Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2929/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 (4), (5), (8)
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Protokolant ref. staż. Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r. (zwana dalej "Komisją II Stopnia") - działając w oparciu o art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (j.t. Dz.U. z 2015 r. poz. 507 ze zm.; dalej "urp.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (j.t. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; dalej "Kpa.") - uchwałą z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania T. L. (dalej "zdający", "skarżący") od uchwały nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej "Komisja Egzaminacyjna"), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Jak wynika z akt sprawy, Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna wskazała, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego uzyskał ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Wobec powyższego podano, że zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 urp. skutkowało to negatywnym wynikiem egzaminu. Komisja Egzaminacyjna wyjaśniła, że w myśl tego przepisu wynik pozytywny otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Skarżący wniósł odwołanie od ww. uchwały, zarzucając jej naruszenie następujących przepisów, a mianowicie:

- art. 364 ust. 7 urp., poprzez przyjęcie, że zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego może wymagać przygotowania umowy w oparciu nie tylko o przedstawiony stan faktyczny opracowany na potrzeby egzaminu, ale również przyjęte przez egzaminowanego dodatkowe założenia pominięte lub nieprecyzyjnie wyrażone w zadaniu;

- art. 364 ust. 10 urp., poprzez zaniechanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów oceny pracy zdającego z zakresu prawa gospodarczego, celem zastosowania spektrum ocen wprost wskazanych w tym przepisie i wskazania dlaczego, zdaniem każdego z oceniających egzaminatorów, praca ta nie zasługuje na ocenę inną niż niedostateczna;

- art. 365 ust. 2 urp. polegające na braku sporządzenia oceny pracy zdającego z zakresu prawa gospodarczego w sposób obiektywny, rzetelny i przekonywujący;

- art. 365 ust. 3 urp. polegające na pozorności sporządzonego przez każdego z egzaminatorów z zakresu prawa gospodarczego pisemnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej;

- § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2013 r. poz. 1685), poprzez przyjęcie, że egzamin został przeprowadzony w warunkach odpowiadającym wymogom określonym w tym przepisie.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnej w całości i w tym zakresie o ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu.

W uzasadnieniu odwołania zdający podniósł, że na podstawie art. 364 ust. 7 urp., stan faktyczny opracowany na potrzeby egzaminu winien być zupełny, co oznacza, że zadania z zakresu prawa gospodarczego nie można redagować w taki sposób, że jego prawidłowe rozwiązanie będzie uzależnione od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych w opisie lub nieprecyzyjnie wyrażonych w zadaniu. Ponadto stwierdził, że z ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów nie wynika wprost dlaczego przygotowana przez zdającego umowa najmu otrzymała ocenę niedostateczną oraz że ocena przygotowana przez jednego z egzaminatorów jest "nierozczytywalna", a druga zawiera wątpliwości i odesłania. Dalej w treści uzasadnienia odniósł się szczegółowo do każdej z wystawionych ocen cząstkowych.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie na uchwałą z dnia [...] sierpnia 2015 r. utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Komisja II Stopnia wydając zaskarżoną uchwałę wskazała, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Kontroluje ona tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Obowiązek Komisji II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

Komisja II Stopnia, mając na względzie powyższe, ustosunkowała się do odwołania w zakresie zadania z prawa gospodarczego i wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającego rozwiązanie z prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 urp., na ocenę niedostateczną.

Komisja II Stopnia wyjaśniła między innymi, że prawidłowe przygotowanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegało na przedstawieniu projektu umowy najmu, której postanowienia potwierdzą znajomość przez zdającego przepisów prawa, w szczególności z zakresu Kodeksu cywilnego i Kodeksu spółek handlowych, zarówno w części teoretycznej, jak również umiejętności ich praktycznego zastosowania. W szczególności ocenie podlegała umiejętność prawidłowego posługiwania się terminologią prawniczą, formułowania treści poszczególnych postanowień umowy i ich systematyzowania w zakresie spójności, czytelności, jednoznaczności oraz przydatności w jej stosowaniu. W tym zakresie ocenie podlegało przede wszystkim wskazanie w treści zadania obligatoryjnych postanowień umowy, jak również wzbogacenie treści umowy o dodatkowe postanowienia, które powinny służyć należytej ochronie interesu wynajmującego. Jednocześnie zdający zobowiązany był wypełnić wszystkie polecenia zawarte w treści pkt III zadania.

Komisja II Stopnia, odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieprawidłowości w sformułowaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego, wskazała między innymi, że przedstawiony stan faktyczny, zawierał wszystkie dane niezbędne do skonstruowania umowy najmu zgodnej z obowiązującymi przepisami. Zdający miał informacje dotyczące stron umowy, przedmiotu umowy i wytyczne dotyczące podstawowych warunków na jakich miał być ukształtowany stosunek najmu. Trudność egzaminu z zakresu prawa gospodarczego, wynikała między innymi z rodzaju zadania do wykonania przez zdającego, tj. przygotowania umowy, które daje zdającemu możliwość zaprezentowania szeroko swojej wiedzy w zakresie przepisów prawa, jak i umiejętności ich stosowania w praktyce. Ten rodzaj zadania, w ocenie Komisji II Stopnia, wymagał umożliwienia zdającemu wprowadzenia brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego, pod warunkiem spójności z elementami stanu faktycznego wyraźnie wskazanymi w treści założeń do zadania. Z tego też powodu, aby nie ograniczać zdających w prezentacji swojej wiedzy i umiejętności stosowania prawa, mając w szczególności wytyczne, aby zabezpieczyć interes wynajmującego, konieczne było umożliwienie zdającemu rozwinięcia wskazanych założeń do zadania, poprzez uwzględnienie brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego, jeżeli w ocenie zdającego zachodziła taka potrzeba. Przy czym, jak wskazano w opisie zadania, zdający mógł przedstawić w swej pracy zestawienie przyjętych samodzielnie przez siebie brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego. Zdaniem Komisji II Stopnia, precyzyjne sformułowanie dodatkowych elementów stanu faktycznego i warunków umowy najmu, nie pozwalałoby na sprawdzenie znajomości przez zdającego przepisów prawa i umiejętności ich stosowania oraz posługiwania się językiem prawniczym. Natomiast uzupełnione przez zdającego elementy stanu faktycznego nie mogą samodzielnie decydować o negatywnej ocenie przygotowanej umowy najmu, gdyż podstawowym elementem oceny tego zadania jest przygotowanie umowy najmu zgodnej z obowiązującymi przepisami, ważnej i skutecznej. Mając powyższe na względzie Komisja II Stopnia stwierdziła, że zdający w swej pracy nie przedstawił zestawienia przyjętych samodzielnie przez siebie brakujących lub dodatkowych elementów stanu faktycznego.

Wobec zarzutu pozostawania elementów stanu faktycznego w sprzeczności z zasadami doświadczenia życiowego Komisja II Stopnia podał, że informacja dotycząca kodów pocztowych i ich zgodności z Oficjalnym Spisem Pocztowych Numerów Adresowych Poczty Polskiej S.A. nie stanowiła elementu oceny pracy, natomiast wysokość czynszu należała do swobodnej decyzji zdającego, który w ten sposób uzyskał możliwość do formułowania innych postanowień umowy, których treść mógł uzależnić od przyjętej wysokości czynszu, np. kaucja, kary umowne itp.

Komisja II Stopnia nie podzieliła również, zarzutu dotyczącego nieprawidłowości co do wystawionych ocen cząstkowych. Stwierdziła, że zdający nie wykonał wszystkich założeń zadania z zakresu prawa gospodarczego, określonych w pkt III. Zdaniem Komisji II Stopnia, ocena cząstkowa wystawiona przez pierwszego z egzaminatorów, choć bardzo ścisła co do zawartych w niej informacji, wskazuje na konkretne uchybienia, które według tego egzaminatora uzasadniały ocenę niedostateczną.

Komisja II Stopnia wyjaśniła, że zgodnie z informacja zawartą w ocenie cząstkowej pierwszego z egzaminatorów, zdający nie wypełnił pkt llle zadania, zgodnie z którym umowa winna określać sposób ponoszenia przez najemcę lub rozliczania z wynajmującym opłat dodatkowych z tytułu korzystania w lokalu z mediów i usług komunalnych. Umowa nie zawiera postanowienia regulującego te kwestię. W § 2 pkt 3 projektu umowy, odwołujący wprowadził postanowienie powtarzające element stanu faktycznego zadania (pkt I 6.), nie regulując jednak kwestii dostarczania i rozliczania mediów w trakcie obowiązywania tej umowy. W ocenie Komisji II Stopnia, również uzasadniony jest zarzut egzaminatora dotyczący nieprawidłowości w zakresie określenia wysokości czynszu. Postanowienie zawarte w § 5 pkt 1) umowy, stanowi, że: "Czynsz będzie comiesięcznie określany według średniej stawki stosowanej dla najmu powierzchni biurowej w gminie Wesoła, z uwzględnieniem podatku od towarów i usług, za miesiąc poprzedzającą płatność czynszu. Podstawą określenie średniej stawki stosowanej dla najmu w gminie Wesoła będzie informacja publikowana na stronie internetowej http://wesolyratusz.pl/cenvwpowiecie." Prawdą jest, że czynsz może być ustalony również w inny sposób niż poprzez wskazanie konkretnej kwoty umownej, co jest najprostszym rozwiązaniem. Jednakże zgodnie z pkt IIl.1.d zadania, zdający zobowiązany był określić czynsz najmu w formie pieniężnej. Pomimo wyraźnego założenia zawartego w zadaniu odwołujący wybrał inny sposób określenia wysokości czynszu. W takiej sytuacji, jak podała Komisja II Stopnia, mając na uwadze obowiązek uwzględnienia interesu wynajmującego, postanowienie regulujące tę kwestię winno być jasne i konkretne. Przytoczone wyżej postanowienie sformułowane przez zdającego tego warunku nie spełnia. Treść tego postanowienia, odwołuje się do przesłanek, które nie pozwalają na określenie konkretnej wysokości czynszu. Dalej Komisja II Stopnia stwierdziła, że ze względu na nieprawidłowości w postanowieniu dotyczącym wysokości czynszu, odniesienie wysokości kaucji do tej stawki powoduje, że nie wiadomo w jakiej wysokości najemca zobowiązany byłby do jej zapłaty. Również za nieprawidłowe Komisja II Stopnia uznała postanowienie dotyczące zwrotu kaucji, który ma nastąpić z uwzględnieniem waloryzacji, jednakże

nie wiadomo według jakiego miernika ma nastąpić ta waloryzacja.

Co do zarzutów dotyczących oceny drugiego z egzaminatorów, Komisja II Stopnia nie zgodził się z argumentacją zdającego, że brak wskazania nazwy spółki z ograniczoną odpowiedzialności w opisie najemcy stanowi "oczywistą" omyłkę pisarską, spowodowaną problemami z komputerem i stanem zdrowia zdającego. Zdaniem Komisji II Stopnia, nieprawidłowość ta stanowi wadę świadczącą o niedokładnościach warsztatu odwołującego, która nie została uznana za brak dyskwalifikujący pracę, tylko z uwagi na okoliczność, że prawidłowa firma najemcy została podana przy podpisach stron umowy. Podobnie zostały ocenione inne uchybienia formalne podniesione przez drugiego z egzaminatorów w ocenie cząstkowej, które zostały potwierdzone w analizie umowy, tj. brak wskazania sądu rejestrowego, w którym prowadzone są akta rejestrowe najemcy, brak informacji na temat wpisu wynajmującego do CEiDG lub odpowiedniego oświadczenia w treści umowy oraz braku informacji o załączeniu wydruku z CEiDG.

Komisja II Stopnia uznała, że umowa najmu przygotowana przez zdającego w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego, nie mogła uzyskać pozytywnej oceny, mając na uwadze kryteria wymienione w art. 36 ust. 2 urp. Zarzuty sformułowane przez zdającego w odwołaniu są nieskuteczne. Ich analiza doprowadza do wniosku, że zdający nie wykonał wszystkich poleceń w ramach zadania. Natomiast w innych obszarach stanowiących również miarę prawidłowo wykonanego zadania, jak określenie postanowień istotnych umowy, określenie stawki czynszu, waloryzacji, rozliczenia kosztów prac adaptacyjno-remontowych, zdający popełnił błędy, które całkowicie dyskwalifikują jego pracę. W ocenie Komisji II Stopnia, analiza zarzutów i umowy najmu potwierdza brak znajomości przez zdającego przepisów dotyczących umowy najmu, w stosunkach między przedsiębiorcami oraz brak umiejętności formułowania postanowień w języku prawniczym. W związku ze stwierdzonymi błędami przygotowana przez zdającego umowa najmu nie wypełnia kryterium uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, w tym przypadku wynajmującego. Analiza pełnej treści umowy nie pozwala na przyjęcie, że jej postanowienia mogłyby być skutecznie zrealizowane w celu ochrony interesu wynajmującego. Komisja II Stopnia podzieliła opinię egzaminatorów dotyczącą braku staranności umowy, lakonicznego i chaotycznego języka, co powoduje że taka umowa nie może być uznana jako sporządzona przez osobę aspirującą do zawodowego świadczenia pomocy prawnej.

Wobec powyższego Komisja II Stopnia stwierdziła, że popełnione przez zdającego uchybienia świadczą o niewystarczającym opanowaniu materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce w zakresie jaki był wymagany dla prawidłowego przygotowania zadania z prawa gospodarczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący

zarzucił wydanej uchwale naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

- art. 107 § 1 w zw. z art. 140 i art. 8 Kpa. W zw. z art. 368 ust. 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, gdyż zaskarżona uchwała nie została podpisana

w ten sposób, aby nie było jakichkolwiek wątpliwości, iż organ kolegialny zna i akceptuje treść rozstrzygnięcia i uzasadnienia, co powoduje, iż uchwała ta dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 140 w zw. z art. 368 ust. 14 urp. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. z 2014 r. poz. 1193 ze zm.), gdyż uzasadnienie zaskarżonej ani nie wskazuje, iż procedura wskazana w tym paragrafie została zachowania przy wydawania tej uchwały, ani nie zawiera wyczerpującego ustosunkowania się do zarzutów skarżącego podniesionych w odwołaniu, a w szczególności, który z członków komisji referował sprawę komisji, czy miało miejsce głosowanie nad oceną oraz czy miało miejsce głosowanie nad uchwałą, co powoduje, iż uchwała ta dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa wart. 156 § 1 pkt 2 Kpa.;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 140 Kpa. w zw. z art. 368 ust. 12 urp., poprzez pozorność uzasadnienia, tj. w szczególności brak wyjaśnienia zasadności przesłanek jakimi organ się kierował przy wydaniu uchwały;

- art. 7, art. 77, art. 80 art. 136 w zw. z art. 364 ust. 1 i ust. 10 oraz art. 365 ust. 2 i ust. 3 urp., poprzez zaniechanie oceny dowodów poprzez dokonanie obiektywnego, rzetelnego i przekonywującego wyjaśnienia, czy każda z ocen i ich uzasadnień została sporządzona w sposób obiektywny, rzetelny i przekonywający, zawiera porównanie i wyważenie pozytywnych i negatywnych elementów oceny pracy zdającego z zakresu prawa gospodarczego oraz czy zostało rozważenie spektrum ocen wprost wskazanych w art. 364 ust. 10, a także czy jednoznacznie każde z tych uzasadnień wprost wskazuje dlaczego, zdaniem każdego z oceniających egzaminatorów, praca ta nie zasługuje na ocenę inną niż niedostateczna, a także niedostrzeżenia pozorności sporządzonej przez każdego z egzaminatorów z zakresu prawa gospodarczego pisemnego uzasadnienia wystawionej oceny cząstkowej;

- art. 6 Kpa. w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 Kpa. w zw. z art. 368 ust. 12 urp., gdyż zarówno Komisja II Stopnia, jak i Komisja Egzaminacyjna, jak i egzaminatorzy tej komisji dokonali prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, poprzez ustalenie, iż treść zadania z zakresu prawa gospodarczego wykracza poza dozwolony zakres tego zadania wprost określony w art. 364 ust. 7 urp.;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 i art. 136 Kpa. w zw. z art. 368 ust. 12 urp., poprzez nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek postępowania, celem wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dowolne interpretowanie dowodów zgromadzonych w sprawie, w szczególności zadania egzaminacyjnego i jego rozwiązania, a także poprzez nieprzeprowadzenie jakiegokolwiek dowodu na okoliczność, czy egzamin został przeprowadzony warunkach dopowiadających wymogom § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, a także to, czy warunki te mogą u niektórych osób wywoływać dolegliwości zdrowotne w postaci bólów migrenowych, co w konsekwencji skutkowało naruszeniem zasady prawdy obiektywnej określonej w art. 7 Kpa. oraz jakiegokolwiek odniesienia się do twierdzeń skarżącego potwierdzonych załączonym materiałem dowodowym odnośnie szczególnych okoliczności życiowych, których doświadczył skarżący w okresie egzaminu;

- art. 10 w zw. z art. 8, art 81 i art. 131 Kpa. w zw. z art. 368 ust. 12 urp., poprzez niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, w tym niezapewnienie mu możliwości przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a pomimo to uznanie za udowodnione okoliczności faktycznych, co do których skarżący nie mógł się wypowiedzieć, a także poprzez niezawiadomienie go o wniesionym odwołaniu;

- art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 urp. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa., polegające na utrzymaniu wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, podczas gdy Komisja II Stopnia, powinna zastosować art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 urp. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kpa., tj. uchylić uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z dnia [...] marca 2015 r. w całości i w tym zakresie ustalić pozytywny wynik egzaminu.

Skarżący postawił też zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 364 ust. 7 urp., poprzez jego błędną wykładnię i poprzez przyjęcie, iż zadanie egzaminacyjne z prawa gospodarczego może wymagać przygotowania umowy w oparciu nie tylko o przedstawiony stan faktyczny opracowany na potrzeby egzaminu, ale również o przyjęte przez egzaminowanego dodatkowe założenia pominięte lub nieprecyzyjnie wyrażone w zadaniu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 364 ust. 1 i ust. 7 urp., poprzez błędne przyjęcie, że praca z części trzeciej (prawo gospodarcze) egzaminu zasługuje na ocenę negatywną, pomimo iż skarżący sporządził rozwiązanie dochowując wskazanych w ustawie wymogów, tj. sporządził rozwiązanie z zachowaniem wymogów formalnych, właściwie zastosował przepisy prawa i umiejętnie je zinterpretował oraz zaproponował poprawny sposób rozstrzygnięcia przedstawionego problemu przy uwzględnieniu interesu strony;

- art. 65 Kodeksu cywilnego, poprzez przyjęcie, że sens oświadczeń woli ujętych w formie pisemnej, tj. wyrażonych w dokumencie, jakim w przedmiotowym dokumencie był projekt umowy stanowiącej rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, był inny niż tekst dokumentu;

- § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego, poprzez przyjęcie, że egzamin został przeprowadzony w warunkach odpowiadających wymogom określonym w tym przepisie;

co w konsekwencji doprowadziło Komisję II Stopnia do wydania uchwały utrzymującej w mocy niezgodną z prawem uchwałę Komisji Egzaminacyjnej, naruszając tym samym prawo i interes skarżącego.

Wobec postawionych wyżej zarzutów skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały Komisji II Stopnia, ewentualnie, z ostrożności procesowej, o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej.

W uzasadnieniu skargi rozwinął sformułowane wyżej zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej uchwale i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną uchwałę z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

Kontrolując zaskarżoną uchwałę pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej uchwały nie doszło do naruszenia przez Komisję II stopnia przepisów prawa.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu rażącego naruszenia prawa tj .art. 156 §1 pkt. 2 k.p.a. W ocenie Sadu nie budzi najmniejszych wątpliwości tryb podjęcia oraz podpisania uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia. Uchwała została podpisana przez wszystkich członków Komisji uczestniczących w jej wydaniu, bezpośrednio pod tekstem uchwały, co w ocenie Sądu należy uznać za prawidłowe.

Na wstępie należy podkreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 urp. oraz w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. 2013 r. poz. 1685 ze zm.), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 urp.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego zostały określone w art. 365 urp. Kryteria oceny prac wymienione zostały w przepisie art. 365 ust. 2 urp., do których ustawodawca zaliczył w szczególności: zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są podstawowym wyznacznikiem tej oceny.

Stosownie do art. 366 ust. 1 urp. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia (art. 36(6) ust. 2 urp.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji II stopnia w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 urp.). Natomiast od uchwały Komisji II stopnia służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 urp.). W myśl przepisu art. 368 ust. 12 urp. do postępowania przed Komisją II stopnia stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a.

Zgodnie z art. 368 ust. 14 pkt 4 urp. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz.U. 2014r. poz. 1193 ze zm.).

W myśl § 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

W zaskarżonej uchwale Komisja II stopnia przyjęła, że zaproponowane przez skarżącego rozstrzygnięcia w ramach rozwiązania zadania z części egzaminu radcowskiego z prawa gospodarczego nie spełniają minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej.

W odniesieniu do pracy z zakresu prawa gospodarczego Komisja II stopnia wskazała na popełnione przez zdającego merytoryczne błędy oraz na brak rozwiązania zadania egzaminacyjnego w niezbędnym zakresie, zgodnie z przyjętymi założeniami.

Sporządzona przez skarżącego umowa najmu nie spełniała podstawowych wymogów egzaminacyjnych zadania z prawa gospodarczego, z uwagi na nieprawidłowości w zakresie stawki czynszu, waloryzacji, wymogów formalnych rozliczenia nakładów adaptacyjnych, oraz niewykonania wszystkich poleceń egzaminacyjnych. Powyższe pozwala na stwierdzenie, iż skarżący działając jako pełnomocnik należycie nie zabezpieczył interesów reprezentowanych przez niego stron.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady pracy skarżącego są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązania wymienionego zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez skarżącego nie spełniło oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Sąd wskazuje, że Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązania zaproponowane przez skarżącego były nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa przy uwzględnieniu skali ocen przewidzianej w art. 365 urp.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Także pod względem zgodności z zasadami dotyczącymi przedmiotowego postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 urp. Sąd nie stwierdził, aby ocena materiału dowodowego sprawy wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów, w związku z czym korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

Zdanie z prawa gospodarczego podlegało na sporządzeniu przez Zdającego umowy najmu zgodnej z założeniami wskazanymi w zdaniu. W punkcie II założeń określono między innymi strony umowy najmu, natomiast w pkt III1 d. wskazano, że czynsz za najemna być wyrażony w formie pieniężnej.

Obydwaj egzaminatorzy zarówno radca prawny M. K. jak i sędzia SSA S. C. ocenili pracę zdającego z prawa gospodarczego jednolicie wystawiając ocenę niedostateczną.

Pierwszy z egzaminatorów Pani radca prawny M. K. wskazała na błędy formalne pracy w postaci nie wskazania przy oznaczaniu podmiotu najemcy nazwy spółki, brak wskazania Sądu Rejestrowego gdzie przechowywane są akta rejestrowe najemcy, brak jest również informacji na temat wpisu wynajmującego do CEIDG. Zastrzeżenia egzaminatora budzi zastosowana przez zdającego formuła dla celów obliczania czynszu, formuła ta odwołuje się do danych, które pochodzić mogą z wielu różnych źródeł, w związku z tym są niejednoznaczne. Sąd orzekający w tej sprawie zastrzeżenia te w pełni podziela. W ocenie składu orzekającego w tej sprawie prawidłowo również egzaminator wskazał na chybione zastosowanie przepisów dotyczących drobnych nakładów w kontekście prac adaptacyjno-remontowych wykonywanych przez najemcę.

Także odwołanie do art. 3571 kc jest chybione (pkt 7.2 umowy), gdyż zadanie wymagało by zapewnić ekwiwalentność świadczenia w postaci czynszu na gruncie umowy w przypadku zmiany warunków rynkowych, w tym siły nabywczej pieniądza, w celu zredukowania zwykłego ryzyka kontraktowego, a nie tylko takiej zmiany o nadzwyczajnym charakterze i to na podstawie samej umowy, a nie w drodze sądowej.

Zabrakło ustosunkowania się do problemu czy po stronie najemcy, dla celów zawarcia umowy, wymagane były jakiekolwiek zgody korporacyjne, w tym m.in. uchwała zgromadzenia wspólników na podstawie art. 230 ksh, i zamieszczenia odpowiedniego oświadczenia i zapewnienia najemcy w tym zakresie.

Egzaminator wskazał, że umowa nie uwzględnia istotnej części wymogów zadania, a mianowicie:

1. brakuje uregulowania zakresu i sposobu przeprowadzenia przez najemcę prac adaptacyjno-remontowych lokalu, trudno bowiem uznać za takie uregulowanie niezrozumiałe i nieoparte na stanie faktycznym twierdzenie (zawarte w oświadczeniach najemcy), że ,,nie będzie przekraczał zakresu i sposobu przeprowadzania drobnych nakładów w rozumieniu art. 662 2 (...)" oraz że ,,zostaną wykonane przez podmiot profesjonalnie świadczący usługi-remontowo-budowlane" (pkt 3 podpkt 4) i podpkt 5) umowy), albo odniesienie do uzgodnień stron w przyszłości (pkt 4 umowy);

2. brakuje uregulowania okoliczności szczególnych pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony;

3. brakuje uregulowania rozliczeń stron po zakończeniu stosunku najmu w zakresie nakładów poczynionych przez najemcę na lokal

Interes strony reprezentowanej przez radcę prawnego nie jest należycie zabezpieczony na gruncie umowy, z wyżej omawianych, ale także i innych przyczyn, w tym przede wszystkim wskazać można:

1. brak standardowo stosowanych oświadczeń i zapewnień najemcy składanych wynajmującemu (nie tylko co do wymaganych zgód korporacyjnych jw.);

2. problemy przy określaniu, comiesięcznej kwoty czynszu najmu, oraz brak klauzuli waloryzacji czynszu, która zapewniałaby wynajmującemu możliwość podwyższenia czynszu, na mocy samej umowy, w przypadku zmiany warunków rynkowych, w okresie trwania umowy czyli aż przez 10 lat;

3. wprowadzenie zabezpieczenia roszczeń wynajmującego w formie tylko czystego (nieobwarowanego żadną sankcją umowną) zobowiązania do wpłaty kaucji w terminie po dacie zawarcia umowy, z ograniczeniem jej przeznaczenia do zabezpieczenia ,,należności z tytułu najmu lokalu, przysługujących wynajmującemu w dniu opróżnienia lokalu", a ponadto wysokości, której nie będzie można określić, jako że stanowić ma ona dwunastokrotność wysokości kwoty czynszu liczonej na podstawie ww. budzącej wątpliwości formuły (pkt 8.1 umowy);

4. brak możliwości ewentualnego wcześniejszego wypowiedzenia umowy przez wynajmującego (jw.);

5. ograniczenie zasad dotyczących zwrotu lokalu do określenia ,,w stanie nie pogorszonym ponad zużycie nieruchomości będące następstwem prawidłowego używania" (pkt 9 umowy), co w tym wypadku oznaczałoby odniesienie do stanu z dnia zawarcia umowy i wydania lokalu, czyli stanu w którym lokal wymaga przeprowadzenia prac remontowych.

Wskazując na inne uwagi, należy podkreślić, że w ocenie egzaminatora język i styl pracy budzą zastrzeżenia, w tym błędy językowe, nawet błąd ortograficzny, błędy przy stosowaniu terminów prawniczych, niepoprawny sposób przywoływania aktów prawnych. Praca jest nierozbudowana należycie, dość uproszczona. Usterki redakcyjno-techniczne (literówki, itp.).

Również drugi egzaminator ocenił pracę zdającego negatywnie, wskazując na nieodniesienie się do wszystkich zagadnień egzaminacyjnych, pominięcie kwestii opłat eksploatacyjnych i kosztów z nimi związanych, zarzucił również niewykonalność § 8 ust. 1 umowy, zwrócił ponadto uwagę na błędną treść § 5 ust 1 a- kaucja nie była wpłacona w terminie 7 dni.

W odniesieniu do pracy z zakresu prawa gospodarczego Komisja II stopnia wskazała na popełnione przez zdającego merytoryczne błędy oraz na brak rozwiązania zadania egzaminacyjnego w niezbędnym zakresie, zgodnie z przyjętymi założeniami.

Sporządzona przez skarżącego umowa najmu nie spełniała podstawowych wymogów egzaminacyjnych zadania z prawa gospodarczego, z uwagi na nieprawidłowości w zakresie stawki czynszu, waloryzacji, wymogów formalnych rozliczenia nakładów adaptacyjnych, oraz niewykonania wszystkich poleceń egzaminacyjnych. Powyższe pozwala na stwierdzenie, iż skarżący działając jako pełnomocnik należycie nie zabezpieczył interesów reprezentowanych przez niego stron.

Sąd podziela stanowisko Komisji II stopnia uznając, że wskazane przez egzaminatorów i potwierdzone przez organy wady pracy skarżącego są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, egzaminatorzy, a następnie Komisja II stopnia prawidłowo uznali, że rozwiązania wymienionego zadania egzaminacyjnego zaproponowane przez skarżącego nie spełniło oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi co uzasadnia wystawienie oceny niedostatecznej.

Sąd wskazuje, że Komisja II stopnia szczegółowo wyjaśniła, dlaczego rozwiązania zaproponowane przez skarżącego były nieprawidłowe, a ocena ta, zdaniem Sądu, nie była wybiórcza tylko kompleksowa przy uwzględnieniu skali ocen przewidzianej w art. 365 urp.

Wobec powyższego Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego. Także pod względem zgodności z zasadami dotyczącymi przedmiotowego postępowania, w szczególności art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 urp. Sąd nie stwierdził, aby ocena materiału dowodowego sprawy wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów, w związku z czym korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 K.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu "organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona". Oznacza to, że organy w ocenie materiału dowodowego nie są skrępowane żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonują według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Podkreślenia wymaga, że dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone, Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń, co ma miejsce także w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, wystawione przez egzaminatorów oceny zostały w sposób prawidłowy uzasadnione i następnie w całości podzielone przez organ drugiej instancji. Komisja II stopnia zaś w sposób obszerny, szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego rozwiązania zaproponowane przez skarżącego były nieprawidłowe. Wbrew twierdzeniu skarżącego Komisja II instancji wskazała także na pozytywne elementy jego prac, porównała i wyważyła je z elementami negatywnymi prawidłowo uznając, że elementy negatywne przeważyły nad pozytywnymi. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową, w rozumieniu art. 364 ust. 10 u.r.p.

Skład Sądu orzekającego w sprawie podziela przy tym stanowisko znajdujące odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że określone w art. 365 ust. 2 urp. kryteria oceny pracy muszą być spełnione łącznie. Tylko bowiem praca, która jest poprawna pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes stronny, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje zdający zasługuje na ocenę pozytywną. Okoliczność, że z redakcji przepisu art. 365 ust. 2 urp. wynika, że katalog wymienionych w nim kryteriów oceny nie jest zamknięty stanowiska tego nie zmienia, a użycie w omawianym przepisie sformułowania "w szczególności" oznacza, że kryteria te są decydujące przy ocenie prac egzaminacyjnych i ustaleniu wyniku egzaminu radcowskiego.

Biorąc powyższe pod rozwagę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.