Postanowienie WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1225/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-10-31 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o ustanowienie pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 245 par. 1 i 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 255, art. 258 par. 1 i 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 31 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RN o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi RN na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej postanawia: oddalić wniosek.


UZASADNIENIE

Skarżący RN pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na wskazane w sentencji postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. W skardze wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż w skardze skarżący podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych, w uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie posiada dochodów pozwalających na poniesienie kosztów wpisu od skargi, z rubryki 4.1 wniosku wynika, że wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, rubryki 4.2 wnioskodawca nie zakreślił, natomiast w pouczeniu w rubryce 4 wniosku wskazano, że wniosek może objąć po jednym żądaniu z rubryki 4.1 oraz 4.2.

Skarżący na to postanowienie wniósł sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia [...], sygn. akt [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał m.in., że za zasadne uznał przekazanie wniosku skarżącego referendarzowi sądowemu celem rozpoznania go także w części odnoszącej się do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

W tych okolicznościach rozpoznaniu podlega zatem wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu w dniu [...] wynika, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza pod firmą A przynosi straty. Z kolei wydatki skarżącego z tytułu samych tylko mediów wynoszą miesięcznie ok. [...]. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący wskazał, że opłaty za media wynoszą ok. [...]. Skarżący powołał się na ewentualną solidarną i subsydiarną odpowiedzialność za zobowiązania A.

Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez:

1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

2. złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych i rachunków kart kredytowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, w jakiej wysokości, jaki jest harmonogram spłat rat, inne koszty),

4. podanie czy żona skarżącego uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości, czy posiada nieruchomości (dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), oszczędności, papiery wartościowe, wierzytelności, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji (marka, typ, rok produkcji i wartość rynkowa), udziały w spółkach, czy pełni funkcje członka zarządu, prokurenta, członka rady nadzorczej, czy prowadzi działalność gospodarczą, należy złożyć zeznania roczne podatkowe małżonki za [...], wyciągi z lokat bankowych, rachunków bankowych, w tym rachunków kart kredytowych małżonki za ostatnie [...] miesięcy, jeżeli małżonkowie pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej należy złożyć również odpis umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpis umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami,

5. podanie czy skarżący posiadał nieruchomości, jeżeli tak to czy sprzedał je lub darował innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpis aktu notarialnego),

6. podanie czy skarżący darował ruchomości innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy (odpis umów darowizn),

7. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący,

8. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa.

Pismo doręczono skarżącemu w dniu [...]. Wnioskodawca do dnia rozpoznania wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, t.j. do dnia [...] nie odpowiedział na to wezwanie.

Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącego oświadczenie stwierdzić należy, że nie wykazał on przesłanek do przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i z córką, nie posiada żadnego majątku, prowadzona przez niego działalność gospodarcza pod firmą A przynosi stratę, z kolei opłaty za media wynoszą ok. [...]. Skarżący - mimo wezwania - nie wyjaśnił jednak jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa małżonki, nie podał czy żona uzyskuje dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu i w jakiej wysokości oraz nie złożył odpisów dokumentów obrazujących jej sytuację materialną. Skarżący – mimo wezwania - nie złożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy zeznania roczne podatkowe sporządził i złożył w Urzędzie Skarbowym. Wnioskodawca nie przedłożył wyciągów ze swoich i małżonki rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy, nie poinformował nawet czy on i jego żona rachunki bankowe posiadają. Skarżący - mimo wezwania - nie wyjaśnił do kogo należy dom, w którym mieszka. Wnioskodawca nie podał swoich i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym kosztów miesięcznego utrzymania. Nie podał czy posiadał nieruchomości, jeżeli tak to czy je sprzedał lub darował innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy, czy darował ruchomości innym osobom, jeżeli tak to komu i kiedy i czy posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej, jeżeli tak to od kiedy i czy dokonano podziału majątku wspólnego między małżonkami, jeżeli tak to w jaki sposób.

W niniejszej sprawie pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżący nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W tym miejscu podkreślić należy, że brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I GZ 170/11, www.nsa.gov.pl). Niemożliwe okazało się poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania skarżącego. W tych okolicznościach wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania wezwania obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane.

Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.