Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 560/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne~Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art 54 par 3
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. C. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 22 lipca 2022 r., nr 0213-DOPWŁ.73.3/2022 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydał w dniu [...]. postanowienie w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, którym utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]. oddalające zarzuty M. C. (dalej: "Strona", "Skarżąca") w sprawie postępowania egzekucyjnego. Ostateczne postanowienie w administracyjnym toku instancji zostało przez Stronę zaskarżone do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy skargą z dnia [...]. W skardze został podniesiony zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego w niewłaściwym trybie oraz przedawnienia dochodzonego roszczenia.

Postanowieniem z dnia [...] r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uznał wniesione przez Stronę zarzuty w sprawie trybu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji za zasadne; w pozostałej części utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r.; oraz uchylił postanowienie z dnia [...] r.

W uzasadnieniu organ podał, że wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt II K 165/04 Sąd Rejonowy w R. Wydział II Karny w punkcie VII na podstawie art. 415 § 3 Kodeksu postępowania karnego zasądził od oskarżonej M. C. na rzecz PT KRUS w R. kwotę [...]zł z ustawowymi odsetkami od dnia [...] r. W związku z apelacją oskarżonej od ww. wyroku, Sąd Okręgowy we [...] II Wydział Karny wyrokiem z dnia [...]. utrzymał w mocy wyrok sądu I instancji. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w R. nadał klauzulę wykonalności wyrokowi z dnia [...] r. w zakresie punktu VII, w celu skierowania sprawy do egzekucji. W sprawie tej Strona została oskarżona o to, że:

- w okresie od stycznia 1998r. do [...]. w R., będąc kasjerką w Placówce Trenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w warunkach czynu ciągłego przywłaszczyła powierzone jej pieniądze w kwocie [...]zł, w ten sposób, że przekazywała do księgowania dowody pochodzące z wpłat do kasy na kwotę wyższą o [...] zł i powyższej kwoty nie odprowadzała na rachunek bankowy Placówki Terenowej KRUS w R., a nadto przekazywała dowody wpłat z opóźnieniem do księgowania w ewidencji komputerowej oraz podrabiała dowody wpłat (...);

- w bliżej nieustalonym czasie w okresie od 28 kwietnia do [...] r. w R., będąc pracownikiem Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w R., odpowiedzialnym za opracowanie wyciągu bankowego i przekazywanie indywidualnych dowodów wpłat do księgowania na kontach płatników składek, działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru w warunkach czynu ciągłego, zniszczyła dowody wpłat, którymi nie miała prawa wyłącznie rozporządzać (...) na łączną kwotę [...]zł, czym działała na szkodę Oddziału Regionalnego KRUS we [...] i wymienionych osób (płatników składek na ubezpieczenie społeczne rolników).

Organ wskazał, że Skarżąca na podstawie ww. wyroków została uznana za winną popełnienia zarzucanych jej czynów i Skarżącej została wymierzona kara pozbawienia wolności. W wydanym wyroku, Sąd Rejonowy zasądził w pkt VII na podstawie art. 415 § 3 k.p.k. na rzecz PT KRUS w R. kwotę [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia [...]. Zasądzona przez Sąd należność na rzecz KRUS stanowi nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. Pokrzywdzonym jest w tym przypadku KRUS jako organ administracji państwowej.

W związku z powyższym organ uznał postawione zarzuty dotyczące niewłaściwego procedowania dochodzenia należności za zasadne i uchylił postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydane w dniu [...] r. Organ stwierdził, że właściwym w zakresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w R.. Egzekwowany obowiązek tj. kara pieniężna orzeczona powołanym wyrokiem Sądu Karnego nie podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny wówczas, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, albo został wprawdzie przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. [...] sądowy prowadzi postępowanie egzekucyjne gdy wierzyciel posiada wobec dłużnika tytuł wykonawczy - tytuł egzekucyjny, któremu sąd nadał klauzulę wykonalności. Tytułem egzekucyjnym jest m.in. prawomocne orzeczenie sądu lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia dochodzenia roszczeń wynikających z wyroku Sądu Rejonowego w R. sygn. akt II K 165/04, które według Skarżącej nastąpiło z dniem [...]. w związku z 10-letnim okresem przedawnia, organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 4421 § 2 ustawy z dnia [...]196r. 4 Kodeks cywilny, zgodnie z którym, roszczenia z tytułu wyrównania szkody wyrządzonej zbrodnią lub występkiem, ulegają przedawnianiu z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. wynika, iż Skarżąca popełniła przestępstwo na szkodę KRUS w warunkach czynu ciągłego dokonanego do dnia [...]. Przedmiotowe roszczenie na dzień wejścia w życie przepisu art. 4421 k.c. (w roku 2007 r. uchylono art. 442 k.c. przewidujący 3-letni i 10-letni okres przedawnienia i dodano art. 4421 k.c.) nie było przedawnione, w związku z powyższym miał zastosowanie art. 4421 § 2 k.c. przewidujący 20-letni termin przedawnienia roszczeń wynikających ze zbrodni albo występku. W ocenie organu należy zatem przyjąć, iż przedawnienie roszczeń Kasy wobec dłużniczki nastąpi po dniu [...] r. W konsekwencji, podniesiony zarzut dotyczący przedawnienia jest niezasadny.

W skardze Strona wniosła o uchylenie wszystkich wydanych w sprawie postanowień i umorzenie postępowania. Zarzuciła wewnętrzną sprzeczność zaskarżonego postanowienia z postanowieniami z dnia [...] r. i [...]. Podniosła, że z treści zaskarżonego postanowienia nie wynika co zostało utrzymane w mocy a co uchylone. Skarżąca podtrzymała wszelkie swoje oświadczenia w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz. 329 dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Rozpoznając sprawę w określonych wyżej granicach, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym postępowaniu jest postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]. nr [...], wydane jak twierdzi organ w odpowiedzi na skargę wniesioną przez Stronę na postanowienie z dnia [...]. znak[...], którym Prezes KRUS :

- uznał wniesione zarzuty w sprawie trybu prowadzonego postepowania egzekucyjnego w administracji za zasadne,

- w pozostałej części utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]. znak: [...],

- uchylił postanowienie z dnia [...]. znak:[...].

Zgodnie z art. 54 § 3 p.p.s.a., organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. W przypadku skargi na decyzję, uwzględniając skargę w całości, organ uchyla zaskarżoną decyzję i wydaje nową decyzję. Uwzględniając skargę, organ stwierdza jednocześnie, czy działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. W konsekwencji przepis art. 54 § 3 p.p.s.a. znajduje zastosowanie niezależnie od tego, jaka forma działania administracji publicznej zostaje poddana weryfikacji sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i § 3 p.p.s.a.).

Poddane kontroli Sądu postanowienie wydane zostało w terminie trzydziestu dniu od wpłynięcia skargi, ale organ uchylając zaskarżone tą skargą postanowienie z dnia [...]. jednocześnie utrzymał częściowo w mocy postanowienie wydane w pierwszej instancji w dniu [...]. Organ nie wydał zatem nowego postanowienia rozstrzygającego merytorycznie sprawę (uwzględniając wszystkie wnioski i zarzuty skargi) i nie stwierdził jednocześnie, czy jego działanie miało miejsce bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia powołał art. 138 § 1 pkt 4 K.p.a., a z uzasadnienia tego postanowienia nie wynika, że zostało ono wydane w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. Tę okoliczność organ podniósł dopiero w odpowiedzi na skargę. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów autokontroli.

Z zacytowanego wyżej przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a., jednoznacznie wynika, że koniecznym elementem sentencji rozstrzygnięcia autokontrolnego jest wskazanie w jego treści, że uchylane rozstrzygnięcie było (nie było) dotknięte wymienionymi w przepisie wadami. Organ wydając postanowienie w trybie autokontroli bezwzględnie winien przesądzić w sentencji, czy naruszenia prawa popełnione przy wydawaniu uchylanego rozstrzygnięcia miały charakter zwyczajny, czy kwalifikowany, ewentualnie, że działano bez podstawy prawnej. Innymi słowy, warunek poprawnego zastosowania art. 54 § 3 p.p.s.a. jest spełniony poprzez wyraźne wskazanie w sentencji, iż uchylane orzeczenie nie było dotknięte wymienionymi w przepisie wadami (brakiem podstawy prawnej lub rażącym naruszeniem prawa) lub że takie naruszenie miało miejsce (zob. w tej materii m.in.: wyroki NSA sygn. akt OSK 1379/13 oraz sygn. akt II GSK 425/14; wszystkie przywołane orzeczenia publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Brak takiego zapisu skutkuje tym, że rozstrzygnięcie autokontrolne obarczone jest wadą, a Sąd rozstrzygając sprawę ze skargi na rozstrzygnięcie autokontrolne, zobowiązany jest do jego uchylenia. W orzecznictwie sądowo administracyjnym wskazuje się, że powyższe uchybienie stanowi samodzielną podstawę do wyeliminowania rozstrzygnięcia autokontrolnego z obrotu prawnego (vide m.in. wyroki w sprawach o sygn.: I OSK 1379/13, II GSK 425/14, II SA/Bk 110/12, II SA/Bk 3/13, II SA/Sz 1043/12, II SA/Gl 955/11, II SA/Kr 934/12, II SA/Gd 229/17 oraz II SA/Bk 885/19).

Nadto, zdaniem Sądu, uwzględnienie przez organ skargi w trybie autokontroli polega na dokonaniu przez organ oceny postawionych w skardze zarzutów i zaaprobowanie ich w całości, a następnie skorygowaniu zaskarżonego działania w kierunku pożądanym przez Stronę. Zadośćuczynienie skardze w całości w rozumieniu przepisu art. 54 § 3 p.p.s.a to "doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniami strony wynikającymi z treści skargi. Oczekiwania strony co do załatwienia sprawy należy odnosić do meritum sprawy, a nie do formalnej kwestii brzmienia rozstrzygnięcia" (vide: wyrok NSA z 22 maja 2014 r. sygn. I OSK 1379/14). Powyższe oznacza, że uchylając w trybie autokontroli wcześniejsze postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, organ winien był wydać nowe postanowienie rozstrzygające o żądaniu Strony. Zaskarżone postanowienie natomiast orzeka jedynie o uchyleniu postanowienia z dnia 23 maja ale jednocześnie utrzymuje częściowo w mocy postanowienie wydane w I instancji. Powyższe oznacza, iż skutecznie uruchomione w ramach autokontroli postępowanie nie uwzględniło w całości zarzutów skargi, te bowiem w istocie sprowadzały się do żądania umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Ponadto w podstawie prawnej postanowienia organ powołał art. 138 § 1 pkt 4 K.p.a. który również nie mógł mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, albowiem zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli przepisy przewidują wydanie decyzji na blankiecie urzędowym a istnieją podstawy do zmiany zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy uchyla decyzję i zobowiązuje organ pierwszej instancji do wykonania decyzji o określonej treści. Odnosząc treść tego przepisu do stanu faktycznego sprawy, podkreślić należy, że organ nie mógł w oparciu o ten przepis uchylić postanowienia z [...] r., albowiem wskutek wniesienia skargi do sądu administracyjnego, sprawa to podlegała rozpoznaniu przez sąd i nie mogła być w żaden sposób rozstrzygnięta na podstawie art. 138 K.p.a. Jedynym sposobem wzruszenia tego postanowienia przez organ było zastosowanie art. 54 § 3 p.p.s.a. i wydanie rozstrzygnięcia autokontrolnego.

Ponadto doszło do przekroczenia granic skargi. Zaskarżonym postanowieniem organ nie tylko nie rozstrzygnął zgodnie z wnioskiem strony, przeciwnie, wydając zaskarżone postanowienie organ nie uwzględnił wszystkich zarzutów i ocen przedstawianych przez Stronę, wyszedł poza żądanie skargi, wydając rozstrzygnięcie, które godziło w interes prawny Skarżącej. Powyższe oznacza, że organ wydając zaskarżone postanowienie autokontrolne naruszył przepis art. 54 § 3 p.p.s.a., co miało wpływ na wynik sprawy albowiem dotyczyło istoty i dopuszczalności wydania przez organ tego rodzaju rozstrzygnięcia zastępującego kontrolę sądową. Stwierdzone naruszenie zakwalifikować należy zatem jako naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie mógł uwzględnić wniosku Strony z dnia [...]. o połączenie niniejszej sprawy ze skargą na postanowienie Prezesa KRUS z dnia [...]. bowiem skarga ta zarejestrowana pod sygn. I SA/Bd 438/22 skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...]. Postanowieniem tut. Sądu z dnia [...]. postępowanie w sprawie I SA/Bd 438/22 zostało zawieszone do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 54 § 3 p.p.s.a. uchylił postanowienie organu z dnia [...].