Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2033/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt. 16, art. 5 ust. 11
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 976/16 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę R. S. (dalej skarżąca) na sprecyzowaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.

Przedstawiając w uzasadnieniu tego orzeczenia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Prezydent Miasta B., na podstawie m.in. art. 20 ust. 2 i 3, art. 3, art. 4, art. 5, art. 8, art. 13 i art. 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (błędnie określonej jako ustawa z 29 listopada 2003 r.) o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), dalej ustawa, odmówił przyznania prawa do zasiłku i dodatków do zasiłku rodzinnego dla M. S. W jej motywach wyjaśnił, iż skarżąca została ustanowiona opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego M. S. Po myśli art. 5 ust. 11 ustawy w takim przypadku ustalając dochód dla potrzeb przedmiotowych świadczeń (kryterium dochodowego) uwzględnia się tylko dochód dziecka pozostającego pod opieką. Potwierdzeniem tego jest też brzmienie art. 3 pkt 16 ustawy. M. S. w roku 2014 uzyskał dochód 6.000 zł z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz 7.517,82 zł z tytułu renty. Łącznie daje to miesięcznie 1.126 zł, a więc kwotę przekraczającą kryterium dochodowe w wysokości 764 zł o 362,49 zł. Organ zbadał również ów dochód pod kątem regulacji art. 5 ust. 3 i 3a i doszedł do wniosku, iż łączna kwota zasiłków i dodatków wynosząca 237,33 zł jest mniejsza niż przekroczenie kryterium dochodowego. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania skarżącej od tej decyzji, gdyż poczynił tożsame ustalenia i rozważania jak Prezydent B. Dał im wyraz w motywach zaskarżonej decyzji.

Zaskarżyła ją R. S., wnosząc o jej uchylenie. Podała, że jej syn jest osobą pełnoletnią, lecz niesamodzielną i niepełnosprawną. Wraz z nim rodzinę stanowi ona i córka. Jej zdaniem zastosowane w sprawie przepisy odnoszą się do dziecka, a nie do osoby ubezwłasnowolnionej. Uznała, że zapadłe decyzje są wyrazem dyskryminacji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając skargę za niezasadną, uzasadnił swe stanowisko bezspornym stanem faktycznym i jasnym stanem prawnym. Podał, iż organy administracyjne są obowiązane działać w granicach prawa, co oznacza nie tylko stosowanie właściwych przepisów, ale i prawidłową ich wykładnię. W tym aspekcie niepodobna zarzucić organom orzekającym w sprawie wad. Definicja rodziny została umieszczona w art. 3 pkt 16 ustawy. Jest ona oczywista językowo, przyjmując, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego. Tak samo jednoznaczna jest regulacja w zakresie ustalania dochodu takiego dziecka. Art. 5 ust. 11 ustawy stanowi, że uwzględnieniu podlega tylko dochód dziecka. Jak podał Sąd meriti, ten zabieg legislacyjny został szczegółowo uzasadniony w projekcie ustawy. W tym stanie rzeczy uznał, że organ dokonał prawidłowych ustaleń, zastosował właściwe przepisy, które trafnie wyłożył. Z tego powodu uznał zaskarżoną decyzję za legalną i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej P.p.s.a., skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła R. S., zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, a to art. 3 ust. 16 w związku z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy w związku z art. 13 i art. 14 ustawy w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że definicja legalna pojęcia rodziny w zakresie, w jakim nie da się pogodzić z konstytucyjnie chronioną instytucją rodziny, może być podstawą do odmowy przyznania spornego świadczenia, podczas gdy sąd administracyjny władny jest dokonać kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z wzorcem konstytucyjnym, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez jej uwzględnienie i zasądzenie kosztów postępowania.

W jej uzasadnieniu eksponowała potrzebę i możliwość dokonania oceny zaskarżonej decyzji w drodze prokonstytucyjnej wykładni zastosowanych przepisów. Ta zaś winna doprowadzić do konkluzji o konieczności ustalenia spełnienia przesłanki kryterium dochodowego poprzez obliczenie dochodu całej rodziny. W przekonaniu autorki skargi kasacyjnej Sąd meriti od niej odstąpił, błędnie odwołując się do intencji ustawodawcy, czy błędnie je intepretując. Podniosła, że skarżąca wraz z synem, nad którym sprawuje prawną opiekę, oraz córką, stanowi rodzinę, stąd dochód ich wszystkich winien być uwzględniony w sprawie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. postulowało oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionej podstawy.

Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do brzmienia art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Takich okoliczności w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania – choć nie jest to wyraźnie wyartykułowane, może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 182 § 2 P.p.s.a. sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że brak zarzutów formalnych oznacza przesądzenie ustaleń faktycznych, na podstawie których należało oceniać zarzuty naruszenia prawa materialnego. Po wtóre zwrócić wypadnie uwagę na niestaranność skargi kasacyjnej, która w przypadku art. 4 ust. 2, art. 13 i art. 14 nie wskazała ich jednostek redakcyjnych. Przechodząc do meritum należy podzielić stanowisko Sądu I instancji co do prawidłowości zastosowania i wykładni powołanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i stanowiących podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia przepisów. Pieroszorzędną metodą wykładni jest wykładnia językowa, przy czym oczywiście nie wyklucza to stosowania innych metod i sposobów, które jednak nie mogą pozostać ze sobą w sprzeczności. Zatem wówczas, gdy wykładnia językowa nie daje pożądanych rezultatów, a więc rozumienie językowe nie jest oczywiste i jednoznaczne, konieczne jest odwołanie się do innych metod i sposobów. Jednak zawsze muszą one prowadzić do zbieżnych wyników. Zatem nawet gdyby w sprawie zastosować proponowaną w kasacji wykładnię prokonstytucyjną, to jej wynik nie może być całkowicie odmienny od wyniku wykładni językowej. Oczywistą jest możliwość dokonywania w procesie oceny legalności przeprowadzanej przez sądy administracyjne interpretacji przepisów we wszystkich kierunkach, wszak jej wynik nie może być wynikiem contra legem. Tymczasem taką propozycję zawiera skarga kasacyjna. Oto bowiem postuluje interpretację wyraźnie sprzeczną z jednoznacznym brzmieniem przepisów. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, że art. 5 pkt 11 ustawy zawężający dochód dziecka pod opieką prawną do jego tylko dochodu jest oczywisty i jednoznaczny językowo, a dodatkowo ma oparcie w brzmieniu art. 3 pkt 16 ustawy. Pojęcie dziecka w nich użyte dotyczy też dziecka pełnoletniego, co jasno z nich wynika. A więc nie ma tylko odniesienia do osób małoletnich. Trafnie Sąd meriti przytoczył zamiar ustawodawcy, choć projekt ustawy ma posiłkowe tylko znaczenie, jako że ustawa może niejednokrotnie od niego odbiegać, a wykładnia autentyczna nie istnieje w naszym porządku prawnym. Konstytucyjne reguły ochrony rodziny, na jakie powołuje się kasacja nie mogą tego oglądu zmienić. W konsekwencji czego zaskarżony wyrok, słusznie uznający zapadłe w sprawie decyzje za legalne, jawi się jako odpowiadający prawu. Konstatacje autorki skargi kasacyjnej należy oceniać zatem jako postulaty de lege ferenda. Możliwe jest też złożenie przezeń skargi konstytucyjnej.

Dlatego skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

-----------------------

4