Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1604/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2009 nr 84 poz 712
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 2008 nr 214 poz 3 art. 3 ust. 2 i 3 , art. 2 pkt 7, zał. nr 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w  zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) - Tekst mający znaczenie dla EOG

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Inga Gołowska Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 11 września 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. Spółki z o.o. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt III SA/Lu 313/13 w sprawie ze skargi H. Spółki z o.o. w L. na informację L. Agencji Wspierania Przedsiębiorczości z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od H. Spółki z o.o. w L. na rzecz L. Agencji Wspierania Przedsiębiorczości kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. wyrokiem z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 313/13, oddalił skargę H. Sp. z o.o. (dalej: skarżąca), z siedzibą w L., na informację Lubelskiej Agencji Wspierania Przedsiębiorczości w L. z dnia [...] kwietnia 2013 r. wydanej w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.

Lubelska Agencja Wspierania Przedsiębiorczości (dalej jako LAWP lub Agencja) pismem z dnia [...] lutego 2013 r. poinformowała skarżącą, że odmawia podpisania z nią umowy o dofinansowanie realizacji projektu w ramach I Osi Priorytetowej, Działania 1.1 Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego 2007-2013.

Agencja wyjaśniła, że skarżącej nie można uznać za przedsiębiorstwo samodzielne w rozumieniu załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (ogólne rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych) (Dz. Urz. UE L nr 214.3, dalej jako rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008). Wskazała, że skarżąca jest przedsiębiorstwem powiązanym z innymi podmiotami, tj. P., K.S., I. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o.

Rozstrzygając w dniu 2 kwietnia 2013 r. protest skarżącej na powyższą informację Agencja wyjaśniła, że podstawą odmowy podpisania umowy o dofinansowanie jest fakt, iż spółka ta nie jest podmiotem samodzielnym. Powiązana jest z P., I. Sp. z o.o. (spółka, której jedynym udziałowcem i prezesem zarządu jest K.S.), A. Sp. z o.o. (spółką, w której B.H. i A.M. posiadają łącznie większość udziałów w spółce, a ponadto A.M. jest prezesem jednoosobowego zarządu spółki, zaś B.H. członkiem rady nadzorczej).

W ocenie LAWP, skarżąca posiada pozycję uprzywilejowaną w stosunku do powstałych przedsiębiorstw, z uwagi na powiązania osobowe, a także to, że spółki działają na rynku pokrewnym w stosunku do rynku, na którym działa wnioskodawca oraz że są uprawnione do działania na rynku, którego dotyczy projekt. Organ podniósł, że spółki te ze sobą współpracują – C. K.S. sprzedaje skarżącej spółce lakiery samochodowe; skarżąca świadczy usługi w zakresie napraw blacharskich i lakierniczych pojazdów samochodowych spółce A. Sp. z o.o.

Mając powyższe okoliczności na uwadze Agencja stwierdziła, że dzięki wsparciu powiązanych przedsiębiorstw skarżąca nie napotyka trudności w dostępie do rynku, nie miała problemu z uzyskaniem dostępu do nieruchomości, a dzięki doświadczeniu wspólników dysponuje pozycją uprzywilejowaną względem potencjalnych beneficjentów Działania 1.1.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalając skargę H. Sp. z o.o. na powyższą informację stwierdził, że ocena czy przedsiębiorstwo spełni kryteria przyznania prawa pomocy w ramach wskazanego programu operacyjnego dokonywana jest w oparciu o przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008. Przytoczywszy treść przepisów rozporządzenia dotyczących kryteriów, jakie powinien spełniać przedsiębiorca ubiegający się o dofinansowanie, Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżąca nie jest podmiotem samodzielnym, gdyż jest podmiotem powiązanym w rozumieniu art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008.

Sąd podniósł, że na istnienie powiązań wskazuje przede wszystkim to, że wspólnicy skarżącej spółki: K.S., A.M. oraz B.H. są jednocześnie bądź wspólnikami innych spółek działających na tym samym rynku pokrewnym bądź też prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą na tym samym rynku lub rynku pokrewnym.

Sąd wskazał, że K.S., będąc wspólnikiem i prezesem zarządu spółki skarżącej prowadzi jednocześnie jednoosobową działalność pod nazwą P. C. K.S., a ponadto jest jedynym udziałowcem i prezesem zarządu I. Sp. z o.o. B.H., będąc wspólnikiem i prokurentem skarżącej i A.M., będący wspólnikiem i prezesem zarządu skarżącej spółki od czerwca 2012 r. są wspólnikami spółki A. Sp. z o.o., w której posiadają łącznie większość udziałów, a ponadto A.M. jest prezesem jednoosobowego zarządu spółki, zaś B.H. członkiem rady nadzorczej.

Za prawidłowe Sąd pierwszej instancji uznał stanowisko Agencji, że wszystkie wymienione spółki oraz K.S. prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą działają na tym samym rynku lub rynkach pokrewnych.

Przedmiotem działania skarżącej spółki jest m. in. produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, handel hurtowy i detaliczny pojazdami samochodowymi oraz naprawa pojazdów samochodowych. Spółka ubiega się o dofinansowanie projektu w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych. Natomiast przedmiotem działalności K.S. jest m. in. sprzedaż hurtowa lakierów samochodowych, a spółki I. - sprzedaż hurtowa wyrobów chemicznych, w tym w lakierów samochodowych. Z kolei spółka A. zajmuje się sprzedażą hurtową i detaliczną pojazdów samochodowych oraz części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, a także konserwacją i naprawą pojazdów samochodowych. Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że wszystkie wskazane przedsiębiorstwa działają na tym samym lub pokrewnym rynku w rozumieniu przepisów rozporządzenia.

Zdaniem Sądu Agencja prawidłowo również upatruje powiązań w fakcie, że wspólnicy spółki skarżącej są – w różnej konfiguracji – członkami zarządów lub rad nadzorczych innych spółek działających na tym samym lub pokrewnym rynku. Powiązania poprzez osoby fizyczne pozwalają na wzajemną współpracę przedsiębiorstw, ustalanie wspólnej strategii, wspólnych rynków zbytu, wzajemne udzielanie sobie pożyczek, zawieranie korzystnych dla danego przedsiębiorstwa umów czy też wspólne korzystanie z nieruchomości lub pomieszczeń niezbędnych do prowadzenia działalności. Osoba będąca właścicielem innego przedsiębiorstwa lub wspólnikiem z większościowym udziałem w innych przedsiębiorstwach albo członkiem organów innego przedsiębiorstwa działających na tym samym lub pokrewnym rynku może wywierać wpływ na działalność przedsiębiorstwa.

Zdaniem Sądu o istnieniu powiązań pomiędzy wyżej wymienionymi przedsiębiorstwami świadczy ponadto umowa najmu zawarta przez skarżącą, w której to umowie skarżąca występuje jako najemca, a wynajmującym są wszyscy trzej wspólnicy Spółki skarżącej jako osoby fizyczne.

Nadto z oświadczenia oraz biznesplanu wynika, że nowo utworzona spółka będzie funkcjonować w tej samej dziedzinie działalności gospodarczej, w której dziś funkcjonują i posiadają praktykę jej właściciele i zamierza korzystać z doświadczenia jej wspólników oraz znajomości branży. Na powiązania wskazuje również list intencyjny z dnia 23 listopada 2010 r. dotyczący woli nawiązania współpracy między A. Sp. o.o. a H.

Wobec powyższych okoliczności, w ocenie Sądu, nie można podzielić stanowiska skarżącej, że jest ona przedsiębiorstwem samodzielnym. Dlatego też prawidłowe jest stanowisko Agencji, że stwierdzone powiązania wykluczają możliwość uzyskania przez skarżącą dofinansowania w ramach konkursu dla Działania 1.1. – Dotacje dla nowopowstałych mikroprzedsiębiorstw, bowiem skarżąca i podmioty z którymi jest powiązana muszą być dla potrzeb postępowania konkursowego traktowane łącznie. Sąd stwierdził, że rzeczywisty statut skarżącej, po uwzględnieniu potencjału tych podmiotów uniemożliwia przyznanie pomocy skarżącej.

Za bezzasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 60 lit a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006, wskazując że odmowa podpisania umowy nastąpiła z powodu stwierdzenia powiązania skarżącej z innymi podmiotami, co wykluczało udzielenie pomocy publicznej.

Zdaniem Sądu, Agencja, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie stworzyła nieznanego porządkowi konstytucyjnemu źródła prawa, a tym samym nie naruszyła art. 87 Konstytucji RP. Z treści rozstrzygnięcia protestu wynika bowiem wprost, że podstawą odmowy przyznania pomocy było rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008, a nie jak zarzucała skarżąca Vademecum MŚP. Odwołanie się do Vademecum MŚP miało na celu wyjaśnienie pojęć tego rozporządzenia.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że okoliczność, że czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu rzeczą wspólną wymagają jednomyślności współwłaścicieli, nie zmienia oceny, że skarżąca spółka jest przedsiębiorstwem powiązanym z innymi przedsiębiorstwami poprzez określone osoby fizyczne – wspólników spółki skarżącej. Tym samym Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 199 Kodeksu cywilnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła H. Sp. z o.o., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o uwzględnienie skargi w całości i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie:

I. prawa materialnego, tj. naruszenia regulacji zawartych w art. 30c ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., nr 84, poz. 712 ze zm., dalej jako u.z.p.p.r.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.). poprzez oddalenie skargi, mimo, że instytucja pośrednicząca, tak przy ocenie wniosku pierwotnego, jak i protestu strony skarżącej dopuściła się złamania:

1. art. 3 ust. 2 akapit 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 800/2008, poprzez niezastosowanie ww. regulacji w stosunku do H. Sp. z o.o., oraz w sytuacji gdy:

a) żaden inny przedsiębiorca nie ma większości praw głosu w H. Sp. z o.o. w roli udziałowca/akcjonariusza lub członka;

b) żaden inny przedsiębiorca nie ma prawa wyznaczyć lub odwołać większość członków organu zarządzającego lub nadzorczego H. Sp. z o.o.;

c) żaden inny przedsiębiorca nie ma prawa wywierać dominującego wpływu na H. Sp. z o.o. zgodnie z jakąkolwiek umową lub postanowieniami w umowie spółki;

d) udziałowcy nie kontrolują pośrednio ani bezpośrednio większości praw głosu udziałowców/akcjonariuszy lub członków w tym przedsiębiorstwie,

czyli nie została pozytywnie spełniona hipoteza regulacji zawartej w art. 3 ust. 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia nr 800/2008, poprzez przyjęcie, że rzeczywisty status skarżącej, po uwzględnieniu potencjału tych podmiotów uniemożliwia przyznanie skarżącej pomocy publicznej w ramach Działania 1.1.

2. tezy 53 rozporządzenia nr 800/2008 przez wyinterpretowanie z ww. tezy unormowania, zgodnie z którym H. Sp. z o.o. faktycznie nie potrzebuje dofinansowania w ramach projektu "Zwiększanie zdolności inwestycyjnej przedsiębiorstwa poprzez realizację innowacyjnego projektu" złożonego w ramach I Osi Priorytetowej, Działania 1.1 RPO WL 2007-2013"

3. art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przez jego bezpodstawne zastosowanie w stosunku do H. Sp. z o.o. i przyjęcie, że strona skarżąca jest objęta – w ramach realizacji projektu ogólnym zakazem udzielania pomocy publicznej;

4. art. 60 lit a) rozporządzenia nr 1083/2006 przez jego bezpodstawne zastosowanie i przyjęcie, że projekt strony skarżącej nie spełnia mających zastosowanie zasad wspólnotowych i krajowych przez cały okres ich realizacji;

5. przyjęcie, że treści zawarte na str. 32 pochodzącego od LAWP dokumentu VADEMECUM MŚP określenie statusu MŚP przedsiębiorstwa oraz wynikające z tego konsekwencje – stanowią źródło prawa pozwalające na dekodowanie normy, zgodnie z którą H. Sp. z o.o. powinna w ramach postępowań o udzielenie dofinansowania być potraktowana razem z szeregiem innych podmiotów – P.C. K.S., I. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., P. Sp. z o.o. jako jeden organizm gospodarczy w rozumieniu zasad obowiązujących przy udzielaniu pomocy publicznej,

powyższe stanowiło:

6. oczywiste złamanie regulacji art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez stworzenie nieznanego porządkowi konstytucyjnemu źródła prawa;

7. pominięcie regulacji zawartej w art. 199 Kodeksu cywilnego i przyjęcie, że wynajęcie przez wspólników H. Sp. z o.o. nieruchomości, na której strona skarżąca prowadzi działalność, zwiększa stan uzależnienia i braku samodzielności H. Sp. z o.o. w sytuacji, gdy czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu nieruchomością (rzeczą) wspólną wymagają jednomyślności, zaś podejmowanie uchwał na zgromadzeniu wspólników H. Sp. z o.o. (co do zasady) nie;

8. pominięcie okoliczności, że pierwotna ocena oraz rozpatrzenie protestu zostały dokonane przy popełnieniu przez LAWP istotnego błędu w ustaleniach faktycznych odnośnie tego, że strona skarżąca jest podmiotem niesamodzielnym w sytuacji, gdy nie zachodzą żadne powiązania mogące wskazywać na brak samodzielnego występowania w obrocie przez H. Sp. z o.o.

II. przepisów postępowania, tj.: art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 30c ust. 3 pkt 1 u.z.p.p.r. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zarówno podczas dokonywania pierwotnej oceny wniosku skarżącej, jak i rozpoznania protestu strony skarżącej (podczas której sankcjonowano wadliwie dokonaną pierwotną ocenę) doszło do popełnienia przez Agencję istotnych błędów, tak w zakresie naruszenia określonych prawem zasad oceny powiązań i ich skutków dla możliwości udzielenia dofinansowania, jak i błędów w zakresie ustaleń faktycznych.

Ponadto kasator wskazał, że regulacje zawarte w art. 5 pkt 11, art. 30b ust. 1 zdanie pierwsze i ust. 2 oraz art. 30c ust. 1 u.z.p.p.r. zostały uznane wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. P 1/11 za niezgodne z regulacją zawartą w art. 87 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Lubelska Agencja Wspierania Przedsiębiorczości wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego w stosunku do zaskarżonego orzeczenia jest zdeterminowany, poza przypadkami nieważności postępowania, które w niniejszej sprawie nie występują, granicami środka zaskarżenia. Stosownie do art. 183 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

Niniejsza skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego (pkt 1) oraz naruszeniu przepisów postępowania (pkt 2).

Przedstawione przez skarżącą kasacyjnie zarzuty nie odpowiadają w pełni wymogom z art. 176 p.p.s.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania (art. 133 § 1 i art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) – winno być: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 30c ust. 3 pkt 1 u.z.p.p.r.) należy zauważyć, iż skarżąca kasacyjnie nie wykazała na czym owo naruszenie miałoby polegać, co uniemożliwia merytoryczne jego rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 174 pkt 2 w zw. z art. 176 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie jest zobowiązany do wskazania nie tylko konkretnego przepisu, którego naruszenia dopuścił się Sąd I instancji, ale również do wyjaśnienia, w jaki sposób do tego naruszenia doszło. Dodatkowo w przypadku naruszenia prawa procesowego skarżący kasacyjnie winien wykazać, iż naruszenie przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powołany w podstawie skargi kasacyjnej art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.

Tak więc, aby zarzut ten mógł przynieść zamierzony skutek, skarżąca kasacyjnie powinna była wykazać, iż zaistniała jedna z okoliczności naruszających ten przepis, np. Sąd I instancji wydał wyrok przed zamknięciem rozprawy, lub też, że w swoich ustaleniach wyszedł poza materiał zawarty w aktach sprawy. Zaistnienie którejkolwiek z tych okoliczności nie zostało jednak w żaden sposób wykazane przez skarżącą kasacyjnie. Podniesiona w skardze kasacyjnej argumentacja stanowi jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji wyrażonym w zaskarżonym wyroku i nie wnosi nic nowego do sprawy. Skarżąca kasacyjnie podniosła, bez powołania się na konkretne fakty, że do naruszenia wskazanych przepisów doszło w związku z oddaleniem skargi, mimo popełnienia przez LAWP istotnych błędów przy ustalaniu stanu faktycznego w zakresie powiązań i ich wpływu na uzyskanie dofinansowania. W tej sytuacji wypowiedź autora skargi kasacyjnej należy postrzegać jedynie jako przejaw niezadowolenia w związku z podjętym orzeczeniem.

Podobnie należy odnieść się do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarżąca kasacyjnie nie wykazała, aby Sąd I instancji wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy lub też, że rozpoznał ją w węższym niż trzeba zakresie, względnie, że nie uwzględnił ujawnionych w toku postępowania sądowoadministracyjnego naruszeń prawa, jakich dopuścił się organ. Okoliczności te również należy wykazać, czego w niniejszej skardze kasacyjnej zabrakło.

Niezależnie od powyższego wypada również zauważyć, iż zgodnie z art. 30e u.z.p.p.r. w zakresie nieuregulowanym w ustawie do postępowania przed sądami administracyjnymi stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określone dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 z wyłączeniem art. 52-55, art. 61 § 3-6, art. 115-122, 146, 150 i 152 tej ustawy.

Stosownie do art. 30c ust. 3 powołanej ustawy w wyniku rozpatrzenia skargi, o której mowa w ust. 1 (wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego), sąd może:

1) uwzględnić skargę, stwierdzając, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo, przekazując jednocześnie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez właściwą instytucję zarządzającą lub pośredniczącą;

2) oddalić skargę w przypadku jej nieuwzględnienia;

3) umorzyć postępowanie w sprawie, jeżeli z jakichkolwiek względów jest ono bezprzedmiotowe.

Wskazane powyżej unormowanie oznacza, że w rozpoznawanej sprawie nie znajduje zastosowania art. 145 p.p.s.a., skoro u.z.p.p.r. zawiera odrębne w tym zakresie uregulowanie, a tym samym błędem było oparcie zarzutu na tym przepisie.

Podsumowując, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego należy na wstępie zauważyć, iż może być on rozpoznany jedynie na podstawie niekwestionowanego stanu faktycznego, co oznacza, że podniesiona w ramach tego zarzutu argumentacja wskazująca na nieprawidłowości w postępowaniu dowodowym nie mogła odnieść zamierzonego skutku, zwłaszcza, iż jak wcześniej wywiedziono stanowiła ona jedynie polemikę z zaskarżonym wyrokiem. Tym samym przy rozpoznaniu niniejszego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany do uwzględnienia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania przez Sąd I instancji. Wynika z niego, że skarżąca kasacyjnie, mimo, iż z formalnego punktu widzenia była przedsiębiorstwem samodzielnym, to jednak z uwagi na stwierdzone powiązania z innymi podmiotami gospodarczymi, o jakich mowa w art. 3 ust. 3 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, była przedsiębiorstwem de facto niesamodzielnym.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia art. 3 ust. 2 akapit 2 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 przez jego niezastosowanie należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie.

Jak wynika z treści tego przepisu "Przedsiębiorstwo można jednak zakwalifikować jako samodzielne i w związku z tym niemające żadnych przedsiębiorstw partnerskich, nawet jeśli niżej wymienieni inwestorzy osiągnęli lub przekroczyli pułap 25 %, pod warunkiem że nie są oni powiązani, w rozumieniu ust. 3, indywidualnie ani wspólnie, z danym przedsiębiorstwem:

a) publiczne korporacje inwestycyjne, spółki kapitałowe podwyższonego ryzyka, osoby fizyczne lub grupy osób prowadzące regularną działalność inwestycyjną podwyższonego ryzyka, które inwestują w firmy nienotowane na giełdzie (tzw. "anioły biznesu"), pod warunkiem że całkowita kwota inwestycji tych inwestorów w jedno przedsiębiorstwo nie przekroczy 1.250.000 EUR;

b) uczelnie wyższe lub ośrodki badawcze nienastawione na zysk;

c) inwestorzy instytucjonalni, w tym regionalne fundusze rozwoju;

d) niezależne władze lokalne jednostki administracyjnej z rocznym budżetem poniżej 10 milionów EUR oraz liczbą mieszkańców poniżej 5.000.

Powołany przepis odnosi się więc do tzw. przedsiębiorstw partnerskich, a nie do przedsiębiorstw powiązanych, jak zostało przyjęte w sprawie. Na okoliczność tę wskazywał już Sąd I instancji rozpoznając jeden z zarzutów skargi. Skarżąca kasacyjnie nie podważyła tego stanowiska. Zarzut naruszenia przepisów procesowych okazał się bowiem bezskuteczny.

Z tych też powodów, w sprawie nie mógł mieć zastosowania art. 3 ust. 2 akapit 2 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008.

Na marginesie wypada jednak zauważyć, iż warunkiem przyznania wnioskowanej pomocy była przynależność przedsiębiorstwa skarżącej kasacyjnie do sektora MŚP, w rozumieniu powołanego rozporządzenia Komisji (WE). Podkreślenia jednak wymaga to, że w sprawie nie tyle chodziło o formalne spełnienie tego wymogu, ale rzeczywiste. Jak wynika z orzecznictwa TSUE w sytuacji, gdy podmiot gospodarczy wywiera wpływ na zarządzanie innego podmiotu gospodarczego, to powinien być on uważany za uczestniczącego w działalności gospodarczej wykonywanej przez ten podmiot. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby, zdaniem TSUE, do pozbawienia skuteczności zasad prawa Unii dotyczących pomocy państwa (v. C-91/01; C-407/08; C-480/09 P; T-137/02 i C-8/2005). Stąd dla prawidłowego określenia statusu przedsiębiorstwa skarżącej kasacyjnie organ był zobowiązany ustalić czy przedsiębiorstwo to funkcjonowało jako podmiot samodzielny, czy też w powiązaniu lub partnerstwie z innymi podmiotami.

Zgodnie z art. 2 pkt 7 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 "małe i średnie przedsiębiorstwa" lub "MŚP" oznaczają przedsiębiorstwa spełniające kryteria, o których mowa w załączniku I.

Prawodawca unijny wskazał również, w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, iż pomoc indywidualna udzielana w ramach programu, o którym mowa w ust. 1, jest zgodna ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 87 ust. 3 Traktatu i wyłączona z wymogu zgłoszenia, o którym mowa w art. 88 ust. 3 Traktatu, o ile pomoc taka spełnia wszystkie warunki przewidziane w rozdziale I oraz w odpowiednich przepisach rozdziału II niniejszego rozporządzenia, a indywidualny środek pomocy zawiera wyraźne odesłanie do odpowiednich przepisów niniejszego rozporządzenia przez przywołanie odpowiednich przepisów, tytułu niniejszego rozporządzenia i danych dotyczących jego publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Programy pomocy realizowane na rzecz nowo utworzonych małych przedsiębiorstw są zgodne ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 87 ust. 3 Traktatu i wyłączone z wymogu zgłoszenia, o którym mowa w art. 88 ust. 3 Traktatu, o ile spełnione są warunki, o których mowa w ust. 2, 3 i 4 niniejszego artykułu (art. 14 ust. 1 powołanego rozporządzenia).

Tak więc, aby przedsiębiorstwo mogło być zakwalifikowanym do MŚP, a udzielona mu pomoc nie naruszała postanowień traktatowych, musi ono spełniać trzy kryteria: kryterium liczby zatrudnianych osób, kryterium finansowe oraz kryterium niezależności (art. 2 i art. 3 ust. 1 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) 800/2008) .

Wprowadzając kryterium niezależności prawodawca unijny chciał w ten sposób zagwarantować, aby środki przeznaczone dla małych i średnich przedsiębiorstw rzeczywiście przynosiły korzyści tym przedsiębiorstwom, dla których dostęp do środków finansowych stanowi utrudnienie.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 zał. nr 1 do powołanego rozporządzenia Komisji (WE) "przedsiębiorstwo samodzielne" to takie, które nie jest zakwalifikowane jako przedsiębiorstwo partnerskie w rozumieniu ust. 2 ani jako przedsiębiorstwo powiązane w rozumieniu ust. 3.

Zatem nie wystarczy, jak twierdzi skarżąca kasacyjnie, spełnić hipotezę ust. 3 lit. a) do d) art. 3 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008, aby zostać uznanym za przedsiębiorstwo samodzielne w rozumieniu ust. 1 powołanego przepisu.

Przedsiębiorstwa pozostające w związku z osobą fizyczną lub grupą osób fizycznych działających wspólnie, o czym stanowi dalsza część tego przepisu, również traktuje się jak przedsiębiorstwa powiązane, jeżeli prowadzą one swoją działalność lub część działalności na tym samym właściwym rynku lub rynkach pokrewnych, za które uważa się rynek dla danego produktu lub usługi znajdujący się bezpośrednio na wyższym lub niższym szczeblu rynku w stosunku do właściwego rynku.

W realiach sprawy mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją.

Jak wynika z akt sprawy przedsiębiorstwo skarżącej kasacyjnie posiadało pozycję uprzywilejowaną ze względu na powiązania osobowe z pozostałymi podmiotami, a także prowadzenie działalności gospodarczej przez wszystkie podmioty na rynkach pokrewnych. Z akt sprawy wynika też, że podmioty te ze sobą współpracowały.

Prawidłowo zatem Agencja, co zostało następnie zaakceptowane przez Sąd I instancji, upatruje powiązań w tym, że wspólnicy skarżącej kasacyjnie spółki są – w różnej konfiguracji – członkami zarządów lub rad nadzorczych innych spółek działających na tym samym lub pokrewnym rynku. Powiązania poprzez osoby fizyczne pozwalają bowiem na wzajemną współpracę przedsiębiorstw, ustalanie wspólnej strategii, wspólnych rynków zbytu, wzajemne wsparcie finansowe, zawieranie korzystnych dla danego przedsiębiorstwa umów czy też wspólne korzystanie z nieruchomości lub pomieszczeń niezbędnych do prowadzenia działalności. Nie może budzić uzasadnionych wątpliwości, że osoba będąca właścicielem innego przedsiębiorstwa lub wspólnikiem z większościowym udziałem w innych przedsiębiorstwach albo członkiem organów innego przedsiębiorstwa działających na tym samym lub pokrewnym rynku może wywierać wpływ na działalność przedsiębiorstwa. Dlatego też nie można podzielić poglądu skarżącej kasacyjnie, że w sprawie mógłby mieć zastosowanie art. 3 ust. 2 akapit 2 zał. nr 1 do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008.

Odnosząc się do następnego w kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. naruszenia prawa w postaci dokumentu "Vademecum MŚP", należy stwierdzić, iż jest on bezzasadny. Opracowanie pt. "Vademecum MŚP" jest rodzajem wytycznych i nie stanowiło podstawy prawnej odmowy przyznania pomocy.

Odnosząc się do kolejnego z zarzutów, należy stwierdzić iż jest on również niezasadny. W pkt 53 preambuły do rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 prawodawca unijny zawarł odesłanie do innego aktu w kwestii zdefiniowania pojęcia małych i średnich przedsiębiorstw, a tym samym z jego treści, wbrew temu co twierdzi skarżąca kasacyjnie nie można bezpośrednio wyinterpretować braku podstaw do dofinansowania przedsiębiorstwa skarżącej kasacyjnie. Stanowisko w tym zakresie można dopiero zająć po przeprowadzeniu postępowania i dokonaniu oceny złożonego przez wnioskodawcę wniosku o dofinansowanie.

Nie doszło też do naruszenia art. 107 ust. 1 TFUE, w myśl którego z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

Wskazany przepis sam w sobie nie wywołuje skutku bezpośredniego, a tym samym nie tworzy praw indywidualnych, choć zobowiązuje państwa członkowskie do czuwania nad tym, aby nie dochodziło do naruszeń w omawianym zakresie. Tworzony w państwach członkowskich system pomocy jest bowiem monitorowany przez Komisje WE pod kątem zgodności z rynkiem wewnętrznym, w rozumieniu artykułu 107 TFUE.

Pomoc bezprawna podlega zwrotowi.

Obowiązkiem państwa członkowskiego jest stworzenie i stosownie środków prawnych w celu zapobieżenia tych naruszeń.

Stąd też sądy krajowe dokonując kontroli zaskarżonych aktów muszą w pełni uwzględniać interesy wspólnotowe i nie mogą akceptować przyznanie środka, którego realizacja byłaby sprzeczna z prawem Unii, chociażby przez nieuprawnione rozszerzenie kręgu beneficjentów pomocy. Jak zostało wcześniej wywiedzione skarżąca kasacyjnie prowadzi działalność gospodarczą w ramach przedsiębiorstwa, które nie spełnia warunków do uzyskania pomocy na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008. Brak przyznania pomocy nie narusza wspomnianego rozporządzenia jak i art. 107 ust. 1 TFUE.

W sprawie nie został również naruszony art. 60 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006.

Zarówno przepisy u.z.p.p.r. jak i powołanego rozporządzenia nakładają na instytucję zarządzającą obowiązek przygotowania i realizacji programu operacyjnego. Wśród wymienionych w tym przepisie zadań, do instytucji zarządzającej należy zapewnienie, że operacje są wybierane do finansowania zgodnie z kryteriami mającymi zastosowanie do programu operacyjnego oraz że spełniają one mające zastosowanie zasady wspólnotowe i krajowe przez cały okres ich realizacji. Zatem przepis ten wskazuje jedynie na jedną z funkcji, jaka spoczywa na instytucji zarządzającej programem operacyjnym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że z obowiązku tego LAWP wywiązała się w sposób należyty. Instytucja zarządzająca przed zawarciem umowy o dofinansowanie jest bowiem nie tylko uprawniona, ale i zobowiązana do weryfikacji dokonanej uprzednio pozytywnej oceny projektu w aspekcie jej zgodności z kryteriami wyboru.

Za niezasadny należało też uznać zarzut naruszenia art. 199 Kodeksu cywilnego, przez jego pominięcie, ponieważ nie znajduje on w sprawie zastosowanie, co wynika z charakteru przedmiotowego postępowania. Organy, podobnie jak sądy administracyjne, co do zasady stosują szeroko rozumiane przepisy administracyjne.

Skarżąca kasacyjnie nie wyjaśniła też na czym miałoby polegać naruszenie art. 87 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP.

Końcowo wypada też zauważyć, iż skarżąca kasacyjnie wskazała na wyrok TK z dnia 12 grudnia 2011 r., sygn. akt P 1/11 bez wyciągnięcia z tej okoliczności jakiegokolwiek skutku prawnego. Na marginesie należy jedynie stwierdzić, iż niekonstytucyjne przepisy ustawy i oparte na nich regulacje poszczególnych programów operacyjnych powinny być stosowane do upływu okresu odroczenia terminu utraty mocy obowiązywania lub do czasu ich zmiany przez ustawodawcę. Dokonanie przeciwnej interpretacji godziłoby w potencjalnych beneficjentów.

W stanie sprawy procedura rozpoznania wniosku została przeprowadzona w okresie obowiązywania norm prawnych, których konstytucyjność została zakwestionowana przez TK.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.