Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 643/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II inst
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c., art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64c par 6 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek Sędzia: WSA Inga Gołowska (spr.) Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Boczkowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 15 marca 2019 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł ([...] złotych).


UZASADNIENIE

I.

Zaskarżonym postanowieniem z 15 marca 2019r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpoznaniu zażalenia M. M. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T. z 28 listopada 2018r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1, art. 144 w zw z art. 61a ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 2096 ze zm. dalej-K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 1314 ze zm. dalej-u.p.e.a)-utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. T. jako organ egzekucyjny w dniu 14 marca 2018r. przeprowadził egzekucję z majątku M. M., pierwszą publiczną licytację nieruchomości stanowiącej działkę o nr ewid[...] o pow. 0,0628 ha położonej w N. T., KW nr [...] Egzekucję przeprowadzono na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. T.. Po złożeniu przez nabywcę ceny nabycia ([...] zł) w dniu 27 kwietnia 2018r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. T. wydał postanowienie o przyznaniu własności tej nieruchomości, które stało się ostateczne z dniem 15 maja 2018r.

Postanowieniem z 9 sierpnia 2018r. nr [...] organ dokonał planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie (które było przedmiotem odrębnego postępowania) oraz pismem z 15 listopada 2018r. zwróciła się z wnioskiem o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Organ postanowieniem z 28 listopada 2018r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

W zażaleniu na to postanowienie, skarżąca zarzuciła naruszenie:

1.naruszenie prawa materialnego art. 64c§6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegająca na przyjęciu, że z literalnego brzemienia przepisu wynika, że zawiadomienie o kosztach egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu egzekucji,

2.naruszenie prawa procesowego a to art. 10 K.p.a. poprzez pozbawienie skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu na skutek odmowy sporządzenia zawiadomienia o kosztach postępowania i zamknięcia jej tym samym drogi do zaskarżenia decyzji dotyczących jej praw majątkowych na etapie gdy zaskarżenie tej decyzji może mieć realny wpływ na wysokość zobowiązania,

3.naruszenie przepisów postępowania a to art. 9 K.p.a. zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogło mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania poprzez brak zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 61a§1 K.p.a. gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z informacji uzyskanej od organu egzekucji wynika, że postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanej nie zostało jeszcze zakończone. Do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego nie rozpoczął bieg 6 miesięczny o którym mowa w art. 64c§6a u.p.e.a. Kosztów egzekucyjnych nie da się oznaczyć z góry i przewidzieć zarówno zdarzeń faktycznych jak i prawnych mających wpływ na ich wysokość i zasadę ponoszenia (art. 64c§6a u.p.e.a.). Przed otwarciem tego terminu wniosek zobowiązanej jest przedwczesny i nie może być przedmiotem rozpoznania. Ustosunkowując się do pozostałych zarzutów organ II instancji nie podzielił ich. Wskazał również, iż zarzuty sformułowane w zażaleniu zmierzają w istocie do zakwestionowania wysokości kosztów egzekucyjnych a te mogą być analizowane jedynie w ewentualnym postępowaniu w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych.

II.

W skardze na powyższe postanowienie, M. M. zarzuciła naruszenie:

I.przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a to art. 64c§6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. w zw z art. 2 Konstytucji w zw z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez błędną ich wykładnię o charakterze rozszerzającym polegającą na przyjęciu, że z literalnego brzemienia przepisu wynika, że zawiadomienie o kosztach egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu egzekucji w całości podczas gdy przepis stanowi jedynie p przypadku ,,wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości" nie określając czy wyegzekwowanie ma nastąpić w całości czy w części

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia a to:

1.prawa procesowego a to art. 10 K.p.a. w zw z art. 45 Konstytucji oraz art. 51 ust. 3 Konstytucji poprzez pozbawienie skarżącej prawa do czynnego udziału w postępowaniu na skutek odmowy sporządzenia zawiadomienia o kosztach postępowania i zamknięcia jej tym samym drogi do zaskarżenia decyzji dotyczącej jej praw majątkowych na etapie gdy zaskarżenie tej decyzji może mieć realny wpływ na wysokość jej zobowiązań,

2.przepisów postępowania a to art. 9 K.p.a. i art. 8 K.p.a w zw z art. 18 u.p.e.a to jest zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego poprzez brak zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej w szczególności przez niedokładne zbadanie okoliczności sprawy oraz nieuwzględnienie w decyzji słusznego interesu strony,

3.art. 61a §1 K.p.a. w zw z art. 64c§6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. w zw z art. 64c§7 u.p.e.a. w zw z art. 15 K.p.a. w zw z art. 78 Konstytucji poprzez nieuzasadnioną odmowę wydania zawiadomienia o kosztach postępowania egzekucyjnego co w rezultacie uniemożliwia skarżącej złożenie wniosku o wydanie postanowieni w sprawie kosztów na zasadzie art. 64c§7 u.p.e.a. a tym samym pozbawia skarżącą możliwości zaskarżenia naliczonej ich wysokości.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowieni w całości o nierozpoznawanie sprawy w trybie uproszczonym i rozpoznanie jej na rozprawie i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego z opłatą skarbową od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł.

Uzasadniając skargę jej autor przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że interpretacja przepisów którą przyjął organ jest wadliwa bowiem przy założeniu , że osoba wobec której prowadzona jest egzekucja z majątku posiada zobowiązania, których zaspokojenie w całości rozciąga się w czasie, prowadzi to do sytuacji, że osoba taka ma zablokowaną możliwość dowiedzenia się o wysokości poszczególnych wydatków egzekucyjnych mimo, że już je poniosła. Jeżeli egzekucja dotyczy kilku nieruchomości to powstaje pytanie od uostatecznienia się którego postanowienia o przyznaniu własności rozpoczyna bieg 6-miesięczny termin. Przyjęcie wykładni organu prowadzi do braku możliwości weryfikacji kosztów egzekucyjnych. Art. 64c§6a pkt 1 lit. a u.p.e.a. nie stanowi w żadnym miejscu o ,,zakończeniu egzekucji". Koszty są naliczane przy każdej czynności. W postępowaniu egzekucyjnym powinna być jawność by zobowiązany zaznajomił się z kosztami. Sposób obliczania wskazanych w planie podziału kwot stanowi zbiór danych do którego skarżąca powinna mieć bezwzględny dostęp gdy go nie ma to organ jest w stanie powiedzieć jak te kwoty zostały wyliczone. W aktach nie ma takiej informacji. Skarżąca powinna mieć możliwość weryfikacji czy koszty przez nią poniesione nie sa wynikiem nieprawidłowego działania organu. Organ naliczył koszty w wysokości 73% ceny uzyskanej ze sprzedaży powstaje wątpliwość co do tego czy już na etapie przed podjęciem czynności nie było wiadome, że pobrane opłaty w części bliskiej całości uzyskanej kwoty skonsumują kwotę uzyskana ze sprzedaży. Organ naruszył zasadę proporcjonalności. Pełnomocnik skarżącej zna stanowisko doktryny i sądów administracyjnych ale nie znalazł orzeczenia, które dotyczyło by egzekucji z nieruchomości a nadto nie godzi się na taką wykładnię. Organ rozpoznając zażalenie nie ustosunkował się do zarzutów.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

III.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2018r. poz. 1302 ze zm. dalej-p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3§2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd, podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt. 2 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W punkcie wyjścia należy przypomnieć, że zgodnie z art. 61a§1 K.p.a., gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zwrot "nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania sprzeciwia się przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć także braku w przepisach podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania administracyjnego. W przypadku zatem stwierdzenia braku możliwości realizacji żądania z tych przyczyn, zasadna jest odmowa wszczęcia postępowania na podstawie powołanego art. 61a§1 K.p.a. Stwierdzenie zaistnienia wskazanych przesłanek, obliguje organ do wydania tego rodzaju postanowienia.

W sprawie poddanej osądowi, organ przyjął, że niezakończenie postępowania egzekucyjnego nie pozwala na wszczęcie postępowania w przedmiocie wydania zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Analiza akt postępowania nie pozwala na zweryfikowanie tego stanowiska. Organ II instancji oparł się na informacji organu I instancji, że postępowanie egzekucyjne nadal trwa jednakże w żadnej mierze nie zostało to sprawdzone chociażby w oparciu o informacje jakie jeszcze czynności-w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego- mają być podjęte tym bardziej, że w sprawie wydano postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości, które jest już ostateczne ( z dniem 15 maja 2018r.).

Powyższa kwestia jest o tyle istotna, iż zgodnie z mającym zastosowanie art. 64c§6a pkt 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości-od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.

Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w §6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 7 art. 64c u.p.e.a.).

Przepisy powyższe określają 6 miesięczny termin do zgłoszenia przez zobowiązanego żądania wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych liczony od dnia wyegzekwowania wykonania obowiązku (z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca) albo od dnia, w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne.

W sprawie poddanej osądowi, z dniem 15 maja 2018r. postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, co nie jest przedmiotem kontrowersji.

Nie budzi wątpliwości również i to, że w dniu 16 listopada 2018r. skarżąca (zobowiązana M. M.) działając przez pełnomocnika nadała w placówce pocztowej wniosek o wydanie zaświadczenia o wysokości kosztów egzekucyjnych.

Z uwagi na powyższe, w odniesieniu do żądania wydania zawiadomienia, o którym mowa w art. 64c§6a pkt 1 u.p.e.a., a w konsekwencji postanowienia w sprawie kosztów, skarżącej nieprawidłowo odmówiono wszczęcia postępowania powołując się na okoliczności, które nie wynikały z akt sprawy i z pominięciem okoliczności, iż postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne.

Mając to na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzenie zaistnienia wskazanych okoliczności nie pozwalało organowi zakończyć postępowanie w sposób formalny na podstawie art. 61a§1 K.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania, a rozstrzygnięcie w tym zakresie było nieprawidłowe.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145§1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną dokonaną w uzasadnieniu wyroku. Podkreślić trzeba, że ustalenia dokonywane w sprawie przez organy powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym znajdujących się w tych aktach. Postępowanie w sprawie w zw. z przepisem art. 18 u.p.e.a., powinno być przeprowadzone zgodnie z wymogami określonymi m.in. przepisami art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 i art. 77§1 K.p.a., a orzeczenie powinno spełniać wymogi określone przepisami art. 124 w zw. z art. 107§3 i w zw. z art. 126 K.p.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205§2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2015r. poz. 1800 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.