Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 604/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3, art. 24
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
article: art. 64 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Protokolant Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 września 2013r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcie bezpośredniego w pomniejszonej wysokości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] – każdą z nich w części dotyczącej płatności cukrowej, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w części określonej w pkt 1 sentencji wyroku, 3. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz G. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w. W. przyznał

G. P. płatność na rok 2011 w wysokości [...] zł oraz płatność cukrową w wysokości [...] zł.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr 9002-2012-010488, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 24 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. Nr 39, poz. 219 ze zm.), stwierdził nieważność powyższej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W z dnia [...] kwietnia 2012 r. w części dotyczącej przyznania płatności cukrowej.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że G.P. przedłożyła wraz z wnioskiem o przejęcie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego następujące dokumenty: oświadczenie (O-13/01) o nabyciu w wyniku dziedziczenia własności wszystkich gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które było własnością M.P., oświadczenia (O-10/01) współspadkobierców po M.P. o wyrażeniu zgody na przyznanie płatności cukrowej G.P. oraz odpis skrócony aktu zgonu M.P.. Nadto organ wskazał, jakie dokumenty winna złożyć strona ubiegająca się o przejęcie płatności po śmierci rolnika, któremu pierwotnie przyznano płatność cukrową, wymagane przepisami § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, celem wykazania przejścia na jej rzecz uprawnienia do przyznania płatności. Stwierdził też, że żadnego z wymaganych ewentualnie dokumentów wnioskująca nie przedstawiła wraz z wnioskiem o przyznanie płatności. Powołując się na art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego organ wyjaśnił, że z rażącym naruszeniem prawa, w świetle ww. przepisu mamy do czynienia, gdy w sposób oczywisty, bezsporny i niestwarzający odmiennej wykładni został naruszony przepis prawny.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W., na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1, art. 24 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) przyznał G.P. płatność na rok 2011 w wysokości [...] zł oraz odmówił przyznania płatności cukrowej. Uzasadniając odmowę przyznania płatności cukrowej organ wyjaśnił, że poza załączonymi do wniosku dokumentami wnioskodawczyni powinna była również przedłożyć prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, czego nie zrobiła. Organ wskazał również, że różnica kwot płatności przyznanych decyzją nr [...] w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia [...] kwietnia 2012 r. i niniejszą decyzją podlega dobrowolnemu zwrotowi i windykacji.

W odwołaniu od powyższej decyzji G.P. podniosła, że po złożeniu wniosku o płatność za 2011 r. była przekonana, że spełniła wszystkie warunki niezbędne do otrzymania wszystkich płatności. Nie otrzymała żadnego wezwania w celu uzupełnienia brakujących dokumentów. Do pisma strona dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] czerwca 2012 r. sygn. akt I[...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M.P..

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), art. 24 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. Nr 39, poz. 219 ze zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni ubiegając się o przyznanie płatności cukrowej na podstawie art. 24 ust. 1a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, przedłożyła do akt sprawy m.in. oświadczenie (O-13/01) o nabyciu w wyniku dziedziczenia własności wszystkich gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które było własnością M.P., oświadczenia (O-10/01) współspadkobierców po M.P. o wyrażeniu zgody na przyznanie płatności cukrowej G.P. oraz odpis skrócony aktu zgonu M.P.. Zgodnie z § 11 ust. 2 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wnioskodawczyni powinna była dołączyć do wniosku także prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (pkt 2), albo gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku (pkt 3): zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, albo kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji. Strona mogła także dołączyć inne wskazane dokumenty, jednakże nie przedstawiła żadnego z nich.

Organ odwoławczy wskazał również, że płatność cukrową może uzyskać producent, który zawarł z producentem cukru umowę kontraktacji dostawy buraków cukrowych na rok gospodarczy 2006/2007. Przepisy niniejszej ustawy, umożliwiają ponadto przyznanie tej płatności rolnikowi, który nie był stroną umowy dostawy buraków na rok 2006/2007, jeżeli taką umowę zawarł jego małżonek lub jego spadkodawca (art. 24 ust. la pkt 1 i 2). Wówczas producent musi dołączyć do wniosku dokumenty, o których mowa w § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego braku wezwania wnioskodawcy w celu uzupełnienia brakujących dokumentów czy złożenia wyjaśnień, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z § 11 ust. 5 rozporządzenia w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w przypadku, gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku, postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku składa się do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności cukrowej, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Z przedłożonego wraz z odwołaniem postanowienia Sądu Rejonowego w R., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po M.P. wynika, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane w dniu [...] czerwca 2012 r. Prawomocne stało się w dniu [...] lipca 2012 r., a pierwotna decyzja organu I instancji wydana została w dniu [...] kwietnia 2012 r., tj. przed dniem zakończenia postępowania spadkowego przez sąd.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. wyjaśnił również, że organ prowadzący postępowanie stoi na straży praworządności, jednak nie ma obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia

stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest również obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ale nie ma obowiązku jego zebrania, opierając się tym samym na materiale dowodowym przedstawionym przez stronę postępowania, co wynika z art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, który dokonuje pewnego ograniczenia w stosowaniu zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art.

3 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia, co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

G.P. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy powyższą decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w części odmawiającej przyznania płatności cukrowej. Wnosząc o uchylenie skarżonej decyzji, wstrzymanie jej wykonania oraz zasądzenie kosztów postępowania strona zarzuciła naruszenie art. 24 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez nie przyznanie płatności cukrowej pomimo spełnienia wszystkich wymagań koniecznych do jej otrzymania.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że po przyznaniu płatności cukrowej nigdy nie udzielono jej informacji, że złożony przez nią wniosek jest niekompletny. Pracownicy ARMiR, po dostrzeżeniu braków formalnych wniosku, zobowiązani byli do poinformowania strony o konieczności dostarczenia stwierdzenia nabycia spadku po mężu, jednak tego nie uczyniono. Organ nie kwestionuje faktu, że jest ona osobą uprawioną do przejęcia płatności cukrowej, a jedynie niedołączenie stosownego dokumentu jest przeszkodą w przyznaniu wnioskowanej płatności. Wskazała również, że wielokrotnie dowiadywała się w siedzibie organu czy dopełniła wszelkich formalności i uzyskiwała informację, że wszystko jest w porządku, czego dowodem jest wcześniejsze przyznanie płatności.

W uzupełnieniu skargi (pismo z dnia [...] maja 2013 r. k. 4 akt sądowych) strona wskazała, że w razie wykrycia wadliwie złożonego wniosku, osoba ubiegająca się o przyznanie płatności winna być wezwana przez organ na podstawie art. 64 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 3 ust. 1 ustawy do uzupełnienia braków formalnych pisma. Zgodziła się ze stanowiskiem organu, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, jednak skoro w uzasadnieniu decyzji organ przyznaje, że jest ona spadkobiercą męża, to uznał ten fakt za udowodniony. Zdaniem skarżącej, jedyną przyczyną odmowy przyznania płatności cukrowej było uchybienie formalne, nie zaś niewykazanie okoliczności faktycznych sprawy. Wskazała, że to organ nie dochował obowiązku ciążącego na nim na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Na żadnym etapie postępowania ARiMR nie żądał od niej dostarczenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, nie pouczył jej również, mimo licznych wizyt w siedzibie organu, o konieczności dostarczenia tego dokumentu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że skarżąca składając wniosek w dniu [...] maja 2011 r. w punkcie 2 IX części wniosku oświadczyła, że znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r. poz. 270 z późn.zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a." Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Podkreślenia wymaga, iż przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie G.P. uczyniła decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR w T. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o przyznaniu płatności na rok 2011 w wysokości [...] zł oraz odmowie przyznania płatności cukrowej, jedynie w części dotyczącej odmowy przyznania płatności cukrowej. Skarżąca jako dysponent skargi określiła zatem jednoznacznie zakres sądowej kontroli wobec przedmiotowej decyzji. Zważyć przyjdzie, że kwestia przyznania płatności cukrowej, niezależnie od objęcia jednym wnioskiem i rozstrzygnięcia wspólna decyzją, może w okolicznościach niniejszej sprawy stanowić odrębną sprawę administracyjną.

Sąd w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie posiadał zatem kompetencji do objęcia sądową kontrolą legalności i rozstrzygnięciem decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARMiR w T. z dnia [...] kwietnia 2013 r. w pozostałym, niezaskarżonym zakresie. W tej sytuacji jedynie marginalnie należy zauważyć, iż przedmiotowa decyzja, w części nieobjętej skargą, została podjęta z rażącym naruszeniem prawa (w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.), bowiem utrzymała w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w W. z [...] stycznia 2013 r. dotkniętą wadą nieważności - dotyczącą sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną tego organu (art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.) z dnia 30 kwietnia 2012 r. nr 0044-2012-000002110. Organy Agencji bowiem, rozpoznając ponownie sprawę przyznania skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego pominęły okoliczność, iż ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. wyłącznie w części dotyczącej przyznania stronie płatności cukrowej.

Nie budzi wątpliwości, że w tym przypadku mamy do czynienia z tożsamością podmiotową i przedmiotową. Obie wskazane decyzje skierowane są bowiem do tego samego podmiotu – G.P., obie również obejmowały tą samą treść żądania – wniosek złożony w dniu [...] maja 2011 r., obie zostały również wydane w oparciu o te same przepisy ustawy o płatnościach. W konsekwencji oznacza to, iż pierwotna decyzja nadal pozostaje w obrocie prawnym w części, w której organ ARiMR przyznał skarżącej za 2011 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatność w wysokości [...] zł (jednolitą i uzupełniającą płatność obszarową – pkt 1-3 decyzji z [...] kwietnia 2012r.).

Wobec powyższego decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., w części orzekającej o przyznaniu skarżącej ponownie tej samej płatności (pkt 1-3), została wydana w warunkach res iudicata, co stanowi kwalifikowaną wadę aktu administracyjnego. Wada ta, jak również adekwatna wadliwość decyzji organu odwoławczego, z uwagi na zakres zaskarżenia oraz brak wpływu na rozstrzygnięcie w kwestii płatności cukrowej nie mogła zostać uwzględniona przez sąd z urzędu, zatem winna podlegać ewentualnej weryfikacji w trybach nadzwyczajnych.

Przechodząc do oceny legalności stanowiącej przedmiot sporu skarżonej części decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] kwietnia 2013 r. i poprzedzającego ją postępowania stwierdzić należy, iż podjęte w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcia organów obydwu instancji w zakresie płatności cukrowej nie odpowiadają prawu.

Bezsporna pozostaje okoliczność, że decyzje te zapadły w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po stwierdzeniu przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T., decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. - w części dotyczącej przyznania skarżącej płatności cukrowej na wniosek z 2011r. Z wyjaśnień organu w toku postępowania wynika, że decyzja nieważnościowa nie była przez stronę kwestionowana w trybie odwoławczym i stała się ostateczna. Z tej też przyczyny, skoro strona nie wyczerpała trybu weryfikacji decyzji w odrębnym postępowaniu administracyjnym, w niniejszym postępowaniu Sąd nie może objąć kontrolą zgodności z prawem także ostatecznej decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Owa decyzja stwierdzająca nieważność decyzji o przyznaniu płatności cukrowej, nawet pomimo wątpliwości czy istniały przesłanki prawne do stwierdzenia, że wydano ją z rażącym naruszeniem prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako pozostający w obrocie prawnym ostateczny akt administracyjny, korzysta z domniemania legalności, dopóki nie zostanie wzruszona w stosownym trybie.

Przyznanie płatności cukrowej reguluje przepis art. 24 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1164), powoływanej dalej jako "ustawa o płatnościach". W myśl ust. 1 tego artykułu płatność cukrowa przysługuje rolnikowi, który spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku i który złożył wniosek o przyznanie tej płatności oraz który zawarł:

1) na rok gospodarczy 2006/2007 z producentem cukru umowę dostawy buraków cukrowych zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 318/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze cukru (Dz. Urz. UE L 58 z 28.02.2006, str. 1) albo

2) na rok gospodarczy 2005/2006 umowę dostawy buraków cukrowych z producentem cukru, który zrzekł się w roku gospodarczym 2006/2007 kwoty zgodnie z art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 320/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. ustanawiającego tymczasowy system restrukturyzacji przemysłu cukrowniczego we Wspólnocie i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 58 z 28.02.2006, str. 42).

Płatność cukrową przyznaje się na wniosek rolnika w decyzji w sprawie przyznania płatności obszarowej, o której mowa w art. 19 ust. 1 (art. 24 ust. 3 ustawy)

Stosownie do ust. 1a pkt 2 art. 24 płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą ze spadkodawcą rolnika wnioskującego o płatność cukrową lub ze spadkodawcą małżonka rolnika wnioskującego o płatność cukrową. W takim przypadku stosownie do § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2010 r. Nr 39, poz. 215), do wniosku o przyznanie płatności cukrowej dołącza się:

1) oświadczenie o zawarciu umowy dostawy przez:

a) spadkodawcę rolnika wnioskującego o płatność cukrową lub

b) spadkodawcę małżonka rolnika wnioskującego o płatność cukrową

- zawierające imię i nazwisko oraz numer identyfikacyjny spadkodawcy, a w przypadku gdy numer taki nie został nadany - PESEL albo kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości, jeżeli spadkodawca nie posiadał obywatelstwa polskiego;

2) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo

3) gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:

a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo

b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo

4) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza, albo

5) prawomocne postanowienie sądu o dziale spadku albo umowę w formie aktu notarialnego, na mocy których został dokonany dział spadku, z którego wynika, że uprawnienie do przyznania płatności cukrowej przeszło na rolnika wnioskującego o przyznanie tej płatności lub na jego małżonka.

Zgodnie z ust. 5 § 11 rozporządzenia, w przypadku, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku składa się do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności cukrowej, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia.

Bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje, że w dniu [...] maja 2011 r. G.P. złożyła wniosek o przyznanie płatności obszarowej oraz płatności cukrowej, która została przejęta po zmarłym mężu – M.P. otrzymującym uprzednio płatność cukrową. Do wniosku beneficjentka załączyła odpis skrócony aktu zgonu M.P., oświadczenie, że jest ona spadkobiercą M.P., z którym została zawarta umowa na dostawy buraków cukrowych, oświadczenie o nabyciu w wyniku dziedziczenia własności wszystkich gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, które było własnością M.P. oraz oświadczenia współspadkobierców po M.P. o wyrażeniu zgody na przyznanie płatności cukrowej G.P..

W takim stanie faktycznym i prawnym, decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. na podstawie przedłożonych dokumentów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym sporną płatność cukrową. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z urzędu wszczął następnie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższej decyzji, w części dotyczącej płatności cukrowej, wskazując na konieczność ponownej weryfikacji dokumentów. Decyzją z dnia [...] listopada 2012 organ stwierdził nieważność tej części decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

Bezspornym również jest, że do przedmiotowego wniosku skarżąca nie załączyła prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym mężu, ani też sądowego stwierdzenia nabycia spadku: zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez sąd albo notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, ani też zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza albo prawomocnego postanowienia sądu o dziale spadku albo umowę w formie aktu notarialnego, na mocy których został dokonany dział spadku, z którego wynika, że uprawnienie do przyznania płatności cukrowej przeszło na rolnika wnioskującego o przyznanie tej płatności lub na jego małżonka.

Podkreślenia wymaga, iż pierwotnie właściwy w sprawie płatności organ ARiMR, nie dostrzegając braków formalnych w złożonym wniosku i jego niekompletności, przyznał G.P. wszystkie żądane płatności, w tym płatność cukrową. W istocie zatem w okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzić wątpliwości, że stwierdzone ostateczną decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. z dnia [...] listopada 2012 r. rażące naruszenie prawa przy wydaniu decyzji w części dotyczącej przyznania płatności cukrowej było zawinione wyłącznie przez organ administracji, który wadliwie dokonał oceny materiału dowodowego i weryfikacji zgłoszonego wniosku i dokumentacji.

Co więcej, nie można kwestionować zasadności zarzutów podnoszonych w odwołaniu oraz skardze, iż działając w zaufaniu do organu skarżąca mogła pozostawać w usprawiedliwionym błędnym działaniem organu przekonaniu, że złożony wraz z załącznikami wniosek jest kompletny i dopełniła wszystkich formalności w celu przejęcia również płatności cukrowej, którą jej wszakże przyznano. Wiedzę co do niekompletności złożonego wniosku i wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie przejęcia płatności cukrowej w istocie strona powzięła dopiero z decyzji o stwierdzeniu nieważności pierwotnej decyzji w części.

Rozpoznając ponownie sprawę ten sam organ ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił przyznania skarżącej płatności cukrowej. Wydając to rozstrzygnięcie organ uzasadnił, że w myśl art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach zwolniony jest z obowiązku podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również z obowiązku zbierania materiału dowodowego.

Rację należy przyznać organowi, że zgodnie art. 3 ust. 2 i 3 ustawy o płatnościach, w postępowaniu dotyczącym m.in. płatności cukrowej zastosowanie niektórych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego zostało wyłączone lub ograniczone. Stosownie do treści art. 3 ust. 1 ww. ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. W ust. 2 wspomnianego artykułu ustawodawca zastrzegł, że w postępowaniach dotyczących płatności organ administracji publicznej

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Natomiast w myśl ust. 3 to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W ocenie Sądu, zasada praworządności oraz obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oznacza, że materiał dowodowy posiadany przez organ musi być kompletny i pozwalać na wyjaśnienie wszystkich wątpliwości w sprawie celem prawidłowego ustalenia właściwej normy prawa materialnego i jej subsumcji. W szczególności musi pozwalać na odniesienie się do twierdzeń strony. Rację ma organ, iż nie ciąży na nim obowiązek poszukiwania dowodów uprawdopodobniających twierdzenia strony, niemniej jednak żaden z przepisów nie zwalnia go z obowiązku zweryfikowania prawdziwości twierdzeń strony. Przerzucenie ciężaru dowodu w postępowaniu o przyznanie płatności na osobę, która z danego faktu wywodzi skutki prawne, nie może doprowadzić do naruszenia przez organy zasady praworządności, w której mieści się obowiązek oparcia rozstrzygnięcia na stanie faktycznym zgodnym z rzeczywistością. Ustawa o płatnościach nakłada na organ obowiązek rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o cały materiał dowodowy, nie może on więc ustalić stanu faktycznego sprawy, w oparciu o ocenę tylko części tego materiału, czy też w oderwaniu od niego. W prawdzie organ jest zwolniony z aktywnego poszukiwania materiału dowodowego, ale jeśli chce ustalić pewną okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, a nie może tego uczynić na podstawie materiału dowodowego przedstawionego przez stronę, to powinien wezwać tę stronę do przedstawienia stosownych dowodów i dopiero jeżeli strona na wezwanie organu takich dowodów nie przedstawi, będzie zwolniony z obowiązku ich szukania we własnym zakresie.

Nadto organy ARiMR nie zostały zwolnione od przestrzegania innych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym uwypuklonej przez ustawodawcę w art. 3 ust. 2 pkt 1 zasady praworządności rozumianej jako przestrzeganie prawa przez organy administracji publicznej (art. 6 K.p.a.), co odpowiada konstytucyjnemu ujęciu tej zasady wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy działają na podstawie i w granicach prawa. Należy mieć ponadto na uwadze, że z konstytucją zasadą praworządności powiązana jest także merytorycznie i funkcjonalnie zasada państwa prawnego. Nadto organy administracji publicznej orzekające w przedmiocie płatności zobowiązane są także do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.)

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stanowczo wskazać należy, że skoro organ po przyznaniu ostateczną decyzja administracyjną płatności cukrowej, mimo złożenia niekompletnego wniosku, stwierdził po przeprowadzeniu ponownej analizy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niekompletny tj. wraz z wnioskiem strona nie przedłożyła części dokumentów określonych w ww. rozporządzeniu jako konieczne dla wydania decyzji o przejęciu płatności cukrowej, bezwzględnie winien w pierwszej kolejności wezwać skarżącą do przedłożenia brakujących dokumentów w określonym terminie. Organ dowolnie i błędnie bowiem uznaje, że brakujące pierwotnie dokumenty, które na skutek oczywistej wadliwości organu, zostały pominięte w pierwotnym postępowaniu, są tego rodzaju dowodami, co do których ciężar ich samoistnego przedłożenia ciążył na stronie postępowania. Organy zupełnie pomijają fakt, iż strona wnioskująca o przejęcie płatności przedłożyła wraz z wnioskiem część wymaganych dokumentów, na potwierdzenie okoliczności faktycznych – śmierci męża, który wcześniej uzyskiwał tę płatność (zawarł umowę dostawy) oraz faktu bycia jego spadkobiercą. O ile bezsprzecznie dokumenty te nie były wystarczające dla kompletności wniosku (zgodnie z przepisem ust. 2 § 11 rozporządzenia), to organ administracji brak ten winien bezwzględnie dostrzec i wezwać stronę do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie oczekiwanych dokumentów, pod rygorem pozostawienia go bez merytorycznego rozpoznania.

Żaden przepis ustawy o płatnościach nie wyłącza stosowania przepisu art. 64 § 2 K.p.a., w myśl którego organ ma obowiązek wezwać wnoszącego podanie do usunięcia jego braków jeżeli nie czyni ono zadość wymaganiom ustalonym w przepisach prawa. Dopiero w wyniku nieuzupełnienia takiego braku we wskazanym terminie i rygorze, organ może odstąpić od rozpoznania podania. Tym bardziej działanie takie wymagane było przy ponownym rozpatrzeniu wniosku, po stwierdzeniu nieważności wcześniejszej decyzji pozytywnej dla strony, mimo nieprzedłożenia wskazywanych obecnie dokumentów

Należy zgodzić się z zarzutem skarżącej, że organ wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. wprowadził stronę w błąd, bowiem pozytywne rozpatrzenie jej wniosku mogło być dla niej równoważne z informacją, że sam wniosek złożony został w sposób prawidłowy. Oczywiście błędem skarżącej było złożenie niekompletnego wniosku, bowiem nie ma wątpliwości, że to na niej ciąży w tym zakresie obowiązek. Jednakże, w oparciu o zasadę praworządności, ustawodawca obliguje w pierwszej kolejności organ do weryfikacji złożonych dokumentów pod względem kompletności co do wymagań proceduralnych i umożliwia stronom postępowania administracyjnego uzupełnienie braków formalnych ich wniosków, po wezwaniu właściwego organu. Niekompletny wniosek w istocie nie umożliwia bowiem rozpoznanie sprawy co de meritum – zasadności zgłoszonego we wniosku żądania, pod względem spełniania wymogów prawnomaterialnych. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie obowiązkiem organu było wezwanie strony do przedłożenia określonych w § 11 ust. 2 rozporządzenia dokumentów, zanim przystąpił do ustalenia stanu faktycznego i oceny czy skarżąca spełnia przesłanki do przejęcia spornej płatności, czy też nie.

Niedopuszczalnym w demokratycznym państwie prawnym jest by w takiej sytuacji, jaka została spowodowana przez zaniedbanie organu ARiMR w okolicznościach niniejszej sprawy, organ ten przerzucał odpowiedzialność za swoje błędy w pierwotnym przedwczesnym załatwieniu niniejszej sprawy na skarżącą i to wyłącznie ją obciążał konsekwencjami swojego wadliwego działania. Podkreślić przyjdzie, iż po złożeniu przez skarżącą wniosku o przyznanie płatności obszarowej wraz z płatnością cukrową w dniu [...] maja 2011 r. gdyby organ, w świetle obowiązujących przepisów dokonał niezwłocznie prawidłowej weryfikacji wniosku i dostrzegł jego niekompletność polegającą na nieprzedłożeniu przez stronę któregoś z dokumentów określonych w § 11 ust. 2 pkt 2 – 4 rozporządzenia z dnia 11 marca 2010 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (w brzmieniu wówczas obowiązującym), winien w oparciu o art. 64 § 2 K.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach, wezwać stronę do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania w tym zakresie bez rozpoznania. To z kolei, gdyby strona nie posiadała jeszcze postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym [...] marca 2011 r. mężu (vide odpis skrócony aktu zgonu) (§ 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia) umożliwiłoby jej przedłożenie alternatywnie przewidzianych przez prawodawcę dokumentów dla wykazania faktu spadkobrania tj. zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo kopii wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez sąd albo notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego albo kopią tego potwierdzenia poświadczoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza. W konsekwencji strona miałaby możliwość przedłożenia wymaganych dodatkowo dokumentów, na co prawodawca dał jej szansę (mając z pewnością na uwadze także termin składania wniosków o płatność), którą organy Agencji w niniejszej sprawie stronie w istocie odebrały. Wskazać bowiem dodatkowo przyjdzie, że w myśl przepisu ust. 2 pkt 3 i 5 rozporządzenia, w przypadku, gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku (po przedłożeniu zaświadczenia sądu o zarejestrowaniu wniosku lub kopii wniosku potwierdzonej za zgodność z oryginałem i potwierdzeniem nadania), postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku złożyć mogła strona do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego został złożony wniosek o przyznanie płatności cukrowej, w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. Gdyby więc organ dokonał prawidłowej weryfikacji wniosku, a następnie wezwał stronę do przedłożenia brakujących wymaganych prawem dokumentów, miałaby możliwość uzupełnienia braków wniosku, w tym nawet dopiero złożenia do sądu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku, o ile nie uczyniła tego wcześniej.

Poza zakresem zainteresowania organów przy ponownym rozpoznaniu sprawy pozostała zupełnie kwestia czy skarżąca spełniała materialnoprawne przesłanki do przejęcia spornej płatności cukrowej jako spadkobierca zmarłego męża. W tym zakresie organ nie dokonał wszakże oceny zgromadzonego materiału dowodowego i nie wypowiedział się ograniczając się do wskazywania oczywistego faktu niezłożenia wraz z wnioskiem kompletu dokumentów. W szczególności zaakcentować należy zaniechanie rozpoznania w tym zakresie istoty sprawy przez organ odwoławczy, z pominięciem analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wpływu na rozpoznanie sprawy faktu przedłożenia przez stronę wraz z odwołaniem postanowienia Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny z dnia [...] czerwca 2012 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M.J.P., przez żonę G.J.P. w [...] częściach oraz dzieci L.H.P., M.P., J.P. i M.P. (po 3/16 części), które uprawomocniło się dnia 10 lipca 2012 r.

Okoliczność tę należało rozważyć w toku niniejszego postępowania w dacie orzekania przez organ zarówno w kontekście wcześniejszego naruszenia przez organ przepisów procedury, jak również wpływu tego uchybienia na możliwość zachowania terminu, określonego § 11 ust. 5 rozporządzenia, bądź ewentualnie jego charakteru i możliwości przywrócenia w przypadku uchybienia przez stronę bez jej winy, z uwzględnieniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym zakresie zwrócić należy uwagę na rozróżnienie terminów materialnoprawnych oraz terminów procesowych, które podlegają przywróceniu, na zasadach określonych w K.p.a. o ile przepis nie stanowi inaczej (vide uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie 7 sędziów z dnia 29 października 2012 r. sygn. akt II GPS 3/12, dostępna pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zagadnienie to pozostało poza sferą rozważań organu odwoławczego, który wszakże winien uwzględnić stan faktyczny i prawny w dacie orzekania, czyli fakt, że strona uzupełniła pierwotny wniosek, przedkładając w toku postępowania postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. Niezrozumiała jest przy tym uwaga organu odwoławczego w uzasadnieniu skarżonej decyzji, że pierwotna decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] kwietnia 2012 r. tj. przed dniem zakończenia postępowania spadkowego przez Sąd (postanowienia z dnia [...] czerwca 2012 r.). Wskazać należy, że organ nie wyjaśnił jaki ta okoliczność ma wpływ na istnienie określonych ustawowo uprawnień strony do przejęcia po spadkodawcy płatności cukrowej, nadto organ pomija fakt, iż uprzednio stwierdzono ostateczną decyzją nieważność decyzji z [...] kwietnia 2012 r. w spornej części, co oznacza, że wyeliminowana została ona z obrotu prawnego w tym zakresie ze skutkiem ex tunc. W tej sytuacji w dacie orzekania przez organ drugiej instancji nieuprawnione było twierdzenie, że decyzja w sprawie przyznania skarżącej płatności cukrowej została wydana "przed zakończeniem postępowania spadkowego przez sąd". Także z odniesieniem do "decyzji pierwotnej", bowiem stwierdzenie jej nieważności uchyliło wszelkie skutki prawne od chwili jej wydania.

Dodatkowo wskazać przyjdzie, iż nader niefortunnie w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy w niniejszej sprawie powołuje się na konieczność znajomości przepisów regulujących przyznanie płatności przez osobę, która po raz pierwszy ubiegała się w 2011 r. się o przejęcie płatności pobieranych uprzednio przez zmarłego małżonka, w sytuacji gdy w sprawie to organ Agencji, z naruszeniem przepisów prawa przyznał płatność na podstawie niekompletnego wniosku, który nie zawierał wszystkich wymaganych prawem dokumentów.

Rozpoznając ponownie sprawę przyznania skarżącej spornej płatności cukrowej, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a., organ uwzględni ocenę prawną i wskazania wprost wynikające z uzasadnienia niniejszego wyroku. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Orzeczenie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej części decyzji wydano na podstawie art. 152 powołanej ustawy. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 P.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej, zgodnie z jej wnioskiem, zwrot poniesionych kosztów postępowania – uiszczonego wpisu od skargi (200 zł).