Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 762/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 października 2020 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 25 lutego 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. W. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. W. (zwana dalej "wnioskodawczynią", "stroną" albo "skarżącą") złożyła

w dniu 5 kwietnia 2019 r. w Ośrodku Pomocy Społecznej w Ł. wniosek

o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką W. B.

Wójt Gminy Ł. decyzją z dnia 26 kwietnia 2019 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia. Powodem odmowy było uznanie, że w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka uregulowana w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), gdyż matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym od dnia 27 listopada 2007 r., czyli po ukończeniu przez nią 25 roku życia ze wskazaniem, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Decyzją z dnia 31 lipca 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przychylił się do stanowiska Wójta, że w rozpoznawanej sprawie nie jest możliwe kategoryczne stwierdzenie, że niepełnosprawność W. B. powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia albo w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W tej sytuacji nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 14 listopada

2019 r., sygn. akt III SA/Gd 633/19, uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Ł. z dnia 26 kwietnia 2019 r.

Sąd stwierdził, że organu obu instancji wadliwie zastosowały normę wyrażoną w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd zaznaczył, że ponownie rozpatrując sprawę organy zobowiązane będą do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał uznał za niezgodna z Konstytucją RP, a także do ustalenia, czy stan faktyczny sprawy wypełnia dyspozycję art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż te okoliczności nie były badane.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy Ł. decyzją z dnia 25 lutego 2020 r., nr [...], odmówił B. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przywołał m.in. art. 2, art. 3, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; zwanej dalej

w skrócie jako: "u.ś.r.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ wskazał, że w po uwzględnieniu zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku Trybunały Konstytucyjnego stwierdza, że nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez B. W. zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem stałej, osobistej opieki nad matką.

Z przedłożonych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 20 października 2015 r. Po tym czasie nie podjęła żadnego zatrudnienia, ani nie rejestrowała się w tym Urzędzie, co oznacza, że nie poszukiwała pomocy w znalezieniu zatrudnienia, nie poszukiwała możliwości podniesienia kwalifikacji zawodowych, chociażby przez uczestnictwo w kursach aktywizacji osób bezrobotnych. Zdaniem organu trudno w tej sytuacji uznać,

że w podjęciu zatrudnienia przeszkodziło wnioskodawczyni podjęcie w lutym 2011 r. opieki nad matką, której choroby były źródłem powstania niepełnosprawności i z tego tytułu otrzymała świadczenie opiekuńcze w okresie od 3 lutego 2011 r. do 28 lutego 2014 r., o której ubiegała się w późniejszym czasie. Podjęcie zatrudnienia było niemożliwe, jak wskazała wnioskodawczyni w oświadczeniu z dnia 14 lutego 2020 r., ze względu na niemożność znalezienia zatrudnienia. Ponadto, podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie i sama wykonuje wiele czynności, takie jak korzystanie z toalety, ubieranie się, spożywanie posiłków. Organ zaznaczył przy tym, że mając na uwadze, że matka wnioskodawczyni oświadczyła do protokołu wywiadu środowiskowego, że jej córka przyjeżdża do niej po godz. 13, gdyż odbiera syna ze szkoły, pracownik socjalny odwiedził W. B. po godzinie 13, i po raz kolejny nie zastał wnioskodawczyni u matki. Dopiero po telefonicznym umówienia się pracownika socjalnego z wnioskodawczynią na konkretny dzień i godzinę, można było przeprowadzić z nią wywiad środowiskowy w miejscu sprawowania opieki. Dodatkowo organ wskazał, że W. B. mieszka w miejscowości R. razem z dorosłym synem, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny i także opieka nad rodzicem. Natomiast wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem, pełnoletnią córką i nieletnim synem w R.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez B. W. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 1 czerwca 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256)

w związku z art. 17 u.ś.r. utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO podkreśliło, że będąc związane z ocena prawna

i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2019 r., rozpatrując przedmiotowa sprawę nie odnosi się do wieku, w którym powstała niepełnosprawność W. B.

Natomiast odnosząc się do spełnienia przez wnioskodawczynie przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. SKO wskazało, że przychyla się do stanowiska organu pierwszej instancji, że nie można dopatrzyć się związku przyczynowego między ustaniem zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, a konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem jak wynika z akt sprawy jedyny okres zatrudnienia wnioskodawczyni trwał od 1 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1996 r. w wymiarze ½ etatu, umowa została rozwiązana z uwagi na upływ czasu. Natomiast w piśmie z dnia 10 maja 2019 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że sprawuje opiekę dopiero od 3 lutego 2011 r. Ponadto, pomimo że matka wnioskodawczyni bezsprzecznie choruje, to nie wymaga takiej opieki, która uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcie pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z materiału zgromadzonego przez organ pierwszej instancji, w tym z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że W. B. sama wykonuje proste, codzienne czynności, wychodzi na dwór korzystając z balkonika. Wnioskodawczyni nie mieszka z matką, a jedynie pomaga jej przyjeżdżając do niej rano albo popołudniu na parę godzin. Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że trójka pozostałych dzieci W. B. mieszka w R., czyli w niedalekiej odległości od jej miejsca zamieszkania (R.), a syn L. B. zamieszkuje w tym samym mieszkaniu, zatem te osoby mają możliwość pomocy matce w czynnościach domowych. Nadmienił, że zgodnie z informacjami zawartymi w karcie wizyty W. B. w Copernicusie z dnia 3 lipca 2017 r. matka wnioskodawczyni w styczniu 2017 r. przebywała na rehabilitacji stacjonarnej

w J., zatem w tym okresie wnioskodawczyni nie sprawowała nad nią stałej

i osobistej opieki, a stan jej zdrowia pozwalał na taki wyjazd. Poza tym, zgodnie

z oświadczeniem L. B., nie pomaga on matce po powrocie z pracy, zatem nikt się nią nie opiekuje w nocy.

B. W. zaskarżyła powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie wydanych

w jej sprawie rozstrzygnięć i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną tylko przez część doby, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że wbrew twierdzeniom organu odwoławczego, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.

W przedmiotowej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji

i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że należy odmówić B. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką ze względu na brak związku między sprawowaną przez skarżącą opieką, a rezygnacją z zatrudnienia. Organy obu instancji przyjęły, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia na prawie 15 lat przed podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Nie istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy tymi zdarzeniami. Dodatkowo organy uznały, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia nie ma realnego, faktycznego związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem matka skarżącej nie potrzebuje stałej i osobistej opieki, a skarżąca, która nie mieszka z nią, jedynie wspiera ją w czynnościach dnia codziennego.

Stanowisko organu odwoławczego, jak i organu pierwszej instancji w tym aspekcie sprawy jest w ocenie Sądu nieprawidłowe zważywszy na regulację art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak i wnioski wypływające ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentów organów, że skarżąca nie spełnienia przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 ust. 4 u.ś.r., gdyż jedyne i ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało 31 grudnia 1996 r., natomiast skarżąca deklaruje, że sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od 3 lutego 2011 r., to powyższe stanowisko nie może być uznane za prawidłowe. Organy bowiem skupiły się przede wszystkim na czasie ustania zatrudnienia skarżącej. Wbrew jednak przekonaniu organów sam fakt, że skarżąca od stycznia 1997 r. nie była nigdzie zatrudniona, nie może być uznany za świadczący o braku związku pomiędzy sprawowaną opieką, a - niepodejmowaniem - przez nią zatrudnienia. Wyraźnego podkreślenia wymaga, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie świadczenia, zaś w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 5 kwietnia 2019 r. Zdaniem Sądu, istnienie związku przyczynowo-skutkowego powinno być badane na dzień rozstrzygania w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ trudno porównywać sytuację w tym zakresie na przestrzeni kilku czy kilkunastu lat. Inaczej mówiąc, rezygnacja skarżącej z pracy wiele lat wcześniej nie może być wystarczająca podstawą do twierdzenia, że obecnie nie ma takiego związku pomiędzy - nie podejmowaniem - przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji gdy powodem takiego zachowania się jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.

Ponadto, należy zauważyć, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia czy też jego nie podejmowania, z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Łd 218/20).

Natomiast, odnosząc się do stanowiska organów, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką stanowi zasadniczo naturalną formę pomocy w rodzinie i nie jest na tyle absorbujący, że nie umożliwia podjęcia aktywności zawodowej, zwłaszcza że matka nie wymaga stałej i osobistej opieki, to trzeba podnieść, że z treści orzeczenia o niepełnosprawności jednoznacznie wskazano, że W. B. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ustawodawca na użytek regulacji, jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych, zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 426), która w art. 4 ust. 1 stanowi, że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Wobec powyższego, zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, wskazującym w wyroku z dnia 4 czerwca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/20, że tylko i wyłącznie taki kontekst prawny, wynikający z przywołanych wyżej regulacji, powinny mieć na uwadze w tym wypadku organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności, a nie inne okoliczności.

W niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej, na dzień złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ustalenie w tym zakresie znajduje potwierdzenie w prawomocnym orzeczeniu specjalistycznego organu lekarskiego z dnia 19 sierpnia 2014 r. W treści tego orzeczenia natomiast wskazano, że W. B. potrzebuje stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zatem przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Mając na uwadze powyższe rozważania należało uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu.

W związku z tym nie może zasługiwać na aprobatę Sądu pogląd organów orzekających, według którego zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką, nie wykluczał podjęcia przez nią zatrudnienia. To stwierdzenie pozostaje w oczywistej sprzeczności z orzeczeniem lekarskim, z którego wynika jednoznacznie niezdolność do samodzielnej egzystencji. Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnione w niniejszym postępowaniu do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia lekarskiego. To, że dana osoba, z uwagi na swój stan zdrowia, jest w stanie samodzielnie podejmować określone czynności dnia codziennego nie oznacza, że w związku z opieką nad taką osobą niemożliwe jest przyznanie świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaaprobowanie odmiennego stanowiska oznaczałoby, że tylko w skrajnych przypadkach zdrowotnych dotyczących osoby wymagającej opieki (obłożna choroba powodująca stałe przebywanie w łóżku, niepełnosprawność uniemożliwiająca poruszanie się, opuszczanie domu, itp.) osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby liczyć na przyznanie żądanego świadczenia.

Chybione jest także twierdzenie organów, że skarżąca nie sprawuje stałej opieki nad matką, bowiem nie zamieszkuje z nią, a jedynie pomaga jej przyjeżdżając do niej na kilka godzin w ciągu dnia. Zauważyć trzeba, iż z art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wynika konieczność, aby osoba sprawująca opiekę zamieszkiwała z osobą, nad którą jest sprawowana opieka. Przepis ten nie wymaga wspólnego zamieszkiwania, jak i stałego (całodobowego) przebywania z podopiecznym. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Wymóg ten nie jest również związany z żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Jeżeli dana osoba oddaje się do dyspozycji osoby wymagającej opieki i pozostaje gotowa do jej świadczenia, i to niezależnie od tego czy zamieszkuje razem z nią, to niewątpliwie spełniony jest powyższy wymóg do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu, taka sytuacja ma miejsce w odniesieniu do skarżącej.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca zamieszkuje w miejscowości położonej niedaleko miejsca zamieszkania matki (1.5 km.), zaś opieka sprawowana nad matką ma charakter stały, regularny i długotrwały. Jest ona też adekwatna do potrzeb i możliwości niepełnosprawnej matki. Zdaniem Sądu, obok faktycznie realizowanej i wykonywanej opieki i pomocy wskazanej w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, istotna pozostaje również gotowość skarżącej do udzielania pomocy matce w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia. Niewątpliwie stan takiej gotowości uniemożliwia podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Okoliczność, że w czynnościach domowych mogą pomagać matce skarżącej pozostałe dzieci, nie może być rozstrzygająca dla sprawy. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione od braku innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, które mogłyby podjąć się wspólnej lub samodzielnej opieki.

Niewątpliwie też ustawodawca pozostawił uznaniu osób zobowiązanych alimentacyjnie, kto i w jaki sposób zapewni opiekę i pomoc, której wymaga osoba niepełnosprawna oraz w jaki sposób osoby te realizują lub dochodzą obowiązków alimentacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż obie naruszają przepisy prawa w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Rzeczą organów administracji będzie uwzględnienie przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, przedstawionej powyżej wykładni przepisów prawa oraz ocena pozytywnych przesłanek warunkujących jego uzyskanie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Wskazania, co do dalszego postępowania wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do treści art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku skarżącej o przyznanie jej przez Sąd wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, należy wyjaśnić, że w myśl przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. uprawnienia wojewódzkiego sądu administracyjnego są ograniczone do orzekania o charakterze kasacyjnym. Sąd administracyjny nie może zatem wkraczać w kompetencje organu administracji publicznej zastępując go w rozstrzyganiu sprawy administracyjnej.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).