Wyrok NSA, sygn. akt III SA 1289/91
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1991-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: par. 2 ust. 1 i 6
journal: Dz.U. 1991 nr 15 poz. 69
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1983 nr 43 poz. 191
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 29 lipca 1983 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku obrotowym.
Teza: Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w par. 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku /Dz.U. nr 15 poz. 69/, ma charakter materialnoprawny, a nie formalny.

Złożenie oświadczenia po dokonaniu odprawy celnej, o którym mowa w par. 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku /Dz.U. nr 15 poz. 69/ nie powoduje skutków prawnych, o których mowa w par. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, to jest zwolnienia od podatku obrotowego.

TEZY

Wymóg złożenia oświadczenia, o którym mowa w par. 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku /Dz.U. nr 15 poz. 69/, ma charakter materialnoprawny, a nie formalny.

Złożenie oświadczenia po dokonaniu odprawy celnej, o którym mowa w par. 2 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku /Dz.U. nr 15 poz. 69/ nie powoduje skutków prawnych, o których mowa w par. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, to jest zwolnienia od podatku obrotowego.


UZASADNIENIE

Centrala Importowo-Eksportowa sprowadziła z zagranicy towary takie, jak: rury z miedzi, drut nawojowy, bibułę, karton itp. Przedstawiając te towary do odprawy celnej nie zamieściła jednak w zgłoszeniu celnym oświadczenia, że są to towary zaopatrzeniowe. Wskutek tego wobec tych towarów nie zastosowano zwolnienia od podatku obrotowego, które to zwolnienie przewiduje par. 2 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wniosek Centrali złożony w Urzędzie Skarbowym w W. o "anulowanie" tego podatku został załatwiony odmownie i taka decyzja została utrzymana w mocy przez Izbę Skarbową w W.

Uzasadnienie decyzji Izby Skarbowej powołuje się na przepis par. 2 ust. 6 powyższego rozporządzenia postanawiający, że warunkiem uzyskania omawianego zwolnienia od podatku jest złożenie w zgłoszeniu celnym oświadczenia, iż jest to towar zaopatrzeniowy. Skoro oświadczenie takie nie zostało złożone, to naliczenie podatku obrotowego od tego towaru jest obligatoryjne, a przepisy powołanego rozporządzenia nie uprawniają organów państwowych do przyjmowania składanych im oświadczeń w późniejszym terminie niż jest to przewidziane w rozporządzeniu.

Powyższą decyzję Centrala zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając, że pobrany podatek był nienależny, gdyż stosownie do par. 2 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. został on pobrany od towarów zaopatrzeniowych, które są od podatku zwolnione. Zdaniem strony skarżącej powołanie się na par. 2 ust. 6 rozporządzenia było w zaskarżonej decyzji błędne, gdyż przepis ten eksponuje przesłanki zwolnienia od podatku, nie dotyczy natomiast kwestii zwrotu pobranego uprzednio podatku. Błędna była również wykładnia tego przepisu dokona przez organy podatkowe, skoro wskazany w tym przepisie warunek ma jedynie charakter proceduralny.

Nadmieniono także, że przeznaczenie sprowadzonych towarów można było z łatwością stwierdzić w oparciu o treść zgłoszenia celnego oraz że zastosowanie tych towarów do celów innych niż wytwórczy w ogóle nie jest możliwe.

W tej sytuacji dokonanie odprawy celnej bez pouczenia o potrzebie dokonania formalności polegającej na złożeniu odpowiedniego oświadczenia, świadczy o naruszeniu przez ten urząd jednej z zasad postępowania administracyjnego /art. 9 Kpa/. Jest to tym bardziej naganne, że odprawa była dokonywana w krótkim czasie po wejściu w życie rozporządzenia, które wprowadzało całkowicie odmienne od dotychczasowych procedury korzystania ze zwolnień od podatku obrotowego, a nadto w sytuacji, gdy towar był zgłaszany nie przez importera, lecz przez spedytora, który otrzymuje instrukcje spedycyjne znacznie wcześniej przed przybyciem towaru.

Strona skarżąca wyraziła także pogląd, że ani par. 2 ust. 6 rozporządzenia, ani też inne przepisy prawa podatkowego nie wykluczają złożenia stosownego oświadczenia w terminie późniejszym, po dokonaniu zgłoszenia celnego, może to więc być także dokument wydany w wyniku postępowania odwoławczego lub wznowienia postępowania administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Z akt sprawy oraz skargi wynika, że strona skarżąca niezbyt orientuje się w trybie poboru tzw. granicznego podatku obrotowego, co powoduje, że myli różne pojęcia i w konsekwencji występuje z żądaniami /"zwrot nadpłaconego podatku obrotowego"/ niemożliwymi do spełnienia, bez uprzedniego wydania decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku podatkowego.

Przede wszystkim więc należy wyjaśnić tryb ustalania obowiązku podatkowego w granicznym podatku obrotowym.

Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o podatku obrotowym /Dz.U. 1983 nr 43 poz. 191 ze zm./ i art. 27 "a" ustawy, z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej /Dz.U. 1987  nr 12 poz. 77 ze zm./, urzędy celne zostały zobowiązane do obliczenia należnego podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadesłanych z zagranicy i przekazywania pobranego podatku na rachunek urzędu skarbowego.

Tym samym urzędy celne zostały ustanowione płatnikami tego podatku - w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych /Dz.U. nr 27 poz. 111 ze zm./, który stanowi, że płatnikiem jest osoba obowiązana do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i do wpłacenia go na właściwy rachunek.

W tym miejscu z całą mocą należy podkreślić, że w sprawach obliczenia i poboru granicznego podatku obrotowego urzędy celne nie występują w charakterze organu podatkowego, nie mogą więc wydawać decyzji o wymiarze podatku, spełniają natomiast funkcje pomocnicze, techniczno-organizacyjne w wykonywaniu obowiązku podatkowego w tym podatku. Jeżeli w takich przypadkach podatnik kwestionuje obliczenie podatku bądź istnienie obowiązku podatkowego, to może w terminie jednego miesiąca od dnia pobrania podatku przez płatnika wystąpić do organu podatkowego /właściwego urzędu skarbowego/ z żądaniem sprostowania obliczenia podatku, bądź uznania nieistnienia obowiązku podatkowego i zwrotu niesłusznie pobranej kwoty /art. 175 par. 1 Kpa/.

Sprawa załatwiana jest w drodze decyzji administracyjnej, od której służy odwołanie, a sam zwrot nadpłaconej kwoty podatku następuje z urzędu, po pozytywnym rozpatrzeniu żądania, o którym mowa w art. 175 par. 1 Kpa /por. w tym przedmiocie art. 29 ustawy o zobowiązaniach podatkowych/. Po tych wstępnych wyjaśnieniach można przejść do omówienia zwolnienia od podatku obrotowego przewidzianego w par. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 lutego 1991 r. w sprawie stawek podatku obrotowego od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy oraz zwolnień od tego podatku.

Powołany przepis w ust. 1 zawiera zwolnienie ex lege od podatku obrotowego towarów zaopatrzeniowych, kooperacyjnych i inwestycyjnych, przez które rozumie się towary określone w ust. 3 z wyjątkiem jednak towarów wymienionych w załączniku nr 2 do rozporządzenia /ust. 5/, pod warunkiem złożenia przez podatnika lub jego pełnomocnika urzędowi celnemu stosownego pisemnego oświadczenia w dokumencie odprawy celnej. Oświadczenie to powinno zawierać dane dotyczące składającego oświadczenie, nazwę i adres właściwego dla podatnika urzędu skarbowego oraz przeznaczenie sprowadzanego towaru /ust. 6/. Przy takiej redakcji powołanego przepisu, ust. 6 - ma wbrew twierdzeniu skarżącego - charakter merytoryczny /materialno-prawny/, a nie formalny. W zależności bowiem od tego czy warunek przewidziany w ust. 6 par. 2 rozporządzenia zostanie spełniony czy też nie, służy zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 par. 2 rozporządzenia, bądź też nie służy.

Przy czym przepis ten, także wbrew twierdzeniu skarżącego, w sposób wyraźny i jednoznaczny określa w jakim dokumencie oświadczenie ma być złożone - ma być ono złożone w dokumencie odprawy celnej.

Dokumentem takim jest decyzja organu celnego zawierająca rozstrzygnięcie o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym oraz o wymiarze należności celnych - art. 2 pkt 12 Prawa celnego.

Późniejsze, tj. po dokonaniu odprawy celnej, złożenie oświadczenia, o którym mowa w par. 2 ust. 6 rozporządzenia, nie może powodować skutków prawnych, o których mowa w par. 2 ust. 1 rozporządzenia, tj. zwolnienia od podatku obrotowego. W rozpatrywanej sprawie jest bezsporne, że pełnomocnik skarżącego /tj. spedytor C. Hartwig/ w decyzjach organów celnych o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym oraz o wymiarze należności celnych, zawartych w zgłoszeniach celnych, nie zamieścił stosownego oświadczenia, o którym mowa w par. 2 ust. 6 omawianego rozporządzenia Ministra Finansów. Wobec powyższego nie został spełniony warunek prawny do zwolnienia od podatku obrotowego. Jeżeli chodzi o sygnalizowane w skardze naruszenia procedury administracyjnej, a w szczególności art. 9 Kpa, to należało zauważyć, że wynikający z tego przepisu obowiązek organu udzielania informacji, nie może być rozumiany jako obowiązek sprawowania z urzędu swego rodzaju doradztwa prawnego dla wyspecjalizowanych przedsiębiorstw spedycyjnych, czy importowych, dysponujących własnymi służbami prawnymi.

Organ jest oczywiście obowiązany do udzielenia stosownych informacji, gdy strona postępowania o to się zwróci. Z akt niniejszej sprawy nie wynika jednak, aby o taką informację pełnomocnik skarżącego przy dokonywaniu odpraw celnych towarów się zwracał.

Mając powyższe na względzie stosownie do treści art. 207 par. 5 Kpa należało skargę oddalić.