Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1815/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i zawieszenia postępowania administracyjnego 1. odrzuca skargę [...] w zakresie pkt 1 zaskarżonego postanowienia; 2. odrzuca skargę [...] w zakresie pkt 1 zaskarżonego postanowienia, dotyczącego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez [...]; 3. oddala skargę [...] w zakresie pkt 1 zaskarżonego postanowienia, dotyczącego stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez [...]; 4. uchyla pkt 2 zaskarżonego postanowienia; 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi; 6. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej [...] kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, w punkcie 1 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] złożonego przez [...]. W punkcie 2 organ odwoławczy uchylił własne postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] i w tym zakresie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Wydziału Terenów [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] czasu ustalenia następstwa prawnego po [...] oraz na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwał wnioskodawcę do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następstwa prawnego po [...].

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że nieruchomość oznaczona hipotecznie [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z treścią zaświadczenia Państwowego Biura Notarialnego z dnia [...] czerwca 1975 r. tytuł własności do tej nieruchomości, stanowiącej działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] przysługiwał [...] w jednej połowie jako spadkobierczyni [...] na mocy wniosku z dnia [...] listopada 1927 r. oraz [...] w równych częściach jako spadkobiercom [...] na mocy wniosku z dnia [...] lutego 1937 r. - w drugie połowie wszystkich niepodzielnie.

W dniu [...] marca 1949 r. [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...], ozn. hip. [...]. Do wniosku załączyła zaświadczenie Sądu Grodzkiego z dnia [...] września 1948 r., z którego treści wynika, że "przy wniosku [...] tomu [...] z dnia [...] lutego 1937 r. zeznanym w księdze hipotecznej nieruchomości [...] zaprojektowana została do działu II treść na przepisanie prawa własności dwóch działek gruntu, oznaczonych [...] na planie spod [...] zbioru dowodów tej księgi zawierających ogólnej powierzchni [...], czyli [...] albo [...], z tej nieruchomości na imię [...] w jednej niepodzielnie połowie oraz [...] w równych częściach na mocy wniosku z dnia [...] lutego 1937 r. z tytułu spadkobrania". W dniu [...] maja 1949 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości przy ul. [...] w imieniu swej matki [...] z [...] złożyła [...]. Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu mijał w dniu 25 maja 1949 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 1976 r. Naczelnik Wydziału Terenów [...] odmówił [...] przyznania wnioskowanego prawa własności czasowej gruntu położonego w [...] przy ul. [...]. Decyzją z dnia [...] grudnia 1975 r. Naczelnik Wydziału Terenów [...] ustalił odszkodowanie za działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] i odmówił ustalenia odszkodowania za działkę nr [...] o powierzchni [...].

Wnioskiem z dnia [...] maja 2010 r. [...] "jako jeden z następców prawnych [...] - spadkobiercy [...], dawnego właściciela nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...]" wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Wydziału Terenów [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. jako wydanej bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zawiesiło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Wydziału Terenów [...] z dnia [...] stycznia 1976 r. do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...]. Jednocześnie Kolegium, działając na podstawie art. 100 § 1 kpa, wezwało wnioskodawcę do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następstwa prawnego po tych osobach. [...] złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do akt sprawy załączony został akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłym [...].

Pismem z dnia [...] stycznia 2015 r. [...] poinformowała, że pomimo uprawomocnienia się postępowania przez Sądem Rejonowym dla [...], sygn. akt [...] w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po [...], Sąd nie wydał jeszcze odpisu postanowienia, zaś postępowanie spadkowe po [...] nadal toczy się przed Sądem Rejonowym dla [...], sygn. akt [...]. Nadto [...] przedstawiła prawomocny odpis postanowienia z dnia [...] sierpnia 2014 r., sygn. akt [...], wydanego przez Sąd Rejonowy dla [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po [...]. W dniu [...] marca 2015 r. [...] przedstawiła prawomocny odpis postanowienia z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], wydanego przez Sąd Rejonowy dla [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po [...]. Poinformowała, że postępowanie spadkowe po [...] nadal się toczy i jak przewiduje, jego zakończenie może nastąpić pod koniec 2015 r. W dniu [...] lipca 2016 r. [...] przedłożyła odpis postanowienia w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po [...], wnosząc o podjęcie zawieszonego postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wezwało [...] do przedłożenia odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1944 r., sygn. [...] z powództwa [...] oraz odpisu postanowienia spadkowego po [...], o odpisy tych dokumentów miała bowiem ona, jak wyjaśniała we wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r., wystąpić do Sądu Rejonowego dla [...]. W odpowiedzi [...] wyjaśniła, że nie istnieje postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1944 r., sygn. akt [...], zaś postanowienie spadkowe po [...] jest zapisane w księdze hipotecznej [...] rej. hip. [...] jako wniosek nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w pkt 1 stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez [...] oraz w pkt 2 uchyliło zaskarżone postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. i na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesiło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1975 r. do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...] i na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwało wnioskodawcę do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następstwa prawnego po [...]. Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1510/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r. ze względu na skierowanie go do zmarłego w dniu [...] maja 2017 r. [...] oraz zmarłego w dniu [...] stycznia 2016 r. [...] i do zmarłej w dniu [...] sierpnia 2016 r. [...].

W dniu [...] marca 2018 r. [...] złożyła w Samorządowym Kolegium Odwoławczym odpis księgi wieczystej pod nazwą [...] wskazując, że na stronach 77-84 zostało wpisane postanowienie spadkowe po zmarłym [...].

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, w punkcie 1 stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] przez [...]. W punkcie 2 organ odwoławczy uchylił własne postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] i w tym zakresie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Wydziału Terenów [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...] oraz na podstawie art. 100 § 1 kpa wezwał wnioskodawcę do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następstwa prawnego po [...].

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy powinien zbadać, czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest dopuszczalne oraz czy zostało wniesione w terminie ustawowym. Obowiązek ten wynika wprost z art. 134 kpa, którego treść przywołał. Warunkiem pozwalającym na przeprowadzenie merytorycznego postępowania odwoławczego od orzeczenia wydanego w I instancji jest skuteczne wniesienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa, oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym orzeczenia ostatecznego, a zatem korzystającego z ochrony trwałości (art. 16 kpa).

Z akt sprawy wynika, że postanowienie z dnia [...] listopada 2013 zostało prawidłowo doręczone [...] w dniu 29 listopada 2013 r., zaś [...] - pełnomocnikowi do doręczeń [...] - w dniu 2 grudnia 2013 r. Świadczą o tym załączone do akt sprawy zwrotne potwierdzenia odbioru. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dla [...] minął zatem w dniu 6 grudnia 2013 r., zaś dla [...] w dniu 9 grudnia 2013 r. [...] złożyły swój wniosek osobiście w siedzibie organu w dniu 10 grudnia 2013 r., zaś [...] nadała swój wniosek w dniu 17 grudnia 2013 r. (świadczy o tym data stempla pocztowego), tj. po upływie terminu do wniesienia wniosku. W tym stanie rzeczy organ II instancji obowiązany jest stwierdzić uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Następnie organ II instancji przywołał treść art. 97 § 1 pkt 4 kpa i wyjaśnił rozumienie pojęcia "zagadnienia wstępnego". Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że zagadnieniem wstępnym jest bez wątpienia ustalenie we właściwej procedurze następców prawnych osób, które zmarły przed wszczęciem postępowania administracyjnego, a jednocześnie, gdyby nadal żyły, przysługiwałby im przymiot strony w tym postępowaniu. Przy czym do kręgu osób uprawnionych do wszczęcia a następnie do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji w przedmiocie odmowy lub ustanowienia własności czasowej (użytkowania wieczystego) do gruntu należy poprzedni właściciel nieruchomości lub też jego następca prawny. W niniejszej sprawie Naczelnik Wydziału Terenów [...] decyzją z dnia [...] stycznia 1976 r., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] marca 1949 r., odmówił [...] przyznania prawa własności czasowej gruntu położonego w [...] przy ul. [...]. Nieruchomość, której dotyczy to orzeczenie stanowiła współwłasność [...] w 1/2 części oraz [...].

W rozpatrywanej sprawie prawidłowo udokumentowane zostało następstwo prawne po [...]. Aktem notarialnym z dnia [...] lutego 2013 r. [...] darowała [...] wszystkie przedmioty wchodzące w skład spadku po [...].

W toku postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Wydziału Terenów [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. ustalono, że zmarli [...], jednakże następstwo prawne po wymienionych nie zostało wykazane. Zatem zasadnie postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności powołanej decyzji zostało zawieszone do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...]. Jednakże w toku postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. [...] poinformowała, że zostało ustalone następstwo prawne po [...], na dowód czego załączyła stosowne dokumenty. Z dokumentów tych wynika m.in., że spadek po [...] nabył na podstawie ustawy jego ojciec [...] w całości. Wobec ustalenia następstwa prawnego po [...] należało zaskarżone postanowienie uchylić.

Jednakże na dowód następstwa prawnego po [...][...] przedłożyła jedynie odpis wniosku nr [...] z księgi hipotecznej [...]. Zdaniem organu II instancji, taki odpis nie może stanowić dopuszczalnej formy urzędowego stwierdzenia nabycia spadku po [...]. Odpis ten zawiera jedynie treść wpisów w księdze hipotecznej. Nie jest to jednak dokument, który można uznać za urzędowy, a tylko taki może stanowić dowód na to, kto jest spadkobiercą po zmarłej osobie. Nie jest to ani postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, ani poświadczenie dziedziczenia. Organ odwoławczy uznał, że nie może oprzeć się na tym odpisie i zawartym w nim oświadczeniu [...] w zakresie ustalenia następców prawnych po [...]. W tej sytuacji, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego należało uchylić postanowienie z dnia [...] listopada 2013 r. i w tym zakresie zawiesić z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1975 r. do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...]. Bez ustalenia następstwa prawnego po wszystkich współwłaścicielach dawnej nieruchomości dekretowej organ nie ma możliwości zakończenia postępowania, którego przedmiotem jest ocena legalności w trybie nadzorczym decyzji z dnia [...] stycznia 1975 r.

Dodatkowo organ II instancji wyjaśnił, że wykonując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 31 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1510/17, ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., sygn. akt [...], spadek po [...] zmarłym [...] maja 2017 r. nabyli żona [...], córka [...] i syn [...] po 1/3 spadku każdy z nich. Spadek po [...] nabyła w całości [...], co potwierdza akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w dniu [...] września 2016 r. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] maja 2016 r., sygn. akt [...] spadek po [...] zmarłym w dniu [...] stycznia 2016 r. nabył w całości syn [...].

Na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyły [...] (sygn. akt I SA/Wa 1815/18) i [...] (sygn. akt I SA/Wa 1816/18).

[...] wniosła o uchylenie w całości treści postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. oraz uznanie decyzji z dnia [...] stycznia 1976 r. wydanej przez Urząd [...] Wydział Terenów w [...], odmawiającej przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego przy ul. [...][...] za nieistniejącą oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

[...] w złożonej skardze zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie:

- w zakresie jego pkt 1 i 2 zaskarżonego postanowienia - przepisów postępowania, czyli art. 28 kpa, poprzez uznanie za stronę [...] Sp. z o.o., podczas gdy postępowanie nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, rzeczona spółka nie jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie, w aktach brak jest dokumentów, które mogłyby o tym świadczyć,

- w zakresie pkt 2 zaskarżonego postanowienia - przepisów postępowania, czyli:

art. 97 § 1 pkt 4 kpa poprzez zawieszenie postępowania do czasu ustalenia następstwa prawnego po [...], podczas gdy postępowanie spadkowe po [...] zostało przeprowadzone, zostało wpisane do księgi hipotecznej [...], a do dalszego prowadzenia postępowania konieczne jest jedynie dostarczenie poświadczonych przez Sąd Rejonowy dla [...] kserokopii odpowiednich kart akt księgi hipotecznej, a nie przeprowadzenie postępowania spadkowego, oraz art. 100 § 1 kpa poprzez wezwanie wnioskodawcy do podjęcia postępowania zmierzającego do ustalenia następstwa prawnego po [...], w sytuacji gdy postępowanie spadkowe po [...] zostało już wcześniej przeprowadzone, co zostało odnotowane w księdze hipotecznej.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie poprzedzającego go postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2013 r. oraz zwrot kosztów postępowania na rzecz skarżącej, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Postanowieniem z dnia 28 listopada 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 1815/18) Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1815/18 i I SA/Wa 1816/18 oraz prowadzić je pod jedną sygn. akt I SA/Wa 1815/18.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że każde merytoryczne rozpatrzenie skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy skarga spełnia wymogi formalne i została złożona w przewidzianym w prawie trybie i terminie. Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu i merytoryczne jej rozpatrzenie. Przepis art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Natomiast przepisem ogólnym, określającym, kto posiada legitymację strony w postępowaniu administracyjnym, jest art. 28 kpa, zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisów prawa materialnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2035/10). Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnego podmiotu wówczas, gdy w tym postępowaniu wydawana jest decyzja, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05).

Biorąc powyższe pod rozwagę, w ocenie Sądu skargi [...] oraz [...] w zakresie dotyczącym stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez inne osoby (a więc w przypadku skargi [...] przez [...], a w przypadku skargi [...] przez [...]) są niedopuszczalne, albowiem zostały złożone przez nieuprawniony podmiot. Obie skarżące posiadają bowiem interes prawny w zaskarżeniu punktu 1 wydanego postanowienia jedynie w zakresie dotyczącym ich legitymacji prawnej, czyli indywidualnego, aktualnego i konkretnego własnego interesu prawnego lub obowiązku. Nie mają one natomiast legitymacji prawnej do zaskarżenia pkt 1 wydanego postanowienia w zakresie dotyczącym innych stron postępowania, które samodzielnie miały możliwość z tego prawa skorzystać.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie określonym w punkcie 1 i 2 wydanego wyroku odrzucił skargi [...].

Sąd rozpoznał natomiast skargę [...] na pkt 1 wydanego postanowienia w zakresie dotyczącym stwierdzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybienia przez [...] terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zgodnie z treścią art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

Z akt sprawy wynika, że postanowienie z dnia [...] listopada 2013 zostało prawidłowo doręczone [...] w dniu 29 listopada 2013 r., o czym świadczy załączone do akt sprawy zwrotne potwierdzenia odbioru (k-107 akt adm.). Ustawowy termin do zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dla [...] minął zatem w dniu 6 grudnia 2013 r. [...] złożyła swój wniosek osobiście w siedzibie organu II instancji w dniu 10 grudnia 2013 r. (k-9 akt adm. org. odw.), czyli 4 dni po upływie terminu do wniesienia wniosku. Podkreślić należy, że z akt sprawy nie wynika, aby [...] równocześnie złożyła wniosek o przywrócenie terminu w trybie art. 58 kpa. W tej sytuacji organ II instancji prawidłowo stwierdził uchybienie przez [...] terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie określonym w punkcie 3 wydanego wyroku oddalił skargę [...] jako niezasadną.

Sąd dokonał oceny zasadności skarg [...] w zakresie pkt 2 zaskarżonego postanowienia. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że w tym zakresie złożone skargi są uzasadnione.

Podstawę pkt 2 zaskarżonego postanowienia stanowił art. 97 § 1 pkt 4 kpa. Zgodnie z treścią tego przepisu organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zdaniem organu odwoławczego w rozpatrywanej sprawie takim zagadnieniem wstępnym jest ustalenie następstwa prawnego po [...]. Takie stanowisko organu wynika z faktu, że w jego ocenie załączony do akt sprawy odpis z księgi hipotecznej [...] obejmujący wniosek nr [...] nie może stanowić dopuszczalnej formy urzędowego stwierdzenia nabycia spadku po [...]. Odpis ten zawiera jedynie treść wpisów w księdze hipotecznej. Nie jest to jednak dokument, który można uznać za urzędowy, a tylko taki może stanowić dowód na to, kto jest spadkobiercą po zmarłej osobie. Nie jest to ani postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, ani poświadczenie dziedziczenia.

Z takim stanowiskiem organu odwoławczego Sąd orzekający nie może się zgodzić. Jak bowiem wynika z treści art. XVIII dekretu z dnia 8 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo spadkowe (Dz. U. Nr 60, poz. 329) a także z treści art. LI ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 94) do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy. [...] zmarł [...] lipca 1939 r. W chwili jego śmierci obowiązywały przepisy Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach w miejsce tytułu XVIII. księgi III (Dz.P.K.P. z 1818.5.21.295). Zawarte w Dziale VII zatytułowanym "O uskutecznieniu wpisu na dobrach nieruchomych, lub kapitałach hypotekowanych należących do spadku" art. 125-131 zawierały procedurę ustalania i ujawniania w księdze wieczystej spadkobierców osoby zmarłej. Zgodnie z treścią tych przepisów, w przypadku śmierci właściciela dóbr nieruchomych lub beneficjenta zapisów hipotecznych każda zainteresowana osoba mogła zgłosić do ksiąg hipotecznych "urzędowy akt zejścia". Odtąd wszelkie wpisy do księgi były wstrzymane, a do wykazu hipotecznego zapisywano formułę "Toczy się postępowanie spadkowe". Wpis ten oznaczał wszczęcie postępowania spadkowego. Spadkobierca chcący uzyskać "przepisanie tytułów spadkowych, służących na swoją osobę" musiał zgłosić się do aktów hipotecznych i złożyć dowody okazujące prawo do spadku. Wiadomość o otwarciu spadku dwukrotnie w odstępach trzymiesięcznych ogłaszana była urzędowo we właściwym Dzienniku Wojewódzkim oraz dzienniku powszechnym lub gazecie, upoważnionej przez rząd do ogłaszania obwieszczeń tego typu. Przed upływem półrocznego terminu wszelkie osoby roszczące sobie prawa do spadku lub zapisu oraz wierzyciele zmarłego mogli zgłosić swoje udokumentowane roszczenia. W terminie tym wszyscy zainteresowani winni byli stanąć przed organem hipotecznym osobiście lub przez umocowanych pełnomocników. Po upływie terminu organ hipoteczny dokonywał żądanych zmian w księgach wieczystych, jeżeli nie zgłoszono innych roszczeń lub wszyscy ujawnieni zainteresowani zawarli ugodę co do całości lub części spadku. W przypadku sporu dokonywano wpisu z ostrzeżeniem o sporze. Jedynie w takim przypadku do rozstrzygnięcia sporu właściwa była droga sądowa. W przypadku braku sporu wszczęte postępowanie spadkowe kończyło się z chwilą dokonania wpisów o żądanej treści, a więc z chwilą zatwierdzenia przez organ hipoteczny projektowanego wpisu. Wpis ujawniający prawa do spadku mógł być wzruszony jedynie w trybie określonym w art. 131 powołanej ustawy. Podkreślić przy tym należy, że gdy małżonka dziedziczyła z mocy art. 233 kodeksu cywilnego Królestwa Polskiego 1/4 część (lub połowę) majątku po zmarłym współmałżonku, w tym przypadku nie występował tzw. spadek nieporządkowy, lecz małżonka była tzw. spadkobiercą porządkowym, który nie musiał co do zasady praw swych potwierdzać w postępowaniu sądowym.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie spadkowe po [...] zostało przeprowadzone zgodnie z wyżej przywołanymi przepisami prawa. Jest wpisane do księgi umów księgi hipotecznej o nazwie [...] na stronach 77-84, jako wniosek nr [...] (o czym świadczy treść postanowienia Miejskiego Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1940 r.), który został następnie zatwierdzony postanowieniem z dnia [...] stycznia 1942 r. Miejskiego Sądu Okręgowego w [...]. Stosowny odpis z księgi hipotecznej pod nazwą [...] zawierający oba postanowienia został złożony do akt sprawy (k 253-257 akt adm.). Brak jest zatem podstaw do uznania, że postępowanie spadkowe po [...] nie zostało przeprowadzone, a tym samym brak podstaw do wzywania skarżących do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po [...] oraz zawieszenia postępowania do czasu jego przeprowadzenia. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nie wynika, aby oba przywołane postanowienia zostały wycofane z obiegu prawnego. Oznacza to, że zgodnie z treścią art. 365 § 1 kpc orzeczenia te wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Przypomnieć jeszcze należy, że instytucję postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wprowadzono do polskiego systemu prawnego dopiero w 1947 r. Kodeks Napoleona ani przepisy Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach nie wymagały i nie mogły wymagać zatem posiadania sądowego postanowienia nabycia spadku. Nadto w sprawie brak jest prawnych możliwości przeprowadzenia poświadczenia dziedziczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 181, poz. 1287, ze zm.), która wprowadziła instytucję poświadczenia dziedziczenia, przepisów tej ustawy nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem 1 lipca 1984 r.

W tej sytuacji, w ocenie Sądu organ, zawieszając prowadzone postępowanie do czasu ustalenie następstwa prawnego po [...], naruszył art. 97 § 1 pkt 4 kpa, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obecnie na skutek zawieszenia nie toczy się bowiem postępowanie w sprawie merytorycznego rozpatrzenia złożonego wniosku.

Dodatkowo, ze względu na podniesiony w skargach zarzut naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 28 kpa poprzez uznanie za stronę spółki z o.o. [...], podczas gdy postępowanie nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, wyjaśnić należy, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, że występujący w sprawie następcy prawni byłych właścicieli spornej nieruchomości wskazali, że obszar dawnych działek nr [...] obejmuje między innymi obecna działka [...]. Zgodnie ze znajdującym się również w aktach sprawy odpisem księgi wieczystej nr [...] dotyczącym działki [...] spółka [...] jest użytkownikiem wieczystym tej działki. Oznacza to, że na obecnym etapie postępowania, a więc przed ostatecznym ustaleniem przez organ, jakich współczesnych działek dotyczy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] stycznia 1976 r., po analizie akt sprawy Sąd uznał, że na tym etapie postępowania administracyjnego, nie ma podstaw do kwestionowania przymiotu strony tego podmiotu. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji znajduje się na etapie ustalenia następstwa prawnego po byłych właścicielach spornej nieruchomości oraz stronach postępowania zwykłego. Ustalenie następstwa prawnego jest bez wątpienia niezbędne dla ostatecznego ustalenia kręgu stron postępowania nadzorczego, a poczynione w tym zakresie przez organy ustalenia będą mogły podlegać w przyszłości weryfikacji w przewidzianym prawem trybie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i podejmie działania zmierzające do merytorycznego zakończenia toczącego się od 2010 r. postępowania administracyjnego, o ile nie zaistnieją inne przyczyny tamujące jego bieg.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 50 § 1, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.