Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 594/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. D. (dalej: strona lub skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład lub ZUS) z [...] lutego 2018r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z [...] grudnia 2017 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu strona powołała się na trudną sytuacją finansową spowodowaną współpracą z osobą, która okradła firmę skarżącego, dysponowała kartą firmową oraz nie odprowadzała składek do ZUS ani należnych podatków.

Organ ustalił, że dnia 16 stycznia 2018 r. skarżący dokonał wykreślenia prowadzonej działalności gospodarczej, posiada zadłużenie wobec ZUS, urzędu skarbowego, banków z tytułu udzielonych pożyczek oraz Zarządu Transportu Miejskiego w Warszawie. Obecnie strona pracuje na umowę zlecenie w S. sp. z o.o. od 1 września 2017 r. i uzyskuje dochód średnio w kwocie 1929,58 zł netto. Ustalił również, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe ponosząc wydatki w łączną kwocie 1.384,88 zł w tym: 318,26 zł - za mieszkanie, 127,21 zł - za energię elektryczną za dwa miesiące, 117,67 zł - telefon, 98,00 zł - bilet miesięczny, 100,00 zł - kart kredytowa, 499,71 zł zobowiązanie kredytowe, 50 zł - zobowiązanie wobec ZTM, 137,64 zł - kredyt w G.S.A.

Zaskarżoną do sądu decyzją organ odmówił umorzenia wnioskowanych należności. ZUS przytoczył przepisy prawa i stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności. W szczególności organ stwierdził, że pomimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej skarżący pracuje na umowę zlecenie i wg oświadczenia otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 1.929,58 zł netto.

Zakład wyjaśnił także, że naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z które można prowadzić egzekucję, gdyż w stosunku do zadłużenia z tytułu składek nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. W ocenie organu jest również oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS dokonał także analizy sprawy pod kątem wystąpienia przesłanej wynikających z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie).

ZUS ponownie podkreślił, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi 1929,58 zł. Natomiast zgodnie z Informacją Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 28 listopada 2017 r. wysokość minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego to kwota 1134,97 zł. Zatem uzyskiwany przez skarżącego dochód jest powyżej minimum socjalnego.

Zakład odnosząc się do twierdzenia skarżącego powołującego się na trudną sytuację finansową spowodowaną współpracą z osobą, która okradła firmę strony, dysponując kartą firmową oraz nie odprowadzała składek do ZUS, wyjaśnił, że powyższe nie jest przesłanką uzasadniającą umorzenie. Podkreślił, że strona powinna wiedzieć, że zgodnie z przepisami osoba prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia jej zaprzestania. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również z jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. W ocenie organu w sytuacji skarżącego umorzenie należności byłoby zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku terminowego opłacenia składek.

ZUS zauważył, że spłata zadłużenia może stanowić pewne obciążenie finansowe, to jednak okoliczność ta nie stanowi argumentu przemawiającego za zastosowaniem umorzenia. Stwierdził także, że skarżący jest w stanie uregulować zadłużenie z tytułu składek bez groźby pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tym bardziej, że splata zadłużenia nie musi oznaczać jednorazowej spłaty całości zadłużenia, istnieje bowiem możliwość rozłożenia zaległości na dogodne dla strony raty, dostosowane do możliwości finansowych.

Organ na zakończenie stwierdził, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, jak również nie zachodzą przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm., dalej: u.s.u.s.). Brak jest zatem podstaw prawnych do umorzenia nieopłaconych należności z tytułu składek.

Pismem z 1 marca 2018 r., uzupełnionym pismem z 6 kwietnia 208r. skarżący złożył skargę na decyzję Zakładu z [...] lutego 2018 r. wnosząc o jej uchylenie i umorzenie należności na podstawie art. 23 ust. i 3 u.s.u.s. Skarżący nie zgodził się z organem, że w jego przypadku nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności. Wyjaśnił bowiem, że zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku z którego można będzie egzekwować te należności. Zwrócił uwagę, że pracuje i uzyskuje dochody jednakże całe zarobione środki przeznacza na utrzymanie i spłatę innego zadłużeni. Tym samym z dochodów nie pozostaje nic, czym mógłby spłacać zadłużenie w ZUS. Zauważył również, że obecne jego dochody kształtują się poniżej 2000 zł i wynoszą ok. 1670 zł.

W jego ocenie także przesłanka dotycząca nie uzyskania kwot przekraczających wydatki egzekucyjne występuje, gdyż skarżący nie posiada majątku z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję.

Strona wyjaśniła także, że spełnia przesłankę umorzenia określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia dotyczącą pozbawienia strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku spłaty należnych składek. Wyjaśnił, że po opłaceniu wskazanych kosztów nie pozostają mu żadne środki, które mógłby przeznaczyć na opłacenie składek. Co więcej w lutym 2018 r. zwiększyły się jego wydatki o 233 zł w stosunku do tych ponoszonych w 2017r. i przyjętych przy orzekaniu przez ZUS.

Strona podkreślała również, że całymi latami wywiązywała się z obowiązków płacenia składek i na te składki zaciągała obecnie spłacane kredyty. Obecnie nie zgadza się z twierdzeniem organu wskazującym, że jest on w stanie uregulować zadłużenie z tytułu składek bez groźby pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W jego ocenie nie ma żadnych możliwości spłaty jednorazowej jak i również spłaty na raty, gdyż z uzyskiwanych dochodów taka możliwość nie występują. Skarżący podkreślił, że ma 52 lata oraz posiada zadłużenie wobec ZUS w wysokości ponad 59.000 zł i co najwyżej byłby wstanie wygospodarować 100-200 zł z uzyskiwanych dochodów. Tym samym spłata zadłużenia zajęłaby odpowiednio 50, 25 lat , a więc spłata na raty zadłużenia ma w jego ocenie jedynie charakter hipotetyczny.

Skarżący wniósł aby sąd przeprowadził postępowanie dowodowe poprzez sprawdzenie kona strony, które wskazuje, że składki były płacone przez całe lata za wyjątkiem ostatnich 4 lat.

W piśmie z 6 kwietnia 2018 r. strona wskazała, że jego zadłużenie wobec ZUS jeszcze wzrosło, a dochody zmalały do 1700 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe twierdzenia.

W piśmie procesowym z 7 maja 2018 r. podtrzymał dotychczasowe wnioski o umorzenie przez sąd należności składkowych, a także wniósł o uwzględnienie interesu społecznego człowieka, a nie interesu finansów publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych – tj. Dz. U. z 2017r., poz. 2188 ze zm.).

Rolą sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.).

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s, w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1257 ze zm., dalej: k.p.a.).

W pierwszej kolejności sąd zauważa, że nie mógł uwzględnić wniosku strony o orzeczenie przez sąd o umorzeniu należności składkowych. Sąd administracyjny nie jest właściwy do wydania takiego orzeczenia, gdyż ustawodawca nie dał mu takich kompetencji. Właściwym w tej sprawie jest wyłącznie ZUS. Sąd administracyjny jedynie ocenia legalność decyzji wydanej przez ZUS i nie jest kompetentny zarówno samodzielnie umorzyć należności składkowych, jak też nakazać Zakładowi umorzenia należności. Tym samym wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony. Także wniosek o strony o sprawdzenie jego konta w ZUS, które to sprawdzenie miało udowodnić, że wcześniejsze składki były regulowane nie mógł zostać uwzględniony. Przedmiotem rozpoznania nie jest i nie może być kwestia opłacania przez stronę i pracodawcę wcześniejszych składek na ubezpieczenia. Kwestia ta w żaden sposób nie podlega kognicji sądów administracyjnych, w tych sprawach właściwe są sądy powszechne. W postępowaniu w przedmiocie wniosku o umorzenie należności składkowych nie bada się istnienia oraz wysokości zadłużenia, gdyż umorzyć można jedynie należności, które istniejącą. Na marginesie sąd zauważa, że złożenie przez stronę wniosku o umorzenie należności winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się on z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów wnosi o zastosowanie ulgi. Tym samym podnoszona przez stronę kwestia wcześniejszego opłacania składek nie ma zasadniczego znaczenia dla merytorycznego rozpoznania sprawy.

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, na co prawidłowo powołał się organ orzekający, że zasadą ustaloną w art. 28 ust.2 u.s.u.s. jest, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3a.

Sytuacje całkowitej nieściągalności zostały wyliczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2 zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS orzekając w sprawie prawidłowo ustalił, że przesłanka wskazana w pkt 1 i 3 tej ustawy nie wystąpiła, gdyż strona mimo zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej posiada stałe źródło dochodów z umowy zlecenia, z którego można egzekwować należności. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący z uzyskiwanych dochodów ponosi wskazane we wniosku i skardze wydatki. Dla braku zaistnienia tej przesłanki liczy się jedynie sama możliwość prowadzenia egzekucji z tego źródła, co w sprawie jest niewątpliwe. Co więcej skarżący posiada niewielki majątek, który również może stanowić, w pewnych okolicznościach przedmiot egzekucji (art. 8 z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.). Trzeba zwrócić uwagę, że art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wskazuje na konieczność całkowitego zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku dłużnika, wystarczające jest jedynie posiadanie majątku i źródeł dochodów, które nawet częściowo zaspokoją wierzyciela, co w sprawie ma miejsce.

W przypadku skarżącego także przesłanki wskazane w pkt 2, 4 i 4b art. 28 ust. 3 u.s.u.s. także nie występują. W stosunku bowiem do strony nie było prowadzonego postępowania upadłościowego, ani też nie było wszczęte postępowanie likwidacyjne. Również wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) koszty upomnienia, o których mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wynoszą 11,60 zł. Tym samym wyklucza to możliwość umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Prawidłowo ZUS wskazał w odniesieniu do przesłanki z pkt 5 i 6 art 28 u.s.u.s., że skoro nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, to nie można stwierdzić, że w takim postępowaniu nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz tym bardziej stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Co istotne także w sprawie ustalono, że skarżący posiada źródło dochodów, z którego można prowadzić egzekucję.

Zgodnie z art. 64 u.p.e.a. wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie sposób stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Z treści tego przepisu wynika, że przepis ten odnosi się wyłącznie do możliwości umorzenia należności jedynie wówczas, gdy przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności, będą wyższe od kwoty potencjalnie możliwej do uzyskania w toku egzekucji, nie ma tu więc powiązania z koniecznością uzyskania całej dochodzonej należności (wystarczy, że będzie wyższa od przewidywanych kosztów egzekucji). Dlatego też zasadnie organ stwierdził, że powyższa przesłanka nie wystąpiła.

W związku z powyższym, w ocenie sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują przesłanki umożliwiające umorzenie należności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W sprawie natomiast organ w sposób nieprawidłowo dokonał analizy jej analizy pod kątem zaistnienia przesłanek w zakresie możliwości umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a w szczególności pkt 1 tego przepisu. W tym zakresie uzasadnienie organu zupełnie nie poddaje się kontroli przez sąd.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki dające możliwość umorzenia należności składkowych zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 k.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ponadto nie odniósł się również do już zebranego materiału dowodowego, co spowodowało, że uzasadnienie zostało sporządzone z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a.

Sąd podziela w tym względzie stanowisko zawarte w wyroku tut. sądu z 13 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 1991/07 (LEX nr 484910), w którym wywiedziono, że: "Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności (...). Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny przez organ wyższej instancji, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy, ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu".

Należy też podkreślić, że organ nie zastosował się do przepisu art. 79a § 1 k.p.a., który stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Gdyby organ zastosował się do powyższego przepisu ustaliłby, że zarówno dochody strony za kolejne miesiące są niższe niż 2000 zł i wynoszą ok. 1.700 zł, a także, że wydatki są wyższe od tych pierwotnie przyjętych przy orzekaniu. Możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji w trybie art. 79a §1 k.p.a. jest dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się jest uzasadnione koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji publicznej oczekiwać powinien na jej stanowisko w sprawie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa, pozostawiono wyłącznie jej uznaniu. Rzeczą organu jest jej to umożliwić, czego w sprawie ZUS nie uczynił.

Sąd stwierdził zatem, że wymienione uchybienia są istotne i mogły wpływać na wynik sprawy. Wypada również zauważyć, że również dokonana analiza sprawy pod kątem zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia także została dokonana nieprawidłowo. W szczególności organ oprócz przytoczenia tego przepisu, a także wskazaniu na dochody i koszty ponoszone przez skarżącego nie dokonał żadnej analizy sprawy. Sąd, z racji braku jakichkolwiek twierdzeń skarżącego wskazujących na zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia skupi się jedynie na przesłance z pkt. 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W sprawie organ stwierdził, że uzyskiwany przez stronę dochód jest wyższy od minimum socjalnego określonego dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego we wrześniu 2017 r. w wysokości 1.134,97 zł na jedną osobę. Sąd zauważa, że kwota minimum socjalnego uwzględnia następujące wydatki: żywność, mieszkanie (eksploatacja i wyposażenie), edukacja, kultura i rekreacja, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność, pozostałe wydatki (ok. 84 zł). Wyjaśnienia wymaga, że powyższe składowe i podane kwoty mają charakter statystyczny i co jest oczywiste nie uwzględniają kwot związanych ze znacznym zadłużeniem, które posiada np. skarżący w różnych publicznych i niepublicznych instytucjach. Dlatego też brak było jakichkolwiek podstaw aby te dwie wartości porównywać w stosunku jeden do jednego. Organ winien w takim stanie faktycznym jak mamy w sprawie dokonać stosownej korekty i uwzględnić rzeczywiste dochody, a nie dochody hipotetyczne.

Co więcej w żaden sposób organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie przyjął, że skarżący jest wstanie opłacić należności i ich opłacenie nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W zaskarżonej decyzji brak jest jakiegokolwiek uzasadnienia w tym zakresie. Organ nie dokonał także żadnej analizy spawy pod kątem możliwości zarobkowych skarżącego w przyszłości.

Oczywistym jest, że ZUS ma obowiązek stania na straży finansów ubezpieczeń społecznych, jak to zauważył jego pełnomocnik w odpowiedzi na skargę. Jednakże stanie na straży tych finansów nie może być przesłanką przesądzającą, że w każdych okolicznościach organ odmawia umorzenia należności. Skoro racjonalny ustawodawca przewidział przesłanki umorzenia należności, to zdawał sobie także sprawę z konieczności dbania o stan finansów publicznych. Jednakże mimo to umożliwił w ściśle określonych wypadkach umorzenie należności, nakazując w takich sytuacjach uwzględniać "słuszny interesu strony" (art. 7 k.p.a.). Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" nie można ograniczać tylko do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Skoro strona powołuje się na własny interes w umorzeniu należności, to nie dopuszczalne było nie rozważenie tego interesu i poprzestanie tylko na wykazaniu interesu ogólnego (dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych, równość wobec prawa, domniemanie znajomości prawa), który legł u podstaw odmowy umorzenia należności.

W sprawie sąd jedynie dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji i nie może zastąpić organu w analizie stanu faktycznego i przedstawieniu argumentów na zasadność umorzenie należności bądź też jej brak. To rolą organu jest przeanalizowanie sprawy, której to wszechstronna analiza winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Czego ewidentnie w sprawie zabrakło.

Mając powyższe na względzie w ocenie sądu, w przeprowadzonym postępowaniu zabrakło należytego zastosowania art. 7 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Twierdzenia ZUS wskazujące, że spłata należności z tytułu składek nie pociągnie za sobą zbyt ciężkich skutków oraz nie pozbawi strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych jawią się obecnie jako zupełnie dowolne, gdyż organ nie odnosi jej do uzyskiwanych dochodów, ponoszonych wydatków oraz istniejącego zadłużenia i jego wysokości. Możliwości płatnicze strony winny być oceniane wg rzeczywistych możliwości, a nie tylko hipotetycznej możliwości. Zatem trzeba stwierdzić, że ZUS nie dokonał wszechstronnej analizy sprawy. Ograniczył się jedynie do pobieżnych, ogólnych twierdzeń, bez odniesienia się do konkretnej sprawy.

ZUS ponownie wydając decyzję winien uwzględnić przedstawioną w wyroku ocenę i w wypadku powstania określonych wątpliwości organ zwróci się do skarżącego o informację w tym zakresie. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 k.p.a. i realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Uchybienia w tym zakresie - zależnie od ich stopnia - mogą skutkować nawet uchyleniem decyzji obarczonej taką wadą, zwłaszcza, gdy decyzja ma charakter uznaniowy, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym przypadku. Sąd przypomina także, że w każdym wypadku w którym wykazanie przesłanek, do wydania pozytywnej decyzji, zależne jest od strony organ powinien stosować powołany art. 79a § 1 k.p.a.

Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.