Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 773/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2004-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędzia WSA Zbigniew Ślusarczyk Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Marcin Morawski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]" roku, II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w O. decyzją z dnia 31 października 2003 r. Nr "[...]", po rozpatrzeniu wniosku W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia l października 2003 r. nr "[...]" wydaną na podstawie art. 25 ust. l pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, póz. 802, z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, póz. 1071, z późn. zm) o zwolnieniu W. K. ze służby w Izbie Celnej w O. z dniem 31 października 2003 r. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 31 maja 2001 r. Prokuratura Rejonowa poinformowała Izbę Celną w O. o wniesieniu aktu oskarżenia przeciwko W. K. z art. 207 § l kk i art. 167 § l kk w związku z art. 11 § 2 kk (sygn. akt "[...]"), a w dniu 16 kwietnia 2002 r. o przedstawieniu ww. zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 245 kk w zw. z art. 12 kk i art. 190 § l kk w związku z art. 12 kk - (sygn. akt "[...]"), a następnie o wniesieniu w ww. sprawie aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w O. Organ wskazał, że zgodnie z art. 25 ust. l pkt 8a o Służbie Celnej zwalnia się ze służby celnej funkcjonariusza celnego ze służby celnej w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego.

Ustosunkowując się do zarzutu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dotyczącego nierespektowania w niniejszej sprawie zasady nie działania prawa wstecz (lex retro non agit) organ uznał ten zarzut za nietrafny w sytuacji zastosowania art. 25 ust. l pkt l ustawy o służbie celnej do funkcjonariusza, wobec którego postępowanie sądowe o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego obecnie się toczy. Wskazano nadto, że literalna wykładnia art. 3 ust. 1-3 noweli (przepisy intertemporalne) jednoznacznie odnosi się jedynie do ustawy - kodeks celny, a zatem, zdaniem organu, znowelizowane przepisy ustawy o służbie celnej, w tym art. 25 ust. l pkt 8a stosuje się do wszystkich funkcjonariuszy niezależnie od terminu wniesienia aktu oskarżenia, chyba, że do dnia wejścia w życie noweli funkcjonariusz zostanie uniewinniony prawomocnym wyrokiem. Prawomocny wyrok uniewinniający stanowi natomiast podstawę do przywrócenia funkcjonariusza, na jego wniosek, do służby. Podnoszono

nadto, że wydanie decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego na podstawie art. ustawy nie wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego sensu stricto

albowiem samo stwierdzenie zaistnienia przesłanki wymienionej w ust. l ww. artykułu|

stanowi podstawę do wydania decyzji. Zgodnie natomiast z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego organy powinny działać w sprawach wnikliwie i szybko, posługując się możliwe najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a sprawy, które nie wymagają przeprowadzenia i zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Na poparcie tej tezy powołano art. 12 § l i 2 kpa. Odnośnie zarzutu bezprawnego nadania zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, organ wskazał na zapis art. 81 ust. la ustawy o służbie celnej, zgodnie z którym złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, m.in. w wypadku wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza ze służby, nie wstrzymuje jej wykonania, w decyzji natomiast nie powołano art. 108 § l kpa regulującego instytucję rygoru natychmiastowej wykonalności.

W obszernej skardze wniesionej na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. K. domagał się uchylenia jej w całości jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i umorzenia postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: przepisów postępowania administracyjnego, w tym art. 107 § 3 i art. 61 § 4 kpa, art. 2 pkt 3 ustawy o służbie celnej poprzez zwolnienie go ze służby pomimo braku prawomocnego wyroku skazującego za przestępstwo popełnione umyślnie oraz naruszenie art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, wyrażającego zasadę domniemania niewinności i art. 2 Konstytucji RP wyrażającego zasadę ochrony praw nabytych, poprzez podjęcie działań o charakterze represyjnym w postaci zwolnienia go ze służby przed wydaniem prawomocnego skazującego wyroku sądu, a także poprzez zastosowanie art. 25 ust. l pkt 8 a ustawy o służbie celnej do zdarzeń zaszłych przed wejściem w życie tegoż przepisu, tj. naruszenie zasady lex retro non agit. W uzasadnieniu skargi W. K. podniósł, że zgodnie z zawiadomieniem, jakie otrzymał z Prokuratury Rejonowej przesyłką poleconą, akt oskarżenia został wniesiony do Sądu w O. w dniu 18 kwietnia 2002 r., a data 16 kwietnia 2002 r. jest datą widniejącą na akcie oskarżenia ( Sygn. akt sądowych "[...]"). Skarżący zarzucał, nadto, iż w zaskarżonej decyzji nie ma informacji czy Dyrektor Izby Celnej zasięgał opinii zakładowych organizacji związkowych, zawiadamiając je o przyczynie uzasadniającej wydalenie do ze służby celnej. Nadmienił, że nie jest członkiem związku zawodowego, Jednakże jedna z dwóch zakładowych organizacji związkowych może

podjęłaby się jego obrony". Podnosił także, że w sprawie sygn. akt. "[...]" w dniu 26 czerwca 2003 r. zapadł wyrok Sądu Rejonowego w O., sygn. akt "[...]", co zostało pominięte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w O. wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji, oraz o oddalenie wniosku o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Organ nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 107 § 3 kpa podnosząc, że uzasadnienie decyzji zawierało zarówno uzasadnienie faktyczne jak i prawne. Ponadto zdaniem organu prawidłowo zastosowano art. 81 ust. 2 powołanej ustawy dotyczący stosowania przepisów kpa przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według stanowiska organu art. 81 ust. 2 dotyczy wyłącznie wniosku o ponowne rozpatrzenie, nie jest natomiast uzasadnione zastosowanie w tym wypadku wykładni rozszerzającej, która nakazywałaby stosowanie przepisów kpa do całości postępowania o zwolnienie funkcjonariusza ze służby. Za bezzasadny uznano zarzut naruszenia ar. 2 ust. 3 ustawy o służbie celnej wskazując, że przepisy tego artykułu formułują wymagania, jakie musi spełniać osoba chcąca pełnić służbę w Służbie Celnej, nie odnoszą się natomiast w żaden sposób do uregulowań dotyczących zwolnienia ze służby. W ocenie organu nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut naruszenia norm konstytucyjnych oraz zarzut naruszenia zasady nieretroakcji.

Postanowieniem z dnia 14 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie ze względu na skierowanie przez Rzecznika Praw Obywatelskich wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności art. 2 pkt l i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, póz. 1122) z art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2004 r. postępowanie zostało podjęte.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

W myśl art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1271, ze zm.) na skutek reformy sądownictwa administracyjnego skargi wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004r. podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne.

Zgodnie z art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269) stosownie do przysługujących sądowi administracyjnemu kompetencji, Sąd kontroluje zaskarżone decyzje pod kątem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi w granicach danej sprawy - art. 134 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm).

Skarga jest zasadna albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego mającym wpływ na ich treść.

Na wstępie należy wskazać, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 października 2004 r. sygn. akt K 1/104 orzekł, że art. 2 pkt l i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, póz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny odniósł się do sygnalizowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich problemu zwalniania ze służby, na podstawie zakwestionowanych przepisów, funkcjonariuszy celnych, wobec których wniesiono akt oskarżenia lub zastosowano tymczasowe aresztowanie przed datą ich wejścia w życie, tj. przed 10 sierpnia 2003 r., stwierdzając, że przedstawiony problem dotyczy niewątpliwe sfery stosowania prawa. Stąd też Trybunał wskazał, że pozostawia tę kwestię poza zakresem swoich rozważań, a osoby dotknięte takimi rozstrzygnięciami mogą poddać je  stosownie do art. 81 ust. 3 u.S.C. - kontroli sądowej.

W rozpoznawanej sprawie zwolnienie ze służby W. K. nastąpiło w związku z wniesieniem przez Prokuraturę Rejonową aktów oskarżenia w dwóch sprawach (sygn. akt. "[...]" i sygn. akt "[...]") przed datą wejścia w życie art. 25 ust. l pkt 8a powołanej ustawy, tj. przed 10 sierpnia 2003 r. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie podano daty wniesienia aktu oskarżenia przeciwko skarżącemu w sprawie sygn. akt. "[...]", to jednak data wydanego w tej sprawie wyroku Sądu Rejonowego O. z dnia 26 czerwca 2003 r. sygn. akt "[...]", wskazuje, że akt oskarżenia przeciwko W. K. o popełnienie przestępstw z art. 245 kk w zw. z art. 12 kk i art. 245 kk w zw. z art. 12 kk został wniesiony przed dniem 10 sierpnia 2003 r.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 25 ust. l pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, póz. 802, ze zm), dodany

ustawą z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 120, póz. 1122), zwaną w dalszej części ustawą o zmianie kc i sc, która weszła w życie z dniem 10 sierpnia 2003 r. Zgodnie z tym przepisem funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego. Przed wejściem w życie tej zmiany fakt wniesienia aktu oskarżenia o popełnienie przestępstwa określonego we wskazanym przepisie nie stanowił obligatoryjnej przesłanki jego zwolnienia ze służby. Jak wynika z art. 23 ust. l ustawy o Służbie Celnej z uwagi na wszczęcie przeciwko funkcjonariuszowi celnemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo popełnione umyślnie, ścigane z oskarżenia publicznego, funkcjonariusza zawiesza się w pełnieniu obowiązków służbowych na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. Oznacza to, że w chwili wniesienia aktu oskarżenia przeciwko funkcjonariuszowi celnemu jedyną sankcją wynikającą z ww. ustawy było zawieszenie w pełnieniu obowiązków służbowych oraz ewentualne wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Jak wynika z akt administracyjnych tej sprawy taka też sankcja została wobec skarżącego zastosowana, gdyż decyzją Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia 7 czerwca 2001 r. W. K. został zawieszony na okres trzech miesięcy w pełnieniu obowiązków służbowych.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia zasady nieretroaktywności - niedziałania prawa wstecz - wyjaśnić należy, iż powyższa zasada nie została wprost wyartykułowana w ustawie z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78, póz. 483), lecz powszechnie uznaje się, że zasada ta wynika z art. 2 Konstytucji RP. Przepis te stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zasada niedziałania prawa wstecz jako dyrektywa postępowania polega na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń (stanów faktycznych), które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych. W przypadku, gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych nowych norm w życie, wówczas mamy do czynienia z ustanowieniem norm z mocą wsteczną - z nadaniem nowym normom mocy wstecznej. Zatem zasada nieretroaktywności polega na niestosowaniu

prawa do sytuacji, zdarzeń i ich skutków, jakie zaistniały przed momentem wejścia w życie nowego aktu prawnego, względnie jego znowelizowanego przepisu. Nie oznacza to jednak, że ww. zakaz ma charakter absolutny, jednakże wyjątki od tej zasady muszą wynikać bezpośrednio z woli ustawodawcy, który wprowadzi konkretny zapis ustawowy określający, że nowe normy będą miały zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie. W żadnym wypadku nie można natomiast przyjąć, że wyjątek od tej zasady będzie wynikał z domniemania, bądź interpretacji organu stosującego nowe przepisy prawa. Wyrażenie przez ustawodawcę woli w tym zakresie następuje poprzez wyraźne wskazanie, że w określonym przypadku cały akt prawny, bądź też jego poszczególne regulacje mają być zastosowane z mocą wsteczną.

Odpowiednie unormowanie w tym zakresie musi zawierać przepis przejściowy wchodzącego w życie aktu prawnego. Unormowanie takie określane jest mianem klauzuli prawa międzyczasowego określającej, że do zdarzeń prawnych już istniejących, a więc tych które powstały wcześniej i trwają nadal należy stosować przepisy nowego aktu odmienne od przepisów aktu dotychczas obowiązującego.

Dokonując analizy ustawy o zmianie kc i sc stwierdzić należy, że w art. 3 ustawodawca zawarł regulację dotyczącą prawa intertemporalnego. Z ust. l tego artykułu wynika generalna zasada, że postępowania wszczęte i niezakończone ostatecznie przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych, z zastrzeżeniem ust. 2. To właśnie w ust. 2 zawarto regulację będącą odstępstwem od zasady niedziałania prawa wstecz, bowiem do stosunków tam enumeratywnie określonych nakazano stosowanie nowych przepisów. W ocenie Sądu, organ orzekający w sprawie pozostaje w błędnym przekonaniu twierdząc, iż cały art. 3 ww. ustawy dotyczy jedynie zmian wprowadzonych do ustawy Kodeks celny i nie obejmuje stosunków prawnych uregulowanych w drugiej zmienianej ustawie o Służbie Celnej. Z analizy ust. l tego przepisu wynika natomiast, że ustawodawca objął jego regulacją tak zmiany wprowadzone do ustawy Kodeks celny, jak i ustawy o Służbie Celnej. Nie do przyjęcia jest argumentacja, iż skoro kolejne ustępy art. 3 tj. 2-4 dotyczą ustawy Kodeks celny, to cały ww. przepis reguluje tylko zmiany wprowadzone do tej ustawy, nie zaś także zmiany wprowadzone do ustawy o Służbie Celnej. Gdyby faktycznie taka była wola legislatora, to dokonałby jednoznacznego zapisu, iż art. 3 dotyczy tylko zmian wprowadzonych ustawą uregulowaną w art. l ustawy o zmianie kc i Sc, a taki zapis

nie został tam umieszczony, co oznacza, że przepis ten ma zastosowanie do regulacji obejmujących obie zmieniane ustawy.

Reasumując, w ustawie z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie kc i sc., nie zamieszczono klauzuli prawa międzyczasowego nakazującej stosowanie tej ustawy -w zakresie nowych obligatoryjnych przesłanek zwolnienia ze służby (art. 25 ust. l pkt 8a i 8b) - wobec funkcjonariuszy, przeciwko którym wniesiono akt oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego, przed datą wejścia w życie tej ustawy tj. przed dniem 10 sierpnia 2003 r.

Sąd nie podziela poglądu prawnego zaprezentowanego w odpowiedzi na skargę, iż przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się tylko do postępowania dotyczącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W ocenie Sądu z unormowania zawartego w ust. 2 art. 81 ustawy o służbie celnej jasno wynika, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się do całego postępowania prowadzonego w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby.

Wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego tj. art. 25 ust. l pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 3 ust. l ustawy o zmianie ustawy kc i sc. rzutującego na byt całego rozstrzygnięcia, kwestia ta, jak również wskazywane przez skarżącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, mają znaczenie uboczne.

Wobec naruszenia przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy na podstawie art. 145 § l pkt l lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270, ze zm). Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonego orzeczenia podjęto w oparciu o art. 152 wyżej powołanej ustawy.