Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 436/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Asesor WSA Jarosław Piątek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi Z.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego Z.R. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 11 grudnia 2014 r. Z.R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział (dalej również jako ZUS) z wnioskiem o umorzenie całości należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia powstałych w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej (działalność rozpoczęta została [...] września 1993 r., a zakończona [...] lipca 2013 r.). Wnioskodawca podał, iż utrzymuje się z renty pobieranej z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, która po potrąceniu wynosi 401,22 zł oraz że ma wiele problemów zdrowotnych. Jednocześnie dodał, iż jego żona M.R. nie pracuje, ponieważ opiekuje się rodzicami, a syn T.R. osiąga dochód w wysokości 140 zł oraz ma przyznane stypendium szkolne w wysokości 106 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał ponadto na liczne zobowiązania finansowe jakie posiada w stosunku do [...].

W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział odmówił Z.R. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Przywołując przepisy art. 28 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 – określanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 – określanego dalej jako rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) organ stwierdził, że sytuacja finansowa i materialna zobowiązanego oraz jego rodziny jest trudna, a środki finansowe którymi dysponuje trzyosobowa rodzina po dokonaniu niezbędnych opłat związanych z prowadzonym gospodarstwem domowym są skromne i nie w pełni pozwalają na spełnienie wszystkich potrzeb życiowych. Jednocześnie organ zauważył, iż wnioskodawca może liczyć na pomoc państwa w postaci dofinansowania do zakupu żywności, a jego syn ma przyznaną pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym, tj. stypendium edukacyjne. Mimo stwierdzenia, iż zachodzi okoliczność dająca podstawę do umorzenia należności, organ odmówił umorzenia składek wskazując, iż decyzja objęta jest uznaniem administracyjnym, a umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Zdaniem organu choć sytuacja zdrowotna wnioskodawcy jest trudna to jednak jest on w stanie spłacić zadłużenie w dłuższym okresie czasu. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...].

Obie decyzje na skutek skargi wniesionej przez Z.R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zostały uchylone wyrokiem z dnia 8 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Go 380/15. Sąd stwierdził, iż ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została właściwie przeprowadzona i uzasadniona oraz przekracza ona granice uznania administracyjnego. Sąd stwierdził, iż ustalenia organu dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego są niepełne oraz zobowiązał organ do wyjaśnienia, czy ze względu na swoją chorobę skarżący może spłacać zaległość. Za szczególnie istotne Sąd uznał ustalenie czy wskazane przez skarżącego składniki majątku są rzeczywiście aktywami i na ile mogą być wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania. Sąd zarzucił organowi, że stwierdzając możliwość spłacania przez skarżącego zadłużenia, nie podał w uzasadnieniu na jakiej podstawie doszedł do takiego wniosku. Zwrócił również uwagę, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) jest tak skonstruowane, że część, w której zawarto ustalenia nie koresponduje z rozważaniami. Ponadto Sąd zobowiązał organ do rozważenia, w świetle treści wniosku i wykazanej pomocy na dożywianie dla rodziny skarżącego, przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to jest czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd wskazał także na możliwość kumulowania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Organ po przeprowadzeniu ponownego postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] listopada 2016 r. wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Z.R. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności, po rozpoznaniu którego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu [...] grudnia 2016 r. decyzję nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2016 r.

W następstwie rozpoznania skargi Z.R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Go 121/17 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2016 r. Zdaniem Sądu istotne znaczenie dla sprawy miał fakt, iż zarówno organy orzekające w sprawie, jak i Sąd działały w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wynikającymi z powołanego powyżej wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Go 380/15. Natomiast w zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. opisując przebieg postępowania organ jedynie wspominał, że w sprawie wydany został już wyrok uchylający decyzje ze stycznia i kwietnia 2015 r. nie przytaczając i nie odnosząc się do stanowiska oraz wskazań zwartych w tym orzeczeniu. Zdaniem Sądu ocena wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie została ponownie właściwie przeprowadzona i uzasadniona przez organ oraz przekroczyła granice uznania administracyjnego. Organ nie ustalił bowiem w sposób jednoznaczny dochodów osiąganych w gospodarstwie rodzinnym skarżącego, niekonsekwentnie odnosi się do dochodu matki skarżącego, a także zaniechał aktualizacji informacji otrzymanej z OPS. W dalszej kolejności Sąd podkreślił, iż organ nie rozważył czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zaznaczył również, że ustalając stan faktyczny w sprawie organ odwoławczy nie wziął pod uwagę istotnej okoliczności, na którą wskazał odwołujący w treści odwołania, a mianowicie wystąpienia przez niego do Powiatowego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności o zmianę stopnia niepełnosprawności w związku z pogarszającym się stanem zdrowia, co budzi uzasadnione wątpliwości co do rzetelności dokonanej przez organ oceny stanu zdrowia skarżącego i jego możliwości zarobkowych na tle treści § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Według organu przesłanka ta nie została spełniona, choć organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie uznał, iż mimo złego stanu zdrowia skarżącego posiada on możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiające opłacenie należności wobec organu.

W kontekście powyższych uwag Sąd uznał, iż organ wbrew wskazaniom zawartym w wyroku z dnia 8 lipca 2015 r., ponownie nie ustalił i nie rozważył czy w sprawie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 23 lipca 2003 r. Zaznaczył przy tym, że analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, iż ZUS nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 – określanej dalej jako k.p.a.) polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Z kolei uzasadnienie decyzji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji narusza art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie winno bowiem wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu dochodów i niezbędnych wydatków, a także stanu zdrowia i możliwości w tej sytuacji podjęcia zajęcia zarobkowego przez skarżącego.

Ponadto w ocenie Sądu za nieprawidłowe uznać należało stanowisko organu stwierdzające, że w sytuacji jeżeli przepisy normujące umarzanie należności z tytułu składek posługują się sformułowaniem ,,mogą być" Zakład ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, biorąc pod uwagę, iż zasadą jest uiszczanie zobowiązań stanowiących podstawowe źródło dochodów budżetowych i dokonanie oceny czy zasadnym jest uszczuplenie należności budżetu państwa w celu poprawy kondycji finansowej zobowiązanego. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się nadto, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika ani prymat, ani przewaga interesu społecznego. Sąd podkreślił również, iż w przypadku decyzji uznaniowej, jaką stanowi decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, organ przy ewentualnej odmowie uwzględnienia wniosku zobowiązany jest do racjonalnego i przekonywującego uzasadnienia. W związku z powyższym Sąd wskazał, iż ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego i jego rodziny oraz ustalenia stanu zdrowia skarżącego z uwzględnieniem aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, i dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., uwzględniając wskazania zawarte w obu wydanych w przedmiotowej sprawie wyrokach.

W następstwie powyższego wyroku i ponownego przeprowadzenia postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał dnia [...] października 2017 r. – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - decyzję nr [...], którą odmówił Z.R. umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej, będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 7.537,33 zł, w tym na:

a/ ubezpieczenie społeczne - w kwocie 93,40 zł z tytułu kosztów upomnienia za

okres 11/2004-12/2004, 01/2005-09/2005;

b/ ubezpieczenie zdrowotne – za okres 08/2011-06/2013 w łącznej kwocie 7338,33 zł, w tym z tytułu składek - 5841,93 zł, odsetek naliczonych na dzień [...] grudnia 2014 r. – 14.191,00 zł, kosztów upomnienia – 5,40 zł;

c/ Fundusz Pracy – w kwocie 105,60 zł z tytułu kosztów upomnienia za okres 10/2004-12/2004, 01/2005-09/2005.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności. W oparciu o zgromadzoną dokumentację organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M.R., która nie pracuje ponieważ pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na Z.R. w wysokości 520 zł oraz z synem T., który nie osiąga dochodu i jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Skarżący otrzymuje świadczenie - rentę rolniczą z tytułu niezdolności w wysokości około 750,00 zł po potrąceniu komorniczym. Prowadzi gospodarstwo rolne i z tego tytułu w roku bieżącym praktycznie nie osiągnął dochodu z uwagi na podtopione pola, jednakże jest beneficjentem płatności obszarowych i ONW. Korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, t.j. zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153,00 zł. Miesięczne wydatki kształtują się następująco: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 200 zł; koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty) - 250 zł. Poza zobowiązaniem wobec ZUS skarżący posiada inne zobowiązania finansowe, tj. z tytułu podatków - w łącznej wysokości 320 zł z miesięczną ratą po około 25 zł; z tytułu zaciągniętych kredytów zadłużenie w wysokości 70000 CHF. Wykazane zaległości są dochodzone przez komornika sądowego. Organ egzekucyjny dnia [...] września 2016 r. wszczął wobec Z.R. postępowanie egzekucyjne. W wyniku podjętych działań dokonano zajęcia rachunku bankowego w SKOK, jednak uzyskano informację, że instytucja ta nie prowadzi rachunku na rzecz wnioskodawcy. Skierowano również zajęcia wierzytelności z tytułu posiadanych nadpłat w podatkach do Urzędu Skarbowego. Ponadto ustalono, że posiada on nieruchomość gruntową, gospodarstwo rolne położone w [...] z zabudowaniami o powierzchni 2,07 ha, numer księgi wieczystej [...] oraz nieruchomość gruntową, rolę - łąką położoną w [...] o powierzchni 0,66 ha, numer księgi wieczystej [...], stanowiące wspólność ustawową małżeńską. Jest także właścicielem dwóch samochodów osobowych: [...] - rok produkcji 1988 oraz [...] rok produkcji 1979.

W dalszej kolejności, organ powołując się na przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując analizy przesłanek nieściągalności zdefiniowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ uznał, że nie zostały one spełnione w przypadku wnioskodawcy. Dalej organ zaznaczył, iż umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zdaniem organu strona wskazuje jedynie fakty przemawiające na jej korzyść, aby doprowadzić do sytuacji w której zostanie umorzone zadłużenie. Zauważył również, że odmowa umorzenia w niniejszym przypadku nie powoduje narastania zadłużenia i nie powinna zniechęcać wnioskodawcy do podjęcia starań o powrót do samodzielnej egzystencji. Korzystanie ze świadczeń z opieki społecznej nie jest spychaniem na margines, tylko tymczasową formą pomocy finansowej, którą państwo zapewnia swoim obywatelom. W opinii Zakładu fakt korzystania z pomocy społecznej nie może jednak świadczyć o braku możliwości opłacenia należności w przypadku, gdy zobowiązany przy wykazaniu dobrej woli i podjęciu odpowiednich działań może doprowadzić do polepszenia swojej sytuacji materialnej. Wywiązanie się z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia nie ma doprowadzić do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmowa umorzenia powinna być dla strony sygnałem, aby podjąć próbę spłaty swoich zobowiązań wobec ZUS np. w systemie ratalnym z ratą w minimalnej wysokości. W niniejszej sytuacji nie mają znaczenia subiektywne odczucia, lecz obiektywna, wyjątkowa sytuacja, która zagraża podstawowemu bytowi. W ocenie ZUS zobowiązany zaspokaja swoje potrzeby bytowe, pomimo niezapewnionego minimum socjalnego i minimum egzystencji, jest to jedynie czynnik wskazujący, że należy stwierdzić, iż niniejsza przesłanka jest spełniona w sprawie.

Organ podkreślił, iż orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględnił i wyważał nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Umorzenie zaległych należności składkowych winno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem podstawową zasadą jest płacenie składek przez osoby prowadzące działalność gospodarczą. Strona, jako przedsiębiorca, decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna mieć pełną świadomość obowiązków ciążących na płatniku, w tym przede wszystkim o obowiązku terminowego opłacania należności publicznoprawnych jakimi są składki na ubezpieczenie. Powstałe w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej negatywne konsekwencje finansowe nie zwalniają strony z odpowiedzialności za powstałe zobowiązania. Organ podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnie uzasadnionych przypadkach i tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skorzystać z danego mu uprawnienia. Dodatkowo zaznaczył, że podejmując decyzję uznaniową każdy organ administracji publicznej, a więc również ZUS, zgodnie z art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą dopuścili się do nieprzestrzegania obowiązujących przepisów w zakresie obowiązku ubezpieczeń.

W świetle powołanego stanu faktycznego i prawnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, pomimo spełnionej przesłanki dotyczącej trudnej sytuacji finansowej.

Skargę od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wywiódł Z.R. w piśmie z dnia [...] listopada 2017 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż opisana przez niego sytuacja daje pełną możliwość umorzenia zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. Z.R. podtrzymując skargę złożył do akt sprawy wypis z treści orzeczenia lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia [...] lipca 2017 r., z którego wynika, że stopień naruszenia sprawności organizmu skarżącego powoduje całkowitą okresową niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym. Ponadto wniósł o zwrot poniesionych przez niego kosztów postępowania, które sprowadzają się do kosztów dojazdu na rozprawę w kwocie 50 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Go 1131/17 uchylił zaskarżoną decyzję.

Sąd podzielił ustalenia organu, że przypadku skarżącego nie zachodzi żadna z wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże dysponuje majątkiem w postaci dwóch nieruchomości rolnych, wchodzących w skład majątku objętego małżeńską wspólnością ustawową. Zdaniem Sądu nie została spełniona przesłanka określona w § 3 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżący nie powoływał się na takie okoliczności, które zresztą muszą być powiązane z brakiem możliwości dalszego prowadzenia działalności, a tej skarżący nie prowadzi już od [...] lipca 2013 r. Zdaniem Sądu organ w sposób niedostateczny rozważył natomiast pozostałe przesłanki umorzenia postępowania wynikające z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. i po raz kolejny nie zastosował się w pełni do ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 lipca 2015 r, sygn. akt II SA/Go 380/15 oraz z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Go 121/17, którymi był związany stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Sąd stwierdził, że ustalenia organu, iż może się polepszyć, a wywodzone z faktu, iż skarżący ma przyznaną rentę z tytułu niezdolności do pracy na okres od [...] sierpnia 2017 r. do [...] lipca 2020 r. oraz że orzeczenie o niepełnosprawności jest wydane na czas oznaczony, tj. do [...] grudnia 2019 r., są również dowolne. Z samego bowiem faktu stwierdzenia niepełnosprawności i przyznania świadczenia rentowego na czas oznaczony nie sposób konstruować tego rodzaju prognoz, zwłaszcza, iż są one niepoparte dodatkową racjonalną argumentacją związaną z charakterem i etiologią stwierdzonych schorzeń. Sąd zwrócił uwagę, że organ wskazując na przedwczesność umorzenia składek w żaden sposób nie odnosi się do kwestii, na którą zwracał uwagę Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Go 380/15, a mianowicie, czy składniki majątku, w tym również nieruchomości rolne, są tego rodzaju aktywami, które mogą być rzeczywiście wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania, w szczególności jeśli się zważy na wielkość nieruchomości stanowiących własność skarżącego i realność prowadzenia na nich dochodowej działalności. Posiadanie majątku przez zobowiązanego, nawet zabezpieczonego hipotecznie na rzecz ZUS, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż zachodzą przesłanki stwierdzenia, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Sąd stwierdził, że organ uzasadniając odmowę umorzenia składek wprawdzie wskazał na konieczność uwzględnienia na tym etapie zarówno interesu obywatela, jak i interesu społecznego, jednakże skoncentrował się i przytoczył argumentację odnoszącą się do tej drugiej kategorii, odwołując się do konieczności ochrony stanu finansów publicznych. Organ uczynił to mimo wyraźnych w tym zakresie wskazań zawartych w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Go 121/17. Sąd zaznaczył bowiem, iż w sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ rentowy musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny. W sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być przy tym rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Sąd podkreślił, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, 11, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a., art. 153 p.p.s.a. Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał, że rozpatrując ponownie sprawę organ powinien przede wszystkim w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny, a także ustalenia stanu zdrowia skarżącego i dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., uwzględniając wskazania zawarte również w wydanych poprzednio wyrokach, do czego zobowiązuje organ treść art. 153 p.p.s.a. Ponadto organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu. Sąd podniósł, że organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

W następstwie powyższego wyroku i ponownego przeprowadzenia postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział wydał dnia [...] maja 2018 r. – na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - decyzję nr [...], którą odmówił Z.R. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2011 – 06/2013, w łącznej kwocie 7.176,53 zł, w tym z tytułu składek – 5.729,53 zł, odsetek naliczonych na dzień 11 grudnia 2014 r. – 1.447 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności mających wpływ na podjęcie decyzji w sprawie umorzenia należności. W oparciu o zgromadzoną dokumentację organ ustalił, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką M.R., która nie pracuje ponieważ pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na Z.R. w wysokości 520 zł. Syn skarżącego prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, jednakże wspólnie zamieszkuje. Skarżący otrzymuje świadczenie - rentę rolniczą z tytułu niezdolności w wysokości 923,30 zł netto oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Organ podał, że Z.R. w 2017 r. z tytułu płatności obszarowych otrzymał kwotę 1.905,16 zł i ONW w kwocie 442,13 zł, tj. ok. 195,60 zł miesięcznie. Skarżący wraz z żoną jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 2,7300 ha fizycznego co stanowi 1,5250 ha przeliczeniowego i z tego tytułu osiągany jest dochód w kwocie 308,20 zł. Organ podał, że ostatnie świadczenia z pomocy społecznej było udzielone w maju 2017 r. w kwocie 180 zł w zakresie dożywiania. Miesięczne wydatki skarżącego kształtują się następująco: opłaty eksploatacyjne - 250 zł; koszty związane z leczeniem - 300 zł, zobowiązanie z tytułu podatków – 200 zł. Ponadto organ ustalił, że posiada on nieruchomość gruntową, gospodarstwo rolne położone w [...] z zabudowaniami o powierzchni 2,07 ha, numer księgi wieczystej [...] oraz nieruchomość gruntową, rolę - łąkę położoną w [...] o powierzchni 0,66 ha, numer księgi wieczystej [...], stanowiące wspólność ustawową małżeńską. Jest także właścicielem dwóch samochodów osobowych: [...] - rok produkcji 1988 oraz [...] rok produkcji 1979. Organ wskazał, że skarżący choruje na otyłość spowodowaną nadmierną podażą energii, niewydolność krążenia, chorobę nadciśnieniową z zajęciem serca, pierwotna obustronną gonartrozę, przewlekły zespół bólowy korzeniowy kręgosłupa lędźwiowego na tle zmian zwyrodnieniowo-wytwórczych, kręgozmyku i zmian dyskopatycznych. Z.R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W dalszej kolejności, organ powołując się na przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Dokonując analizy przesłanek nieściągalności zdefiniowanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ uznał, że nie zostały one spełnione w przypadku wnioskodawcy. Dalej organ zaznaczył, iż umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (§ 3 ust. 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że sytuacja skarżącego zdrowotna i finansowa jest trudna. Organ uznał jednak, iż uzyskiwany przez skarżącego dochód umożliwia podjęcie spłaty należności. Organ wskazał, że dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 2.099,90 zł i przekracza minimum socjalne określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego gospodarstwa domowego, które wynosi 1.874,67 zł. Organ podkreślił, że umorzenie należności jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną w szczególnie uzasadnionych przypadkach i tylko w sytuacji zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności Zakład Ubezpieczeń Społecznych może skorzystać z danego mu uprawnienia. Dodatkowo zaznaczył, że podejmując decyzję uznaniową każdy organ administracji publicznej, a więc również ZUS, zgodnie z art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny - co oznacza, iż rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ musi mieć na uwadze stan finansów publicznych, jak również musi dbać o przestrzeganie dyscypliny budżetowej państwa. Organ stwierdził, iż istnieje możliwość ściągnięcia należności w pełnej wysokości i nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające spłacenie należności. Zdaniem organu dochód w gospodarstwie domowym skarżącego przewyższa kryterium dochodowe stanowiące podstawę do udzielenia świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, tym samym pozwala samodzielnie sfinansować, bez pomocy społecznej oraz osób trzecich bieżące potrzeby bytowe, leczenie oraz wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości mieszkaniowej. Nadto organ uznał, że skarżący posiada możliwość poprawy sytuacji finansowej poprzez odpłatną wymianę butli gazowych oraz odpłatną dzierżawę gospodarstwa rolnego. Organ podkreślił, że opłacanie należności składkowych nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest zobligowany do umorzenia należności. W konsekwencji organ uznał, że nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności oraz nie została udowodniona trudna sytuacja finansowa i zdrowotna uniemożliwiająca spłatę zadłużenia.

Skargę od powyższej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., wywiódł Z.R. w piśmie z dnia [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż opisana przez niego sytuacja daje pełną możliwość umorzenia zaległych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2018 r. Z.R. podtrzymując skargę wskazał, że aktualnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadzi egzekucję z renty, która po potrąceniu wynosi 825 zł. Skarżący podkreślił, że z uwagi na stan zdrowia nie zajmuje się gospodarstwem rolnym. Dalej podał, że również jego sąsiad zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej na jego gruntach. Z.R. wskazał, że kwota 308 zł podana przez organ to nie jest rzeczywisty dochód lecz stanowi tzw. kwotę przeliczeniową z hektara. Skarżący oświadczył, że nie osiąga żadnego dochodu z gospodarstwa rolnego poza dopłatami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 3) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako p.p.s.a.) stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja ZUS naruszała prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Decyzją tą ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek od tych należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Przy czym pod pojęciem składek należy rozumieć składki na ubezpieczenie społeczne, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Pojęcie "nieściągalności zostało sprecyzowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wedle jego zapisów zachodzi ona, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r., poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziana została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach mimo braku całkowitej nieściągalności w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów publicznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. dotyczą skarżącego jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy wskazać, że decyzja w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter uznaniowy. W orzecznictwie wskazuje się, że decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej. Ustawodawca nie pozostawił Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Użycie w przywołanych przepisach sformułowania "składki mogą być umarzane" należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać (zob. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14, CBOSA). Zatem jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności, a taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że w przypadku konkretnego podmiotu ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego - o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że w przypadku wydawania decyzji w ramach uznania administracyjnego ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Wydając decyzję odmowną mimo wykazania przez stronę, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, ZUS - aby uniknąć dowolności decyzji - musi wykazać przyczyny, dla których odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny (zob. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., II GSK 2757/14, wyrok NSA z dnia 30 marca 2017 r., II GSK 5275/16, CBOSA). W sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest zatem stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z 21 lutego 2007 r., II GSK 301/06, CBOSA). Ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14, CBOSA). W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z 25 czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08, z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, CBOSA). Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku (wyrok NSA z dnia 17 października 2017 r., I GSK 1498/17, CBOSA). Istotną dyrektywę stanowi to, że zawsze należy brać pod uwagę, z punktu widzenia omawianych przesłanek umorzenia, nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuację finansową wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyroki NSA: z 14 maja 2014 r., II GSK 384/12; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na kanwę niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organ dokonał analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. i prawidłowo ustalił, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi żadna ze wskazanym w tym przepisie sytuacji całkowitej nieściągalności, która pozwalałby rozważać możliwość umorzenia składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. W szczególności należy zwrócić uwagę, iż skarżący wprawdzie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże dysponuje majątkiem w postaci dwóch nieruchomości rolnych, wchodzących w skład majątku objętego małżeńską wspólności ustawową. Analizując zaś przesłanki umorzenia określone w art. 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. należy stwierdzić, że nie została spełniona przesłanka określona w pkt 2, gdyż skarżący nie powoływał się na takie okoliczności, które zresztą muszą być powiązane z brakiem możliwości dalszego prowadzenia działalności, a tej skarżący nie prowadzi już od 1 lipca 2013 r.

Zdaniem Sądu nie jest jednak prawidłowa dokonana przez organ ocena ogólnej przesłanki umorzenia należności wynikająca z przytoczonego przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., której szczególne przypadki zostały określone w pkt 1-3. W ocenie Sądu ZUS po raz kolejny nie zastosował się w pełni do ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania zawartych w poprzednio wydanych w sprawie wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 8 lipca 2015 r, II SA/Go 380/15, z dnia 6 kwietnia 2017 r., II SA/Go 121/17 oraz z dnia 25 stycznia 2018 r., II SA/Go 1131/17, którymi był związany stosownie do art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., II SA/Go 1131/17 wskazywał na niepełność ustaleń faktycznych niezbędnych do wydania decyzji i zobowiązał organ do uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, w szczególności w zakresie szczegółowego ustalenia aktualnego stanu rodzinnego, majątkowego i finansowego skarżącego oraz jego rodziny, a także ustalenia stanu zdrowia skarżącego z uwzględnieniem aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności, a także dokonania jego oceny na tle przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd podkreślił również, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż jest on na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. W ocenie Sądu dokonana przez organ administracji ocena zebranego materiału dowodowego, w powyższym kontekście, jest pobieżna, a wyciągnięte wnioski nie uzasadniają prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu organ nie wykazał w sposób bezsporny, że w stosunku do skarżącego nie zachodzi ogólna przesłanka umorzenia należności określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W orzecznictwie wskazuje się, że w sytuacji gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" oraz w przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ odmawiając zastosowania tych instytucji jest zobowiązany wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 grudnia 2017 r., III SA/Łd 1007/17, CBOSA). Organ powołując się na wysokość dochodu w gospodarstwie domowym skarżącego (2099.99 zł netto) stwierdził, że skarżący może samodzielnie sfinansować podstawowe potrzeby życiowe. Jednocześnie organ wskazał, że istnieje możliwość ściągnięcia należności w pełnej wysokości, a sytuacja finansowa skarżącego nie stanowi nadzwyczajnych okoliczności, które uniemożliwiałyby opłacenie należności.

W ocenie Sądu stanowisko organu nie jest w pełni relewantne z punktu widzenia normy prawnej określonej w art. 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Zważyć trzeba, że z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15, CBOSA). NSA w wyroku z dnia 17 października 2017 r., II GSK 1498/17, CBOSA) wskazał, że wymieniona w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. przesłanka uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone (por. wyrok NSA z 9 lutego 2015 r., II GSK 2366/13, CBOSA). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji (por. wyrok NSA z 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09). W ocenie Sądu organ nie przeanalizował bowiem ogólnego warunku wynikającego z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., a mianowicie nie wykazał, że pomimo egzekwowania należności skarżący będzie w stanie opłacić należności i nie pociągnie to za sobą zbyt ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Nie ma wątpliwości, że te ustalenia wymagają odniesienia się do wyników postępowania dowodowego w konkretnej sprawie i nie mogą być oparte na ogólnikach, w szczególności organ powinien wyjaśnić, na czym opiera przekonanie o efektywności egzekucji oraz dlaczego uważa, że w sytuacji finansowej zobowiązanego spłata należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z 10 maja 2017 r., II GSK 5568/16, CBOSA). ZUS nie porównał stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Dokonując takiej oceny organ powinien zestawić wartość posiadanego majątku oraz wysokość dochodu uzyskiwanego przez skarżącego z niezbędnymi kosztami utrzymania jego rodziny, w celu ustalenia, czy jest w stanie faktycznie spłacić istniejące zadłużenie bez niedostatku. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika również, czy jest prowadzona egzekucja ze świadczenia rentowego pobieranego przez skarżącego, choć na egzekwowanie należności z tytułu składek wskazuje adnotacja zawarta w aktach administracyjnych (k. 27) oraz oświadczenie skarżącego złożone na rozprawie. W ocenie Sądu organ zbyt pobieżnie potraktował stan zdrowia skarżącego cierpiącego na liczne poważne schorzenia, co potwierdza orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, iż WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia 25 stycznia 2018 r., II SA/Go 1131/17 stwierdził, że stan zdrowia skarżącego pogarsza się. Nie może budzić wątpliwości, że z tego tytułu skarżący ponosi znaczne wydatki na leczenie. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że ustalenie, że zobowiązany nie opłacając składek zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe nie może być samo w sobie uznane za wystarczającą postawę oceny odnośnie do braku spełnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2017 r., II GSK 2525/15, CBOSA).

Za dowolne należy również uznać w ocenie Sądu stanowisko organu, iż skarżący posiada możliwość poprawy sytuacji finansowej poprzez odpłatną wymianę butli gazowych oraz odpłatną dzierżawę gospodarstwa rolnego. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Należy wskazać, że w wymienionym powyżej wyroku Sąd wskazał, że organ powinien rozważyć, czy składniki majątku, w tym również nieruchomości rolne, są tego rodzaju aktywami, które mogą być rzeczywiście wykorzystywane do osiągania dochodu lub spłaty zobowiązania, w szczególności jeśli się zważy na wielkość nieruchomości stanowiących własność skarżącego i realność prowadzenia na nich dochodowej działalności. Posiadanie majątku przez zobowiązanego, nawet zabezpieczonego hipotecznie na rzecz ZUS, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, iż zachodzą przesłanki stwierdzenia, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Należy stwierdzić, że organ po raz kolejny nie odniósł się do powyższej kwestii.

Zdaniem Sądu organ w zaskarżonej decyzji nie rozważył w sposób wszechstronny możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając jak w poprzednio wydanych decyzjach prymat interesowi społecznemu nad interesem indywidualnym. Wymaga podkreślenia, że rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego wymaga by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone i że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Organ po raz kolejny nie dokonał wszechstronnej analizy słusznego interesu skarżącego, w kontekście jego sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej. ZUS powinien mieć na uwadze, że celem instytucji umorzenia składek osobom będącym ich płatnikami jest umożliwienie tym osobom wyjścia z życiowego impasu. Prawidłowo stosowane umorzenie składek powinno mobilizować do aktywności w poszukiwaniu pracy i dawać nadzieję na powrót do samodzielnej egzystencji. Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane z uwagi na stan finansów ZUS, podczas gdy prawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest doprowadzenie do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego. Prawidłowa kontrola sądowa powinna zatem w każdym przypadku koncentrować się na sprawdzeniu, czy interes obywatela i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Rozstrzygnięcia spychające obywatela na margines i powodujące konieczność korzystania przez niego z pomocy społecznej naruszają prawo, gdyż celem omawianych uregulowań jest ochrona interesów jednostki i rodziny, nie zaś finansów ZUS (zob. wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2015 r., II GSK 1124/14, CBOSA). Podkreślić również trzeba, że instytucja umorzenia należności posiada charakter wyjątkowy, ale nie może posiadać charakteru fasadowego. NSA w wyroku z dnia 12 stycznia 2017 r., (II GSK 4401/16, CBOSA) stwierdził, że wydawanie przez ZUS decyzji odmawiających umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne wyłącznie z uwagi na publicznoprawny i powszechny charakter tych zobowiązań, bez odniesienia się do konkretnych realiów sprawy, pozbawia taką decyzję nadany jej przez ustawodawcę walor uznaniowości. Wówczas decyzja jest rozstrzygnięciem dowolnym, a nie wydanym w ramach uznania administracyjnego, które winno być poprzedzone wnikliwą analizą interesu społecznego i interesu strony, a następnie wyważeniem obu tych interesów. Nieustalenie zaś przez organ w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Nie negując uprawnienia organu orzekającego w sprawach umorzenia należności z tytułu składek do swobodnego wyboru rozstrzygnięcia, nie można tracić z pola widzenia faktu, iż wprawdzie w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), ocena ta nie może być jednak sprzeczna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Zdaniem Sądu zaskarżona decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 153 p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpoznając ponownie sprawę, ZUS uwzględni ocenę wynikającą z niniejszego wyroku. Rozważy, czy egzekwowanie należności ZUS z dochodu i majątku skarżącego może realnie prowadzić do popadnięcia skarżącego i jego rodziny w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej. Nadto organ w sposób wszechstronny rozważy możliwość uwzględnienia słusznego interesu skarżącego (art. 7 k.p.a.), mając na uwadze jego sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną. ZUS weźmie przy tym pod uwagę to, że sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest zgodna zarówno z interesem tego obywatela, jak i z interesem publicznym (por. wyroki NSA: z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 września 2015 r., II GSK 1807/14, CBOSA).

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzone koszty to koszty dojazdu skarżącego na rozprawę, ustalone w kwocie 50 zł stosownie do art. 205 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 85 ust. 1 i 2 i art. 91 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 623 ze zm.).