sąd I instancji wywodząc, że o miejscu na liście klasyfikacyjnej decyduje suma punktów uzyskanych przez aplikanta ze wszystkich sprawdzianów oraz jednej oceny z praktyk, wyliczonej zgodnie z zasadą wskazaną w art. 25 ust. 5 zd. 2, jest błędna. Za takim sposobem obliczania sumy punktów nie może przemawiać treść § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r., ponieważ przepisy rozporządzenia nie mogą zmieniać znaczenia przepisów ustawowych, co nie budzi najmniejszych wątpliwości zarówno w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto - wbrew twierdzeniu Sądu I instancji - za taką metodą ustalania ocen nie może przemawiać treść art. 52 pkt 2 ustawy. Przepis ten stanowi delegację ustawową dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia wykonawczego. Zakres oraz szczegółowa treść upoważnienia dla Ministra, w szczególności konieczność jednolitej i obiektywnej oceny wiedzy i kwalifikacji aplikantów, nie oznacza, że Minister miał obowiązek określić taki system umieszczania aplikantów na liście klasyfikacyjnej, jaki został wywiedziony przez organ i Sąd I instancji. Rozwiązania normatywne ustanowione przez Ministra nie mogą pozostawać w sprzeczności z rozwiązaniami przyjętymi w ustawie, gdyż godziłoby to w podstawowe zasady stanowienia aktów wykonawczych.

Należy ponadto podkreślić, że przeciwko ocenie prawnej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przemawia także przytoczone w skardze kasacyjnej uzasadnienie projektu ustawy o Krajowej Szkole oraz projektu rozporządzenia z 30 czerwca 2009 r., jak i względy wykładni historycznej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że przyczyną nowelizacji ustawy dokonanej nowelą z dnia 18 sierpnia 2011 r. była chęć zmiany kryteriów decydujących o kolejności miejsc na liście klasyfikacyjnej aplikantów. Gdyby zasady liczenia punktów przyjęte przez Sąd I instancji wynikały z pierwotnego brzmienia art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy, to nie byłoby potrzeby nowelizowania tego przepisu.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając wyrokiem z dnia 10 stycznia 2012 r. sygn. akt I OSK 2010/11 (dostępny w: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) skargę kasacyjną wniesioną w analogicznej sprawie podkreślił, że "W praworządnym (art. 7 Konstytucji RP) i demokratycznym państwie prawnym (art. 2 Konstytucji RP) nałożenie na stronę obowiązku lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia może nastąpić tylko na podstawie przepisu powszechnie obowiązującego. Jednocześnie, co silnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od samego początku jego istnienia, obowiązku obciążającego stronę lub ograniczenia przysługującego jej uprawnienia nie można domniemywać, gdyż godzi to w bezpieczeństwo obrotu prawnego. System obowiązujących przepisów prawnych winien być czytelny dla jednostki, tak aby mogła ona racjonalnie pokierować swym postępowaniem. W szczególności nie można obciążać jej sankcją za niedopełnienie domniemywanego obowiązku, jeżeli obowiązek wprost wypływający z przepisu prawa – w tym wypadku z art. 26 ust. 3 ustawy o Krajowej Szkole – został sformułowany inaczej. Organy władzy, w tym organy administracji publicznej nie mogą bowiem obarczać jednostki skutkami popełnionych przez siebie błędów, np. w procesie legislacyjnym.". Powyższe uwagi w pełni odnoszą się do niniejszej sprawy.

Z przedstawionych względów, a także biorąc pod uwagę, że w toku postępowania kasacyjnego nie stwierdzono naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów administracyjnych obu instancji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 i art. 200 w zw. z art. 193 powołanej ustawy, uwzględniając nakład pracy poniesiony przez pełnomocnika procesowego skarżącego.