Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 298/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Komunalizacja mienia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt. 1, art. 11 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Łukaszewska-Macioch Sędziowie NSA Anna Lech Grażyna Radzicka (spr.) Protokolant Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych S. A. z siedzibą w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 978/08 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych S. A. z siedzibą w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. sygn. I SA/Wa 978/08 oddalił skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. w Warszawie na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę.

Wyrok wydano w następujących okolicznościach sprawy.

Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] stwierdził nabycie z mocy prawa przez Gminę Ż. prawa własności nieruchomości położonej we wsi K., gmina Ż., w obrębie K., oznaczonej jako działka nr [...]. Organ I instancji podał, że przedmiotowa nieruchomość, w odniesieniu do której "PKP" wystąpiły również z wnioskiem o jej uwłaszczenie, pozostawała w dniu 27 maja 1990 roku tylko w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa państwowego PKP. Nie spełnia z tego względu wymogów wyłączenia z komunalizacji następującej z mocy samego prawa. Natomiast zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32 poz. 191 ze zm.) uzasadniające stwierdzenie nabycia przez gminę Ż. prawa własności tej nieruchomości.

Od decyzji tej odwołanie wniosło PKP wskazując, że Wojewoda Dolnośląski naruszył art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 roku przez jej wadliwe zastosowanie, art. 11 ust. 1 pkt 2 tej samej ustawy z uwagi na jej niezastosowanie, art. 7 i 77 kpa, art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 roku o komercjalizacji, prywatyzacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa PKP (Dz.U. Nr 84 poz. 948 ze zm.) art. 2,3 i 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3 poz. 17) oraz naruszenie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 roku w sprawie sposobu potwierdzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa (Dz.U. Nr 4 poz. 29).

W wyniku ponownego rozpatrzenia powyższego odwołania (po uchyleniu poprzedniej decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2007 roku nr [...] wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 1517/07) Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymała w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lutego 2007 r.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy uznał, że PKP S.A. przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu, gdyż jest podmiotem ubiegającym się o tę nieruchomość w postępowaniu uwłaszczeniowym, a Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 1995 r. I SA 1868/94, ONSA 1996 nr 3 poz. 116 orzekł, że stroną postępowania administracyjnego dotyczącego nabycia nieruchomości jest również podmiot ubiegający się aktualnie o tę nieruchomość w innym postępowaniu, jak również podmiot, któremu przysługują do niej roszczenia.

Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia odwołania organ II instancji wskazał, że z aktualnie zebranego materiału dowodowego, w tym wypisu z rejestru gruntów spornej działki nr [...] oraz pisma Starosty O. z dnia [...] października 2004 roku wynika, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 roku przedmiotowa nieruchomość, która przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 powołanego dekretu z dnia 8 marca 1948 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich, stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) a jej ówczesnym zarządcą była Dyrekcja Okręgowa PKP w Poznaniu. Ponieważ majątek ten przeszedł na własność państwa z mocy prawa, nie nabyły do niego żadnych praw majątkowych ani fizycznie przejmujące jego składniki najpierw jednostki wojskowe Ministerstwa Obrony Narodowej, a następnie jednostki przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe ani sam resort Komunikacji, gdyż stał się on mieniem ogólnonarodowym (państwowym) z mocy ustawy. Podstaw takich brak również w treści art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. stanowiący, że "PKP gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę". Zarówno wydzielenie jak i obejmowanie przez państwowe osoby prawne (w tym przedsiębiorstwa państwowe) przekazywanych im przez właściwy organ państwa państwowych nieruchomości gruntowych w zarząd przed 27 maja 1990 r. następowało w trybie określonym w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, a wcześniej w użytkowanie na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, które przeszło później w zarząd, bądź jeszcze wcześniej decyzjami władz państwowych wydawanymi na podstawie art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Odnosząc się do kwestii należenia poszczególnych składników mienia w rozumieniu ustawy komunalizacyjnej, organ odwoławczy wyjaśnił, iż zgodnie z art. 34 kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia wżycie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. oraz ustaloną w orzecznictwie zasadą, mieniem należącym do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych.

W tej sytuacji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa uznała, że skoro analiza całokształtu sprawy wskazuje, że przedmiotowa nieruchomość nie podlegała wyłączeniu z komunalizacji i stanowiła w dniu 27 maja 1990 r. mienie ogólnonarodowe oraz należała w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1990 r. do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, to stała się ona z dniem 27 maja 1990 r. mieniem komunalnym gminy Ż., na terenie której była położona.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła PKP, zarzucając decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 5 oraz art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a także art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312), art. 16 ustawy ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.). W konkluzji skargi wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego. Skarżąca podkreśliła przy tym, że przedmiotowa nieruchomość nie mogła podlegać komunalizacji, ponieważ nie zostały spełnione -warunkujące jej zaistnienie - przesłanki ustawowe i wywodziła swoje prawa do spornej nieruchomości z regulacji prawnej zawartej w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe, podnosząc, iż - zgodnie z art. 7 ust. 1 wyżej wymienionego aktu - wszelkie nieruchomości przeznaczone do użytku kolei stają się, z chwilą nabycia ich przez przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe", własnością Skarbu Państwa, a przedsiębiorstwo to zatrzymuje je w swoim użytkowaniu i zarządzie.

Odwołujący się wskazywał również na regulacje prawne wprowadzone w Polsce po II wojnie światowej, a dotyczące mienia poniemieckiego, oddanego przedsiębiorstwu państwowemu PKP w związku z prowadzoną eksploatacją linii kolejowej akcentując, że przedmiotowa działka, którą przedsiębiorstwo PKP przejęło w zarząd i użytkowanie po kolejach niemieckich, stanowiła w latach powojennych wyodrębnioną z ogólnego majątku Skarbu Państwa część nieruchomości związanej funkcjonalnie z infrastrukturą linii kolejowej.

Poza tym odwołujący się zwrócił także uwagę, iż nie rozważono w sprawie kwestii, że tytuł prawny do konkretnej nieruchomości mógł powstać także na mocy przepisów regulujących powstanie oraz funkcjonowanie danej jednostki, stąd też kwestionując dopuszczalność komunalizacji z mocy prawa spornej nieruchomości, wskazywał na treść normy zawartej w przepisie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe, z której wynikało, iż mienie PKP stanowiło wówczas wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Przepis zaś art. 2 tejże ustawy przewidywał, iż mienie PKP stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego działalności. Dalej przepisy cytowanej ustawy stanowiły, że PKP, gospodarując wydzielonym jej i nabytym przez nią mieniem, zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie, a także, że PKP wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jej dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę PKP S.A. w Warszawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedmiotem decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] kwietnia 2008 r., utrzymującej w mocy decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] lutego 2007 r. jest komunalizacja mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32 poz. 191 ze zm.).

Stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że użyte w tym przepisie przez ustawodawcę pojęcie "należące do", oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym, a faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki uniemożliwiającej komunalizację mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie, tj. 27 maja 1990 r. Wydawana w tym przedmiocie przez wojewodę decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę.

W ocenie Sądu trafne było stanowisko organów obu instancji, że strona skarżąca nie dysponowała żadnym indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowej nieruchomości, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby zarząd czy użytkowanie, gdyż zarząd (dziś trwały zarząd), to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością. Sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu. Decydujące znaczenie mają bowiem dwie kwestie: dzień wejścia w życie ustawy - tj. 27 maja 1990 r. oraz obowiązujące w tym dniu przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.), przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości, przy czym istnienia zarządu nie można domniemywać.

Brak tytułu prawnego PKP w dacie 27 maja 1990 r. do spornej nieruchomości oznacza, że należała ona wówczas w rozumieniu art. 5 ust. I ustawy komunalizacyjnej do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tym stanie rzeczy spełnione zostały wszystkie

marterialonoprawne przesłanki komunalizacji mienia z mocy prawa.

Sąd pierwszej instancji uznał za niezasadne pozostałe zarzuty podniesione w skardze, a dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 11 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r., a także art. 7 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. z 1948 r. Nr 43, poz. 312), art. 16 ustawy ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138 ze zm.). Skarżący wskazał, że Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" utworzone zostało rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe". Jednakże utworzone powołanym wyżej rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 1926 roku Przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe" prowadziło eksploatację wszystkich linii kolejowych, zarządzanych dotychczas przez Ministerstwo Komunikacji, obejmując je w zarząd i użytkowanie (co do nieruchomości) i nabywając na własność majątek ruchomy, ale dotyczyło to tylko majątku znajdującego się na obszarze, który w dacie wejścia w życie tegoż rozporządzenia należał poprzednio do polskiego Ministerstwa Komunikacji. Tak, więc nie dotyczyło to majątku istniejącego na tzw. Ziemiach Zachodnich, w skład których wchodziło Miasto Wrocław włączone do Państwa Polskiego po drugiej wojnie światowej. Takiego stanowiska sądu nie zmienia również ogłoszenie tekstu jednolitego tego rozporządzenia w dacie 12 sierpnia 1948 roku.

Strona skarżąca powołała się w skardze również na art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym Polskie Koleje Państwowe (Dz. U. Nr 26, poz. 138), zgodnie, z którym mienie PKP stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego. Stanowią je środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez PKP w toku jego dalszej działalności. PKP gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Jednak z przepisu tego zdaniem Sądu w żaden sposób nie wynikało , aby miał on samodzielnie kreować bądź choćby potwierdzać prawo zarządu PKP w stosunku do konkretnych nieruchomości.

Wreszcie Sąd nie uznał za zasadny zarzut wyłączenia przedmiotowej nieruchomości z komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku. Stosownie do tego przepisu, mienie ogólnonarodowe (państwowe), o którym mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie staje się mieniem komunalnym, jeżeli składniki tego mienia w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 27 maja 1990 r. służyły wykonywaniu zadań publicznych, należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, ponieważ PKP nie należy do kręgu wymienionych w tym przepisie podmiotów. Również w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe nie zostało ujęte.

Trafnie zatem w ocenie Sądu kontrolującego zaskarżone rozstrzygnięcie organ odwoławczy uznał, ze decyzja o komunalizacji przedmiotowej nieruchomości jest prawidłowa, a zarzuty dotyczące naruszenia przez organ powołanych w skardze przepisów prawa materialnego oceniono jako bezzasadne.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosły Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) dalej P.p.s.a. w tym:

1) art. 4 ust. 1, art.6 oraz art. 7 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje Państwowe ( Dz. U. z 1948 r. nr 43, poz. 312) oraz art. 4 dekretu z dnia 13.11.1945r. o zarządzie Ziem Odzyskanych (Dz.U. z 1945r., nr 51, poz. 2950 oraz art.37 ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969, nr 22, poz. 159.). poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że do powstania tytułu prawnego do nieruchomości niezbędne było wydanie decyzji administracyjnej bądź zawarcie umowy o nabyciu nieruchomości w warunkach, gdy przedmiotowe przepisy wskazują na normę rangi ustawowej jako źródła zarządu i użytkowania nieruchomości Państwowych.

2) naruszenie art. 37 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach z dnia 14 lipca 1961 roku w związku z art. 12 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 roku o kolejach (Dz. U. z 1970 r., Nr 9, poz. 76) oraz w związku z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, iż jednostka taka musi legitymować się decyzją administracyjną w zakresie zarządu lub użytkowania mienia państwowego, gdy z przedmiotowych norm prawnych wynika, iż istnieje kategoria nieruchomości, na których zarząd lub użytkowanie obowiązuje pomimo braku przedmiotowych decyzji administracyjnych.

3) naruszenie art. 16 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 17 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym PKP poprzez jego niezastosowanie i odmowę uznania, iż przedmiotowa nieruchomość jako "mienie skarżącego" do niego należała, a przez to przysługuje mu prawno-rzeczowy tytuł do nieruchomości.

4) naruszenie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17) poprzez jego niezastosowanie.

5) art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 roku - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) przez ich błędną interpretację i zastosowanie w warunkach braku przesłanek do uznania, iż mienie objęte zaskarżonym wyrokiem może zostać uznane za mienie należące do terenowych organów administracji rządowej lub do przedsiębiorstw, dla których organy te pełnią funkcje założycielskie w warunkach, gdy sporna nieruchomość nie może zostać zakwalifikowana do nieruchomości wskazanych w tych przepisach.

6) art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych w zw. z art. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 roku o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 roku poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji, gdy z analizy ww. przepisów wynika, że skarżąca została powołana do wykonywania zadań m.in. z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość, podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służąca wykonywaniu zadań publicznych, należących do właściwości organów administracji rządowej,

7) naruszenie art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 roku o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr. 3, poz. 17) poprzez jego niezastosowanie

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, wnoszące skargę kasacyjną PKP S.A. wnosiły o:

1) uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji poprzez uchylenie decyzji KKU nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 roku i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Dolnośląskiego nr [...] z dnia [...] lutego 2007 r. i przekazanie sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania

2) zasądzenie kosztów postępowania za wszystkie instancje według norm przepisanych

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 § 1 ustawy P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to, iż nie dokonuje on na nowo kontroli legalności decyzji, lecz bada naruszenie prawa przez Sąd I instancji tylko w takim zakresie jak zarzuca to skarga kasacyjna. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W tej sprawie żadna z przesłanek nieważności, określona w art. 183 § 2 powołanej ustawy, nie miała miejsca, stąd też, będąc związanym granicami skargi kasacyjnej, Sąd rozpatruje zarzuty naruszenia prawa materialnego. Na wstępie należało stwierdzić, że chybione są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów aktów prawnych wymienionych w pkt 1, 2, 3, 4 (ten ostatni powtórzony ponownie w pkt 7) skargi kasacyjnej regulujących status prawny przedsiębiorstwa państwowego PKP oraz aktów ustawowych i wykonawczych, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, bowiem akty te mając charakter ogólnych aktów normatywnych nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości w tym działki nr [...][...] położonej we wsi K., gmina Ż. lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych przedsiębiorstw lub składników mienia ogólnonarodowego. Również nie uzasadnione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 5 ust. 1 i 2 i art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. nr 32 poz. 191 ze zm.). Kontrolując powyższe zarzuty należy zastrzec, że podnoszenie zarzutu naruszenia art. 5 ust 2 wspomnianej wyżej ustawy nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Natomiast art. 5 ust 1 ustawy stanowił o nabyciu z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy przez właściwe gminy mienia ogólnonarodowego (państwowego) należącego do:

1. rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego

2. przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego

3. zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1

Stąd zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że komunalizacja w trybie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy nastąpiła z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy tj. z dniem 27 maja 1990 r. Oceniając materiały postępowania komunalizacyjnego, w którym strona nie wykazała tytułu prawnorzeczowego do działki będącej przedmiotem postępowania Sąd trafnie przyjął, poddając ocenie obowiązujące ustawodawstwo, w kwestii podstaw do regulowania stanu prawnego nieruchomości, iż PKP na dzień 27 maja 1990 r. nie legitymowało się tytułem prawnym do gruntu. Brak tytułu prawnorzeczowego uzasadnił więc komunalizację ex lege na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Faktyczne władanie nieruchomością przez PKP odpowiada bowiem ustawowej przesłance wymienionej w tymże przepisie, tj. że mienie należało do rady narodowej terenowego organu administracji państwowej.

W myśl art. 6 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74) w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami państwowymi, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. W tej sytuacji należały one do terenowego organu administracji państwowej.

Zupełnie chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy z 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym. Wymieniony przepis wyklucza bowiem z komunalizacji mienie, które służy wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej. Wywód, że "PKP" wykonywało zadania publiczne należące do właściwości administracji rządowej w odniesieniu do konkretnej nieruchomości – działki nr [...] we wsi K. nie znajduje żadnego potwierdzenia w materiałach sprawy i w tej materii skarżąca nie przedstawiła żadnego wiarygodnego dowodu.

Natomiast Sąd pierwszej instancji prawidłowo odniósł się do zarzutu skargi wniesionej do niego, a dotyczący naruszenia art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy, trafnie posługując się na wykładnię terminu "należące do" dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 9 grudnia 1992 r. W 13/91 (OTK 1992, nr 2, poz. 37) i wywodząc na tej podstawie, iż grunt nie oddany do dnia 27 maja 1990 r. w zarząd przedsiębiorstwu państwowemu nie należał do przedsiębiorstwa. Przepis art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej wyłączał spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, przy czym określenie "należące" oznaczało, że przedsiębiorstwo legitymowało się tytułem prawnym, mienie "należało" więc w znaczeniu prawnym a nie tylko faktycznym. W tej sprawie nie zostało wykazane żadnym dokumentem, że Przedsiębiorstwo Państwowe PKP uzyskało tytuł prawny do władania nieruchomością. Podkreślić należy, iż ustawodawca uszczegółowił katalog przedsiębiorstw wskazanych w tym omawianym przepisie, zamieszczając w art. 11 ust. 1 pkt 3 delegację dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wykazu przedsiębiorstw, o których mowa w ust. 1 pkt 2. W wydanym przez Radę Ministrów w dniu 9 lipca 1990 r. rozporządzeniu w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 51, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe PKP nie zostało wymienione.

Nie można podzielić zarzutu eksponowanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, że stwierdzenie komunalizacji przedmiotowej działki nie jest możliwe ze względu na istniejącą regulację przepisu art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. nr 84, poz. 948 ze zm.), który wyłącza skomunalizowanie mienia PKP. W tym względzie wskazać należy, że grunty, o których mowa w art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", a więc te, które wskazuje art. 34 tej ustawy, nie dotyczą gruntów, które podlegają komunalizacji z mocy art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, tj. tych, które z dniem 27.05.1990 r. stały się z mocy prawa mieniem gminnym. Wynika to wyraźnie z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2005 r., sygn. akt K 30/03, w którym dokonano oceny zgodności z Konstytucją art. 1 pkt 19 i art. 5 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" oraz o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami, które traktują o gruntach, o których mowa w art. 34 ustawy nowelizowanej.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że zaskarżony wyrok nie narusza prawa i z tego względu uznając skargę kasacyjną za nieuzasadną, należało ją, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalić.