Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 145/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędziowie WSA Jacek Czaja, NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r. A. B. zwrócił się do organu pomocy społecznej w L. (w skrócie: MOPR w L.) o rozłożenie na raty ciążącej na nim należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych R. B. i I. B. w okresach od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. oraz od 1 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. w łącznej kwocie: [...] zł oraz o umorzenie odsetek od tych należności.

Po kilkakrotnym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji wydał w dniu [...] lipca 2016 r. decyzję znak: [...], którą odmówił dłużnikowi alimentacyjnemu uwzględnienia tego wniosku.

W uzasadnieniu decyzji podniósł, że A. B. jest osobą rozwiedzioną, prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, a jego miesięczny dochód, w tym dochód z gospodarstwa rolnego, wynosi [...] zł. Podlega on ubezpieczeniu społecznemu w KRUS i z tego tytułu kwartalnie ponosi opłatę w kwocie [...]zł. Ponosi on też wydatki na leki w związku ze złym stanem zdrowia (jednak nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności) w wysokości ok. [...] zł miesięcznie (pozostaje pod stałą opieką lekarską z zaleceniem systematycznego leczenia).

Organ podniósł, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do ratalnej spłaty zadłużenia na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS w kwocie [...]zł miesięcznie. Podejmuje prace dorywcze i z tego tytułu osiąga dochód w wysokości około [...] zł miesięcznie. Nie posiada stałego źródła dochodu. Pomaga on również swojej siostrze w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

W ocenie organu, wnioskodawca dotychczas nie wykazywał dostatecznego zaangażowania oraz starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych, a zatem udzielenie żądanych przez dłużnika ulg w tej spłacie, tj. rozłożenie na raty w kwocie po [...] zł miesięcznie, wiązałoby się ze zobowiązaniem na okres 11 lat do regularnych wpłat oraz skutkowałoby zawieszeniem na podstawie art 820 k.p.c. postępowania egzekucyjnego u komornika, jak również umorzeniem 5% kwoty wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

W ocenie organu, rozłożenie należności na raty byłoby pochopne, gdyż sytuacja finansowa dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia pracy zarobkowej, nabycia prawa do renty/emerytury rolniczej bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Z oświadczenia majątkowego A. B. wynika, iż jest on współwłaścicielem nieruchomości mieszkaniowej (lokal mieszkalny) o pow. [...] m˛ położonej w L., jak również współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych, zaś wartość tych nieruchomości jest wystarczająca do zaspokojenia zobowiązań dłużnika.

Organ podkreślił, że obecnie A. B., jako osoba nieaktywna zawodowo, nie będzie miał możliwości regularnej spłaty zadłużenia.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji wniósł A. B..

Decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem kolegium, materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji jest pełny i nie wymaga dodatkowych uzupełnień, zaś podjęte rozstrzygnięcie nie przekracza granic uznania administracyjnego.

Sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego została ustalona poprzez bezpośredni z nim kontakt, co dokumentuje środowiskowy wywiad rodzinny.

W ocenie kolegium istotne jest to, że wnioskodawca legitymuje się tytułem prawnym do dwóch nieruchomości (lokalowej i rolnej), których wartość z całą pewnością może być zabezpieczeniem jego zobowiązania. Niewątpliwie, zdaniem kolegium, uregulowanie spraw własnościowych co do lokalu mieszkalnego, którego współwłaścicielami są odwołujący i jego była żona, mogłoby wpłynąć na pozyskanie odpowiednich środków na spłatę zobowiązania alimentacyjnego. Podobnie rzecz ma się ze współwłasnością gospodarstwa rolnego, którego nie prowadzi A. B., tylko drugi współwłaściciel - jego siostra.

Zdaniem organu, jeśli chodzi o kwestię odmowy rozłożenia na raty w wysokości [...] zł miesięcznie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego, to w sytuacji A. B. uwzględnienie jego wniosku należałoby poczytywać w kategoriach "długoterminowej pożyczki" (11 lat regularnej spłaty) udzielonej przez dysponenta funduszu celowego. Mając na względzie, że sytuacja odwołującego nie wypełnia dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy, to okres 11 lat spłaty niewątpliwie byłby niekorzystnym rozporządzeniem majątkowym zarówno dla Skarbu Państwa, jak i Gminy L. z uwagi na możliwość zabezpieczenia (dochodzenia) roszczenia z nieruchomości, do których tytułem prawnym legitymuje się A. B..

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że jedynym realnym źródłem dochodu A. B. są prace dorywcze świadczone rolnikom w okolicach miejsca jego zamieszkania, a dochód z tych prac wynosi ok. [...] zł miesięcznie, przy czym prace te są raczej świadczone w okresie prac polowych, co budzi wątpliwość co do regularności tego dochodu. Ponadto kolegium wskazało, że dochód z gospodarstwa rolnego nie jest dochodem realnym, lecz ustawowym, który raczej trudno brać pod uwagę przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy.

Jeśli chodzi o kwestię wspomagania dłużnika alimentacyjnego przez rodzinę, to niewątpliwie, jak podniosło kolegium, taka pomoc jest udzielana, jednakże nie ma ona charakteru finansowego.

Kolegium podkreśliło, że A. B. stale leczy się na żylaki odbytu, anemię oraz niedrożność nerek. Natomiast z zaświadczenia lekarskiego N. P. U. w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. wynika, że dłużnik alimentacyjny jest przewlekle chory i wymaga stałego leczenia w poradni ortopedycznej oraz w poradni Podstawowej Opieki Zdrowotnej.

Reasumując, kolegium wyjaśniło, że zaproponowana przez wnioskodawcę ratalna spłata jego zobowiązania przez 11 lat w kwocie [...]zł miesięcznie jest nie do zaakceptowania w kontekście jego sytuacji, w tym majątkowej (legitymuje się tytułem prawnym do dwóch nieruchomości), braku stałego źródła dochodu i wysokości osiąganego dochodu oraz stanu zdrowia.

W skardze na powyższą decyzję A. B. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez:

a) niedokonanie przez organ odwoławczy i organ pierwszej instancji wszechstronnej analizy stanu prawnego oraz oceny okoliczności faktycznych istotnych dla prawidłowego załatwienia sprawy,

b) niepodjęcie przez organ odwoławczy i organ pierwszej instancji w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, stanu prawnego i merytorycznego załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny oraz słuszny interes skarżącego,

c) brak wyczerpującego rozpatrzenia przez organ odwoławczy i organ administracji publicznej całego materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności dowodów wskazujących na możliwość wywiązania się przez wnioskodawcę z zobowiązania spłaty zadłużenia w ratach w wysokości [...] zł miesięcznie,

2) art. 107 § 3 k.p.a. przez nieujawnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przesłanek jakimi kierował się organ wydając rozstrzygnięcie, a w szczególności wskazania faktów uznanych za udowodnione, przyczyn dla których innym dowodom i twierdzeniom odmówiono wiarygodności - powyższy zarzut odnoszę do okoliczności dotyczących sytuacji dochodowej dłużnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucił ponadto naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. 2016 r. poz. 196 ze zm.) przez uznanie, iż sytuacja rodzinna i dochodowa skarżącego nie uzasadnia udzielenia wnioskowanej ulgi, a w konsekwencji odmowy rozłożenia na raty w miesięcznej wysokości [...] zł pozostałych do zwrotu należności z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej oraz umorzenie odsetek od tych należności.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu niezbędnych kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W ocenie skarżącego, nie można zgodzić się z twierdzeniami organów administracji publicznej, jakoby pomoc udzielana dłużnikowi alimentacyjnemu przez rodzinę nie miała charakteru finansowego. Dłużnik stwierdził podczas wywiadu środowiskowego, że tylko rodzice nie są w stanie udzielać mu systematycznej pomocy finansowej. Z powyższego twierdzenia nie wynika zaś wniosek przyjęty przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, jakoby zarówno rodzice, jak i siostra nie udzielali dłużnikowi doraźnej pomocy finansowej, szczególnie w okresie, w którym jego dochody nie pozwalają na wywiązanie się przez dłużnika alimentacyjnego z jego bieżących zobowiązań. Skarżący podniósł, iż w okresie, kiedy pełnił stałą opiekę nad rodzicami z uwagi na ich zły stan zdrowia, nie miał możliwości uzyskiwania dochodów z pracy. W tym okresie zarówno rodzice, jak i siostra udzielali mu systematycznego wsparcia finansowego. W związku z poprawą stanu zdrowia rodziców stała opieka skarżącego nie była już konieczna i mógł on podjąć prace dorywcze i uzyskiwać z tego tytułu dochody. Odnosząc powyższe do twierdzeń organu odwoławczego, skarżący wskazał, że z ustaleń środowiskowego wywiadu rodzinnego wynika, że pomocy udzielają mu rodzice i siostra. Skarżący podniósł, że wskazana pomoc ma również charakter finansowy i udzielana jest w sposób doraźny w okresie przejściowego obniżenia przychodów skarżącego.

W tym miejscu skarżący podkreślił, że wywiązuje się ze swoich zobowiązań zmierzających do spłaty zaległości alimentacyjnych, poprzez dokonywanie regularnych spłat (w oparciu o wydane decyzje o rozłożeniu na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego) na rzecz Likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, jak również dokonywaniu wpłat na rachunek komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne dotyczące należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wszczętego z wniosku organu I instancji. Organ I instancji powinien więc posiadać z urzędu wiedzę o powyższych okolicznościach, które to okoliczności nie zostały uwzględnione w ramach postępowania w niniejszej sprawie, w trybie art. 77 § 4 k.p.a. Ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego nastąpiło wyłącznie w oparciu o środowiskowy wywiad rodzinny, podczas którego dłużnik wypytywany był na okoliczność uzyskiwania "systematycznej pomocy finansowej" ze strony członków rodziny. Organ prowadzący postępowanie nie przeprowadził jednak dowodów z zeznań świadków na okoliczność pomocy finansowej uzyskiwanej przez wnioskodawcę od członków jego rodziny, nie uwzględnił okoliczności znanych organowi z urzędu, a dotyczących dokonywania przez dłużnika wpłat w ramach prowadzącego postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wszczętego z wniosku organu pierwszej instancji.

W związku z powyższym skarżący nie zgodził się z twierdzeniami organu odwoławczego i organu pierwszej instancji, jakoby nie wykazywał dostatecznego zainteresowania, zaangażowania oraz starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych. Skarżącego podniósł, iż przy uwzględnieniu jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej podejmuje wszelkie możliwe starania w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych w sposób jak najbardziej efektywny. Po pierwsze, ze względu na stan zdrowia stałe zatrudnienie skarżącego w pełnym wymiarze czasu pracy nie jest możliwe. Z tych względów skarżący podejmuje się prac dorywczych, z których otrzymuje dochody przeznaczane niemalże w całości na spłatę zaległości alimentacyjnych. Spłata dokonywana jest w miesięcznych ratach w wysokości [...] zł na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego oraz w różnych kwotach na rzecz komornika. Po drugie, działania skarżącego polegające na dążeniu do rozłożenia należności na raty i w konsekwencji zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, zmierzają do spłaty zaległości alimentacyjnych w sposób jak najbardziej efektywny, gdyż w takim przypadku cala kwota wpłacanej raty zaliczana jest na spłatę zaległości alimentacyjnej (brak kosztów postępowania egzekucyjnego), co przyczynia się do skrócenia okresu spłaty.

Odnosząc się do twierdzenia organu pierwszej instancji, iż udzielenie żądanych ulg wiązałoby się z zobowiązaniem na okres 11 lat do regularnych wpłat, uwzględniając wiek wnioskodawcy (52 lata) oraz tablicę średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn stanowiącą załącznik do Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 26 marca 2015 r. (M.P. z 2015 r. poz. 296), skarżący stwierdził, że spłata przez wnioskodawcę zadłużenia w ratach w wysokości [...] zł jest jak najbardziej realna.

Skarżący wyjaśnił, że osiąga miesięczny dochód w kwocie [...]zł, zaś stałe wydatki, które ponosi, wynoszą miesięcznie [...] zł ([...],- zł składka KRUS + [...],- zł spłata zadłużenia na rzecz likwidatora Funduszu Alimentacyjnego, dłużnik nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania). Brak jest dowodów na wysokość stałych, miesięcznych kosztów leczenia, czy innych kosztów. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż skarżący z własnego dochodu jest w stanie uiszczać raty w wysokości [...] zł miesięcznie, nie biorąc pod uwagę pomocy finansowej ze strony członków rodziny. Skarżący wskazał, że wnioskując o rozłożenie należności na raty w miesięcznej wysokości [...] zł, realnie ocenił swoje możliwości w zakresie wywiązywania się w przyszłości z tego obowiązku, co znalazło potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu w niniejszej sprawie.

Potwierdzenia w materiale dowodowym zgromadzonym w niniejszej sprawie nie znajdują, zdaniem skarżącego, również twierdzenia organu odwoławczego, jakoby prace dorywcze świadczone przez skarżącego rolnikom w okolicach miejsca jego zamieszkania, były raczej świadczone w okresie prac polowych. Określenie "prace dorywcze" wskazuje jedynie na brak stałego stosunku prawnego zawiązanego na gruncie prawa pracy i wykonywanie każdej pracy niemającej charakteru powtarzalnego. Skarżący podniósł, że prace dorywcze wykonywane są przez niego regularnie na rzecz S. P., położonej w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca zamieszkania skarżącego, która prowadzi działalność w sposób ciągły, a nie sezonowy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] maja 2017 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący legitymuje się jedynie udziałem w prawie własności dwóch nieruchomości, tj. udziałem w prawie własności nieruchomości gruntowej oraz udziałem w prawie własności zamieszkałej nieruchomości lokalowej, w rozumieniu art. 195 i art. 196 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.). Udział w prawie własności nieruchomości wprawdzie może stanowić "źródło pozyskania środków na spłacenie zadłużenia", lecz źródło to okazuje się być całkowicie nieefektywne, gdyż w praktyce trudno jest znaleźć podmiot zainteresowany nabyciem udziału w prawie własności zamieszkałej nieruchomości lokalowej, czy też nabyciem udziału w prawie własności nieruchomości rolnej, szczególnie po zmianie art. 210 ustawy Kodeks cywilny oraz ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2052 ze zm.), dokonanej ustawą z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2016 r. poz. 585). Z kolei zniesienie współwłasności nieruchomości poprzez przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli połączone jest z obowiązkiem spłaty pozostałego współwłaściciela (skarżącego), co z uwagi na brak środków na dokonanie spłaty jest niemożliwe do przeprowadzenia. Skarżący podejmował próby wyjścia ze współwłasności i pozyskania z tego tytułu środków finansowych na spłacenie zadłużenia, które to próby okazywały się jednak bezskuteczne.

Udział w prawie własności nieruchomości wprawdzie może być zabezpieczeniem roszczenia Skarbu Państwa, jednak działanie w tym zakresie leży poza możliwościami dłużnika.

Dodatkowo pełnomocnik podniósł, że zarówno organ administracji publicznej wyższego stopnia, jak i organ I instancji, nie dokonały ustaleń w przedmiocie stanu faktycznego i stanu prawnego nieruchomości, których współwłaścicielem jest skarżący. Powyższe odnosi się w szczególności do takich okoliczności, jak:

1) powierzchnia i charakter nieruchomości lokalowej oraz nieruchomości gruntowej,

2) sposób wykorzystania i zagospodarowania wskazanych nieruchomości,

3) czy wskazane nieruchomości nie są obciążone długami, ograniczonymi prawami rzeczowymi, roszczeniami osób trzecich lub ograniczeniami w rozporządzaniu,

4) czy w stosunku do wskazanych nieruchomości nie toczy się postępowanie egzekucyjne, sądowe, administracyjne lub karno-skarbowe,

5) czy w stosunku do wskazanych nieruchomości nic zostały zawarte umowy mogące skutkować obciążeniem lub utratą prawa własności.

Zdaniem pełnomocnika, brak ustalenia powyższych danych charakteryzujących wskazane nieruchomości powoduje, iż nie można uznać za uzasadnione twierdzenie organu administracji publicznej wyższego stopnia, jakoby wartość udziałów przysługujących skarżącemu w prawie własności nieruchomości (nie zaś wartość dwóch nieruchomości) przewyższała wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobom uprawnionym, gdyż choćby wysokość obciążeń może przewyższać wartość nieruchomości. W tym zakresie niezbędne są wiadomości specjalne, o których mowa w art. 84 § 1 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, mimo częściowo błędnej argumentacji, nie można zarzucić naruszenia prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 169 ze zm., dalej: ustawa), w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, że organ, rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg, działa w ramach uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 30 ust. 2 ustawy winno zatem zostać z należytą starannością uzasadnione. Organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia.

Wszelkiego rodzaju ulgi w zakresie spłaty należności z tytułu obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i jako takie powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym rozłożenie należności na raty powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa obowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych. Zastosowanie tego rodzaju ulgi może zatem uzasadniać jedynie sytuacja nadzwyczajna, na którą obowiązany nie ma żadnego wpływu, np. w postaci ciężkiej choroby uniemożliwiającej podjęcie aktywności zawodowej, czy nagłego, nieprzewidzianego zdarzenia losowego.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz do umorzenia odsetek z tego tytułu.

Organy rozważyły w pierwszej kolejności sytuację rodzinną i osobistą skarżącego, która – zgodnie z prawidłowym założeniem organów – obejmuje nie tylko ustalenia w zakresie okoliczności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz skalą wydatków ponoszonych na utrzymanie tego gospodarstwa, lecz także ustalenia w zakresie okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego i jego możliwości zarobkowych. Okoliczności te zostały wnikliwie rozważone i wyjaśnione.

W drugiej kolejności organy rozważyły okoliczności związane z sytuacją dochodową skarżącego, trafnie wywodząc, że jest ona trudna, jednakże jej stan może ulec poprawie, w szczególności poprzez podjęcie stałego zatrudnienia lub przez uzyskanie dochodu ze sprzedaży udziałów w nieruchomościach.

W dalszej kolejności organy orzekające przekonująco uzasadniły trafność dokonanego wyboru.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że jakkolwiek organy mają obowiązek wskazania motywów oraz przesłanek, którymi kierowały się przy podejmowaniu decyzji uznaniowej, jak również rozważenia wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę, to jednak nie oznacza to, że sąd administracyjny w ramach kontroli legalności wykonywania kompetencji uznaniowej jest uprawniony do zastępowania organów w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia albo do narzucania tej treści poprzez formułowane oceny prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wprawdzie, że podejmując decyzję uznaniową, organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, LEX nr 149543), to jednak nie oznacza to, że którykolwiek z tych interesów ma uzyskać automatycznie przewagę nad drugim. Organ ma jedynie obowiązek racjonalnego wyważenia powyższych interesów, a następnie wykonania kompetencji opartej na uznaniu administracyjnym.

Organy orzekające w przedmiotowej sprawie właściwie uzasadniły, że w ich ocenie interes skarżącego związany z dążeniem do rozłożenia na raty kwoty podlegającej zwrotowi nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanym z dochodzeniem zwrotu pobranych z funduszu alimentacyjnego świadczeń.

Z materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie ma stałej pracy i nie posiada stałego źródła dochodu. Nie jest on zarejestrowany jako bezrobotny, nie korzysta z pomocy społecznej i jest w wieku aktywności zawodowej. Wprawdzie skarżący cierpi na schorzenia typu: anemia, reumatologiczne zapalenie stawów, nadciśnienie, czy schorzenia żołądka, jednak z żadnego zamieszczonego w aktach sprawy dokumentu nie wynika, by wykluczały one możliwość podjęcia stałego zatrudnienia, tym bardziej, że – jak twierdzi sam skarżący – prace dorywcze podejmuje regularnie przez cały rok. Mając zatem na względzie wiek i stan zdrowia zainteresowanego, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązanie się jednorazowo z obowiązku spłaty należności z funduszu alimentacyjnego.

To, że skarżący nie ma aktualnie wystarczających funduszy na zwrot w całości żądanych należności nie oznacza, że jest to okoliczność pozwalająca na wyjątkowe potraktowanie w stosunku do innych osób i uwolnienie go od obowiązku jednorazowej ich spłaty i umorzenia odsetek. Sytuacja materialna skarżącego może bowiem ulec zmianie, gdyż jest on osobą zdolną do pracy, a ponadto jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości, w tym lokalowej i rolnej, gdzie wartość udziału w każdej z nich bez wątpienia wystarczyłaby na pokrycie całości należności w kwocie nieco ponad [...] zł. Wbrew stanowisku skarżącego, do ustalenia tej okoliczności nie trzeba wiadomości specjalnych, gdyż wartość nieruchomości o określonym położeniu, charakterze i powierzchni stanowi dane powszechnie dostępne, możliwe do zweryfikowania przez każdą osobę o przeciętnej wiedzy i doświadczeniu życiowym. Podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego w piśmie procesowym okoliczności dotyczących stanu faktycznego i stanu prawnego nieruchomości, których współwłaścicielem jest skarżący, Sąd nie wziął pod uwagę, gdyż po pierwsze - nie były one sygnalizowane przez skarżącego na żadnym etapie postepowania przed organami administracji, a po drugie – gdyby wystąpiły, pełnomocnik zwróciłby z pewnością na nie uwagę, nie zaś sformułował je jako pytania.

W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości, by polepszyć swój status majątkowy, a tym samym słuszne jest zapatrywanie organów obu instancji, że jego starania w dążeniu do spłaty należności są niewystarczające. Dodatkowo, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, zaliczki alimentacyjne, zostały wypłacone na rzecz dzieci dłużnika alimentacyjnego w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2007 r., zaś dłużnik alimentacyjny, licząc od roku 2007 do stycznia 2015 r. (tj. przez 6 lat) nie podjął żadnych kroków celem uregulowania ciążącego na nim zobowiązania z tego tytułu.

Możliwości zarobkowe i majątkowe nie mogą być rozumiane jako dochody rzeczywiście uzyskiwane, lecz dochody, które mogą i powinny być uzyskiwane przy dołożeniu wszelkich starań oraz stosownie do sił umysłowych i fizycznych. Tym samym możliwości zarobkowe skarżącego nie mogą być utożsamiane z faktycznie osiąganymi zarobkami, ponieważ powinny one także obejmować zarobki, które jest on w stanie uzyskać, lecz ich nie osiąga w związku z niewystarczającą aktywnością zawodową.

W niniejszej sprawie brak było zatem podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy.

Reasumując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że wydając decyzję u charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. W przypadku nieostrych pojęć typu "szczególnie uzasadniony przypadek", organ stosujący prawo dokonuje wyboru pewnych kryteriów, które bierze pod uwagę przy ocenie, czy sytuacja określona w przepisie występuje.

Mając to na uwadze, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, a organy prawidłowo z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. ustaliły i rozważyły rzeczywistą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, wyjaśniając w motywach podjętego rozstrzygnięcia przesłanki, które zadecydowały o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz umorzenia odsetek.

Mając na względzie powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).