Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 903/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1 b, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2022 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 28 kwietnia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1103/2022/5468 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącą B.W., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta T. z dnia 23 marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas określony do 31 lipca 2023 r., jednakże pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie jest niepełnosprawny, pracuje jako kierowca zawodowy na wyjazdach zagranicznych i nie może zrezygnować z pracy, gdyż jest jedynym żywicielem rodziny, a ma jeszcze na utrzymaniu 12-letnią córkę. W związku z tym organ stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, według którego wykluczona jest możliwość otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika - podniosła zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, tj. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego, w szczególności dowodów na okoliczność ustalenia, że małżonek matki skarżącej, z przyczyn obiektywnych nie może zrezygnować z zatrudnienia i podjąć opieki nad żoną. Ponadto zarzuciła naruszenie przy wydaniu decyzji, art. 7a k.p.a. poprzez wydanie decyzji stojącej w sprzeczności z interpretacją art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, według której różnicowanie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przy uwzględnieniu daty powstania niepełnosprawności jest niezgodne z Konstytucją, a także naruszenie art. 9 i 10 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony po przeprowadzeniu postępowania, w którym nie uwzględniono żadnej okoliczności korzystnej dla strony postępowania.

Ponadto zarzuciła naruszenie przez organ prawa materialnego tj. art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w 48–mym roku życia, podczas gdy wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepis ten, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podniosła również zarzut naruszenia przy wydaniu decyzji, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim i jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w sytuacji gdy małżonek nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i od jego woli.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta T. z dnia 23 marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.) - na wniosek organu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz zasadami postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką, ze względu na to, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt niniejszej sprawy, w tym z wywiadu środowiskowego wynika, że małżonek osoby wymagającej opieki – co wskazał organ w uzasadnieniu decyzji - nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, pracuje jako kierowca zawodowy na wyjazdach zagranicznych i nie może zrezygnować z pracy, gdyż jest jedynym żywicielem rodziny, a ma jeszcze na utrzymaniu 12-letnią córkę.

Podkreślenia zatem wymagało, że według poglądu wielokrotnie wyrażanego w orzecznictwie - pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nie legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tylko wówczas nie jest przesłanką odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz osoby zobowiązanej w dalszej kolejności, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki, nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności.

Zgodnie bowiem z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności – w tym wypadku dziecka osoby wymagającej opieki – powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta obiektywnie nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

W przedmiotowej zaś sprawie organ, w wyniku prawidłowo dokonanych ustaleń i ich oceny, zawarł w decyzji stwierdzenia sprowadzające się do tego, że nie istnieją obiektywne przeszkody po stronie małżonka osoby niepełnosprawnej, uniemożliwiające mu wykonywanie obowiązku opieki. Okoliczności takie jak to, że jest zdrowy, aktywny zawodowo, zatrudniony jako kierowca na wyjazdach zagranicznych, przemawiają bowiem właśnie za tym, że takie przeszkody obiektywne nie istnieją, zaś fakt niewykonywania tej opieki jest wynikiem wyboru ekonomicznego, w pełni zrozumiałego w stwierdzonej w sprawie sytuacji rodzinnej. Natomiast tylko w takich sytuacjach – co wymaga podkreślenia - w których małżonek osoby niepełnosprawnej sam wymaga opieki z uwagi na stan zdrowia lub wiek, może mieć miejsce stwierdzenie, że obiektywnie nie jest zdolny wypełnić obowiązku sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W tym zakresie wskazać ponadto należało, że okoliczność, iż małżonek osoby wymagającej opieki, z przyczyn ekonomicznych nie może zrezygnować z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie oznacza, że obowiązek opieki przechodzi na osobę zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności. Opieka nie musi być bowiem wykonywana osobiście przez małżonka osoby niepełnosprawnej, w grę wchodzi bowiem także możliwość zapewnienia tej opieki w inny sposób, np. poprzez wykonywanie jej przez osobę, która będzie sprawować tę opiekę odpłatnie.

Podkreślenia bowiem wymagało, że możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności niż małżonek osoby wymagającej opieki – jest wyjątkiem od zasady, wprowadzonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według której świadczenie to nie może być przyznane osobie zobowiązanej w dalszej kolejności, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wyjątek ten – wprowadzony w treści tego przepisu - dotyczy sytuacji, w której małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poprzez zastosowanie art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, stwierdzić należy, że wyjątek ten ponadto dotyczy stanów faktycznych, w których osoba zobowiązana do opieki w pierwszej kolejności – obiektywnie, czyli niezależnie od swojej woli i nie ze swojego wyboru - nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Wobec tego według art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności – m.in. dziecka osoby wymagającej opieki – powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta obiektywnie – czyli z powodu stanu zdrowia lub wieku - nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Prawidłowo zatem organ ustalił, że w stwierdzonych w sprawie okolicznościach, zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ prawa materialnego poprzez zastosowanie w niniejszej sprawie wymienionego przepisu.

Bezpodstawny był również zarzut naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji, przepisu art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzut ten nie jest adekwatny do treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W tym zakresie podnieść bowiem należało, że organ odwoławczy podkreślił w decyzji, że przesłanka z art. 17 ust 1b cytowanej ustawy, dotycząca daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie może stanowić przesłanki negatywnej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ten wskazał w uzasadnieniu decyzji, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - z dniem 23 października 2014 r., art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Podkreślenia zatem wymagało, że – wbrew zarzutom skargi - organ odwoławczy nie oparł decyzji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na przesłance wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Co więcej – zawarł stwierdzenia sprowadzające się do tego, że błędnie organ I instancji wymienił tę przesłankę wśród podstaw rozstrzygnięcia, co oznacza, że skorygował błąd zawarty w decyzji organu I instancji. Poza powyższą przesłanką, organ I instancji – prawidłowo - wskazał wśród podstaw rozstrzygnięcia, przesłankę dotyczącą tego, że małżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że w związku z tym, iż w niniejszej sprawie zaistniała negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty skargi, gdyż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, spełniającego warunki określone m.in. w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

W tych okolicznościach brak było podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej na skutek wyczerpującego wyjaśnienia sprawy, na podstawie zgromadzonych w sposób kompletny dowodów, właściwej ich oceny oraz prawidłowych rozważań faktycznych i prawnych, zawartych w jej uzasadnieniu (art. 107 § 3 k.p.a.).

W związku z powyższym, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skargę należało oddalić.