Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 208/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Powołane przepisy: article: art. 20 ust. 3, art. 25 ust. 4-6
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
article: par. 2 ust. 2, par. 10 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 1997 nr 116 poz. 745
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień.
Teza: Postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzane na podstawie art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim przypadku stroną postępowania weryfikacyjnego jest współmałżonek, który uzyskał po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie lub złożył wniosek o ich przyznanie /art. 25 ust. 4-6 ustawy o kombatantach oraz par. 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia/.

TEZY

Postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich, przeprowadzane na podstawie art. 25 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745/ może być prowadzone także po śmierci osoby, której uprawnień kombatanckich postępowanie dotyczy. W takim przypadku stroną postępowania weryfikacyjnego jest współmałżonek, który uzyskał po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie lub złożył wniosek o ich przyznanie /art. 25 ust. 4-6 ustawy o kombatantach oraz par. 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia/.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy z udziałem prokuratora Prokuratury Krajowej Ryszarda Walczaka po rozpoznaniu sprawy ze skargi Albiny M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 26 lutego 1999 r. (...) w przedmiocie przyznania uprawnień dla wdowy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2000 r. SA/Sz 598/99 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 26 lutego 1999 r. utrzymał w mocy swą uprzednio wydaną decyzję z dnia 13 stycznia 1999 r. odmawiającą przyznania Albinie M. uprawnień wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że zmarły mąż wnioskodawczyni - Józef M. pełnił służbę zawodową w strukturach informacji wojskowej, co - zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j. Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 - powoływanej nadal jako: ustawa o kombatantach/ - przesądzało o tym. że nie mógł on korzystać z uprawnień kombatanckich, a w wypadku ich wcześniejszego przyznania, powinien być ich pozbawiony, o ile nie zostaną przedstawione dowody przeciwne, o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawa o kombatantach. Zatem, Albinie M., jako wdowie po kombatancie, przysługiwałyby uprawnienia pochodne w stosunku do uprawnień jej zmarłego męża - Józefa M. /art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach/, ale w tym celu musiałaby ona dowieść, że w rozpoznawanej sprawie miały miejsce okoliczności, o których mowa jest w art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach.

Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie, wnioskodawczyni - Albina M. twierdzi wprawdzie, że jej zmarły mąż - Józef M. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w Ruchu Oporu w okresie od dnia 14 kwietnia 1944 r. do dnia 16 sierpnia 1944 r., ale twierdzenia tego nie poparła ona żadnymi dowodami wymaganymi stosownie do art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach/. W wyniku skargi Albiny M. na powyższą decyzję, Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2000 r. /SA/Sz 598/99/ uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 26 lutego 1999 r. i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 13 stycznia 1999 r. W uzasadnieniu tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że:

"Skoro (...) nie żyjący kombatant posiadał uprawnienia oparte na tytule wskazanym w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy kombatanckiej i nie został ich pozbawiony za życia - po jego śmierci przysługują one wdowie /wdowcowi/ z mocy prawa - tj. art. 20 ust. 3 ustawy kombatanckiej. Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji na wdowy /wdowców/".

Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 5 grudnia 2000 r. (...) wniósł rewizję nadzwyczajną od powyższego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 12 kwietnia 2000 r. /SA/Sz 598/99/, zarzucając temu wyrokowi rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm. - powoływanej nadal jako: ustawa o NSA/ oraz art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach, a w konsekwencji na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej podniesiono w szczególności, że w rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, iż zmarły - Józef M. w okresie od października 1952 r. do 29 stycznia 1957 r. pełnił służbę wojskową w strukturach Informacji Wojskowej, a zatem spełniał przesłanki stanowiące podstawę pozbawienia go uprawnień kombatanckich /art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach/. Natomiast skarżąca wdowa po kombatancie - Albina M., która jest osobą wywodzącą na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach swe prawa pochodne w stosunku do uprawnień pierwotnych zmarłego męża - Józefa M., nie przedstawiła żadnych dowodów wymaganych stosownie do art. 21 ust. 3 pkt 1 i pkt 2 ustawy o kombatantach, które pozwalałyby na odstąpienie od decyzji o cofnięciu uprawnień kombatanckich jej zmarłemu mężowi z przyczyn wyżej określonych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.

Zasady prawne weryfikacji uprawnień kombatanckich określa art. 25 ustawy o kombatantach /w brzmieniu obowiązującym w 1999 r./ oraz rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień /Dz.U. nr 116 poz. 745 - powoływane nadal jako: rozporządzenie/, które wydane zostało na podstawie art. 25 ust. 6 tej ustawy.

Z przepisów tych jednoznacznie wynika, że w sytuacji, gdy osoba, której uprawnień kombatanckich dotyczy postępowanie weryfikacyjne, zmarła, stroną tego postępowania jest pozostały po niej współmałżonek, któremu - na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach - przysługuje uprawnienie /uprawnienie pochodne/ do korzystania z uprawnień kombatanckich po zmarłym współmałżonku /par. 2 oraz par. 10 pkt 2 lit. "b" rozporządzenia/. Oznacza to, że wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd prawny, iż "Brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji na wdowy /wdowców/", jest oczywiście niezgodny z obowiązującą ustawą o kombatantach i wydanym na jej i podstawie rozporządzeniem.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że Józef M. w okresie od października 1952 r. do dnia 29 stycznia 1957 r. pełnił zawodową służbę wojskową w strukturach Informacji Wojskowej i na tej podstawie - zgodnie z dyspozycją art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" ustawy o kombatantach /w brzmieniu obowiązującym w 1999 r./ - Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 13 stycznia 1999 r. pozbawił go uprawnień kombatanckich.

Jest również poza sporem, że Albina M. - wdowa po zmarłym Józefie M., która w dniu 1 lutego 1999 r. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy o odmowie przyznania jej uprawnień kombatanckich po zmarłym mężu, powołując się na działalność zmarłego męża w Ruchu Oporu w okresie od dnia 14 kwietnia 1944 r. do dnia 16 sierpnia 1944 r., nie przedłożyła żadnych dowodów, wymaganych stosownie do dyspozycji art. 21 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 ustawy o kombatantach oraz par. 10 pkt 2 lit. "b" /in fine/ rozporządzenia, które uzasadniałyby zmianę decyzji pozbawiającej jej zmarłego męża - Józefa M. uprawnień kombatanckich, co w konsekwencji przesądziło o tym, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia 26 lutego 1999 r. utrzymał w mocy swą uprzednią decyzję z dnia 13 stycznia 1999 r. o odmowie przyznania Albinie M. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.