Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2834/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 § 1, art. 156 § 2,. art. 158 § 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5, art. 6
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędziowie NSA Elżbieta Kremer del. WSA Marzenna Glabas Protokolant asystent sędziego Dominika Sasin-Knothe po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2075/13 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2075/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (obecnie Minister Infrastruktury i Budownictwa) z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] stycznia 1995 r. Wojewoda Krakowski, działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm., dalej ustawa z dnia 29 września 1990 r.) oraz § 4 ust. 1 pkt 5 i § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 97 ze zm., dalej rozporządzenie Rady Ministrów), stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Hutę [...] w K. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w Krakowie w obrębie 20, oznaczonego jako działka nr 1 o pow. 4,4854 ha oraz nieodpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń znajdujących się na tym gruncie.

Pismem z dnia 8 września 2006 r. J.S. wystąpił o stwierdzenie nieważności wymienionej decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r., w części odnoszącej się do dawnej działki nr 2, wskazując na naruszenie praw osób trzecich.

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził, że decyzja Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r. wydana została z naruszeniem prawa, art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. (prawa osób trzecich).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że organ błędnie przyjął wystąpienie w niniejszej sprawie nieodwracalnych skutków prawnych, albowiem uwłaszczone działki nie zostały sprzedane, a jedynie zaszedł przypadek tzw. sukcesji uniwersalnej, a ponadto umowy zawarte w formie aktów notarialnych wskazane w decyzji, jako oparte na obarczonej wadą nieważności decyzji administracyjnej, są nieważne.

Zaskarżoną decyzją Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, iż działka nr 2 o powierzchni 13,2633 ha była własnością H.S., którą wywłaszczono orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia [...] listopada 1951 r., z przeznaczeniem na cele budowy Miasta Nowej Huty i Kombinatu Metalurgicznego Nowa Huta. Parcela nr 2 uległa następnie podziałowi na działki nr 3 i 4. Prawo zarządu do gruntu jednostki uwłaszczonej w dniu 5 grudnia 1990 r. wynikało z odpisu z księgi wieczystej, gdzie jako właściciela do dawnej parceli nr 3 wpisano Skarb Państwa, w zarządzie Huty [...] (w 1990 r. Huta[...] w K. zmieniła nazwę na Huta [...] w K.). W wyniku szeregu podziałów parceli nr 3 powstała parcela nr 5 odpowiadająca części uwłaszczonej działki nr 1, objętej decyzją Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r. Zdaniem organu, spełnione zatem zostały przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w art. 2 ust 1-2 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r., z zastrzeżeniem nienaruszenia praw osób trzecich.

Jednocześnie organ wskazał, że pismem z dnia 24 lipca 1992 r. H.S. wystąpił o wdanie decyzji o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, oznaczonej jako działka nr 2. Przy czym działka ta podzielona została na działki nr 3 i 4 (jak wskazano wyżej), a następnie parcela nr 3 została podzielona na parcele nr 6 i nr 7. Z parceli nr 7 powstały zaś parcele nr 8, 9, 10. Natomiast z parceli nr 10 powstały parcele nr 5, 11 i 12, z kolei wyodrębniona parcela nr 5 weszła w skład działki nr 1 ujętej w zaskarżonej decyzji uwłaszczeniowej. Działka nr 1 uległa dalszym podziałom, w wyniku których m. in. powstały działki nr 13 nr 14, nr 15 (które w części powstały z dawnej parceli nr 2) oraz działka nr 16 (która w całości powstała z dawnej parceli nr 2). Decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 1993 r., utrzymaną w mocy decyzją Wojewody Krakowskiego z dnia [...] października 1993 r., odmówiono zwrotu części działek nr 17 i nr 18 odpowiadających działce nr 19, powstałej z części parceli nr 2. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 listopada 1994 r. sygn. akt SA/Kr 3154/93 oddalił skargę na powyższą decyzję. Organy nie podjęły jednak żadnych działań w odniesieniu do wniosku o zwrot pozostałej części wywłaszczonej parceli nr 2, w tym również w odniesieniu do części działki nr 1 powstałej z tej parceli. W postępowaniu uwłaszczeniowym pominięta został kwestia braku rozpatrzenia wniosku w pozostałym zakresie. Minister stwierdził zatem, że decyzja uwłaszczeniowa, w zakresie dotyczącym uwłaszczenia działki w granicach dawnej parceli kat. 2, wobec pominięcia praw osób trzecich, rażąco narusza prawo, tj. rażąco narusza art. 2 ust. 1 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. Organ przyjął jednak, że zgodnie z art. 156 § 2 k.p.a. nie stwierdza się nieważności decyzji w sytuacji, gdy zaistniały nieodwracalne skutki prawne, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Bowiem jednostką uwłaszczoną na mocy decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r. była Huta [...] w K., która w wyniku aktu komercjalizacji została przekształcona w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa - Hutę [...]S.A. z siedzibą w Krakowie, a następnie zmieniła nazwę na P. - Huta [...] S.A. z siedzibą w Katowicach. Spółka P. S.A. - Huta [...] S.A. z siedzibą w Katowicach na podstawie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. została przejęta wraz z całym majątkiem przez P. S.A. z siedzibą w Katowicach, a po prywatyzacji zmieniła nazwę na I. S.A. z siedzibą w Katowicach. Następnie majątek spółki I. S.A. przejęła Spółka M. S.A. z siedzibą w Katowicach, a w wyniku fuzji Spółki M. S.A. oraz A. dokonano zmiany jej nazwy na A. S.A. z siedzibą w D.

Minister ustalił ponadto, że użytkownikiem wieczystym działki nr 16 jest Towarzystwo [...] w Krakowie (po zmianie nazwy Towarzystwa [...] w Krakowie) na mocy aktu notarialnego umowy sprzedaży i aktu ustanowienia służebności z dnia 14 października 2004 r. Prawo użytkowania wieczystego działki nr 13 przysługujące uprzednio C. sp. z o.o. w K. (po zmianie nazwy C. sp. z o.o. w K. na mocy aktu notarialnego umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, budowli i urządzeń z dnia 24 kwietnia 2002 r. rep. [...]) nabyli następnie I.K. i A.M. na podstawie umowy przeniesienia udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu i we współwłasności budynków, budowli i urządzeń stanowiących odrębne nieruchomości w celu zwolnienia się ze zobowiązania oraz umowy sprzedaży udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu i we współwłasności budynków, budowli i urządzeń stanowiących odrębne nieruchomości. Działka 13 została zaś podzielona na działki nr 19, nr 20 i nr 21, przy czym działka nr 19 została odłączona do księgi wieczystej, w której jako właściciel figuruje Skarb Państwa, a jako użytkownik wieczysty C. sp. z o. o. z siedzibą w K. na podstawie umowy z dnia 3 października 2012 r. Użytkownikami wieczystymi działki nr 14 są M.K. i A.M., na podstawie umowy sprzedaży. Natomiast użytkownikiem wieczystym działki nr 15 jest Krakowska [...] w Krakowie na podstawie umowy rozwiązania ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy zniesienia współużytkowania wieczystego i współwłasności i umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, budowli i urządzeń z dnia 24 kwietnia 2002 r. ([...]).

Zdaniem organu powyższe zdarzenia wskazują, że w niniejszej sprawie nastąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 158 § 2 k.p.a., gdyż organ administracji, działając w granicach swojej właściwości i kompetencji, nie ma żadnych możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek powyższych przekształceń własnościowych.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J.S. (następca prawny H.S.), zarzucając organowi naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że interes byłego właściciela nieruchomości winien być chroniony słabiej od interesu osoby trzeciej, która na podstawie zdarzeń cywilnoprawnych, mających miejsce po wydaniu decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa nabyła własność nieruchomości, naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 494 § 1 k.s.h., naruszenie art. 156 § 2 k.p.a. poprzez jego błędną interpretację w odniesieniu do nieodwracalnych skutków prawnych, które wywołała zaskarżona decyzja administracyjna, a także naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia w zakresie uzasadnienia przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) wymienionym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że przy ocenie odwracalności lub nieodwracalności skutku prawnego decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. należy mieć na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Brak takich kompetencji nie oznacza, że nieodwracalność ma charakter absolutny. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego. Nie chodzi tutaj o sytuację, w której nie można odwrócić skutku, znieść go czy obalić, ale o to, że takiego działania nie może legalnie i skutecznie podjąć organ administracji w granicach swoich zadań, kompetencji i właściwości.

Zdaniem Sądu I instancji w niniejszej sprawie nieodwracalność skutków prawnych polega na tym, że przedmiotowa nieruchomość, obecnie stanowi kilka działek, które na podstawie umów cywilno-prawnych stały się własnością osoby prawnej a część z nich stanowi przedmiot użytkowania wieczystego osób fizycznych lub osób prawnych nie będących własnością Skarbu Państwa. Znajdujące się na nieruchomościach budynki, budowle i urządzenia stanowią własność użytkowników wieczystych. Umowy dotyczące tych nieruchomości zostały sporządzone w formie aktu notarialnego. Powołane umowy cywilno-prawne ukształtowały skutki prawne pomiędzy zbywającymi i nabywającymi przedmiotowe nieruchomości. Z chwilą natomiast powstania tych skutków ich ważność należy oceniać w oparciu o właściwe przepisy, tj. na podstawie przepisów prawa cywilnego ze wszystkimi tego konsekwencjami odnośnie właściwości organów państwowych oraz trybu postępowania. W konsekwencji, w ocenie Sądu pierwszej instancji, skutki prawne decyzji mają znamiona nieodwracalnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., albowiem ich "odwrócenie" może nastąpić na podstawie orzeczenia sądowego, a nie w drodze decyzji administracyjnej. Zatem organ prawidłowo przyjął, że nie było możliwe stwierdzenie nieważność decyzji Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r., gdyż decyzja w tym zakresie wywołała nieodwracalne skutki prawne, a wówczas organ administracji publicznej może ograniczyć się jedynie do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie można stwierdzić nieważności decyzji (art. 158 § 2 k.p.a.). Sąd podkreślił, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa nie usuwa wprawdzie z obrotu prawnego wadliwej decyzji, ale otwiera drogę do weryfikacji tego załatwienia sprawy w toku instancji administracyjnych oraz przez sąd administracyjny, dając podstawę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym, zatem nie można mówić o naruszeniu przez organ Konstytucji. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 7, 77, i 80 k.p.a., gdyż skarga nie wskazuje jakie konkretnie mankamenty, mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, zawiera decyzja organu. Także wywodzona w skardze teza o świadomości uczestników prywatyzacji przedsiębiorstwa oraz uczestników zmian własnościowych o wadliwości decyzji uwłaszczeniowej nie znajduje oparcia w materiale dowodowym.

Sąd Wojewódzki zauważył także, iż organy nie odniosły się faktu, iż z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może wynikać, że pierwotny wniosek H.S. mógł zostać w toku postępowania administracyjnego zmodyfikowany poprzez przedmiotowe ograniczenie żądania. Potwierdzenie tego faktu mogłoby mieć istotne znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. Niemniej ze względu na treść art. 134 § 2 p.p.s.a. okoliczność ta nie mogła być uwzględniona.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.S. zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 97. § 1 pkt 4 , art. 100 § 1 i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741, dalej u.g.n.) w zw. z art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 134 p.p.s.a. w zw.z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz 107 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm., dalej u.k.w.h.) oraz art. 6 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 494 § 1 k.s.h. poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i brak dokonania koniecznych ustaleń dla dokonania oceny czy obecni właściciele nieruchomości korzystają z ochrony wynikającej z art. 5 u.k.w.h., a w szczególności czy w ogóle są nabywcami w rozumieniu tego przepisu, a mianowicie, czy nabyli tą nieruchomość w skutek czynności prawnej syngularnej oraz czy istniejące w sprawie dowody przesądzają o działaniu w złej wierze obecnych właścicieli nieruchomości i ich poprzedników prawnych, czyli o tym, że wiedzieli lub z łatwością mogli się dowiedzieć o wcześniejszym postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości z wniosku skarżącego

- art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak wskazania w uzasadnieniu, która lub które transakcje w ramach przekształceń własnościowych po stronie obecnego właściciela nieruchomości zostały uznane za objęte ochroną rękojmi nabycia w dobrej wierze i na jakich faktach oparto to ustalenie.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez uznanie, że interes byłego właściciela nieruchomości winien być chroniony słabiej od interesu osoby trzeciej, która na podstawie zdarzeń cywilnoprawnych, mających miejsce po wydaniu decyzji administracyjnej z rażącym naruszeniem prawa nabyła własność nieruchomości;

- art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n. przez jego niezastosowanie;

- 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. w zw. z art. 494 § 1 k.s.h. poprzez jego niezastosowanie w zw. z art. 5 i 6 u.k.w.h.

Zdaniem autor skargi kasacyjnej, zgodnie z językową wykładnią art. 156 § 2 k.p.a. niemożność odwrócenia skutków prawnych, stanowiących następstwo decyzji, nie może być oceniana z perspektywy późniejszych zdarzeń cywilnoprawnych, a wyłącznie z punktu widzenia skutków, powstałych w efekcie uprawomocnienia się tejże decyzji. Zatem, nieodwracalne skutki prawne określone w tym przepisie wywołać ma sama decyzja administracyjna.

Ponadto w sytuacji, w której podmiot uwłaszczony był przekształcany, a następnie doszło do fuzji ze spółką powiązaną, wyłączona jest rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, wobec czego podmioty te nie korzystają z ochrony, przewidzianej w art. 5 u.k.w.h., a co za tym idzie, nie można uznać, aby w przedmiotowym stanie faktycznym nastąpiły nieodwracalne skutki prawne. Zatem w zaistniałym stanie faktycznym nie zaistniały wskutek wydania przez Wojewodę Krakowskiego decyzji z dnia 12 lipca 1995 r., nieodwracalne skutki prawne, gdyż przekształcenia prawnorzeczowe, na które powołuje się organ powstały wskutek późniejszych zdarzeń cywilnoprawnych, które jako takie nie mają żadnego znaczenia z punktu widzenia art. 156 § 2 k.p.a. W skardze kasacyjnej podkreślono także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pominął okoliczność, że "umowa oddania działek nr 13, 19 oraz 14 w użytkowanie wieczyste jest nieważna z mocy prawa (art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c.) zatem postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie należało zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.".

Autor skargi kasacyjnej wskazał również, że w sytuacji gdy przedmiotowe działki stały się zbędne na cel wywłaszczenia - co należy domniemywać z faktu oddania ich w użytkowanie wieczyste - podlegały one zwrotowi spadkobiercy poprzedniego właściciela na podstawie art. 69 ust. 1 u.g.w.n. Zgodnie z art. 47 ust. 4 u.g.w.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inne cele niż cele określone w decyzji o wywłaszczeniu, chyba że nie mogła być zwrócona w trybie określonym w art. 69 z braku zgody poprzedniego właściciela albo jego następcy prawnego. Oznacza to, że działki nr 13, 19 oraz 14 mogłyby zostać oddane w użytkowanie wieczyste (użyte na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu), tylko wówczas gdyby skarżący nie wyraził zgody na ich zwrot. Tymczasem gmina, z rażącym naruszeniem art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 u.g.w.n., nigdy nie zwróciła się do skarżącego z zapytaniem czy jest on zainteresowany odzyskaniem działek. Umowy oddania działek w użytkowanie wieczyste są nieważne z mocy prawa, jako sprzeczne zarówno z przepisami prawa (art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 u.g.w.n.), jak i z zasadami współżycia społecznego (zasadą lojalności, rzetelności, uczciwości). W związku z powyższym postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie należało zawiesić do czasu ustalenia nieważności umowy we właściwym postępowaniu (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.), co Sąd I instancji winien był wziąć pod uwagę rozpoznając przedmiotową.

Uczestnik postępowania C. sp. z o.o. w K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podzielając argumentację Sądu pierwszej instancji. Dodatkowo Spółka podniosła, że żadne okoliczności nie potwierdzają twierdzeń o działaniu aktualnych użytkowników wieczystych przedmiotowych gruntów przy nabyciu tych praw w złej wierze, twierdzenia takie są gołosłowne.

Postępowanie wszczęte powyższą skargą zostało zawieszone w związku ze śmiercią skarżącego kasacyjnie J.S., a następnie wszczęte postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2015 r. z udziałem następców prawnych skarżącego: E.H. i P.S.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 100 § 1 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej uzasadniając ten zarzut podał, że Sąd Wojewódzki pominął, że "umowa oddania działek nr 13, 19 oraz 14 w użytkowanie wieczyste jest nieważna z mocy prawa (art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c.), zatem postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie należało zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.". Przedstawiając argumentację przemawiająca za słusznością tego twierdzenia szeroko zacytował stanowisko NSA zawarte w wyroku wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 526/06, w której to NSA uznał za wskazane zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel, na który została wywłaszczona, bowiem została sprzedana bez uprzedniego zapytania wcześniejszego właściciela, czy jest on zainteresowany odzyskaniem nieruchomości - do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem umowy sprzedaży. Stanowisko NSA nie może być zastosowane w niniejszej sprawie, bowiem nie dotyczy ona zwrotu nieruchomości a stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, która stoi na przeszkodzie wydaniu decyzji "zwrotowej". W skardze kasacyjnej twierdzi się, że skoro nieważna jest decyzja uwłaszczeniowa, to także nieważne są umowy cywilnoprawne zbycia użytkowania wieczystego na rzecz podmiotów trzecich w stosunku do Skarbu Państwa a to na podstawie art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., nie przedstawiając na potwierdzenie tego stanowiska innej argumentacji. Nie wskazuje też, w jakim to "właściwym postępowaniu" należałoby rozstrzygnąć o nieważności tych umów. Niewątpliwie musiałoby to nastąpić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Trzeba jednak zauważyć, że zarzut ten został zgłoszony dopiero w skardze kasacyjnej, na wcześniejszych etapach postępowania nie zgłaszano także wniosku o zawieszenie postępowania. Następcy prawni byłego właściciela wywłaszczonej nieruchomości nie wszczęli postępowania, w którym żądaliby stwierdzenia nieważności umów zbycia użytkowania wieczystego na rzecz podmiotów trzecich. W tych okolicznościach nie sposób uznać, aby organ administracji w sprawie dotyczącej nieważności decyzji uwłaszczeniowej zobowiązany był do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w tej sprawie i zastosowania procedury przewidzianej w art. 100 § 1 k.p.a., w szczególności skoro takiej potrzeby nie zauważał wnioskodawca, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika.

Zasadnicze zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do podważania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który to zaaprobował stanowisko Ministra, że w sprawie doszło do nieodwracalnych skutków prawnych, co uniemożliwia stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody Krakowskiego z [...] stycznia 1995 r. Autor skargi kasacyjnej uważa, że okoliczności ustalone w sprawie nie uprawniają do przyjęcia, iż zaszły nieodwracalne skutki prawne.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Ministra i Sądu pierwszej instancji, zarówno co do wykładni art. 156 § 2 k.p.a., w szczególności rozumienia "nieodwracalnych skutków prawnych", jak i co do tego, że po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej takie nieodwracalne skutki nastąpiły. Przede wszystkim nie można się bowiem zgodzić się z poglądem zawartym w skardze kasacyjnej, wedle którego nieodwracalne skutki prawne musi wywołać bezpośrednio sama decyzja administracyjna. Jest to pogląd nieaktualny. Dlatego dla porządku należy poczynić pewne dodatkowe (ponad prawidłowo przytoczone przez Sąd pierwszej instancji) uwagi natury ogólnej, co do rozumienia przesłanki nieodwracalnych skutków prawnych wynikającej z art. 156 § 2 k.p.a.

Nie budzi wątpliwości, że w każdym przypadku organ administracji przed stwierdzeniem nieważności decyzji musi badać, czy wywarła ona jakieś skutki prawne i jakiego rodzaju. Po ujawnieniu skutków nieodwracalnych należy odstąpić od stwierdzenia nieważności decyzji, podejmując decyzję określoną w art. 158 § 2 k.p.a. Skutek "nieodwracalny", stosownie do językowego rozumienia tego słowa, to "taki, którego następstw nie można usunąć, nieodwołalny". Nawiązując do ustaleń doktryny prawa administracyjnego w zakresie prawa rzeczowego (zob. B. Adamiak, Glosa do uchwały SN z 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, "Orzecznictwo Sądów Polskich" 1993, nr 5, s. 239), stwierdzić wypada, że nieodwracalny skutek ma miejsce, gdy dane prawo lub rzecz związane z decyzją obarczoną wadą nieważności już nie istnieją (i unieważnienie decyzji tego prawa czy rzeczy nie przywróci) albo istnieją, lecz podmiot został bezpowrotnie pozbawiony możliwości dysponowania nimi. Dokonując wykładni art. 156 § 2 k.p.a. nie można nie zauważyć, że przepis ten stanowi wyraz urzeczywistniania zasady ostateczności decyzji, wyrażonej w art. 16 § 1 zdanie pierwsze k.p.a. Zasada ta stanowi dyrektywę interpretacyjną, nakazującą m.in. rozstrzygać ewentualne wątpliwości na rzecz zachowania w obrocie ostatecznej decyzji administracyjnej, co zapewnia bezpieczeństwo i pewność obrotu prawnego, a także sytuacji jednostek – a zatem realizację zasad państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Nawiązując do poglądów prezentowanych w orzecznictwie i doktrynie (por. np. wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r. o sygn. akt I SA 1406/86, ONSA 1987, nr 2, poz. 81; wyrok NSA z dnia 23 października 2012 r. o sygn. akt II OSK 1143/11, LEX nr 1234131; J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2014, wyd. 13, s. 656), wyjaśnić należy, że nieodwracalność skutków prawnych (ww. art. 156 § 2 in fine k.p.a.) oznacza w szczególności sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż: 1) przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło, lub 2) podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania (wykonywania) owego prawa (odpadło dane prawo po stronie tego podmiotu) albo 3) wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa.

Na gruncie niniejszej sprawy można mówić o drugiej z wyżej wymienionych przesłanek pozwalających przyjąć, że zaistniały nieodwracalne skutki prawne decyzji. Koresponduje to ze stanowiskiem doktryny prawa, która wśród nieodwracalnych skutków prawnych wymienia m.in. właśnie pozbawienie osoby uprawnień, których następnie nie można przywrócić (zob. J. Borkowski, Art. 156, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. J. Borkowskiego, Warszawa 1985, uwaga 4). Wypada przy tym zaznaczyć, że prawo związane bezpośrednio z decyzją obarczoną wadą nieważności, którego utrata przez podmiot stanowi o nieodwracalności skutku prawnego tej decyzji, może być oparte zarówno na przepisach administracyjnego prawa materialnego, jak i innych gałęzi prawa, w tym materialnego prawa cywilnego. W tym kontekście warto wskazać, że jak zauważa się w literaturze prawniczej, u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi właśnie to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Szczególnie ma to miejsca w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego (por. A. Kowalska, Nieodwracalne skutki prawne jako negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji określona w art. 156 § 2 k.p.a. w odniesieniu do praw słusznie nabytych, "Przegląd Prawa Publicznego" 2012, nr 7-8, s. 76; W. Chróścielewski, Pojęcie "nieodwracalne skutki prawne" w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., w: Współczesne zagadnienia prawa i procedury administracyjnej. Księga jubileuszowa dedykowana Prof. zw. dr hab. Jackowi M. Langowi, pod. red. M. Wierzbowskiego, J. Jagielskiego, A. Wiktorowskiej, E. Stefańskiej, Warszawa 2009, s. 83, 91; wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r. o sygn. akt I SA 1796/00, LEX nr 81755; wyrok NSA z dnia 21 marca 2013 r. o sygn. akt I OSK 1480/12; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 26 czerwca 2008 r. o sygn. akt II SA/BK 134/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnosi się także, że nieodwracalny skutek decyzji będzie miał miejsce wówczas, gdy stwierdzenie jej nieważności (ani inne działanie organu) nie doprowadzi do restytucji prawa własności (zob. R. Trzaskowski, Nieodwracalne skutki prawne wadliwej decyzji nacjonalizacyjnej. Przedstawienie dorobku orzecznictwa i doktryny, "Kwartalnik Prawa Publicznego" 2003, nr 3, s. 34), co odnieść można także do prawa użytkowania wieczystego.

Należy też zauważyć, że jak stwierdził już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 sierpnia 1998 r. ( sygn. akt IV SA 1976/97), w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie prezentowany jest pogląd, że ustanowienie użytkowania wieczystego na nieruchomości oraz wpisanie tego prawa w księdze wieczystej stanowi nieodwracalny skutek prawny w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., albowiem użytkowanie wieczyste jest prawem zbliżonym do prawa własności. Tym samym niedopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji stanowiącej podstawę nabycia własności nieruchomości przez Skarb Państwa, albowiem powodowałoby, iż ze skutkiem ex tunc nieruchomość powróciłaby do poprzedniego właściciela lub następcy prawnego. Prawo własności tego podmiotu uzyskane w wyniku orzeczenia o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej byłoby nie do pogodzenia z istniejącym prawem użytkowania wieczystego ustanowionym na tej nieruchomości na rzecz osoby trzeciej. Powołany pogląd został w całości zaakceptowany także w najnowszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym organ administracji oceniając czy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, a więc rozstrzygając czy możliwa jest restytucja mienia na rzecz poprzedniego właściciela ( względnie jego następców prawnych) musi brać pod uwagę prawa osób, które w międzyczasie nabyły prawa do nieruchomości. W tym kontekście art. 156 § 2 k.p.a. musi być także interpretowany przez pryzmat art. 1 Protokołu do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 20 marca 1952 r., a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. ( Dz.U. z 1995 r. Nr 26, poz.175), ponieważ uznając, że możliwa jest restytucja mienia, pomimo, że stanowi ono przedmiot własności bądź użytkowania wieczystego osób trzecich, pozbawia się nowych nabywców ich gwarantowanych praw. Na powyższy kontekst zwraca uwagę także orzecznictwo Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu (np. w wyroku Pincowa i Pinc przeciwko Republice Czeskiej, nr ECHR 2002-VIII), który dostrzegając złożoność sytuacji w sprawach dotyczących unieważnienia decyzji wywłaszczeniowych wydanych w czasach reżimu komunistycznego, stoi jednak na stanowisku, iż naprawiając dawne szkody nie można jednocześnie kreować nieproporcjonalnie ogromnych nowych szkód a podmioty, które nabyły mienie w dobrej wierze nie mogą być obciążane skutkami odpowiedzialności państwa, które je wcześniej uzyskało na skutek wywłaszczenia.

Z przywołanych poglądów wynika, że ustanowienie wieczystego użytkowania na nieruchomości jest uznawane za nieodwracalny skutek prawny, który stoi na przeszkodzie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę nabycia własności przez Skarb Państwa. Nieodwracalne skutki prawne decyzji uwłaszczeniowej powstają wówczas, gdy użytkowanie wieczyste ustanowione na mocy takiej decyzji było następnie przedmiotem obrotu cywilnoprawnego, albowiem oznacza to brak prawnej możliwości, by w trybie postępowania administracyjnego można było poddać ocenie legalność lub skuteczność przeniesienia użytkowania wieczystego na inny podmiot. Jeśli zatem przeniesienie użytkowania wieczystego nastąpiło w drodze czynności cywilnoprawnej, to czynności tej, jak również jej skutków nie można oceniać w trybie administracyjnym.

Podsumowując powyższe wywody stwierdzić należy, że zagadnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej było wielokrotnie podejmowane w orzecznictwie sądowym i w tej kwestii wypracowano podstawowe kryteria oceny, jednolicie przyjmowane przy orzekaniu w tego typu sprawach. Przede wszystkim odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu, należy rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tj. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych prawnych form działania. Skutek prawny decyzji będzie bowiem nieodwracalny jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych takich działań, co do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może korzystać z drogi postępowania administracyjnego i stosować formy aktu indywidualnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy gdy ani przepis prawa materialnego, ani przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia właśnie tego skutku przez wydanie decyzji.

Powołane wyżej stanowisko znajduje bezpośrednie zastosowanie w okolicznościach niniejszej sprawy, albowiem nieodwracalność skutków prawnych w tej sprawie polega na tym, że przedmiotową nieruchomość, obecnie stanowi kilka działek, które na podstawie umów cywilnoprawnych stały się przedmiotem użytkowania wieczystego osób fizycznych i osób prawnych nie będących własnością Skarbu Państwa. Znajdujące się na nieruchomości budynki, budowle i urządzenia stanowią własność użytkowników wieczystych. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd Wojewódzki trafnie oparł się na ugruntowanym poglądzie NSA zgodnie z którym "decyzja powodująca nabycie prawa własności nieruchomości wywołuje nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., jeżeli następnie to prawo własności jest przedmiotem obrotu prawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych" ( tak NSA w wyroku z dnia 5 czerwca 2012 r. II OSK 292/11).

Nie można zgodzić się z zarzutami sformułowanymi w skardze kasacyjnej, że prawo użytkowania wieczystego, którego nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia zostało stwierdzone na mocy decyzji uwłaszczeniowej, nie było przedmiotem obrotu cywilnoprawnego w warunkach pozwalających na zastosowanie przepisów o rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych a co wynika zdaniem skarżących z form przekształceń własnościowych i organizacyjnych adresata decyzji uwłaszczeniowej, czyli Huty [...] w Krakowie. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż łączenie się spółek przez przejęcie ( art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h.) oraz będąca jego konsekwencją sukcesja uniwersalna praw i obowiązków, mają charakter czynności cywilnoprawnych ( wprost wypowiada się na ten temat np. S. Sołtysiński w: S. Sołtysiński, A Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, M. Tarska, R Zabłocki, Kodeks spółek handlowych. Łączenie, podział i przekształcenie spółek. Przepisy karne. Komentarz do art. 491-633. Tom IV), co oznacza, że skutków tych czynności nie można zniweczyć, w drodze postępowania administracyjnego. Wbrew twierdzeniom skarżących nie ma znaczenia fakt, że nabycie przez A. S.A. prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości, nastąpiło w drodze sukcesji uniwersalnej, która stanowi dla potrzeb oceny nieodwracalności skutków prawnych, równorzędny sukcesji singularnej sposób nabycia prawa podmiotowego, czy szerzej nabycia majątku a więc ogółu aktywów i pasywów przysługujących określonemu podmiotowi. Nie budzi żadnych wątpliwości, iż w dniu przejęcia Huty [...] przez P. S.A. z siedzibą w Katowicach, przeszły na ten ostatni podmiot wszystkie prawa i obowiązki spółki przejmowanej, w tym prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości. Analogiczna sytuacja nastąpiła w związku z dalszymi przekształceniami spółki P. S.A., obecnie A. S.A., wskazanymi szczegółowo przez Ministra i Sąd w uzasadnieniach zaskarżonych orzeczeń. Nie można zgodzić się z tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma zastosowania rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych tylko z tego powodu, że przejście praw i obowiązków spółki przejmowanej następuje w drodze sukcesji uniwersalnej. Przede wszystkim gwarantem ochronnym jest sam wpis nabywców użytkowania wieczystego w księgach wieczystych. Ponadto w wyniku połączenia dokonanego w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., spółka przejmowana traci swoją podmiotowość prawną i podlega wykreśleniu z rejestru, bez konieczności przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. To spółka przejmująca. czyli podmiot całkowicie odrębny od spółki przejmowanej, zachowuje podmiotowość oraz ciągłość prawną i organizacyjną, stając się równocześnie sukcesorem praw i obowiązków spółki przejmowanej, przy czym w procesie ustalania zakresu tych praw przysługujących spółce przejmowanej, które ujawnione są w księdze wieczystej, zasadniczą rolę odgrywa właśnie zasada wiarygodności ksiąg wieczystych, pozwalająca spółce przejmującej w sposób należyty i pewny ustalić krąg przechodzących na nią praw. Spółka przejmująca działa bowiem w zaufaniu do treści księgi wieczystej, iż prawa ujawnione w tej księdze na rzecz spółki przejmowanej, rzeczywiście spółce tej przysługują, zwłaszcza, że to na spółce przejmującej spoczywa obowiązek ujawnienia w księdze wieczystej tych praw, które przeszły na nią w wyniku połączenia się spółek.

Mając na uwadze przedstawione wyżej wywody uznać należy, że prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania stało się przedmiotem obrotu cywilnoprawnego i to w warunkach pozwalających na objęcie nabywców rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, bowiem następcy prawni podmiotu uwłaszczonego na podstawie decyzji Wojewody Krakowskiego [...] stycznia 1995 r. tj. Huty [...] w Krakowie, ujawnieni byli w księdze wieczystej. Obecni użytkownicy wieczyści przedmiotowych działek powstałych w wyniku podziału działki nr 1, której to prawo użytkowania nabyła z mocy prawa Huta [...], nabyli prawo użytkowania wieczystego w wyniku zawarcia umów cywilnoprawnych w formie aktów notarialnych. Jak to prawidłowo ustalił Minister użytkownikiem wieczystym działki nr 16 jest Towarzystwo [...] w Krakowie (po zmianie nazwy Towarzystwa [...] w Krakowie) na mocy aktu notarialnego umowy sprzedaży i aktu ustanowienia służebności z dnia 14 października 2004 r. Prawo użytkowania wieczystego działki nr 13 przysługujące uprzednio C. sp. z o.o. w K. (po zmianie nazwy C. sp. z o.o. w K. na mocy aktu notarialnego umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, budowli i urządzeń z dnia 24 kwietnia 2002 r. rep. [...]) nabyli następnie I.K. i A.M. na podstawie umowy przeniesienia udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu i we współwłasności budynków, budowli i urządzeń stanowiących odrębne nieruchomości w celu zwolnienia się ze zobowiązania oraz umowy sprzedaży udziałów w prawie użytkowania wieczystego gruntu i we współwłasności budynków, budowli i urządzeń stanowiących odrębne nieruchomości. Działka 13 została zaś podzielona na działki nr 19, nr 20 i nr 21, przy czym działka nr 19 została odłączona do księgi wieczystej, w której jako właściciel figuruje Skarb Państwa, a jako użytkownik wieczysty C. sp. z o.o. z siedzibą w K. na podstawie umowy z dnia 3 października 2012 r. Użytkownikami wieczystymi działki nr 14 są M.K. i A.M., na podstawie umowy sprzedaży. Natomiast użytkownikiem wieczystym działki nr 15 jest Krakowska [...] w Krakowie na podstawie umowy rozwiązania ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy zniesienia współużytkowania wieczystego i współwłasności i umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynków, budowli i urządzeń z dnia 24 kwietnia 2002 r. ([...]).

Biorąc pod uwagę przedstawione czynności cywilnoprawne, Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że umowy dotyczące tych nieruchomości zostały sporządzone w formie aktu notarialnego. Zatem ukształtowały skutki prawne pomiędzy zbywającymi i nabywającymi. Z chwilą powstania tych skutków ich ważność należy oceniać, w oparciu o właściwe przepisy, tj. na podstawie przepisów prawa cywilnego ze wszystkimi konsekwencjami odnośnie właściwości organów państwowych oraz trybu postępowania. Nie ulega zaś wątpliwości, że brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzeba zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej, ma istotne znaczenie dla stabilizacji stosunków prawnorzeczowych.

Za nietrafny należy uznać także zarzut pozostawania podmiotów będących obecnie użytkownikami wieczystymi działek składających się na dawną działkę 1, w złej wierze, która wyłączałaby rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidzianej w art. 5 u.k.w.h. Jak to trafnie wskazuje uczestnik w odpowiedzi na skargę kasacyjną, pomijając już to, że jak się wydaje brak jest jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych do obalenia domniemania istnienia dobrej wiary po stronie tych podmiotów, to za bezzasadnością tego zarzutu przemawia przede wszystkim to, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury, kwestia ewentualnego działania przez nabywcę w złej wierze, nie może być przedmiotem wyjaśnień ani w postępowaniu administracyjnym ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Osoba zainteresowana może bowiem obalać domniemanie wynikające z art. 6 u.k.w.h. w ramach postępowania przed sądami powszechnymi ( art. 2 k.p.c.). Takich postępowań następcy prawni wywłaszczonego H.S. nie wszczęli. Przedstawiony pogląd zaprezentował m.in. NSA w wyroku z dnia 2 lipca 2003 r. sygn. akt I SA 3084/01, który zajmował się problematyką rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych przy nabywaniu przedsiębiorstwa, w skład którego wchodziło m.in. użytkowanie wieczyste nieruchomości. NSA doszedł wówczas do wniosku, że skoro nabywcy przedsiębiorstwa zostali ujawnieni w księdze wieczystej jako użytkownicy wieczyści nieruchomości i właściciele budynków położonych na tym gruncie, na prawach współwłasności łącznej z tytułu uczestnictwa w spółce cywilnej, to uwzględnić należy treść art. 5 i 6 u.k.w.h., zgodnie z którymi w takiej sytuacji nabywcę chroni rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.

Podsumowując powyższe Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że decyzja Wojewody Krakowskiego z dnia [...] stycznia 1995 r. o oddaniu działki nr 1 w wieczyste użytkowanie Huty [...] oraz wpisanie tego prawa do prowadzonej dla niej księgi wieczystej oraz przekształcenia tego podmiotu i nabycie jego majątku przez podmioty nie będące własnością Skarbu Państwa oraz zbycie użytkowania wieczystego wskazanym wyżej osobom trzecim, stanowi nieodwracalny skutek prawny, o którym mowa w art. 156 § 2 k.p.a. W konsekwencji za nieusprawiedliwione należy także uznać zarzuty naruszenia - art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a.,107 k.p.a., art. 136 ust. 1 i 3 u.g.n., art. 47 ust. 4 i art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c., art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w zw. z art. 5 i 6 ust. 1 u.k.w.h., art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h., art. 494 § 1 k.s.h. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wobec braku jego uzasadnienia, stwierdzić jedynie można, że biorąc pod uwagę wyżej przedstawione stanowisko z którego wynika, że zaskarżone rozstrzygnięcie jest rezultatem konieczności wyważenia interesu następców prawnych poprzedniego właściciela i interesu podmiotów, którym obecnie przysługuje prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości, nie doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Pomimo niewyeliminowania kwestionowanej decyzji uwłaszczeniowej z obrotu prawnego, zaskarżona decyzja otwiera następcom prawnym wywłaszczonego, drogę do wystąpienia z roszczeniem odszkodowawczym.

Nie jest też zasadny, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu, która lub które transakcje w ramach przekształceń własnościowych po stronie obecnego właściciela nieruchomości zostały uznane za objęte ochroną rękojmi nabycia w dobrej wierze i na jakich faktach oparto to ustalenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w rozpoznawanej sprawie uzasadnienie Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Podkreślenia wymaga, że zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może zostać skutecznie podniesiony jedynie wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia jest na tyle wadliwe, że nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny, tj. nie jest możliwe odtworzenie rozumowania, które przeprowadził Sąd I instancji, stosując określone normy prawne (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 października 2007 r., II GSK 204/07 oraz z dnia 10 lipca 2012 r., II GSK 1012/12). Z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że jej autor zarzucając naruszenie 141 § 4 p.p.s.a., w istocie kwestionuje merytoryczne rozstrzygnięcie Sądu l instancji, bowiem naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. upatruje w tym, że Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącego. Podkreślenia wymaga, że niepodzielenie argumentacji Sądu I instancji przez stronę, nie może być utożsamiane z niespełnieniem przez uzasadnienie zaskarżonego wyroku wymogów, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. Uwzględniając powyższe, wskazać jedynie można, że Sąd pierwszej instancji opierając się na ustaleniach organu administracji, szczegółowo przedstawił przekształcenia własnościowe i umowy cywilnoprawne dotyczące nabycia użytkowania wieczystego poszczególnych działek wchodzących w skład dawnej działki 1, objętej kwestionowaną decyzją uwłaszczeniową i na tej podstawie doszedł do słusznego przekonania, że w ich wyniku doszło do nieodwracalnych skutków prawnych.

Z wyżej przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz uczestniczki C. Sp. z o.o. nie orzeczono, bowiem stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Żaden z przepisów szczególnych nie daje uprawnienia do żądania kosztów postępowania kasacyjnego przez uczestnika postępowania, który nie był skarżącym przed sądem pierwszej instancji, w szczególności takimi przepisami nie są uregulowania zawarte w art. 203 i 204 p.p.s.a. regulujące zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.