Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 39/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.7, 8, 10,12, art.,32, art 40, 41 § 1 i § 2 , art. 42, 43, art. 44 , art. 61, art. 61a, art.77, 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 18, art. 26 § 1, art. 26 § 5 , art. 23 § 6 art. 27 § 1 pkt 9,art. 32, art. 33 § 2 pkt 1, 4 i 5, art.34, art. 59 § 1 pkt 7,
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2 § 2, art. 70 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel (spr.), Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. z dnia 15 października 2021 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego R. K. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 4 grudnia 2021 r. nr 3201-IEE2.711.145.2021.2 3201-IEE2.8.711.127.2021.3110 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. (dalej: "organ egzekucyjny") z 15 października 2021 r. nr 3215-SEE-3.711.1.40.2021.MACH w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

W dniu 26 października 2015 r. Dyrektor [...] (wierzyciel) wystawił wobec R. K. (dalej: "zobowiązany", "strona", "skarżący") tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległości

z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych za okres od 1 stycznia 2010 roku do 31 lipca 2015 roku.

Zawiadomieniem z 16 czerwca 2016 r. organ egzekucyjny zajął zobowiązanemu wierzytelność z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym za 2015 r. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego organ egzekucyjny doręczył w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.

z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej "K.p.a.") i uznał za doręczony 4 lipca 2016 r.

Następnie, zawiadomieniem z 8 marca 2017 r. organ egzekucyjny zajął zobowiązanemu nadpłatę w podatku dochodowym za 2016 rok.

Z kolei zawiadomieniem z 16 września 2021 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Szczecinie. Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono zobowiązanemu w dniu 27 września 2021 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności 20 września 2021 r.

Pismem z dnia 4 października 2021 r., zobowiązany złożył zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 33 § 2 pkt 1, 4 i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) dalej "u.p.e.a.", tj. zarzut nieistnienia obowiązku wobec braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz wygaśnięcia obowiązku

w całości.

Organ egzekucyjny, postanowieniem z dnia z 15 października 2021 r. nr 3215-SEE-3.711.1.40.2021.MACH odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie złożonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Zdaniem organu egzekucyjnego, brak było podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów, bowiem zostały złożone z uchybieniem terminu. Organ egzekucyjny wskazał, że do wszczęcia postępowania egzekucyjnego doszło 5 listopada 2015 r. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności

4 lipca 2016 r., zatem ustawowy termin na zgłoszenie zarzutów upłynął 11 lipca 2016 r., zaś zobowiązany złożył zarzuty 4 października 2021 r.

Pismem z 26 października 2021 r. zobowiązany wniósł zażalenie na powyższe postanowienie organu egzekucyjnego zarzucając naruszenie:

- art. 61a w zw. z art. 61 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy zobowiązany nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego, lecz złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

- art. 26 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1, 4, 5 i § 5 u.p.e.a. oraz art. 34 u.p.e.a. w zw. z art. 44 K.p.a. oraz art. 8 i 10 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż tytuł wykonawczy został doręczony 4 lipca 2016 roku i wówczas doszło do wszczęcia egzekucji, a w konsekwencji nieuzasadnionej odmowy rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów, co uniemożliwiło stronie wzięcie czynnego udziału w sprawie i skorzystanie z przysługujących uprawnień oraz nadużyło zaufanie do władzy;

- art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, że zobowiązany złożył zarzut w postępowaniu egzekucyjnym z uchybieniem terminu podczas, gdy zarzuty zostały zgłoszone w terminie.

Zobowiązany wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie zarzutów w sprawie egzekucyjnej w całości oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec bezzasadności jego prowadzenia, a także o zawieszenie postępowania egzekucyjnego w całości do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy postanowieniem z dnia 4 grudnia 2021 r. nr 3201-IEE2.711.145.2021.2 3201-IEE2.8.711.127.2021.3110, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w stanie prawnym sprawy, obowiązującym do 29 lipca 2021 r., uprawnienie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przysługiwało w terminie 7 dni od doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, stosownie do art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutów zażalenia, nie podzielił poglądu odnośnie braku skutecznego doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego.

Wskazał, że w przedmiotowej sprawie, organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu przesyłkę zawierającą zajęcie wierzytelności z 16 czerwca 2016 r. oraz odpis tytułu wykonawczego nr [...] za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Wskazał również, że jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach, z powodu niemożności doręczenia, przesyłkę pozostawiono 20 czerwca 2016 r. na okres 14 dni do dyspozycji adresata w Urzędzie Pocztowym nr 5 w S.. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w Urzędzie Pocztowym wraz z możliwością jego odbioru umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej. Drugie awizo odnotowano 28 czerwca 2016 roku. Z uwagi na fakt, że zobowiązany nie odebrał przesyłki w terminie 14 dni od daty pierwszego awizowania została ona uznana za doręczoną i zwrócono ją do organu egzekucyjnego. Stanowiło to podstawę do uznania przez organ egzekucyjny, że tytuł wykonawczy został skutecznie doręczony 4 lipca 2016 r., w trybie art. 44 K.p.a. Organ odwoławczy wskazał także, że analiza zapisów na zwróconej przesyłce w żaden sposób nie wskazuje, że zobowiązany nie mieszkał pod tym adresem, zwrot zawiera jedynie adnotację, że nie został podjęty w terminie.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem kierowania korespondencji pod nieaktualny adres, wskazując, że organ egzekucyjny wysłał przesyłkę zawierającą tytuł wykonawczy i odpis zajęcia wierzytelności na adres zamieszkania, wskazywany przez zobowiązanego w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2015 r., tj. S. ul. [...]. Wskazał, że adres ten obowiązywał od marca 2016 r. do czasu kolejnej aktualizacji tych danych, która miała miejsce 26 kwietnia 2017 r. wraz ze złożeniem przez zobowiązanego kolejnego zeznania podatkowego za 2016 rok. Odnosząc się do przedłożonego wraz z zażaleniem aktu notarialnego z 15 października 2012 r., z którego wynikała sprzedaż lokalu położonego S. ul. [...] na rzecz syna oraz inny adres zamieszkania w dniu jego sporządzenia, tj. S., ul. [...], organ odwoławczy stwierdził, że adres zamieszkania w 2012 r. pozostaje bez znaczenia dla niniejszej sprawy, w świetle jego późniejszej aktualizacji. W ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny prawidłowo skierował sporną przesyłkę na ostatni adres wskazany przez zobowiązanego w urzędzie skarbowym. Następnie organ odwoławczy wskazał, że podstawę wydanego postanowienia stanowił art. 61a K.p.a., którego zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym znajduje potwierdzenie

w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Końcowo organ odwoławczy, wskazał, na niezasadność wniosku o wstrzymanie egzekucji, z uwagi na treść art. 23 § 6 u.p.e.a. oraz brak podstaw, aby organ odwoławczy wstrzymał egzekucję z urzędu. Podniósł także, że strona na każdym etapie postępowania egzekucyjnego może złożyć wniosek o umorzenie egzekucji na podstawie art. 59 u.p.e.a.

Od powyższego postanowienia skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie

w całości poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

1. art. 61a w zw. z art. 61 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie

w sytuacji, gdy zobowiązany nie wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego, lecz złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji;

2. art. 26 § 5 u.p.e.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt. 1, 4, 5 i § 5 u.p.e.a. oraz art. 34 u.p.e.a. i 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 44 K.p.a. oraz art. 8 K.p.a. i art. 10 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż tytuł wykonawczy został skarżącemu doręczony w dniu 4 lipca 2016 r.

i wówczas doszło do wszczęcia egzekucji, co uniemożliwiło stronie wzięcie czynnego udziału w sprawie i skorzystanie z przysługujących mu uprawnień oraz nadużyło zaufanie do władzy publicznej, a w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionej odmowy rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów i nieumorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas, gdy ani upomnienie ani tytuł wykonawczy nigdy nie został doręczony do rąk zobowiązanego, zaś wszczęcie egzekucji mogło nastąpić dopiero w dniu 27 września 2021 r., kiedy to zobowiązanemu doręczono zawiadomienie o zajęciu świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z dnia 16 września 2021 r., a tym samym zarzuty zostały zgłoszone w terminie;

3. art. 80 K.p.a. i 77 K.p.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, wyrażające się w braku logicznego wiązania faktów

i nierozumieniu wynikających z nich treści, a także braku wszechstronności i bezzasadnym pomijaniu dowodów, których uwzględnienie doprowadziłoby do wysnucia odmiennych wniosków, konsekwencją czego jest wadliwa ocena materiału dowodowego zebranego w sprawie i dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności błędne przyjęcie, że tytuł wykonawczy został doręczony w sposób prawidłowy, pomimo iż skarżący wykazał, że w tym czasie nie zamieszkiwał pod adresem, na który wysłany został tytuł wykonawczy;

4. art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez ich niezastosowanie skutkujące wszczęciem i prowadzeniem egzekucji, podczas gdy obowiązek wygasł w całości z uwagi na upływ terminu przedawnienia;

5. art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. w zw.

z art. 13 ust. 1 ustawy z dn. 11 września 2019r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, poprzez jego zastosowanie i błędne uznanie, iż R. K. złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym

z uchybieniem terminu, podczas, gdy zarzuty zostały zgłoszone w terminie;

ewentualnie, w przypadku nie podzielenia stanowiska w przedmiocie braku skutecznego doręczenia tytułu wykonawczego,

6. art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nieumorzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy przed 30 lipca 2020 r przesłanką dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego było uprzednie skuteczne doręczenie zobowiązanemu upomnienia, zaś jego brak stanowił przesłankę umorzenia postępowania, a w przedmiotowej sprawie upomnienie nie zostało nigdy doręczone.

W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty zostały rozwinięte.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, mimo że sąd nie podzielił wszystkich zarzutów sformułowanych w skardze.

Na wstępie należy podkreślić, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy dnia z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 dalej: p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo

w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) , jeśli stwierdzi, że wydano ją

z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ramach tak zakreślonych granic sądowej kontroli zaskarżonego aktu sąd władny jest oceniać czynności procesowe organów i rezultat tych czynności, których treść znajduje , w drodze zaskarżonego aktu, przełożenie na prawa i obowiązki adresata aktu.

Jedocześnie wskazać trzeba, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, co ma umocowanie prawne w przepisie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej opisane zasady, orzekający w niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że postanowienie to podobnie jak poprzedzające go postanowienie organu egzekucyjnego narusza przepisy prawa w sposób istotny i konieczne jest tym samym wyeliminowanie obu rozstrzygnięć

z obrotu prawnego.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy organ odwoławczy zasadnie utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie złożonych zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Istota niniejszej sprawy koncentruje się na kwestii dopuszczalności i skuteczności wniesienia zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego 26 października 2015 r. obejmującego zaległości z tytułu nieuiszczonych opłat abonamentowych za okres od 1 stycznia 2010 roku do 31 lipca 2015 roku. Zdaniem organu skuteczne doręczenie skarżącemu tytułu wykonawczego nastąpiło 4 lipca 2016 r., w trybie art. 44 K.p.a. na prawidłowy adres S. ul. [...], widniejący jako aktualny adres zamieszkania dla potrzeb składanego PIT-37 za 2015 r., tym samym strona wniosła zarzuty 4 października 2021 r. z uchybieniem ustawowego terminu.

Skarżący w zażaleniu, jak i w skardze twierdzi, że nie był to jego aktualny adres, wskazując jako prawidłowy adres: S., ul. [...], wynikający z aktu notarialnego z 2012 r., dotyczącego sprzedaży mieszkania na rzecz syna.

Ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić.

W myśl art. 26 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w stanie prawnym sprawy, tj. do dnia 29 lipca 2020 r, (art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r.

o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw) organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela

i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Przepis § 5 pkt 1 tego artykułu stanowi, że "Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą – doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego".

Dopiero zatem od momentu skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego organ egzekucyjny ma do czynienia ze stroną, której uprawnienia są uregulowane

w przepisach art. 10, art. 32 i art. 40 K.p.a.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że zgodnie z art. 32 u.p.e.a zarówno upomnienie, jak i tytuł wykonawczy muszą być doręczone bezpośrednio (wyrok z 7.07.2005 r., sygn. III SA/Wa 1122/05, LEX nr 1907/07) oraz na zakaz zastępowania dowodu doręczenia domniemaniami (wyrok z 19.05.2004 r. sygn. III SA 3318/02, LEX nr 148917). Brak doręczenia tytułu wykonawczego oznacza, że egzekucja nie została wszczęta, czego konsekwencją jest brak możliwości podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych (wyrok z dnia 28.02.2013 r. sygn. II SA/Lu 1032/12, LEX nr 1311201).

Niewątpliwie, aby móc skutecznie doręczyć tytuł wykonawczy organ egzekucyjny winien znać aktualny adres zobowiązanego, stąd też doręczenie odpisu tytułu wykonawczego na adres zobowiązanego, który nie jest jego aktualnym adresem zamieszkania w wyniku czego nie odbierze on korespondencji, skutkuje dla organu koniecznością podjęcia działań celem ustalenia właściwego adresu zobowiązanego, bowiem doręczenie nie może być uznane za skuteczne (wyrok z dnia 17.05.2012 r. sygn. II FSK 901/11 LEX nr 1244387; wyrok z dnia 11.12.2009 r. sygn. II FSK 1173/08 LEX nr 582774).

Ponadto, dokonując pierwszego doręczenia zobowiązanemu w postępowaniu egzekucyjnym organ egzekucyjny winien, stosownie do art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a., pouczyć zobowiązanego o wynikającym z art. 41 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., obowiązku zawiadamiania organu o każdej zmianie swego adresu w toku postępowania oraz

o skutkach zaniechania tego obowiązku wynikających z art. 41 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy (por. wyrok z 25.09.2005 r. sygn. I OSK 43/05, LEX nr 194724). Dla przyjęcia fikcji doręczenia na nieaktualny adres w przypadku niedoinformowania przez stronę organu

o zmianie adresu w toku postępowania, konieczne jest faktyczne doręczenie stronie pouczenia o skutkach zaniechania powiadomienia o zmianie adresu. Jeżeli pierwsze doręczenie nie zostało dokonane skutecznie, przez jego faktyczne odebranie, przyjęcie fikcji doręczenia nie jest możliwe, gdy jednocześnie organowi wiadomo, że adres, na który wysłano przesyłkę, nie jest prawidłowy (wyrok z 21.07.2004 r. sygn. I SA 2341/02, ONSAiwsa z 2006 r., nr 2, poz. 41).

Zasadą jest doręczenie pisma organu do rąk adresata będącego osobą fizyczną (art. 42 K.p.a.). Możliwe jest także doręczenie zastępcze, w tym także stwarzające domniemanie doręczenia, o którym mowa w art. 44 K.p.a. Doręczenie zastępcze będzie jednak skuteczne wówczas gdy zostanie dokonane pod prawidłowym adresem zamieszkania, który niekonieczne będzie identyczny z adresem zameldowania.

W realiach niniejszej sprawy doręczenie odpisu tytułu wykonawczego skarżącego nastąpiło w trybie art. 44 § 1 pkt 1 K.p.a., a więc w trybie doręczenia zastępczego stwarzającego domniemanie doręczenia, warunkiem zastosowania którego jest, aby adresat rzeczywiście mieszkał pod wskazanym adresem, a nie jest mu możliwe doręczenie korespondencji w sposób wskazany w art. 42 i art. 43 K.p.a. (postanowienie SN z dnia 22.03.1995 r. sygn. II CRN 4/95, LEX nr 50590 postanowienie wydane na tle art. 139 K.p.c.).

Bezspornym w sprawie jest, że tytuł wykonawczy z 26 października 2015 r. i odpis zawiadomienia o zajęciu z 16 czerwca 2016 r. zostały wysłane przez organ egzekucyjny na adres, który organ egzekucyjny (będący jednocześnie organem podatkowym) ustalił, na podstawie rejestru podatników podatku dochodowego. Przyjął on bowiem adres skarżącego, którym posługiwał się on przy składaniu rocznego zeznania podatkowego PIT-37 za 2015 r., który – w ocenie organu – był aktualny do czasu złożenia kolejnego zeznania podatkowego za 2016 r., tj. do 26 kwietnia 2017 r.

Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący, w dołączonym do zażalenia akcie notarialnym z 2012 r., wskazywał również inny adres zamieszkania, tj. S., ul. [...]. Informacja o tym akcie notarialnym powinna być przekazana przez notariusza do właściwego urzędu skarbowego, a więc powinna być dostępna również dla organu egzekucyjnego, który był jednocześnie właściwym organem podatkowym dla podatnika, zatem mogła i powinna być dostępna w organie w dniu wydania przez organ egzekucyjny postanowienia z 15 października 2021 r.

Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie, istnieje wobec tego istotna wątpliwość co do tego, czy adres zamieszkania skarżącego został ustalony prawidłowo. W sprawie

z pewnością, nie uwzględniono zatem wszystkich okoliczności, w tym podnoszonych przez zobowiązanego, które nie pozostają bez znaczenia dla prawidłowego ustalenia miejsca zamieszkania zobowiązanego i dla wyniku sprawy.

Rozpoznając niniejszą sprawę, organ egzekucyjny nie poczynił dokładniejszych ustaleń w zakresie faktycznego miejsca zamieszkania zobowiązanego. Organ odwoławczy, któremu z zażaleniem przedłożono akt notarialny z 2012 r., rozpatrując to zażalenie również nie poparł swojego stanowiska żadnym postępowaniem wyjaśniającym.

Z zaskarżonego postanowienia w żaden sposób nie wynika z jakiego powodu uznano podany w akcie notarialnym adres zobowiązanego za błędny. Organ poprzestał jedynie na analizie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki, stwierdzając że nie wskazuje ona, że zobowiązany nie mieszka pod widniejącym tam adresem oraz że zwrot zawiera adnotację, iż korespondencja nie została podjęta w terminie. Z kolei,

w odniesieniu do przedstawionego aktu notarialnego, zawierającego oświadczenie skarżącego o innym adresie, organ odwoławczy ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że akt notarialny pozostaje bez znaczenia dla sprawy, gdyż jest z 2012 r. oraz w świetle późniejszych aktualizacji adresu, w tym tej w 2016 r. Nie podano i w ogóle nie wyjaśniono natomiast powodów takiego stanowiska. Organ odwoławczy, będąc w posiadaniu aktu notarialnego, powinien był przeprowadzić dodatkowe ustalenia w tym zakresie oraz przedstawić przekonywujące argumenty przeczące stanowisku skarżącego, czego sądu nie uczynił. Takie działanie organu niewątpliwie narusza art. 7, 77 i 80 K.p.a.

Zdaniem sądu, prezentowane zatem przez organy stanowisko w zakresie prawidłowego wskazania adresu zamieszkania w przesyłce kierowanej do skarżącego, zawierającej tytuł wykonawczy oraz zawiadomienie o zajęciu wierzytelności nie zasługuje na aprobatę, gdyż nie zostało poparte należytym postępowaniem wyjaśniającym. Wskazać należy, że w pojęciu cywilistycznym, którym należało przede wszystkim się posłużyć w niniejszym postępowaniu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu (art. 25 Kodeksu cywilnego). Zamieszkanie jest więc prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie.

Zatem przy ustalaniu miejsca zamieszkania danej osoby, istotne jest faktyczne przebywanie pod danym adresem. W sytuacjach budzących wątpliwość, z całą pewnością nie można poprzestać tylko na dokumentach rejestrowych, czy zeznaniach podatkowych (np. NIP-3, PIT), ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu, lecz musi być połączony

z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Dane rejestrowe, czy podane w deklaracjach podatkowych mogą być pomocne przy ustalania miejsca zamieszkania, ale nie mogą być jedynym miernikiem w tym względzie, zwłaszcza, gdy pochodzą sprzed kilku miesięcy, czy lat, a organ w dodatku posiada informację, że zobowiązany nie odbiera korespondencji pod adresem wskazanym w deklaracji, a nadto może mieć wiedzę o innym adresie (np. z aktów notarialnych sprzedaży nieruchomości). Adres zamieszkania zobowiązanego to taki, co do którego istnieje obiektywne i dające się zweryfikować przeświadczenie, iż jest on w pełni autentyczny.

Z tych też względów, skoro organy dysponują różnymi adresami, winny przedstawić wiarygodne dowody potwierdzające fakt, iż dłużnik rzeczywiście nie mieszka pod innym adresem niż ten wskazany w tytule wykonawczym, czy w rejestrze lub zeznaniu podatkowym. Jak już zaznaczono wyżej, takim samoistnym dowodem nie może być zgłoszenie aktualizacyjne, czy zeznanie podatkowe zawierające adres, pod którym zobowiązanemu nie udało się doręczyć pierwszej w postępowaniu egzekucyjnym korespondencji. Przy tym niezbędne jest w każdej nawet najbardziej złożonej sytuacji podjęcie starań w celu ustalenia miejsca zamieszkania danej osoby (por. wyrok NSA

z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 407/10 publ. Baza orzeczeń CBOIS). Tymczasem, jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie organ egzekucyjny poprzestał wyłącznie na powołaniu się na adres wskazany w PIT-37 za 2015 r. z marca 2016 r., bez przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, co poparł organ odwoławczy, utrzymując w mocy postanowienie.

Tak więc w realiach rozpoznawanej sprawy nie można przyjąć, że wysyłając do skarżącego odpis tytułu wykonawczego na adres w S. ul. [...], organ wysłał przesyłkę na adres będący miejscem zamieszkania skarżącego, lecz jak wynika z argumentacji zaskarżonego i poprzedzającego go postanowienia, wysłanie przesyłki nastąpiło na adres wskazany w zeznaniach podatkowych, widniejący

w ewidencji podatników i płatników. Było to pierwsze doręczenie zobowiązanemu, powinno zatem zawierać, jak wyżej wskazano, pouczenie go o obowiązkach wynikających z art. 41 § 1 K.p.a. i skutkach ich zaniedbania. Do czasu doręczenia tego pouczenia dla potrzeb postępowania egzekucyjnego skarżący nie miał obowiązku informowania organu egzekucyjnego o zmianie adresu zamieszkania, a brak informacji nie mógł wywołać skutku, o jakim mowa w art. 41 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Brak doręczenia tytułu wykonawczego oznacza, że egzekucja nie została wszczęta, co skutkuje brakiem podstaw do podjęcia jakichkolwiek czynności, które mogą być podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego i uznane za zgodne z prawem. Doręczony przez organ egzekucyjny bądź egzekutora tytuł wykonawczy, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., powinien zawierać pouczenie, iż służy zobowiązanemu środek zaskarżenia w postaci zarzutów, które można złożyć w terminie 7 dni od doręczenia.

Dlatego też w orzecznictwie sądowym przywiązuje się dużą wagę do prawidłowości i skuteczności doręczenia tytułu wykonawczego wraz z pouczeniem.

Skoro w podlegającej kontroli sądu sprawie odpis tytułu wykonawczego nie został prawidłowo doręczony skarżącemu, nie można mówić o uchybieniu przez skarżącego terminu do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

Ponownie rozpoznając sprawę organ egzekucyjny powinien wziąć pod uwagę stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku. W kontekście, dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, sąd na tym etapie mógł jedynie uznać, że nie można było przyjąć, że złożenie 4 października 2021 r. zarzutów było spóźnione. Natomiast dalsze postępowanie organu egzekucyjnego w niniejszej sprawie i ewentualne merytoryczne rozpoznanie zarzutów winno być uzależnione od ustalenia czy doszło do skutecznego doręczenia tytułu wykonawczego zobowiązanemu i skutecznego pouczenia go

o przysługujących mu w tym postępowaniu uprawnieniach.

Z tego też względu, uznając iż zaskarżone postanowienia narusza omówione przepisy postępowania oraz przepis art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach wydano na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265), na które to koszty składają się wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie rady prawnego w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.