Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 295/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rajewska - spr., Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska, Sędzia del. WSA Arkadiusz Despot – Mładanowicz, Protokolant Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2008r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Lasów Państwowych Nadleśnictwo P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1022/06 w sprawie ze skargi Lasów Państwowych Nadleśnictwo P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1022/06 oddalił skargę Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie reformy rolnej. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy.

Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1948 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody W. z dnia [...] października 1948 r. znak [...], stwierdzające, że nieruchomość ziemska stanowiąca własność W. U., położona we wsi C. – C., gmina K. W., powiat p., podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.R.P. z 1945r, Nr 3, poz. 13), gdyż łączna jej powierzchnia wynosi 68,5364 ha, a użytki rolne przekraczają powierzchnię 50 ha.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...], na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art.158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 poz. 1071), dalej kpa, stwierdził nieważność powyższych decyzji w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 23,84 ha, położonej w obrębie D. N. oznaczonej według aktualnej ewidencji gruntów jako działka nr [...], pozostająca w zarządzie Lasów Państwowych - Nadleśnictwo P. Natomiast, działając na podstawie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 kpa, uznał, że powołane orzeczenia w pozostałej części dotyczącej nieruchomości o łącznej powierzchni 44,60 ha zostały wydane z naruszeniem prawa, ale nie można w tym zakresie stwierdzić ich nieważności, ponieważ nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Obecnie w skład tej nieruchomości wchodzą oznaczone według aktualnej ewidencji gruntów działki: nr [...] o powierzchni 5,47 ha, [...] 1 o powierzchni 2,99 ha, [...] o powierzchni 8,71ha, [...] o powierzchni 0,20 ha, [...] o powierzchni 26,36 ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,03 ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,20 ha, część działki nr [...] o powierzchni 0,28 ha, położona w obrębie D. N., oraz część działki nr [...] o powierzchni 0,3 ha położona w obrębie D. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2006 r. poprzednią decyzje utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu swych rozstrzygnięć Minister wskazał, że podstawą prawną przejęcia przedmiotowej nieruchomości stanowiły przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie z przepisami tego dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone były stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonych normach obszarowych. Nieruchomości przewidziane w art. 2 ust. 1 lit. e przechodziły na własność Państwa z mocy samego prawa bez odszkodowania z dniem wejścia w życie dekretu tj. dnia 13 września 1944 r.

Z dołączonego do akt sprawy rejestru pomiarowego, sporządzonego w 1938 r. przez mierniczego przysięgłego A. P., wynika, że ogólny obszar przedmiotowej nieruchomości wynosił 68,5364 ha, a w jej skład wchodziły: place zabudowane - 0,5097 ha, grunty orne - 32,7816 ha, ogród - 0,2190 ha, pastwiska - 10,6240 ha, las - 8,7245 ha, zarośla - 3,4881 ha, bagna - 2,8098 ha, wody - 1,3441ha, rowy - 0,3762 ha, drogi - 0,8742 ha, nieużytki - 6,7852 ha. Rodzaje i powierzchnie użytków wskazane w tym rejestrze są zgodne z planem gruntów części wsi C. – C., sporządzonym w 1948 r. również przez przez mierniczego przysięgłego A. P.

Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10 poz. 51) użytkami rolnymi były grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Do użytków rolnych przejętej nieruchomości podlegały zaliczeniu: grunty orne o powierzchni 32,7816 ha, ogród o powierzchni 0,2190 ha, pastwiska o powierzchni 10,6240 ha. Łączny obszar użytków rolnych w dniu wejścia w życie dekretu, tj. dnia 13 września 1944 r, wynosił 43,6246 ha, a zatem nie przekraczał wymaganych 50 ha takich użytków.

Oznacza to, że orzeczenia uznające, że przedmiotowa nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, zostały wydane z naruszeniem prawa. Nie ma przy tym przeszkód prawnych do stwierdzenia nieważności omawianych decyzji w części dot. do działki [...] o powierzchni 23,84 ha, albowiem stanowi ona własność Skarbu Państwa i pozostaje w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwa P. Nie jest to natomiast dopuszczalne co do pozostałych gruntów (wymienionych w pkt 2 decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r.), albowiem zaistniały nieodwracalne skutki prawne - grunty te są obecnie własnością indywidualnych rolników oraz Gminy C. Należało zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że wskazane orzeczenia w tym zakresie zostały wydane z naruszeniem prawa.

Skargę na rozstrzygniecie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2006 r do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwo P. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2006 r., zarzucono że organy nieprawidłowo ustaliły całkowity obszar majątku, który na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej został przejęty na rzecz Skarbu Państwa. W ocenie skarżącego pojęcie "nieruchomość ziemska" obejmuje także wody, drogi, nieużytki, a ponadto lasy, które nie zostały uwzględnione przy wyliczaniu powierzchni przedmiotowego majątku ziemskiego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wspomnianym wyrokiem z dnia 11 października 2006 r. oddalił skargę Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwo P. W motywach wyroku wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w postępowaniu nadzorczym. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadami wyliczonymi w art. 156 § 1 kpa powodującymi nieprawidłowe ukształtowanie stosunku materialnoprawnego zarówno pod względem podmiotowym jak i przedmiotowym. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych za rażące naruszenie prawa uznaje się naruszenie przepisów prawa, których treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu ( tak m.in. wyrok NSA z 17 listopada 1994r. V SA1260\94).

Objęta postępowaniem nadzorczym decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych jeżeli ich łączny rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw: poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. A zatem zasadniczą kwestią wymagającą ustalenia w niniejszej sprawie jest, czy powierzchnia majątku ziemskiego W. U. p.n. C. – C. przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej lub 50 ha użytków rolnych, co stanowiło podstawową przesłankę przejęcia majątku na rzecz Skarbu Państwa. Wbrew zarzutom skarżącego ustalenia organu w tym zakresie, w ocenie Sądu I instancji, są prawidłowe. Zgodnie z treścią § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przez użytki rolne w rozumieniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej należało rozumieć: grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Tymczasem z rejestru pomiarowego, sporządzonego w 1938 r. przez mierniczego przysięgłego A. P., wynika, że łączna powierzchnia przedmiotowej nieruchomości wynosiła 68,53364 ha, co stanowiło: place zabudowane - 0,5097 ha, grunty orne - 32,7816 ha, ogród - 0,2190 ha, pastwiska - 10,6240 ha, las - 8,7245 ha, zarośla - 3,4881 ha, bagna - 2,8098 ha, wody - 1,3441 ha, rowy - 0,3762 ha, drogi - 0,8742 ha, nieużytki - 6,7852 ha. Powierzchnia utyków rolnych przejętego majątku ziemskiego- według powyższego rejestru pomiarowego wynosiła zatem 43,6245 ha tj.: 32,7816 ha gruntów ornych, 10,6240 ha pastwisk, 0,2190 ha ogrodów. Podobne wyszczególnienie kategorii gruntów zostało zawarte w protokole przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej z dnia 17 lutego 1949 r. Powierzchnia użytków rolnych nieruchomości C. – C. nie przekraczała zatem 50 ha

Natomiast bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje okoliczność, że integralną cześć przedmiotowego majątku ziemskiego stanowiły także m.in. lasy, bagna, rowy itp. Nie negując faktu, że te kategorie gruntów wchodziły w skład majątku ziemskiego ani też tego, że pozostawały z nią w funkcjonalnym związku, wskazać należy, że suma tych części nieruchomości daje łącznie 68, 5364 ha powierzchni gruntów a zatem mniej niż wskazana norma obszarowa 100 ha. Rację ma skarżący, że lasy - o ile ich powierzchnia nie przekraczała 25 ha - przechodziły na rzecz Skarbu Państwa jako cześć składowa majątku. Stan taki zachodził jednak wówczas, gdy powierzchnia całego majątku, tj. użytków rolnych i wszelkich innych nieruchomości (w tym lasów, nieużytków, bagien, rowów, itp.) przekraczała 100 ha powierzchni ogólnej (poza województwami śląskim, poznański i pomorskim). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi jednak, albowiem majątek ziemski W. U. obejmował łącznie 68,5364 ha. Organ zasadnie zatem przyjął że decyzja z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja z dnia [...] października 1948 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa - art. 2 ust. 1 lit e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, albowiem nieruchomość stanowiąca własność W. U. nie spełniała norm obszarowych uzasadniających przejęcie jej na rzecz Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

Prawidłowo, w ocenie Sądu I instancji, organ ustalił również, że w stosunku do nieruchomości, stanowiącej obecnie działkę nr [...] położoną w obrębie D. N. o powierzchni 23,84 ha, nie zachodzą nieodwracalne skutki prawne, które mogłyby stanowić negatywną przesłankę do stwierdzenia nieważności decyzji. O zaistnieniu nieodwracalnych skutków prawnych nie może też decydować treść art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju ( Dz. U. nr 97 poz. 1051 ze zm.), zgodnie z którym roszczenia osób fizycznych byłych właścicieli lub ich spadkobierców z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art. 1 wyżej cytowanej ustawy, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów. Nawet jeśli faktycznie przedmiotowa nieruchomość nie może podlegać zwrotowi w naturze, nie oznacza to, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że nie można stwierdzić nieważności kontrolowanych w postępowaniu nadzorczym decyzji z uwagi na to, że zaszły nieodwracalne skutki prawne. Niemożność zwrotu nieruchomości w naturze nie wynika wszak z faktu rozporządzenia tą nieruchomością na rzecz osoby trzeciej, ale z przepisów szczególnych, a zatem one a nie wydane decyzje spowodowały nieodwracalne skutki prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył ponadto, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego do kwestionowania rozstrzygnięć w pozostałym zakresie, tj. co do nieruchomości objętych pkt 2 decyzji z [...] stycznia 2006 r. Ich właścicielami są bowiem osoby trzecie. Także zatem i z tego powodu skarga podlegała oddaleniu na podstawie art.151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej ustawa P.p.s.a.)

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarb Państwa – Lasy Państwowe Nadleśnictwa P., zaskarżając wyrok w części oddalającej skargę w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Wojewody W. z dnia [...] października 1948 r., a ponadto wnosząc o jego uchylenie w zaskarżonej części, jak również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto na art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. – dalej ustawa P.p.s.a.), zarzucając:

1. obrazę prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ustawy P.p.s.a.), a mianowicie art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001r. Nr 97, poz. 1051 ze zm.) w związku z art. 156 § 2 kpa przez ich niezastosowanie, co może prowadzić do zwrotu nieruchomości w naturze, mimo że nieruchomością tą są lasy państwowe, a także mimo to, że z uwagi na wejście w życie wyżej powołanej ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju uchylona decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

2. obrazę prawa procesowego (art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a.), a mianowicie art.134 § 1 ustawy P.p.s.a. i w związku z tym niezastosowanie art. 156 § 2 kpa, co doprowadziło do uchylenia decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, strona skarżąca wskazała, iż nieruchomość w stosunku, do której wzruszono orzeczenia wydane w trybie reformy rolnej, oznaczona obecnie jako działka [...] stanowi las o powierzchni 23,84 ha i wchodzi w skład zasobu lasów państwowych. Uchylenie orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948 r. oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia z dnia [...] października 1948 r. pozbawia Skarb Państwa tytułu własności powyższej nieruchomości. Pod względem prawnym i faktycznym otwiera zatem możliwość wystąpienia przez spadkobierców z powództwem windykacyjnym. Może to doprowadzić do zwrotu nieruchomości w naturze, wbrew zapisowi art. 7 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z 2001 r. Nr 97, poz. 1051 ze zm.).

Autor skargi kasacyjnej wskazał, że nietrafne jest zapatrywanie Sądu I instancji, że samo stwierdzenie nieważności decyzji nie rodzi skutku w postaci powstania obowiązku zwrotu nieruchomości w naturze. Gdyby tak było zbędny byłby zapis art. 156 § 2 kpa także w innych przypadkach, w których występują przesłanki do uchylenia decyzji z powodu jej nieważności. Nadto skarżący podniósł, iż wydaje się być nietrafny pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że art. 156 § 2 kpa odnosi się jedynie do sytuacji rozporządzenia nieruchomością na rzecz osoby trzeciej, skoro przepis ten używa pojęcia znacznie szerszego, a mianowicie powstania nieodwracalnych skutków prawnych. W ocenie skarżącego z taką sytuacją, powstania nieodwracalnych skutków prawnych, mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Skutki te wywołało orzeczenie wydane w trybie reformy rolnej, ponieważ to ono doprowadziło do włączenia spornej nieruchomości do zasobu lasów państwowych.

Uzasadniając drugi zarzut postawionego w skardze kasacyjnej, skarżący powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2005 r. I GSK 156/2005, zgodnie z którym, kontrolowana przez Sąd działalność administracji publicznej to zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie (decyzja) organu administracyjnego, jaki postępowanie administracyjne poprzedzające jej wydanie (...). Konsekwencją tej reguły w sprawie niniejszej powinno być zastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie art. 156 § 2 kpa do czego Sąd ten był uprawniony z mocy art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a.

Odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł uczestnik postępowania A. J. S., reprezentowany przez adwokata, domagając się jej oddalenia. Wskazał, iż autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował ustaleń Sądu I instancji, ani też faktu naruszenia prawa przez organy wydające decyzje z 1948 r., zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie jedynie obrazę prawa, polegającą na niezastosowaniu art. 156 § 2 k.p.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Powyższe zarzuty z uwagi na utrwalone w orzecznictwie rozumienie pojęcia nieodwracalnych skutków prawnych, nie zasługują jednak na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z póź. zm.), określanej dalej jako P.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności nie zachodzi, stąd Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę w granicach skargi kasacyjnej.

Zarzuty kasatora oparte zostały na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Sprowadzają się one łącznie do kwestionowania stanowiska Sądu I instancji, który mimo treści art.7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju, błędnie - zdaniem skarżącego - uznał, że decyzje o przejęciu przedmiotowej nieruchomości na cele reformy rolnej w części dotyczące gruntów leśnych, stanowiących obecnie działkę nr [...], nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych. Zarzuty te nie są jednak zasadne.

Art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju stanowi bowiem "Roszczenia osób fizycznych, byłych właścicieli lub ich spadkobierców, z tytułu utraty własności zasobów wymienionych w art.1, zaspokojone zostaną w formie rekompensat wypłaconych ze środków budżetu państwa na podstawie odrębnych przepisów.". Z jego treści jednoznacznie wynika, że określa on wyłącznie sposób zaspokojenia roszczeń osób uprawnionych, przewidując, że rekompensaty zostaną wypłacone na podstawie odrębnych przepisów. Powołany przepis nie zawiera natomiast żadnych unormowań wykluczających dopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji o pozbawieniu byłych właścicieli prawa własności między innymi gruntów leśnych. Skarżący nie wykazał też, aby takie regulacje przewidywały jakiekolwiek inne odrębne przepisy. W przypadku wydania omawianych rozstrzygnięć z kwalifikowanym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 kpa, możliwość stwierdzenia nieważności ich nieważności wykluczona może być tylko w przypadkach przewidzianych w art. 156 § 2 kpa, a zatem między innymi w razie zaistnienia nieodwracalnych skutków prawnych.

Przepis art. 156 § 2 kpa ani inne normy kodeksu postępowania administracyjnego nie zawierają definicji "nieodwracalnych skutków prawnych". Pojęcie to wielokrotnie było jednak przedmiotem rozważań zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie prawa administracyjnego. Zwraca się tam uwagę, na to że reguły wykładni art. 156 § 2 kpa należy wyprowadzać z Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a zwłaszcza z przewidzianych w jej art. 2 zasady demokratycznego państwa prawnego i sformułowanej w art. 7 zasady praworządności. Z zasad tych wynika, że w obrocie prawnym nie mogą ostać się akty władzy publicznej, które w sposób kwalifikowany naruszają przepisy prawa. Ochrona praw innych podmiotów może stanowić przesłankę sanacji naruszenia prawa, ale tylko o ile nie godzi w urzeczywistnianie zasady sprawiedliwości społecznej. Jeżeli dochodzi do naruszenia praw jednostki, w wyniku, którego inna jednostka nabywa prawa, niezbędne jest rozważenie takiego stosowania przepisów prawa, które przywraca zasady sprawiedliwości społecznej. Pozbawienie zatem prawa własności w wyniku kwalifikowanego naruszenia prawa musi uwzględniać reguły przywrócenia sprawiedliwości społecznej, którą trzeba odnosić też do spraw indywidualnych (wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005r sygn. akt I OSK 268/05).

Zgodnie z art.156 § 1 kpa organ stwierdza nieważność decyzji dotkniętej ciężkimi kwalifikowanymi wadami wymienionymi w przepisach tego artykułu. Oznacza to, że decyzja dotknięta sankcją nieważności nie jest zdolna do wywołania skutków prawnych od samego początku wejścia w życie decyzji do obrotu prawnego. Możliwość stwierdzenia jej nieważności wykluczona jest między innymi w razie wykazania bezpośredniego związku nieodwracalnego skutku prawnego z nieważną decyzją. Pośredni wpływ nie może być podstawą wywodzenia wystąpienia nieodwracalnego skutku prawnego. Negatywna przesłanka przyjęta w omawianym przepisie nie odnosi się też do nieodwracalności skutków prawnych w ogóle, ale nieodwracalności skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą wadą nieważności, która jest przedmiotem postępowania nadzorczego.

W judykaturze oraz piśmiennictwie zwraca się też uwagę, iż pojecie nieodwracalnych skutków prawnych – co zasadnie podkreślił Sąd I instancji - powinno być oceniane w kontekście możliwości działania, jakie organ administracji posiada na podstawie przepisów obowiązujących w momencie rozpatrywania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji (por. "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" B.Adamiak, J.Borkowski, Warszawa 2006 r., str.732, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 1998 r. sygn. akt IVSA 1050/96 i wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r. sygn. akt I SA 1796/00). Nieodwracalność skutku prawnego wywołanego decyzją ma zatem miejsce wtedy, gdy przepisy procesowe nie upoważniają organów administracji do jego cofnięcia lub gdy wykonanie decyzji wywołało takiego rodzaju stan, że w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest możliwy powrót do stanu pierwotnego (B.Adamiak, glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92, OSP 7/96). Sytuacja taka występuje między innymi wtedy, gdy przestał istnieć przedmiot prawa lub podmiot uprawniony do dochodzenia tego prawa utracił zdolność jego zachowania lub wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (wyrok NSA z dnia 27 lutego 1998 r. sygn. akt IVSA 1205/97).

Z powyższych względów zarzut naruszenia zaskarżonym wyrokiem powołanych w skardze kasacyjnej przepisów nie jest usprawiedliwiony. Decyzje o przejęciu nieruchomości ziemskiej pn C. – C. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, czego nawet nie kwestionował sam kasator. W sprawie nie została zaś spełniona żadna z negatywnych przesłanek wykluczających dopuszczalności stwierdzenia nieważności tych rozstrzygnięć w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej obecnie działkę ewidencyjną nr [...]. Grunty te nadal stanowią bowiem własność Państwa. Z faktu przekazania ich Lasom Państwowym - Nadleśnictwu P. w zarząd w drodze działań administracyjnych, a następnie zaliczenie przez ustawodawcę lasów państwowych do strategicznych zasobów naturalnych kraju nie można natomiast wyprowadzać nieodwracalnego skutku prawnego we wskazanym znaczeniu, ani tym bardziej jego bezpośrednio związku z dotkniętymi kwalifikowanymi wadami decyzjami Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] grudnia 1948r. oraz Wojewody W. z dnia [...] października 1948 r.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na mocy art.184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.