Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3300/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr) Sędziowie NSA Maciej Dybowski As. Sąd. Lilianna Drewniak - Żaba Protokolant st. sekr. sąd. Teresa Zaporowska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie : pozbawienia uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] listopada 2000 r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącego kwotę 10,- zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/L.Drewniak-Żaba /-/R.Batorowicz /-/M. Dybowski


UZASADNIENIE

4/II SA/Po 3300/01

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] listopada 2000 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., powołując podstawę prawną z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. nr 142, poz. 950 ze zm.), pozbawił W. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Zarząd Wojewódzki Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. decyzją z dnia [...] sierpnia 1977 r. z tytułu "utrwalania władzy ludowej" w okresie od 4 grudnia 1949 r. do 30 sierpnia 1951 r.

Według przedstawionych w uzasadnieniu decyzji ustaleń W. K. w okresie traktowanym według wcześniejszych przepisów jako obejmujący działalność kombatancką, pełnił służbę w Wojsku Polskim. Ustalono przy tym, że podczas tej służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy kombatanckiej. W tej sytuacji uznano, że ziściły się przesłanki stosowania powołanej podstawy prawnej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. K. w pierwszej kolejności podważał dopuszczalność stosowania wobec niego odpowiedzialności w związku z obywaniem służby wojskowej. Zarzucał w szczególności, że podlegał odpowiedzialności zbiorowej.

Niezależnie od powyższego W. K. powoływał się na swój udział w walkach z Niemcami w okresie trwania działań wojennych i bezpośrednio po ich zakończeniu. Twierdził, że 17 lutego 1945 r. w Poznaniu został zmobilizowany do działań porządkowych. Około 15 marca 1945 r. został zwerbowany do wyjazdu w okolice obecnego Gorzowa Wlkp. (Landsberg). Po przyjeździe wcielono go do Milicji Obywatelskiej. Obok czynności z zakresu zaprowadzania ładu i porządku brał udział w doprowadzaniu ukrywających się niemieckich wojskowych, członków SS i SA, uczestniczył też w konwojowaniu jeńców niemieckich. Podczas tych ostatnich czynności dochodziło do starć między innymi z grupami Wehrwolfu. W związku z tymi starciami dochodziło do współpracy z wojskami polskimi i radzieckimi. Po przesunięciu się linii frontu za Odrę pełnił służbę w Kostrzyniu nad Odrą i w Słubicach.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. utrzymał w mocy swą wcześniejszą decyzję.

W motywach rozstrzygnięcia, obok wcześniej przedstawionych ustaleń i stanowiska, podano, że W. K. w latach 1949 - 1952 pełnił służbę w 1 Brygadzie KBW, która to jednostka, według danych Centralnego Archiwum Wojskowego, w latach 1949 - 1952 nie brała udziału w walkach z oddziałami UPA ani z grupami Wehrwolfu.

Odnosząc się do powstałych okoliczności o jakich mowa była we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznano, że nie miały one wpływu na wynik sprawy. Przyjęto, że sam udział w odgruzowywaniu Poznania ani służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowiły działalności wymienionej w art. 1 - 4 ustawy kombatanckiej.

W. K. wniósł skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i "pozostawienia mu uprawnień z tytułu udziału w walkach z Wehrwolfem".

Uzasadniając skargę skarżący powoływał się na opisywane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zdarzenia z 1945 r. Tym razem jednak podkreślał, że na podstawie rozkazów grupy funkcjonariuszy MO współpracowały z Wojskiem Polskim, w szczególności w zakresie konwojowania jeńców i patroli. Powoływał się na jednoznaczne wypowiedzi jednego z oficerów Wojska Polskiego co do obowiązku współpracy z wojskiem. Twierdził, że wspólnie z oddziałami Wojska Polskiego brał udział w walkach z grupami Wehrwolfu i "rozbitkami niemieckimi".

Niezależnie od tych twierdzeń podnosił, że 1 Brygada KBW w okresie jego służby wojskowej brała udział w zwalczaniu niewielkich pozostałości oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii, czego odbicia brak było w dokumentach Centralnego Archiwum Wojskowego.

Orzekający w sprawie organ wniósł o oddalenie skargi z przyczyn wskazywanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z zdaniem pierwszym art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej pozbawia się uprawnień kombatanckich te osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 aktualnej ustawy. Skarżący uzyskał uprawnienia na podstawie wcześniejszych przepisów z tytułu "walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej", co odpowiadało wskazanej sytuacji prawej.

W zdaniu drugim art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej przewidziano jednak sytuacje uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich, wśród nich spełnienie się przesłanek przyznania uprawnień kombatanckich na podstawie obecnych przepisów. W związku z tym twierdzenia osoby, której uprawnień dotyczy postępowanie weryfikacyjne, a powołującej się na działalność odpowiadająca któremuś z tytułów wymienionych w aktualnej ustawie kombatanckiej, rozumieć należy jako wniosek (zarzut) wskazujący na zachowanie uprawnień podlegający rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w postępowaniu weryfikacyjnym (por. uchwalę 7 Sędziów NSA z dnia 4 marca 2000 r., sygn. OPS 13/01, ONSA z 2002/4/132). Dodać należało, że rozpoznaniu podlegały wnioski (zarzuty) dotyczące i takich okoliczności faktycznych, które nie wiązały się z działalnością stanowiącą podstawę przyznania uprawnień na podstawie obowiązujących przepisów (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2001 r., sygn. V SA 3588/00, LEX nr 79610).

W przedstawionej sytuacji obowiązkiem organu administracji publicznej, wynikającym nadto z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, było wnikliwe odniesienie się do wniosków skarżącego związanych z jego udziałem w walkach z grupami Wehrwolfu i żołnierzami niemieckimi, co rozumieć należało jako powoływanie się na tytuł określony w art. 1 ust. 2 pkt 6 lub 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej. Poprzestano tymczasem na stwierdzeniu, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie odpowiadały tytułom o jakich mowa w art. 1 - 4 ustawy kombatanckiej.

Jak się wydaje, orzekający w sprawie organ przyjął, że uznaniu ewentualnego udziału skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu i żołnierzami niemieckimi za działalność kombatancką sprzeciwiał się fakt, że skarżący powoływał się na działalność w ramach służby w Milicji Obywatelskiej. Rzeczywiście, nie można przyjąć by Milicja Obywatelska stanowiła zmilitaryzowaną służbę państwową, co najczęściej wyklucza stosowanie art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2001 r., sygn. III RN 59/00, OSNP 2001/19/572). W orzecznictwie utrwalił się jednak pogląd, zgodnie z którym możliwe jest uznanie za uczestniczących w walkach w Jednostkach Wojska Polskiego osób nie pełniących służby wojskowej (w tym funkcjonariuszy MO) lecz poddanych pod rozkazy wojskowe (por. wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. V SA 1756/99, LEX nr 49298; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r. sygn. III RN 132/00, OSNP 2002/5/101). W tym kontekście nie można było pominąć, że skarżący jeszcze w toku postępowania administracyjnego twierdził, że od marca 1945 r. w rejonie Gorzowa a później Słubic, jako funkcjonariusz MO, brał udział w walkach z żołnierzami niemieckimi względnie z grupami Wehrwolfu. Równocześnie skarżący wskazywał okoliczności mogące świadczyć o współpracy z wojskiem czy wręcz o pozostawaniu pod rozkazami wojskowymi. Tego rodzaju wyjaśnienia (relacja własna) skarżącego podlegały ocenie na identycznych zasadach jak dotyczące innego rodzaju środki dowodowe. Na równoprawność wyjaśnień strony jako materiału dowodowego wskazuje treść § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. nr 116, poz. 745).

W przedstawionym stanie prawnym stanowisko orzekającego w sprawie organu naruszało art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej oraz art. 7, 77 § 1; 107 § 3 kpa.

Nie budziła natomiast zastrzeżeń ocena twierdzeń skarżącego w zakresie jego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii w okresie służby wojskowej. Niezależnie bowiem od wynikające z art. 22 ust. 1 ustawy kombatanckiej reguły spoczywania ciężaru dowodu na osobie ubiegającej się o przyznanie uprawnień przeprowadzono z urzędu dowody celem sprawdzenia, czy jednostka, w której skarżący odbywał służbę uczestniczyła w walkach z oddziałami UPA. Zgodzić się należało również ze sformułowaniem, że udział w odgruzowywaniu miasta Poznania nie odpowiadał żadnemu z tytułów określonych w ustawie kombatanckiej.

W przedstawionych warunkach uchylono obie zapadłe w sprawie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) i orzeczono o kosztach postępowania stosownie do art. 200 tejże ustawy.

Sąd uznał, że w sprawie, w której uwzględniono skargę na decyzję w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ma zastosowania. Kwestię wykonalności zaskarżonej decyzji w takich sprawach reguluje przepis szczególny, to jest art. 26 ustawy kombatanckiej, zgodnie z którym dopiero prawomocna, a nie tylko ostateczna decyzja powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich. Jak z tego wynika zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich nie wywołuje skutków do chwili uprawomocnienia się wyroku, i to dopiero takiego, którym oddalono by skargę na decyzję ostateczną. W innych wypadkach po zaskarżeniu decyzji ostatecznej o pozbawieniu uprawnienia następuje na mocy wskazanego przepisu szczególnego (por. wyrok NSA z 24 maja 2001 r. sygn. V SA 1095/00 LEX nr 56605).

W trakcie ponownego rozpatrywania sprawy obowiązkiem organu administracji publicznej będzie ocena wniosków (zarzutów) skarżącego pod kątem stosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 względnie art. 2 pkt 2 ustawy kombatanckiej. Szczególne znaczenie w tym zakresie będzie miało wyjaśnienie czy i w jakim zakresie działalność skarżącego wiązała się z pozostawaniem pod rozkazami wojskowymi. Jeżeli nie uda się zebrać innych dowodów w tym zakresie niż własna relacja skarżącego rozważyć należy na ile relacja ta wymaga uzupełnień a następnie ocenić jej wiarygodność. W kwestii udziału skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu celowym będzie sięgnięcie do źródeł natury historycznej o ile takie pozwolą ustalić czy w rejonie Gorzowa i ewentualnie Słubic rzeczywiście działały grupy Wehrwolfu.

/-/L.Drewniak-Żaba /-/R.Batorowicz /-/M. Dybowski

KB/