Wyrok Składu Siedmiu Sędziów NSA, sygn. akt OSA 9/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 1 pkt 7, art. 78 ust. 2 pkt 2, art. 79 ust. 4-5, art. 90 ust. 2, art. 108 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 grudnia 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
article: art. 110, art. 130 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: par. 122 ust. 2, par. 123 ust. 1, par. 163 ust. 1, par. 163 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych.
Teza: W decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy należy nie tylko określić termin /okres/ wypowiedzenia i początkowy jego bieg, lecz także wskazać ostatni dzień tego terminu /okresu/ jako datę zwolnienia ze służby - rozwiązania stosunku służbowego /art. 79 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./.

TEZY

W decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy należy nie tylko określić termin /okres/ wypowiedzenia i początkowy jego bieg, lecz także wskazać ostatni dzień tego terminu /okresu/ jako datę zwolnienia ze służby - rozwiązania stosunku służbowego /art. 79 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych - Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi Artura S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2001 r., (...) w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 października 2001 r., II SA 2065/01, na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, wystąpił do Prezesa Naczelnego sądu Administracyjnego o rozpoznanie sprawy w składzie siedmiu sędziów, z uwagi na występujące w sprawie wątpliwości prawne.

Wątpliwości te powstały na tle następującego stanu faktycznego:

Dowódca - Likwidator Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA decyzją z dnia 8 marca 2000 r. wypowiedział Arturowi S. stosunek służbowy z uwagi na likwidację 3 Pułku Zabezpieczenia Inżynieryjnego, w którym Artur S. pełnił służbę wojskową i brak możliwości wyznaczenia go na stanowisko służbowe w innej jednostce wojskowej. Rozpoczęcie biegu wypowiedzenia określono na dzień 1 kwietnia 2000 r., a jego upływ na 31 grudnia 2000 r.

W następstwie tego wypowiedzenia Dowódca - Likwidator NJW MSWiA wydał decyzję z dnia 22 marca 2000 r. o zwolnieniu Artura S. z zawodowej służby wojskowej z dniem 31 grudnia 2000 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 29 maja 2000 r. utrzymał w mocy decyzję Dowódcy - Likwidatora NJW z dnia 22 marca 2000 r. o zwolnieniu ze służby. Na skutek skargi Artura S. na decyzję z dnia 29 maja 2000 r. o zwolnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2001 r., II SA 1777/00 uchylił tę decyzję MSWiA oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej przyjmując, że zostały one podjęte na podstawie nieostatecznej decyzji o wypowiedzeniu.

Kolejną decyzją z dnia 4 czerwca 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Dowódcy NJW z dnia 8 marca 2000 r. o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego. Decyzja ta została zaskarżona przez Artura S. do NSA.

Dowódca - Likwidator Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA decyzją z dnia 5 czerwca 2001 r., wydaną na podstawie art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 1 pkt 7, art. 79 ust. 4, art. 90 ust. 2 w związku z art. 78 ust. 2 pkt 2 i art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./ oraz par. 122 ust. 2, par. 123 ust. 1 w związku z par. 163 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38/ - zwolnił Artura S. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy z dniem 30 czerwca 2001 r., z uwagi na upływ ustawowego terminu wypowiedzenia stosunku służbowego, dokonanego przez organ wojskowy. Po rozpoznaniu odwołania od decyzji z dnia 5 czerwca 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 22 czerwca 2001 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Artur S. zaskarżył ostateczną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2001 r. o zwolnieniu ze służby do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Zarzucił m. in., iż decyzja ta narusza przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, a także art. 130 par. 2 Kpa oraz par. 137 ust. 1 i 2 rozporządzenia MON z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż w sprawie występują istotne wątpliwości, uzasadniające jej rozpoznanie przez skład siedmiu sędziów na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy o NSA. Charakter tych wątpliwości oraz ich ścisły związek z okolicznościami sprawy powoduje, że ich wyjaśnienie - zdaniem składu orzekającego - winno nastąpić łącznie z rozpoznaniem skargi.

Wątpliwości te powstają na tle praktyki podejmowania w sprawie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych dwóch odrębnych, konstytutywnych decyzji administracyjnych: o wypowiedzeniu stosunku służbowego i o zwolnieniu ze służby. Do decyzji tych odnoszą się reguły procesowe, wynikające z art. 110 i art. 130 par. 1 Kpa, określające moment ich wejścia do obrotu prawnego i uzyskania przymiotu skuteczności. Taka praktyka ich stosowania koliduje z przepisami ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, określającymi "sztywno" terminy rozpoczęcia i zakończenia biegu okresu wypowiedzenia /art. 79 ust. 4 i 5/. W związku z tym w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego na tle stosowania powyższych przepisów powstała zasadnicza rozbieżność.

I tak w wyroku z dnia 26 lutego 2001 r. II SA 2686/00 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że "w myśl art. 79 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, termin wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego m.in. na podstawie art. 78 ust. 2 pkt 2 tej ustawy biegnie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wypowiedzenia. Przepis ten wiąże więc rozpoczęcie biegu okresu wypowiedzenia z podjęciem decyzji o wypowiedzeniu, a nie z uzyskaniem przez tę decyzję przymiotu ostateczności. Stanowi samodzielne uregulowanie sposobu liczenia okresu wypowiedzenia odpowiadające specyfice czynności rozwiązujących stosunki zatrudnienia, wzorowane na regulacjach dotyczących wypowiedzenia stosunków pracy. Nie ma dostatecznych przesłanek, aby twierdzić, że wbrew brzmieniu art. 79 ust. 5 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, decyzja o wypowiedzeniu stosunku służbowego powoduje rozpoczęcie biegu okresu wypowiedzenia dopiero wtedy, gdy staje się wykonalna w pojęciu przepisów Kpa. Dokonanie wypowiedzenia, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, to moment, w którym wypowiedzenie weszło do obrotu prawnego /art. 110 Kpa/. Nie należy go utożsamiać z uzyskaniem przez tę decyzję przymiotu ostateczności i wykonalności /art. 16 i art. 130 par. 1 Kpa/".

Odmienne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2000 r., II SA 1831/99, w którym wyraził pogląd, iż "termin wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierzowi zawodowemu /art. 78 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych/ jest terminem materialnym, w którym następuje ukształtowanie praw żołnierza w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Zgodnie z art. 130 par. 2 Kpa wniesienie odwołania od wypowiedzenia żołnierzowi zawodowemu stosunku służbowego wstrzymuje wykonanie decyzji o wypowiedzeniu. W konsekwencji wypowiedzenie następuje w wyniku odwoławczej decyzji utrzymującej w mocy decyzję pierwszoinstancyjną o wypowiedzeniu, a zatem termin wypowiedzenia biegnie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym ostateczną decyzją dokonano wypowiedzenia /art. 79 ust. 4 ustawy/.

W rozpoznawanej sprawie decyzja ostateczna zapadła w postępowaniu odwoławczym, w lipcu 1999 r., a zatem ustalenia wymaga nowy termin wypowiedzenia tj. od 1 sierpnia 1999 r. Niedokonanie zmiany terminu przez organ odwoławczy naruszało wymieniony przepis materialny i stanowiło podstawę do uchylenia tej decyzji na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 ustawy o NSA".

Z kolei w wyroku z dnia 26 czerwca 2001 r., II SA 465/01 Naczelny Sąd Administracyjny nie wnikając w ocenę charakteru przepisów o wypowiedzeniu stosunku służbowego stwierdził, że "w zaskarżonej decyzji pominięto treść art. 130 par. 2, zgodnie z którym wniesienie odwołania w terminie wstrzymuje wykonanie decyzji. Tymczasem w tej sprawie decyzją z dnia 11 marca 1999 r. wypowiedziano skarżącemu stosunek służbowy z dniem 1 czerwca 1999 r. którego termin upłynął z dniem 29 lutego 2000 r. W konsekwencji, z tym ostatnim dniem nastąpiło zwolnienie skarżącego z zawodowej służby wojskowej /art. 79 ust. 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych/. Skarżący od decyzji z dnia 11 marca 1999 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i wniosek ten został rozpatrzony dopiero decyzją z dnia 10 stycznia 2001 r. Ta ostatnia decyzja została zaś doręczona skarżącemu 15 stycznia 2001 r. i od tej daty organ administracji był nią związany na podstawie art. 110 Kpa."

Już tylko wskazane wyżej orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i podana w nich argumentacja uzasadniają - zdaniem składu NSA - konieczność wyjaśnienia tych wątpliwości. Wątpliwości nie zachodziłyby wówczas, gdyby organ wojskowy jedną decyzją dokonywał równocześnie wypowiedzenia i zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, podobnie jak ma to miejsce w stosunkach pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy stwierdzić, że stosunek służbowy skarżącego jako żołnierza zawodowego został wypowiedziany decyzją z dnia 8 czerwca 2000 r., która została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego z dnia 4 czerwca 2001 r., zaś skarga Artura S. na tę decyzję została oddalona wyrokiem NSA z dnia 17 stycznia 2002 r., II SA 4083/01. Przedmiotem rozpoznania w tej sprawie jest skarga na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 22 czerwca 2001 r., którą utrzymana została decyzja organu pierwszej instancji z dnia 5 czerwca 2001 r. o zwolnieniu skarżącego z zawodowej służby wojskowej, wydana po wyroku NSA z dnia 14 marca 2001 r., II SA 1777/00. Podstawowy problem prawny w tej sprawie sprowadza się więc do oceny legalności decyzji organu wojskowego o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej, podjętej na podstawie art. 74 ust. 1, art. 75 ust. 1 pkt 7, art. 79 ust. 4, art. 90 ust. 2 w związku z art. 78 ust. 2 i art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./, będącej następstwem innej, wcześniejszej decyzji o wypowiedzeniu temu żołnierzowi stosunku służbowego. W związku z tym chodzi o ustalenie, jakie prawne znaczenie ma, z punktu widzenia ustania stosunku służbowego żołnierza zawodowego, ta zaskarżona decyzja o zwolnieniu. W szczególności, czy to rozstrzygnięcie wywołuje skutki konstytutywne /powoduje rozwiązanie stosunku służbowego, czyli zwolnienie ze służby/, czy stanowi decyzję deklaratoryjną, a więc stwierdza jedynie, że zwolnienie nastąpiło na skutek upływu okresu wypowiedzenia, czy wreszcie rozkaz "wykonawczy" o zwolnieniu nie jest w ogóle decyzją administracyjną, lecz tylko aktem wewnętrznym, ewidencyjnym, podejmowanym na użytek organów wojskowych, odnotowaniem samego faktu, że żołnierz został zwolniony ze służby. Rozstrzygnięcie tej kwestii nie jest możliwe bez odniesienia się do istoty wypowiedzenia stosunku służbowego żołnierza zawodowego, które warunkowało podjęcie zaskarżonej decyzji o zwolnieniu ze służby.

Należy przy tym zauważyć, że sposób sformułowania przepisów o zwalnianiu żołnierzy z zawodowej służby wojskowej może rodzić poważne wątpliwości interpretacyjne, prowadzące do różnego rozumienia ich treści.

Przepis art. 75 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 30 czerwca 1990 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /zwanej dalej pragmatyką wojskową/ stanowi, że żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza zawodowego lub organ wojskowy. Zwolnienie to następuje /w przypadku wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy/ w ostatnim dniu dziewięciomiesięcznego okresu wypowiedzenia /art. 79 ust. 4/, a bieg tego okresu rozpoczyna się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wypowiedzenia /art. 79 ust. 5/. Okresy wypowiedzenia mogą być skracane za pisemną zgodą zwalnianego żołnierza i organu wojskowego, na pisemny wniosek każdej z tych stron /art. 79 ust. 6 pragmatyki/.

Wypowiedzenie jako jednostronna czynność prawna /oświadczenie woli/, znosząca na przyszłość stosunek prawny, znane jest w obrocie cywilnoprawnym, przede wszystkim w stosunkach pracy. Przynależność tzw. stosunków służbowych funkcjonariuszy służb zmilitaryzowanych do szeroko rozumianych stosunków zatrudnienia, a nawet przypisywanie im niekiedy charakteru stosunków z zakresu prawa pracy /wyjątkowo - charakteru stosunków pracy/ nakazuje taką interpretację przepisów pragmatyki wojskowej, dotyczących zwolnienia ze służby, która zmierzałaby do poszukiwania cech wspólnych w instytucjach służących rozwiązaniu stosunku pracy i stosunku służbowego. Mając to na względzie należy rozważyć, czy zwolnienie ze służby na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej tak dalece różni się od wypowiedzenia stosunku pracy, że nie można mu przypisać skutków wypowiedzenia, a więc czynności rozwiązującej stosunek prawny z nadejściem ustawowo zastrzeżonego terminu. Stylistyka art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej i art. 30 par. 1 pkt 3 Kodeksu pracy niewątpliwie różnią się między sobą. W tym pierwszym przepisie położono nacisk na zwolnienie, następujące wskutek upływu terminu wypowiedzenia, w drugim zaś na samo wypowiedzenie jako sposób rozwiązania stosunku pracy.

Przepis art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej został usytuowany wśród regulacji prawnych określających głównie okoliczności, których zaistnienie nie jest tożsame ze zwolnieniem ze służby, lecz wymaga podjęcia odrębnej decyzji o zwolnieniu. Natomiast art. 30 par. 1 kodeksu pracy zawiera katalog czynności rozwiązujących stosunek pracy. Niemniej jednak sam kontekst art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej nie jest jeszcze wystarczającym argumentem na rzecz tezy, że wypowiedzenie jest jedynie przesłanką decyzji konstytutywnej, zwalniającej żołnierza ze służby. Ponadto trzeba zauważyć, że przepisy pozakodeksowego prawa pracy, regulujące wypowiedzenie stosunku pracy są w tym zakresie różnie formułowane, w szczególności te, które dotyczą wypowiedzenia stosunku pracy z nominacji, będącego stosunkiem prawnym najbliższym stosunkom służbowym. Np. przepis art. 23 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela /Dz.U. 1997 nr 56 poz. 357 ze zm./ stanowi, że rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania następuje z końcem miesiąca, w którym upływa wypowiedzenie. Biorąc pod uwagę fakt, że zbiorczemu pojęciu rozwiązania stosunku pracy odpowiada również zbiorcze pojęcie zwolnienia ze służby, trudno byłoby dopatrzyć się pomiędzy sformułowaniem: "zwalnia się wskutek upływu terminu wypowiedzenia" /art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej/ i sformułowaniem: "rozwiązanie następuje z końcem upływu wypowiedzenia" odmienności wyrażających się w tym, że w pierwszym przypadku potrzebne są dla osiągnięcia skutku w postaci rozwiązania stosunku służbowego dwa oświadczenia woli /decyzje/ - o wypowiedzeniu i o zwolnieniu, w drugim zaś wystarczy tylko jedno oświadczenie woli o wypowiedzeniu.

Trzeba przede wszystkim zauważyć, że pragmatyka wojskowa posługuje się tylko jednym pojęciem na określenie ustania stosunku służbowego żołnierza zawodowego - mówi o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej /rozdział 6 ustawy/. To zwolnienie następuje wskutek okoliczności - przesłanek, enumeratywnie określonych w ustawie, mających różną charakterystykę prawną, wśród których mamy do czynienia z zastrzeżeniem ustawowego terminu wypowiedzenia. Zwolnienie /rozwiązanie stosunku służbowego/ następuje bowiem wskutek upływu terminu wypowiedzenia określonego w art. 79 ust. 4 ustawy, a nie tylko z powodu dokonania wypowiedzenia. Pozwala to na postawienie wniosku, że zwolnienie żołnierza ze służby wojskowej na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 4 pragmatyki wojskowej oznacza jedną tylko decyzję administracyjną o zwolnieniu za wypowiedzeniem, zawierającą zastrzeżenie terminu wypowiedzenia i powodującą w związku z tym rozwiązanie stosunku służbowego z upływem tego terminu.

Stanowisko przeciwne, znajdujące wyraz w praktyce podejmowania dwóch decyzji konstytutywnych: o wypowiedzeniu i o zwolnieniu ze służby trudne jest do pogodzenia z treścią przytaczanych przepisów art. 75 ust. 1 pkt 7, art. 79 ust. 4 i 5 pragmatyki wojskowej oraz rodzi komplikacje i wątpliwości przedstawione w postanowieniu z dnia 4 października 2001 r., znajdujące potwierdzenie w decyzji o zwolnieniu ocenianej w tej sprawie. Wypowiedzenie zostało dokonane 8 marca 2000 r. i zgodnie z treścią tej decyzji, odpowiadającą treści art. 79 ust. 4 pragmatyki wojskowej termin wypowiedzenia upłynął 31 grudnia 2000 r. W tym więc dniu powinno nastąpić rozwiązanie stosunku służbowego. Decyzja o zwolnieniu z dnia 5 czerwca 2001 r. powołująca się m. in. na przepis art. 79 ust. 4 pragmatyki wojskowej została podjęta z pogwałceniem tego przepisu, jako że określała termin zwolnienia na dzień 30 czerwca 2001 r., a nie na dzień 31 grudnia 2000 r.

Pragmatyka wojskowa określa zarówno początek jak i koniec okresu wypowiedzenia /art. 79 ust. 4 i 5/. Dopełnieniem tej regulacji jest przepis par. 131 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. w sprawie służby wojskowej żołnierzy zawodowych /Dz.U. 1997 nr 7 poz. 38/ stanowiący, że wypowiedzenie stosunku służbowego przez organ zwalniający uważa się za dokonane, jeżeli zostało doręczone żołnierzowi za pokwitowaniem. Takie wyczerpujące, "sztywne" określenie okresu wypowiedzenia prowadzi do wniosku, że w stosunku do decyzji o zwolnieniu ze służby z zastrzeżeniem terminu wypowiedzenia nie mają zastosowania przepisy Kpa, uzależniające wykonalność decyzji, czy raczej jej skuteczność od uzyskania przymiotu ostateczności /art. 130 par. 1 Kpa/. Zawarta w pragmatyce wojskowej regulacja dotycząca trybu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia stosunku służbowego /art. 75 ust. 1 pkt 1, art. 78, art. 79 ust. 1-5/ odpowiada w istocie, co do rozpoczęcia biegu terminu wypowiedzenia i jego zakończenia ze skutkiem zwolnienia ze służby, sytuacji, o której mowa w art. 130 par. 3 pkt 2 Kpa.

W tym zakresie przepisy pragmatyki wojskowej stanowią lex specialis w stosunku do przepisów Kpa regulujących generalnie kwestię wykonalności decyzji administracyjnych. Nie da się bowiem pogodzić reguł bezwzględnie obowiązujących, wynikających z art. 79 ust. 1, 4 i 5 i z art. 130 par. 1 Kpa. Przepisy art. 75 ust. 1 pkt 1, art. 78 i art. 79 ust. 1-5 pragmatyki wojskowej, w zakresie dotyczącym trybu zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej, w związku z art. 130 par. 3 pkt 2 Kpa, wyłączają stosowanie przepisów art. 130 par. 1 i par. 2 Kpa co do rozpoczęcia biegu terminu wypowiedzenia oraz jego zakończenia ze skutkiem w postaci zwolnienia ze służby. Takie rozwiązanie nie jest w przypadku wypowiedzenia uszczupleniem ochrony jego adresata przed skutkami nieostatecznych, niezweryfikowanych rozstrzygnięć administracyjnych. Tę funkcję ochronną spełnia bowiem dość długi, dziewięciomiesięczny okres wypowiedzenia.

Warto przypomnieć, że w stosunkach pracy każda "decyzja" o zwolnieniu, nawet oczywiście wadliwa, rozpoczyna i kończy bieg okresu wypowiedzenia w terminach określonych w Kodeksie pracy, niezależnie od wniesienia środka zaskarżenia.

Zastrzeżenie w decyzji terminu /w przypadku omawianego zwolnienia ze służby terminu początkowego/ powoduje, że wraz z nadejściem tego terminu decyzja wywołuje zamierzony nią skutek prawny, bez potrzeby podejmowania w tym celu dodatkowych aktów albo czynności. Dlatego też w przepisie art. 162 Kpa odnoszącym się do stwierdzenia wygaśnięcia decyzji w formie decyzji nie przewidziano wydania takiego rozstrzygnięcia w przypadku decyzji terminowej. W świetle omówionych regulacji prawnych, dotyczących zwolnienia ze służby z zastrzeżeniem terminu wypowiedzenia, ten termin jest niejako podwójnie pewny. Pewne jest jego nadejście, jak i chwila jego nadejścia. Jest to dodatkowy argument na rzecz tezy, że w przypadku omawianego zwolnienia zbędna jest druga decyzja, nawet deklaratoryjna, potwierdzająca fakt rozwiązania stosunku służbowego. Uzasadnieniem rozstrzygnięcia deklaratoryjnego jest bowiem usunięcie niepewności prawnej przez ustalenie, że określony podmiot nabył z mocy prawa takie lub inne uprawnienia lub obowiązki. Takich wątpliwości i niepewności co do skutków prawnych decyzji o zwolnieniu za wypowiedzeniem nie ma, ponieważ sama ta decyzja konkretnie i wyczerpująco określa sytuację prawną jej adresata. Można więc powiedzieć, że w tym przypadku nie ma miejsca na drugie, nawet deklaratoryjne rozstrzygnięcie administracyjne.

Zaprezentowana wykładnia przepisów pragmatyki wojskowej koresponduje z przepisami "wykonawczymi" powołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 19 grudnia 1996 r. Przepisy par. 129 pkt 1 i 2, par. 132 pkt 4 i par. 137 ust. 4 potwierdzają zapatrywanie, że nie wszystkie okoliczności wymienione w art. 75 ust. 1 pragmatyki wojskowej mają jednakowe znaczenie prawne. W przypadku określonym w art. 75 ust. 1 pkt 5 nie wydaje się w ogóle rozkazu personalnego o zwolnieniu, a zatem zwolnienie /rozwiązanie stosunku służbowego/ jest wyłącznie następstwem nadejścia terminu końcowego /par. 129 pkt 1 i 2/. Natomiast w przypadku zwolnienia /rozwiązania stosunku służbowego/ wskutek upływu okresu wypowiedzenia dokonanego przez żołnierza albo przez organ wojskowy wydaje się jedynie rozkaz personalny dla celów ewidencyjnych /par. 132 pkt 4 i par. 137 pkt 4/. Rozporządzenie mówi więc o dwóch rozkazach: rozkazie personalnym o zwolnieniu i rozkazie personalnym o zwolnieniu wydawanym dla celów ewidencyjnych, nie wyjaśniając, czym różnią się od siebie. Na uwagę zasługuje jednak to, że przepisy rozporządzenia przewidują obowiązek doręczenia żołnierzowi "właściwego" rozkazu personalnego o zwolnieniu /par. 124/. Nie przewidują natomiast wprost obowiązku doręczenia mu rozkazu wydanego dla celów ewidencyjnych. Fakt łączenia rozkazu wydawanego dla celów ewidencyjnych z przypadkami, w których skutek prawny decyzji wiąże się z nadejściem zastrzeżonego terminu pozwala przyjąć, że ten cel ewidencyjny oznacza jedynie zarejestrowanie faktu, że żołnierz został zwolniony /stosunek służbowy został rozwiązany/, a nie zwolnienie powodujące dopiero rozwiązanie stosunku służbowego. Na gruncie tego rozporządzenia mamy więc, co prawda, do czynienia w tej samej sprawie, rozstrzyganej na podstawie art. 75 ust. 1 pkt 7 pragmatyki wojskowej, z dwoma rozkazami personalnymi o zwolnieniu. Ale tylko pierwszy z nich jest rozkazem - decyzją administracyjną wywołującą skutki w sferze zewnętrznej, natomiast drugi jest podejmowany na użytek wewnętrzny, dla celów ewidencyjnych, porządkowych i w związku z tym nie podlega kontroli sądowej.

W konkluzji należy zatem przyjąć, że w decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia dokonanego przez organ wojskowy należy nie tylko określić termin /okres/ wypowiedzenia i początkowy jego bieg, lecz także wskazać ostatni dzień tego terminu /okresu/ jako datę zwolnienia ze służby, rozwiązania stosunku służbowego /art. 79 ust. 4 i 5 powołanej ustawy/.

Zaskarżona decyzja o zwolnieniu ze służby została wydana w następstwie uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 marca 2001 r., II SA 1777/00 poprzedniej decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby. Przesłanką tego uchylenia był zarzut wydania decyzji o zwolnieniu na podstawie nieostatecznej decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Sąd nie zakwestionował więc dopuszczalności wydania decyzji administracyjnej "wykonawczej" o zwolnieniu żołnierza ze służby, w sytuacji wcześniejszego wydania decyzji o wypowiedzeniu mu stosunku służbowego. Ta ocena prawna decyzji o zwolnieniu ze służby wiąże, ze względu na treść art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA, skład powiększony NSA, rozpatrujący sprawę w trybie art. 49 ust. 1 tej ustawy.

Stwierdzenie braku dostatecznych podstaw prawnych do wydania zaskarżonej decyzji administracyjnej o zwolnieniu skarżącego ze służby wskutek wcześniejszego wydania decyzji o wypowiedzeniu skarżącemu stosunku służbowego nie może prowadzić do wyeliminowania tej decyzji przez Sąd z obrotu prawnego również dlatego, że rozstrzygnięcie takie naruszałoby wynikający z art. 51 ustawy o NSA zakaz reformationis in peius. Według tego przepisu Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzone naruszenie prawa skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu /decyzji administracyjnej/. W świetle dotychczasowej praktyki organów wojskowych i towarzyszącego jej orzecznictwa sądowego, mającego podstawę w nieprecyzyjnej regulacji prawnej, wydanie decyzji deklaratoryjnej - wykonawczej o zwolnieniu ze służby, po wypowiedzeniu stosunku służbowego, określającym jedynie termin tego wypowiedzenia, nie może być uznane za działanie bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Wykładni przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, dopuszczającej wydanie takiej decyzji "wykonawczej", nie można też zarzucić rażącego naruszenia prawa /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/, jako że w obowiązującym stanie prawnym takie rozumienie tych przepisów, mogło stanowić jeden z możliwych kierunków ich wykładni. Uchylenie zaskarżonej decyzji niewątpliwie pogorszyłoby sytuację prawną skarżącego co do daty rozwiązania stosunku służbowego. Datą rozwiązania tego stosunku, na mocy decyzji o wypowiedzeniu, byłby dzień 31 grudnia 2000 r., a nie dzień 30 czerwca 2001 r., tak jak to wynika z rozkazów o zwolnieniu ze służby z dnia 5 czerwca 2001 r. i z dnia 22 czerwca 2001 r.

Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA Sąd orzekł, jak w sentencji.