Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1817/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 maja 2022 r. nr KOC/2544/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 25 maja 2022 r., nr KOC/2544/Sr/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium, "organ II instancji") - po rozpatrzeniu odwołania D. K. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") - utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") z 21 marca 2022 r., nr [...], w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Wnioskiem z 12 lipca 2021 r. D. K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną K. M..

Decyzją z 28 września 2021 r., nr [...], Prezydent m. st. Warszawy odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną K. M..

W wyniku rozpoznania odwołania D. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 listopada 2021 r., nr KOC/6985/Sr/21, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent - powołaną na wstępie decyzją z 21 marca 2022 r., nr [...], odmówił D. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2021 r. do 10 września 2021 r. oraz umorzył postępowanie w pozostałym zakresie w związku ze zgonem osoby wymagającej opieki.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł skarżący.

Organ II instancji, powołaną na wstępie decyzją z 25 maja 2022 r., nr KOC/2544/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 21 marca 2022 r. W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy gdyż jest poza wymienionymi w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. W ocenie Kolegium podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem współmałżonka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. W tym miejscu Kolegium przywołało orzecznictwo sądów administracyjnych – na poparcie swojego stanowiska.

Odnosząc się do materiału dokumentacyjnego organ II instancji wskazał, że z wniosku skarżącego wynika, iż sprawował on opiekę nad żoną, wobec której wydane zostało orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z informacji uzyskanych z ZUS (pismo z 11 sierpnia 2021 r.) wynika, iż D. K. zgłoszony był przez Powiatowy Urząd Pracy w W. do ubezpieczeń w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 16 sierpnia 2021 r. jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium. Z informacji udzielonych przez pełnomocnika skarżącego wynika, że żona wnioskodawcy była schorowana i wymagała stałej opieki, miała problem z poruszaniem się. D. K. sprawował opiekę nad żoną w pełnym wymiarze czasu, w ciągu dnia wykonywał wszelkie niezbędne czynności, a w nocy pozostawał do dyspozycji względem niepełnosprawnej małżonki, prał, sprzątał i przygotowywał posiłki, pomagał małżonce przy przemieszczaniu się po mieszkaniu, umawiał wizyty lekarskie i był obecny przy ich przebiegu, realizował recepty, dawkował i podawał leki. Nadto załatwiał on wszelkie sprawy urzędowe, opłacał rachunki i robił zakupy. Czynności takie jak sprzątanie, przygotowywanie posiłków, dawkowanie i podawanie leków, pomoc w kąpieli wnioskodawca wykonywał codziennie. Tak szeroki zakres - zdaniem pełnomocnika skarżącego - uniemożliwiał podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze.

Dalej Kolegium stwierdziło, że skarżący wyrejestrowując się z powiatowego urzędu pracy pozbawił się możliwości potencjalnego zaproponowania mu pracy. Podkreśliło, że skarżący podlegał ubezpieczeniu jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych lub stypendium do 16 sierpnia 2021 r., wniosek zaś o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną złożył w dniu 12 lipca 2021 r., a zatem w okresie gdy był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Przed sprawowaniem opieki nad małżonką D. K. w ogóle nie podejmował zatrudnienia. Wobec tego, w ocenie Kolegium, nie ma związku pomiędzy tymi zdarzeniami. Innymi słowy niepodejmowanie zatrudnienia nie było związane z opieką nad żoną. Organ II instancji podniósł, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto Kolegium podniosło, że organ I instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 maja 2022r., wniósł D. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust, 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że zawarł związek małżeński, stając się tym samym osobą zobowiązaną do sprawowania opieki nad żoną, w wieku zaledwie 22 lat, będąc osobą dopiero wkraczającą na rynek pracy (w wiek produkcyjny). Niedopuszczalne jest warunkowanie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dla osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawną żoną od 22 roku życia, legitymowaniem się historią zatrudnienia, której to osoba z przyczyn oczywistych nie mogła zbudować.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 21 marca 2022 r. i zobowiązanie organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn.zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie jest zasadna gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 25 maja 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 21 marca 2022 r. dotycząca odmowy przyznania D. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220, dalej: "ustawa."). Zgodnie z jego treścią świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego przepisu wynika, że do przyznania osobom w nim wymienionym świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Kolegium słusznie wskazało że przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utracił przymiot konstytucyjności. Z tych przyczyn, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania uprawnionym świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem przewidzianym w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności - jako uniemożliwiającym uzyskanie przez nich świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązkiem organu było zatem zbadanie, czy skarżący spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części przepisu, która z dniem 21 października 2014 r. została w następstwie wydania powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Stanowisko takie prezentował także w trakcie postępowania pełnomocnik skarżącego, które należy uznać za prawidłowe.

Jak wynika z akt sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżący urodzony [...] stycznia 1999 r. był mężem (od 22 maja 2021 r.) osoby wymagającej opieki, należał więc do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Żona skarżącego K. M. urodzona [...] czerwca 1943 r., legitymowała się orzeczeniem lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w W. z 25 listopada 2019 r. nr [...], zgodnie z którym była niezdolna do samodzielnej egzystencji do 1 października 2019 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 12 lipca 2021 r. (data wpływu wniosku do organu). K. M. zmarła [...] września 2021 r.

W związku z powyższym, zdaniem Sądu, organ I instancji prawidłowo oceniał przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do daty śmierci osoby wymagającej opieki (do [...] września 2021 r.), zaś w pozostałym zakresie umorzył postępowanie administracyjne.

Należy podkreślić, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sam fakt rezygnacji z zatrudnienia, ale musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy niepodejmowaniem zatrudnienia (poszukiwaniem pracy), a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną (w stopniu znacznym). Z akt sprawy wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu jako osoba bezrobotna od 1 stycznia 2016 r. do 16 sierpnia 2021 r. (czyli ponad 5 lat). W czasie składania wniosku z 5 lipca 2021 r. nie wykonywał więc żadnego zatrudnienia (a więc i nie rezygnował z niego w związku z opieką nad żoną). Jednocześnie należy wskazać, że materiał dokumentacyjny nie potwierdza aby niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego od dnia 22 maja 2021 (data zawarcia małżeństwa) do dnia śmierci małżonki ([...] września 2021 r.) było spowodowane koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji jego żony, szczególnie, że w rozpoznawanej sprawie obowiązek alimentacyjny ciążył na skarżącym bardzo krótko - od zawarcia związku małżeńskiego do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego upłynęło zaledwie ponad miesiąc.

Pełnomocnik skarżącego we wniosku z 5 lipca 2021 r. oświadczył jedynie, że D. K. jest jedyną osobą, która faktycznie sprawuje opiekę, potwierdził to także w odwołaniu z 12 października 2021 r. od pierwszej decyzji organu I instancji wydanej w niniejszej sprawie (pomimo, że w dacie tej K. M. już nie żyła od [...] września 2021 r.). W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek wywiadu rodzinnego (środowiskowego), który potwierdzałby zakres sprawowanej pomocy udzielanej K. M.. Z notatki urzędowej z 22 grudnia 2021 r. wynika, że pracownik socjalny podjął próbę przeprowadzenia takiego wywiadu, jednakże nikogo pod wskazanym adresem nie zastał a z informacji uzyskanej od sąsiadów powziął wiadomość, że K. M. zmarła w dniu [...] września 2021 r.

Pełnomocnik skarżącego dopiero w piśmie z 14 marca 2022 r. poinformował organ I instancji, że żona wnioskodawcy zmarła [...] września 2021 r. i ograniczył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i o jego przyznanie za okres od pierwszego dnia miesiąca wniesienia wniosku w niniejszej sprawie do dnia śmierci osoby wymagającej opieki, tj. do dnia [...] września 2021 r. Dopiero w tym piśmie opisał zakres sprawowanej opieki, nie potwierdzonej jednak żadnym wywiadem środowiskowym - wobec śmierci K. M..

W konsekwencji, w ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności nie można bezspornie przyjąć, że brak podejmowania zatrudnienia przez D. K., był spowodowany koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Natomiast Sąd nie podzielił stanowiska organu II instancji co do tego, że znaczenie w sprawie miało wyrejestrowanie się (w sierpniu 2021 r.) przez D. K. z powiatowego urzędu pracy, czym pozbawił się możliwości potencjalnego zaproponowania mu zatrudnienia. Z art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując, w zaskarżonej decyzji Kolegium nie naruszyło w sposób istotny przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie, ani też przepisów postępowania.

W konsekwencji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.