Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 953/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 1 - 4
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 04 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 roku nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda, decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 , dalej: "K.p.a." lub "kodeks") utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...], mocą której orzeczono o: zwrocie P. W. (dawniej [...] sp. z o.o. z siedzibą w W.) do [...] części, nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] i [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność M. P. oraz o niezobowiązywaniu osób wymienionych w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. należności wynikających z art. 140 ust. 1-4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Rozstrzygnięcie powyższe zapadło w następującym stanie faktycznym.

Nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została wywłaszczona w 1977 r. na rzecz Skarbu Państwa na mocy dwóch aktów notarialnych: z dnia [...] września 1977 r. nr repertorium [...] oraz z dnia [...] grudnia 1977 r. nr repertorium AJ. [...]. We wskazanych aktach notarialnych przedmiotem wywłaszczenia były działki nr [...], nr [...] z księgi wieczystej nr [...] oraz działka nr [...] z księgi wieczystej nr [...]. Osobami wywłaszczonymi byli: W. N., K. K., C. B. B., Z. K., A. M. W., J. W., J. G.. M. M.. C. P. C. oraz P. A. C., L. Ł. oraz M. L.. Celem wywłaszczenia określonym we wskazanych umowach cywilnoprawnych było poszerzenie ulicy [...] oraz parking.

Aktami notarialnymi z dnia [...] października 1993 r. nr repertorium [...] i [...], a także z dnia [...] października 1993 r. nr repertorium [...] r. [...] S.A. z siedzibą w [...] nabył od K. K., C. B., Wawrzyna Nyga, A. W. oraz J. W. "roszczenie do występowania o zwrot" pozostałej części nieruchomości wywłaszczonej - stanowiącej po podziale dokonanym na mocy decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego z [...] sierpnia 1993 r., znak. [...], działki nr [...] i [...]. Na mocy tej umowy [...] S.A. nabył prawo do roszczenia o zwrot [...] udziału części w każdej z działek będących przedmiotem postępowania. Następcą prawnym [...] S.A. z siedzibą w [...] stała się [...] sp. z o.o. z siedzibą w W., co wynika z aktu notarialnego cesji powyższej wierzytelności z dnia [...] września 1998 r. nr repertorium [...], a także postanowień Sądu Rejonowego w [...] z [...] stycznia 1999 r. sygn. akt [...], postanowienia Sądu Rejonowego [...] z [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt LD.XX [...] Z kolei następcą [...] sp. z o.o. jest spółka [...].

Wniosek o zwrot nieruchomości złożyły wszystkie znane na dzień [...] listopada 2011 r. Staroście Poznańskiemu strony postępowania: tj. poprzedni właściciele lub ich spadkobiercy, którzy nie zbyli roszczenia o zwrot nieruchomości na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz następca prawny tego banku w postaci spółki [...]. Wśród spadkobierców zmarłych poprzednich właścicieli znaleźli się: Z. S. K., R. K., J. K., M. J. K. po Z. K., M. S. K. po J. G., L. Ł. i M. L. po C. C., B. C. i M. S. po P. A. C., K. P., M. A. B., H. M. R. i S. M. po M. M.. Wniosek o zwrot nieruchomości złożyła także M. L. – poprzednia współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika, czy wniosek o zwrot złożyła spadkobierczyni Z. S. K., a mianowicie: J. B. R.. Z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości wywłaszczonej wystąpili także K. K., B. N., R. N., A. R.. J. W. oraz A. W., a zatem poprzedni współwłaściciele nieruchomości lub ich spadkobiercy (w tym spadkobiercy C. B. B. oraz W. N.), którzy zbyli roszczenie o zwrot nieruchomości na rzecz poprzednika prawnego spółki [...]. Starosta P. ustalił, że spadkobiercami K. K. są G. M. K. oraz W. R. K.. Powyższe stwierdził Sąd Rejonowy P. - [...] w P. mocą postanowienia z [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt [...]. Z kolei spadkobiercą R. K. są E. K., M. K. oraz O. K. R.. Spadkobiercy K. K. - zmarłej w toku postępowania – nie złożyli wniosków o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, chociaż zostali o takiej możliwości poinstruowani pismami z [...] marca 2017 r.

Nieruchomość stanowiąca przedmiot postępowania zwrotowego, zgodnie z zaświadczeniami Prezydium Wojewódzkiej Rady N. z [...] kwietnia 1970 r. znak [...] oraz z [...] października 1972 r. znak [...] przeznaczona była w pianie koncepcyjnym uporządkowania osiedla "Ł." pod tereny komunikacyjne. Przedmiotowa nieruchomość została zabudowana budynkiem kawiarni "[...]" na podstawie decyzji Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Dzielnicowego P. - [...] z [...] lutego 1975 r. znak [...] o pozwoleniu na budowę "kawiarni [...] na nieruchomości stanowiącej własność ob. H. N. położonej w P. przy ulicy [...] nr [...]". Wraz z budynkiem kawiarni "Hortex" na nieruchomości powstała stacja transformatorowa [...] [...]. którą zbudowano w 1976 r.

Na dzień dzisiejszy przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest nadal dwukondygnacyjnym budynkiem liortexif w skład którego wschodzi taras oraz wsypy opałowe. Budynek znajdujący się na przedmiotowej działce stanowi także filar (konstrukcję nośną) obiektu budowlanego posadowionego na działce sąsiedniej o nr [...]. Działki, które stanowią przedmiot postępowania - tj. o numerach [...] i [...] – odpowiadają częściom dawnych działek o numerach [...] i [...], zapisanym w księdze wieczystej numer [...] oraz dawnej działce nr [...] zapisanej w księdze wieczystej numer [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Starosta P. orzekł o zwrocie na rzecz R. K. w udziale [...] części, J. K. w udziale [...] części, Z. S. K. w udziale [...] części, M. J. K. w udziale [...] części, L. M. Ł. w udziale [...] części, M. L. w udziale [...] części, K. P. w udziale [...] części, A. B. w udziale [...] części, H. M. R. w udziale [...] części, S. M. w udziale [...] części, B. C. w udziale [...] części, M. S. w udziale [...], M. S. K. w udziale [...] części, [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (obecnie "[...]" Sp. z o.o. w W.) w udziale [...] części.

Następnie decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Wojewoda uchylił zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia 26 listopada 2010 r. w całości i orzekł o zwrocie nieruchomości położonych w P., oznaczonych geodezyjnie jako działka nr [...] z arkusza mapy 10 obręb Ł., o powierzchni 222 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] oraz działka nr [...] z arkusza mapy [...] obręb Ł., o powierzchni 157 m2, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] na rzecz A. M. W. w udziale [...] części, J. W. w udziale [...] części, A. M. F. w udziale [...] części , B. W. N. w udziale [...] części, R. N. w udziale [...] części, M. P. N. w udziale [...] części, K. P. w udziale [...] części, M. A. B. w udziale [...] części, H. R. w udziale [...] części, S. M. w udziale [...] części, R. K. w udziale [...] części, J. K. w udziale [...] części, Z. K. w udziale [...] części, M. K. w udziale [...] części, L. Ł. w udziale [...] części, M. L. w udziale [...] części, B. C. w udziale [...] części, M. S. w udziale [...] części, A. R. w udziale [...] części, M. S. K. w udziale [...] części, K. K. w udziale [...] części.

W wyniku wniesionej na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrokiem z dnia 21 grudnia 2011 r. uchylono decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2011 r.

Uzasadniając powyższe stanowisko Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie trwałe zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło przed wywłaszczeniem, a zatem nie sposób dopatrzyć się w tej okoliczności podstaw dla odmowy zwrotu nieruchomości. Sąd uznał, iż działki będące przedmiotem sprawy podlegają zwrotowi, bowiem nie wykorzystano ich na cel wywłaszczenia (stały się dla tego celu zbędne. Sąd dokonał również analizy zaistniałego w sprawie problemu izwiązanego ze sposobem stosowania normy prawnej wysłowionej w obecnie obowiązującym art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm.) po dokonanej mocą noweli z 2000 r. w odniesieniu do sytuacji prawnej spółki Prelios. I tak Sąd stwierdził, iż wykluczona jest taka interpretacja art. 136 ust. 3 powyższej (po zmianie), która prowadziłaby do wniosku "że nową ustawę stosuje się do wszczętych już postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, albowiem naruszona w ten sposób zostałaby konstytucyjna zasada ochrony praw nabytych". W konsekwencji Sąd stwierdził, iż następca prawny poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej, który przed datą wejścia wżycie art. 1 pkt. 57 lit. e noweli z 2000 r., nowelizującej art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przed wyżej wskazanym dniem złożył wniosek o zwrot nieruchomości, korzysta z konstytucyjnej ochrony praw nabytych – przez co należy uznać, iż podmiotowi takiemu przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości. Sąd uznał – podobnie jak organy obu instancji – iż w przedmiotowej sprawie doszło do skutecznego przeniesienia przez część właścicieli i spadkobierców uprawnień do żądania zwrotu nieruchomości, najpierw na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...], a następnie na rzecz [...] sp. z o. o. ([...] sp. z o. o. została przekształcona w 1999r. na "[...]" sp. z o.o., a następnie w 2006r. na "[...]" sp. z o.o.).

Wyrok powyższy stał się prawomocny z dniem 05 marca 2014 r., kiedy to Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem w sprawie o sygn. akt I OSK 1140/12 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2014 r.

Decyzją częściową z [...] czerwca 2017 r. Starosta P., w sprawie zainicjowanej podaniem z [...] maja 1991 r. wniesionym przez W. N., a dotyczącej zwrotu nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], stanowiącej działki nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb Ł., odpowiadającej części dawnym działom nr [...] i [...] zapisanym w księdze wieczystej numer [...] oraz dawnej działce nr [...] zapisanej w księdze wieczystej numer [...], orzekł o zwrocie P. W. (dawniej [...] sp. z o. o. z siedzibą w W.) do [...] części, nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy 10, działka nr [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] [...] i [...], zapisana w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność M. P. oraz o niezobowiązywaniu osób wymienionych w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. należności wynikających z art. 140 ust. 1 – 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W treści uzasadnienia powyższego rozstrzygnięcia zreferowano przebieg postępowania przed organem I instancji, a nadto poczyniono ustalenia faktyczne oraz prawne. W szczególności Starosta P. ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, jakim było poszerzenie ulicy [...] oraz budowa parkingu. Ponadto w toku postępowania dowiedziono, iż realizacja wyżej wskazanego celu publicznego nie nastąpiła na przedmiotowej nieruchomości, gdyż została ona zagospodarowana budynkiem baru "Hortex", tarasem, wsypami opałowymi do znajdującej się poniżej kotłowni oraz "incydentalnie zielenią". Z tych zatem względów, zdaniem organu I instancji zasadne okazało się orzeczenie o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości odpowiadającej obecnym działkom nr [...] i [...]. Ponadto Starosta P. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, iż w sprawie uczestniczy prawidłowo ustalony krąg stron postępowania, a nadto że wniosek o zwrot nieruchomości złożyli wszyscy uprawnieni. Organ I instancji uzasadnił także, iż w sprawie konieczne jest orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz osoby prawnej [...] sp. z o.o. (dalej: .,spółka [...]"), gdyż poprzednik prawny tego podmiotu ([...] z siedzibą w [...]i) nabył roszczenie o zwrot tej nieruchomości przed [...] lutym 2000 r. od K. K., C. B., Wawrzyna Nyga, A. W. oraz J. W., a zatem przed wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz innych ustawa z dnia 07 stycznia 2000 r., wskutek której pojęcie "następcy prawnego" zastąpiono pojęciem "spadkobiercy". Tym samym Starosta P. odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 stycznia 2000 r. wydanym w sprawie o sygn. akt K 18/99 (a także prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 370/11) uznał, że zgodnie z zasadą ochrony praw nabytych, pomimo zmiany stanu prawnego w czasie prowadzonego postępowania administracyjnego, nabywca roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej (a zatem następca prawny poprzednich właścicieli) zachowuje swoje prawo w aktualnym stanie prawnym, gdyż nabył przedmiotowe roszczenie o zwrot oraz złożył wniosek o zwrot nieruchomości przed zmianą ustawy o gospodarce nieruchomościami dokonaną przywołanym powołanym powyżej aktem prawnym.

Ponadto Starosta P. wskazał, że w sprawie możliwe było wydanie decyzji częściowej oraz podniósł, że wartość nieruchomości spadła o [...] zł., zaś zwaloryzowane odszkodowanie za zwracany grunt wynosiłoby [...] złotych.

Od powyższej decyzji zostały złożone w terminie dwa odwołania.

Prezydent M. P. wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej albo ewentualne uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu zarzucono Staroście [...] naruszenie przepisów prawa procesowego - tj. art. 1, art. 8, art. 107 K.p.a. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 136 ust, 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Drugie odwołanie wnieśli B. N., R. N., A. R., J. W. i A. W.. Wydanej decyzji zarzucono, że Starosta P. błędnie przyjął, że Wawrzyn Nyga, C. B., A. W. oraz J. W. skutecznie wyzbyli się prawa do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak [...] Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2017 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II instancji wskazano, że wniesione odwołania okazały się niezasadne, a zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami, a także uwzględnia ocenę prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/Po 370/11, zaaprobowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 1140/12.

Jak wyjaśnił Wojewoda, chociaż decyzja nie zawiera w sobie niezbędnego elementu rozstrzygnięcia co do roszczenia o zwrot zgłoszonego przez B. W. N., R. N., M. P. N., A. M. F., A. R., A. W. oraz J. W., to jednak ów brak nie miał wpływu na wynik sprawy, bowiem de facto w rozstrzygnięciu zawartym w punkcie 1 zawiera się ustosunkowanie organu I instancji względem praw i obowiązków osób wymienionych powyżej.

Organ II instancji wskazał, że wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości inicjujący niniejsze postępowanie powinien być rozpatrywany na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wprawdzie prawo własności nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, zostało odjęte na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64, dalej jako: "ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r.") w latach 70, zaś podanie inicjujące postępowanie wniesiono w dniu 24 maja 1991 r., to jednak przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami (a więc dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości) stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie m.in. aktów notarialnych zawartych w trybie art. 6 ustawa wywłaszczeniowa z 1958 r., obowiązującej w okresie od 5 kwietnia 1958 r. do 31 lipca 1985 r.

Rozpatrując niniejszą sprawę na podstawie przepisów aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, powinno się jednak uwzględniać okoliczność, iż art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami był przedmiotem nowelizacji która doprowadziła do tego, iż pojęcie "następcy prawnego" zastąpiono "spadkobiercą". W świetle dokonanej zmiany, krąg osób, które mogą wystąpić z wnioskiem o zwrot nieruchomości został zacieśniony w ten sposób, iż roszczenie o zwrot przysługuje obecnie jedynie następcom prawnym osoby wywłaszczonej rozumianym jako jej spadkobiercy. Wyłączona została tym samym możliwość uwzględnienia żądania zwrotu nieruchomości takiej osoby, która roszczenie o zwrot nieruchomości nabyła w trybie cywilnoprawnym jako wierzytelność. Powyższą uwagę należy jednak uzupełnić o pogląd oparty na konstytucyjnie zagwarantowanej zasadzie ochrony praw nabytych wyrażonej w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Mianowicie, wprowadzona zmiana -jak orzekł w omówionym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 21 grudnia 2011 r., sygn. akt 31 SA/Po 370/11 - nie pozbawia jednak możliwości uwzględnienia roszczenia o zwrot nieruchomości następcy prawnego w rozumieniu art. 136 ust. 3 w brzmieniu sprzed 15 lutym 2000 r. - o ile złożenie stosownego wniosku o zwrot oraz nabycie roszczenia nastąpiło przed tą datę.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi organ administracji publicznej, którego działanie było przedmiotem skargi, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez sąd administracyjny Wojewoda był zatem jest związany dokonaną oceną prawną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w zaprezentowanym wyroku, co dodatkowo wzmacnia okoliczność akceptacji tej oceny (wykładni) przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie dokonanej w wyroku z dnia 05 marca 2014 r. w sprawie o sygn. akt: I OSK 1140/12.

Wojewoda uznał, że w niniejszej sprawie nie budzi najmniejszych wątpliwości okoliczność, iż sam zwrot przedmiotowej nieruchomości jest zasadny w zakresie w jakim konieczne jest ziszczenie się przesłanki zbędności nieruchomości. Wniosek ten został już wyprowadzony przez Starostę [...] w decyzji z [...] listopada 2010 r., znak [...] oraz w pełni podzielony w poprzedniej decyzji Wojewody z [...] marca 2011 r. Wskazana decyzja administracyjna została wprawdzie wyeliminowana z obrotu prawnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wydał wyrok z 21 grudnia 2011 r., sygn. II SA/Po 370/11, to jednak nie zmienia to faktu, że co do zasadności samego zwrotu nie miał również wątpliwości wskazany sąd administracyjny. Oto bowiem w uzasadnieniu tego wyroku Sąd, odpierając zarzuty skarżącego M. P. uznał, iż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania podlega zwrotowi, zaś jej trwałe zagospodarowanie w sposób odmienny aniżeli wynikający z celu wywłaszczenia jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia – tym bardziej, że trwale zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło przed "wywłaszczeniem", Wnioskami Sądu w tym zakresie organ administracji publicznej jest związany, a także niezależnie od tego wnioski te w pełni podziela.

Następnie wskazano, że rozpatrując sprawę organ I instancji doszedł do trafnego przekonania, że B. W. N., R. N., M. P. N., A. M. F., A. R., A. W. oraz J. W., nie mają roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej. Starosta P. zważył, że te osoby zbyły takie prawo na rzecz poprzednika prawnego [...] sp. z o.o. Oznacza to zatem, że organ I instancji powinien ustosunkować się do tego roszczenia – obejmującego swoim zakresem udziały do [...] części w prawie własności nieruchomości wywłaszczonej – w sentencji decyzji. Mając na uwadze, że przedmiotem postępowania był zwrot udziału do [...] części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, Wojewoda uznał, że w obrębie rozstrzygnięcia Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. w jednym punkcie określającym na czyją rzecz nastąpił zwrot prawa własności, Starosta P. rozstrzygnął kwestię "prawa do zwrotu tej nieruchomości" na rzecz osób takich jak; B. W. N., R. N., M. P. N., A. M. F., A. R., A. W. oraz J. W.. Świadczy o powyższym fakt, że decyzję doręczono tym osobom: skoro zwrot [...] udziału nastąpił na rzecz Prelios Polska sp. z o.o. to nie mógł on nastąpić na rzecz wymienionych osób - przy czym powodem tego nie jest bezzasadność ich wniosku, a brak roszczeń o zwrot nieruchomości wywłaszczonej.

Rozstrzygnięcie Starosty [...] nie jest jednak w tej mierze prawidłowe. Organ I instancji powinien w decyzji w osobnym punkcie zwrócić na rzecz [...] sp. z o.o. przysługujący jej udział wprawie własności, a w odniesieniu do pozostałych osób wypowiedzieć się w ten sposób, że uznać postępowanie za bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych albo ewentualnie zwrotu wymienionym osobom odmówić. Jedynie na marginesie warto wskazać, że do bezprzedmiotowości z przyczyn podmiotowych dojść może z przyczyn dwojakich: albo określona osoba, której przyznano pierwotnie status strony postępowania, w rzeczywistości nigdy nie posiadała interesu prawnego do występowania w sprawie albo też określona osoba utraciła status strony wskutek określonych wydarzeń. Konieczność umorzenia postępowania w takich sytuacjach wynika z istoty bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, która zachodzi wtedy, gdy odpadł jeden z elementów podmiotowych lub przedmiotowych danej sprawy administracyjnej. Elementem podmiotowym sprawy administracyjnej jest - co do zasady - wydanie orzeczenia merytorycznego rozstrzygającego o prawach i obowiązkach jej adresatów - stron postępowania. Sytuacja zaistniała natomiast w sprawie niniejszej - a mianowicie wystąpienie z roszczeniem o zwrot nieruchomości przez osoby, które prawo takie zbyły w przeszłości -stanowi przesłankę o charakterze podmiotowym do umorzenia względem nich postępowania, gdyż przyszła decyzja merytoryczna nie będzie dotyczyła ich praw, ani obowiązków. Rozpatrując ten aspekt sprawy Wojewoda miał na uwadze, że strona może żądać uzupełnienia decyzji co do rozstrzygnięcia od organu administracji publicznej, który wydał decyzję obarczoną tym brakiem. Istotnie do uzupełnienia decyzji organu pierwszej instancji nie jest właściwy organ odwoławczy.

Ponadto nie wzbudził wątpliwości Wojewody sposób zastosowania przez Starostę Poznańskiego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 lipca 2015 r., sygn. akt SK 26/14. W lej mierze, gwoli pełnego wyjaśnienia sprawy, zasadne jest przytoczenie najistotniejszego fragmentu uzasadnienia tego orzeczenia. 1 tak Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r.

W realiach niniejszej sprawy Starosta P. wydał decyzję częściową w odniesieniu do zwrotu [...] udziałów w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. Kwestia zwrotu tych udziałów wyznacza granice sprawy. Nie jest zatem tak, że brak orzeczenia o umorzeniu postępowania względem określonych osób lub odmowy na ich rzecz zwrotu poszczególnych udziałów - tj. tych osób, które roszczenia zbyły, a więc go nie posiadają - nadaje się do rozstrzygnięcia osobną (kolejną) decyzją częściową. Zarazem nie jest tak, że możliwe było żądanie uzupełnienia decyzji organu I instancji o dodatkowy element: tj. umorzenie postępowania względem tych osób, które roszczenie zbyły lub odmowę zwrotu. W pewnej bowiem mierze o tym, że roszczenie określonym osobom nie przysługuje (wobec jego zbycia) przesądza punkt I. Zwrot udziałów w [...] w prawie własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki [...] wyklucza zwrot nieruchomości wywłaszczonej w tej części na rzecz pozostałych osób. Wszak nawet gdyby było tak, że Starosta P. w osobnym punkcie orzekłby o odmowie zwrotu tych udziałów na rzecz osób fizycznych, to i tak te osoby odwoływałyby się od całości decyzji, a nie tylko punktu, który stanowiłby o odmowie zwrotu.

Jedynie na marginesie warto zasygnalizować, że w odniesieniu do osób (lub ich następców prawnych), które zbyły roszczenie o zwrot na rzecz poprzednika prawnego spółki [...], można byłoby rozważać odmowę zwrotu określonych udziałów, a nie umorzenie postępowania. Przyznać jednak należy, iż z praktycznego punktu widzenia dla stron postępowania - brak różnicy pomiędzy rozstrzygnięciem odmawiającym zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, a umarzającym postępowanie administracyjne o ten zwrot. Również w orzecznictwie sądów administracyjnych zaznacza się, że mylne umorzenie postępowania - zamiast wydania decyzji odmownej - stanowi li tylko naruszenie przepisów postępowania nie mające wpływu na jego wynik. Reasumując, zdaniem Wojewody, zaskarżona decyzja w pewnej mierze uchybia treści art. 107 § 1 K.p.a. poprzez niedostateczną konkretyzację rozstrzygnięcia w swej sentencji. Tym niemniej nie ma to naruszenie wpływu na wynik sprawy, ani nie nadaje się do konwalidacji w jakikolwiek sposób przez organ odwoławczy.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, iż dowód w postaci operatu szacunkowego biegłego T. S. jest wiarygodny i mógł stanowić podstawę ustalenia wartości rynkowej nieruchomości podlegającej zwrotowi w myśl art. 140 ust. 2 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowy operat szacunkowy zawiera te elementy formalne, których łączne współwystępowanie pozwala przyjąć jego przydatność dla celów dowodowych. Wojewoda sprawdził również obliczenia, które wykonał Starosta P. i stwierdził, że nie ma zawierają one żadnych omyłek lub niejasności.

Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych przez strony w odwołaniach Wojewoda stwierdził, że chybione były twierdzenia M. P., że w sprawie jakiekolwiek znaczenie odgrywa to, że obok nieruchomości wywłaszczonej - przed jej wywłaszczeniem - powstał parking. Celem wywłaszczenia działek o numerach [...] i [...], arkusz mapy [...], obręb Ł. było poszerzenie ulicy [...] i urządzenie parkingu. Wojewoda nie rozumie, jakie znaczenie ma mieć to, że na działce obok powstał parking wykorzystywany na cele komunikacyjne. Gdyby było tak, że ów parking powstał na przedmiotowej nieruchomości, to byłby to istotny argument. Znaczenie w sprawie niniejszej odgrywa to, co powstało na przedmiotowej nieruchomości, a nie obok niej. Na nieruchomości powstał bar "[...]", a nie parking lub ulica [...].

Skargę na decyzję Wojewody z dnia 01 sierpnia 2017 r. wniosło M. P.. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami; art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Na podstawie tak wywiedzionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2017 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017 r., jako niezgodnych z prawem oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w ocenie skarżącego cel wywłaszczenia działek nr [...] i [...], ark. m. [...], obr. Ł., był już realizowany pod parking (a więc cel wywłaszczenia) jeszcze przed jego wywłaszczeniem, nie można zatem orzec o zwrocie ww. działek ponieważ cel wywłaszczenia był na nich realizowany już w latach 70-tych. Wskazano ponadto, odnosząc się do kwestii uchybień proceduralnych, że Wojewoda nie ustosunkował się do zarzutu odwołującego się, iż Starosta P. nie przeprowadził rozprawy administracyjnej z udziałem rzeczoznawcy majątkowego celem wyjaśnienia ewentualnych uwag do operatu szacunkowego sporządzonego w listopadzie 2015 r., przez rzeczoznawcę majątkowego T. S., na potrzeby wyceny działki nr [...] i [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się bezzasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest kwestia prawidłowości decyzji Wojewody, który decyzją z dnia 01 sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. mocą której orzeczono o: zwrocie P. W. (dawniej [...] sp. z o.o. z siedzibą w W.) do [...] części, nieruchomości położonej w P. przy ulicy [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb Ł., arkusz mapy 10, działka nr [...] oraz o niezobowiązywaniu osób wymienionych w punkcie I decyzji do zwrotu na rzecz M. P. należności wynikających z art. 140 ust. 1 – 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Przed merytoryczną oceną skargi, wyjaśnić należy, że organy administracji, jak i Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, są związane wytycznymi zawartymi w wyroku tutejszego z dnia z dnia 21 grudnia 2014 r., sygn. akt II SA/Po 370/11. Zgodnie bowiem z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Mając powyższa na względzie podkreślić trzeba, że w (prawomocnym) wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 grudnia 2011 r. przesądzono, że działki będące przedmiotem sprawy podlegają zwrotowi, bowiem nie wykorzystano ich na cel wywłaszczenia (stały się dla tego celu zbędne). Tą jednoznaczną tezą organy administracyjne orzekające w przedmiocie zwrotu tychże nieruchomości były związane i w pełnie należy podzielić stanowisko organów I i II instancji, które powołały się na wskazywany judykat.

W kwestii drugiego z podniesionych zarzutów podkreślić należy, że z treści odwołania M. P. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nie wynika, aby wprost wysłowiony w nim został zarzut, iż Starosta P. nie przeprowadził rozprawy administracyjnej z udziałem rzeczoznawcy majątkowego celem wyjaśnienia ewentualnych uwag do operatu szacunkowego sporządzonego przez T. S., na potrzeby wyceny działki nr [...] i [...]. Zarzut taki nie został bowiem wywiedziony ani w osnowie odwołanie, ani w treści jego uzasadnienia.

Mimo to podkreślić jednak należy, że w przypadku naruszenie przepisów postępowania – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – decyzja podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pojęciu "innych naruszeń przepisów postępowania" nie mieszczą się naruszenia prawa procesowego uzasadniające wznowienie postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § l, art. 145a§ 1 i art. 145b K.p.a. oraz naruszenia prawa procesowego stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia na podstawie art. 156 § 1 K.p.a. Podkreślić przy tym należy, że tylko naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, "jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy", uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Przez możliwość istotnego wpływania na wynik sprawy należy rozumieć prawdopodobieństwo oddziaływania naruszeń prawa procesowego na treść decyzji lub postanowienia, a więc na ukształtowanie w nich stosunku administracyjnoprawnego materialnego lub procesowego. Sąd, uchylając z tych powodów decyzję lub postanowienie, musi wykazać, że gdyby nie doszło do stwierdzonego w postępowaniu sądowym naruszenia przepisów postępowania, to rozstrzygnięcie sprawy najprawdopodobniej mogłoby być inne. W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu możliwości odmiennego wyniku sprawy.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy podkreślić należy, że w treści uzasadnienia organu II instancji obszernie wypowiedziano się w kwestii operatu szacunkowego biegłego T. S.. Dokonano kompleksowej oceny tego istotnego fragmentu materiału dowodowego, wskazując na jego wiarygodność i kompletność. Wojewoda jednoznacznie wskazał, że ustalenia biegłego są zgodne z rzeczywistością i weryfikowalne dzięki zgromadzonym w aktach postępowania dowodom, a z tych samych przyczyn ocenę tą podziela Wojewódzki Sąd Administracyjny. Tym samym na gruncie przedmiotowej sprawy nie sposób stawiać organowi II instancji zarzutu niewypowiedzenia się w kwestii zarzutów podniesionych w odwołaniu przez M. P., skoro takowe zostało wywiedzione, a nawet przy założeniu dorozumianego ich wysłowienia nie sposób uznać, aby naruszenie przepisów postępowania - w świetle jednoznacznej i zasługującej na aprobatę oceny dowodu z operatu szacunkowego - mogło mieć wpływ, a w szczególności wpływ istotny, na wynik sprawy, co wyklucza zasadność uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o tenże zarzut.

Wobec powyższego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.