Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 170/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1, art. 255
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 23 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Go 53/12 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 7 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

I FZ 170/12

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Go 53/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpoznając wniosek Z. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 7 listopada 2011 r. w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż z dokumentów i oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, iż nie posiada on majątku, uzyskiwane zaś dochody ze względu na przewlekłą chorobę są niższe niż możliwe do osiągnięcia. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika również, iż skarżący nie tylko nie posiada oszczędności, ale również rośnie jego zadłużenie wobec banku (wyciąg z konta w M. - saldo na dzień 2 marca 2012 r. wyniosło - 13 456,39 zł). Z drugiej strony skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu z 21 lutego 2012 r. poinformował, iż posiada kolejne dwa rachunki bankowe, lecz ze względu na brak obrotów nie otrzymuje z nich wyciągów. W ocenie Sądu skarżący nie wykonał w pełni zobowiązania, do którego wykonania został wezwany. Skoro bowiem skarżący został wezwany do przestawienia wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych - bez względu na liczbę dokonanych na nich operacji - to powinien przesłać wyciągi również z tych rachunków, na których - jak twierdzi - saldo wynosi zero. Choć bowiem z przedstawionych wyciągów wynika, iż skarżący nie posiada oszczędności, to bez analizy wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych nie jest możliwym dokonanie w pełni miarodajnych ustaleń w tym zakresie.

Sąd wskazał jednocześnie, że przy analizie sytuacji skarżącego wziął pod uwagę, iż ponosi on koszty spłaty układu ratalnego zawartego z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego oraz okoliczność, iż w tym celu zaciągnął kredyt bankowy, ponosząc z tytułu obciążeń kredytowych koszty w wysokości 830 zł miesięcznie. Za niewątpliwe uznano również, że skarżący jest osobą schorowaną, co znajduje potwierdzenie m.in. w tym, iż ZUS przyznał skarżącemu rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 1 stycznia 2012 r. do 7 kwietnia 2014 r. w wysokości 2.301,30 zł miesięcznie. W związku z podjętym leczeniem bez wątpienia wnioskodawca ponosi koszty z tego tytułu, które określił na kwotę 400 zł miesięcznie, nie dokumentując jednak rachunkami ich wysokości. Sąd przyjął, że skoro skarżący podał, że korzysta nie tylko z państwowej służby zdrowia, ale i prywatnej, to posiada środki na sfinansowanie prywatnego leczenia.

Porównując możliwości finansowe skarżącego z zakresem złożonego wniosku, Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, iż skarżący wykazał, iż jego sytuacja majątkowa pozwala przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, z doświadczenia życiowego wynika bowiem, że koszty profesjonalnej pomocy prawnej są znaczne.

Mając nadto na uwadze, iż jedynym kosztem sądowym na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 100 zł, Sąd pierwszej instancji w świetle posiadanych dokumentów i oświadczeń uznał, iż skarżący jest w stanie ponieść koszt zapłaty należnego w sprawie wpisu.

Zaskarżając powyższe postanowienie w części odmawiającej przyznania mu prawa pomocy skarżący wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, uznając, iż skarżący może pokryć koszty w wysokości 100 zł, nie określił równocześnie, jakie koszty będą wynikały z całości postępowania, jak i nie wziął pod uwagę tego, że skarżący wniósł pięć skarg, a zatem koszty z obecnego etapu postępowania wzrosłyby pięciokrotnie. Skarżący podkreślił, że na wydatkowanie takiej sumy go nie stać, tym bardziej że koszty faktyczne mogą być dużo większe. Skarżący jest w wieku przedemerytalnym i poważnie choruje, czego dowodem jest fakt przyznania mu renty aż do emerytury. Nadto nie może on w pełni wykorzystać swojego zawodu do osiągnięcia wyższych przychodów, a mimo swojej trudnej sytuacji reguluje przeniesione na niego zobowiązania spółki. Skarżący zaznaczył równocześnie, że od lipca musi ponownie wnioskować o dalsze rozłożenie na raty przeniesionych na niego zobowiązań podatkowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego to, że skarżący w żaden sposób nie odniósł się do przyczyn, które wskazał Sąd pierwszej instancji jako podstawę oddalenia w części jego wniosku. Z jednej strony mianowicie Sąd zwrócił uwagę na niewypełnienie wezwania w zakresie przedstawienia wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych i niemożność w związku z tym dokonania w pełni miarodajnych ustaleń co do braku oszczędności skarżącego, z drugiej wskazał na to, że z faktu korzystania z prywatnej służby zdrowia należy przyjąć, iż skarżący posiada środki na sfinansowanie prywatnego leczenia. W swoim zażaleniu skarżący nie podjął nawet próby podważenia stanowiska Sądu pierwszej instancji w przedstawionym zakresie, stwierdzając jedynie ogólnikowo, że nie stać go na wydatkowanie sumy koniecznej do pokrycia kosztów należnych z tytułu wpisów od złożonych przez niego skarg, zwłaszcza że koszty należne faktycznie mogą być dużo większe. Nadto skarżący wskazał na okoliczności już uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, tj. swój stan zdrowia i niemożność osiągania z tego względu wyższych przychodów oraz regulowanie przeniesionych na niego zobowiązań spółki. Żaden z tych argumentów nie służy wyjaśnieniu wątpliwości przedstawionych w zaskarżonym postanowieniu co do wysokości (bądź braku) posiadanych przez skarżącego środków/oszczędności.

Zaznaczyć należy, że w sposób jednoznaczny skarżący pismem z 24 lutego 2012 r. (w wykonaniu zarządzenia z 21 lutego 2012 r.) został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.) do przedstawienia m.in. "wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące" (lit. a wezwania). Z pisma wystosowanego w odpowiedzi na to wezwanie wynika, że skarżący posiada cztery rachunki bankowe, jednakże zobowiązanie do przedstawienia wyciągów zostało w całości wypełnione jedynie w zakresie jednego z nich (rachunek w P., z którego przedstawiony wyciąg obejmuje okres 12 grudnia 2011 r. – 12 marca 2012 r.). Co do dwóch rachunków (w K. i W.) skarżący ograniczył się do gołosłownego wskazania, że są to konta bez obrotu z saldem zerowym, która to okoliczność została podniesiona w zaskarżonym postanowieniu jako uniemożliwiająca w pełni miarodajne ustalenie, czy skarżący posiada jakieś oszczędności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mniej wątpliwości od wskazanego przez Sąd pierwszej instancji nieprzedstawienia wyciągów z dwóch rachunków bankowych, budzi to, że z czwartego z posiadanych rachunków bankowych (w M.) skarżący przedstawił wyciągi w niezwykle wybiórczy sposób. Przedstawione wyciągi dotyczą mianowicie historii operacji za okresy: 1) od 2 marca 2012 r. do 2 marca 2012 r. (tj. 1 dzień), 2) od 1 lutego 2012 r. do 2 lutego 2012 r. (tj. 2 dni), 3) od 1 stycznia 2012 r. do 3 stycznia 2012 r. (tj. 3 dni). Niewątpliwie zatem również w tym zakresie skarżący nie uczynił zadość wezwaniu z 24 lutego 2012 r. Wbrew argumentacji zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd pierwszej instancji przyjął dane wynikające z tych wyciągów, przede wszystkim w zakresie rosnącego zadłużenia skarżącego wobec banku, Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że nieprzedłożenie wyciągu obejmującego cały żądany przez Sąd okres, zwłaszcza iż skarżący nie miał w tym zakresie żadnych problemów w odniesieniu do rachunku bankowego posiadanego w innym banku, uniemożliwia stwierdzenie, czy w istocie sytuacja finansowa skarżącego jest tak trudna, jak sugerują przedstawione wyciągi, bowiem istnienie znacznego debetu w dniu 3 stycznia 2012 r., 2 lutego 2012 r. i 2 marca 2012 r., nie znaczy jeszcze, iż pomiędzy tymi datami zadłużenie to miało charakter stale rosnący, na co zdają się wskazywać wyciągi. Wniosek taki usprawiedliwiony byłby tylko w sytuacji pełnej przejrzystości operacji dokonanych na tym rachunku skarżącego w całym okresie trzech miesięcy, a nie wybiórczo dobranych przez skarżącego dni. Skoro wezwanie z 24 lutego 2012 r. nie zostało w tym zakresie w całości wypełnione – i to w sposób nieznajdujący żadnego usprawiedliwienia (tj. skarżący nie podnosił niemożności przedstawienia wyciągów za okres żądany w wezwaniu) – a podniesione w tym zakresie wątpliwości w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zostały przez skarżącego we wniesionym przez niego zażaleniu pominięte, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w dalszym ciągu nie została miarodajnie i w pełni wyjaśniona kwestia posiadanych przez skarżącego oszczędności (ich braku), co nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku i zażalenia skarżącego. Zwrócić warto przy tym uwagę, że przedstawiony (pełny za okres trzech miesięcy) wyciąg z rachunku posiadanego przez skarżącego w P. wskazuje na to, że przynajmniej część zadłużenia wynikającego z wyciągów przedstawionych z rachunku w M. jest rezultatem zasilania własnego rachunku skarżącego w P., co też wpływać musi na wnioski co do tego, czy udokumentowany debet świadczyć może o wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej strony. Podkreślenia wymaga również, że w rozpatrywanym zażaleniu skarżący nie odniósł się do twierdzenia Sądu pierwszej instancji o tym, że o posiadaniu odpowiednich środków finansowych świadczy korzystanie przez skarżącego z prywatnej służby zdrowia.

W związku z powyżej przedstawionymi okolicznościami należy zaznaczyć, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Zarówno z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., wskazującego przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, jak i z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., w którym mowa o przyznaniu prawa pomocy takiej osobie w zakresie częściowym, wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy. Z zawartego w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z kolei z art. 255 P.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie jest ograniczony do analizy dobrowolnie dostarczonych przez wnioskodawcę dokumentów i złożonych (zarówno na formularzu PPF, jak i poza nim) oświadczeń, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości oraz stanu rodzinnego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania skarżącego do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Z możliwości przewidzianej w art. 255 P.p.s.a. Sąd w przedmiotowej sprawie skorzystał, a – co nie ulega wątpliwości – ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu zobowiązania skarżący nie wykonał w całości, powodując, że wątpliwości co do jego stanu majątkowego nie zostały w pełni wyjaśnione. Ze względu na to, że to na skarżącym ciążył ciężar wykazania, że spełnia on przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uchylenie się od uczynienia zadość wezwaniu, a tym samym brak pełni współpracy z Sądem w celu wykazania, że w istocie nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a więc spełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., skutkuje uznaniem, że nie wykazał, iż te przesłanki spełnia. Skoro w rozpoznawanym zażaleniu skarżący nie podjął próby wyjaśnienia wciąż istniejących wątpliwości co do posiadanych przez niego w rzeczywistości środków i ewentualnych oszczędności, mimo wiedzy na temat wątpliwości Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, należy uznać, iż w dalszym ciągu nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie szerszym od tego, które przyznano mu w zaskarżonym postanowieniu.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają natomiast argumenty skarżącego podniesione w zażaleniu. Brak możliwości miarodajnego ustalenia wysokości posiadanych przez skarżącego środków finansowych skutkuje bowiem tym, że nie wykazał on nie tylko tego, iż nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł, ale również tego, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisów od innych złożonych przez siebie skarg, a także ewentualnych dalszych kosztów na kolejnych etapach wszczętych przez siebie postępowań. Natomiast ciężki stan zdrowia oraz regularne spłacanie przez skarżącego ciążących na nim zobowiązań podatkowych zostały uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji i wpłynęły na przyznanie stronie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw, by te same okoliczności, mimo niepełnego – i to z winy strony – wyjaśnienia stanu majątkowego skarżącego, miały przemawiać za uznaniem w sytuacji skarżącego zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca w przedmiotowej sprawie nie wykazał – jak wymaga tego przepis – że jego sytuacja świadczy o spełnieniu przesłanek do przyznania prawa pomocy.

W podsumowaniu powyższego należy wskazać, że brak współdziałania skarżącego w wyjaśnianiu jego sytuacji majątkowej doprowadził do sytuacji, w której rzeczywiste możliwości płatnicze wnioskodawcy nadal budzą uzasadnione i istotne wątpliwości. W rozpoznawanym obecnie zażaleniu jego autor nie podjął próby wyjaśnienia tych wątpliwości, tym samym nie sposób uznać, że skutecznie wykazano, iż błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.

-----------------------

5