Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 258/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1, art. 20 ust. 1
journal: Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogdan Lubiński, Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 października 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/15 w sprawie ze skarg D. A. na interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2015 r. nr IBPBII/2/415-1095/14/JG, IBPBII/2/415-1096/14/JG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla interpretacje indywidualne Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2015 r. nr IBPBII/2/415-1095/14/JG, IBPBII/2/415-1096/14/JG, 3) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz D. A. kwotę 1234 (słownie: tysiąc dwieście trzydzieści cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 8 października 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi D. A. na interpretacje indywidualne Ministra Finansów z dnia 9 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Sąd przedstawiając stan faktyczny stwierdził, że we wniosku o interpretacje Skarżący wyjaśnił, iż jest zatrudniony przez polską spółkę z o.o. ("Polska Spółka") i uczestniczy w planie akcyjnym spółki z siedzibą w Stanach Zjednoczonych ("Plan"). Spółka z siedzibą w Stanach Zjednoczonych ("Spółka Amerykańska") jest międzynarodową, amerykańską korporacją specjalizującą się w dostarczaniu usług i produktów internetowych (tj. wirtualnych technik reklamowych, wyszukiwaniu, chmurach obliczeniowych, czy oprogramowaniu komputerowym), jest notowana na giełdzie N. w Stanach Zjednoczonych oraz na giełdzie we Frankfurcie. Jej spółki zależne znajdują się w ponad 40 krajach na całym świecie. Plan prowadzony i administrowany przez Spółkę Amerykańską, został wprowadzony w celu przyciągnięcia i zatrzymania najlepiej wykwalifikowanego personelu na stanowiskach charakteryzujących się wysoką odpowiedzialnością oraz jako dodatkowe świadczenie dla pracowników, dyrektorów i konsultantów, jak również w celu promowania sukcesu działalności firmy. Opierając się na zasadach Planu, Wnioskodawca otrzymuje Opcje na akcje Spółki Amerykańskiej oraz Ograniczone jednostki akcyjne (ang. "Restricted Stock Units"). Prawo do otrzymania Opcji na akcje oraz Ograniczonych jednostek akcyjnych nie wynika z umowy o pracę ze Spółką Polską, ani też podpisanych przezeń innych dokumentów (np. regulaminu wynagrodzeń) wiążących go ze Spółką Polską. Wnioskodawcy nie łączy ze Spółką Amerykańską stosunek pracy, ani żaden inny o podobnym charakterze. Koszty uczestnictwa Wnioskodawcy w Planie nie są ponoszone przez Spółkę Polską (tj. koszty Planu nie są refakturowane na pracodawcę Wnioskodawcy). Plan jest administrowany przez radę dyrektorów Spółki Amerykańskiej, która ma prawo do powołania odpowiednich komitetów decydujących, czy dany pracownik jest uprawniony do uczestnictwa w Planie oraz ile Opcji na akcje lub Ograniczonych jednostek akcyjnych może on otrzymać. W komitetach nie ma reprezentantów Spółki Polskiej. W związku z tym wybór pracowników uczestniczących w Planie oraz liczba przyznanych im udziałów znajduje się poza kontrolą Spółki Polskiej. Jak wynika z Regulaminu Planu, Amerykańska Spółka ma prawo w konkretnych przypadkach, uznaniowo zakazać obrotu jej papierami wartościowymi otrzymanymi przez uczestników Planu. Zgodnie z Planem, Wnioskodawca jest upoważniony do otrzymywania Opcji na akcje oraz Zbywalnych opcji na akcje. Przyznanie Opcji na akcje jest wyłączną kompetencją Spółki Amerykańskiej, a ich przyznanie nie powoduje u Wnioskodawcy powstania roszczenia o ponowne przyznanie opcji w przyszłości. Opcje na akcje mogą zostać zrealizowane w okresie ustalonym w umowie zawartej przez Wnioskodawcę z Amerykańską spółką. W okresie pomiędzy przyznaniem Opcji na akcje a ich realizacją, Wnioskodawca może utracić prawo do Opcji na akcje, jeżeli zostaną spełnione warunki określone w Planie (np. dojdzie do rozwiązania umowy o pracę Wnioskodawcy zawartej z Polską Spółką z określonych przyczyn). Opcje na akcje stanowią prawo do nabycia w przyszłości przez Wnioskodawcę akcji zwykłych Spółki Amerykańskiej. Są one objęte restrykcjami w zakresie czasu, jaki musi przepracować Wnioskodawca, aby nabyć prawo do ich realizacji. Dopiero po upływie okresu restrykcji uczestnik może wykonać opcję, i nabyć akcje po określonej cenie, albo podjąć decyzję o jej niewykonywaniu. Wnioskodawca nie może przenieść Opcji na akcje (poza określonymi przypadkami). Nabycie uprawnień do opcji na akcje nie spowoduje automatycznego nabycia akcji w przyszłości, ponieważ, zgodnie z przepisami Planu, opcje te nie muszą być wykonane. W celu wykonania prawa do objęcia akcji, Wnioskodawca jest zobowiązany do przedstawienia Amerykańskiej spółce zawiadomienia w formie elektronicznej lub pisemnej, w którym określa liczbę akcji, które chciałby przejąć oraz do zapłacenia ceny za opcje. W momencie wykonania Opcji na akcje Wnioskodawca nabywa akcje po cenie nie niższej niż 100% wartości rynkowej akcji z dnia przyznania mu Opcji na akcje. Zgodnie z zasadami Planu, Opcje na akcje mogą być zrealizowane w formie gotówkowej albo bezgotówkowej. W obydwu przypadkach, Wnioskodawca staje się prawnym właścicielem nabytych akcji, ale w przypadku realizacji w formie bezgotówkowej, liczba akcji jest mniejsza niż liczba Opcji na akcje, gdyż ich część zostaje zaliczona na poczet ceny wykupu opcji oraz ewentualnych prowizji i innych opłat. W momencie realizacji Opcji na akcje Spółka Amerykańska wydaje Wnioskodawcy imienne świadectwo własności akcji. Aż do momentu wydania tego świadectwa, Wnioskodawca nie ma prawa do akcji ani nie przysługują mu prawa akcjonariusza (w tym prawa głosu, prawo do dywidendy, itp.). Zgodnie z planem, zasady opisane powyżej odnosić się będą również do Zbywalnych opcji na akcje. Jednakże Zbywalne opcje na akcje mogą być zrealizowane w tradycyjny sposób, tak jak Opcje na akcje, bądź mogą zostać sprzedane przez Wnioskodawcę instytucjom finansowym na aukcji internetowej. W takiej sytuacji Wnioskodawca otrzyma jedynie wypłatę w gotówce stanowiącą cenę uzyskaną za sprzedane Zbywalne opcje na akcje.

Zgodnie z postanowieniami Planu, Wnioskodawca może być uprawniony do otrzymania bezpłatnie Ograniczonych jednostek akcyjnych w formie tzw. akcji warunkowych Spółki Amerykańskiej. Ograniczone jednostki akcyjne stanowią niegwarantowane i objęte restrykcjami przyrzeczenie wydania Wnioskodawcy przez Spółkę Amerykańską pewnej liczby akcji w przyszłości. Wydanie akcji nastąpi pod warunkiem, że Wnioskodawca po upływie okresu restrykcyjnego będzie nadal zatrudniony przez Spółkę Polską bądź inny podmiot z grupy. Akcje warunkowe są akcjami podlegającymi ograniczeniom, które są nakładane w okresie ustalonym w umowie zawartej przez Wnioskodawcę ze Spółką Amerykańską. Ograniczone jednostki akcyjne, które nie zostały przydzielone, podlegają przepadkowi w sytuacji dobrowolnego lub przymusowego rozwiązania umowy o pracę z Polską Spółką bez względu na przyczynę (z wyjątkiem śmierci). Wnioskodawca nie może sprzedać, zastawiać, przekazywać, cedować lub w inny sposób zbyć Ograniczonych jednostek akcyjnych przed nabyciem do nich uprawnień. Jednakże, w okresie restrykcyjnym, o którym mowa powyżej, Wnioskodawca ma prawo głosu oraz do otrzymywania dywidend i innych wypłat należnych mu z tytułu posiadania akcji Spółki Amerykańskiej. Po upływie okresu restrykcyjnego określonego w umowie przyznania Ograniczonych jednostek akcyjnych zawartej ze Spółką Amerykańską, Wnioskodawca może swobodnie dysponować akcjami i nadal korzystać z praw akcjonariusza. Przyznanie Ograniczonych jednostek akcyjnych jest wyłączną kompetencją Spółki Amerykańskiej, a ich przyznanie nie powoduje u Wnioskodawcy powstania roszczenia o ponowne przyznanie jednostek w przyszłości.

W związku z powyższym Skarżący zadał pytania:

-czy prawidłowe jest jego stanowisko, że po jego stronie dochód z tytułu uczestnictwa w planie, z wyłączeniem dywidend wypłaconych przez spółkę amerykańską w związku z przyznaniem ograniczonych jednostek akcyjnych, powstanie dopiero w momencie, gdy dokona zbycia akcji w wyniku realizacji opcji na akcje, zbywalnych opcji na akcje lub ograniczonych jednostek akcyjnych lub gdy dokona sprzedaży zbywalnych opcji na akcje na aukcji internetowej, a nie na żadnym wcześniejszym etapie planu?

oraz

czy wyżej wspomniany dochód powinien zostać zaklasyfikowany odpowiednio jako dochód z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (w zakresie sprzedaży akcji) i art. 17 ust. 1 pkt 10 w/w. ustawy (w odniesieniu do sprzedaży Zbywalnych opcji na akcje) podlegający opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej zgodnie z art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych? Na to pytanie jego zdaniem powinna zostać udzielona odpowiedź twierdząca.

Minister Finansów wydał dwie interpretacje, bowiem jedna zawiera ocenę prawną w zakresie skutków przedstawionego stanu faktycznego, natomiast druga interpretacja odnośnie skutków przedstawionego zdarzenia przyszłego.

Minister Finansów stwierdził, że moment przyznania RSU nie skutkuje dla Skarżącego powstaniem przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychód powstaje natomiast w chwili otrzymania akcji spółki amerykańskiej po spełnieniu warunków wynikających z planu motywacyjnego. Przychód ten kwalifikowany będzie jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Podstawą opodatkowania otrzymanych nieodpłatnie akcji będzie przychód odpowiadający wartości rynkowej otrzymanych akcji. Natomiast sprzedaż w ten sposób nabytych akcji skutkować będzie powstaniem przychodu z kapitałów pieniężnych z tytułu sprzedaży akcji. Do kosztów uzyskania przychodu będzie podlegało zaliczenie m.in. wartości nieodpłatnego świadczenia, które zostało opodatkowane przez Wnioskodawcę, jako przychód z innych źródeł. Przychód taki winien zostać wykazany w formularzu według ustalonego wzoru (PIT-38), w terminie do dnia 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, w którym przychód ten został uzyskany. W tym samym terminie należy odprowadzić podatek. Tak przedstawiony sposób opodatkowania nie spowoduje podwójnego opodatkowania. Ponadto zapewnia identyczne traktowanie podatników, którzy otrzymali nieodpłatne akcje i tych, którzy nabyli je samodzielnie za środki z własnego majątku.

Po bezskutecznym wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, Skarżący wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Domagał się uchylenia ww. interpretacji i zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 11 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., poprzez jego błędną wykładnię i tym samym niewłaściwe stwierdzenie, że sam fakt nieodpłatnego nabycia akcji spółki powoduje powstanie przychodu po stronie podmiotu obejmującego akcje. Podniósł również zarzut naruszenia art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h Ordynacji podatkowej, przez uchybienie przepisom prawa materialnego oraz przyjęcie niekorzystnej dla skarżącego wykładni.

Minister Finansów w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z dnia 8 października 2015 r. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy oznaczone sygn. akt I SA/Kr 1004/15 i I SA/Kr 1005/15 i prowadził je pod sygn. akt I SA/Kr 1004/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. dalej: "P.p.s.a.") oddalił skargę. Sąd podzielił twierdzenia organu zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych interpretacji i przyjął je za swoje. Wskazał, iż prawidłowe jest stanowisko organu, iż moment przyznania RSU nie skutkuje dla Skarżącego powstaniem przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wynika to oczywiście z faktu, że w tym momencie Skarżący otrzymuje wyłącznie potencjalną możliwość uzyskania korzyści w przyszłości, w postaci akcji, po spełnieniu warunków wynikających z umowy planu. Przychód powstaje natomiast w chwili otrzymania akcji spółki amerykańskiej po spełnieniu warunków wynikających z planu motywacyjnego. Nastąpi bowiem przysporzenie majątkowe w związku z faktem, że nabycie akcji nastąpiło w formie nieodpłatnej: Skarżący osiągnął rzeczywistą korzyść - otrzymał akcje na własność, nie dokonując żadnej odpłatności. Podstawą opodatkowania otrzymanych nieodpłatnie akcji będzie przychód odpowiadający wartości rynkowej otrzymanych akcji. Natomiast sprzedaż w ten sposób nabytych akcji skutkować będzie powstaniem przychodu z kapitałów pieniężnych w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 i pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Skarżący do kosztów uzyskania przychodu z tytułu sprzedaży akcji będzie mógł zaliczyć m. in. wartość nieodpłatnego świadczenia, które zostanie opodatkowane przez Skarżącego w chwili nabycia akcji, a także inne wydatki faktycznie poniesione przez niego na nabycie akcji. Taka regulacja uniemożliwi podwójne opodatkowanie, na które powołuje się Skarżący. W rezultacie powyższego Sąd wskazał, że przywoływane w skardze wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajdują zastosowania w realiach kontrolowanych spraw, bowiem część z nich dotyczy kwalifikacji wydatków do kosztów uzyskania przychodów, a część sytuacji dwukrotnego kwalifikowania przysporzenia do tego samego źródła przychodów, a taki przypadek nie ma miejsca w niniejszej sprawie.

Na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący wniósł skargę kasacyjną, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 11 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w postaci stwierdzenia, iż sam fakt nieodpłatnego nabycia akcji spółki powoduje powstanie przychodu po stronie podmiotu rzeczone akcje obejmującego podczas gdy, zdaniem Skarżącego, zdarzenie takie jest neutralne podatkowo.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć następującą kwestię, czy w momencie nieodpłatnego nabycia akcji wskazanej spółki prawa amerykańskiego po stronie Skarżącego powstaje przychód do opodatkowania w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., czy też przychód powstanie dopiero w momencie, gdy dokona ich zbycia.

W ocenie Skarżącego fakt otrzymania przez niego akcji w związku z udziałem w programie motywacyjnym, w podanych realiach sprawy, nie doprowadził do powstania po jego stronie przychodu podatkowego na moment ich otrzymania. Przeciwnego zdania jest organ interpretacyjny, który twierdzi, że w momencie otrzymania akcji spółki amerykańskiej po stronie Skarżącego będzie miało miejsce przysporzenie majątkowe, stanowiące przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f.

Sąd pierwszej instancji zaaprobował stanowisko organu.

Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się natomiast ze stanowiskiem Skarżącego, że przychód do opodatkowania w przedstawionym stanie faktycznym powstaje tylko raz - w chwili zbycia akcji w wyniku realizacji opcji na akcje, zbywalnych opcji na akcje lub ograniczonych jednostek akcyjnych lub gdy dokona sprzedaży zbywanych opcji na aukcji internetowej i jest to przychód z kapitałów pieniężnych, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 i 10 u.p.d.o.f. Z uwagi na to, że w skardze kasacyjnej ograniczono się do argumentacji związanej ze zbyciem akcji, dalsze rozważania oparto na skutkach podatkowych nabycia oraz zbycia akcji spółki amerykańskiej w związku z uczestnictwem Skarżącego w programie motywacyjnym.

Zauważyć należy, że analizowany problem sporny dotyczący przychodu z nieodpłatnego nabycia akcji związanych z udziałem w programie motywacyjnym, był już przedmiotem licznych wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m. in. wyroki NSA: z 21 lipca 2017 r., II FSK 1716/15; z 21 lipca 2016 r., II FSK 1725/14; z 10 listopada 2016 r., II FSK 2243/14; z 23 listopada 2016 r., II FSK 3675/14, wyroki dostępne w bazie CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podzielając poglądy zawarte w tych orzeczeniach, skład orzekający w niniejszej sprawie uznał za celowe i adekwatne również w niniejszej sprawie odwołanie się w znacznej mierze do argumentacji zawartej w ww. wyroku z dnia 21 lipca 2017 r., II FSK 1716/15.

W pierwszej kolejności należy zatem wskazać, że zgodnie art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami - z zastrzeżeniem art. 14-16 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3 - są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Nie ulega zatem wątpliwości, że aby powstał przychód (opodatkowanie) muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki:

1) świadczenie musi mieć wymierną korzyść dla podatnika oraz

2) podatnik musi tę korzyść (świadczenie) "otrzymać".

W przypadku świadczeń częściowo odpłatnych, przychodem podatnika jest różnica pomiędzy wartością tych świadczeń, ustaloną według zasad określonych w ust. 2 lub 2a, a odpłatnością ponoszoną przez podatnika (art. 11 ust. 2b u.p.d.o.f.). W przypadku nabycia rzeczy i praw jest to różnica między ceną rynkową, stosowaną w obrocie rzeczami lub prawami tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia oraz czasu i miejsca ich uzyskania (art. 11 ust. 2 u.p.d.o.f.).

Na podstawie art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i 17 oraz przychody nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach.

Pojęcie "nieodpłatnego świadczenia" użyte w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., jak również w art. 11 ust. 1, nie zostało zdefiniowane w tej ustawie. Analiza judykatury, jak i piśmiennictwa na kanwie tych przepisów, raczej nie nasuwa wątpliwości, że pojęcie to ma szerszy zakres niż w prawie cywilnym. Obejmuje ono nie tylko świadczenie w cywilistycznym znaczeniu (działanie lub zaniechanie na rzecz innej strony - art. 353 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.), ale w jego zakres wchodzą także wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu. Dla uznania więc, że dane świadczenie jest nieodpłatne bądź częściowo nieodpłatne, konieczne jest stwierdzenie, że w wyniku zdarzenia prawnego czy zjawiska gospodarczego podatnik uzyskał korzyść majątkową kosztem innego podmiotu lub też uzyskał nieodpłatne (częściowo nieodpłatne), to jest niezwiązane z kosztami (całkowitymi kosztami) lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie majątku, mające konkretny wymiar finansowy (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., sygn. akt II FPS 1/06, CBOSA).

Ponadto zauważyć trzeba, że akcje są papierami wartościowymi inkorporującymi zarówno prawa, jak i obowiązki akcjonariusza w stosunku do spółki będącej emitentem akcji. Moment uzyskania dochodu z akcji nie jest tożsamy z momentem ich nabycia, bez względu na formę tego nabycia (w tym przypadku w wyniku nieodpłatnego przekazania akcji w ramach programu motywacyjnego). Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, iż generują dochód w przyszłości: w postaci dywidendy, czy też - w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na nabycie akcji. W momencie zaś otrzymania akcji na preferencyjnych warunkach przysporzenie, jakie z tego tytułu uzyskuje dana osoba, niezależnie od źródła i przyczyny uzyskania tego przysporzenia, jest jedynie potencjalne.

Uznanie, że przychód powstaje w momencie nieodpłatnego nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego oraz że dochodem z tej czynności jest wartość rynkowa akcji prowadziłoby do opodatkowania wartości wyrażonej w pieniądzu, której podatnik w momencie uzyskania akcji nie osiągnął. Otrzymanie akcji nie daje żadnych korzyści, ponieważ akcje są takim składnikiem majątku, który przychód może dać dopiero w momencie ich zbycia w drodze sprzedaży lub zamiany, ewentualnie innych czynności. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopiero zbycie akcji pozwala ustalić, jaki dochód podatnik osiągnął przez to, że nabył akcje w drodze programu motywacyjnego, a następnie zbył te akcje. Nabycie akcji samo przez się nie daje żadnego przychodu. W praktyce wygląda to tak, że w chwili nabycia akcji podatnik nie wie, jaki uzyska przychód, bowiem okaże się to dopiero w przyszłości.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma także zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego.

Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2011 r., I FSK 525/10, CBOSA). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z dnia 22 maja 2002 r. sygn. akt K 6/02) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., I FSK 972/09, CBOSA) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP. Nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez Ministra Finansów skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego opodatkowany byłby dwukrotnie: po raz pierwszy w momencie ich nieodpłatnego nabycia, po raz drugi z momentem odpłatnego zbycia tychże akcji. Rozpatrujący sprawę skład orzekający podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany w wyroku z 25 lutego 2015 r., II FSK 96/13 (CBOSA), że obowiązujące przepisy nie pozwalały w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. Z kolei w art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f lub 1g lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14 u.p.d.o.f. Art. 22 ust. 1f lub 1g u.p.d.o.f. dotyczące nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to znaczy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Tym samym nie jest możliwe uwzględnienie jako kosztu uzyskania przychodów wartości przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia, o którym mowa w art. 22 ust. 1d pkt 2 u.p.d.o.f., do którego to przepisu ani art. 30b ust. 2, ani art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie odsyłają.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że przychód podatkowy powstanie dopiero w momencie sprzedaży przez Skarżącego omawianych akcji. Przychód uzyskany z tego tytułu należy zakwalifikować jako przychód z kapitałów pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f., za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się należne - choćby nie zostały faktycznie otrzymane - przychody z odpłatnego zbycia udziałów w spółkach mających osobowość prawną oraz papierów wartościowych.

Końcowo Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że o prawidłowości prezentowanej powyżej argumentacji świadczą również wprowadzone zmiany do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych od 2018 r. - por. ustawa z dnia 27 października 2017 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 2017, poz. 2175). Jak wynika z uzasadnienia zmiany przepisów (Sejm RP VIII Kadencji, nr druku 1878): "Obecnie opodatkowaniu podlegają dochody uzyskane ze zbycia akcji otrzymanych na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki. Nie ustala się dochodu na moment otrzymania akcji. Wprowadzone regulacje doprecyzowują (bold NSA) powyższe rozwiązanie, wskazując, że w przypadku otrzymania przychodu w ramach realizacji programu motywacyjnego, przychód powstaje tylko w momencie odpłatnego zbycia akcji. Wszystkie zatem zdarzenia zaistniałe w ramach realizacji programu motywacyjnego (np. objęcie pochodnego instrumentu finansowego, jako nieodpłatne świadczenie, realizacja praw z tego instrumentu wykonana poprzez nabycie akcji) są obojętne podatkowo. Jednakże warunkiem takiej szczególnej formy opodatkowania jest, że akcje te muszą być nabyte w ramach programów motywacyjnych (które są tworzone na podstawie uchwały walnego zgromadzenia). W ramach doprecyzowania zdefiniowano pojęcie programu motywacyjnego oraz pojęcie spółki dominującej."

Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w myśl art. 203 pkt 1 P.p.s.a.