Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 653/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6135 Odpady
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. Sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 672/18 w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w [...] na akt Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty recyklingowej 1. oddala skargę kasacyjną; 1. zasądza od C. Sp. z o.o. w [...] na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 672/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. Sp. z o.o. w [...] (skarżąca) na akt Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu opłaty recyklingowej.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca i w skardze kasacyjnej zarzuciła mu:

- w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 110 Traktatu w wersji skonsolidowanej o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.UE C Nr 83 z dnia 30 marca 2010 r. s. 47 (zwany Traktatem) - dawny art. 90 TWE oraz art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu obowiązującym do dnia 31.12.2015 r. poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu w świetle art. 110 Traktatu polegającej na uznaniu, że opłata recyklingowa pobierana na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu nie stoi w sprzeczności z zasadą niedyskryminacji wyrażoną w art. 110 Traktatu, podczas gdy opłata ta w sposób oczywisty narusza zasadę niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku, gdyż w praktyce była nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, a nie była nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli był on tam już zarejestrowany;

2. art. 36 Traktatu (dawny art. 30 TWE) w zw. z art. 110 Traktatu (dawny art. 90 TWE) poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że art. 36 Traktatu pozwalający na wprowadzanie zakazów i ograniczeń ilościowych w przywozie i wywozie należy zastosować w przedmiotowej sprawie oraz dokonanie błędnej wykładni uznającej, iż dawny art. 30 TWE stanowi wyjątek od zasady niedyskryminacji wyrażonej w dawnym art. 90 TWE, podczas gdy art. 36 Traktatu nie odnosi się do zasady niedyskryminacji wyrażonej w art. 110 Traktatu;

3. art. 5 ust. 4 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej nr 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (zwana Dyrektywą wrakową) w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. poprzez ich pominięcie i nieuwzględnienie faktu, że opłata recyklingowa stanowiła niezasadne obciążenie przedsiębiorcy wprowadzającego używany pojazd, który nie podlegał obowiązkowi zapewniania sieci według przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2016 r. kosztami przetwarzania pojazdów wycofanych z eksploatacji w postaci konieczności ponoszenia opłat recyklingowych w kwocie 500 zł. od każdego pojazdu, podczas gdy producenci i importerzy tych pojazdów byli zwolnieniu z tej opłaty ponosząc zdecydowanie mniejsze koszty recyklingu w postaci zapewniania sieci w rozumieniu art. 11 ust. 1 o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji;

4. art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz niektórych innych ustaw poprzez jego niezastosowanie pomimo wskazania przez ustawodawcę wprost w ww. przepisie, iż na wniosek podmiotu, który dokonał nienależnie lub w nadmiernej wysokości wpłaty, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy zmienianej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dokonuje zwrotu nadpłaconej kwoty na rachunek bankowy wskazany we wniosku lub w gotówce, w terminie dni.

W oparciu o przytoczone zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztem uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm prawem przepisanych. Ponadto wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu wskazano, iż opłata uiszczana na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o recyklingu jest niezgodna z art. 110 Traktatu, bowiem jest pobierana jedynie w związku z nabyciem używanego samochodu przywiezionego z innego państwa członkowskiego i rejestrowanego w Polsce po raz pierwszy, podczas gdy w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu nie jest nakładana żadna opłata recyklingowa. Skarżąca wskazała, iż podobne naruszenie zasady niedyskryminacji miało miejsce w przypadku pobierania kar pojazdu, co do niezgodności których wypowiedział się Europejskie Trybunał Sprawiedliwości w związku ze skierowanym przed sąd krajowy pytaniem prejudycjalnym rozstrzygniętym postanowieniem Trybunału z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07. Zdaniem skarżącej rozumowanie ETS przedstawione w tym postanowieniu można odnieść do opłaty recyklingowej, bowiem w przypadku zakupu nowego pojazdu w Polsce to producent lub importer tego pojazdu jest obowiązany do zapewnienia sieci recyklingowej, natomiast osoba nabywająca samochód od producenta lub importera opłaty recyklingowej nie musi już uiszczać. Natomiast osoba która sprowadziła używany samochód z innego państwa członkowskiego oraz przedsiębiorca, zajmujący się zakupem samochód z zagranicy, który zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami nie mógł zapewnić sieci - musieli ponosić koszty opłaty recyklingowej w wysokości 500 zł od każdego samochodu. W konsekwencji zdaniem Spółki opłata taka wywołuje skutek równoważny do należności celnych i stanowi przeszkodę w swobodnym przepływie towarów, a wobec tego stosowanie takiej opłaty jest niezgodne z postanowieniami Traktatu. Wskazała, iż wynika stąd, że w związku z nabyciem używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego i rejestrowanego w Polsce po raz pierwszy jest nakładana sporna opłata w kwocie 500 złotych, podczas gdy w związku z nabyciem w Polsce podobnego pojazdu nie jest normalnie nakładana żadna opłata recyklingowa. W konsekwencji zdaniem skarżącej kasacyjnie opłata recyklingowa jest objęta zakazem z art. 110 Traktatu.

Dalej Spółka wskazał, iż uznanie przez Sąd, że art. 30 TWE (obecnie art. 36 Traktatu) pozwala na odstąpienie od zasady niedyskryminacji wyrażonej w art. 110 Traktatu (dawnym art. 90 TWE) jest dokonaniem całkowicie błędnej wykładni przepisów prawa wspólnotowego, bowiem wyjątki, które dopuszcza art. 36 Traktatu odnoszą się tylko i wyłączenie do ograniczeń ilościowych oraz wszelkich środków o skutku równoważnym w swobodnym przepływie towarów.

Zdaniem skarżącej kasacyjnie trudno w kontekście opłaty recyklingowej mówić o ograniczeniach ilościowych w przepływie towarów, zatem Sąd dokonał błędnej wykładni art. 36 Traktatu, który dotyczy tylko i wyłącznie ograniczeń ilościowych w przepływie towarów i rozszerzył te wyjątki (cele) wskazane w art. 36 Traktatu także na ograniczenia podatkowe i równoważne, zawarte w art. 110 Traktatu.

Skarżąca kasacyjnie wskazała również na naruszenie art. 5 ust. 4 Dyrektywy nr 2000/53/WE w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. poprzez ich pominięcie i nieuwzględnienie, że opłata recyklingowa stanowiła niezasadne obciążenie przedsiębiorcy wprowadzającego pojazd, który nie podlegał obowiązkowi zapewniania sieci według przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2016 r. kosztami przetwarzania pojazdu wycofanego z eksploatacji w postaci konieczności ponoszenia opłat recyklingowych od każdego pojazdu, podczas gdy producenci tych pojazdów byli zwolnieniu z tej opłaty ponosząc zdecydowanie mniejsze koszty recyklingu w postaci zapewniania sieci w rozumieniu art. 11 ust. 1 o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji.

Spółka wywiodła także, iż zgodnie z celem Dyrektywy to producenci powinni ponosić koszty przetwarzania i recyklingu, bowiem to oni produkują i czerpią największy zysk z branży samochodowej, zatem nakładanie na osoby dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego pojazdu działającego jako konsument, czy jako przedsiębiorca opłaty warunkującej zarejestrowanie pojazdu w Polsce jest nie tylko naruszeniem zasady niedyskryminacji, ale także naruszeniem dyrektywy wrakowej.

Dodatkowo skarżąca kasacyjnie zwróciła uwagę, iż za nieprawidłowościami w powyższym zakresie świadczy także fakt, że Komisja Europejska prowadziła postępowanie w sprawie nieprawidłowej transpozycji do polskiego prawa Dyrektywy wrakowej, w tym uchybienia przepisom art. 5 ust. 3 i 4 Dyrektywy i w konsekwencji tych nieprawidłowości w 2014 r. wniosła skargę przeciwko Polsce do TSUE, zaś zmiana przepisów ustawy o recyklingu i zniesienie obowiązku wnoszenia opłat recyklingowych od 1 stycznia 2016 r. miała na celu dostosowanie polskich przepisów do zgodności z ww. Dyrektywą. Tym samym, w ocenie Spółki, oczywistym jest, że za okres od kiedy został wprowadzony obowiązek wnoszenia opłat recyklingowych w wysokości od nabywanych wewnątrzwspólnotowo samochodów używanych do 31 grudnia 2015 r. organ na żądnie strony powinien dokonać zwrotu nienależnie pobranej opłaty. Służy temu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz niektórych innych ustaw, w którym to przepisie ustawodawca wskazał wprost, iż na wniosek podmiotu, który dokonał nienależnie lub w nadmiernej wysokości wpłaty, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy zmienianej w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dokonuje zwrotu nadpłaconej kwoty na rachunek bankowy wskazany we wniosku lub w gotówce. Wskazała, iż wprowadzenie do ustawy zmieniającej ustawę o recyklingu ww. przepisu jest wynikiem uznania przez ustawodawcę na skutek działań Komisji Europejskiej, że opłata recyklingowa była niezgodna z prawem wspólnotowym. Konsekwencją zaś tego jest konieczność zwrotu opłaty, która została pobrana niezgodnie z prawem wspólnotowym, które ma pierwszeństwo nad prawem krajowym.

Dodatkowo skarżąca wskazała, iż w przypadku jakichkolwiek wątpliwości (sporu) co do prawidłowej wykładni ww. przepisów zasadne byłoby skierowanie do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości następujących pytań prejudycjalnych;

1. Czy art. 110 Traktatu sprzeciwia się opłacie, takiej jak ta, która była przewidziana w art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany?

2. Czy art. 36 Traktatu jest wyjątkiem od zasady niedyskryminacji tj. czy postanowienie artykułu 110 Traktatu nie stanowi przeszkody w stosowaniu zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych, uzasadnionych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego, ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin, ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, bądź ochrony własności przemysłowej i handlowej. Zakazy te i ograniczenia nie powinny jednak stanowić środka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytych ograniczeń w handlu między Państwami Członkowskimi?

3. Czy przepis art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu w brzemieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. jest zgody z art. 5 ust. 3 i 4 Dyrektywy 2000/53 w zakresie w jakim nakłada obowiązek uiszczania opłaty recyklingowej w wysokości 500 zł. na podmioty dokonujące wewnątrzwspólnotowego nabycia w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego?

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto oświadczył, iż zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że podobne sprawy były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy wyrażone m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 15 grudnia 2020 r. II OSK 1531/18, II OSK 58/19, 15 czerwca 2021 r. III OSK 472/21, III OSK 473/21, III OSK 474/21, III OSK 475/21, III OSK 476/21, III OSK 477/21, III OSK 478/21; 14 września 2021 r. III OSK 535/21, III OSK 536/21, III OSK 537/21.

Przechodząc do merytorycznej oceny zarzutu dotyczącego błędnej wykładni art. 110 Traktatu (dawny art. 90 TWE) oraz art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. wskazać należy, iż wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, opłata recyklingowa pobierana na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu nie stoi w sprzeczności z zasadą niedyskryminacji wyrażoną w art. 110 Traktatu.

Jak już wskazywano w przytoczonych wyżej wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego rozstrzygnięcie omawianego zarzutu sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy pobierana na podstawie obowiązującego do 1 stycznia 2016 r. art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu, opłata recyklingowa stanowiła opodatkowanie przywożonych produktów w wyższym stopniu niż produktów krajowych.

Zgodnie z treścią art. 11 ust. 1 ustawy o recyklingu (w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) wprowadzający pojazd, o którym mowa w art. 10 (to jest wprowadzający pojazd wydający kartę pojazdu, o której mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym - Dz.U. z 2012 r., poz. 1137), jest zobowiązany zapewnić sieć zbierania pojazdów, obejmującą terytorium kraju w taki sposób, żeby zapewnić właścicielowi możliwość oddania pojazdu wycofanego z eksploatacji do punktu zbierania pojazdów lub stacji demontażu, położonych w odległości nie większej niż 50 km w linii prostej od miejsca zamieszkania albo siedziby właściciela pojazdu, z zastrzeżeniem art. 12 ust. 1 ustawy o recyklingu. Art. 12 ust. 1 ustawy o recyklingu stanowił wówczas, że wprowadzający pojazd, inny niż wymieniony w art. 10 cytowanej ustawy, nie zapewnia sieci. Do wprowadzającego pojazd oraz do podmiotu niebędącego przedsiębiorcą, zastosowanie miało natomiast unormowanie zawarte w art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu. Po myśli art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu wprowadzający pojazd, który nie zapewnia sieci, oraz podmiot niebędący przedsiębiorcą, który dokonuje wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu, są obowiązani do wniesienia, na rachunek bankowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, opłaty w wysokości 500 zł od każdego pojazdu wprowadzonego na terytorium kraju. Dowód dokonania tej wpłaty powinien zawierać określenie cech identyfikacyjnych pojazdu, o których mowa w art. 66 ust. 3a pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym.

W myśl art. 3 pkt 14 ustawy o recyklingu (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2016 r.) wprowadzający pojazd to przedsiębiorca będący producentem pojazdu lub przedsiębiorca dokonujący wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu. Z kolei od 1 stycznia 2016 r. wprowadzający pojazd rozumiany jest jako przedsiębiorca będący producentem pojazdu lub przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu.

Z zestawienia treści zacytowanych powyżej przepisów niewątpliwie wnika, że wprowadzenie opłaty recyklingowej, na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu, następowało z uwagi na zróżnicowanie podmiotów, które wprowadzały pojazdy bądź je nabywały lub importowały. Omawiana opłata stanowiła zatem zryczałtowany odpowiednik kosztów ponoszonych przez wprowadzających pojazdy, wydających kartę pojazdu, o której mowa w art. 77 ust. 1 Prawo o ruchu drogowym, związanych z zapewnieniem sieci zbierania pojazdów. Jednocześnie jak już wielokrotnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w obowiązującym wówczas stanie prawnym producenci i importerzy pojazdów nie byli zobowiązani do uiszczania opłaty recyklingowej, natomiast byli zobligowani do tworzenia sieci zbierania pojazdów, zaś podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty recyklingowej nie ponosiły kosztów związanych z tworzeniem sieci. W konsekwencji oznacza to, iż opłata recyklingowa nie stanowiła zatem opodatkowania przywożonych produktów w wyższym stopniu niż produktów krajowych, bowiem nie była związana z ich przywożeniem spoza kraju, lecz z faktem, że podmioty zobowiązane do jej wnoszenia nie ponosiły kosztów związanych z zapewnieniem sieci zbierania pojazdów.

Należy również zwrócić uwagę, iż Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 13 lipca 2006 r. w sprawie C-290/05 rozstrzygał sprawę "opłaty rejestracyjnej" przewidzianej na gruncie ustawodawstwa węgierskiego. W przywołanym wyroku Trybunał orzekł, że opłata ustanowiona na Węgrzech przez ustawę nr CX z 2003 r. o opłacie rejestracyjnej, która nie jest nakładana na samochody osobowe w związku z przekroczeniem przez nie granicy, nie stanowi cła przywozowego ani opłaty o skutku równoważnym w rozumieniu art. 23 WE i 25 WE. Ponadto Trybunał stwierdził, że art. 90 akapit pierwszy TWE sprzeciwia się opłacie, takiej jak ustanowiona w ustawie o opłacie rejestracyjnej, o ile spełnione zostaną następujące warunki. Jako pierwszy z warunków wskazano, że opłata ta musi być pobierana od samochodów używanych w związku z ich pierwszym dopuszczeniem do ruchu na terytorium tego państwa członkowskiego, jej wysokość zależy wyłącznie od parametrów technicznych samochodu (typ silnika, pojemność) i klasyfikacji ze względów ochrony środowiska oraz w żaden sposób nie uwzględnia utraty wartości samochodu. Po drugie zaś, w przypadku zastosowania tej opłaty do samochodów używanych przywiezionych z innych państw członkowskich prowadzi do tego, że przewyższa opłatę rejestracyjną zawartą w wartości rezydualnej podobnych samochodów używanych, które zostały już zarejestrowane w państwie członkowskim przywozu. Skoro zaś w ustawodawstwie polskim drugi z tych warunków nie jest spełniony, to tym samym nie można uznać, że nastąpiło naruszenie art. 90 TWE.

W konsekwencji jako niezasadny należało ocenić zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 110 Traktatu w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu.

Jako nieusprawiedliwiony należało ocenić również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 36 Traktatu (dawny art. 30 TWE) w zw. z art. 100 Traktatu (dawny art. 90 TWE).

Stwierdzić bowiem należy, że unormowanie zawarte w art. 36 Traktatu, dotyczące ograniczeń ilościowych, nie miało zastosowania w tej sprawie, zaś samo przywołanie treści tego przepisu przez Sąd I instancji nie miało wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej w zw. z art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu wskazać należy, że również on nie mógł okazać się uzasadniony.

Wyjaśnienia wymaga, iż przepis art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej dotyczy dostarczania pojazdów wycofanych z eksploatacji do uprawnionych zakładów przetwarzania. Natomiast opłata recyklingowa, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu dotyczy pojazdów rejestrowanych (dopuszczanych do eksploatacji).

Wskazać również trzeba, iż omawiana opłata nie obciąża ostatniego użytkownika kosztami przetwarzania pojazdu wycofanego z eksploatacji, ponieważ środki na utrzymanie systemu recyklingu nie pochodzą niemal w całości z opłat recyklingowych, bowiem obowiązek zapewnienia sieci recyklingu i związane z tym opłaty stanowią podstawowy filar utrzymania systemu recyklingu w Polsce. Tym samym opłata recyklingowa stanowi w istocie uzupełnienie tego systemu i jest autonomicznym rozwiązaniem polskiego porządku prawnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano już, iż dyrektywa wrakowa ma w założeniu realizować zasadę rozszerzonej odpowiedzialności producenta "extended producent responsibility", co oznacza ponoszenie odpowiedzialności prawnej za środowisko nie tylko na etapie projektowania i produkowania danego produktu, lecz także w czasie eksploatacji i w okresie poeksploatacyjnym. Obowiązki z niej wynikające są skierowane nie tylko do przedsiębiorców, którzy w sposób zawodowy "zajmują się" pojazdami począwszy od ich powstawania po przedsiębiorców, którzy będą się zajmować zbiórką pojazdów, ich demontażem i strzępieniem, ale i właścicieli pojazdów. Tym samym ma ona szeroką grupę adresatów.

Przypomnieć trzeba, iż norma z art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej reguluje ostatni etap dotyczący danego pojazdu - momentu kiedy pojazd staje się odpadem i ma podlegać recyklingowi. Omawiany przepis stanowi, że Państwa Członkowskie powinny podjąć środki w celu zapewnienia odpowiednich warunków dla stworzenia przez przedsiębiorców (podmioty gospodarcze) systemów zbierania, przetwarzania i odzysku pojazdów wycofanych z eksploatacji. Ponadto wskazuje on, że Państwa Członkowskie powinny zapewnić, żeby ostatni posiadacz i/lub właściciel mógł bez żadnych opłat dostarczyć pojazd wycofany z eksploatacji do uprawnionego zakładu przetwarzania, w sytuacji gdy pojazd nie ma już wartości rynkowej lub jest ona ujemna. Zobowiązuje również Państwa Członkowskie do podjęcia działań, które spowodują, że to producenci pokryją wszystkie lub znaczną część kosztów wprowadzenia tych środków, jednocześnie nie ograniczając przy tym zwykłego działania sił rynkowych. Realizując te wytyczne ustawodawca unormował w polskim systemie prawnym określone obowiązki, które uregulowane zostały przede wszystkim w rozdziałach 4-6 ustawy o recyklingu.

Nie bez znaczenia pozostaje również okoliczność, iż oprócz implementacji przepisów dyrektywy, ustawa o recyklingu zawiera także własne rozwiązania. Należą do nich m.in. te ujęte w rozdziale 3 i dotyczące obowiązków właścicieli pojazdów. I tak przepis art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej został zaimplementowany zgodnie z celem i założeniami tej dyrektywy, natomiast opłata recyklingowa zawarta w art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu jest innym środkiem prawnym, który nie jest sprzeczny z art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej. Okoliczność ta wynika to z faktu, że ustawodawca podjął niezbędne środki, żeby zapewnić, że dostarczanie pojazdów do uprawnionych zakładów przetwarzania zgodnie z art. 5 ust. 3 dyrektywy wrakowej odbywa się bez żadnych kosztów obciążających ostatniego posiadacza i/lub właściciela ze względu na to, że pojazd nie posiada żadnej wartości rynkowej lub jest ona ujemna. Podjęto również niezbędne środki, aby zapewnić, że producenci pokryją wszystkie lub znaczną część kosztów związanych z realizacją tych środków i/lub będą odbierać pojazdy wycofane z eksploatacji na tych samych warunkach, jak określono w akapicie pierwszym art. 5 dyrektywy. W tym zakresie nałożono na przedsiębiorców określone obowiązki związane z zapewnieniem sieci recyklingu, do której dostęp jest bezpłatny. Opłata recyklingowa, o której mowa w art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu, stanowi natomiast dodatkowy element systemu recyklingu nałożony na każdego wprowadzającego pojazd, co jednak nie oznacza, że dostarczenie pojazdu do uprawnionego zakładu wiąże się z jakimiś kosztami. Opłata ta jest bowiem skutkiem wprowadzenia pojazdu w rozumieniu ustawy o recyklingu, a nie jego oddania do punktu sieci recyklingu. Tym samym są to dwa różne rodzaje obowiązków, jednak zauważyć należy, iż art. 5 ust. 4 dyrektywy wrakowej stanowi o obowiązkach przedsiębiorców, które zostały w polskim porządku prawnym wprowadzone w postaci obowiązku zapewnienia sieci (lub ewentualnych opłat). Należy mieć również na uwadze, iż przepis ten nie wyklucza jednak określonych obowiązków osób fizycznych wprowadzających pojazdy.

Z art. 5 ust. 4 dyrektywy wynika, że Państwa Członkowskie podejmą niezbędne środki, aby zapewnić, że dostarczanie pojazdów do uprawnionych zakładów przetwarzania zgodnie z art. 5 ust. 3 odbywa się bez żadnych kosztów obciążających ostatniego posiadacza i/lub właściciela ze względu na to, że pojazd nie posiada żadnej wartości rynkowej lub jest ona ujemna. Niewątpliwie chodzi zatem wyłącznie o koszty dostarczenia pojazdu do uprawnionego zakładu i tylko kosztów związanych z zerową bądź ujemną wartością tego pojazdu, zaś opłata recyklingowa dotyczy pojazdu sprawnego o określonej wartości i jego wprowadzenia w rozumieniu ustawy o recyklingu, a nie oddania do uprawnionego zakładu.

Za bezzasadny należało również uznać ostatni z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów, tj. naruszenia art. 11 ust. 1 ustawy z 27 maja 2015 r. o zmianie ustawy o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz niektórych innych ustaw.

Zwrócić wypada uwagę, iż skarżąca Spółka, jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, nie dokonała opłaty za jeden pojazd w wysokości wyższej niż 500 zł. Podobnie nie wynika z nich również, że dokonano wpłaty od pojazdu historycznego albo od pojazdu o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony. Tym samym skarżąca kasacyjnie nie była podmiotem, który dokonał nienależnie lub w nadmiernej wysokości wpłaty, o której stanowi art. 12 ust. 2 ustawy o recyklingu.

Odnosząc się zaś do wniosku o wystąpienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ze sformułowanymi w skardze kasacyjnej pytaniami prejudycjalnymi Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do ich przedstawienia bowiem w jego ocenie stosowanie tych przepisów nie budzi wątpliwości. Wskazać przy tym należy, iż poruszane w pytaniach zagadnienia opłaty recyklingowej dotyczącej pojazdu sprawnego o określonej wartości i jego wprowadzenia w rozumieniu ustawy o recyklingu, a nie oddania do uprawnionego zakładu, były przedmiotem oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

Niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.), dalej: "ustawa COVID-19". Jak wynika natomiast z wyżej poczynionych rozważań biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Biorąc zatem pod uwagę, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie należało przyjąć, iż standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu, iż rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.