Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 603/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Sędziowie Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), Asesor WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Protokolant Renata Sawińska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi T Ja na decyzję P Z U S z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu zaległych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

P Z U S po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ostateczną decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję I instancji z dnia [...] r. nr [...], powołującą się na art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1 i 2, 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Tym samym odmówiono T J umorzenia należności za okres od [...] r. do [...] r., w łącznej kwocie [...] zł, za ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie: [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...] r. - [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł; ubezpieczenie zdrowotne w okresie [...] - [...] r. w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...] r. - [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł; Fundusz Pracy i FGŚP - w okresie [...] - [...] r., w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek [...] zł oraz odsetek liczonych na dzień [...] r.- [...] zł; koszty upomnienia - [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie. Mianowicie T J na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej pod Nr [...], wydanym przez U M w L, od [...] r. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą: [...], do [...] r., kiedy nastąpiło wykreślenie tej działalności z ewidencji. Z tego tytułu strona zalega z opłatą składek na własne ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, za wskazane okresy, w określonych wyżej, nie kwestionowanych przez nią kwotach. W dniu [...] r. do ZUS wpłynął wniosek dłużniczki o zawieszenie egzekucji wraz z wnioskiem o umorzenie wskazanych zaległości. Wniosek o umorzenie uzasadniła brakiem środków na uregulowanie wskazanych zaległości z uwagi na trudną sytuację rodzinną i majątkową, pozbawiającą jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Poinformowała, że z tytułu zatrudnienia uzyskuje niewielkie wynagrodzenie, z którego po opłaceniu bieżących opłat pozostaje jej na utrzymanie kwota nie gwarantująca określonego przepisami minimum. Nie posiadała i nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby uregulować zadłużenie. Zmuszona jest więc prosić o umorzenie wskazanych należności. Wniosła więc o umorzenie zaległości z tytułu składek i odsetek. Do wniosku dołączyła kserokopię listy płac, kserokopie rachunków i dokumentów dotyczących bieżących opłat miesięcznych (czynsz, opłata za energię, opłata za wodę, spłata rat kredytu), oświadczenie na okoliczność, że wykonywana praca jest jedynym źródłem dochodu.

Organ ustalił, że strona prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w kwocie (średnia z miesięcy [...] – [...][...] r.) brutto około [...] zł, a netto około [...] zł. Zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym. Nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego o wartości handlowej. Pozostaje w trudnej sytuacji materialnej z powodu: śmierci [...], która była poprzedzona długoletnią chorobą, który nie pracował i nie otrzymywał żadnego zasiłku czy renty; narzuconej przez pracodawcę formy zmiany warunków zatrudnienia, związanej z restrukturyzacją zakładu pracy. Zmiany te stały się przyczyną powstania zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Posiada zobowiązania wobec [...] S.A. w kwocie [...] zł z tytułu kredytu, który zaciągnęła na częściową spłatę zadłużenia z tytułu czynszu za mieszkanie; liczba rat kredytu [...] po [...] zł, spłacanego począwszy od [...] r. Przedłożyła kserokopie faktur dotyczących wydatków związanych z eksploatacją mieszkania, które określiła na kwotę około [...] zł miesięcznie. Należności te nie są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Wobec wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej, strona utraciła status przedsiębiorcy. Organ odstąpił więc od badania otrzymanej pomocy publicznej według ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. Nr 123, poz. 1291 ze zm.).

Organ wyjaśnił, powołując się na art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., zwana także dalej ustawą), że należnościami z tytułu składek są składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Zgodnie z art. 32 tej ustawy, do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenia zdrowotne, w zakresie stosowania umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy, należności z tytułu składek, czyli należności opłacane przez płatnika za siebie oraz należności opłacane przez płatnika za pracownika mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS z uwzględnieniem art. 28 ust. 2-4.

Przedmiotem rozpatrywanej sprawy są wyłącznie należności opłacane przez płatnika za siebie. Na podstawie art. 28 ust. 2, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a.

Przesłanki całkowitej nieściągalności określono w art. 28 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie - przedmiotowej sprawie przesłanka ta nie ma zastosowania;

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. W rozpatrywanej sprawie przesłanka ta nie ma zastosowania;

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926, ze zm.). Strona zaprzestała prowadzenia działalności, ale posiada majątek, z którego istnieje możliwość egzekwowania należności. Organ ustalił bowiem, że strona pozostaje w zatrudnieniu, uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie, którego wysokość wskazuje na możliwość skutecznej egzekucji. Przesłanka ta zatem nie zachodzi.

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Przesłanka ta nie ma zastosowania.

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka ta nie zachodzi, gdyż koszty upomnienia na dzień orzekania organu wynosiły [...] zł.

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zarówno naczelnik urzędu skarbowego jak i komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można dochodzić należności. Tym samym przesłanka wynikająca z art. 28 ust. 3 pkt. 5 nie zachodzi.

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Według organu, z uwagi na aktualny brak możliwości ustalenia skuteczności postępowania egzekucyjnego, przesłanka ta nie zachodzi.

Uwzględniając te okoliczności faktyczne i prawne sprawy organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje żadna z powyższych przesłanek, wymienionych w art. 28 ust. 3, określająca nieściągalność stanowiąca podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 ustawy.

Rozpatrując sprawę na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, przewidującego możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, organ stwierdził, że dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Strona spełnia te wymogi. Postępowanie przeprowadzono zatem także z uwzględnieniem tego przepisu. Szczegółowe zasady umarzania należności z tytułu składek w tym trybie reguluje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Przy podejmowaniu decyzji na podstawie art. 28 ust. 3a, w zw. z § 3 rozporządzenia zachodzi uznanie administracyjne. Zatem mimo innego stanowiska wnioskodawcy, prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi ZUS, który może umorzyć należności. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje organu do umorzenia należności, gdy inne względy przemawiają przeciwko umorzeniu. W myśl rozporządzenia należności z tytułu składek mogą być umarzane, o ile zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, a w szczególności w określonych niżej sytuacjach.

Rozpatrując sytuację, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych organ stwierdził, że strona pracuje i z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości brutto około [...] zł, a netto około [...] zł. Pozostaje sama w gospodarstwie domowym. Nie korzysta z żadnej z form pomocy społecznej. ZUS może natomiast umorzyć należności z tytułu składek na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w przypadku wykazania przez osobą zobowiązaną ubóstwa własnego jak również członków rodziny, które uniemożliwia spłatę istniejącego zadłużenia.

Oceniając sytuację materialną rodziny strony organ oparł stanowisko o obiektywne kryteria. Za granicę niedostatku uznał dochody gospodarstwa domowego nie przekraczające kryterium dochodowego, które zgodnie z obowiązującymi przepisami o pomocy społecznej stanowią granicę ubóstwa. Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 poz. 593 ze zm.), prawo do świadczeń pieniężnych z powodu ubóstwa przysługuje osobie samotnie gospodarującej, w której dochód miesięczny nie przekracza kwoty 477 zł. Przyjęta granica niedostatku stanowi, że dopiero dochody poniżej tej granicy zagrażają ubóstwem. Według ustawy o pomocy społecznej dochodem jest suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszona o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Organ ustalając dochód będący w dyspozycji strony zastosował tę wykładnię dochodu. W związku z tym nie wziął pod uwagę określonych przez stronę miesięcznych wydatków związanych z eksploatacją mieszkania oraz zobowiązań wobec banku. Mając to na uwadze organ ustalił, że miesięczny dochód będący w dyspozycji strony to kwota około [...] zł, która przewyższa wskazane powyżej kryterium dochodowe. Oceniając te fakty organ stwierdził, że strona nie wykazała i nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić zaległości bez pozbawienia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Oznacza to brak podstaw do uznania za spełnioną przesłanki określonej w § 3 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

W sytuacji strony nie ma miejsca poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, gdyż strona nie prowadzi takiej działalności.

Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności też nie ma miejsca w sytuacji strony. Aby ZUS uwzględnił wniosek o umorzenie z uwagi na stan zdrowia osoby zobowiązanej lub członków jej najbliższej rodziny, choroba ta powinna uniemożliwiać pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Strona nie wykazała ani przewlekłej choroby własnej, ani też konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie organu, przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało istnienia żadnej z przesłanek określonej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy.

Przedstawione przez stronę okoliczności na uzasadnienie wniosku zostały poddane ocenie organu, który nie znalazł podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że osoba podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej zobowiązana jest do opłacania składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej płatnik składek zobowiązany jest, niezależnie od osiąganych przychodów czy trudności finansowych, wykonywać obowiązki prawne osób prowadzących działalność gospodarczą. W tym stanie rzeczy organ podjął powołane rozstrzygnięcie odmawiające żądaniu wniosku.

T J w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przywrócenie jej prawa do umorzenia zaległości z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, na podstawie § 3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Przedstawiła swoją sytuację osobistą. Powołała się na chorobę [...], która sprawiła, że jej rodzina była w tragicznej sytuacji materialnej. Z uwagi na to podjęła pracę w m z k na stanowisku [...] do prac [...]. W latach od [...] r. do [...] r. była zatrudniana w charakterze [...], lecz już w wymuszonej na niej formie samozatrudnienia, w ramach własnej jednoosobowej firmy, zarejestrowanej [...] r. wpisem do ewidencji działalności gospodarczej. Wymuszenie samozatrudnienia spowodowane było restrukturyzacją zakładu pracy, polegającej na zwolnieniu z pracy, a następnie ponownym przyjęciu do tej pracy w ramach własnej działalności gospodarczej. Aktualnie skarżąca jest zatrudniona na stanowisku [...]. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie netto w wysokości około [...] zł miesięcznie - za okres od [...] r. do [...] r., a za okres od [...] r. do [...] r. wynagrodzenie to uległo podwyższeniu do kwoty około [...] zł netto. Nie stanowiło to realnego przychodu. Podwyżka wynagrodzenia nastąpiła bowiem wskutek jednorazowej premiowej dopłaty zakładu pracy do pobytu skarżącej na wczasach pracowniczych o charakterze [...]. Skarżąca nigdy nie posiadała i obecnie też nie posiada żadnego majątku. Żyje samotnie w komunalnym lokalu mieszkalnym, a nie w mieszkaniu spółdzielczym, jak podano omyłkowo w zaskarżonej decyzji. Mieszkania komunalne przyznawane są wyłącznie osobom żyjących w niedostatku. Wskutek narzuconego skarżącej i jej rodzinie ubóstwa nigdy nie miała żadnej możliwości skorzystania ze wsparć finansowych, dotacji lub innych form pomocy. Zawiłość przepisów prawa uniemożliwiały jej nawet otrzymanie minimalnych zasiłków socjalnych w okresie wykazanego samozatrudnienia, kiedy bardzo często musiała żyć wraz z [...] i chorym [...] na poziomie niższym od przyjętego poziomu ubóstwa, co doprowadziło do śmierci [...]. Skarżąca od [...] r. cierpi poważnie na schorzenia [...], a od [...] r. na postępujące schorzenia [...], w tym na częste oraz bardzo bolesne ostre zapalenia [...]. Obecnie, z powodu rozwoju chorób wewnętrznych, zmuszona jest do podjęcia leczenia w warunkach hospitalizacji.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji, że jest niesprawiedliwa i rażąco narusza zasady, podnosząc w szczególności zarzuty:

Nieludzkiego wymiaru skutków decyzji, polegających na bezpośrednim narażeniu chorej i stojącej na progu inwalidztwa kobiety na pozbawienie elementarnych potrzeb życiowych oraz ukaranie skazaniem na spędzenie reszty życia w nieludzkich oraz poniżających warunkach.

Pominięcia niezmiernie istotnych dla rozpoznania sprawy okoliczności i ukrycie w treści uzasadnienia decyzji faktycznych przyczyn zaistnienia tak trudnej sytuacji materialnej skarżącej, przez podanie tylko części prawdy o przyczynach powstania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Bierności D ZUS O w L, która spowodowała narastanie zadłużenia całkowicie nieporadnej prawnie skarżącej z powodu niepodjęcia przez niego czynności określonych w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. Nr 60, poz. 535 ze zm.). Zdaniem skarżącej, jest bezsporne, że ogromna część zadłużenia z tytułu nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne spowodowana została zaniechaniem przez D ZUS O w L podjęcia czynności prawnych, polegających na złożeniu do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej jako dłużnika będącego przedsiębiorcą nie regulującym wymagalnych zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne własne, ubezpieczenie zdrowotne i składek na FGŚP.

4. Wprowadzenia w błąd i nie poinformowania skarżącej w odpowiednim czasie, to jest w piśmie z dnia [...] r., że niezależnie od wniosku z dnia [...] r., złożonego do D ZUS O w L w sprawie o umorzenie zaległości, należało wystąpić do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Fakt tego wprowadzenia w błąd wykorzystano w treści uzasadnienia decyzji. Skarżąca wcześniej nie wiedziała o konieczności wystąpienia do sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Dowiedziała się o tym dopiero z uzasadnienia decyzji P ZUS z dnia [...] r. Jednocześnie skarżąca poinformowała, że pismem z dnia [...] r. zwróciła się do S R W [...] C w L z wnioskiem o przywrócenie terminu dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości swojej firmy, w ramach której wykonywała prace w formie samozatrudnienia w okresie od [...] r. do [...] r.

Z uwagi na powyższe skarżąca uważa skargę za uzasadnioną i wnosi jak na wstępie skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił, że wniosek skarżącej rozpatrzono w oparciu o art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, z uwzględnieniem ust. 3a tego przepisu. W świetle ustalonego stanu faktycznego organ uznał, że w rozpatrywanej sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 ustawy.

Nie wystąpiły również przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy, który zezwala na ich umarzanie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Organ podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest jedynie w ściśle określonych przypadkach, a żadna z powołanych przesłanek w tej sprawie nie występuje. Nie wystąpiły również inne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem zadłużenia. Nie ma więc podstaw do umorzenia zaległości.

Organ stwierdził, że bezzasadny jest zarzut skarżącej wprowadzenia jej w błąd i nie poinformowania przez ZUS w odpowiednim czasie o możliwości wystąpienia do s z wnioskiem o ogłoszenie upadłości czy zaniechanie podjęcia takiej czynności przez D O ZUS w L. Zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003, Nr 60, poz. 535 z późn. zm.) wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli. Przepis ten nie nakłada jednak na organ rentowy obowiązku dokonania wskazanej czynności. Brak jest też podstaw prawnych nakładających na ZUS obowiązek informowania płatników posiadających zaległości z tytułu składek o możliwości wystąpienia przez nich do właściwego S ze stosownym wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Organ podkreślił, że decyzje oparte na powołanym przepisie mają charakter uznaniowy. Wynika z tego, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości nie ma obowiązku ich umorzenia. Natomiast w przypadku stwierdzenia, że żadna z przesłanek nie wystąpiła, organ rozpatrujący wniosek nie może wydać decyzji stwierdzającej umorzenie wnioskowanych należności, a taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku jednak wyłącznie w sytuacji, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Tym samym sąd administracyjny uwzględniając skargę co do zasady może wyłącznie znieść z obrotu prawnego wadliwe orzeczenie. Nie zastępuje natomiast organu administracji publicznej, nie prowadzi postępowania dowodowego we własnym zakresie i wobec tego nie wydaje orzeczeń o charakterze merytorycznym w sprawie.

Mając na względzie przywołane regulacje prawne należało przyjąć, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, Sąd nie dopatrzył się bowiem takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Jak wynika z akt, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres za okres od [...] r. do [...] r. w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 11. poz. 74 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.s.u.s.").

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wymieniono przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zachodzi to, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art.13 i art.361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienie w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, stanowiąc zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas stwarza to jednak organowi podejmującemu rozstrzygnięcie tylko możliwość, a nie prawny obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Taki pogląd jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w sprawach o umorzenie należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest natomiast w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka jest sytuacja skarżącej. Wykazał to organ na podstawie analizy sytuacji skarżącej, która jest zatrudniona i osiąga z tego tytułu dochody znacznie powyżej ustawowego minimum socjalnego.

Z kolei art. 28 ust. 3a u.s.u.s. daje organowi możność uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Skarżąca należy do tej kategorii. Należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Jak wykazał organ, sytuacja skarżącej nie wyczerpuje dyspozycji norm, zawartych w § 3 tego rozporządzenia, które uzasadniałyby dokonanie wnioskowanego umorzenia zaległości skarżącej.

W tym stanie rzeczy, w sytuacji braku po stronie skarżącej przesłanek prawnych wnioskowanego umorzenia zaległości, organ zasadnie odmówił ich umorzenia.

W obu przypadkach mamy do czynienia z woli ustawodawcy z uznaniem administracyjnym. W takiej sytuacji sądowa kontrola decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona zatem w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Nie ocenia także wydanej decyzji w aspekcie jej celowości, według zasad słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Rozstrzygniecie bowiem w sprawie umorzenia zaległości na rzecz ZUS należy do kompetencji organów, a sąd nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, czyli dokonania umorzenia należności zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) podkreślił, że jest ograniczone dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie jak i w akcie wykonawczym. Sąd jest zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna.

Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego, zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się P Z utrzymując w mocy decyzję odmawiającą dłużniczce umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, stanowisko przyjęte przez organ w sprawie jest zasadne. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej. Znalazło to odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, iż zebrany materiał dowodowy nie przemawia za umorzeniem należności. Organy orzekające wzięły pod uwagę wszystkie podnoszone przez skarżącą okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody. Odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Organy nie kwestionowały w szczególności ciężkiej sytuacji skarżącej z przyczyn przez nią podanych. Jednakże w sytuacji braku ustawowych przesłanek wnioskowanego umorzenia zaległości nie mogło to wpłynąć na rozstrzygnięcie korzystne dla skarżącej. Sąd stwierdził, że nie można przypisać znamion dowolności ocenie dokonanej przez organy orzekające. Przy wyjątkowym charakterze instytucji umorzenia zadłużeń z tytułu składek organ władny był dać pierwszeństwo interesowi społecznemu kierując się szczególnym, publicznoprawnym charakterem tych należności oraz celami, na które są przeznaczone ze swej istoty. Podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowała proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Należy podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.).

Nie mógł być uwzględniony zarzut skargi o przyczynieniu się organu do trudnej sytuacji skarżącej z uwagi na niepoinformowanie jej o możliwości ogłoszenia upadłości czy na niewystąpienie przez organ do sądu o wszczęcie postępowania upadłościowego. Jak trafnie wskazał organ, zgodnie z art. 20 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r., Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2003, Nr 60, poz. 535 ze zm.), wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli. Przepis ten nie nakłada na organ rentowy obowiązku dokonania wskazanej czynności. Nie ma on także prawnego obowiązku informowania płatników posiadających zaległości z tytułu składek o możliwości wystąpienia przez nich do sądu ze stosownym wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Co do zasady sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, rozpatrując sprawę według stanu prawnego i faktycznego z dnia wydania zaskarżonej decyzji. Nie mogła być zatem uwzględniona w niniejszym postępowaniu przedłożona przez skarżącą dokumentacja medyczna z dnia [...] r. w postaci Karty informacyjnej z O B – N - D C O A M we W, S P Z O Z w Ś, O N, określająca stan zdrowia skarżącej. Dokumentacja ta może być natomiast załączona do ewentualnego nowego wniosku skarżącej o wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia jej należności składkowych na rzecz ZUS.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.