Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3247/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: § 5
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Dnia 18 grudnia 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1988/17 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] września 2017 r., nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody M. z dnia [..] czerwca 2017 r., nr [..] 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H.S. kwotę 1137 zł (tysiąc sto trzydzieści siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1988/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] września 2017 r., nr [..] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją nr [..] z dnia [..] września 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. nr [..] z dnia [..] czerwca 2017 r. umarzającą z przyczyn podmiotowych postępowanie w sprawie o ustalenie, że część majątku ziemskiego "L." o powierzchni 46,30 ha położonego w gminie D. w województwie m. o powierzchni całkowitej 131,1480 ha nie podlegała działaniu przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., nr 10, poz. 51; dalej jako dekret).

W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że pismem z dnia 22 lipca 2016 r., sprecyzowanym pismem z dnia 24 sierpnia 2016 r., B. H. oraz H. S. wnieśli o wydanie przez Wojewodę M. w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U Nr 10 poz.51 ze zm.; dalej jako: rozporządzenie) decyzji stwierdzającej, że część majątku ziemskiego "L." położonego w gminie D. w województwie m. o powierzchni 46,30 ha nie podlegała działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Po przeprowadzeniu postępowania, organ I instancji umorzył postępowanie. Wskazał, że dotychczas przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, iż H.D. w dniu przejęcia tej nieruchomości na cele reformy rolnej według stanu na dzień 1 września 1939 r. oraz 13 czerwca 1944 r. (data wejścia w życie dekretu) była właścicielką ww. majątku, a zatem wniosek jej spadkobierców uznał za złożony przez podmioty nielegitymujące się interesem prawnym w sprawie. Minister podał także, że w toku postępowania ustalono że całość majątku "L." gm. D.(w tym objętą wnioskiem część) została przejęta od H. D. na rzecz państwa na cele reformy rolnej mocą opartej o art. 2 ust. 1 lit. c dekretu decyzji Urzędu Wojewódzkiego W. Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..]. Decyzja z dnia [..] września 1948 r. na wniosek H. D. została następnie wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] lipca 2013 r., nr [..] stwierdzającą jej nieważność.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [..] września 2017 r. wniósł H. S.

Rozpoznając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że przyczyny, dla których sprawa będąca przedmiotem postępowania administracyjnego utraciła charakter sprawy administracyjnej lub nie miała takiego charakteru jeszcze przed wszczęciem postępowania, mogą być różnorodnej natury (podmiotowej lub przedmiotowej). Z przyczyn przedmiotowych postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła charakter sprawy administracyjnej już podczas postępowania administracyjnego. Podmiotowa bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy podmiot inicjujący postępowanie utracił zdolność do czynności prawnych bądź np. zmarł w toku postępowania, a sprawa dotyczyła prawa o charakterze stricte osobistym. Przymiot strony w jej aspekcie procesowym uzyskuje każdy, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Z kolei ten, kto na skutek żądania czynności organu administracyjnego uczestniczy w tym postępowaniu w charakterze strony, nie traci tego procesowego statusu tylko dlatego, że w decyzji organu administracyjnego zostanie ustalone (rozstrzygnięte), że nie przysługuje mu żadna ochrona. Czym innym jest natomiast bezprzedmiotowość postępowania występująca wówczas, gdy inicjatywę w tym zakresie zgłosił podmiot nieuprawniony do domagania się wszczęcia postępowania. Chodzi w szczególności o sytuacje, w których do zainicjowania danego postępowania legitymowane są konkretnie wskazane w ustawie podmioty bądź gdy wszczęcie postępowania administracyjnego w danym stanie prawnym może nastąpić jedynie z urzędu. Wówczas organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe wobec wszczęcia go na skutek wniosku podmiotu niebędącego legitymowanym do skutecznego złożenia żądania. W przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego nie znajduje natomiast uzasadnienia wydanie decyzji o umorzeniu postępowania kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strony są zainteresowane uzyskaniem decyzji merytorycznej, a z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie.

Sąd podkreślił, że dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej został uchylony, pomimo to, jak wynika z uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, a także z uzasadnienia uchwały Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt III CZP 21/11 w przedmiocie objęcia danej nieruchomości dyspozycją art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN z dnia 6 grudnia 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nadal właściwe do orzekania w tego typu sprawach są organy administracji publicznej, a podstawę prawną w tym zakresie stanowi § 5 rozporządzenia. Według tego przepisu, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich, a obecnie wojewodów.

Sąd wskazał, że z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż cały sporny majątek H. D. przeszedł na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt c) dekretu. W tym zakresie została wydana stosowna decyzja administracyjna, która stanowiła następnie podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej. W trybie nadzwyczajnym w 2013 r. decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..] orzekającej o przejęciu ww. majątku "L." w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. c dekretu nie oznacza, iż zasadne jest poszukiwanie innej podstawy prawnej, na jakiej w/w majątek miałby przejść na rzecz państwa. Wobec tego, że w sprawie nie budzi wątpliwości, iż sporny majątek "L." został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. c dekretu, to nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia. Przepis ten ustanawiał bowiem podstawę do prowadzenia postępowania (na wniosek właściciela) wyłącznie celem ustalenia (zanegowania), czy dana nieruchomość podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu. Skoro jednak ww. majątek "L." w całości przeszedł na rzecz państwa na określonej podstawie prawnej, to nie sposób po 70-ciu latach ustalać, że nie przeszedł on na państwo w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, zwłaszcza że w świetle okoliczności sprawy kwestia ta nie budzi wątpliwości. W tym stanie rzeczy, jako że nie ma przedmiotu postępowania prowadzonego na podstawie § 5 rozporządzenia, to zainicjowane w tym trybie postępowanie, pomimo iż wnioskodawcy domagają się merytorycznego orzeczenia, należało umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jak bezprzedmiotowe.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji ją poprzedzająca nie naruszają zatem prawa, choć zapadły w oparciu o ustalenie, iż skarżący, będący spadkobiercą H. D., nie posiada interesu prawnego w sprawie z uwagi na to iż nie udokumentowano jej prawa własności do ww. majątku. Wobec błędnego uzasadnienia decyzji przez organy obu instancji, naruszono zatem art. 107 § 3 k.p.a., ale w sposób, który nie miał wpływu na wynik postępowania. Zainicjowane wnioskiem z dnia 22 lipca 2016 r. postępowanie należało umorzyć, ale nie z przyczyn podmiotowych, lecz z przyczyn przedmiotowych. Gdy chodzi o kwestię legitymacji skarżącego, Sąd uznał bowiem zarzuty skargi za uzasadnione. Nie sposób przyjąć, iż wnioskodawcy będący następcami prawnymi H. D., do której skierowano decyzję z 1948r. i którzy na prawach strony brali udział w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej spornego majątku "L." nie mieliby przymiotu strony w innej sprawie administracyjnej dotyczącej tego samego majątku. W tym zakresie za zasadne Sąd uznał zarzuty co do naruszenia prawa materialnego w postaci art. 28 kpa, a także zarzuty dotyczące art. 7, 77 i 80 k.p.a. Powyższe nie miało jednak wpływu na wynik sprawy, z uwagi na fakt, że sporny majątek został przejęty przez państwo na konkretnej podstawie prawnej zaś skarżący domaga się ustalenia, iż nie miało to miejsca na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł H. S., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie przepisu art. 174 pkt 2) p.p.s.a. rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) p.p.s.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 61 § 1 k.p.a. w związku z § 5 i § 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego a dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r., nr 10 poz. 51), zwanego dalej "Rozporządzeniem", w związku z art. 2 ust 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. nr 4 poz 17 z późn. zm.), zwanego dalej "Dekretem", poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż Skarżący nie ma interesu prawnego w niniejszej sprawie, a organy administracji prawidłowo umorzyły postępowanie administracyjne prowadzone w trybie § 5 Rozporządzenia w sprawie wydania przez Wojewodę M. decyzji stwierdzającej, że część majątku ziemskiego "L." o powierzchni 46,30 ha położonego w gminie D. w województwie m. o powierzchni całkowitej 131,1480 ha nie podlegała działaniu przepisów Dekretu, bowiem w ocenie Sądu I instancji wprawdzie Skarżącemu przysługuje przymiot strony w postępowaniu, jednakże postępowanie to jest bezprzedmiotowe, gdyż sporny majątek H. D. przeszedł na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit c) Dekretu, a decyzja z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..] orzekająca o przejęciu w/w majątki "L." w oparciu o art. 2 ust. 1 lit c) Dekretu została wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek postępowania nadzwyczajnego ( stwierdzono jej nieważność), w konsekwencji czego brak jest podstaw do poszukiwania innej podstawy prawnej, na jakiej w/w majątek miałaby przejść na rzecz państwa i do prowadzenia postępowania w trybie § 5 Rozporządzenia, który stanowi podstawę do prowadzenia postępowania wyłącznie celem ustalenia (zanegowania), czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) Dekretu w sytuacji, gdy wbrew wadliwym ustaleniom Sądu I instancji z akt sprawy w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż cały sporny majątek H. D. przeszedł na własność państwa na podstawie art. 2 ust.1 lit e) Dekretu, a ponieważ decyzja z dnia [..] września 1948 r. sygn. [..] orzekająca o przejęciu w/w majątku "L." w oparciu o art. 2 ust.1 lit. e) Dekretu została wyeliminowana z obrotu prawnego na skutek postępowania nadzwyczajnego ( stwierdzono jej nieważność decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..].07. 2013 r., [..]) istnieje podstawa do ponownego prowadzenia postępowania w trybie § 5 Rozporządzenia, a niniejsze postępowanie nie jest bezprzedmiotowe, w konsekwencji czego nie zachodzi podstawa do jego umorzenia przez organy administracji, a sprawa winna zostać merytorycznie przez nie rozpoznana,

2) art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez poczynienie przez Sąd I instancji ustaleń stojących w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu sprawy niezgodnego ze stanem rzeczywistym w zakresie, w jakim Sąd I instancji stwierdził, iż majątek ziemski " L." został przejęty na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit c) Dekretu, w sytuacji, gdy majątek ziemski "L." został przejęty na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) Dekretu, co jednoznacznie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z treści decyzji Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..], jak również treści decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..].07.2013r., [..], którą stwierdzono nieważność w/wym. decyzji,

3) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c ) p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji ją poprzedzająca nie naruszają prawa choć jak przyznał Sąd zapadły w oparciu o wadliwe ustalenia, iż Skarżący, będący spadkobiercą H. D., nie posiada interesu prawnego w sprawie z uwagi na to, iż nie udokumentowano prawa H.D.do w/w majątku, w konsekwencji czego pomimo zasadności zarzutów skargi należy ją oddalić, podczas gdy zaskarżone decyzje naruszają prawo, bowiem Skarżącemu nie tylko przysługuje interes prawny w rozpoznaniu sprawy, ale i nie jest tak, iż nie ma przedmiotu postępowania prowadzonego na podstawie § 5 Rozporządzenia i zachodzi przedmiotowa bezprzedmiotowość postępowania, bowiem wobec stwierdzenia nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego [..] Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..], którą uznano, iż majątek ziemski "L." podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 pkt e) Dekretu wydanej w trybie § 5 Rozporządzenia istnieje podstawa do ponownego prowadzenia postępowania w tym samym trybie,

4) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania przez organy obu instytucji w postaci błędnego uzasadnienia decyzji z uwagi na przyjęcie, iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik postępowania, w sytuacji, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało bezpodstawnym uznaniem bezprzedmiotowości postępowania i jego umorzeniem,

5) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania przez organy obu instancji polegającego na nie zebraniu i nie rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego oraz nie dokonaniu na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy dana okoliczność została udowodniona, to jest Pani H.D. była właścicielką majątku ziemskiego "L.", z uwagi na przyjęcie , iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik postępowania, w sytuacji, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy bowiem skutkowało bezpodstawnym uznaniem bezprzedmiotowości postępowania i jego umorzeniem,

6) art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia przepisów prawa materialnego przez organy obu instancji w postaci bezpodstawnego przyjęcia, iż Skarżącemu nie przysługuje status strony i zachodzi podmiotowa bezprzedmiotowość postępowania z uwagi przyjęcia, iż naruszenie to nie miało wpływu na wynik postępowania, w sytuacji, gdy naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy i skutkowało bezpodstawnym uznaniem bezprzedmiotowości postępowania i jego umorzeniem,

7) na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 160 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004 r. poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe, w sytuacji, gdy Skarżącemu przysługuje interes prawny w rozpoznaniu sprawy w trybie § 5 Rozporządzenia bowiem na podstawie art. 160 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 września 2004 r., przysługuje mu roszczenie wobec Skarbu Państwa o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę majątkową na skutek stwierdzenia nieważności w/wym. decyzji, do której rozpoznania przed sądem powszechnym niezbędne jest wydanie przez Wojewodę Mazowieckiego decyzji w trybie § 5 Rozporządzenia.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nr [..] oraz zasądzenie kosztów postępowanie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W skardze kasacyjnej zawarto oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest jej granicami, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.

Istota niniejszego sporu sprowadza się do ustalenia dopuszczalności prowadzenia postępowania na podstawie § 5 i § 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego a dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945 r., nr 10 poz. 51), zwanego dalej Rozporządzeniem, w związku z art. 2 ust 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. nr 4 poz 17 z późn. zm.), zwanego dalej Dekretem, w sytuacji gdy doszło do stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości ziemskiej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż przesądzona została dopuszczalność orzekania aktualnie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. W uchwale z 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 podjętej w składzie 7 sędziów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)". Orzekanie aktualnie w tym zakresie należy do kompetencji wojewodów.

Po drugie wskazać należy, iż w nauce i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a. ma moc wsteczną, prowadzi do uchylenie wszystkich skutków prawnych wywołanych przez decyzję i powoduje, że sprawa, która była przedmiotem decyzji uznanej za nieważną, wraca do stanu, w jakim się znajdowała przed jej wydaniem (K. Glibowski, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2018, s. 1178). Stwierdzenie nieważności prowadzi tym samym do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji i doprowadzenia do takiego stanu, jakby decyzja ta nigdy nie została wydana.

Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] lipca 2013 r., znak [..] została stwierdzona nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego [..] Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..] wydanej na podstawie § 5 rozporządzenia, mocą której uznano majątek ziemski L. za podpadający pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e Dekretu.

Dekret z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 13 września 1944 r. (Dz.U. nr 4 poz. 17). Z tą datą też wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem (ex lege) przeszły bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Art. 2 ust. 1 Dekretu zawiera przepisy materialnoprawne wskazujące na nieruchomości ziemskie, które z mocy prawa przeszły na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Z kolei przepis § 5 rozporządzenia ma charakter kompetencyjny. Zgodnie z nim orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu należy do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Kryteria, warunki (przesłanki), jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Orzekanie na podstawie § 5 rozporządzenia o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu, nie było regułą, czy też wymogiem formalnym w każdej sprawie. Tryb ten był uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel (współwłaściciel) nieruchomości uważał, że jego nieruchomość z takich czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu i w związku z tym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. O tym, które nieruchomości i w jakich granicach mają być przejęte na cele reformy rolnej, właściciel (współwłaściciel) praktycznie dowiadywał się w chwili dokonywania protokólarnego spisu (przejęcia), o czym mowa w § 10 ust. 2 rozporządzenia, bądź też z zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego (później starosty), stanowiącego tytuł do wpisania prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w księdze hipotecznej (gruntowej). Po uzyskaniu takich informacji można było wszcząć postępowanie w oparciu o § 5 rozporządzenia, co nie było obwarowane żadnymi terminami.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, iż sporny majątek "L." został przejęty na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. c Dekretu, co czyni niedopuszczalnym prowadzenie postępowania na podstawie § 5 rozporządzenia. Zgodzić się można Sądem I instancji tylko z tym, iż orzekanie na podstawie § 5 rozporządzenia możliwe jest tylko w przypadku przejmowanie nieruchomości ziemskiej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu. W uzasadnieniu decyzji z dnia [..] lipca 2013 r. znak [..] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika żadna informacja mogąca świadczyć, aby majątek "L." była własnością osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. b i c Dekretu. Stąd też Minister wykluczył, aby podstawą jego przejęcia był przepis art. 2 ust. 1 lit b lub c Dekretu. Następnie organ ten przyjął, że skoro w sprawie zapadło orzeczenie na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia, to najbardziej logicznym jest wyjaśnienie, iż było to orzeczenie wydane na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu. Zdaniem organu wniosek ten znajduje oparcie w dokumentach, a w szczególności w korespondencji urzędowej, która była prowadzona w sposób wskazujący na to, że organ administracyjny koncentrowała się na wykazaniu okoliczności istotnych jedynie z punktu widzenia przepisu art. 2 ust. 1 lit e Dekretu.

Zaskarżony wyrok oparty został na założeniu, iż sporny majątek H. D. przeszedł na własność państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. c Dekretu, co nie znajduje potwierdzenie w zgromadzonych w sprawie dowodach. Z decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [..] lipca 2013 r. znak [..] wynika, iż podstawą prawną przejęcia majątki "L." był art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Decyzją tą stwierdzona została nieważność decyzji Urzędu Wojewódzkiego [..] Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..], która została wydana na podstawie § 5 rozporządzenia. Organ uznał, że wobec konieczności odliczenia powierzchni lasów od ogólnej powierzchni majątku "L." stwierdzić należało, że pozostała część nieruchomości nie spełniała normy obszarowej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu. W efekcie decyzja z [..] września 1948 r. rażąco naruszała ten przepis przez objęcie rozstrzygnięciem części nieruchomości ziemskiej nie podlegającej zakresowi Dekretu.

Nie sposób tym samym zgodzić się z Sądem I instancji oraz zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, iż brak jest przedmiotu postępowania, a tym samym, że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania. Stwierdzenie nieważności decyzji Urzędu Wojewódzkiego [..] Działu Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [..] września 1948 r., sygn. [..] otwiera możliwość ponownego orzekania przez wojewodę na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia i badania czy spełnione zostały przesłanki materialnoprawne, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e Dekretu. Tym samym zasadne okazały się zarzuty naruszenia prawa wskazane w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę powyższe na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1. sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.