Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2404/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i 3, art. 4 ust. 2, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka Protokolant asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2064/18 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2018 r. nr KOC/3013/Sw/18 w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 lutego 2019 r. oddalił skargę J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 30 sierpnia 2018 r. nr KOC/3013/Sw/18 w przedmiocie zmiany decyzji dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Na wniosek J. M., decyzją z 13 lipca 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy przyznał świadczenie wychowawcze na dzieci: A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M. Wnioskodawca podał, że zamieszkuje wraz z dziećmi w W. przy ul. [...]. W dniu 28 września 2017 r. Urząd Dzielnicy W. zwrócił się do OPS Dzielnicy [...] z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie wspólnego zamieszkiwania i sprawowania opieki nad dziećmi. W związku z nieobecnością J. M., wywiad nie został przeprowadzony.

Dalsze postępowanie, w trakcie którego J. M. złożył stosowne oświadczenia, wykazało, że od września do marca każdego roku zamieszkuje on wraz z dziećmi na terytorium Meksyku i w tym okresie synowie A., S. oraz O. uczęszczają do szkoły meksykańskiej. Podczas pobytu w Polsce nie mieszkają w W. z uwagi na fakt, iż w tym lokalu zamieszkują rodzice wnioskodawcy, a w B., gdzie rodzina wynajmuje mieszkanie. W tym czasie dzieci uczęszczają do szkoły [...] w B. W toku postępowania organ I instancji ustalił m.in., że A. M. był uczniem [...] Szkoły Podstawowej w B. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. Prezydent m.st. Warszawy ustalił również, że Polska nie ma zawartej dwustronnej umowy o zabezpieczeniu społecznym z Meksykańskimi Stanami Zjednoczonymi.

W konsekwencji dokonanych ustaleń Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 14 lutego 2018 r., zmienił decyzję z 13 lipca 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze i uznał, że świadczenie wychowawcze przysługiwało w okresie między 1 kwietnia 2016 r., a 30 czerwca 2016 r. i od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r. oraz ustalił, że świadczenie wychowawcze na dzieci: A. M., O. M., M. M., X. M. oraz T. M., wypłacone w okresie 1 lipca 2016 r. do 30 kwietnia 2017 r. oraz od dnia 1 lipca 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej kwocie 32.500 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi wraz z odsetkami.

Od przedmiotowej decyzji odwołanie złożył J. M.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 30 sierpnia 2018 r. utrzymało powyższą decyzję w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że prawo do świadczeń mają osoby zamieszkujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie, w jakim świadczenie jest pobierane. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie deklarowanemu przez skarżącego zamiarowi stałego pobytu jego dzieci na terenie Polski w okresie od września do marca nie towarzyszy faktyczny pobyt w tym czasie w kraju, co powoduje, że nie może być mowy o zamieszkiwaniu w tym okresie w Polsce. Skarżący neguje ustalenia dokonane przez organ I instancji w zakresie faktycznego przebywania dzieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jedynie w tym okresie wyłącznie na podstawie zaświadczenia z [...] szkoły podstawowej, jednak Kolegium zwracało się do skarżącego o przedstawienie dokumentów mogących potwierdzić, że dzieci przebywały na terenie Polski również w innych okresach niż to wynika z zaświadczenia ze szkoły. Dowodem takim mogły być np. bilety lotnicze, adnotacje w paszportach itd. W odpowiedzi strona poinformowała, że nie dysponuje żadnymi dowodami, z których wynikałoby coś przeciwnego niż to ustalił organ I instancji. W tej sytuacji Kolegium oparło się na dowodach zgormadzonych przez Prezydenta m.st. Warszawy, z których wynika, że faktycznie dzieci, na które skarżącemu przyznane zostało świadczenie wychowawcze, nie przebywały w Polsce w całym okresie, za jaki nastąpiła wypłata świadczenia. Organ podniósł, że strona była pouczona co do konieczności zgłaszania wszystkich zmian stanu faktycznego, mających wpływ na uprawnienie do świadczenia wychowawczego, co powoduje, że wypłacone świadczenie spełnia warunek świadczenia nienależnie pobranego, które zgodnie z ustawą podlega zwrotowi.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie J. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm., dalej jako: P.p.s.a.). WSA wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851) prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W rozpoznawanej sprawie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie mają zastosowania. Istotą sporu w sprawie jest to, czy świadczenie wychowawcze na dzieci będące obywatelami polskimi, którzy w Polsce przebywają tylko przez kilka miesięcy w roku, a przez pozostałe miesiące w Meksyku przysługuje świadczenie wychowawcze bez ograniczeń za cały rok, czy tylko za okres ich przebywania na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdaniem Sądu I instancji, przepis dotyczący powyższej kwestii jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, bowiem wykładnia językowa tych przepisów wskazuje wprost cyt. "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze". Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że dzieci skarżącego przebywały w Polsce od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. oraz od 1 maja 2017 r. do 30 czerwca 2017 r., zatem świadczenie wychowawcze na dzieci należało się wyłącznie za ten okres. Skarżący kwestionuje powyższe ustalenia organu, ale wezwany nie przedstawił żadnych innych dowodów, które wskazywałyby, że pobyt jego dzieci w Polsce obejmował także inne okresy (tj. bilety lotnicze, adnotacje w paszporcie na co słusznie zwraca uwagę organ). Dlatego też, w ocenie Sądu I instancji, świadczenie wychowawcze na dzieci przyznane skarżącemu za okres, kiedy nie przebywały one w Polsce jest świadczeniem nienależne pobranym, a zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł J. M. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 3 P.p.s.a. w związku z art. 134 P.p.s.a. zobowiązujących Sąd do zbadania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dopuściło się naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi w związku z przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. zobowiązującymi Sąd do uchylenia decyzji w całości lub w części w razie stwierdzenia, że naruszenie przez organ przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) art. 134 P.p.s.a. obligujących Sąd do badania czy przy wydaniu zaskarżonych decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego (w szczególności ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci), albowiem Sąd, będąc powołany do sądowej kontroli decyzji w celu zagwarantowania obywatelom praworządnego działania organów państwowych, zaskarżonym wyrokiem, dopuszczając się błędnej wykładni przepisów procedury, jak i przepisów prawa materialnego, zapewnił stronie skarżącej pozory sprawiedliwości, nie dopuszczając do rzetelnego, rozwiązania sporu w niniejszej sprawie,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, poprzez brak jego zastosowania w niniejszej sprawie i niekierowania się zasadą dobra dziecka;

2) art. 1 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego w spornych okresach z uwagi na niezamieszkiwanie w tym czasie jego dzieci w Polsce;

3) art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na ustaleniu, iż skarżącemu przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego wyłącznie w okresach, gdy jego dzieci zamieszkują w Polsce, gdy powyższy przepis nie zakłada takiego ograniczenia;

4) art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż skarżący pobrał świadczenie nienależnie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych, które Naczelny Sąd Administracyjny uznał za nieuzasadnione.

Nie mógł podważyć kontrolowanego wyroku zarzut naruszenia art. 3 P.p.s.a i art. 134 § 1 P.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 3 P.p.s.a. wyjaśnić należało, że przepis ten wyznacza cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 tej ustawy nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem.

Naruszenie art. 3 § 1 P.p.s.a. ma miejsce w sytuacji, gdy sąd rozpoznający skargę uchyla się od obowiązku wykonania kontroli, o której mowa w tym przepisie, a okoliczność, że autor skargi kasacyjnej nie zgadza się z wynikiem kontroli sądowej jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie nie oznacza naruszenia tego przepisu.

Z kolei skuteczność zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. zależy od wykazania, że Sąd rozpoznając skargę dokonał oceny zgodności z prawem innej sprawy lub z przekroczeniem granic rozpoznawanej sprawy.

W ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. nie można kwestionować dokonanej przez Sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym, czy też prawidłowości dokonanej przez Sąd oceny działań organu administracji publicznej pod kątem zachowania przepisów procedur obowiązujących ten organ. Nie można również w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. kwestionować prawidłowości zajętego stanowiska prawnego i wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poglądów. Autor kasacji w sposób nieuprawniony zaś naruszenie tego przepisu przypisał wadliwej ocenie faktów i prawa.

Oceniając zasadność zarzutu naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 1 (wnioskodawca to obywatel Polski) oraz ust. 3 i art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zgodzić należało się ze stanowiskiem wyrażonym w kontrolowanym uzasadnieniu, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest zamieszkiwanie uprawnionego rodzica wraz z dzieckiem na terytorium Polski.

Co prawda warunek wspólnego zamieszkiwania rodzica z dzieckiem literalnie wprowadzony został przez ustawodawcę do normy zawartej w art. 4 ust. 2 dopiero z dniem 1 lipca 2019 r., jednak taki wymóg wyprowadzić należało z wykładni systemowej przepisów ustawy, szczególnie zaś tych regulacji, które określają cel i zasady przyznawania uprawnień do świadczeń wychowawczych. I tak skoro w świetle art. 4 ust. 1 ustawy celem świadczenia wychowawczego jest zapewnienie przez państwo pomocy w wychowaniu dziecka, w postaci dostarczania środków na częściowe pokrycie wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych to nie sposób przyjąć by o świadczenie mogli starać się ci spośród rodziców, którzy takich starań nie podejmują. Nie budzi wątpliwości Sądu II instancji, że realne sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem odbywa się podczas wspólnego z nim zamieszkiwania. Bez tego trudno wyobrazić sobie wykonywanie czynności składających się na osobiste staranie o dziecko. Taki przejaw zamysłu ustawodawcy wynika z unormowań przepisu art. 22 ustawy, który nakazuje w przypadku zbiegu prawa rodziców wypłacać świadczenie temu z nich, który sprawował faktyczną opiekę nad dzieckiem. Przyjęty kierunek interpretacji ma na względzie treść uzasadnienia projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W istocie bowiem jak wynika z jego treści skierowanie świadczenia do tego z rodziców z którym dziecko pozostaje we wspólnym gospodarstwie lepiej prowadzi do zapobieżenia ubóstwu rodzin z dziećmi oraz zapewnienia lepszego przygotowania dzieci do życia, co leżało u podstaw wprowadzenia nowych rozwiązań prawnych.

A skoro tak, to powtórzyć za sądem I instancji należało, że o uzyskanie przedmiotowego świadczenia może starać się tylko ten spośród rodziców, z którym dziecko współzamieszkuje na terytorium Polski.

Zmiana treści przepisu art. 4 ust. 2 z dniem 1 lipca 2019 r., kiedy to ustawodawca doprecyzował w nim, że świadczenie wychowawcze w przypadku rodziców przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, jest jedynie potwierdzeniem prawidłowości przyjętej interpretacji. Tym bardziej gdy weźmie się pod uwagę, że treść uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 26 kwietnia 2019 r. nie wskazuje na inny cel unormowania zmieniającego.

W niniejszej sprawie tylko ojciec dzieci był uprawniony do podjęcia starań o świadczenie wychowawcze. Posiada tak jak i dzieci obywatelstwo polskie. Matka dzieci jest obywatelem Meksykańskich Stanów Zjednoczonych Stanów, nie spełnia warunków z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

W świetle zaprezentowanego brzmienia norm prawa materialnego przedmiotowe postępowanie administracyjne winno zatem wyjaśnić istotne dla sprawy okoliczności, czy wnioskodawca wraz z dziećmi w okresie świadczeniowym rzeczywiście zamieszkiwał w Polsce, sprawując osobistą opiekę nad nimi.

J. M. wnioskując o przyznanie świadczenia wychowawczego oświadczył, że zamieszkuje w W. przy ulicy [...] wspólnie z dziećmi.

Sąd I instancji zaakceptował ustalenia poczynione w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, które podważyły fakt wspólnego zamieszkiwania wnioskodawcy z dziećmi pod tym adresem. Sąd za nieudowodniony uznał również fakt niezamieszkiwania wnioskodawcy z dziećmi w Polsce w okresach od 1 lipca 2016r. do 30 kwietnia 2017r. oraz od dnia 1 lipca 2017r do 30 września 2017r.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie zostały w kasacji sformułowane zarzuty, które mogłyby służyć za wzorzec kontroli do podważenia wyroku Sądu I instancji w tym zakresie.

Zabrakło w nich wskazania na naruszenie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku np. z art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., które stanowią o obowiązkach związanych z podjęciem koniecznych działań celem ustalenia okoliczności relewantnych dla sprawy.

Zaniechanie to spowodowało, że Sąd II instancji związany został ustaleniami co do faktów, zaakceptowanych w kontrolowanym wyroku i w ich świetle zmuszony był ocenić prawidłowość zastosowania wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego, to jest art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 oraz art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Oznacza to konieczność przyjęcia za Sądem I instancji, że skarżący kasacyjnie zamieszkiwał w Polsce wspólnie z dziećmi wyłącznie w okresach udokumentowanych zaświadczeniem wystawionym przez [...] Szkołę Podstawą w B.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że skarżący kasacyjnie, pomimo stosownego wezwania, nie przedstawił żadnych innych dowodów na to, że dzieci zamieszkiwały w Polsce także w innym czasie np. w biletów lotniczych, czy adnotacji w paszporcie. Jednocześnie sam przyznał, że jego oświadczenie w zakresie miejsca zamieszkania, zawarte we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, nie odzwierciedlało rzeczywistego stanu rzeczy i to poczynając od 1 września 2015 r. (vide: notatka z dnia 10.10.2017 r.).

Kontrolowanego wyroku nie podważył także zarzut naruszenia przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Wyjaśnienia wymaga, że nie ma możliwości skutecznego powoływania się w kasacji na zarzut wadliwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń, dowiedzenia ich wadliwości, co w sprawie nie miało miejsca, na co zresztą Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił już uwagę w niniejszym uzasadnieniu.

Ubocznie zauważyć należy, że J. M. pouczony został o przesłankach otrzymania świadczenia wychowawczego. Wypełniając druk wniosku o ustalenie świadczenia zadeklarował, że dzieci zamieszkują razem z nim. Wskazał jednocześnie, że mieszka w W. przy ulicy [...]. W tym samym druku zostało zawarte pouczenie, że w przypadku zmian okoliczności zobowiązany jest powiadomić o tym podmiot realizujący świadczenie wychowawcze. Wbrew argumentom kasacji, nie mógł w takim przypadku pozostawać w słusznym przekonaniu, że przyznanie świadczenia związane jest wyłącznie z jego zamieszkiwaniem w Polsce, a miejsce zamieszkiwania dzieci nie ma dla uzyskania uprawnienia istotnego znaczenia.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 Konwencji o prawach dziecka, wskazać należało, że zaprezentowana w niniejszym uzasadnieniu wykładnia prawa materialnego nie naruszała tego przepisu. Powyższy przepis Konwencji nakazuje dokonywanie takiej wykładni, która jest najlepsza dla zabezpieczenia interesów dziecka, co w niniejszej sprawie ma na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny. Nakaz ten nie może jednak prowadzić do wniosków sprzecznych z brzmieniem przepisów prawa – ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Konwencja pozostawia bowiem uregulowanie dostępu dzieci do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego regulacji wewnętrznej każdego państwa (art. 26 ust.1 in fine). Ich naruszenia kasacja nie wykazała. Nadmienić należało, że żaden z przepisów Konwencji nie obliguje do przyznawania świadczeń pieniężnych rodzicom dzieci.

Mając na względzie niezasadność zarzutów, skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 P.p.s.a., należało oddalić.