Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1033/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 165 a  par. 1, art. 22  par. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Adam Nita, Anna Tyszkiewicz – Ziętek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi E. F. (F.) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zaniechania ustalania i poboru podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 900 z późn. zm., dalej: O.p.), po rozpatrzeniu zażalenia E.F. (F.) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...]r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zaniechania ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek od przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody górnicze utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 16 marca 2020 r. E.F. (dalej: podatnik, strona, skarżący) złożył w Urzędzie Skarbowym w W. korektę zeznania PIT-37 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2019, z której wynikał podatek do zapłaty w wysokości [...] zł. W pozycji 64 tej korekty podatnik wykazał przychód z innego źródła w kwocie [...] zł. Przychód ten wynika z kolei ze sporządzonej przez A S.A. informacji PIT-11 o przychodach z innych źródeł oraz dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2019, gdzie w poz. 76 wskazano rodzaj przychodu: "odsetki" o wartości [...] zł.

Jak wynika z pisma organu I instancji z dnia 21 maja 2020 r. nr [...], podatnik w dniu 4 maja 2020 r. dokonał wpłaty - tytułem podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. - w kwocie [...] zł.

W dniu 7 kwietnia 2020 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. wpłynęło pismo podatnika z dnia 6 kwietnia 2020 r. - "Wniosek o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego". W ww. wniosku podatnik zwrócił się z prośbą o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek z przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody górnicze. W piśmie tym podatnik wskazał, że cyt.: "Zasądzona kwota tego odszkodowania wraz z odsetkami w wysokości [...] zł w całości została przeznaczona na naprawę szkód górniczych zgodnie z wydanym w spawie wyrokiem Sądu, w którym jak zapisano, odszkodowanie pieniężne za szkody górnicze wolne jest od podatków i wszelkich obciążeń publicznych. Regulacja ta dotyczy wszystkich przypadków, w których na podstawie prawa zostało w drodze orzeczenia Sądu czy zawartej ugody przyznane odszkodowanie pieniężne za szkody górnicze. Oznacza to, że odszkodowanie pieniężne za szkody górnicze jest wolne od podatku dochodowego [...]. [...] osoba, która otrzymała odszkodowanie pieniężne za szkody górnicze nie staje się z tego tytułu podatnikiem w rozumieniu przepisów o postępowaniu podatkowym i nie ma obowiązku podatkowego".

W wyniku rozpatrzenia przedmiotowego wniosku, Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zaniechania ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek z przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody górnicze.

W zażaleniu na to postanowienie podatnik stwierdził, że "Z uwagi na błędne [...] wpisanie do złożonego zeznania podatkowego [...] za 2019 r. odsetek od zasądzonego odszkodowania za szkody górnicze wskutek przesłanej przez A SA w J. informacji o przychodach ujawnionych w formularzu PlT-11 [...] jako tożsamych i ścisłe związanych z zasądzoną kwotą odszkodowania za szkody górnicze, które korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów i wszelkich obciążeń publicznych, a tym samym nie może być przychodem w rozumieniu przepisów o postępowaniu podatkowym jak informuje A SA w J. co niewątpliwie wskazuje na wprost obowiązek ponownego i merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku - korekty o zaniechanie i poboru podatku dochodowego zgodnie z obowiązującym prawem. Zdaniem strony. Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. błędnie odczytał treść rozpatrywanego wniosku cyt.: "dokonując jego oceny prawnej stanu faktycznego, który nie jest prośbą o jakieś ulgi czy im podobne zwolnienia, lecz wnioskiem o zaniechanie rozpatrywania błędnie wypełnionego i złożonego zeznania podatkowego obejmującego "osiągnięte dochody" z odszkodowania za szkody górnicze, które z mocy prawa są wolne od podatków i wszelkich obciążeń publicznych". Dalej strona stwierdziła, że cyt.: "zaskarżenie musi także obejmować te błędne ustalenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W., które są przyczyną odmowy wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie, ale i braku rozpoznania kwestii rozstrzygających o istocie tej sprawy opisanej w złożonym wniosku o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego od odszkodowania za szkody górnicze. Także brak podstawy prawnej do dokonania takiej czynności przez organ podatkowy w W.[...], brak zdolności prawnej tego organu do rozpoznania tej sprawy nie był znany wnioskodawcy, a tym samym nie mogą z tego wynikać jakiekolwiek ujemne skutki dla podatnika, który składając do Urzędu Skarbowego zeznanie był przekonany, że to ten sam urząd jest władny do rozpoznania sprawy ściśle związanej z tym zeznaniem". Strona skarżąca stoi na stanowisku, że brak właściwości organu podatkowego w W. nie ogranicza czy zakazuje możliwego przekazania takiej sprawy właściwemu organowi administracji państwowej. Według strony organ ten jest obowiązany do przekazania sprawy organowi właściwemu wynikającemu z przepisów prawa. W końcowej części zażalenia skarżący podniósł, że "Z powyższych [...] faktów i braku w zaskarżonym postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. nawet zarysu postępowania dowodowego obejmującego istotę tej sprawy, które mogło wpłynąć na sposób rozstrzygnięcia sprawy już na etapie jej rozpoznania w pełni tłumaczy jego zaskarżenie, ale i uzasadnia potrzebę złożenia w tej sprawie wniosku o przekazanie jej do właściwego organu i właściwego jego rozpoznania".

Do ww. zażalenia podatnik dołączył kopię informacji PIT-11 oraz kopię wniosku o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego.

Organ II instancji nie uwzględnił zażalenia.

Na wstępie swoich rozważań wskazał, że istotą sporu jest zagadnienie, czy organ I instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zaniechania ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek z przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody górnicze. W postanowieniu z dnia [...] r. organ I instancji stwierdził, że nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku z uwagi na brak podstaw prawnych do dokonania takiego rozstrzygnięcia przez organ podatkowy. Dalej przywołał przepisy art. 22 § 1 pkt 1 O.p. i wskazał, że cyt.: "Z powołanego przepisu wynika, że organem uprawnionym do zaniechania poboru podatku jest minister właściwy do spraw finansów publicznych, zaś przysługujące uprawnienie może być realizowane tylko w formie aktu normatywnego - rozporządzenia o zaniechaniu poboru podatku. [...] Organom podatkowym nie została przyznana kompetencja do dysponowania tą konstrukcją prawną". Następnie organ ten przywołał art. 165a § 1 O.p. wskazując, że regulacja ta wyróżnia przesłankę podmiotową niedopuszczalności wszczęcia postępowania (gdy podanie wniosła osoba niebędąca stroną) oraz przesłankę przedmiotową niedopuszczalności wszczęcia postępowania (gdy postępowanie z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte). Dalej wskazał, że cyt: "[...] przyczyny, które powodują, że postępowanie nie może być wszczęte mogą dotyczyć właśnie braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego" i stwierdził, że w zakresie wyznaczonym żądaniem strony postępowanie podatkowe nie może być wszczęte oraz, że cyt.: "Orzekając w zakresie odmowy wszczęcia postępowania organ podatkowy nie rozstrzyga o zasadności żądania czy przedmiotowości postępowania w sprawie, lecz bada wyłącznie formalne przesłanki nadania biegu złożonemu wnioskowi". Dalej podkreślił, że odmowa wszczęcia postępowania stanowi jednocześnie odmowę przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów w sprawie i rozstrzygnięcia merytorycznego o zasadności wniosku.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu organ odwoławczy stwierdził co następuje.

Art. 165 § 1 O.p. stanowi, że postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, w myśl § 3 ww. regulacji, jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a. Zgodnie natomiast z art. 165a § 1 O.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 tej ustawy, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten dotyczy postępowania podatkowego wszczynanego na żądanie strony. Na podstawie art. 165a oraz art. 165 § 3 O.p. można wskazać, że postępowanie wszczynane na wniosek, toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 ww. ustawy, z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada m.in., czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Okoliczność ta wynika z zastrzeżenia zawartego w ww. art. 165 § 3, odwołującego się właśnie do regulacji art. 165a powołanej ustawy. Z treści art. 165a O.p. wynika bowiem, że w tych przypadkach, w których w trakcie wstępnego badania żądania okaże się, że zostało ono wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie podatkowe nie może być wszczęte, organ podatkowy w formie postanowienia orzeka o odmowie wszczęcia postępowania.

Użyty w przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny" (por. wyroki: wyroki WSA w Warszawie: z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 2450/11; z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 3031/13, z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1625/19 oraz wyrok WSA z Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 1118/17). W doktrynie i judykaturze wskazuje się, że przyczyna niemożności wszczęcia postępowania może dotyczyć m.in. braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Wszczęcie postępowania na żądanie strony nastąpić może jedynie, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 329/14).

Organ odwoławczy nie podzielił argumentacji zażalenia, w którym podniesiono, że organ I instancji błędnie odczytał treść rozpatrywanego wniosku. W piśmie z dnia 6 kwietnia 2020 r. podatnik zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z wnioskiem o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego, zaś w uzasadnieniu wniosku przedstawił swoje stanowisko odnośnie kwestii opodatkowania odszkodowania i odsetek otrzymanych za szkody górnicze. Zdaniem organu odwoławczego podatnik sformułował swoje żądanie jednoznacznie i w sposób nie budzący wątpliwości - tj. wnosił o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego od odsetek od ww. odszkodowania.

Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, że instytucję zaniechania poboru podatku reguluje art. 22 O.p., na który powołał się organ I instancji.

Zgodnie z art. 22 § 1 tej ustawy minister właściwy do spraw finansów publicznych może w drodze rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników:

1) zaniechać w całości lub w części poboru podatków, określając rodzaj podatku, okres w którym następuje zaniechanie, i grupy podatników, których dotyczy zaniechanie;

2) zwolnić niektóre grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatki oraz określić termin wpłacania podatku i wynikające z tego zwolnienia obowiązki informacyjne podatników, chyba że podatnik jest obowiązany do dokonywania rocznego lub innego okresowego rozliczania tego podatku.

Paragraf 1a ww. artykułu stanowi, że rozporządzenie, o którym mowa w § 1 pkt 1, dotyczące zaniechania poboru podatku od podatników prowadzących działalność gospodarczą, którzy w wyniku zaniechania poboru podatku staną się beneficjentami pomocy w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, stanowiące pomoc publiczną, zawiera program pomocowy, określający przeznaczenie i warunki dopuszczalności pomocy publicznej.

Zgodnie zaś z art. 22 § 2 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli:

1) pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji, lub

2) podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy.

Stosownie zaś do postanowień art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika ogranicza pobór zaliczek na podatek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliezki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu lub zysku przewidywanego na dany rok podatkowy.

W myśl paragrafu 5 ww. artykułu, minister właściwy do spraw finansów publicznych określi w drodze rozporządzenia, właściwość rzeczową organów podatkowych w sprawach wymienionych w § 2 i 2a.

Z powyższych uregulowań prawnych wynika zatem, że:

1) Minister właściwy do spraw finansów publicznych może:

a) zaniechać w drodze rozporządzenia w całości lub w części poboru podatku, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem podatników.

b) zwolnić w drodze rozporządzenia niektóre grupy niektóre grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatki.

2) Organ podatkowy może:

a) na wniosek podatnika zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku,

b) na wniosek podatnika ograniczyć pobór zaliczki na podatek.

Dalej organ odwoławczy podkreślił, że zaniechanie poboru, jak również zaniechanie ustalenia podatku nie może być stosowane przez organy podatkowe w formie decyzji. Obecnie uprawnionym do zaniechania poboru podatku jest jedynie minister do spraw finansów publicznych.

W obowiązującym stanie prawnym O.p. nie przewiduje możliwości zaniechania poboru podatku przez organ podatkowy w stosunku do poszczególnych podatników. Przysługujące ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych na mocy powołanego wyżej art. 22 § 1 O.p. uprawnienie do zaniechania poboru podatków i zwolnienie niektórych grup płatników z poboru podatków, może być realizowane tylko w formie aktu normatywnego - rozporządzenia, co oznacza, że nie jest to akt zindywidualizowany, adresowany do konkretnie oznaczonego podatnika.

Wobec powyższego za bezzasadne uznano twierdzenie, że organ I instancji winien przekazać (na podstawie art. 170 O.p.) wniosek podatnika do właściwego organu, o czym winien jednocześnie zawiadomić wnoszącego podanie, bowiem w realiach przedmiotowej sprawie nie było podstaw do jego zastosowania.

Odnosząc się zaś do twierdzeń strony, że cyt.: "Także brak podstawy prawnej do dokonywania takiej czynności przez organ podatkowy w W. [...], a tym samym brak zdolności prawnej tego organu do rozpoznania tej sprawy nie był znany wnioskodawcy, a tym samym nie mogą z tego powodu wynikać jakiekolwiek ujemne skutki dla podatnika, który składając do Urzędu Skarbowego zeznanie był przekonany, że to ten sam urząd jest władny do rozpoznania sprawy ściśle związanej z tym zeznaniem" wskazano na ogólną zasadę systemu prawa, zgodnie z którą, nie można zasłaniać się nieznajomością normy prawnej. Dla poprawnego stosowania tej zasady powszechnie obowiązujące źródła prawa publikowane są w Dzienniku Ustaw i w Monitorze Polskim.

Nadto podkreślono, że w przypadku ustalenia, że zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, obowiązkiem organu podatkowego jest wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania nie jest uzależniona od uznania organu podatkowego, a jest obligatoryjnym następstwem stwierdzenia przez organ przesłanek wyszczególnionych w przepisie art. 165a O.p. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Po 964/13), co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Organ II instancji przywołał też wyrok NSA z dnia 5 lipca 2018 r., sygn. akt I FSK 1282/16, w którym wskazano, że art. 165a § 1 O.p. może być stosowany również do wniosków, które z założenia (wynika to z odpowiednich regulacji prawnych) nie mogą wszcząć postępowania przed organami podatkowymi, ponieważ nie są to tzw. postępowania wnioskowe. W przypadku tego rodzaju wniosków organ podatkowy stosuje powyższy przepis w tym właśnie celu, by odmówić działania na otrzymany wniosek strony, w żaden sposób nie odnosząc się natomiast do istoty sprawy, której wniosek ten dotyczy. Jednocześnie wskazano (za wyrokiem NSA z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I FSK 301/15), że organ (skoro nie rozpoznawał sprawy merytorycznie z uwagi na stwierdzoną przeszkodę), w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia nie mógł wskazać żadnego przepisu prawa materialnego, lecz w uzasadnieniu swojego orzeczenia winien określić te przepisy prawa, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie postępowania, o którego wszczęcie wnosiła strona, i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny, czyli z zastosowaniem przepisów prawa materialnego.

W tym kontekście zauważono, że organ I instancji wskazał na regulację zawartą w art. 22 § 1 pkt 1 O.p., uzasadniając przyczynę jej nie zastosowania oraz art. 165a § 1 tej ustawy, wskazując przesłanki zastosowania z kolei tego przepisu. Niezasadne są zatem te zarzuty, w których strona podnosi, że w postanowieniu organu I instancji brak jest "rozpoznania kwestii rozstrzygających o istocie tej sprawy opisanej w złożonym wniosku o zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego od odszkodowania za szkody górnicze oraz zarysu postępowania dowodowego obejmującego istotę sprawy".

Podkreślono przy tym, że podatnik dopiero w zażaleniu wskazał, iż przedmiotowy wniosek z 6 kwietnia 2020 r. "...nie jest prośbą o jakieś ulgi czy im podobne zwolnienia, lecz wnioskiem o zaniechanie rozpatrywania błędnie wypełnionego i złożonego zeznania podatkowego...".

W tym kontekście zauważono, że zgodnie z art. 21 § 1 O.p. zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem:

1) zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania,

2) doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania.

Z kolei art. 21 § 2 O.p. stanowi, że jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób określony w § 1 pkt 1, podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty, z zastrzeżeniem § 3.

Cechą charakterystyczną tego typu zobowiązań jest to, że powstają one z mocy prawa. Podatnik jest zobowiązany do samodzielnego obliczenia (z reguły w deklaracji, zeznaniu podatkowym) kwoty podatku. Podatek wykazany w deklaracji (zeznaniu podatkowym) jest podatkiem do zapłaty. Jeżeli zostanie on prawidłowo obliczony i zapłacony przez podatnika, to organ nie jest zobowiązany do podejmowania jakichkolwiek działań związanych z jego realizacją.

Jeśli jednak podatnik doszedł do przekonania, że błędnie wypełnił zeznanie (vide wyżej przytoczony urywek zażalenia), to w myśl art. 81 § 1 i § 2 O.p. przysługuje mu prawo do skorygowania uprzednio złożonej deklaracji, o czym strona ma wiedzę, bowiem właśnie w dniu 16 marca 2020 r. sama złożyła korektę swojego zeznania.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący podniósł, że organ odwoławczy przystępując do załatwienia tej sprawy "jedynie realizował polecenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. zawarte w pkt 4 sporządzonego stanowiska w sprawie zażalenia z dn. 21.05.2020 r., w którym wnosi o utrzymanie w mocy zaskarżone postanowienie". Tymczasem "załatwianie każdej sprawy powinno być poprzedzone rozpatrzeniem wszystkich okoliczności dotyczących sprawy, a nie tylko ustaleniem już ustalonych przeszkód czy przesłanek potrzebnych do odmowy wszczęcia postępowania".

Zdaniem strony skarżącej, twierdzenie organu II instancji, że nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie sprawy niewątpliwie jest zaniechaniem albo naruszeniem słusznego interesu podatnika oczekującego przecież merytorycznego rozpoznania sprawy przez niezależny organ, co w pełni tłumaczy i uzasadnia ponowne zaskarżenie.

W ocenie strony kluczowa w niniejszej sprawie jest szkoda górnicza, "której nie obejmują żadne powoływane w zaskarżonych postanowieniach regulacje prawne i wyroki".

Skarżący wytknął także organom obu instancji, że mimo "występujących trudności i przeszkód przy rozpoznawaniu sprawy", nie wezwano wnioskodawcy do doprecyzowania czy uzupełnienia wniosku i zażalenia.

Strona skarżąca zarzuciła także, iż żaden z organów w swoich postanowieniach nie odniósł się do kwestii zobowiązań podatkowych od zasądzonych odszkodowań za szkody górnicze oraz zasądzonych odsetek i nie dokonał interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczących podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania od zasądzonych ustawowych odsetek z przyznanej w drodze orzeczenia sądowego zapłaty - zwrotu poniesionych nakładów przez poszkodowanego na naprawę wyrządzonych szkód górniczych.

W końcowych fragmentach skargi skarżący odniósł się do kwestii przychodów oraz "świadczeń odsetkowych" i stwierdził, że "w tej konkretnej sprawie odsetki były skutkiem nie wykonywania ustawowych obowiązków ciążących na przedsiębiorstwie górniczym (A SA w J.)" oraz, że "zasądzone odsetki (...) były częścią składową zapłaty głównej nie odszkodowania, gdyż opierały się na tym samym stanie faktycznym oraz na tej samej podstawie materialno-prawnej".

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie z dnia [...]r., którym organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia [...]r. o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie zaniechania ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek od przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 165 a § 1 O.p. Zgodnie z tą regulacją, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 tej ustawy, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten dotyczy postępowania podatkowego wszczynanego na żądanie strony. Z art. 165a oraz art. 165 § 3 O.p. wynika, że postępowanie wszczynane na wniosek, toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 ww. ustawy, z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada m.in., czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania podatkowego. Okoliczność ta wynika z zastrzeżenia zawartego w ww. art. 165 § 3, odwołującego się właśnie do regulacji z art. 165a powołanej ustawy. Z treści art. 165a O.p. wynika bowiem, że w tych przypadkach, w których w trakcie wstępnego badania żądania okaże się, że zostało ono wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych przyczyn postępowanie podatkowe nie może być wszczęte, organ podatkowy w formie postanowienia orzeka o odmowie wszczęcia postępowania.

Użyty w przepisie zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny" (por. m.in. wyroki: WSA w Poznaniu z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt I SA/Po 910/20, WSA w Opolu z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt I SA/Op 204/20, WSA w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1625/19, WSA z Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 1118/17, wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Niemożność wszczęcia postępowania może wynikać m.in. z braku w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego. Wszczęcie postępowania na żądanie strony może bowiem nastąpić jedynie, gdy przepis prawa normuje możliwość żądania określonego zachowania organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt I GSK 329/14).

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący w piśmie z dnia 6 kwietnia 2020 r. zwrócił się do Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z wnioskiem o "zaniechanie ustalenia i poboru podatku dochodowego od zasądzonych ustawowych odsetek z przyznanego w drodze orzeczenia sądowego odszkodowania za szkody górnicze". W uzasadnieniu tego wniosku wskazał w szczególności, że osoba, która otrzymała odszkodowanie pieniężne za szkody górnicze nie staje się z tego tytułu podatnikiem w rozumieniu przepisów o postępowaniu podatkowym i nie ma obowiązku podatkowego. Z kolei jedną z funkcji odsetek jest funkcja waloryzacyjna głównego świadczenia, a celem ich naliczania jest rekompensata spadku wartości pieniądza w całości przeznaczonego na naprawę szkód górniczych.

Jak wyżej wskazano, skarżący domagając się zaniechania ustalenia i poboru podatku dochodowego od odsetek od ww. odszkodowania, sformułował swoje żądanie jednoznacznie, wobec czego nie było podstaw do wskazywanego w skardze wezwania, aby podatnik doprecyzował bądź uzupełnił wniosek i zażalenie.

Organ zobowiązany do reakcji na tak sformułowane żądanie skarżącego zobligowany był do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania.

Jak zasadnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu instytucja zaniechania poboru podatku uregulowana jest w art. 22 O.p.

Zgodnie z art. 22 § 1 tej ustawy minister właściwy do spraw finansów publicznych może w drodze rozporządzenia, w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym łub ważnym interesem podatników:

1) zaniechać w całości lub w części poboru podatków, określając rodzaj podatku, okres w którym następuje zaniechanie, i grupy podatników, których dotyczy zaniechanie;

2) zwolnić niektóre grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatki oraz określić termin wpłacania podatku i wynikające z tego zwolnienia obowiązki informacyjne podatników, chyba że podatnik jest obowiązany do dokonywania rocznego łub innego okresowego rozliczania tego podatku.

Paragraf 1a ww. artykułu stanowi, że rozporządzenie, o którym mowa w § 1 pkt 1, dotyczące zaniechania poboru podatku od podatników prowadzących działalność gospodarczą, którzy w wyniku zaniechania poboru podatku staną się beneficjentami pomocy w rozumieniu przepisów o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, stanowiące pomoc publiczną, zawiera program pomocowy, określający przeznaczenie i warunki dopuszczalności pomocy publicznej.

Zgodnie zaś z art. 22 § 2 O.p. organ podatkowy na wniosek podatnika może zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku, jeżeli:

1) pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji, lub

2) podatnik uprawdopodobni, że pobrany podatek byłby niewspółmiernie wysoki w stosunku do podatku należnego za rok podatkowy lub inny okres rozliczeniowy.

Stosownie zaś do postanowień art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej, organ podatkowy, na wniosek podatnika ogranicza pobór zaliczek na podatek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu lub zysku przewidywanego na dany rok podatkowy.

W myśl paragrafu 5 ww. artykułu, minister właściwy do spraw finansów publicznych określi w drodze rozporządzenia, właściwość rzeczową organów podatkowych w sprawach wymienionych w § 2 i 2a.

Z powyższych uregulowań prawnych wynika zatem, że:

1) Minister właściwy do spraw finansów publicznych może:

a) zaniechać w drodze rozporządzenia w całości lub w części poboru podatku, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem publicznym lub ważnym interesem podatników.

b) zwolnić w drodze rozporządzenia niektóre grupy niektóre grupy płatników z obowiązku pobierania podatków lub zaliczek na podatki.

2) Organ podatkowy może:

a) na wniosek podatnika zwolnić płatnika z obowiązku pobrania podatku,

b) na wniosek podatnika ograniczyć pobór zaliczki na podatek.

Zaniechanie poboru, jak również zaniechanie ustalenia podatku nie może być stosowane przez organy podatkowe w formie decyzji. Obecnie uprawnionym do zaniechania poboru podatku jest jedynie minister do spraw finansów publicznych. Uprawnienie to może zrealizować w formie rozporządzenia, a nie indywidualnego aktu wydanego wobec konkretnego podatnika. W tym stanie rzeczy przekazanie wniosku strony do ministra nie odniosłoby oczekiwanego przez skarżącego rezultatu.

Kwestia opodatkowania odsetek od zasądzonego odszkodowania może podlegać rozpoznaniu na skutek skorygowania uprzednio złożonego zeznania podatkowego. Z akt sprawy wynika, że skarżący taką korektę złożył w dniu 16 marca 2020 r.

Jak więc wykazano powyżej zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, wobec czego skargę oddalono na podstawie art. 151 p.p.s.a.