Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 768/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2012-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1 e
journal: Dz.U. 2008 nr 193 poz 1194
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych - tekst jednolity.
Teza: Przesłanki do uzyskania podwyższonego o 5 % odszkodowania, o jakim mowa w przepisie art. 18 ust. 1 "e" ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 z późn. zm.), są spełnione także wtedy, gdy bez czynienia przez byłego właściciela nieruchomości przeszkód, dochodzi do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez zarządcę drogi, zanim dotychczasowy właściciel zostanie zawiadomiony o wydaniu decyzji rodzącej obowiązek wydania nieruchomości.

TEZY

Przesłanki do uzyskania podwyższonego o 5 % odszkodowania, o jakim mowa w przepisie art. 18 ust. 1 "e" ustawy z 10.04.2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 z późn. zm.), są spełnione także wtedy, gdy bez czynienia przez byłego właściciela nieruchomości przeszkód, dochodzi do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez zarządcę drogi, zanim dotychczasowy właściciel zostanie zawiadomiony o wydaniu decyzji rodzącej obowiązek wydania nieruchomości.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. L. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na realizację inwestycji drogowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...] oraz stwierdza nieważność postanowienia Wojewody P. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącej Z. L. B. kwotę 1533 (słownie: tysiąc pięćset trzydzieści trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarga została wywiedziona na tle następujących okoliczności.

Decyzją z dnia [...].07.2011r. Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, orzekł o ustaleniu odszkodowania w kwocie 157 557 złotych za nieruchomość oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka o numerze geodezyjnym [...], położoną w B., przejętą przez Gminę B. w następstwie decyzji z dnia [...].10.2010r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej. Decyzja zobowiązała Gminę B. do wypłaty odszkodowania na rzecz L. Z. B. w terminie 14 dnia od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna. W podstawie prawnej decyzji organ powołał się na przepisy art. 12 ust. 4 "a", ust. 4 "f", ust. 5, art. 18 i art. 23 ustawy z dnia 10.04.2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w związku z art. 130 ust. 2 i 132 ust. 1 "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z uwagi na fakt, że wydzielona pod projektowaną ulicę działka skarżącej, stała się własnością gminy, wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania na rzecz właścicielki L. Z. B. Na potrzeby postępowania dopuszczono dowód z opisu stanu zagospodarowania i stanu techniczno – użytkowego nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej oraz zlecono sporządzenie operatu szacunkowego przez wyłonionego rzeczoznawcę. Operat został sporządzony w maju 2011r. Według niego nieruchomość według stanu na datę wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej i według cen na datę ustalenia odszkodowania, jest warta 157 557 złotych. W dniu 22.06.2011r. została przeprowadzona rozprawa administracyjna, na którą skarżąca się nie stawiła mimo prawidłowego zawiadomienia. Ustalając odszkodowanie w kwocie określonej przez rzeczoznawcę, organ stwierdził, że wartość odszkodowania nie została powiększona o 5 %, o jakim to powiększeniu mowa w art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, albowiem w sprawie nie doszło do wydania nieruchomości przez właścicielkę, czego potwierdzeniem byłby protokół zdawczo – odbiorczy lub jednostronne oświadczenie właściciela albo użytkownika wieczystego przejmowanej nieruchomości. W uzasadnieniu podkreślono, że gmina w piśmie z 21.07.2011r. poinformowała, że nieruchomość nie została na jej rzecz wydana.

W odwołaniu od tej decyzji L. Z. B. zarzuciła decyzji rażącą obrazę art. 9 kpa poprzez naruszenie obowiązku należytego i wyczerpującego poinformowania strony o treści art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych oraz obrazę tegoż art. 18 ust. 1 "e" w/w ustawy wobec błędnego uznania, że nie zaistniała podstawa do powiększenia kwoty przyznanego odszkodowania o 5 % w sytuacji, gdy działające na zlecenie gminy firmy budowlane jeszcze przed zakończeniem postępowania w sprawie, rozpoczęły roboty na wskazanej działce, a zatem nieruchomość została objęta w posiadanie przez gminę.

Decyzją z dnia [...].08.2011r. Wojewoda P. po rozpatrzeniu powyższego odwodnia, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. Organ odwoławczy przytoczył treść przepisów prawnych odnoszących się do kwestii ustalania wysokości odszkodowań za nieruchomości objęte decyzjami o ustaleniu realizacji inwestycji drogowych i stwierdził, że w treści doręczonej skarżącej decyzji z [...].10.2010r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, znalazła się informacja o treści art. 18 ust. 1 "e". Przepis ten dokładnie wskazuje wymagania, jakie musi spełnić dotychczasowy właściciel nieruchomości w celu uzyskania odszkodowania w wysokości powiększonej o kwotę równa 5 % wartości nieruchomości. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem skarżącej naruszenia art. 9 kpa poprzez brak poinformowania o treści przepisu określającego przesłanki powiększenia odszkodowania. Merytorycznie przesłanki podwyższenia odszkodowania nie zaistniały albowiem do wydania nieruchomości nie doszło.

W wywiedzionej do sądu administracyjnego skardze na powyższą decyzję, L. Z. B. zarzuciła decyzji:

- naruszenie art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wobec uznania, że nie m podstawy prawnej do powiększenia przyznanego odszkodowania o kwotę równa 5 % wartości nieruchomości, gdyż nieruchomość nie została wydana na rzecz aktualnego właściciela, podczas gdy wydanie nieruchomości nastąpiło per facta concludenta, albowiem działające na zlecenie Gminy B. firmy budowlane jeszcze przed zakończeniem postępowania w sprawie rozpoczęły roboty na wskazanej działce.

- naruszenie art. 107 par. 3 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób nieodpowiadający wymaganiom ustawowym tj. bez wskazania, które konkretnie dowody są wiarygodne i przemawiają za uznaniem, iż wydanie nieruchomości o numerze [...] nie nastąpiło, jak również brak wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji oraz wykładni przepisów w spornej kwestii realnej czynności "wydania nieruchomości".

- naruszenie art. 77 par. 1 kpa wobec niewykonania przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i niewyjaśnienie, kiedy i w jakich okolicznościach działające na zlecenie gminy firmy budowlane rozpoczęły roboty na działce skarżącej.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zamianę decyzji poprzez powiększenie przyznanego stronie odszkodowania o 5% wartości nieruchomości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku, pełnomocnik skarżącej rozszerzył wnioski i zarzuty skargi wnosząc o objęcie rozstrzygnięciem sądowym także postanowienia Wojewody P. z dnia [...].10.2011r. o wstrzymaniu z urzędu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministrcyjnego. Zdaniem pełnomocnika postanowienie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 9 i art. 132 ust. 1 lit. "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami, w związku z czym należy stwierdzić jego nieważność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem w okolicznościach sprawy nie można było uznać, że nie zaistniały podstawy do podwyższenia należnego skarżącej odszkodowania o 5 %, o którym to podwyższeniu mowa w przepisie art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Przepis powyższy stanowi, że w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż 30 dni od dnia:

1. doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, o której mowa w art. 17 tj. decyzji opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności,

2. doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo

3. w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna

- wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego.

Treść powyższego przepisu odczytywana w powiązaniu z przepisem art. 16 ustawy, przewidującym, co do zasady termin wydania nieruchomości nie krótszy niż 120 dni od dnia w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, wskazuje, że podwyższenie odszkodowania o 5 % wartości nieruchomości, przysługuje za skrócenie terminu wydania nieruchomości co najmniej do dni 30, liczonych od dat zdarzeń objętych poszczególnymi punktami. W świetle przytoczonego przepisu oraz przepisu art. 17 ustawy, określającego konsekwencje opatrzenia decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności, z nadaniem decyzji rygoru, wiąże się obowiązek niezwłocznego wydania nieruchomości przejętej pod realizację inwestycji. Wywiązanie się zaś z powyższego obowiązku uprawnia właściciela nieruchomości (użytkownika wieczystego) do uzyskania podwyższonego o 5 % odszkodowania. Jednocześnie, jak wskazuje treść przepisu art. 18 ust. 1"e" pkt 1 i 2, bieg terminu niezwłocznego wydania nieruchomości, rozpoczyna się dla zobowiązanego z momentem doręczenia mu albo zawiadomienia o wydaniu decyzji opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności albo z momentem doręczenia mu postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, rygoru natychmiastowej wykonalności. Nie ulega więc wątpliwości, że właściciel nieruchomości musi mieć świadomość ciążącego na nim obowiązku. Ciężar wykazania istnienia takiej świadomości spoczywa na organie administracji, który ma powinność zawiadomienia dotychczasowego właściciela nieruchomości o wydaniu decyzji (postanowienia) rodzącej obowiązek niezwłocznego wydania nieruchomości.

W sprawie niniejszej decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej między innymi na nieruchomości skarżącej (działce o numerze [...]) została wydana dnia [...].10.2010r. i opatrzona została rygorem natychmiastowej wykonalności. Bezspornym jest, że zawiadomienie o wydaniu decyzji zostało do skarżącej wystosowane w dniu 12.10.2011r. tj. w dacie, w której – co potwierdzają akta sprawy – Zarząd Dróg i Inwestycji Miejskich w B. przekazał już wykonawcy plac budowy. Skarżąca zawiadomienie o wydaniu decyzji dotyczącej jej nieruchomości otrzymała dnia 15.10.2010r. tj. po dacie faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez wykonawcę robót budowlanych. Świadomość zatem ciążącego na skarżącej obowiązku niezwłocznego wydania nieruchomości i jednocześnie bieg terminu do wydania nieruchomości, z którym się wiązało prawo do uzyskania podwyższonego odszkodowania, zaistniała w czasie, w którym bezprzedmiotowe już było wydawanie gruntu, albowiem był we władaniu gminy. Nadto mimo, że gmina dysponowała gruntem, skarżąca pismem z dnia 13.10.2010r., doręczonym w dniu 18.10.2010r. została wezwana do protokolarnego przekazania nieruchomości w terminie 7 – dniowym. Reakcją na takie wezwanie była telefoniczna informacja skarżącej, że nie wyda nieruchomości, ponieważ nią nie włada (vide: pismo pełnomocnika organu złożone po rozprawie – k. 50 akt), przy czym w okolicznościach sprawy jest bezspornym, że skarżąca nie czyniła przeszkód w faktycznym objęciu gruntu we władanie przez zarządcę.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, przesłanki do uzyskania podwyższonego o 5 % odszkodowania, o jakim mowa w przepisie art. 18 ust. 1 "e" ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, są spełnione także wtedy, gdy bez czynionych przez byłego właściciela nieruchomości przeszkód, dochodzi do faktycznego objęcia nieruchomości w posiadanie przez zarządcę drogi, zanim dotychczasowy właściciel zostanie zawiadomiony o wydaniu decyzji rodzącej obowiązek wydania nieruchomości.

Konsekwencją odmiennego niż przyjął organ stanowiska sądu, stała się konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji, jako wydanych bez właściwej oceny okoliczności faktycznych sprawy, skutkującej naruszeniem prawa materialnego ( art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Jednocześnie kierując się treścią art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uwzględnił wniosek skarżącej o objęcie wyrokowaniem także postanowienia wojewody z dnia [...].10.2011r. o wstrzymaniu wykonania decyzji o przyznaniu odszkodowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem administracyjnym. Postanowienie to, jak słusznie wychwyciła strona skarżąca, oczywiście naruszyło przepis art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przewidziane art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami czasowe wyłączenie prawnej skuteczności decyzji ostatecznych od których została wywiedziona skarga do sądu administracyjnego, nie obejmuje między innymi sytuacji objętych przepisem art. 132 ust. 1 "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. wykonalności odrębnych decyzji o odszkodowaniu. Z przepisu art. 9 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika wprost, że wstrzymanie z urzędu wykonania decyzji z uwagi na wniesioną skargę do sądu administracyjnego, nie obejmuje zapłaty odszkodowania ustalonego odrębną decyzją. Zatem orzeczenie o wstrzymaniu wypłaty odszkodowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem administracyjnym rażąco naruszyło art. 9 i 132 ust. 1 "a" ustawy o gospodarce nieruchomościami. W okolicznościach sprawy mogło zostać odebrane jako sankcja organu za brak akceptacji niepodwyższenia odszkodowania.

Stąd orzeczono jak w sentencji.