Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1513/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5  ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. ze skargi K. J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył K. J.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z [...] września 2018 r. K.J. wystąpił do Wojewody [...] o przyznanie odszkodowania za nieruchomość pozostawioną przez A. J. poza obecnymi granicami RP w miejscowości H., gmina C., powiat [...], województwo [...] (obecnie terytorium [...]).

Decyzją z [...] marca 2019 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia K.J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości H., gmina C., powiat [...] dawne województwo [...], obecnie [...]. Wojewoda wskazał, że wniosek z [...] września 2018 r. został złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., tj. po 31 grudnia 2008 r.

Odwołanie od ww. decyzji złożył K. J.

Decyzją z [...] maja 2019 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2019 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Minister podniósł, że wniosek K.J. z [...] września 2018 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty wpłynął do Wojewody [...] w dniu 11 września 2018 r. Został on zatem złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy [...]j, tj. po 31 grudnia 2008 r. Organ podniósł, że termin określony w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. jest terminem prekluzyjnym prawa materialnego. Zatem, złożenie wniosku po terminie, nawet bez winy wnioskodawcy, powoduje wygaśnięcie prawa do rekompensaty.

Minister nie podzielił również stanowiska K.J. , że pismem z [...] stycznia 1998 r. A.J. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. w sprawie rekompensaty za tzw. mienie [...].

Organ podniósł, że ww. podaniem A.J. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. o odtworzenie aktu nadania nieruchomości położonej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. gospodarstwa rolnego w S., gmina M. W ocenie organu, żądanie zawarte w przedmiotowym podaniu nie budzi wątpliwości. Pismo A.J. zostało bowiem sformułowane precyzyjnie i zawiera wyłącznie żądanie o odtworzenie aktu nadania nieruchomości położonej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W treści ww. podania A.J. wskazała, że za pozostawione mienie [...] otrzymała akt nadania na dom nr [...] we wsi S. wraz z gruntem o powierzchni około 2 ha. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że nieruchomość ta została następnie przejęta przez Nadleśnictwo [...], a obecnie właścicielem jest Nadleśnictwo [...]. W dalszej części podania A.J. wskazała, że zmiany jakie nastąpiły w kraju stworzyły możliwości do odzyskania mienia bezprawnie zajętego, przywołując jednocześnie nazwiska świadków, którzy mogą potwierdzić otrzymanie przez nią domu nr [...] w S.

Tym samym, w ocenie Ministra, zarówno z treści żądania, jak i ze wszystkich okoliczności podniesionych przez A.J. w podaniu z dnia [...] stycznia 1998 r. wynika, że jej intencją przy składaniu przedmiotowego podania było odzyskanie domu nr [...], w tym przede wszystkim uzyskanie dokumentu potwierdzającego własność domu nr [...] w miejscowości S., położonej na obecnym terytorium RP. Wbrew twierdzeniom wnioskodawcy przywołani w podaniu świadkowie mieli potwierdzić otrzymanie przez A.J. nieruchomości na obecnym terytorium RP, a nie fakt pozostawienia nieruchomości na byłym terytorium Polski. Opis dokonany w podaniu A.J. jednoznacznie wskazuje, iż zmiany ustawodawcze, na które się powołuje miały jej umożliwić odzyskanie nieruchomości położonej w S.

Organ podniósł również, że w piśmie Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z [...] lutego 1998 r. nie zakwalifikowano podania A.J. z [...] stycznia 1998 r. jako wniosku o rekompensatę za mienie [...]. W treści tego pisma Kierownik Urzędu Rejonowego w K. wprost stwierdził, że stanowi ono odpowiedź na wniosek z [...] stycznia 1998 r. w sprawie odtworzenia aktu nadania tytułu własności na nieruchomość rolną zabudowaną o powierzchni ok. 2 ha położoną w S., gmina M. W piśmie tym jedynie dodatkowo Kierownik wyjaśnił, że sprawą osobną jest temat rekompensaty za tzw. mienie [...] i wskazał jakie dokumenty należy przedłożyć, aby uzyskać stosowne zaświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego.

Końcowo, organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] dokonał kwerendy wniosków przekazanych mu przez starostów jako organowi właściwemu w myśl art. 5 ust. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, wniosków złożonych do Wojewody [...] do dnia 31 grudnia 2008 r., a także rejestru osób uprawnionych. W wyniku tej kwerendy nie stwierdzono, że wniosek w przedmiotowej sprawie został kiedykolwiek złożony (por. notatka służbowa z [...] września 2018 r.).

Skargę na ww. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji złożył K.J. zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadzącą do stwierdzenia, że wniosek o rekompensatę nie został złożony w terminie do 31 grudnia 2008 r.,

2) art. 7 kpa poprzez niewłaściwą interpretację treści pisma A.J. z [...] stycznia 1998 r., która w konsekwencji doprowadziła do uznania, że wniosek o rekompensatę za tzw. mienie [...] nie został złożony w terminie,

3) art. 8 ust. 1 kpa poprzez niewłaściwą interpretację woli strony co skutkowało utratą zaufania strony do organów administracji publicznej i ich działań.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że pismo A.J. z [...] stycznia 1998 r. zostało sporządzone w sposób mało precyzyjny, ale po przeanalizowaniu całej jego treści jasno wskazywało na intencje wnioskodawczyni. Pismem tym A.J. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. z wnioskiem (zatytułowanym "Podanie") w którym prosiła o odtworzenie Aktu Nadania tytułu własności na nieruchomość rolną zabudowaną położoną w S. nr [...] gm. M. W ocenie skarżącego, intencją wnioskodawczyni było jednakże wykazanie, że de facto nie otrzymała ona żadnego majątku nieruchomego, co miało znaczenie dla oceny zasadności jej roszczeń o odszkodowanie za tzw. mienie [...].

W ww. piśmie wnioskodawczyni powoływała się na zmiany, które umożliwiały uzyskanie rekompensaty za mienie [...]. Tak formując pismo opisała dokładnie historię swojego życia podając również czego się domaga. Chciała uzyskać rekompensatę za "mienie [...]" które zmuszona była pozostawić i które bezprawnie jej odebrano. W zamian domagała się potwierdzenia nadania nieruchomości, którą otrzymała w 1946 r., a której ze względu na swoją ówczesną sytuację nie objęła w posiadanie. W ocenie skarżącego, opis dokonany w podaniu z [...] stycznia 1998 r. wskazywał zatem jednoznacznie cel, który A.J. chciała osiągnąć. Starała się uzyskać jakąś rekompensatę za nieruchomość, którą bezprawnie jej odebrano w czasie II wojny światowej. Z racji braku odpowiedniego wykształcenia i znajomości prawa wnioskodawczyni sformułowała swój wniosek w sposób niejasny i chaotyczny, niemniej jednak jej intencje zostały w sposób prawidłowy odczytane przez Kierownika Urzędu Rejonowego w K. Organ ten w piśmie z [...] lutego 1998 r. w wyczerpujący sposób odniósł się zarówno do możliwości odtworzenia aktu nadania własności nieruchomości ale co istotniejsze wskazał szereg dokumentów, które należało przedłożyć aby starać się o uzyskanie rekompensaty za "tzw. mienie [...] tj. nieruchomości utracone przez osoby na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939r. a które to osoby na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo polskie miały otrzymać ekwiwalent."

Skarżący podniósł, że A.J. nie przedłożyła wówczas odpowiedniej dokumentacji, jednak wskazywała świadków mogących potwierdzić podawane przez nią okoliczności. Wymagane dokumenty skompletował i przedłożył dopiero syn Aleksandry - K.J. wraz z wnioskiem z [...] września 2018r. Dopiero bowiem w 2018 roku zdołał uzyskać całą dokumentację potwierdzającą jego roszczenia. Skarżący podsumował, że skoro postępowanie zainicjowane wnioskiem A.J. nie zostało merytorycznie zakończone, możliwe jest jego kontynuowanie z udziałem następcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie i odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

W rozpoznawanej sprawie kontroli Sądu podlega decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] o odmowie potwierdzenia K.J. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości H., gmina C., powiat [...], dawne województwo [...], obecnie [...].

Powodem odmowy potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty było uznanie przez organy, że jego wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej to prawo został złożony po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, ze zm., dalej jako "ustawa"). Powyższe stanowisko organów zakwestionował skarżący podnosząc, że pismem z [...] stycznia 1998 r. jego poprzedniczka prawna wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. w sprawie rekompensaty za mienie [...], postępowanie zainicjowane tym wnioskiem nie zostało dotąd merytorycznie zakończone, a w konsekwencji możliwe jest jego kontynuowanie z udziałem jej następcy prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. Stosownie do art. 2 tej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje co do zasady właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, o ile spełnia on wymagania określone w pkt 1 i 2 powołanego przepisu. Artykuł 3 ust. 2 ustawy stanowi zaś, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim lub niektórym spadkobiercom, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o ile spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Ponadto, wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (art. 5 ust. 2 ustawy).

Z powyższego wynika, że skorzystanie z prawa do rekompensaty ustawodawca powiązał z wymogiem stosownej aktywności i dyscypliny osób zainteresowanych, skoro potwierdzenie prawa do rekompensaty nie następuje z urzędu, lecz wyłącznie z inicjatywy samych uprawnionych (art. 5 ust. 1 i 2 ustawy). Regulacja taka koresponduje z celem ustawy, która zmierza do realnego, kompleksowego i możliwie ostatecznego uregulowania zasad oraz procedury dochodzenia roszczeń z tytułu mienia pozostawionego przez obywateli polskich poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Świadczy o tym precyzyjnie wyznaczony przez ustawodawcę zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy oraz ramy czasowe dochodzenia roszczeń (por. wyrok NSA z 24 maja 2013 r., I OSK 594/12).

Na tle art. 5 ust. 1 ustawy, w orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się, że termin na złożenie wniosku wskazany w tym przepisie jest terminem prekluzyjnym prawa materialnego. Oznacza to, że niezłożenie wniosku o potwierdzenia prawa do rekompensaty w terminie do 31 grudnia 2008 r. powoduje wygaśnięcie tego prawa.

W sprawie nie jest kwestionowane, że wniosek K.J. z [...] września 2018 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty po A. J. wpłynął do Wojewody [...] w dniu 11 września 2018 r. Nastąpiło to zatem już po terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. po dniu 31 grudnia 2008 r.

Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego, że podaniem z [...] stycznia 1998 r. A.J. wystąpiła do Kierownika Urzędu Rejonowego w K. w sprawie rekompensaty za tzw. mienie [...].

Analiza treści ww. podania potwierdza bowiem ocenę organu odwoławczego, że A.J. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w K. o odtworzenie aktu nadania nieruchomości położonej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. gospodarstwa rolnego w S., gmina M.. Wbrew twierdzeniu skarżącego, żądanie zawarte w podaniu A.J. nie budzi wątpliwości, ww. podanie zostało sformułowane precyzyjnie i zawiera wyłącznie żądanie o odtworzenie aktu nadania nieruchomości położonej na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W treści podania A.J. wskazała, że za pozostawione mienie [...] otrzymała akt nadania na dom nr [...] we wsi S. wraz z gruntem o powierzchni około 2 ha. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, że nieruchomość ta została następnie przejęta przez Nadleśnictwo [...], a obecnie właścicielem jest Nadleśnictwo [...]. W dalszej części podania A.J. wskazała, że zmiany jakie nastąpiły w kraju stworzyły możliwości do odzyskania mienia bezprawnie zajętego, przywołując jednocześnie nazwiska świadków, którzy mogą potwierdzić otrzymanie przez nią domu nr [...] w S.

Wobec opisanej treści ww. podania za prawidłową uznać trzeba ocenę organu odwoławczego, że przy składaniu podania intencją A.J. było odzyskanie domu nr [...], w tym przede wszystkim uzyskanie dokumentu potwierdzającego własność tego domu w miejscowości S., położonej na obecnym terytorium RP. Przy tym, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze, z literalnej treści podania wynika, że przywołani w nim świadkowie mieli potwierdzić otrzymanie przez A.J. nieruchomości na obecnym terytorium RP, a nie fakt pozostawienia nieruchomości na byłym terytorium Polski. Zgodzić się również trzeba z oceną organu, że zawarty w podaniu A.J. opis jednoznacznie wskazuje, że zmiany ustawodawcze, na które się powołuje miały umożliwić wnioskodawczyni odzyskanie nieruchomości położonej w S. na obecnym terytorium RP.

Nie można również podzielić stanowiska skarżącego, że w piśmie Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z [...] lutego 1998 r. podanie A.J. z [...] stycznia 1998 r. zakwalifikowano jako wniosek o rekompensatę za mienie [...]. W treści tego pisma Kierownik Urzędu Rejonowego w K. wprost stwierdził, że stanowi ono odpowiedź na wniosek z [...] stycznia 1998 r. w sprawie odtworzenia aktu nadania tytułu własności na nieruchomość rolną zabudowaną o powierzchni ok. 2 ha położoną w S., gmina M. W dalszej części tego pisma jedynie dodatkowo organ wyjaśnił, że osobną sprawą jest temat rekompensaty za tzw. mienie [...] i wskazał jakie dokumenty należy przedłożyć, aby uzyskać stosowne zaświadczenie Kierownika Urzędu Rejonowego.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r.

Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Z akt sprawy wynika, że organy przeprowadziły postępowanie mające na celu wyjaśnienie czy w ustawowym terminie został złożony wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Ponadto, organy poddały wnikliwej analizie cały zebrany materiał dowodowy oraz wyjaśniły, z zachowaniem reguł swobodnej oceny dowodów, dlaczego w ich ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności treści podania z [...] stycznia 1998 r., nie można uznać, że ww. podaniem A.J. wystąpiła w sprawie rekompensaty za mienie [...]. W tej sytuacji za niezasadne uznać trzeba zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 kpa.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), orzekł jak w sentencji.