Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1671/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia WSA del. Iwona Kosińska (spr.) Protokolant st. inspektor sądowy Barbara Dąbrowska-Skóra po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej H.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 2250/12 w sprawie ze skargi H.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 2250/12, po rozpatrzeniu skargi H. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

H. A. wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2012 r. wystąpiła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że nigdzie nie pracuje i znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej. Podała, że przepracowała 12 lat (w tym 8 lat składkowych i 4 lata nieskładkowe). Na mocy orzeczenia Komisji Lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 lutego 2012 r. została uznana za częściowo niezdolną do pracy. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że odmówiono jej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Wskazała, że jest na wyłącznym utrzymaniu męża, który jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.), odmówił H. A. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ wyjaśnił, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ H. A. nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie została orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy oraz nie osiągnęła ona wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat. Podkreślił również, że ustalona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia wnioskodawczyni całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem H. A. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu wyraziła niezadowolenie z powyższej decyzji. Wskazała, że Komisja Lekarska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych niezbyt dokładnie zapoznała się z dokumentacją lekarską. Wyjaśniła również, że w dniu [...] lipca 2012 r. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Wejherowie zaliczył ją do stopnia niepełnosprawności znacznego. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ zwrócił uwagę, że H. A. nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia w drodze wyjątku w postaci braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika bowiem, że wnioskodawczyni mieszka z mężem, który pobiera emeryturę w kwocie 3128,63 zł miesięcznie. Dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi zatem 1564,32 zł miesięcznie i nie pozwala na uznanie, że H. A. pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem H. A. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2012 r. w całości oraz o przyznanie jej renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej w złożonym na rozprawie piśmie procesowym zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa stwierdzając, że organ nie tylko nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ale również nie uzasadnił należycie swojej decyzji, pomijając istotne okoliczności faktyczne, mające bezpośredni związek z przesłankami orzekania o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2013 r. oddalił skargę i wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają w ocenie Sądu I instancji trzy przesłanki, warunkujące przyznanie ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Sąd podkreślił, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szeroko uzasadnił swoje stanowisko co do braku po stronie skarżącej przesłanki szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła ona prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Niezależnie jednak od niespełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, skarżąca nie spełnia także przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem dochód na jednego członka rodziny w gospodarstwie domowym skarżącej wynosi 1564,32 zł brutto i już sama ta okoliczność eliminuje ją z kręgu osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że organ dokonał prawidłowej oceny spełniania przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane przez skarżącą środki utrzymania mogą nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, ale nie pozwalają uznać, że jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Sądu orzekającego powyższe okoliczności miały kluczowe znaczenie w sprawie i w sposób jednoznaczny wskazują, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ust 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Co do zgłoszonego przez pełnomocnika skarżącej zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 § 3 kpa, w ocenie Sądu także i on nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Sądu organ w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy.

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła H. A.. W złożonej skardze skarżąca zarzucił kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) przepisów postępowania, to jest:

- art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" w zw. z art. 151, w zw. z art. 134 § 1, w zw. z art. 1 P.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa polegające na przyjęciu, że ocena przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania nie wymagała od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonywania dodatkowych ustaleń, skutkiem czego było zaaprobowanie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, opartej na dowolnych ustaleniach, dokonanych na podstawie niekompletnego materiału dowodowego oraz że w toku postępowania przed Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca nie została należycie poinformowana o konieczności wykazania sytuacji majątkowej swojej i rodziny pod kątem analizy "niezbędnych środków utrzymania" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

- art. 134 § 1 w zw. z 141 § 4, w zw. z art. 1 P.p.s.a., polegające na nieustosunkowaniu się przez Sąd do zarzutu naruszenia prawa materialnego oraz na niedostatecznym ustosunkowaniu się przez Sąd do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co jako niespełniające kryteriów procesowych nie daje rękojmi dołożenia przez Sąd należytej staranności przy rozstrzygnięciu sprawy;

2) przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r., przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że trwałe sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu tego przepisu.

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżący kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały dotychczas opłacone ani w części, ani w całości.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał bowiem właściwej i prawidłowej wykładni przepisów prawa powołanych w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia oraz nie naruszył powołanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania.

W niniejszej sprawie skarżąca oparła skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Za nietrafny Naczelny Sąd Administracyjny uznał postawiony w skardze zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" w zw. z art. 151, w zw. z art. 134 § 1, w zw. z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie, jak słusznie przyjął Sąd I instancji, organ prawidłowo zebrał i właściwie ocenił materiał dowodowy, jak również należycie ustalił stan faktyczny sprawy. Nie doszło zatem do złamania przez ten Sąd, a poprzednio przez organ orzekający, powołanych przepisów postępowania, a zwłaszcza do takich uchybień procesowych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W aktach sprawy znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w Gdańsku, z którego wynika, że skarżąca kasacyjnie udowodniła łącznie 10 lat i 11 miesięcy okresów składkowych i nieskładkowych. Przy czym okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Organ ustalił także, że dochód rodziny skarżącej kasacyjnie na osobę przekracza kwotę najniższej emerytury (czyli na dzień orzekania kwotę 799,18 zł na osobę, a zatem kwotę 1598,36 zł na dwie osoby) i to niezależnie od tego, czy wynosił on 3128,63 zł, jak ustalił organ, czy 2573,05 zł, jak podaje w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca. Ponadto trudna sytuacja materialna nie jest tożsama z brakiem niezbędnych środków utrzymania. O takim zaś braku w realiach przedmiotowej sprawy nie można mówić. Dodatkowo stwierdzić wyjaśnić należy, że brak niezbędnych środków utrzymania jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Odnosząc się z pełnym zrozumieniem do trudnej sytuacji wnioskodawczyni należy zaakcentować, że przedmiotowe świadczenie nie może być przyznawane na zasadzie powszechności. W żaden sposób nie może ono zastępować świadczeń z pomocy społecznej, czy innych form pomocy materialnej przewidzianych dla osób, znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej. Sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania jej świadczeń w drodze wyjątku (wyrok NSA z dnia 12 marca 2002 r., sygn. akt II SA 2955/01, wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 878/12).

Odpowiednimi dokumentami (orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności) znajdującymi się w aktach sprawy potwierdzony został także stan zdrowia skarżącej kasacyjnie i jej męża (znaczny stopień niepełnosprawności). W aktach znajduje się także decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 marca 2012 r., którą odmówiono skarżącej kasacyjnie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie w postępowaniu administracyjnym przeprowadzono zatem niezbędne dowody, ustalając istotne dla sprawy okoliczności, takie jak: staż pracy ubezpieczonego, jego sytuację osobistą i rodzinną.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle treści uzasadnienia wydanego wyroku, zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa, za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Innymi słowy określa on granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny I instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonej decyzji. Zatem o naruszeniu wskazanych przepisów można byłoby mówić, gdyby sąd wykroczył poza granice sprawy, w której skarga została wniesiona (czyli gdyby uczynił przedmiotem rozpoznania legalność innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę) albo gdyby - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego lub też gdyby wydał orzeczenie na niekorzyść skarżącego pomimo niestwierdzenia naruszeń prawa skutkujących nieważnością aktu lub czynności. Jednakże w rozpatrywanej sprawie takie sytuacje nie wystąpiły. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola prawidłowości wydanej w sprawie decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej in merito. Dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem jej rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Kontroli takiej można dokonać wyłącznie na podstawie stanu faktycznego ustalonego w czasie wydawania kontrolowanego aktu lub dokonywania czynności. Sąd uwzględni jednak fakty lub dowody, które istniały w momencie wydania zaskarżonego aktu, ale nie były znane organowi administracji publicznej, jeżeli zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) - taka sytuacja nie miała jednak obecnie miejsca w rozpatrywanej sprawie. Oznacza to, że za pomocą jedynie zarzutu naruszenia art. 134 § 1 powołanej ustawy nie ma możliwości zwalczania oceny stanu faktycznego dokonanej skutecznie i prawidłowo przez Sąd I instancji na podstawie zebranych w sprawie materiałów dowodowych.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Skarżąca kasacyjnie stawiając ten zarzut podała, że w jej ocenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd nie odniósł się do wszystkich zarzutów i twierdzeń skargi. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach nie jest wadliwe, o ile to te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r. FSK 2633/04 LEX 173345). Przepis art. 141 § 4 zobowiązuje bowiem Sąd do rozważenia w uzasadnieniu orzeczenia wszystkich zarzutów strony oraz stanowisk pozostałych stron, jeżeli mogą one mieć wpływ na wynik sprawy, a zatem do rozważenia zarzutów istotnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza szczegółowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pozwala jednoznacznie uznać, że zawiera on wszystkie niezbędne elementy o jakich mowa w art. 141 § 4, uwzględniając ustalony w sprawie przez organ stan faktyczny, ocenę prawną zaskarżonej decyzji z powołaniem się na przepisy prawa materialnego i wyjaśnienie przesłanek ich zastosowania oraz wyjaśnienie podstawy prawnej orzeczenia, którą stanowił w tym przypadku przepis art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z obszernych rozważań Sądu I instancji jasno i logicznie wynikają przyczyny, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Przypomnieć przy tym należy, że nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 powołanej ustawy zawarcie innej oceny legalności zaskarżonych orzeczeń niż ocena postulowana przez skarżącą kasacyjnie. Zarzut błędu w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony, gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania wyjaśniając przyjętą podstawę prawną, jeśli mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała jednak w rozpatrywanej sprawie.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przede wszystkim wyjaśnić należy, że przepis ten należy do przepisów ustrojowych, a nie do przepisów postępowania. Z tej przyczyny art. 1 nie mieści się w zakresie podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jej przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Przepis ten określa zatem zakres regulacji ustawy i mógłby zostać naruszony tylko wtedy, gdyby w sprawie doszło do naruszenia podziału kompetencji pomiędzy sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 492/09, LEX nr 745742), lecz z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia. Postawiony zatem w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi okazał się niezasadny.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. Przechodząc zatem do oceny zarzutu naruszenia wskazanego w skardze kasacyjnej przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy stwierdzić, że zarzut ten nie jest trafny. Przepis ten prowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej reguły spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Jako wyjątek od reguły regulacja ta ma charakter regulacji szczególnej. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od reguły wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądów administracyjnych za szczególne okoliczności uważa się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, czyli takie, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia. Na szczególne okoliczności składają się wyłącznie zdarzenia niezależne od ubezpieczonego. Chodzi tylko o zdarzenia albo trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodów ich skutków niemożliwych lub obiektywnie trudnych do przezwyciężenia. Szczególne okoliczności to okoliczności obiektywne, niezależne i niezawinione przez ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy zatem wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W rozpatrywanej sprawie, jak zasadnie wywiódł to Sąd I instancji, taka sytuacja nie wystąpiła. Podkreślić należy, że do takich zdarzeń nie należy, co do zasady, rezygnacja z zatrudnienia na rzecz wychowywania dziecka. Taka decyzja jest bowiem wyborem każdego rodzica i nie jest okolicznością niezależną od ich woli, w związku z czym nie stanowi szczególnej okoliczności, o jakiej mowa w art. 83 ustawy. Biorąc pod uwagę przedstawione wyjaśnienia uznać należy, że Sąd I instancji słusznie podzielił stanowisko organu, że niespełnienie przez skarżącą warunków wymaganych w ustawie do uzyskania renty nie było spowodowane szczególnymi okolicznościami.

Z brzmienia art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. Nie budzi wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpatrując skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w niniejszej sprawie uznał, że nie zachodzą wymagane ustawą szczególnie uzasadnione okoliczności (które muszą należeć do wyjątkowych, a nie tylko w zwykły sposób usprawiedliwiających brak możliwości nabycia uprawnień w wyniku spełnienia warunku posiadania wymaganych okresów opłacania składek), prawidłowo stwierdził, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc, że nie można decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w przedmiocie w pełni odpowiada prawu.

Mając powyższe na względzie na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) Sąd orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.