Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 458/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-08-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 8, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 24 ust. 4, 5 i 5b, art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 458/21

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K. S. (dalej: skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (organ) Oddział w B.-B. z [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję organu I Oddział w Ł. z [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem tych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Skarżąca pismem 16 października 2021 r. (data nadania w placówce pocztowej) z złożyła do organu wniosek o umorzenie odsetek za zwłokę w zapłacie zaległości składkowych za okres od 2000 r. do 31 października 2020 r. Skarżąca uzasadniła wniosek trudną sytuacją materialną i zdrowotną, w której znajduje się razem z mężem, S. S.. Do wniosku skarżąca dołączyła m.in. dokumentację medyczną i zaświadczenia o wysokości emerytur.

Na wezwanie organu, skarżąca nadesłała oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, kopię umowy kredytu z [...] czerwca 2020 r. na zakup towarów i usług wraz z fakturą i poleceniem przelewu raty za październik 2020 r., zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z [...] listopada 2020 r. o wysokości dochodu skarżącej i jej męża za 2019 r., zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy N. z [...] października 2020 r. o powierzchni gospodarstwa rolnego skarżącej, ujętego w ewidencji podatkowej gminy oraz zaświadczenie Burmistrza Miasta i Gminy N. z [...] listopada 2020 r., że mąż skarżącej na terenie gminy nie posiada gospodarstwa rolnego i nie jest płatnikiem podatku rolnego.

Decyzją z [...] listopada 2020 r. organ:

1. na podstawie art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r. poz. 266, dalej: u.s.u.s.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku skarżącej o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres do lutego 2001 r. do kwietnia 2001 r., od września 2001 r. do stycznia 2002 r., od maja 2002 r. do czerwca 2002 r., od września 2003 r. do czerwca 2004 r. oraz na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2000 r. do kwietnia 2004 r., od września 2001 r. do stycznia 2002 r., od maja 2002 r. do lipca 2002 r., od lipca 2003 r. do czerwca 2004 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz

2. na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2001 r. do kwietnia 2001 r., od września 2001 r. do stycznia 2002 r., od maja 2002 r. do czerwca 2002 r., od września 2003 r. do czerwca 2004 r. i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2000 r. do kwietnia 2001 r., od września 2001 r. do stycznia 2002 r. od maja 2002 r. do lipca 2002 r., od czerwca 2003 r. do czerwca 2004 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

Organ uzasadnił rozstrzygnięcie tym, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, organ nie może podjąć jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Organ przytoczył art. 30 u.s.u.s., stanowiący, że do powyższych składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego organ umarza należności z tytułu składek. Z kolei w odniesieniu do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. organ wskazał, że w odniesieniu do należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika, przepis ten nie ma zastosowania, bowiem umorzenie z powodu trudnej sytuacji może dotyczyć wyłącznie składek na własne ubezpieczenie płatnika składek. Ponadto organ dodał, że prowadzi postępowanie wyjaśniające, które dotyczy pozostałych kwestii poruszonych przez skarżącą we wniosku.

W piśmie z [...] stycznia 2021 r. skarżąca wyjaśniła, że jej grunty rolne od dziesięciu lat są w dzierżawie, z tytułu czego faktycznie otrzymuje ona rocznie 350 zł.

Decyzją z [...] stycznia 2021 r. organ:

1. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 66 101,00 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne [za okres luty–kwiecień 2001 r., wrzesień 2001 r.–styczeń 2002 r., maj–czerwiec 2002 r., wrzesień 2003 r.–czerwiec 2004 r.], w kwocie 38 224,00 zł; ubezpieczenie zdrowotne [za okres wrzesień 2000 r.–kwiecień

2001 r., wrzesień 2001 r.–lipiec 2002 r., grudzień 2002 r.–lipiec 2005 r.] w kwocie 23 219,00 zł oraz Fundusz Pracy [za okres wrzesień 2000 r.–kwiecień 2001 r., wrzesień 2001 r.–styczeń 2002 r., maj–lipiec 2002 r., czerwiec 2003 r.–czerwiec 2004 r.] w kwocie 4 658,00 zł,

2. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek [za okres wrzesień 2000 r.–kwiecień 2001 r., wrzesień 2001 r.–lipiec 2002 r., grudzień 2002 r.–lipiec 2005 r.] w kwocie 23 219,00 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca podniosła, że organ nie uwzględnił kontekstu likwidacji jej firmy, faktu, że nieruchomość, którą skarżąca posiada, jest objęta hipoteką na rzecz organu oraz konieczności sprawowania opieki nad chorym mężem, co uniemożliwia skarżącej uzyskanie dodatkowych dochodów. Do wniosku skarżąca załączyła kopie zaświadczeń lekarskich i informacji z 8 lutego 2021 r. od komornika sadowego o wysokości kwoty przekazanej wierzycielowi – 47 138,95 zł. Skarżąca zaznaczyła, że spłaciła już więcej niż nominalnie wynosi zaległość składkowa.

Decyzją z [...] marca 2021 r. organ utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2021 r. Organ wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że: skarżąca jest mężatką, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości 3.018,89 zł brutto, 2.511,19 zł netto, uzyskuje dodatkowy dochód z tytułu gospodarstwa rolnego w wysokości 52,20 zł miesięcznie, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy, mąż pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 215,84 zł. Skarżąca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem, który uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.373,83 zł netto miesięcznie, ponosi miesięczne koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2.764,00 zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.064,00 zł oraz kosztów leczenia w wysokości 1.700,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu kredytów w wysokości 3.097,00 zł, które reguluje w miesięcznej wysokości 175,36 zł, posiada nieruchomość o powierzchni 4953 m2 w miejscowości N. o nr księgi wieczystej [...], posiada samochód marki Seat Cordoba z 2005 r., posiada sprzęt RTV/AGD o łącznej wartości 5.298,00 zł.

Następnie organ podał, że do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analiza tych danych wykazała, że: działalność gospodarcza została zakończona, skarżąca jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3.146,89 zł brutto, tj. 2.616,84 zł netto, ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne w wysokości 786,89 zł, do wypłaty pozostaje kwota 1.829,95 zł, mąż jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 2.971,22 zł brutto, tj. 2.472,81 zł netto, oraz pobiera dodatek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł, zatem do wypłaty pozostaje 2.688,65 zł, w Centralnej Ewidencji Pojazdów skarżąca nie figuruje jako właścicielka samochodu, wg Bazy Danych Ksiąg Wieczystych skarżąca jest właścicielką nieruchomości gruntowej – roli, o powierzchni 0,53 ha, w miejscowości N.W., dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...], na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 44.813,34 zł. Organ podał, że należności z tytułu składek na koncie skarżącej nie uległy przedawnieniu, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jeszcze nie upłynął, zaś postępowanie egzekucyjne jest skutecznie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L..

Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych (skarżąca żyje);

2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie wystąpiło kryterium braku majątku, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja oraz jest właścicielką nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek w wysokości 44.813,34 zł;

4. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych odsetek od składek, o których umorzenie skarżąca wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest skutecznie prowadzone przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w L., na przestrzeni 6 ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę 3.961,60 zł, tj. 660,63 zł średniomiesięczne.

Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził, że niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W dalszej kolejności organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ podał, że może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie

jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 przywołanego rozporządzenia organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Organ zaznaczył, że za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Odnosząc się do przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ wyjaśnił, że przesłanka zdrowotna nie zachodzi, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych i konieczności opieki nad mężem, skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia i konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny, a które może stanowić źródło spłaty należności.

Z kolei w nawiązaniu do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, organ przyjął za minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego kwotę na poziomie 2084,21 zł, wskazując równocześnie, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego wynosi (po potrąceniach komorniczych) 4.570,80 zł i nie wskazuje on na stan ubóstwa i konieczność sięgania po pomoc z opieki społecznej. Organ podkreślił, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Organ zaakcentował również, że posiadane zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być argumentem za umorzeniem nieopłaconych w terminie należności publicznoprawnych, zważywszy, że zobowiązania kredytowe zostały zaciągnięte przez skarżącą świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków.

Na powyższe rozstrzygnięcie, skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, zarzucając skarżonej decyzji:

1. rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, przez pominięcie/nie rozpatrzenie oraz oczywiście błędną interpretację niektórych ustawowych przesłanek uzasadniających zasadność wystąpienia z wnioskiem (w październiku 2020 r. oraz lutym 2021 r.), o umorzenie odsetek od składek na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne pracowników zatrudnionych w prowadzonym prze skarżącą do roku 2005 tartaku w Narolu, który został ostatecznie sprzedany w licytacji komorniczej.

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 3) w zw. z ust. 3a u.s.u.s., przez niewłaściwe przyjęcie, iż nie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie wskazanych wyżej przepisów, gdy równocześnie bezsporne okoliczności potwierdzają zaistnienie okoliczności uzasadniających prośbę o umorzenie odsetek tym bardziej, że:

3. samo ich naliczenie nastąpiło z naruszeniem przepisów o przedawnieniu.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wiosła o uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] marca 2021 r.

Skarżąca podniosła, że wielokrotnie wręcz błagała ZUS, aby sprzedał działkę obciążoną hipoteką we własnym zakresie, bowiem od skarżącej nikt nie kupi działki z blisko pięćdziesięciotysięczną hipoteką. Zdaniem skarżącej, tworzenie przez organ iluzji posiadania przez nią rzekomego majątku, stanowi koronną przesłankę odmowy prośby o umorzenie odsetek. Argument organu, jaki podnosi on w swoim odmownym stanowisku, akcentując posiadanie majątku, jest nie tylko pozorny, ale wręcz utrzymywany z premedytacją, bowiem w przypadku sprzedaży działki, organ utraciłby zarzut o posiadanym przez skarżącą majątku.

Skarżąca zaznaczyła, że mimo wystąpienia w roku 2007 z wnioskiem egzekucyjnym, to aż do roku 2013 egzekucja była zawieszona z powodu braku składników podlegających tej egzekucji. Tak więc w istocie jedynym realnym źródłem z którego organ prowadzi wspomnianą windykację jest emerytura, z której od roku 2016, ZUS realizuje swoje roszczenia. Zdaniem skarżącej, nadużyciem jest stanowisko organu o braku podstaw do umorzenia (bo nie ma przesłanki braku majątku z którego można prowadzić egzekucję), gdy jedynym takim majątkiem jest emerytura, gdzie również miesięczne potracenia nawet nie pokrywają naliczanych odsetek.

Skarżąca załączyła do skargi szczegółowe rozliczenie przychodów i wydatków, z których – w jej ocenie – jednoznacznie wynika, że organ z premedytacją nie odnosi się do jej faktycznej sytuacji materialnej i życiowej, a na uzasadnienie odmownej decyzji przedkłada statystyczne uśrednione wyliczenia, które nijak się odnoszą do sytuacji w jakiej się znalazła. Skarżąca zaakcentowała, że trudno jej zrozumieć sytuację w której ustawodawca przewidział szczególne okoliczności (osobistą sytuację dłużnika i jego najbliższej rodziny), jako podstawę umorzenia, a organ, szermując ogólnikami o kosztach, odmawia umorzenia bodaj jedynie odsetek.

Końcowo, skarżąca podniosła, że organ nalicza odsetki za cały okres od 2005 roku nie zważając, że prowadzona przez Komornika Sądowego egzekucja była zawieszona aż do roku 2016, zatem zawyżone jest wyliczenie już częściowo przedawnionych odsetek (organ nie uwzględnił braku podstaw do ich naliczania za okres przekraczający trzyletnie zawieszenie egzekucji).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie nadanym [...] lipca 2021 r. skarżąca podniosła, że od otrzymania w 2007 r. wezwania od komornika sądowego do złożenia oświadczenia co do dalszych czynności egzekucyjnych, organ milczał, aż komornik w 2016 r. zaczął potrącać należności z zawieszonej egzekucji. Tym samym, zdaniem skarżącej, to organ przyczynił się do naliczania odsetek w ogromnej kwocie.

Z kolei odnosząc się do sytuacji materialnej skarżącej, wskazała ona, że otrzymawszy formularz "Oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej" zadzwoniła na numer kontaktowy i wypełnianie rubryk oświadczenia konsultowała z pracownicą organu. Skarżąca podkreśliła, że nie ujęła w oświadczeniu kosztów zakupu żywności, środków czystości, odzieży i innych (pokarm dla psów, drobne remonty), ponieważ otrzymała zapewnienie, że zostaną one obliczone przez pracownicę organu. Skarżąca również zaznaczyła, że nie wpisała do kosztów utrzymania środków związanych z użytkowaniem samochodu, własnym leczeniem i spłatą kredytu gotówkowego z [...] sierpnia 2020 r. Skarżąca sprecyzowała, że ogółem koszty utrzymania w przeliczeniu na miesiąc w 2020 r. wyniosły 5 564 zł.

Skarżąca zaakcentowała, że przy dzisiejszych galopujących cenach, dla zobrazowania rzeczywistej sytuacji majątkowej niewłaściwe jest zestawianie sytuacji z listopada 2020 r. z bieżącą. Podsumowując, skarżąca podkreśliła, że koszty jej utrzymania są znacząco wyższe od tych, które prezentuje organ. Do pisma załączono kopię zawiadomienia komornika sądowego o bezskutecznej egzekucji z [...] kwietnia 2007 r., kopię umowy kredytu z [...] sierpnia 2020 r. oraz dokumentację medyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie miał na uwadze, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę na, związaną z podnoszoną przez skarżącą problematyką przedawnienia, kwestię daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie.

W odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, kwestię przedawnienia reguluje u.s.u.s. Należy zauważyć, że od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. nr 241, poz. 2074 z późn. zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Okres przedawnienia uległ zmianie z dniem 1 stycznia 2012 r., kiedy na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r.

Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Z kolei przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm.). Zgodnie z art. 93 ust. 2 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Art. 24 u.s.u.s. reguluje także przypadki zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw został dodany do u.s.u.s. art. 24 ust. 5b, który wszedł w życie 1 stycznia 2003 r. Przepis ten stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) ustaliła art. 24 ust. 5b u.s.u.s. od 1 lipca 2004 r. w brzmieniu: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Przed wprowadzeniem art. 24 ust. 5b u.s.u.s., relewantności wszczęcia postępowania egzekucyjnego dla biegu terminu przedawnienia należało szukać w art. 24 ust. 5 u.s.u.s., który w brzmieniu do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W niniejszej sprawie, w decyzji z [...] stycznia 2021 r. organ podaje, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego powodujące zawieszenie biegu przedawnienia nastąpiło 5 listopada 2002 r. (strona czwarta przedmiotowej decyzji). Z kolei w aktach administracyjnych sprawy organ zgromadził informacje o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, z których wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zostało wszczęte [...] listopada 2020 r. (karta 53 akt administracyjnych) lub [...] lutego 2002 r. (karta 133 akt administracyjnych). O ile nie można wykluczyć, że pierwsza z podanych w aktach dat była wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej, to całokształt okoliczności w sprawie, czyli występowanie trzech różnych dat wszczęcia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego i brak odniesienia się do przedmiotowej daty w decyzji organu z [...] marca 2021 r. każe stwierdzić, że organ naruszył artykuły 7, 77 § 1 i 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.).

W postępowaniu prowadzonym po uchyleniu zaskarżonej decyzji, organ powinien ustalić datę wszczęcia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, wskazując na dokumenty źródłowe postępowania egzekucyjnego i w oparciu o nie przeanalizować kwestię przedawnienia, odnosząc się do obowiązujących w danym okresie przepisów u.s.u.s. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych, organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.

Jako uchybienie formalne należało także potraktować sposób podpisania zaskarżonej decyzji. W myśl art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 1 u.s.u.s. decyzje w indywidualnych sprawach, w tym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, wydaje zakład ubezpieczeń społecznych. Zakładem zaś kieruje Prezes Zakładu.

Na zaskarżonej decyzji widnieją dwa podpisy, podczas gdy organem kieruje Prezes, jako organ jednoosobowy. W aktach brakuje upoważnienia do reprezentacji łącznej Prezesa, a nie wynika ona z przepisów u.s.u.s. czy z K.p.a., gdzie podstawy upoważnienia poszukiwać można tylko w art. 268a i musi ona przybrać formę pisemną. Ewentualna aprobata, czyniona zgodnie z wewnętrznymi procedurami organizacyjnymi, musi uwzględniać wymagania przewidziane dla decyzji określone w art. 107 § 1 K.p.a. (w tym pkt 8) i nie powinna nasuwać wątpliwości, kto w istocie podpisał decyzję w imieniu organu administracji publicznej i ile takich podpisów na niej złożono.

Na marginesie Sąd zauważa, że w ramach przedmiotowego postępowania administracyjnego, w punkcie pierwszym decyzji z [...] listopada 2020 r. organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za odnośne okresy za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tymczasem wniosek skarżącej nie obejmował składek, lecz jedynie odsetki za zwłokę.

Z kolei w punkcie drugim przywołanej powyżej decyzji, organ odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za odnośne okresy za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Sąd zauważa, że pojęcie "należności z tytułu składek", którego użył organ, jest szersze od pojęcia "składki". "Należności z tytułu składek" obejmują bowiem – prócz składek – także m.in. odsetki za zwłokę. Organ zatem, podobnie jak w punkcie pierwszym decyzji, odmówił wszczęcia postępowania w stosunku do składek, w sytuacji kiedy skarżąca nie wnosiła o umorzenie składek. Ponadto analizowanym rozstrzygnięciem organ odmówił wszczęcia postępowania w stosunku do odsetek (w części dotyczącej składek pracowników finansowanych przez płatnika), o umorzenie których wnosiła skarżąca. Następnie jednak organ w decyzji z 27 stycznia 2021 r. rozstrzygnął merytorycznie wniosek skarżącej w tym zakresie. Organ bowiem odmówił wszczęcia postępowania powołując się na przesłankę z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zaś merytorycznie orzekł na podstawie przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Taki sposób procedowania godzi w zasadę nakazującą informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także zasadę przekonywania co do zasadności przesłanek, którymi się organ kierował przy załatwianiu sprawy.

Na gruncie K.p.a. nie ma bowiem proceduralnej możliwości częściowego umarzania postępowania zainicjowanego wnioskiem o umorzenie zaległości składkowych, jedynie ze względu na niemożność zastosowania jednej z przesłanek. Niedopuszczalne jest orzekanie odrębnie, co do każdej z przesłanek umorzenia, ale w odniesieniu do tych samych należności. Orzekając w stosunku do każdej z należności organ jest obowiązany rozpoznać żądanie wniosku w oparciu o wszystkie znajdujące zastosowanie do tej należności przesłanki umorzenia (art. 28 ust. 2, ust. 3 oraz ust. 3a u.s.u.s.). Rodzaj należności decyduje zaś o tym, ile przesłanek należy zbadać w postępowaniu w sprawie jej umorzenia.

Końcowo należy zauważyć, że w punkcie pierwszym lit. b) decyzji z[...] stycznia 2021 r. organ w I instancji orzekł na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 23 219 zł, a w punkcie drugim decyzji na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. orzekł o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek kwocie 23 219 zł.

W ocenie Sądu takie sformułowanie rozstrzygnięcia mogłoby wskazywać na to, że jego przedmiotem są dwie należności w łącznej wysokości 46 438 zł, tymczasem przedmiotem wniosku i rozstrzygnięcia powinna być jedna należność, a co za tym idzie, organ powinien wydać jedno rozstrzygnięcie wobec tej należności. Dopiero w uzasadnieniu decyzji organ powinien przeprowadzić rozważania odnośnie do przesłanek umorzenia, opartych na różnych podstawach prawnych, zaś w dalszej kolejności ocenić spełnienie tych przesłanek w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Nieprawidłowości wymienione na marginesie głównych rozważań, nie miały jednak istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, stąd Sąd nie zdecydował się na uchylenie także decyzji pierwszoinstancyjnej. Skarżąca bowiem – jak wynika z argumentacji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i ze skargi – prawidłowo odczytała istotę rozstrzygnięć organu.

Mając jednak na uwadze wymienione powyżej uchybienia, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a.,