Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1468/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez gminę nieodpłatnie własności nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2015 r., nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa działając na podstawie na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 kpa, po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta L. od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r., nr : [...]:

1) uchyliła w całości decyzję organu I instancji,

2) stwierdziła nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto L. prawa własności części nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o pow. [...] m2 (stanowiącej część działki nr [...]), uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla [...] w L. XVI Wydział Ksiąg Wieczystych.

W uzasadnieniu decyzji Komisja wskazała, że Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2014 r., odmówił stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem [...] maja 1990 r. przez Gminę Miasto L. prawa własności wyżej opisanej nieruchomości. Wojewoda [...] stwierdził, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała we władaniu D. Działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], znajdowała się w zarządzie i użytkowaniu przedsiębiorstwa P., na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1952 r., nr SA. [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - państwowego przedsiębiorstwa "P." na cele komunikacji kolejowej nieruchomości położonych w L., w obrębie stacji kolejowej L., w części pasa kolejowego linii L., co potwierdza m.in.: pismo P.S.A., nr [...] z [...] lipca 2013 r. wraz z załączonymi: orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w L. oraz fragmentem mapy zasadniczej wg stanu z listopada 1987 r.

W świetle powyższego Wojewoda [...] cytując stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyrokach: z 19 lipca 2007 r. (sygn. akt I SA/Wa 566/07), z 30 stycznia 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 1901/07), z 13 maja 2008 r. (sygn. akt I SA/Wa 196/08) oraz stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z 8 listopada 2011 r. (sygn. akt I OSK 1956/10) zaakceptował odrębny od dominującego w orzecznictwie pogląd, iż w niektórych przypadkach tytuł prawny do nieruchomości dla określonej jednostki państwowej mógł powstać także z mocy przepisów prawa regulujących jej powstanie oraz funkcjonowanie, co wyklucza możliwość jej komunalizacji z mocy prawa. Nawet, gdyby przyjąć stanowisko odmienne, iż P. nie dysponowały tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości w postaci zarządu, zdaniem Wojewody [...], w niniejszej sprawie miałby zastosowanie art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej.

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] wniósł Prezydent Miasta L. wskazując, że Wojewoda nie uwzględnił licznych wytycznych i wykładni Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłego w podobnych sprawach. Ponadto, skoro bezspornie udowodnioną okolicznością jest fakt, że przedsiębiorstwo państwowe P. nie legitymuje się tytułem prawnym do przedmiotowych gruntów, co też zostało potwierdzone przez Wojewodę [...] w decyzji, to odmowa stwierdzenia komunalizacji przedmiotowego mienia Skarbu Państwa, z mocy prawa, nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpoznając sprawę wskazała, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 1 oraz art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi o nabyciu z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy przez właściwe gminy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienia ogólnonarodowego (państwowego) należącego do: rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organu założycielskiego, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych ww. organom. Z brzmienia przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Przy czym decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego (państwowego) istniejący w dacie wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 27 maja 1990 r.

Wobec tego obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis art. 5 ust. 1 ustawy uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na dzień 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do: rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nie wystąpiły przesłanki wyszczególnione w art. 11-12 ustawy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że z archiwalnego wypisu z rejestru gruntów sporządzonego według stanu na dzień 27 maja 1990 r. wynika, że właścicielem działki nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], stanowiącej w tym dniu część działki nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...] oznaczonej symbolem "Tk", był Skarb Państwa, zaś podmiotem władającym - Dyrekcja Rejonowych Kolei Państwowych Działu Drogowego Dworca Fabrycznego.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że stanowisko zawarte w powołanych przez Wojewodę [...] orzeczeniach, w tym m.in.: w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1956/10, wskazujące na możliwość wywodzenia przez przedsiębiorstwo państwowe P. S.A. tytułu prawnego do mienia służącego faktycznie temu przedsiębiorstwu z aktów regulujących status prawny P. zostało w późniejszych wyrokach tegoż Sądu uznane za odosobnione i nie zasługujące na aprobatę.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych został utrwalony pogląd, że sformułowanie: "należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego " oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym (rozumianym jako posiadanie określonego tytułu prawnego), a nie tylko w sensie faktycznym (vide wyrok WSA z 22 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1914/11).

W konsekwencji powyższego Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa nie podziela poglądu wyrażonego przez Wojewodę [...], że grunty związane z funkcjonowaniem kolei, z mocy przepisów regulujących powstanie i funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego P., zostały oddane w jego użytkowanie i zarząd bez względu na to, czy P. legitymuje się obecnie dokumentem wykazującym przekazanie mu konkretnego gruntu, przez co fakt ten stanowi przeszkodę do komunalizacji tego mienia. Organ II instancji podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostało ugruntowane stanowisko, iż akty prawne regulujące status prawny przedsiębiorstwa P. oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mające charakter ogólnych aktów normatywnych, nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego [vide np.: wyrok NSA z 1 września 2008r. (sygn. akt I OSK 1947/06), wyrok NSA z 15 października 2007 r. (sygn. akt I OSK 1456/06), wyrok NSA z 15 października 2007 r. (sygn. akt. I OSK 1457/06), wyrok NSA z 20 lutego 2008 r. (sygn. akt I OSK 187/07), wyrok NSA z 18 kwietnia 2013 r. (sygn. akt I OSK 1941/11), wyrok NSA z 8 maja 2014 r. (sygn. akt 1 OSK 2504/12), wyrok NSA z 2 października 2014 r. (sygn. akt I OSK 592/13)]. Tym samym prawa zarządu, czy też prawa użytkowania PKP nie można wywieść z przepisów ustaw regulujących utworzenie i funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa. Akty prawne regulujące status kolei nie mogły być źródłem dowodu na wykazanie prawa do nieruchomości, bowiem nie wskazywały expressis verbis, że mienie będące w dyspozycji przedsiębiorstwa państwowego P. pozostaje w jego zarządzie lub użytkowaniu.

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że udowodnienie prawa zarządu lub prawa użytkowania nieruchomości wymagało potwierdzenia stosownym dokumentem, o którym mowa w art. 38 ust. 2 obowiązującej wówczas ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Stosownie do postanowień art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Stąd też jedynie istniejący po stronie przedsiębiorstwa państwowego P. tytuł prawny świadczyłby, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. nie należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i z tego względu nie podlega komunalizacji. Inaczej, zgodnie z treścią obowiązującego w dniu 27 maja 1990 r. przepisu art. 6 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, dokonanej na podstawie analizy załączonej dokumentacji, przedsiębiorstwu państwowemu "P." nie przysługiwał w dniu 27 maja 1990 r. przewidziany przepisami prawa, tytuł prawny do części nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2 (stanowiącej część działki nr [...]).

Zdaniem organu II instancji, wobec jednolitego stanowiska prezentowanego w powołanych powyżej orzeczeniach, że tytuł prawny zarządu nieruchomością przez przedsiębiorstwo państwowe "P." nie wynika z mających ogólny charakter aktów normatywnych dotyczących tego przedsiębiorstwa, nie znajduje uzasadnienia stanowisko, iż zarząd nieruchomością mógł powstać z samego faktu jej wywłaszczenia na cele komunikacji kolejowej na mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1952 r., nr [...]. Takiego przypadku powstania prawa zarządu nie przewidywały bowiem obowiązujące wówczas przepisy wywłaszczeniowe na podstawie których zostało wydane to orzeczenie, czyli przepisy: rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 września 1934 r. - Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. Nr 86, poz. 776 z późn. zm.) oraz dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 138 z późn. zm.). Wywłaszczenie konkretnej nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa państwowego "P." nie stanowiło automatycznego nabycia przez to przedsiębiorstwo państwowe prawa zarządu wywłaszczonej nieruchomości. Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podkreśliła, że niewskazanie przez P. tytułu prawnorzeczowego do spornego gruntu powoduje, że odpowiada on przesłance określonej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1990 r. i tym samym podlega komunalizacji z mocy prawa." (vide wyrok NSA z 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 1957/06).

Organ odwoławczy wskazał, że kolejnym zagadnieniem wymagającym wyjaśnienia, jest ustalenie czy pomimo spełnienia wyżej wskazanych przesłanek przedmiotowa działka nie była wyłączona spod komunalizacji na podstawie przepisów art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 10 maja 1990 r., zgodnie z którymi składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli: służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim.

W ocenie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej błędny jest pogląd, że w przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy wyłączający spod komunalizacji mienie służące organom administracji rządowej, sądom oraz organom władzy państwowej do wykonywania zadań publicznych pozostających we właściwości tychże przede wszystkim dlatego, że przedsiębiorstwo państwowe "P." do żadnego z tych podmiotów nie mogło być zaliczone (vide np.: wyrok WSA w Warszawie z 24 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 374/08), zaś wykonywane przez P. zadania nie należą do właściwości organów administracji rządowej, władzy państwowej ani sądów (vide np.: wyrok NSA z 13 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 760/07). Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 26, poz. 138 z późn. zm.) przedsiębiorstwo to było przedsiębiorstwem państwowym, posiadającym osobowość prawną, podlegającym wpisowi do rejestru przedsiębiorstw państwowych, którym zarządzał i reprezentował Dyrektor Generalny P.

Niezasadne, zdaniem Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej, jest zastosowanie w niniejszej sprawie również art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy wyłączającego z komunalizacji składniki należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim z dwóch względów: po pierwsze - użyte w tym przepisie określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia do tych podmiotów w sensie prawnym (czyli określonego tytułu prawnego) a nie tylko w sensie faktycznym, a po drugie - przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie ustalonym przez Radę Ministrów w wydanym w dniu 9 lipca 1990 r. rozporządzeniu w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 51, poz. 301). Przedsiębiorstwo państwowe "P." nie zostało wymienione w tym akcie wykonawczym.

Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] lipca 2015 r. skargę złożyły P. SA w W. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji całości.

Zdaniem skarżącej decyzja Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r. jest prawidłowa. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przedmiotowa nieruchomość należała do Gminy Miasta L., mimo braku jakiegokolwiek dokumentu stwierdzającego prawo tej gminy do spornej nieruchomości. Nieruchomość pozostawała w posiadaniu skarżącej oraz była i jest zarządzana przez P. W ocenie skarżącej trafne jest stanowisko Wojewody wykazujące, iż przedsiębiorstwa "P." nabyło prawo zarządu tą nieruchomością na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w L. z [...] maja 1952 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa - państwowego przedsiębiorstwa "P." na cele komunikacji kolejowej nieruchomości położonych w L. w obrębie stacji kolejowej L., w części pasa kolejowego linii L. Powołane orzeczenie tworzyło prawo zarządu na rzecz przedsiębiorstwa "P." i taki stan istniał w dniu 27 maja 1990r. Zdaniem skarżącej w owym czasie nie istniał wymóg wydawania odrębnych decyzji co do zarządu.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Wskazać należy, że komunalizacja mienia ogólnonarodowego (państwowego) na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych nastąpiła z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy, tj. z dniem 27 maja 1990 r.

Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma ustalenie, czy skarżąca nie legitymując się żadnym dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do objętego sporną decyzją komunalizacyjną mienia nieruchomego może skutecznie (powołując się na regulacje prawne normujące status prawny P. i wywodząc z nich tytuł prawny) kwestionować zasadność komunalizacji tegoż mienia.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy - mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, 2) przedsiębiorstw państwowych 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 stało się w dniu wejścia życie tej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Zaznaczyć należy, że termin "należenie" mienia do przedsiębiorstwa państwowego rozumieć trzeba jako kategorię prawną, a nie faktyczną. Wskazał na to Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 9 grudnia 1992 r. sygn. akt W 13/91 (Dz. U. z 1992 r. Nr 97, poz. 486), dokonując wykładni art. 5 ust. 1 ustawy. Trybunał wyjaśnił, że mienie ogólnonarodowe (państwowe) "należało" do przedsiębiorstwa państwowego, jeżeli było mu przekazane w zarząd w formie prawem przewidzianej, albowiem dopiero wówczas przedsiębiorstwo państwowe wykonywało względem tego mienia uprawnienia cywilnoprawne płynące z ustanowionego zarządu. Podkreśla się przy tym, że przepis art. 5 ust. 1 ustawy pod względem systemowym był zsynchronizowany z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który przewidywał domniemanie prawne, że grunty państwowe, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste, są zarządzane przez terenowy organ administracji państwowej.

Z powołanych wyżej przepisów wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot mieniem tym władający zobowiązany jest w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to w dniu 27 maja 1990 r. należało do niego w sensie prawnym, a nie jedynie w sensie faktycznym.

Prawidłowo wskazał organ odwoławczy, że stosownie do art. 38 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z art. 87 ust. 2 tej ustawy, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać w sposób dorozumiany. Stosownie do regulacji zawartych w ustawie z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z 29 kwietnia 1985 r., państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania, na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu.

Udowodnienie zatem prawa zarządu do określonego mienia wymagało przedłożenia Wojewodzie, bądź Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej decyzji lub umowy, bądź innego dokumentu sporządzonego w określonej formie i wydanego na określonej podstawie prawnej. W niniejszej sprawie skarżąca takiego dokumentu nie przedłożyła.

Błędne jest stanowisko Wojewody [...], że prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości wynika z przepisów Rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1926 r. Nr 97, poz. 568, t.j.: Dz. U. z 1930 r. Nr 89, poz. 705), a w szczególności z art. 4 tego rozporządzenia. Zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 rozporządzenia, zadaniem przedsiębiorstwa PKP było prowadzenie eksploatacji wszystkich linii (...) zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji - w tym celu objęło w zarząd powierniczy i użytkowanie cały ich majątek nieruchomy.

W ocenie Sądu, Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa prawidłowo dokonała analizy w przedmiocie wyjaśnienia podstawy prawnej, na jakiej oparte było dysponowanie gruntem przez P. i doszła do trafnego wniosku, w szczególności powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że przepisy konstytuujące przedsiębiorstwo Państwowe P. takiego tytułu nie tworzą. Podkreślić należy, że także rozporządzenie Prezydenta RP formułujące z natury rzeczy ogólne zasady dotyczące dysponowania mieniem nie mogło tworzyć po stronie P. konkretnie sformułowanego, w stosunku do geodezyjnie wyodrębnionej nieruchomości prawa użytkowania, czy prawa zarządu. Trafnie zatem organ stwierdził, że faktyczne objęcie i władanie nieruchomością nie tworzy formalnoprawnego tytułu do nieruchomości.

Należy podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny w kolejnych wyrokach: z 30 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1528/09, z 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 42/10, z 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1003/10, z 4 listopada 2015 r., I OSK 625/14 podtrzymał stanowisko prezentowane w przytoczonym przez organ orzecznictwie. Linia orzecznicza w przedmiotowym zakresie jest ugruntowana.

Wskazać należy, że w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej (27 maja 1990 r.) obowiązywała ustawa z 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe". W rozdziale 6 szczegółowo regulowała ona kwestie dotyczące mienia PKP, stanowiąc w art. 16 m.in., że mienie PKP jest wydzieloną częścią mienia ogólnonarodowego (ust. 1), a mieniem tym są środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego dalszej działalności (ust. 2), zaś przedsiębiorstwo wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych (ust. 4).

Podkreślić należy, że ustawa ta nie mogła jednak dowodzić prawa zarządu, użytkowania, czy innego prawa do konkretnej nieruchomości, bowiem jej przepisy nie wskazywały, że do konkretnego mienia będącego w dyspozycji P. przysługują temu przedsiębiorstwu uprawnienia prawnie wyodrębniające go z mienia ogólnonarodowego. Przekazane mienie służyło tylko do określonej działalności, którym PKP dysponowały i go używały (por. wyrok NSA z 8 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 2504/2012). Z ogólnych przepisów tej ustawy nie wynikały uprawnienia do konkretnie określonych działek o określonych powierzchniach i zapisach ewidencyjnych.

Zaznaczyć należy, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jedynie istotne znaczenie ma stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wejścia w życie ustawy. Oznacza to, że rozważania na tle kolejnych uregulowań dotyczących P. nie mogą mieć znaczenia prawnego, o ile P. nie wykaże negatywnej przesłanki do komunalizacji nieruchomości. Przesłanką taką może być wyłącznie tytuł prawnorzeczowy, przysługujący przedsiębiorstwu P. do nieruchomości objętej komunalizacją. Samo jednak dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnonarodowym (państwowym), nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, nie pozwala na stwierdzenie, że majątek ten należy do dysponenta czy zarządcy. Pojęcie "należy do" odwołuje się bowiem bezsprzecznie do aspektu prawnorzeczowego. Tymczasem okoliczności powoływane przez skarżącą w skardze nie potwierdzają, aby Przedsiębiorstwo Państwowe P. poprzednik prawny skarżącej spółki, spełniało wskazane warunki.

Z akt sprawy wynika, że 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i pozostawała jedynie we władaniu PKP. Świadczy o tym archiwalny wypis z rejestru gruntów wg stanu na dzień 27 maja 1990 r. dla wyżej wymienionej nieruchomości, zgodnie z którym jako właściciel wpisany jest Skarb Państwa, a jako władający D.

Stwierdzić zatem należy, że sam fakt posiadania nieruchomości nie decydował o powstaniu prawa do gruntu w postaci zarządu, użytkowania, czy użytkowania wieczystego. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 6 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste.

Zdaniem Sądu, skoro w dniu 27 maja 1990 r. P. nie legitymowały się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, to w konsekwencji w tej dacie nieruchomość należała do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej i podlegała komunalizacji z mocy prawa.

W ocenie Sądu, nawet gdyby przyjąć ciągłość regulacji i następstwo prawne skarżącej w stosunku do poprzedniego utworzonego na podstawie rozporządzenia Prezydenta RP z 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1926 r. Nr 97, poz. 568), to przepisu art. 4 przekazującego PKP cały majątek nieruchomy w zarząd powierniczy i użytkowanie nieruchomości zajętych pod linie kolejowe, który to majątek w myśl art. 6 tego rozporządzenia był wyodrębnionym majątkiem z ogólnego majątku Skarbu Państwa, nawet w powiązaniu z przepisem art. 7 ww. rozporządzenia, nie sposób odnosić do obecnego stanu prawnego, który zawiera inne instytucje, niebędące tożsamymi z ujętymi w tym akcie prawnym. W tym zakresie wypowiedział się także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 czerwca 2010 r. I OSK 1080/2009 (http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela.

Nie ma znaczenia, że na danej nieruchomości (jak to ma miejsce w znamiennej większości spraw) funkcjonuje infrastruktura kolejowa. Nie istnieje bowiem przepis prawa, który wyłączałby z komunalizacji nieruchomości, na których znajduje się infrastruktura kolejowa. Podkreślić należy, że orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje niezmienne i wskazuje, iż dla wyłączenia komunalizacji skarżąca spółka musiałaby przedstawić stosowne dokumenty dające jej tytuł prawny do władania daną nieruchomością.

Wbrew twierdzeniu skargi dokumentem potwierdzającym powstanie prawa zarządu nie jest wywłaszczenie nieruchomości na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej L. z [...] maja 1952 r. Otóż takiego przypadku powstania zarządu nie przewidywały bowiem obowiązujące wówczas przepisy wywłaszczeniowe na podstawie których wydano orzeczenie, tj. rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z [...] września 1934 r. Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym oraz dekret z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. Wywłaszczenie określonej nieruchomości na rzecz przedsiębiorstwa PKP nie stanowiło automatycznego nabycia przez to przedsiębiorstwo prawa zarządu.

Prawidłowo organ II instancji zinterpretował przepis art. 11 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy komunalizacyjnej i słusznie, z przyczyn wskazanych w decyzji, wywiódł, że wykonywane przez przedsiębiorstwo P. zadania nie należały do właściwości organów administracji rządowej, władzy państwowej ani sądów.

Podsumowując stwierdzić należy, że prawidłowo Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że skarżącej nie przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości. W tym stanie rzeczy zasadnie organ stwierdził, że nieruchomość ta należała, w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z 10 maja 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegała komunalizacji z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ppsa skargę w całości oddalił.