Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 973/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi J. W. – [...] na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2004 i 2005 r. 1) uchyla zaskarżone decyzje, 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego


UZASADNIENIE

Prezydent W. w związku z prowadzoną przez J. W. w lokalu użytkowym przy ul. [...] lok. [...] działalnością gospodarczą w postaci [...] ustalił, w decyzjach z [...] podatek od nieruchomości za 2004 r. w wysokości 883,30 zł. (nr [...]) i 2005 r. w wysokości 883,30 zł. (nr [...]), odwołując się do ewidencji gruntów i wykazu nieruchomości oraz znajdującej się w aktach sprawy umowy najmu ww. lokalu. W podstawie prawnej wskazano art. 21 § 1 pkt 2 i § 5, art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej "ord.pod."), art. 1c, art.2 ust. 1, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1 art. 6 ust. 1 i 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2002r., Nr 9, poz. 84, ze zm., dalej powoływana jako u.p.l.) oraz uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 27 listopada 2003r. nr XXI/351/2003 w sprawie stawek podatku od nieruchomości na 2004r. (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego Nr 305, poz. 8116) i uchwały Rady Miasta Stołecznego Warszawy z 25 listopada 2004r. nr XLII/961/2004 w sprawie określenia wysokości stawek podatku od nieruchomości na 2005 r. (Dz. Urz. Województwa Mazowieckiego Nr 302, poz. 8492). Przywołano również treść przepisu art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.l. oraz wskazano, że stawka w podatku od nieruchomości wynosi 17,31 zł, a powierzchnia lokalu [...] m².

W uzasadnieniu decyzji ustalającej wysokość podatku za 2004 r. organ stwierdził, że nowelizacja u.p.l. dokonana ustawą z 30 października 2002 r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr 200, poz. 1683) rozszerzyła krąg podmiotów o osoby będące w posiadaniu części nieruchomości lub części obiektów budowlanych stanowiących własność gminy, gdyż w poprzednim stanie prawnym obowiązkowi uiszczanie podatku od nieruchomości podlegał jedynie podatnik będący posiadaczem całości nieruchomości lub całości obiektu budowlanego. Zgodnie natomiast z treścią art. 336 k.c. posiadaczem zależnym rzeczy jest ten, kto nią faktycznie włada, jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub ma inne prawo, z którym łączy się faktyczne władztwo na rzeczą. Posiadanie zależne rzeczy wiąże się z wydaniem rzeczy do czasowego jej używania na podstawie zawartej umowy cywilnoprawnej. Tym samym przekazanie w posiadanie zależne, w wyniku umowy cywilnoprawnej, nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego skutkuje powstaniem obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości po stronie posiadacza zależnego, którym jest strona niniejszego postępowania, na mocy art. 3 ust. 1 pkt 4 u.p.l.. Jej posiadanie wynika bowiem z umowy najmu lokalu użytkowego przy ulicy [...] lok. [...] w W.

Organ pierwszej instancji zaznaczył ponadto, iż W., na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.) jest następcą prawnym gmin [...] oraz stało się właścicielem mienia komunalnego, którego zarząd w imieniu właściciela powierzono Zarządowi Nieruchomości Komunalnych, powołanemu w tym celu.

W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 14 listopada 2005r. strona zarzuciła:

- niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w stopniu pozwalającym na stwierdzenie, że na podatniku ciąży podatek od nieruchomości z tytułu wynajmowania wymienionego lokalu,

- bezzasadny wymiar podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy brak było przesłanek do uznania, że na podatniku ciąży obowiązek podatkowy związany z wymieniona nieruchomością.

Stwierdziła ponadto, że nie jest właścicielem, posiadaczem ani też użytkownikiem wieczystym wymienionego lokalu lecz lokatorem lokalu użytkowego, a zatem organ nie był uprawniony do wymierzenia jej podatku od nieruchomości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z [...] nr [...] i nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wyjaśniono, iż przepis art. 3 ust. 1 u.p.l. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003r. (wprowadzony ustawą z 30 października 2002r. o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw – Dz. U. Nr, poz. 1683) przewiduje, iż podatnikami podatku od nieruchomości są posiadacze nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, przy czym posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem. Zatem nowelizacja rozszerzyła jedynie krąg podatników.

Organ ponadto wyjaśnił, iż posiadanie jest prawem faktycznego władania rzeczą własną lub cudzą, wykonywane we własnym interesie (za Nowa Encyklopedia Powszechna PWN). Natomiast najem jest umową na podstawie której wynajmujący oddaje najemcy do używania np. lokal użytkowy na czas oznaczony lub nieoznaczony, w zamian za umówiony czynsz.

Z akt sprawy wynika, że jest posiadaczem lokalu użytkowego o powierzchni [...] m² położonego w W. przy ulicy [...] lok. [...] w W. na podstawie umowy najmu zawartej w dniu [...] z Zarządem Nieruchomości Komunalnych. Zaś z ewidencji gruntów sporządzonej na dzień 3 stycznia 2005 r., wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest W. i w jego imieniu zarząd mienia komunalnego wykonuje właśnie Zarząd Nieruchomości Komunalnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zwanej pozwem, na powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów procesowych, nadanie wyrokowi klauzuli natychmiastowej wykonalności. Decyzji zarzucił:

1) ignorowanie i lekceważenie art. 2, art. 7, art. 17 ust. 1, art. 32 ust. 1, art. 76, art. 83, art. 87 ust. 1 i art. 168 Konstytucji RP;

2) uważanie przez urzędników samorządowych za niebyłe art. 2 ust. 1 i 2 art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm.),

3) niewłaściwą interpretację art. 3 ust. 1 pkt 1- 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U.z 1991 r. Nr 9 poz. 31-dalej jako u.p.l.)

4) nie kojarzenie podstawowych przepisów:

- art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 84 § 1, art. 87, art. 106 § 1 i § 2, art. 107 § 1 i § 2, art. 139 k.p.a.

- art. 328 § 2 k.p.c.

- art. 336, art. 338, art. 343¹, art. 348, art. 349, art. 351, art. 680, art. 690 k.c. przez naruszenie podstawowych uprawnień najemcy, którego istotą było bezprawne obciążenie najemcy podatkiem od nieruchomości.

Skarżący wskazał ponadto, że w jego sprawie pracownicy samorządowi przez żądanie podatku od nieruchomości naruszyli przepisy art. 58 k.c., a także dopuścili się czynów określonych w art. 231 § 1, art. 268 § 1, art. 271 § 1, art. 286 § 1, art. 296 § 1, art. 296 § 3 i art. 304 k.k. w związku z okradaniem skarżącego.

Wyjaśnił też, iż nie jest właścicielem, posiadaczem samoistnym, użytkownikiem wieczystym ani posiadaczem nieruchomości. Właścicielem tego lokalu użytkowego jest Skarb Państwa. Majątkiem tym rozporządza posiadacz samoistny, czyli Zakład Gospodarowania Nieruchomościami z siedzibą przy ul. [...] w W. Umowa najmu lokalu użytkowego zobowiązuje skarżącego jedynie do płacenia czynszu. To Zakład Gospodarowania Nieruchomościami, zdaniem skarżącego, powinien uiścić podatek od nieruchomości znajdującej się w jego władaniu samoistnym przy ul. [...] lok. [...], gdyż od skarżącego otrzymuje tą należność w comiesięcznych ratach, które pokrywają i tą opłatę.

Strona przedstawiła również projekt decyzji administracyjnej, która powinna być wobec niej wydana. Stwierdził też, że urzędnicy samorządowi nie rozumieją co oznacza właściciel, posiadacz i jakie wynikają stąd uprawnienia. Nie rozumieją, iż pojęcia te zasadniczo różnią się od użytkownika i najemcy. Wyjaśnił, że nie uiści ani jednego grosza za coś co nie jest w myśl prawa jego własnością, nie jest bowiem osobą, na której zgodnie z przepisami u.p.l. ciąży obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Podniósł, że nie jest właścicielem wynajmowanego od gminy lokalu, nie stanowi on też odrębnego przedmiotu własności.

Wniósł dodatkowo, przed rozpoznaniem sprawy przez Sąd, o skierowanie pytań prawnych do Trybunału Konstytucyjnego i Ministra Finansów w celu dokonanie wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 – 4 lit a) i b) u.p.l. w zakresie: 1) czy dotyczy on właściciela, czy wynajmującego jako użytkownika, który nie jest właścicielem, ani posiadaczem samoistnym, ani użytkownikiem wieczystym oraz czy podatek od nieruchomości można przenosić z właściciela, posiadacza samoistnego, użytkownika wieczystego na najemcę lokalu użytkowego bez prawa własności; 2) czy ochrona petytytoryjna nie obejmuje najemcy lokalu użytkowego w myśl art. 690, art. 680, art. 343¹ k.c. przed okradaniem przez urzędników, w majestacie prawa, Polaków.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę uznało zarzuty w niej podniesione za bezzasadne i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wniosło też o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i faktycznego istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.) zwanej dalej "ppsa", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia tego kryterium stwierdzić należy, że została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy.

Podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 3 ust.1 pkt 4 upl.

W brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., który stanowi, iż podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej będące: posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeśli ich posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego , z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości.

Stwierdzić należy, iż zgodnie z brzmieniem w/wym. przepisu, by posiadacz nieruchomości (jej części, obiektu budowlanego lub jego części) był podatnikiem podatku od nieruchomości musi spełniać łącznie następujące warunki:

1. być jednym z podmiotów, które mogą być obciążone podatkiem:

. osobą fizyczną,

. osobą prawną,

. jednostką organizacyjną, w tym spółką nieposiadającą osobowości prawnej.

2. posiadać nieruchomość ( lub część nieruchomości, obiekt budowlany lub jego część) stanowiącą własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego,

3. posiadanie musi wynikać z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego.

W sprawie, w ocenie Sądu nie jest kwestionowane i nie budzi wątpliwości, że przedmiotowy lokal jest częścią nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego – W.

Wątpliwości, wbrew twierdzeniu Skarżącego, w świetle doktryny i orzecznictwa nie budzi także, że Skarżący jest posiadaczem lokalu.

Według panujących zapatrywań posiadanie jest w systemie prawa polskiego szczególnym, pozostającym pod ochroną prawa stanem faktycznym. W zależności od rodzaju władania rzeczą rozróżnia się posiadanie samoistne i zależne. Czynnikiem wyróżniającym jest uzewnętrzniona wola posiadacza przejawiająca się w określonym sposobie władania: albo takim, jaki ma właściciel w zakresie przysługującego mu prawa własności ( posiadanie samoistne) albo takim, jaki ma ten, kto włada cudzą rzeczą w zakresie innego przysługującego mu do niej prawa ( posiadanie zależne). Istotą posiadania zależnego jest władztwo nad cudzą rzeczą w zakresie odpowiadającym prawu podmiotowemu innemu niż prawo własności - najmu, dzierżawy, użytkowania wieczystego. Posiadanie zależne powstaje z reguły na podstawie umowy dającej czasowe i ograniczone co do zakresu władztwo nad rzeczą.

W ustalonym stanie faktycznym, na podstawie umowy z [...] Skarżący, w latach 2004 i 2005 był najemcą lokalu przy ul [...] w W. Nie był jego właścicielem, ale mógł z niego w sposób określony w umowie korzystać. Mógł prowadzić działalność gospodarczą, co oznacza między innymi, że mógł w nim przebywać, mógł przechowywać tam maszyny, mógł korzystać z urządzeń, w które wyposażony jest lokal. A zatem niewątpliwie Skarżący posiadał pewne wynikające z umowy najmu władztwo faktyczne nad rzeczą (lokalem), co sprawia, że musi być uznany w rozumieniu prawa za posiadacza zależnego przedmiotowego lokalu. Tym samym stwierdzić należy, że przesłanka posiadania części obiektu budowlanego przez Skarżonego, została spełniona.

W sprawie, zdaniem Sądu, nie została w sposób należyty ustalona i rozważona kolejna przesłanka warunkująca obciążenie podmiotu podatkiem od nieruchomości – stwierdzenie, że posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub z innego tytułu prawnego.

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że pomiędzy Oddziałem nr [...] Zarządu Komunalnych reprezentowanym przez Kierownika Oddziału Pana N. S. a panem J. W., została [...] zawarta umowa najmu lokalu użytkowego przy ul [...] Z § 2 umowy wynika, że wynajmujący jest zarządcą budynku, w którym mieści się lokal.

W ocenie Sądu organy nie dokonały ustaleń, czy zawarta umowa posiada przymiot "umowy zawartej z właścicielem nieruchomości", o jakiej mowa w art. 3 ust. pkt 4 upl. W aktach brak jest informacji pozwalających stwierdzić, czy zawierający umowę działał w imieniu i na rzecz właściciela , czy też działał we własnym imieniu. Kwestia ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W przypadku bowiem ustalenia, że umowa wyżej wskazana umowa w istocie nie została zawarta z właścicielem zasadnym może się okazać stanowisko Skarżącego, że to inny podmiot winien płacić podatek od nieruchomości.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 września sygn. akt II FSK 1090/05 "aktualny pozostaje pogląd ugruntowany zarówno w piśmiennictwie jak i orzecznictwie przed 1 stycznia 2003 r., stosownie do którego posiadacze zależni nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego oraz zarządcy takich nieruchomości są podatnikami tylko wówczas, gdy posiadanie wynika z umowy bezpośrednio zawartej z właścicielem lub zarządu ustanowionego przez właściciela. Oznacza to, że jeżeli umowa dzierżawy lub najmu nieruchomości należącej do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego nie zostanie zawarta z właścicielem a na przykład z zarządcą lub najemcą podatnikiem podatku od tej nieruchomości pozostaje nadal zarządca lub najemca pod warunkiem , że ich tytuł prawny posiadania pochodzi bezpośrednio od właściciela nieruchomości."

W wyroku tym wskazano także na instytucję zarządu trwałego uregulowaną w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.)- zwanej dalej "ugn" We wspomnianej ustawie o gospodarce nieruchomościami opisana została instytucja zarządu jako forma prawna władania nieruchomością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego przez państwową lub komunalną jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej (art. 43–50 ugn). Trwały zarząd, polega na możliwości korzystania z nieruchomości - w szczególności w celu prowadzenia działalności jednostki organizacyjnej, zabudowy, przebudowy i modernizacji obiektu budowlanego na nieruchomości będącej w zarządzie, oddania, za zgodą organu nadzorującego, nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę lub jej użyczenia. Trwały zarząd powstaje z mocy prawa lub jest ustanawiany w drodze decyzji właściwego organu, wydanej z urzędu lub na wniosek istniejącej jednostki organizacyjnej.

Podatnikiem podatku od nieruchomości oddanej w zarząd jest państwowa i komunalna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, która włada gruntem Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego na podstawie ustanowionego trwałego zarządu uregulowanego w ustawie o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie Sądu, w sprawie brak jest ustaleń organów co do statusu prawnego podmiotu wynajmującego lokal określonego w umowie z dnia [...] Organy podatkowe nie zbadały, czy wskazany Zarządca posiada osobowość prawną ani na jakiej podstawie prawnej zostało oparte oświadczenie zawarte w treści § 2 w/wym. umowy, stosownie do którego Zarząd Nieruchomości Komunalnych jest zarządcą budynku, w którym znajduje się przedmiotowy lokal.

Mając powyższe na uwadze Sąd zauważa, że nałożenie obowiązku zapłaty podatku od wynajmowanej nieruchomości na skarżącego było przedwczesne. Organ podatkowy winien ustalić status prawny podmiotu wynajmującego lokal i zbadać czy tytuł prawny Skarżącego do posiadania lokalu wynika bezpośrednio z umowy zawartej z jednostką samorządu terytorialnego. Dopiero dokonanie tych ustaleń pozwoli wyjaśnić, czy Skarżący winien być obciążony podatkiem od wynajmowanej nieruchomości.

Brak ustaleń w zakresie wskazanych wyżej okoliczności należy uznać za naruszenie przepisów postępowania (art. 122 i art. 187 ord. pod), które miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowiło zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, podstawę uchylenia zaskarżonych decyzji.

Stwierdzić należy, że wobec braku stosownych ustaleń faktycznych w sprawie, odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest niecelowe.

Na marginesie Sąd zauważa, że część zarzutów zawartych w skardze , w sposób oczywisty nie znajduje uzasadnienia, albowiem przepisy do których się odwołują nie były podstawą rozstrzygnięcia. Należy tu wskazać przepis art. 2 ust. 1 i 2 art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733 ze zm.), przepisy art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 84 § 1, art. 87, art. 106 § 1 i § 2, art. 107 § 1 i § 2, art. 139 k.p.a.

- art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 58, art. 343¹, art. 348, art. 349, art. 351, art. 680, art. 690 k.c.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 152 ppsa, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 200 cyt. powyżej ustawy Sąd zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Skarżącego kwotę wpisu sądowego w wysokości 200 zł.