Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2090/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 4, art. 21. art. 22
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Elżbieta Maik po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Wr 253/11 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

II OSK 2090/11

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.

Powyższy wyrok zapadł na tle następujących okoliczności faktycznych i prawnych:

W dniu 13 grudnia 2010 r. E. W. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu represji. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że w roku 1945 r. jej ojciec został aresztowany przez NKWD i wywieziony na Syberię, a bezpośrednio po wojnie rodzina była szykanowana, poddawana nocnym rewizjom i okradana najpierw przez NKWD, a potem przez Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Urząd Bezpieczeństwa. W roku 1952 r. rodzinie został odebrany cały majątek, a skarżąca została społecznie wykluczona - bez dachu nad głową i bez środków do życia. W roku 1955 skarżąca została aresztowana i osądzona wyrokiem Sądu za rzekome zniszczenie mienia i manko, a w roku 1984 r. została ukarana sankcją karną za udział w manifestacji patriotycznej we Wrocławiu.

Pismem z dnia 17 grudnia 2010 r. organ wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku m.in. o poświadczone za zgodność z oryginałem kopie dokumentów oraz rekomendację stowarzyszenia właściwego dla określonej działalności kombatanckiej lub represji.

W odpowiedzi na wezwanie, przy piśmie z dnia 11 stycznia 2011 r., strona przedstawiła m.in. kopię postanowienia Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] lipca 2010 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Kolegium do Spraw Wykroczeń przy Naczelniku Dzielnicy W. – F. z dnia [...] sierpnia 1984 r., którym ukarano E. W. karą grzywny za udział w manifestacji patriotycznej w dniu [...] sierpnia 1984 r., kopię Monitora Polskiego Nr A-105 z 1951 r., zawierającego orzeczenie Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia 23 listopada 1951 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, kopię postanowienia Sądu Powiatowego w M. z dnia [...] lutego 1960 r. o stwierdzeniu prawa do spadku po S. L. oraz kopię postanowienia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] stycznia 1977 r. o przywróceniu do pracy. Jednocześnie strona oświadczyła, że rekomendację prześle w najbliższym czasie, gdyż z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie aktualnie odbyć podróży do siedziby Związku Więźniów Okresu Stalinowskiego i Osób Represjonowanych.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 1-4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z uwagi na fakt, że akta sprawy nie zawierają żadnych dowodów represji – działalności kombatanckiej strony w rozumieniu ustawy.

W dniu 8 lutego 2011 r. do organu wpłynęło pismo strony, potraktowane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Została do niego załączona rekomendacja wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, wystawiona przez Związek Więźniów Politycznych i Represjonowanych Okresu Stalinowskiego. Z rekomendacji wynika, że za udokumentowane i wiarygodne uznane zostały: represja za czyn związany z działalnością na rzecz suwerennego, niepodległego Państwa Polskiego w latach 80., represja w związku z prześladowaniami przez okupanta radzieckiego i Urząd Bezpieczeństwa PRL w latach 1945-1950, a uwięzienie i nieuzasadnione oskarżenia w latach 50. i 70. przyjęto za ciąg represji.

Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2011 r. o odmowie przyznania E. W. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu organ podał, że obowiązująca ustawa o kombatantach enumeratywnie wylicza tytuły z jakich możliwe jest przyznanie uprawnień wnikających z ustawy. Podnoszone przez stronę okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i nie mogą zostać potraktowane jako działalność kombatancka ani jako działalność równorzędna z działalnością kombatancką. Kierownik Urzędu nie kwestionuje cierpień, jakich doznała strona w okresie powojennym, podnoszone przez stronę okoliczności, nie stanowią jednak represji w rozumieniu art. 1 - 4 ustawy o kombatantach. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy i przyznania uprawnień z niej wynikających z innego tytułu niż w niej wymieniony.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu E. W. podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez nieuwzględnienie rekomendacji dotyczącej wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i wydanie decyzji nieznajdującej oparcia w całokształcie zgromadzonego materiału dowodowego, a także niewskazanie w decyzji dowodów, które organ uznał za udowodnione i przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego poprzez uznanie, że stosowane wobec niej represje nie mieszczą się w katalogu represji wymienionych w tym przepisie.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na treść kwestionowanego przez skarżącą rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd I instancji zauważył, że okoliczności podane przez skarżącą we wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, tj. nocne rewizje stalinowskie w 1945 r., aresztowanie ojca przez NKWD, wykluczenie społeczne w 1952 r., pozbawienie środków utrzymania i dachu nad głową, aresztowanie w 1955r. i osądzenie za rzekomo zniszczenie mienia i manko oraz: nałożenie sankcji karnej za udział w manifestacji patriotycznej w 1980r., nie dają podstaw – w świetle przepisów art. 1 – art. 4 ustawy o kombatantach - do przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich.

Decyzje wydawane na podstawie przepisów ustawy mają charakter związany, co oznacza, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może przyznać uprawnień kombatanckich, jeżeli nie zaistnieją przesłanki, od których spełnienia zależy przyznanie tychże uprawnień. Stosownie zaś do art. 22 ust. 1 ustawy, o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21, orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Organ nie może przyznać uprawnień kombatanckich, jeżeli nie zostaną potwierdzone fakty, o których mowa w artykułach od 1 do 4 ustawy, a złożony przez osobę zainteresowaną wniosek nie jest "udokumentowany". Zgodnie z art. 80 kpa to, czy dana okoliczność została udowodniona, Kierownik Urzędu zobligowany jest oceniać "na podstawie całokształtu materiału dowodowego". Z akt sprawy wynika, że organ ją prowadzący, poddał analizie okoliczności faktyczne ustalone na podstawie dokumentów dostarczonych przez stronę. Również dokonana ocena dowodów nie została skutecznie podważona przez skarżącą, która w dalszym postępowaniu administracyjnym, tj. na etapie ponownego rozpatrywania sprawy nie wykazała wynikających z przepisów ustawy przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich.

W odniesieniu do zarzutu nieuwzględnienia rekomendacji wystawionej przez Związek Więźniów Politycznych i Represjonowanych Okresu Stalinowskiego Sąd wskazał, że rekomendacja jest jednym z dowodów na okoliczność rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego. O ile brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, to przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień kombatanckich. Tryb wydawania rekomendacji i skutki procesowe rekomendacji (lub jej odmowy) nie są ustawowo określone. Przedłożona przez skarżącą rekomendacja zawiera stanowisko podmiotu, który je wydał, co do oceny przedłożonych przez nią dokumentów, mających świadczyć o spełnianiu przez skarżącą przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich, jednakże ocena zebranych i przedłożonych dowodów, w tym także rekomendacji, pod względem spełniania przez zainteresowaną ustawowych przesłanek do przyznania uprawnień kombatanckich należy do organu rozstrzygającego sprawę. W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczająco jednoznaczny, aby uznać, że skarżąca nie należy do kręgu osób, którym przysługują uprawnienia określone w ustawie o kombatantach, co organ trafnie ustalił i ocenił.

W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego E. W., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, podniosła zarzuty naruszenia:

1) prawa materialnego

a) przez błędną wykładnię art. 21 ust. 1 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, a w konsekwencji nietrafne przyjęcie, że skarżącej nie przysługują uprawnienia kombatanckie;

b) przez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach przejawiające się w braku zastosowania tego przepisu, podczas gdy prawidłowe ustalenia stanu faktycznego w sprawie wskazuje, że zachodzą przesłanki do jego zastosowania;

2) przepisów postępowania, którego to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

a) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia prawa materialnego i przepisów kpa przez organ administracyjny, polegającego na przyjęciu, że skarżąca nie została poddana represjom w rozumieniu ustawy, nieprzeprowadzeniu dowodów zmierzających do ustalenia okoliczności związanych z pobytem w więzieniu w T. i nieustaleniu, czy działalność stanowiąca podstawę skazania można uznać za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość;

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Sąd I instancji obowiązku całościowego skontrolowania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, że Sąd I instancji zaakceptował wadliwość postępowania, polegającą na braku zgromadzenia niezbędnego materiału dowodowego, w tym zaniechaniu przesłuchania samej strony na podstawowe okoliczności decydujące o możliwości orzekania w sprawie. Dotyczy to ustaleń, a raczej ich braku, co do okoliczności związanych z pobytem skarżącej w więzieniu w T. na mocy skazania w latach 1944 -1956 i co do tego, czy działalność skarżącej stanowiąca podstawę skazania może być uznana za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Organ nie wyjaśnił też, dlaczego odmówił mocy dowodowej rekomendacji stowarzyszenia.

Powołując takie zarzuty w ramach podstaw kasacyjnych skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm. – dalej ustawa o kombatantach) uprawnienia kombatanckie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 (...). Jak wynika z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu powyższych warunków orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

Brzmienie powyższych przepisów uprawnia do przyjęcia, że to osoba występująca z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanckich wskazuje na okoliczności, które stanowią podstawę do takiego żądania. Okoliczności te muszą przy tym mieścić się w pojęciu działalności kombatanckiej bądź represji nadanym ustawą o kombatantach, a więc być wymienione w jednym z przepisów art. 1 ust. 2, art. 2 lub art. 4 ustawy. Należy podkreślić, że o tym czy określona działalność stanowi działalność kombatancką lub działalność równorzędną z kombatancką albo represję nie decyduje subiektywne przekonanie strony, lecz wystąpienie warunków i okoliczności wskazanych w prawie materialnym, jakim jest ustawa o kombatantach. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że już sam tytuł ustawy wskazuje wprost, że nie jest ona adresowana do wszystkich osób będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, lecz tylko do niektórych z nich.

Z akt sprawy wynika, że E. W. występując z żądaniem przyznania uprawnień kombatanckich powołała się na represje w postaci poddawana rodziny nocnym rewizjom najpierw przez NKWD, a potem przez Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Urząd Bezpieczeństwa, przejęcia majątku przez Państwo, skazania w roku 1955 za rzekome zniszczenie mienia i manko jako represji o charakterze politycznym, a w roku 1984 r. ukarania grzywną za udział w manifestacji patriotycznej we Wrocławiu. Okoliczności te zostały poddane badaniu organu, a następnie Sądu I instancji pod kątem ich zakwalifikowania jako przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich, o których mowa w art. 1 – 4 ustawy o kombatantach. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo uznano, że przesłanki przyznania świadczenia nie wystąpiły.

Podkreślenia wymaga, że w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie powoływała się na prowadzoną przez siebie działalność polityczną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Stąd też należy uznać, że powoływanie się na zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa sprowadzający się do nieprzeprowadzenia przez organ ustaleń w tym zakresie jest niezasadny. Nie ulega wątpliwości, że wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, jako że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione. W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie administracji. Niemniej jednak powyższa zasada znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy strona występująca z żądaniem przyznania uprawnień kombatanckich powołuje się na okoliczności, które mogą stanowić podstawę ich przyznania. Nie można natomiast przyjąć, że wynikający z art. 7 kpa obowiązek podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy należy rozumieć jako obowiązek analizy życiorysu wnioskodawcy pod kątem zdarzeń, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako działalność kombatancka lub represja w rozumieniu ustawy o kombatantach.

Ponadto należy zauważyć, że zgłaszając zarzuty dotyczące niewyjaśnienia stanu faktycznego autor skargi kasacyjnej nie odniósł się do żadnej konkretnej okoliczności, nie powołał się na żaden fakt, którego zbadania zaniechano, a który wskazywałby na prowadzenie przez stronę działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Za niewystarczające należy bowiem uznać samo zgłoszenie zarzutu niewyjaśnienia, czy skazanie skarżącej i jej pobyt w więzieniu w T. przez okres 3 miesięcy miał charakter polityczny, a w konsekwencji niewyjaśnienie, czy nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

W myśl art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne, albo w latach 1944 - 1956 bez wyroku, za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Wykładnia gramatyczna przepisu prowadzi jednoznacznie do wniosku, że osadzenie w więzieniu powinno pozostawać w bezpośrednim związku przyczynowym z prowadzoną uprzednio a wymienioną w tym unormowaniu działalnością. To zaś oznacza, że przy takim rozumieniu tego przepisu nie obejmuje on wszystkich osób, które w czasie osadzenia w więzieniu lub areszcie w latach 1944 - 1956 były poddawane represjom czy szykanom z przyczyn politycznych lub innych. Art. 4 ustawy o kombatantach jest przepisem szczególnym, a więc nie podlega wykładni rozszerzającej. Skoro przepis ten zawiera wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowe i przedmiotowe, gdyż pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji, to tym samym konsekwencją takiej woli ustawodawcy jest brak przesłanek do przyjęcia wykładni funkcjonalnej, zezwalającej na objęcie tym przepisem szerszego kręgu osób.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, że brak jest podstaw do przyjęcia, że represje, którym poddana była skarżąca były wynikiem prowadzenia przez nią działalności politycznej bądź religijnej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Skarżąca nie powołuje się na żadne okoliczności, z których wynikałoby, że podejmowała działania zmierzające do obalenia ustroju. Za takie działanie nie można uznać w niniejszej sprawie publicznego wygłoszenia oświadczenia o aresztowaniu ojca skarżącej przez NKWD. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach wymaga, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, iż chodzi tu nie o czyny o charakterze politycznym, czy religijnym lecz, że chodzi tu o "działalność" czyli szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną, bądź religijną. Wyłącznie świadome, zorganizowane, a także osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, której skutkiem było aresztowanie osoby prowadzącej taką działalność, może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zatem będzie to działalność, która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości. Uprawnione jest natomiast twierdzenie, że jeśli osoba prowadziła tego rodzaju działalność i została za nią skazana, to w sposób świadomy mogła powołać się na te fakty przed organem i sądem administracyjnym. Skazanie wyrokiem sądu, które mogło lub nawet miało pośredni związek z działalnością rodziny skarżącej nie wypełnia znamion skazania za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Odnośnie do kwestii nieuwzględnienia rekomendacji należy wyjaśnić, że przedłożenie rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji ma charakter wymogu formalnego, gdyż o spełnieniu warunków do przyznania uprawnienia orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W konsekwencji rekomendacja uznająca za represje zdarzenia, które w rozumieniu ustawy o kombatantach represjami nie są, nie może wpłynąć na pozytywne rozpatrzenie wniosku strony ubiegającej się o uprawnienia kombatanckie. Nie jest zatem zasadny zarzut błędnej wykładni art. 21 w zw. z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, prawidłowo przyjął, że okoliczności, na które powołała się skarżąca w postępowaniu o przyznanie uprawnień kombatanckich nie stanowią podstawy do przyznania takich uprawnień, gdyż nie stanowią represji w rozumieniu ustawy.

Z przedstawionych powyżej względów, wobec braku wskazania takich podstaw skargi kasacyjnej, które pozwalałyby na jej uwzględnienie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.