Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 477/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2004-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak- Sikora Sędzia WSA Hanna Raszkowska Asesor WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Protokolant Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2004 r. sprawy ze skargi B. Z. i J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie nabycia prawa własności nieruchomości - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 stycznia 2004r. Nr "[...]" Burmistrz Miasta G. odmówił nabycia przez B. i J. małż. Z. prawa własności nieruchomości oznaczonej geodezyjnymi numerami działek 533 i 962, położonej przy ul. K. w G.. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż B. i J. małż. Z. zwrócili się z wnioskiem o nieodpłatne nabycie wymienionej nieruchomości, zabudowanej budynkiem mieszkalnym, która to nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste 3 czerwca 1957r. Burmistrz Miasta G. stwierdził jednakże, iż w sprawie nie zostały spełnione warunki nabycia prawa własności do opisanej nieruchomości, określone w art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, póz. 1209 ze zm.). Wskazany przepis stanowi, iż roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności przysługuje osobom fizycznym, będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie powołanej ustawy, tj. w dniu 14 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. W ocenie organu I instancji wnioskodawcy prawo wieczystego użytkowania do 2/3 części uzyskali dopiero w 1993r., a zatem nie spełnili warunku do nabycia prawa własności na podstawie art. l ust. l ustawy.

Od decyzji tej odwołanie wnieśli B. i J. małż. Z. podnosząc, że przepisy ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zezwalają na ubieganie się o nabycie prawa własności również tym osobom, które są następcami prawnymi poprzednich użytkowników wieczystych. Prawo do nabycia prawa własności do całości nieruchomości wywodzą od uprawnienia J. Z. oraz poprzedników prawnych, którzy w różnych formach przenieśli prawo użytkowania wieczystego na małż. Z..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 31 maja 2004r. Nr "[...]" w wyniku rozpatrzenia odwołania utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że B. Z. w dniu 26 maja 1990r. nie legitymowała się prawem do współużytkowania wieczystego opisanej nieruchomości gruntowej. Zgodnie z zawiadomieniem państwowego Biura Notarialnego w G. w dniu 28 czerwca 1985r. nieruchomość gruntowa była we współużytkowaniu wieczystym J. M. w 1/3 części, E. J. w 1/3 części i J. Z. w 1/3 części. Udział do 1/3 części w prawie użytkowania wieczystego oraz 1/3 części własności budynku mieszkalnego małż. Z. nabyli na prawach wspólności majątkowej aktem notarialnym z 26 marca 1993r. Kolejny udział B. Z. do 1/6 części w prawie użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej i własności budynku oraz udział J. Z. do 1/6 części w prawie wieczystego użytkowania nieruchomości gruntowej i własności budynku, wpisany został w księdze wieczystej Nr "[...]" w dniu 16 czerwca 2003r., co wynika z zawiadomienia Sądu Rejonowego w G.. Kolegium argumentowało, iż w świetle art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nabycie z mocy prawa własności nieruchomości uzależnione jest od legitymowania się prawem użytkowania wieczystego lub współużytkowania wieczystego w dniu 26 maja 1990r. i w dniu wejścia w życie ustawy tj. 24 października 2001r. Zdaniem organu odwoławczego B. Z. nie może być zaliczona do kategorii osób wymienionych w art. l ust. l ustawy, a tym samym wyłączona jest możliwość nabycia przez nią prawa współwłasności tej działki w oparciu o tą ustawę. Uzasadnia to fakt, że nabyła ona pierwszy udział w prawie użytkowania wieczystego w roku 1993r., kolejny zaś w 2003r. Uniemożliwia to uwzględnienie wniosku o nabycie prawa własności nieruchomości złożonego przez J. Z., bowiem w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego niedopuszczalne jest istnienie użytkowania wieczystego na nieruchomości stanowiącej współwłasność gminy i osoby fizycznej. Organ ponadto stwierdził, iż odwołujący się nie są następcami prawnymi poprzednich użytkowników wieczystych nieruchomości. Za następcę prawnego bowiem może być uznana w myśl art. l ust. 2 ustawy jedynie osoba fizyczna będąca następcą prawnym osób, o których mowa w art. art. l ust. l ustawy. W opisanym stanie faktycznym zaś, B. Z. nie może być uznana za następcę prawnego takiej osoby.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnieśli B. i J. małż. Z. Zdaniem skarżących w żadnym fragmencie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. ustawodawca nie wyartykułował łącznego spełnienia przesłanek bycia użytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990r. i w dniu wejścia w życie ustawy. Dokonując zapisu dotyczącego współużytkowników ustawodawca pozostawił możliwość ubiegania się o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości osobom fizycznym, które w dniu 26 maja 1990r. były współużytkownikami wieczystymi, a w dniu wejścia w życie ustawy przysługiwało im prawo użytkowania wieczystego do całości nieruchomości powstałe zarówno na skutek dziedziczenia jak i innej formy nabycia. W ocenie skarżących służy im prawo użytkowania wieczystego do całości nieruchomości zarówno w częściach ułamkowych, jak i na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej, zaś swoje prawo do żądania nieodpłatnego nabycia prawa własności wywodzą z uprawnienia J. Z. i poprzedników prawnych, którzy w różnych formach przenosili to prawo na obecnych współużytkowników. W zaistniałej sytuacji skarżący legitymują się przymiotem zarówno współużytkowania wieczystego, jak i następcy prawnego osób uprawnionych, a ich uprawnienia wynikają z art. l powołanej ustawy. Z tych względów wskazana w zaskarżonej decyzji podstawa odmowy uznania uprawnień skarżącej B. Z. jest błędna, a nadto narusza uprawnienia J. Z., bowiem na skutek błędnej interpretacji następstwa prawnego został on pozbawiony prawa przyznanego mu powołaną ustawą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Kolegium wskazało nadto, że zastosowanie w przepisie art. l ust. l koniunkcji między datą 26 maja 1990r., a datą wejścia w życie przepisów ustawy świadczy o tym, iż aby uzyskać uprawnienie do nabycia prawa własności na podstawie tejże ustawy, osoby fizyczne winny w tym czasie być użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub nieruchomości rolnych. Prawo własności nieruchomości mogą nabyć także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób wymienionych w art. l ust. l ustawy. Zastosowanie innej interpretacji spowodowałoby, że o nabycie prawa własności nieruchomości wymienionych w art. l ust. l mogliby ubiegać się wszyscy aktualni użytkownicy wieczyści, o ile użytkowanie wieczyste zostało ustanowione przed datą 26 maja 1990r., bowiem w każdym przypadku byliby następcami prawnymi poprzednich użytkowników wieczystych.

Wojewódzki Sad Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. l § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, póz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem. Zatem rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dniu orzekania przez organy administracji.

Przechodząc do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, iż decyzja ta jest zgodna z prawem. Art. l ust. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, póz. 1209 ze zm.) wskazuje normatywne przesłanki, które winien spełnić użytkownik wieczysty - współużytkownik - będący osobą fizyczną, aby nabył z mocy prawa własność nieruchomości obciążonej użytkowaniem wieczystym. Przesłanki te to: 1) istnienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., 2) nieruchomość musi odpowiadać rodzajowo nieruchomościom wymienionym w ustawie, przy czym wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jeżeli idzie o wymóg istnienia prawa użytkowania wieczystego zarówno w dniu 16 maja 1990r. jak i w dniu wejścia w życie w/w ustawy, to dotyczy on osób fizycznych będących użytkownikami wieczystymi w obu tych datach. To zaś oznacza, że prawem nabycia prawa własności nieruchomości określonych przepisem, ustawodawca obejmuje tylko osoby fizyczne i to pod warunkiem, że w dniu 26 maja 1990 r. były użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi i są nimi w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 24 października 2001 r. Musi być przy tym zachowana tożsamość tych osób, to znaczy ta sama osoba najpóźniej w dniu 26 maja 1990 r. uzyskała status użytkownika wieczystego lub współużytkownika wieczystego ta sama osoba jest nim nadal w dniu 24 października 2004 r. Spełnienie przez użytkownika wieczystego wymogów ustawy określonych w jej art. l ust. l oznacza, iż nabywa on z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja o nabyciu prawa własności stała się ostateczna. Z art. l ust. 2 powołanej ustawy wynika, że prawo własności nieruchomości z mocy prawa nabywają także następcy osób wymienionych w ust. l tego przepisu, czyli osób będących w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne. Należy więc przyjąć, że następcą prawnym w rozumieniu art. l ust. 2 ustawy będzie tylko ta osoba fizyczna, która nabyła prawo użytkowania wieczystego po dniu 24 października 2001 r. od osób, które w świetle ust. l art. l ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. kwalifikowały się do nabycia z mocy prawa własności nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe lub stanowiącej nieruchomość rolną (za taką wykładnią art. l ust. 2 ustawy opowiedział się także Gerard Bieniek w opracowaniu Nieruchomości Problematyka prawna, Wydawnictwo prawnicze LexisNexis Warszawa 2004 str. 643).

W dniu 26 maja 1990r. współużytkownikami wieczystymi nieruchomości przy ulicy K. w G. byli J. Z. w 1/3 części, J. M. w 1/3 części oraz E. J. także w 1/3 części. Poza sporem jest, że 26 maja 1990r. B. Z. nie legitymowała się prawem do współużytkowania wieczystego opisanej nieruchomości gruntowej. Skarżąca nabyła prawo do współużytkowania wieczystego dopiero w 1993r. do 1/3 części na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej. Z aktu notarialnego z 26 marca 1993r. wynika, iż Państwo Z. nabyli tenże udział we współużytkowaniu wieczystym od małżonków J., którzy z kolei nabyli to prawo od E. J. w 1993r. Brak jest w aktach sprawy informacji, z jaką dokładnie datą dokonano wpisu w księdze wieczystej tego udziału na rzecz skarżących, ale przyjąć należy, że wpis ów został dokonany przed wydaniem postanowienia z dnia 30 kwietnia 1993r. Na mocy postanowienia wydanego w tym dniu przez Sąd Rejonowy w G. (sygn. akt "[...]"), skarżący uzyskali kolejny udział w prawie użytkowania wieczystego. Orzeczeniem tym zniesiono współwłasność nieruchomości przy ul. K. w G. w ten sposób, że udział należący do J. M. nabyli skarżący po 1/6 części każdy z nich. Postanowienie to uprawomocniło się 22 maja 1993r. Zgodnie z art. 624 Kodeksu postępowania cywilnego z chwilą uprawomocnienia się postanowienia przyznającego dotychczasowym współwłaścicielom części lub jednemu z nich całość rzeczy, własność przechodzi na uczestników wskazanych w postanowieniu. Postanowienie takie ma więc charakter prawotwórczy i jest postanowieniem konstytutywnym. Należy przyjąć, iż przepis ten będzie miał zastosowanie także do zniesienia współużytkowania wieczystego z mocy art. 237 Kodeksu cywilnego. Tak więc z datą uprawomocnienia się postanowienia z dnia 30 kwietnia 1990r. nieruchomość znajdowała się w wyłącznym użytkowaniu wieczystym skarżących. W ocenie Sądu w sprawie nie ma znaczenia fakt, iż wpis w księdze wieczystej tego udziału został dokonany na rzecz skarżących dopiero 16 czerwca 2003r., a do tego czasu w księdze wieczystej jako współużytkownik wieczysty wpisana była J. M. Jak wyjaśnił bowiem Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 12 czerwca 2000r. III CKN 179/99 LEX nr 51805 "w systemie obowiązującego prawa dokonanie wpisu w księdze wieczystej nie pociąga za sobą samo przez się zmiany stanu prawnego nieruchomości. Stosownie do przepisu art. 3 ust. l ustawy o księgach wieczystych i hipotece tylko domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Jest to domniemanie iuris tantum i jako takie może być obalone przez przeciwstawienie mu dowodu przeciwnego. Nigdzie nie została wyrażona zasada, że dowód przeciwko treści wpisu może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie z art. 3 ust. l u.k.w.h. można obalić w każdym postępowaniu, w oparciu o wszelkie dostępne środki dowodowe". Należy też przyjąć, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. Nr 46, póz. 543 ze zm.), zgodnie z którym do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego w drodze umowy wymagany jest wpis w księdze wieczystej (analogiczny przepis zawierał obowiązujący w dniu uprawomocnienia się postanowienia art. 19 ust. l ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 ze zm.). W niniejszej sprawie zniesienia współużytkowania wieczystego dokonano w oparciu o orzeczenie sądu, nie zaś umową stron.

Skarżąca nie może nabyć prawa własności opisanej nieruchomości na podstawie art. l ust. l ustawy z 26 lipca 2001 r. Nie była ona bowiem w dwóch wymienionych datach współużytkownikiem wieczystym. W ocenie Sądu B. Z. nie spełnia też przesłanek do nabycia prawa własności nieruchomości w oparciu o art. l ust. 2 ustawy. Jak wyjaśniono, uprawnienie takie przysługuje jedynie osobie, która nabyła prawo użytkowania wieczystego od osoby spełniającej przesłanki określone w art. l ust. l ustawy. Nabycie prawa użytkowania wieczystego winno więc nastąpić po dniu 24 października 2001 r. Tymczasem skarżąca prawo współużytkowania wieczystego nabyła w 1993r. B. Z. nie może być więc uznana za osobę fizyczną, nabywającą z mocy prawa własność nieruchomości, w oparciu o art. l ust. l ustawy, nie jest też następcą prawnym osoby uprawnionej wymienionej w art. l ust. 2 ustawy. Przy czym podkreślenia wymaga fakt, iż B. i J. małż. Z. nabyli udział we współużytkowaniu wieczystym do 1/3 części na prawach małżeńskiej wspólności ustawowej od małżonków J., którzy jak wskazano wyżej w dniu 26 maja 1990r. nie byli współużytkownikami wieczystymi. Zdaniem Sądu, także J. Z. nie może się domagać nabycia prawa własności co do tego udziału powołując się na to, że poszerzył on jako współużytkownik wieczysty wielkość swego udziału w stosunku do tego, który posiadał w 1990r. Udział ten nabył bowiem wraz z małżonką od osób, które nie były użytkownikami wieczystymi w dniu 26 maja 1990r.

Koniecznym warunkiem nabycia prawa własności nieruchomości jest spełnienie przesłanek wymienionych w ustawie przez wszystkich współużytkowników wieczystych tej nieruchomości. Skoro B. Z. nie nabyła uprawnienia do nabycia prawa własności nieruchomości na podstawie art. l ustawy oznacza to, iż nie można uwzględnić wniosku J. Z. o nabycie prawa własności. Jak podkreślił bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2000r. sygn. akt I SA 1398/99 "użytkowanie wieczyste może być ustanowione wyłącznie na gruntach Skarbu Państwa bądź gminy, co wynika z art. 232 kc. Nie jest więc do przyjęcia, (...), że na gruncie będącym niepodzielną współwłasnością gminy i osób fizycznych może zostać ustanowione użytkowanie wieczyste". Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w wyroku tego Sądu z dnia 27 maja 1999r. sygn. akt I SA 2058/98, w którym stwierdzono, że "przedmiotem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności mogą być grunty stanowiące własność Państwa, gminy lub ich związków, a w sytuacji, gdy do nieruchomości ustanowione jest prawo użytkowania wieczystego gruntu w formie niepodzielnych udziałów, przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności może nastąpić jedynie przy jednoczesnym przekształceniu wszystkich istniejących udziałów w użytkowaniu wieczystym danej nieruchomości. Przekształcenie prawa wieczystego użytkowania w prawo własności dla jednego ze współużytkowników wieczystych skutkowałoby tym, że pozostali użytkownicy posiadaliby swoje prawo użytkowania wieczystego na prywatnej własności, co nie jest dopuszczalne w świetle art. 232 Kodeksu cywilnego". Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela to stanowisko. Dlatego też J. Z. nie może nabyć z mocy ustawy prawa własności nieruchomości do 1/3 udziału, który wcześniej posiadał jako współużytkownik wieczystych w dwóch granicznych datach wymienionych w ustawie.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W tym stanie rzeczy skarga jako niezasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.).