Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1738/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 154 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 70 par. 1
journal: Dz.U. 2012 poz 749
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt V SA/Wa 1738 /13 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. J. zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 200 (dwieście) złotych.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej przez J. J. (dalej jako Skarżący, Wnioskodawca) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2013 r. znak [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności wraz z odsetkami przypadającymi agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Zaskarżone decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym:

W dniu [...] sierpnia 2007 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. - działając z upoważnienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - wydał w stosunku do Skarżącego trzy decyzje:

1) decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w wysokości 597,86 zł - powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczane od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych,

2) decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 1 701,93 zł - powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczane od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych,

3) decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 3 749,66 zł - powiększonej o odsetki w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych naliczane od dnia doręczenia decyzji do dnia zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych.

Te decyzje, po rozpatrzeniu odwołań J. J., zostały utrzymane w mocy przez Prezesa ARiMR; Skarżący nie składał od nich skarg do sądu administracyjnego.

W dniu 4 października 2010 r. do Centrali Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wpłynął wniosek J. J. o umorzenie należności lub ewentualnie o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu powyższych decyzji. Wniosek ten nie został rozpatrzony w stosownym terminie, Strona skarżąca ponowiła zatem swoją prośbę o umorzenie należności bądź rozłożenie na raty w wysokości 100 zł miesięcznie (pismem, które wpłynęło do Centrali ARiMR w dniu 24.05.2012 r.).

W dniu [...].06.2012r. Prezes ARiMR wydał decyzję nr [...] o odmowie umorzenia i odmowie rozłożenia na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Strona skarżąca wniosła odwołanie od decyzji Prezesa ARiMR do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...].10.2012 r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, wskazując tok postępowania organu.

Organ w wykonaniu tej decyzji wezwał Skarżącego do sprecyzowania zakresu żądania: czy wnosi o umorzenie czy też o rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych płatności. Pismem z dnia 12.11.2012 r. J. J. sprecyzował zakres swojego żądania, wnosząc o umorzenie kwoty należności wraz z odsetkami za zwłokę.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes ARiMR decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. odmówił Stronie skarżącej umorzenia należności ustalonych decyzjami nr [...], nr [...] oraz nr [...] wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, że w sprawie nie została spełniona żadna przesłanka wynikająca z przepisów prawa materialnego dotycząca kwoty należności, która może być przedmiotem umorzenia, a także nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Tak więc nie ma możliwości umorzenia całości jak i części należności ustalonej decyzjami z dnia [...].08.2010 r. Organ wskazał jednocześnie, że w skoro w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności głównej - brak jest również podstaw do umorzenia odsetek na podstawie § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747).

J. J. pismem z dnia 27 stycznia 2013 r. odwołał się od tej decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, podnosząc swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2013r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. o odmowie umorzenia należności ustalonych decyzjami nr [...], nr [...] oraz nr [...] z dnia [...] sierpnia 2007 r. wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że problematykę umarzania należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., a przesłanki umorzenia określono w przepisach § 3 i § 4 rozporządzenia. Podkreślono, że przepis § 3 stanowi, że prezes agencji płatniczej może z urzędu umarzać należności pieniężne pochodzące z Sekcji Gwarancji EFOiGR, Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji oraz krajowych środków publicznych przeznaczone na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy, przepis ten nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek umarzać należności.

Natomiast przepis § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia daje podstawę do umorzenia wskazanych należności pieniężnych w przypadku, gdy ich kwota nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Jednocześnie Minister podkreślił, że zgodnie z przepisem § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. Nr 137, poz. 1543), koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej. Skoro na dzień wydania decyzji wskazane koszty kształtują się na poziomie 8,80 zł, podczas gdy zadłużenie J. J. z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych decyzjami wynosi łącznie 6 049,45 zł, to należność ta w sposób zdecydowany przekracza kwotę kosztów upomnienia.

Minister wskazał również, że przepis § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów daje podstawę do umorzenia przez Prezesa ARiMR wskazanych należności pieniężnych, w przypadku, gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

Z akt sprawy wynika jednakże, że J. J. przekazał gospodarstwo rolne swojemu synowi i Skarżący otrzymuje rentę strukturalną w wysokości 2 077.00 zł. Należy zatem uznać, że w sprawie nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a co za tym idzie nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów.

Organ odwoławczy stwierdził również, że przepis § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów daje podstawę do umorzenia należności pieniężnych przypadającym agencjom płatniczym w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, jednakże bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności przez prowadzącego sprawę Naczelnika Urzędu Skarbowego, Prezes ARiMR nie może umorzyć J. J. należności wraz z odsetkami.

Organ wskazał ponadto na przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów, który stanowi, że prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności pieniężne y, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu dla euro w rolnictwie i zmieniającym niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21 grudnia 2006 r., str. 52, z późn. zm.). Z treści tej regulacji wynika, że umorzenie należności jest dokonywane z urzędu, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r.

Jednakże J. J. ustalono kwoty nienależnie pobranych płatności wysokości, które przekraczają równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20.12.2006 r.

W niniejszej sprawie – zdaniem organu - nie została zatem spełniona przesłanka dotycząca kwoty należności, która może być przedmiotem umorzenia, a także nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.

Jednocześnie organ stwierdził, mając na uwadze fakt, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności głównej, brak podstaw do umorzenia odsetek na podstawie § 6 rozporządzenia Rady Ministrów.

Na marginesie organ ponadto wskazał, że zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r., w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika.

Na tę decyzję J. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o umorzenie kwoty wraz z odsetkami i zakończenie przedawnionej sprawy.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że decyzje o zwrocie dopłat otrzymałem 7 sierpnia 2007 roku, natomiast Prezes ARiMR i Minister Rolnictwa nie wzięli pod uwagę przepisu art. 32 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 roku w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, który to przepis stanowi, że jeżeli odzyskanie kwoty nie nastąpiło w ciągu 4 lat od daty pierwszego ustalenia administracyjnego, sprawa ulega przedawnieniu. Od daty administracyjnego ustalenia należności w przypadku Skarżącego mija już 6 lat, a więc należności te powinny być umorzone z powodu przedawnienia, podobnie wygląda sprawa odsetek, które ulegają przedawnieniu po okresie 3 lat.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wskazał w niej - oprócz argumentów podnoszonych w swojej decyzji, że - odnosząc się do podniesionego przez stronę zarzutu niezastosowania przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 32 ust. 5 rozporządzenia Rady (WE) NR 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. - z brzmienia tego przepisu w żaden sposób nie wynika, że jeżeli odzyskanie kwoty nienależnie pobranych płatności nie nastąpiło w terminie czterech lat od daty pierwszego ustalenia administracyjnego Państwo Członkowskie może odstąpić od windykacji należności. Przepis ten określa jedynie konsekwencje finansowe dla Państwo Członkowskie w przypadku nieterminowego odzyskania nienależnie pobranych płatności.

Przypadki, w których Państwo Członkowskie może zdecydować o niekontynuowaniu windykacji zostały określone, w odniesieniu do środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, w art. 32 ust. 6 rozporządzenia Rady (WE) NR 1290/2005, natomiast w odniesieniu do środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) NR 1290/2005.

Zgodnie z tymi przepisami w uzasadnionych przypadkach Państwa Członkowskie mogą zdecydować o niekontynuowaniu windykacji. Wymieniona decyzja może zostać podjęta jedynie w przypadkach gdy łączna kwota poniesionych i przewidywanych kosztów windykacji przewyższa kwotę do odzyskania oraz gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe w związku z niewypłacalnością dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym zainteresowanego Państwa Członkowskiego. Jednakże, jak wynika z przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w przedmiotowej sprawie takie przesłanki nie zaistniały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. Nr 270; zwanej dalej p.p.s.a.), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie.

Badając zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z przepisami wyżej wskazanej ustawy p.p.s.a oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z p. zm. dalej: k.p.a.), jak i z normami prawa materialnego mającymi zastosowanie w sprawie, Sąd uznał, iż decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to uzasadniło jej uchylenie w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd ponadto stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a, lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.

Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga również to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, jednakże w mocy art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż oceniając - w powyższym kontekście - treść rozstrzygnięć administracyjnych wskazać trzeba, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą działania organów w rozpatrywanej sprawie jest regulacja zawarta w art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 z p. zm., dalej jako ustawa o Agencji ). Przepis ten dotyczy zagadnienia odzyskiwania środków publicznych nieprawidłowo wydatkowanych na rolnictwo. Zgodnie z art. 9 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. U. UE z 11 sierpnia 2005 r., L 209. s. 1, dalej rozporządzenie nr 1290/2005), Państwa Członkowskie przyjmują, w ramach wspólnej polityki rolnej, wszystkie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, jak również podejmują wszelkie inne środki konieczne do zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Wspólnoty, w szczególności w celu:

i) upewnienia się co do prawdziwości i prawidłowości operacji finansowanych przez EFRG i EFRROW;

ii) zapobiegania nieprawidłowościom i ich ściganiu;

iii) odzyskiwania kwot utraconych na skutek nieprawidłowości lub zaniedbań.

Z regulacji wspólnotowych wynika, że przyznanie rolnikom zarówno w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG), jak też w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) płatności niezgodnie z przepisami unijnymi i wbrew warunkom dla danej płatności uznawane jest za nieprawidłowości, o których stanowi art. 9 ust. 1 rozporządzenia nr 1290/2005 i podlega obowiązkowi państwa członkowskiego odzyskania wypłacanych kwot stosownie do art. 9 ust. 1 pkt a/ lit. iii/ tego aktu prawnego. Zatem nieprzestrzeganie stosownych zasad przydzielania danej pomocy, które skutkuje uzyskaniem przez podmiot środków publicznych, stanowi płatność nienależną. Zasada odzyskiwania nienależnie wypłacanych środków finansowych jest taka sama, mimo że jest realizowana w ramach dwóch różnych pionów pomocowych (EFRG oraz EFRROW), a płatności są regulowane różnymi aktami prawnymi określającymi zasady udzielania wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i zasady wsparcia obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przepisy unijne nakładając na państwo członkowskie obowiązek odzyskiwana kwot nienależnie zapłaconych, formułują jedynie ogólne normy, w jakich ma się to odbywać. Środki finansowe wypłacane nienależnie odzyskiwane są przez agencję płatniczą zgodnie z jej własnymi procedurami windykacyjnymi.

Na gruncie prawa krajowego zwrot kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych dokonuje się w oparciu o cyt. regulacje zawarte w ustawie z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z art. 29 ust. 1 cyt. ustawy – Prezes Agencji ustala w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobrane ze środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanych przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Niewątpliwie ta część przepisu ma charakter kompetencyjny.

Z kolei w ust. 2 tego przepisu o ile określono, że do należności o których mowa w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z p. zm., dalej jako O.p.) z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania zaległości, to ta część przepisu ma charakter materialny, gdyż odwołuje się do działu III – Zobowiązania podatkowe.

Zasięgiem swym obejmuje zatem zarówno powstanie zobowiązania podatkowego, jak i inne instytucje określone w przepisach od art. 21 do 119 Ordynacji podatkowej (w tym np. odpowiedzialność za zobowiązania, powstanie zaległości, odsetki za zwłokę, wygaśnięcie zobowiązań, przedawnienie czy nadpłatę).

Należy przy tym szczególnie pamiętać o instytucji przedawnienia, o której mowa w dziale III Ordynacji podatkowej, do której należy zaliczyć art. 70 O.p. (patrz: wyroki NSA z 20 marca 2013 r., II GSK 2315/11, z dnia 3 września 2013r., syn. akt II GSK 635/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo, wskazują na to, że przedawnienie zobowiązań podatkowych oznacza, iż po upływie określonego czasu zobowiązanie podatkowe, chociaż niezapłacone, wygasa łącznie z odsetkami za zwłokę. Po upływie okresu przedawnienia z mocy prawa, bez konieczności wydawania żadnych decyzji, przestaje istnieć stosunek zobowiązaniowy pomiędzy podatnikiem i wierzycielem podatkowym. Wierzyciel, chociaż niezaspokojony, nie ma już podstaw do egzekwowania zobowiązania podatkowego. Dobrowolne spełnienie tego zobowiązania przez podatnika prowadzi do powstania nadpłaty, która podlega zwrotowi (patrz: Leonard Etel, Komentarz do art.70 ustawy - Ordynacja podatkowa, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEXel. 2013).

W wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 2004 r.(sygn. akt III SA 999/02, LEX nr 149277) stwierdzono, że istotą przedawnienia uregulowanego w art. 70 O.p. jest to, że na skutek upływu czasu zobowiązanie podatkowe wygasa z mocy prawa (art. 59 § 1 pkt 3 tej ustawy) i organ podatkowy nie może skutecznie domagać się od podatnika jego zapłaty, zobowiązanie podatkowe bowiem przestaje istnieć. Ustawodawca w art. 70 § 2-6 O.p. określił, w jakich przypadkach powyższa zasada doznaje ograniczeń. Dla upływu okresu przedawnienia bez znaczenia są takie czynności organu podatkowego jak wszczęcie postępowania podatkowego czy wydanie decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 21 § 1 pkt 1 i § 3 O.p. określającej wysokość zobowiązania podatkowego powstałego z mocy prawa. Nie ma więc znaczenia fakt wydania tego rodzaju decyzji przez organ pierwszej czy drugiej instancji.

Przedawnienie zobowiązań podatkowych dotyczy wszystkich zobowiązań, bez względu na sposób ich powstania. Przedawnieniu podlegają na takich samych zasadach zarówno zobowiązania powstałe po doręczeniu decyzji ustalającej, jak i zobowiązania powstające z mocy prawa.

W przypadku podatków powstających po doręczeniu decyzji, funkcjonują dwa terminy przedawnienia: wynikający z art. 68 O.p. termin do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie i po powstaniu tego zobowiązania - termin jego przedawnienia określony w przepisie art. 70 O.p.

Przedawnieniu na zasadach wynikających z tego przepisu podlega też nienależnie otrzymany zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Termin przedawnienia w tym przypadku zaczyna biec od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin zwrotu podatku, a kończy się z upływem 5 lat (patrz: uchwała NSA z dnia 29 czerwca 2009 r., I FPS 9/08, dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie ma tym samym podstaw do wydania decyzji określającej po upływie określonego w art. 70 O.p. terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Zobowiązanie z mocy prawa ulega wygaśnięciu z upływem tego terminu. Zobowiązanie wygasa również w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji wydał decyzję określającą, a po jej wydaniu nastąpił upływ terminu przedawnienia. W uchwale NSA z dnia 6 października 2003 r. (sygn. akt FPS 8/03, ONSA 2004, nr 1, poz. 7, Glosa 2004, nr 7, s. 32) wskazano, że zobowiązanie podatkowe przedawnia się, jeżeli termin przewidziany w art. 70 § 1 O.p. upłynął przed wydaniem decyzji organu odwoławczego.

Jednocześnie z art. 58 § 1Ordynacji podatkowej wynika, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek:

1) zapłaty;

2) pobrania podatku przez płatnika lub inkasenta;

3) potrącenia;

4) zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku;

5) zaniechania poboru;

6) przeniesienia własności rzeczy lub praw majątkowych;

7) przejęcia własności nieruchomości lub prawa majątkowego w postępowaniu egzekucyjnym;

8) umorzenia zaległości;

9) przedawnienia;

10) zwolnienia z obowiązku zapłaty na podstawie art. 14m O.p.

Tym samym po upływie przedawnienia zobowiązanie podatkowe wygasa, a organ traci również podstawę prawną do wydawania decyzji dotyczących umarzania przedawnionego zobowiązania, jak również rozkładania tej należności na raty.

Jak to wskazał w tezie swojego wyroku z dnia 12 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (sygn. akt I SA/Wr 579/12, LEX nr 1248240) przedawnienie stanowi jedną z form wygaszania zobowiązaniowych stosunków prawnych. Po upływie terminu przedawnienia wierzyciel nie może skutecznie domagać się od dłużnika zachowania wynikającego z treści zobowiązania zawiązanego pomiędzy dłużnikiem a wierzycielem podatkowym. Zasadniczym celem tej instytucji jest zachowanie pewności obrotu prawnego. W prawie podatkowym wygaszanie zobowiązań podatkowych na skutek upływu terminu przedawnienia oznacza, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela, jakim jest Skarb Państwa, stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Upływ terminu przedawnienia organ podatkowy winien uwzględnić z urzędu bez względu na to, czy podatnik powoła się na tę okoliczność.

Trzeba też wskazać, że pojęcie przedawnienia, o którym mowa w art. 59 § 1 pkt 9 O.p. wskazujące na jeden z przypadków wygaśnięcia zobowiązania podatkowego nie odnosi się, do przypadku, o którym mowa w art. 68 § 1 i 2 pkt 1 i 2 O.p. a tylko do przypadku określonego w art. 70 § 1 O.p. (patrz: wyrok NSA z dnia 27 maja 2011r., sygn. akt II FSK 2145/09, LEX nr 964414).

Z akt sprawy bezspornie wynika, że wszystkie trzy decyzje, którymi ustalono Skarżącemu nienależnie pobrane płatności, zostały wydane [...] sierpnia 2007r., a następnie utrzymane w mocy decyzjami z [...] października 2007r. , jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby wobec Skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne, co zresztą Skarżący potwierdził na rozprawie (patrz: protokół z rozprawy z dnia 16 stycznia 2014r.).

Decyzja Prezesa Agencji oraz utrzymująca ją w mocy zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane w 2013 roku, a więc po upływie 5 lat od powstania zobowiązania Skarżącego, a tym samym obowiązkiem organów, które orzekały w sprawie umorzenia nienależnie pobranych należności było bezsporne ustalenie, czy należności te nie uległy przedawnieniu zgodnie z dyspozycją art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

W prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien zatem ponownie rozpatrzyć cały materiał dowodowy i ustalić, czy w sprawie nie nastąpiło przedawnienie - mając na względzie wskazane powyżej rozważania Sądu, a następnie podjąć stosowne działania wynikające z przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o Agencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie i na mocy art. 145 § 1 ust.1 litera a i c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a.