Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 382/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par 2 ust 1
journal: Dz.U. 2012 poz 551
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych  osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją wydaną w dniu [...] r., [...] Burmistrz M. w oparciu o przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) art. 3 pkt 14 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.), art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 295, poz. 1746), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz.U. z 18 maja 2012 r. poz. 551 z późn.zm.), odmówił przyznania W. J. pomocy finansowej na [...] r. w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne.

Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r., [...] przyznano wnioskodawczyni na okres od [...] r. na czas nieokreślony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą T. B. Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów prawo do pomocy przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast wnioskodawczyni jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną siostrą, której jest opiekunem prawnym.

Od przedmiotowej decyzji W. J. złożyła odwołanie. Wnosząc o jej uchylenie i przyznanie pomocy finansowej w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne skarżąca wywiodła, że zgodnie z zapisami art. 18, art. 71 oraz art. 69 Konstytucji RP wsparcie Państwa jest zasadne wobec osób, których sytuacja życiowa wymaga pomocy, a zwłaszcza wobec rodzin, osób ubogich, czy niepełnosprawnych. Tymczasem Rada Ministrów w rozporządzeniu z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz.U. z 2012 r. poz. 551 z późn. zm.) dokonała pominięcia legislacyjnego poprzez zawężenie kręgu uprawnionych do pomocy wyłącznie do "matki, ojca lub opiekuna faktycznego dziecka". Powyższe ograniczenie godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości u opiekunów (opieka nad niepełnosprawnym krewnym, rezygnacja z pracy zawodowej na rzecz świadczenia całodobowej pomocy nad członkiem rodziny i związana z tym utrata wynagrodzenia). Skarżąca podkreśliła, że pomoc finansowa przyznawana mocą powołanego rozporządzenia nie jest adresowana do "dziecka" (podopiecznego) a do rodzica lub "opiekuna faktycznego dziecka", a zatem Rada Ministrów nie zaadresowała przedmiotowej pomocy do niepełnosprawnego, a do opiekuna uznając, że to jemu należna jest pomoc finansowa z uwagi na świadczenie opieki nad niepełnosprawnym i uzyskiwania dochodu z niskiego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącej, takie zróżnicowanie opiekunów nie ma żadnego racjonalnego uzasadnienia i jest wbrew zapisom konstytucyjnym mówiącym o konieczności zachowania zasady równości i sprawiedliwości społecznej. W dalszej części, na poparcie swego stanowiska, skarżąca przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07, dotyczący możliwości zróżnicowania sytuacji prawnych podmiotów, ale wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i decyzją z dnia [...]r., [...] utrzymało ją w mocy.

Mając na uwadze § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. oraz art. 3 pkt 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym określenie "opiekun faktyczny dziecka" oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, Kolegium wskazało, że W. J. jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad całkowicie ubezwłasnowolnioną siostrą, a tym samym nie spełnia przesłanki z powołanego przepisu rozporządzenia Rady Ministrów.

Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wnosząc o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, skarżąca powtórzyła argumentację merytoryczną zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ nie znajdując podstaw do zmiany rozstrzygnięcia wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Postanowieniem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zawiesił postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny pytania prawnego skierowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 543/12, mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Z uwagi na ustanie przyczyny zawieszenia postanowieniem z dnia 27 marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniesiona skarga okazała się niezasadna.

W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.),zwanej dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, że sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie składu orzekającego, organy prowadzące postępowanie nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji.

Przedmiot skargi stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy o odmowie przyznania pomocy finansowej w związku z ustalonym prawem do świadczenia pielęgnacyjnego.

W stanie faktycznym sprawy nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny – siostrą, uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Siostra skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności ( od [...] r. ), jest ubezwłasnowolniona, zaś skarżąca została ustanowiona jej opiekunem prawnym.

Wnioskiem inicjującym postępowanie w sprawie z dnia [...] r. skarżąca wystąpiła o przyznanie pomocy w ramach rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne, w wysokości 100 zł miesięcznie na okres od [...] r., na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz.U. z 2012r. poz. 551 ze zm.).

Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia prawo do pomocy przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka mającym ustalone za miesiąc [...] r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.), w kwocie 100 zł (§ 2 ust. 2 rozporządzenia) i jest niezależna od dochodu (§ 2 ust. 3 rozporządzenia).

Z treści cytowanych przepisów wynika, iż pomoc przysługuje wyłącznie wymienionym w tym przepisie osobom mającym ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w miesiącach [...] r. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że pomoc finansowa skarżącej nie przysługuje, albowiem prawodawca nie wymienił rodzeństwa podopiecznego jako uprawnionego do tej pomocy.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że konstytucyjność przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. Nr 295, poz. 1746), w brzmieniu analogicznym do treści przepisu § 2 ust.1 rozporządzenia z 9 maja 2012 r., była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt P 38/12 Trybunał orzekł, że "§ 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. Nr 295, poz. 1746) w zakresie, w jakim nie przewiduje przyznania przewidzianej w nim pomocy osobom uprawnionym do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego innym niż matka, ojciec lub opiekun faktyczny dziecka, niezależnie od sytuacji dochodowej i majątkowej tych osób, jest zgodny z art. 18, art. 71 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji".

W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wyraził m.in. pogląd, że rozporządzenie RM z 27 grudnia 2011 r. nie zostało formalnie derogowane, bo kolejne, regulujące tę samą materię, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu wspierania niektórych osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne (Dz. U. poz. 551) nie uchylało tego rozporządzenia, lecz stanowiło jedynie, że wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z mocą od 1 kwietnia 2012 r.

Zgodnie z kwestionowanym przepisem rozporządzenia (§ 2 ust. 1), uprawnione do pomocy finansowej są tylko te osoby spośród krewnych w linii prostej, które są rodzicami (ojciec lub matka), sprawującymi opiekę nad dziećmi wymagającymi opieki, oraz opiekunowie faktyczni dziecka. Trybunał nie ma zatem wątpliwości, że pozostałe osoby, które zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, mają ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie mają, prawa do pomocy finansowej przewidzianej w rozporządzeniu. Prawodawca, stosując powyższe kryterium różnicujące, nierówno traktuje osoby znajdujące się w podobnej sytuacji prawnej, tj. osoby mające ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznaje bowiem prawo do pomocy finansowej tylko matce, ojcu lub opiekunowi faktycznemu dziecka, nie przyznaje natomiast prawa do takiej pomocy innym osobom należącym do tej samej grupy relewantnej, opiekującym się innym niż dziecko członkiem rodziny.

Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Trybunał zwrócił uwagę, że wychowywanie i utrzymywanie dzieci jest podstawowym i niezbędnym wyznacznikiem pojęcia rodziny oraz determinuje sposób rozumienia pozostałych pojęć zastosowanych w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji (zob. wyrok z 12 kwietnia 2011 r., sygn. SK 62/08, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 22, cz. III, pkt 4.2). "Na poziomie konstytucyjnym podstawę szczególnego traktowania dzieci stanowi m.in. art. 68 ust. 3 Konstytucji, odnoszący się do sfery opieki zdrowotnej. Ochrona praw dziecka przez władze publiczne gwarantowana jest również w art. 72 Konstytucji. Dzieci objęte są ochroną państwa w ramach pomocy rodzinom, szczególnie tym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji)" (wyrok z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (OTK ZU nr 9/A/2014, poz. 104).

Powołując się dalej na powyższy wyrok (sygn. K 38/13) Trybunał uznał, że w grupie osób mających ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopuszczalne jest jednak odmienne traktowanie osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi dziećmi, przyjmując, że "ich sytuacja prawna może być uregulowana inaczej niż w stosunku do opiekunów pozostałych osób niepełnosprawnych, niebędących dziećmi".

W tym kontekście Trybunał stwierdził, że prawodawca może odmiennie ukształtować przesłanki wyjątkowej, okresowej i incydentalnej pomocy finansowej, takiej jak określona w rozporządzeniu RM z 27 grudnia 2011 r., dla osób niepodejmujących pracy zarobkowej bądź rezygnujących z niej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

W tej sytuacji sąd uznał, że skoro przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 maja 2012 r. nie przewiduje przyznania prawa do pomocy finansowej dla innych osób, aniżeli wymienione w tym przepisie, to skarżącej -jako osobie pobierającej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą-pomoc ta nie przysługuje. Nie jest to – wbrew zarzutom skargi – regulacja niezgodna z Konstytucją RP, co wprost wynika z powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Reasumując, zdaniem sądu, działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie jest zgodne z przepisami prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., sąd orzekł o oddaleniu skargi.