Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1631/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Przyznano wynagrodzenie płatne z budżetu państwa
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Sygn. akt III SA/Gl 1631/10 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Anna Tymowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2010 r. przy udziale – sprawy ze skargi A. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej postanawia: przyznać radcy prawnemu E. G. kwotę [...] złotych (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów udzielonej, a nie opłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. wydaną na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14. 06. 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie kpa), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skierowaną do A.B. [...] z dnia [...] r, którą : odmówiono umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w części finansowanej przez płatnika w łącznej wysokości [...] zł, w tym : na

1) ubezpieczenia społeczne za okres 12/1999-03/2000 w łącznej wys. [...] zł, t j.: składki [...] zł, odsetki na dzień 07.09.2009r. - [...] zł,

2) ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/1999-12/2001 w łącznej wys. [...] zł, tj.: składki [...] zł, odsetki na dzień 07.09.2009r.- [...] zł,

3) Fundusz Pracy i FGŚP za okres 09/1999,11/1999-12/2001 w łącznej wys. [...] zł, tj : składki [...] zł, odsetki na dzień 07.09.2009r. -[...] zł,

utrzymano w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności wskazał na stan faktyczny sprawy.

W dniu [...] r. do ZUS Oddział w C. wpłynął wniosek A. B. o umorzenie części należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 12/1999-03/2000 oraz części należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/1999-12/2001, Fundusz Pracy i FGŚP za okres 09/1999, 11/1999-12/2001 powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. W zakresie pozostałego zadłużenia A. B. zwrócił się o jego rozłożenie na 60 rat. Do podania dołączono: wniosek o przyznanie układu ratalnego na ubezpieczenia społeczne za okres 12/1999-03/2000, załącznik do układu ratalnego; oświadczenie o nie korzystaniu z pomocy publicznej; oświadczenie płatnika o zakresie prowadzonej działalności.

Pismem z dnia [...] r. poinformowano A. B. o ustawowych przesłankach warunkujących umorzenie należności z tytułu zaległych składek wraz z odsetkami za zwłokę i konieczności nadesłania organowi dokumentów mających uzasadniać złożony wniosek.

W dniu [...] r. do Oddziału został dostarczony wypełniony załącznik do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

W dniu [...] r. ZUS po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia sytuacji materialno finansowej wnioskodawcy wydał decyzję odmowną. W uzasadnieniu organ na wstępie wskazał, iż: działalność nie jest prowadzona przez A. B. od 20.12.2001 r.; a gospodarstwo domowe strony składa się z trzech osób, w tym dwoje dzieci (syna [...] lat i córkę [...] lat); dochód gospodarstwa domowego wg oświadczenia wynosi: ok. [...] zł netto i stanowi go dochód z umowy o pracę na 1/2 etatu w wys. [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł, zasiłek rodzinny w wys. [...] zł i alimenty w wys. ok. [...] zł ([...]EURO). Wydatki gospodarstwa domowego zostały określone przez A. B. na kwotę [...] zł i stanowią je opłaty za czynsz w wys. [...] zł, opłata za gaz w wys. [...] zł i opłata za energię w wys. ok. [...] zł. Z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej A. B. otrzymuje zasiłek rodzinny na dzieci w wys. [...] zł. W dniu [...] r. Dyrektor Oddziału skierował egzekucję do wynagrodzenia za pracę, natomiast w dniu [...] r. skierował egzekucję do rachunku bankowego. Składki finansowane przez ubezpieczonych w wys. [...] zł zostały przez A. B. uregulowane.

Dalej wskazał, iż przepisy prawa ubezpieczeniowego stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności- zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Powołując przypadki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 przywołanej wcześniej ustawy organ stwierdził, iż w rozpoznawanej brak jest przesłanek do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 20.12.2001 r., ale jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili jak dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

Rozpoznano też wniosek o umorzenie należności z tytułu składek pod względem istnienia okoliczności przewidzianych w artykule 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Powołując treść § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365 ) wydanego w wykonaniu art. 28 ust. 3a w/w organ wskazał, iż w jego ocenie w odniesieniu do sytuacji A. B. nie można stwierdzić by zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek.

Rozważając przesłanki wynikające z regulacji wynikającej z rozporządzenia wykonawczego organ wskazał, iż przy podejmowaniu decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu zaległych składek brany jest pod uwagę ważny interes wnioskodawcy, a więc wystąpienie takich okoliczności, które uniemożliwiają dłużnikowi spłatę zadłużenia nawet w ramach układu ratalnego zawartego na okres 5-ciu lat lub więcej, a w szczególności: ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego w zakresie, który uniemożliwia spłatę powstałego zadłużenia w dłuższym okresie czasu. W tym względzie organ wskazał iż ważny interes wystąpi w wówczas, gdy po uiszczeniu raty zadłużenia osoba zobowiązana wraz z najbliższą rodziną nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Podniesiono także iż dodatkowym argumentem mogącym przemawiać za ewentualnym umorzeniem należności w oparciu o zapis art. 28 ust. 3a ww. ustawy byłoby wystąpienie zdarzeń losowych i klęsk żywiołowych. Ponadto za umorzeniem należności w oparciu o zapis art. 28 ust. 3a ww. ustawy przemawiałoby wystąpienie choroby osoby zobowiązanej lub członków jej najbliższej rodziny (dzieci, rodzice, małżonek), czyli sytuacja, w której osoba zobowiązana do spłaty należności sprawuje bezpośrednią opiekę nad członkami rodziny, zaś sposób sprawowania tej opieki uniemożliwia jednoczesne pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, a także sytuacje, w których choroba dotyczy samej osoby zobowiązanej, która to choroba uniemożliwia tej osobie pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia np. utrata przez osobę chorą miejsca pracy.

Analizując w tym względzie argumenty podania jak i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ stwierdził iż nie wykazano by ze względu na sytuację rodzinną i stan zdrowia A. B. uregulowanie ww. należności w dłuższym okresie czasu stanowiłoby niemożliwe do udźwignięcia obciążenie finansowe i wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskującego . Zdaniem ZUS Oddziału w C. podjęcie pracy w pełnym wymiarze godzin pozwoli A. B. na podjęcie spłaty zadłużenia. ZUS Oddział w C. nadmienił przy tym, iż nie wymaga od A. B. jednorazowego uregulowania posiadanego zadłużenia wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi do dnia wpłaty włącznie. W wyniku zawarcia porozumienia istnieje bowiem możliwość ratalnej spłaty należności w dłuższym okresie czasu.

Podsumowując ZUS Oddział w C. stwierdził, iż decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet ustalenie, że istnieją przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowią one jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości. Ich zaistnienie nie zobowiązuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. Wskazano, iż umorzenie należności z tytułu składek powoduje rezygnację Zakładu z całości lub części należnych mu zobowiązań, gdzie podejmując się wykonywania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. W konsekwencji skutki finansowe prowadzonej działalności nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli albowiem działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Organ zwrócił przy tym uwagę iż nie można z instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z długu.

Organ zauważył ponadto, iż odmowa umorzenia odsetek za zwłokę uzasadniona jest m. in.: zachowaniem zasady równego traktowania wszystkich płatników składek; ochroną interesu ubezpieczonych, w tym zapewnieniu przekazania do właściwych funduszy części składek na wraz z odsetkami za zwłokę, wymogiem rozliczenia przez Zakład wpłat dokonanych przez płatnika po terminie płatności proporcjonalnie na pokrycie kwoty zaległych składek oraz kwoty odsetek za zwłokę w stosunku w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota zaległości z tytułu składek do kwoty odsetek za zwłokę.

W dniu [...] r. A. B. wystąpił do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek. We wniosku A B . podniósł iż jego sytuacja materialno finansowa jest bardzo ciężka. Uzyskiwane dochody zaledwie wystarczają na bieżące utrzymanie rodziny. Jest osobą w dalszym ciągu poszukującą zatrudnienia. Pragnie spłacić istniejące zadłużenie jednak odmowne załatwianie jego wniosków powoduje, iż w dalszym ciągu narasta zadłużenie, gdyż rośnie wysokość odsetek za zwłokę.

Po rozpatrzeniu tegoż wniosku ZUS Oddział w C. wskazaną na wstępie zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu podniesiono, iż po przeanalizowaniu sprawy należy uznać, że organ I instancji słusznie stwierdził, iż nie wystąpiła żadna z przesłanek z art. 28 ust. 3 uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne.

Stwierdzono, iż w takiej sytuacji istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jest w trybie przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Biorąc pod uwagę ustalony stan faktyczny stwierdzono, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż A. B. nie wykazał, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata całości należności w dłuższym okresie czasu w części przypadającej od osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Przytoczono w tym względzie okoliczności dotyczące stanu dochodów i wydatków gospodarstwa domowego strony składającego się z trzech osób, w tym dwojga dzieci. Opisano wysokość dochodu wg oświadczenia w kwocie [...] zł (wartość netto na który to składa się dochód z umowy o pracę na 1/2 etatu - [...] zł , dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz alimenty w wys. ok. [...]zł ([...] EURO) stwierdzając, iż wydatki gospodarstwa domowego stanowią kwotę [...] zł. Wskazano także iż strona korzysta z ośrodka pomocy społecznej i otrzymuje zasiłek rodzinny w wys. [...] zł.

Oceniając tak zaistniałe możliwości płatnicze strony ZUS Oddział w C. poinformował jednocześnie, iż od dnia [...]r. istnieje możliwość rozłożenia należności przez Dyrektora Oddziału na 96 rat.

Końcowo organ stwierdził, iż mając na uwadze uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz to, iż zastosowanie omawianej instytucji mogą zatem uzasadniać jedynie wyjątkowe okoliczności, a zatem takie na, które płatnik nie miał wpływu lub które były niezależne od sposobu jego postępowania, jak np.: znaczne obniżenie zdolności płatniczej płatnika, spowodowane klęską żywiołową lub wypadkiem losowym podważające w sposób istotny warunki egzystencji płatnika i jego rodziny, co zdaniem organu w rozpoznawanym przypadku nie zostało wykazane, brak podstaw do uznania, iż w sprawie zachodziły przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. B. podniósł, iż w jego ocenie wykazał przesłankę z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z uwagi na dane podane w oświadczeniu o jego dochodach jak i na treść pisma organu z [...] r. W piśmie tym bowiem organ wskazał, iż nie wyraża zgody na ratalną spłatę zaległości z tytułu należnych składek dla ZUS w kwocie [...] zł m-nie z uwagi na to iż nie wykazał możliwości spłaty rat w takiej wysokości. W piśmie tym wskazano też, iż z uwagi na odmowę umorzenia części należności decyzją nr [...] rozłożeniu na raty podlegałaby całość zadłużenia, a w związku z tym rata m-na była znacznie wyższa. Podkreślił też iż organ iż organ nie odniósł się prawidłowo do wniosku gdyż odniósł się kwestii umorzenia całej zaległości, pomijając to, iż wnioskowano o umorzenie części zaległości i rozłożenie pozostałej części na raty. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS-u wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wszystkie argumenty zarówno faktyczne jak i prawne na jego poparcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Skarga nie okazała się zasadna. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie składu orzekającego Sądu, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miałoby wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, zatem skargę należało oddalić.

Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.): "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty." W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej jako rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.). § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że: "Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych."

Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika, że w myśl art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu ustawy. Treść art. 28 ust. 2, jak i poprzedzającego go ust. 1 wskazuje, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Decyzje uznaniowe, podobnie jak decyzje związane, winny zawierać uzasadnienie prawne i faktyczne (wyrok NSA z dnia 1 lutego 1982 r., I SA 2671/81, ONSA 1982, nr 1, poz. 13), a zatem organ działając w ramach uznania administracyjnego określonego w wyżej wskazanych przez Sąd przepisach, nie jest zwolniony z obowiązku podania w uzasadnieniu swej decyzji motywów, jakimi kierował się, wydając decyzję odmowną. W wyroku z dnia 19 lipca 1982 r. (sygn. akt. II SA 883/82, PiP 1983, z. 6, s. 141 z glosą A. Wasilewskiego) NSA stwierdził, że: " Organ państwowy działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swych uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji (art. 7, 10 § 1 oraz 77 k.p.a.); rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. 2. Decyzje uznaniowe wymagają również wnikliwego i logicznego uzasadnienia (art. 107 § 3 k.p.a.)." Podobnie w wyroku z dnia 20 czerwca 1984 r., (sygn. akt III SA 87/84, GAP 1986, nr 13, s. 44), NSA przyjął, że: "1. Okoliczność, że przepis prawa materialnego pozostawia sposób rozstrzygnięcia sprawy uznaniu organu administracji, nie zwalnia sama przez się tego organu od obowiązku uzasadnienia faktycznego decyzji."

W uchwale z dnia 6 maja 2006 r. (sygn. akt II UZP 6/04 – OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy stwierdził, iż zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwarza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Wskazać należy także na tezę wyroku NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07 – LEX nr 368197): "Decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy (...) o systemie ubezpieczeń społecznych ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia."

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż w tej sprawie przyczyną odmowy umorzenia należności z tytułu składek było stwierdzenie przez Prezesa ZUS-u, iż nie wystąpiła po stronie wnioskodawcy którakolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności tych należności enumeratywnie wymieniona przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ZUS-u stwierdził, iż nie wystąpiły z oczywistych przyczyn przesłanki wymienione w zapisie art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a. Także nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 3, ponieważ pomimo, iż od dnia 20.12.2001r. zaprzestano prowadzenia działalności gospodarczej, to jednak jak dotąd nie stwierdzono braku majątku, z którego może być prowadzone postępowanie egzekucyjne. Nie wystąpiła także przesłanka wymieniona w pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego, ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w pkt 6, ponieważ nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Zakładu nie wystąpiła również żadna z przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., którą na zasadzie wyjątku, może organ ZUS-u zastosować mimo braku przesłanki ustawowej, tj. przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ w tym względzie zaznaczył, iż nie wykazano szczególnych uzasadnionych okoliczności które uzasadniałyby przychylenie się do wniosku. Dokonano analizy możliwości płatniczych strony w aspekcie jej sytuacji majątkowo rodzinnej wskazując, iż nie jest wymagana spłata należności z tytułu składek jednorazowo albowiem istnieje możliwość ratalnej spłaty zaległości, w zakresie czego powiadomiono, iż strona ma możliwość spłaty zaległości w 96 ratach. Wskazano także, iż w ocenie organu z uwagi na zebrany materiał dowodowy w sprawie nie wykazano by uregulowanie zaległych należności w dłuższym okresie czasu stanowiłoby niemożliwe do udźwignięcia obciążenie finansowe i wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. W ocenie ZUS Oddział w C. podjęcie pracy w pełnym wymiarze godzin pozwoli na uregulowanie zadłużenia.

Podniesiono także, iż z uwagi na dobro państwowych funduszy celowych których dysponentem jest ZUS postanowiono podjąć decyzję odmowną.

W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, iż przepisy art. 28 w tym i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak też § 3 powołanego rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne regulujące kwestie umarzania należności z tytułu składek, oparte są na uznaniu administracyjnym, a to oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (v. wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 28754/95, Wokanda 1996, nr 6, s. 36). Właściwa zaś ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana po uprzednim wyczerpującym zebraniem oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności występujących w sprawie. Tym samym, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające ich wydanie i ocenę wyników tego postępowania na tle obowiązujących przepisów przy rozważeniu argumentacji wnioskodawcy.

Sąd po analizie w tym zakresie spornego rozstrzygnięcia doszedł do przekonania, iż sporna decyzją jest prawidłowa. Organy przed podjęciem decyzji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające z udziałem strony na okoliczność ustalenia jej aktualnej sytuacji materialno finansowej w aspekcie konieczności rozważenia w niej zaistnienia przesłanek zarówno z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jak przepisów § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W szczególności wezwano stronę do określenia jej stanu majątkowo – finansowego z podaniem wysokości zarówno dochodów jak i wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, oraz dochodu jaki pozostaje na bieżące utrzymanie. W wydanych rozstrzygnięciach rozważono okoliczności faktyczne sprawy nie znajdując przy tym podstaw do przychylenia się do wniosku. Podjęta ocena istnienia rzeczowych przesłanek w kontrolowanej sprawie została dokonana po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego co do sytuacji materialno finansowej w jakiej się wnioskodawca znajduje, a zatem na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zebranego w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu organ ZUS-u dokonując koniecznych ustaleń w niniejszej sprawie za pomocą postępowania dowodowego, nie dopuścił się naruszenia prawa procesowego i ustalenia te są wystarczające do merytorycznego załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Tak zatem dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego nie można postawić zarzutu dowolności .

W przedstawionej sytuacji, gdy Zakład wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe i dokonał analizy tejże sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości płatniczych w kontekście możliwości umorzenia należności z tytułu składek oraz gdy sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie samo postępowania poprzedzające ich wydanie, a nie rozstrzygnięcie, ponieważ o tym, czy należności z tytułu składek powinny być umorzone rozstrzyga organ administracji publicznej, a nie Sąd, skład orzekający uznał, iż sporna decyzja odpowiada prawu i w konsekwencji skargę oddalił.

Jednocześnie skład orzekający zauważa, iż dochód netto [...] zł wykazany w oświadczeniu strony jaki pozostaje na członka rodziny po opłaceniu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania istotnie nie jest wysoki, jednak okoliczność ta nie może przemawiać za zasadnością skargi. Jak bowiem już nadmieniono, decyzje wydawane w trybie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opierają się na zasadzie uznania administracyjnego co oznacza, iż nawet w sytuacji zaistnienia przesłanek warunkujących umorzenie organ może odmówić ich umorzenia. W sytuacji bowiem gdy organ uprzednio przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do sytuacji materialno finansowej strony i oceni wyniki tego postępowania na tle obowiązujących przepisów przy rozważeniu argumentacji wnioskodawcy może odmówić umorzenia należności z tytułu składek. To zaś w niniejszej sprawie miało miejsce.

Podobnie należy ocenić argument skargowy wykazania, w ocenie strony skarżącej, przesłanki z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z uwagi na dane podane w oświadczeniu o dochodach jak i na treść pisma organu z [...] r. Natomiast odnosząc się do pisma organu z [...] r. w którym nie wyrażono zgody na ratalną spłatę zaległości z tytułu należnych składek dla ZUS w kwocie 400 zł m-nie, z uwagi na sytuację finansową strony nie wykazującą możliwości spłaty rat w w/w wysokości, to zauważyć trzeba, iż organ po złożonym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ponownie dokonał sytuacji materialnej strony i dostrzegając jednocześnie przy tym obiektywny brak takich możliwości decyzją z [...] poinformował o wydłużeniu możliwości ratalnej spłaty całości zadłużenia wskazując, iż taka możliwość istnieje w wymiarze 96 rat.

Zarzut natomiast, iż organ pominął treść wniosku, gdyż wydał decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek w całości, gdy strona w nim wnosiła o częściowe umorzenie należności, to stwierdzić trzeba, iż uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W sytuacji bowiem, gdy organ po analizie sytuacji materialno finansowej nie znalazł podstaw do umorzenia należności w całości to tym samym uznać należy, iż nie znalazł podstaw do przychylenia się do wniosku o częściowe umorzenie należności z tytułu składek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, ze zm.), oddalił skargę.

Uzasadnienie postanowienia z dnia 30 listopada 2010 r. o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 30 listopada 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Na rozprawie pełnomocnik strony wniósł o wypłatę kosztów wynagrodzenia za czynności radcy prawnego oświadczając przy tym, iż koszty te nie zostały mu zapłacone, ani w całości, ani tez w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Zgodnie z treścią art.250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami – dalej cyt. jako p.p.s.a.) wyznaczony adwokat, raca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.

Przywołany art. 250 p.p.s.a. regulując kwestie związane z wynagrodzeniem zawodowych pełnomocników ustanowionych w ramach przyznanego prawa pomocy, odsyła jednocześnie do odrębnych przepisów, wśród których znajdują się m.in. przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (Dz. U. Nr 163, poz. 1349).

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ulg w spłacaniu należności, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Z kolei zgodnie z treścią § 14 ust.2 pkt 1 lit. c rozporządzenia z dnia 2 grudnia 2002r. – w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu wynagrodzenie radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w innej sprawie wynosi [...] zł.

Zgodnie zaś z art.2 ust.3 w/w rozporządzenia w sprawach, w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu wynagrodzenie o którym mowa sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.

Mając na uwadze niezbędny nakład pracy pełnomocnika, charakter przedmiotowej sprawy oraz wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia Sąd uznał, że kwota [...] zł wynagrodzenia jest adekwatna do jego udziału w niniejszym postępowaniu.

Wysokość wynagrodzenia Sąd podwyższył dodatkowo o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, tj. o [...] zł