Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 840/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust 1 i art 3 ust 1 i 2, art 4,  art 11 ust 2
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie: sędzia del. WSA Jacek Fronczyk sędzia NSA Anna Łukaszewska- Macioch Protokolant Anna Krakowiecka po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 752/05 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 września 2006r., sygn. akt IV SA/Gl 752/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: w niniejszej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji kolejno decyzjami: z dnia [...] i z dnia [...], odmówiły T. M. przyznania zasiłku stałego.

Wyrokiem z dnia 5 lutego 2004 r., sygn. akt 4II SA/Ka 3525/01 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzje organów obu instancji i nakazał w ponownym postępowaniu rozważyć o jaką formę pomocy społecznej ubiegał się w istocie skarżący. Nadto Sąd uznał jako niewyjaśnione okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji życiowej skarżącego przy uwzględnieniu przesłanek zawartych w art. 31 ust. 1 pkt 3 oraz art. 31 a ustawy o pomocy społecznej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 8 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1 i art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64 poz. 593 z późn. zm. ) oraz art. 104 k.p.a., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta T., odmówił przyznania T. M. zasiłku stałego.

Organ wskazał, że podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak ze względu na zachowanie T. M., nie zdołano ustalić o jaką pomoc ubiega się strona, w związku z czym rozpoznano jego wniosek jako odrębne żądania przyznania zasiłku okresowego, stałego i zasiłku okresowego zwrotnego.

Decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do jej ponownego rozpoznania, wskazując, że w postępowaniu zakończonym decyzją organu pierwszej instancji nie rozpatrzono sprawy w zgodzie z obowiązującą procedurą administracyjną. Organ powinien bowiem wezwać stronę do pisemnego skonkretyzowania swego wniosku pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania, stosownie do treści art. 64 § 2 k.p.a.

Organ wskazał, że odmowa udzielenia pomocy z powodu braku współpracy z pracownikiem socjalnym powinna być udokumentowana, a przede wszystkim strona powinna być bezwzględnie pouczona o konsekwencjach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, o czym mowa w treści art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, natomiast brak w aktach sprawy dowodu na powyższe okoliczności.

Zdaniem organu odwoławczego, przed przeprowadzeniem wskazanych czynności nie zachodziły możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. T. M. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, domagając się w niej przyznania mu żądanych zasiłków i nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności.

Skarżący podniósł, iż skutkiem zaskarżonej decyzji będzie wyłącznie dalsze przedłużające się postępowanie, co nie jest dla niego satysfakcjonujące.

Wyrokiem z dnia 5 września 2006r., sygn. akt IV SA/Gl 752/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego.

Sąd przyznał rację organowi drugiej instancji, że po analizie zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału dowodowego potraktował żądanie strony jako nie wyjaśnione należycie, zwłaszcza w aspekcie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2004 r., sygn. akt 4 II SA/Ka 3525/01. Natomiast nie będąc jednocześnie uprawnionym do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, Kolegium w sposób prawidłowy skorzystało z uprawnienia do wydania decyzji kasacyjnej.

W ocenie Sądu organ trafnie też zauważył, że negatywnymi skutkami odmowy współdziałania z pracownikami socjalnymi można obarczyć wyłącznie stronę, która została o takich konsekwencjach należycie pouczona.

Sąd podkreślił, że zasada udzielania przez organ administracji publicznej informacji faktycznej i prawnej uznawana jest za jeden z istotnych czynników wpływających na umacnianie zasady praworządności w działaniach administracji publicznej, a ponadto stanowi doniosły element realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że sądy administracyjne nie są władne do zastępowania organów administracji państwowej w rozstrzyganiu spraw administracyjnych i nie posiadają kompetencji w zakresie przyznawania praw i obowiązków stronom postępowania, bowiem dokonują wyłącznie kontroli legalności działania organów administracji. W związku z tym żądanie przyznania skarżącemu pomocy społecznej w formie zasiłku stałego na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie mogło zostać uwzględnione.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę kasacyjną złożył pełnomocnik T. M., adwokat J. P., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi administracyjnemu celem wydania decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały oraz zasądzenie od organu administracyjnego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa adwokackiego z urzędu według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, a w szczególności art. 11 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej przez jego błędne zastosowanie, albowiem w ocenie odwołującego, spełnia on warunki przyznania świadczenia, ponieważ nie osiąga dochodu, natomiast fakt odmowy współdziałania z organem administracyjnym nie miał dla sprawy znaczenia.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że fakt, iż T. M. uniemożliwił organom administracyjnym współdziałanie w ten sposób, że nie pozwolił na ocenę faktycznego poziomu jego życia, nie może stanowić podstawy dla odmowy przyznania zasiłku, skoro wiadomym jest organom administracyjnym, że skarżący nie osiąga dochodów, nie ma z czego żyć, ma wydatki związane z utrzymaniem, zatem jakikolwiek wywiad środowiskowy nie ma dla sprawy znaczenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi, wskazując, że podniesione przez skarżącego zarzuty są bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że naruszenie to może przejawiać się w dwóch różnych formach, to jest w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega na nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Niewłaściwe zastosowanie prawa może polegać na błędnej subsumcji, to jest podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 11 ust 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej.

Na wstępie podkreślić należy, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność samodzielnego ich pokonania stanowi przesłankę włączenia się instytucji państwa, bowiem pomoc społeczna ma charakter uzupełniający. Z kolei zakres tej pomocy uzależniony jest od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego.

Celem pomocy społecznej zgodnie z art. 2 ust. 1 i art. 3 ust.1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej jest zatem wsparcie rodzin i osób znajdujących się w trudnych sytuacjach życiowych, których nie są one w stanie pokonać w oparciu o własne zasoby, możliwości i uprawnienia, w wysiłkach zmierzających do przezwyciężenia tej sytuacji, po to, aby mogły one żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. W myśl art. 4 tej ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane współdziałać w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Nie może więc ulegać wątpliwości, iż instytucje pomocy społecznej mają na celu, zresztą zgodnie z samym tytułem ustawy, przede wszystkim zapewnienie pomocy osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej w pokonaniu owych trudności. Obowiązkiem osób korzystających z tej pomocy jest współdziałanie w pokonywaniu tych trudności. W sytuacji, w której określone osoby odmawiają owego współdziałania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę zarówno do odmowy przyznania świadczenia, jak i uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia bądź wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Tym samym ustawodawca wśród zasad i celów pomocy społecznej wskazał również możliwość odmowy jej udzielenia, wstrzymania, zmodyfikowania, badając stan negatywnych zachowań świadczeniobiorcy. Miejsce wskazanych przepisów w ustawie wskazuje, jak wielką uwagę należy przywiązywać do współdziałania osoby ubiegającej się o przyznanie środków z pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie za zasadne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, który uznał, że organ drugiej instancji nie naruszył prawa uchylając decyzję organu pierwszej instancji, rzucając mu, że nie wziął on pod uwagę oceny zawartej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 lutego 2004 r., w którym Sąd ten nakazał w ponownym postępowaniu rozważyć, o jaką formę pomocy społecznej ubiegał się skarżący, a nadto wskazał na konieczność pouczenia skarżącego o skutkach braku współpracy z organem pomocy społecznej. Dopiero bowiem w taki sposób zebrany materiał dowodowy pozwoli na ocenę prawidłowości działania organu administracji publicznej w kwestii przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.

Przepisy art. 209 i 210 powołanej wskazanej wyżej ustawy, mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 wskazanej ustawy) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.