Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1396/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Sędziowie WSA Ewa Pisula - Dąbrowska Przemysław Szustakiewicz Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata R. M. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o należny podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy) tytułem nieopłaconej pomocy udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. w związku z wnioskiem A. H. z dnia [...] grudnia 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania świadczenia specjalnego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...].

W uzasadnieniu wniosku organ podał, że przyznanie świadczenia, na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne, niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. zawodowej, artystycznej, społecznej czy politycznej lub osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń.

A. H., urodzony w 1957 r., wystąpił o przyznanie renty specjalnej ze względu na zdarzenie jakie miało miejsce w dniu [...] sierpnia 2004 r. Jak stwierdził we wniosku, został wówczas zaatakowany w swoim mieszkaniu przez nieznanych sprawców, którzy go dotkliwie pobili. Z powodu licznych ran zadanych tępym narzędziem, w szczególności głowy, uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy. Nie posiada stażu pracy pozwalającego na otrzymanie renty na ogólnych zasadach i pozostaje, jak pisze, bez środków do życia, korzystając z doraźnej pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Otrzymanie renty specjalnej pozwoli mu więc na prowadzenie normalnej egzystencji.

W dniu [...] sierpnia 2004 r. A. H. operowany był z powodu [...], miał też złamanie [...]. Leczony był na Oddziale [...] od [...] do [...] sierpnia 2004 r. Ma niewielki niedowład [...] oraz ograniczone ruchy [...]. Fakt zdarzenia jest bezsporny, wątpliwości budzą natomiast okoliczności doznania tego urazu. We wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego A. H. podał, że w dniu [...] sierpnia 2004 r. został zaatakowany i pobity w swoim mieszkaniu przez "nieznanych sprawców". Nie wyjaśnił jednak, jak osoby te i w jakim celu dostały się do jego mieszkania oraz z jakiego powodu został zaatakowany. W zaświadczeniu o stanie zdrowia wnioskodawcy z dnia [...] października 2004 r. wpisano natomiast, że urazy, z powodu których był rehabilitowany, nastąpiły "po upadku z wysokości". Sam wnioskujący podkreśla, że zdarzenie nie miało miejsca "po alkoholu".

A. H. dopiero w dniu [...] grudnia 2004 r. powiadomił KP W. o tym, że w dniach od [...] do [...] sierpnia 2004 r. w W. nieznany sprawca dokonał uszkodzenia jego ciała poprzez uderzenie go w głowę tępym narzędziem, w wyniku czego utracił przytomność, a następnie był operowany. Na prośbę o wyjaśnienie przyczyn, które spowodowały, że pobicie zgłosił dopiero w dniu [...] grudnia 2004 r., stwierdził, że wcześniej znajdował się w szpitalu i nie mógł dokonać oficjalnego zgłoszenia. Z akt nie wynika, aby od daty urazu do [...] grudnia stale przebywał w szpitalu i nie mógł dokonać takiego zgłoszenia. Z dokumentów nie wynika też, aby przy zgłoszeniu podał, że zaatakowany został w domu. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2005 r. śledztwo w tej sprawie zostało umorzone. Z wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca jest osobą uzależnioną od alkoholu i mieszkańcy budynku wielokrotnie informowali o odbywających się w jego mieszkaniu libacjach alkoholowych.

Wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy A. H. złożył dopiero po ponad 3 latach od daty doznania urazu, tj. [...] października 2007 r. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. ZUS odmówił przyznania wnioskodawcy prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, gdyż niezdolność ta powstała po upływie 18 miesięcy od ustania ostatniego okresu ubezpieczenia przypadającego na dzień [...] września 1997 r., a w ostatnim 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, tj. w okresie od [...] sierpnia 1994 r. do [...] sierpnia 2004 r. udokumentował okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 2 lata 1 miesiąc i 1 dzień, zamiast wymaganych 5 lat. Natomiast w ostatnim 10-leciu przed zgłoszeniem wniosku o rentę nie ma żadnego okresu składkowego i nieskładkowego.

Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. odmawiającą przyznania A. H. prawa do renty w drodze wyjątku.

Z informacji nadesłanych przez ZUS wynika, że A. H. od lipca 1974 r. do września 1997 r. ma uwzględnione, przy ustalaniu prawa do renty, zatrudnienie u 19 pracodawców. Łącznie ZUS uznał okres składkowy wynoszący 18 lat 1 miesiąc i 29 dni, a nieskładkowy - 13 dni. Od roku 1991 występowały przerwy w zatrudnieniu. W tym okresie dwa razy zwalniany był dyscyplinarnie na podstawie art. 52 K.p., a raz pracę porzucił. Jako bezrobotny rejestrował się z przerwami.

Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w W. podał, że sytuacja A. H. znana jest Ośrodkowi od 1997 r., a pomocą Ośrodka objęty jest od 2001 r. W związku z uznaniem za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji otrzymuje zasiłek stały w wysokości 173 zł. Otrzymuje też zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł i dodatek mieszkaniowy - 157 zł. Ponadto korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych na zabezpieczenie podstawowych potrzeb (na zakup posiłków, na środki czystości) oraz objęty jest, z uwagi na stan zdrowia, pomocą w formie bezpłatnych usług opiekuńczych przez 5 dni w tygodniu po 4 godziny. MOPS opłaca też za niego składkę na ubezpieczenie zdrowotne, a więc ma prawo do bezpłatnej opieki medycznej. Wnioskodawca jest rozwiedziony, mieszka sam. Organ wskazał, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby w sprawie spełnione były przesłanki uzasadniające uznanie przypadku A. H. za szczególny, a tym samym, aby istniały podstawy do przyznania renty specjalnej. Z akt nie wynika, aby wnioskodawca posiadał jakiekolwiek, a tym bardziej wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie działalności, ani też, aby jego obecna sytuacji bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sam fakt, że wnioskodawca jest obecnie osobą całkowicie niezdolną do pracy, a nie ma prawa do renty należnej w normalnym trybie nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie renty specjalnej. Świadczenia przyznawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mają charakteru socjalnego, a więc nie są świadczeniami przyznawanymi jedynie z uwagi na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i stan zdrowia, uniemożliwiający zatrudnienie. Uznanie, że takie okoliczności uzasadniają przyznanie świadczenia w trybie powołanego przepisu prowadziłoby do tego, że świadczenia specjalne stałyby się świadczeniami powszechnymi o charakterze socjalnym, co nie było celem ustanowienia tego przepisu.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący wniósł o jej uchylenie i zasądzenie kosztów. Decyzji zarzucił rażące naruszenie prawa, tj. art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez jego błędną interpretację, oraz naruszenie art. 7, 77, 107 § 3 kpa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialną tej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem, decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie sam przez się jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczególnych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji spełniona została zawarta w art. 7 kpa powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracyjnej pod względem zgodności z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno-bytowych skarżącego w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w W.

Zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawodawca nie wprowadził w tym przepisie żadnych innych kryteriów do przyznania tego świadczenia. A zatem muszą istnieć szczególne okoliczności które zgodnie z art. 161 ust. 5 powołanej ustawy wnioskodawca winien stosownie uzasadnić.

Przepis nie określa, jakie mają to być szczególne okoliczności. Tak więc za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką. Przedmiotowe świadczenie zastąpiłoby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał i nie udokumentował podobnych faktów.

Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.