Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 473/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt 20, art. 190 ust. 1 i 2,  art. 211 ust. 1, art. 213 ust. 5, art. 216, art. 217 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: §5 ust. 1, §10 ust. 2,  §  13 ust. 4 pkt 2,  §15 ust. 1, §24 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 236 poz 1707
law: Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i  dyscyplinarnego wobec studentów
article: art. 40 §1 pkt 6, art. 144 §1, art.  146 §1
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi J.U. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej ds. Studentów [...] w P z dnia [...] marca 2010 r. w przedmiocie postępowania dyscyplinarnego, 1. uchyla zaskarżone orzeczenie i poprzedzające je orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej ds. Studentów [...] w P z dnia [...] stycznia 2010 r., 2. zasądza od Rektora [...] w P na rzecz skarżącego J.U. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

J.U. w roku akademickim 2008/2009 był studentem IV roku studiów na kierunku [...], Wydziału [...] w P i w ramach zajęć uczestniczył w zajęciach z przedmiotu "Widownia duża usługa" prowadzonego przez dr hab. inż. arch. E. P.-S. i dr inż. arch. S.S.. Rektor [...] w P w związku z zarzutami dotyczącymi kierowanych przeciwko niemu gróźb karalnych przez w/w wykładowców, pismem z dnia 10 sierpnia 2009 r. wezwał J.U. do wyjaśnienia stawianych przez niego zarzutów i wskazania dowodów a następnie pismem z dnia 31 sierpnia 2009r. polecił Rzecznikowi Dyscyplinarnemu do Spraw Studentów [...] w P wszczęcie postępowania wyjaśniającego celem analizy zachowania J.U. pod kątem obowiązków oraz godności studenta [...].

W związku z powyższym Rzecznik Dyscyplinarny do Spraw Studentów [...] w P postanowieniem z dnia [...] września 2009r. działając na podstawie art. 216 ust 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm. – dalej ustawa) oraz §5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 grudnia 2006r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec studentów (Dz.U. Nr 236, poz. 1707 – dalej rozporządzenie) wszczął postępowanie wyjaśniające dotyczące J.U.. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Rzecznik Dyscyplinarny pismem z dnia 2 listopada 2009r. zwrócił się do Komisji Dyscyplinarnej [...] w P o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec J.U. i o ukaranie w/w karą nagany.

Komisja Dyscyplinarna do Spraw Studentów [...] w P postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009r. działając na podstawie §13 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia wszczęła postępowanie dyscyplinarne i po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2010r. wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego, działając na podstawie §24 ust. 1 pkt 3, w zw. z §24 ust. 2 i §10 rozporządzenia umorzyła postępowanie dyscyplinarne wobec J.U. z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu. Wobec treści zgromadzony dowodów Komisja uznała, że nie mogło być wątpliwości co do tego, iż to obwiniony informował Sekretarza Generalnego NZS i [...] w P o rzekomych groźbach bezprawnych, ani też że miałyby one być formułowane przez wykładowców przedmiotu "Widownia duża usługa". Komisja wskazała, iż nie jest wykluczone, iż rzeczywistą motywacją działań obwinionego była chęć upomnienia się o terminową realizację zajęć dydaktycznych, która w jego ocenie była zagrożona. Komisja stwierdziła jednak, iż narzędzia, jakimi posłużył się obwiniony dalece wykroczyły poza zachowania dopuszczalne w ramach standardów obrony praw studentów i naruszyły godność studenta [...] w Poznaniu. W ocenie Komisji, ewentualne zastrzeżenia co do realizowania obowiązków dydaktycznych przez wykładowców nie mogą być egzekwowane przez studentów poprzez działania, jakich dopuścił się skarżący. Komisja wzięła pod szczególną uwagę fakt, iż obwiniony nie odwołał się od braku zaliczenia przedmiotu, mimo iż prawo takie przysługiwało mu zgodnie Regulaminem Studiów [...] w P . Niewłaściwe było ponadto w ocenie Komisji zachowanie obwinionego w związku z samymi rzekomymi groźbami. Zauważyć bowiem należy, iż kierowanie gróźb karalnych stanowi czyn zabroniony penalizowany w treści art. 190 § 1 kodeksu karnego. Zgodnie z treścią art. 190 tj 2 kk, ściganie gróźb karalnych odbywa się jedynie na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, iż jedynie skarżący mógłby wszcząć postępowanie karne wobec pedagogów, którzy kierowali rzekomo przeciwko niemu groźby. Brak wniosku o ściganie w tym zakresie pozostaje w opozycji do twierdzeń obwinionego, iż był gotowy przedstawić dowody przed sądem oraz twierdzeń obrony, która próbowała przedstawić działania obwinionego jako jego reakcję na niemożliwość znalezienia innego forum do przedstawienia swoich zarzutów oraz ich wyjaśnienia. W ocenie Komisji, odmowa współpracy z władzami [...] w Poznaniu, zaniechanie złożenia odwołania od odmowy zaliczenia przedmiotu oraz zaniechanie złożenia wniosku o ściganie sprawiły, iż sprawa zaliczenia przez obwinionego zajęć urosła do rozmiarów, w których obwiniony uznał za stosowne zwrócić się do podmiotu zewnętrznego - NZS - z informacją o kierowaniu przeciwko niemu gróźb karalnych. Po stwierdzeniu winy skarżącego Komisja uznała jednak, iż społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. Komisja miała na względzie nie tylko nakaz prewencji generalnej, ale przede wszystkim ograniczony krąg adresatów informacji przekazywanych przez obwinionego, co miałoby również znaczenie dla ustalenia wagi naruszenia dóbr osobistych wykładowców.

Od powyższego orzeczenia odwołanie złożył odrębnie J.U. i jego pełnomocnik, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu obrazę przepisów prawa materialnego poprzez prowadzenie postępowania i wydanie orzeczenia w sytuacji niedopuszczalności, tj naruszenie art. 211 ust. 1 w zw. z art. 217 ustawy w zw. z § 10 ust. 2 i § 15 ust. 1 rozporządzenia i wydanie orzeczenia nie przewidzianego prawem, tj. naruszenia § 24 rozporządzenia. W odwołaniach zarzucono również obrazę przepisów postępowania, co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, poprzez uchylanie pytań nie spełniających kwalifikacji wskazanej w powołanym przepisie, co mogło mieć wpływ na ocenę zeznań świadków (tj. naruszenie art. 171 § 6 kpk), oddalenie wniosków dowodowych obrony zmierzających do wykazania, iż wobec obwinionego mogły być kierowane groźby i uznanie że nie ma to związku ze sprawą (naruszenie art. 9 kpk w zw. z art. 170 § 1 kpk), oddalenie wniosku o wyłączenie protokolanta wobec którego zachodziły przesłanki wskazane w art. 146 § 1 w zw. z art. 41 § 1 kpk i prowadzenie postępowania i wydanie orzeczenia z jego udziałem, wydanie orzeczenia jedynie w "części czynu" zarzucanego przez Rzecznika Dyscyplinarnego, tj. naruszenie § 25 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia i art. 17 § 1 pkt. 9 kpk. wobec braku w tym zakresie skargi uprawnionego oskarżyciela. Skarżący zarzucili również błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na treść orzeczenia, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie kwestionował braku zaliczenia przedmiotu "Widownia, duża usługa" w regulaminowym trybie oraz przyjęcie, iż brak jest jakichkolwiek dowodów, aby upomnienie się przez obwinionego o 2 zajęcia, które nie odbyły się w terminie miało jakikolwiek wpływ na zachowanie nauczycieli akademickich wobec obwinionego, wbrew wnioskom z zeznań świadków i okoliczności sprawy. W oparciu o powołane zarzuty wnoszący odwołanie wnieśli o uchylenie orzeczenia w całości i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie orzeczenia i uniewinnienie obwinionego, a w dalszej kolejności o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna do Spraw Studentów [...] w P po rozpoznaniu odwołania na rozprawie w dniu [...] marca 2010r. uchyliła zaskarżone orzeczenie w całości i umorzyła postępowanie. Komisja Odwoławcza stwierdziła, że zarzuty odwołania okazały się częściowo zasadne, jednakże uchylenie zaskarżonego orzeczenia nastąpiło jedynie z przyczyn formalnych, zaś orzeczenie reformatoryjne uwzględnia w całości wnioski i ustalenia zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Komisja Odwoławcza w całości uznała za prawidłowe ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Komisję i ustalenia te przyjęła jak własne oraz podzieliła pogląd o znikomej szkodliwości społecznej czynu popełnionego przez skarżącego, który spowodował umorzenie postępowania zamiast skazania. Zdaniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, słuszny okazał się zarzut naruszenia §24 rozporządzenia poprzez wydania orzeczenia nie przewidzianego prawem. Zaskarżone orzeczenie w swej tezie zawierało bowiem sformułowanie, iż komisja "umarza postępowanie z powodu znikomej społecznej szkodliwości czynu". O ile więc sama przyczyna i treść decyzji procesowej była w ocenie Komisji Odwoławczej słuszna, to jednak zgodnie z §24 orzeczenie to powinno zawierać jedynie sformułowanie o umorzeniu postępowania. Zasadny okazał się także zarzut pominięcia w treści orzeczenia fragmentu zarzucanego czynu, który dotyczył przekazania przez obwinionego informacji o zarzutach wobec wykładowców w treści pisma do [...] w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2009r. Opis zarzucanego czynu w treści orzeczenia winien uwzględniać opis czynu wynikający z wniosku o ukaranie. Mając powyższe na uwadze, zaskarżone orzeczenie musiało zostać uchylone. Komisja Odwoławcza nie podzieliła jednak zarzutu co do niedopuszczalności prowadzenia postępowania dyscyplinarnego, z uwagi na fakt, iż obwiniony w trakcie postępowania wyjaśniającego przeniósł się na inną uczelnię i w momencie wszczynania postępowania dyscyplinarnego nie był już studentem [...] w P . Komisja Odwoławcza wskazała, iż w jej ocenie postępowanie dyscyplinarne może się toczyć, o ile w chwili wszczęcia postępowania wyjaśniającego obwiniony był studentem danej uczelni. Podstawy umorzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wskazane zostały bowiem w sposób wyczerpujący w treści §10 ust. 2 rozporządzenia, który nie przewiduje możliwości umorzenia postępowania wyjaśniającego z powodu utraty statusu studenta. Komisja Odwoławcza wskazał przy tym na treść §15 ust 1 rozporządzenia i art. 217 ust. 4 ustawy. Odnosząc się do zarzutów dotyczących uchylania pytań nie spełniających kwalifikacji wskazanej w przepisie art. 171 §6 kpk Komisja Odwoławcza stwierdziła, iż uchylenie określonych pytań jako sugerujących odpowiedź było w pełni uzasadnione Za nieuzasadniony uznano również zarzut dotyczący rzekomego oddalenia wniosków dowodowych obrony zmierzających do wykazania, iż wobec obwinionego mogły być kierowane groźby i uznanie, że nie ma to związku ze sprawą tj. naruszenie art. 9 kpk w zw. z art. 170 §1 kpk. Komisja Odwoławcza podzieliła stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu, iż przyczyną oddalenia wszystkich powyższych wniosków dowodowych była treść §20 ust 4 rozporządzenia oraz art. 170 §1 pkt 2 kpk w zw. z art. 223 ustawy. Znaczenia dla niniejszej sprawy nie miało bowiem ustalenie, czy obwiniony spotkał się z groźbami karalnymi ze strony wykładowców [...] w P . Przedmiotem czynionego zarzutu jest bowiem nie – formułowanie nieprawdziwych – lecz bezpodstawnych zarzutów. Naganne w ocenie Komisji było nie to, że obwiniony miałby powiedzieć nieprawdę, lecz że oskarżał publicznie i bez przedstawienia dowodów. W orzeczeniu zwrócono również uwagę, iż oferowane przez obronę wnioski nie nadawały się do ustalenia okoliczności, które chciałby z nich wywieść obwiniony. Przedstawiane dowody miałyby bowiem prowadzić do wykazania relacji obwinionego z nauczycielami akademickimi. W ocenie Komisji odwoławczej powyższe dowody słusznie uznano za nieprzydatne dla ustalenia okoliczności przydatnych dla sprawy. W orzeczeniu wskazano, iż odwołanie nie ustosunkowuje się do wątpliwości związanych z osobą wnioskowanego świadka – Z.W. Odnosząc się do zarzutów dotyczących wyłączenie protokolanta stwierdzono, iż nie zachodzą przesłanki wyłączenia protokolanta na zasadzie art. 40 i art. 41 kpk. W ocenie Komisji Odwoławczej nie wydaje się możliwe wzruszenie orzeczenia Komisji z powodu objęcia funkcji protokolanta przez osobę niezatrudnioną w [...] w P . Za nie wywierające żadnego wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia uznano również zarzuty dotyczące faktu (daty) wniesienia odwołania od braku zaliczenia przedmiotu "Widownia, duża usługa", uzyskania negatywnego wpisu z w/w przedmiotu i rzekomo bezpodstawnego ustalenia, iż brak jest dowodów, aby upomnienie się przez obwinionego o 2 nieodbyte zajęcia miało jakikolwiek wpływ na zachowanie nauczycieli wobec obwinionego.

J.U., reprezentowany przez adwokata W.O., kwestionując powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której zarzucił, że postępowanie dyscyplinarne zostało bezpodstawnie wszczęte i wbrew obowiązkowi wynikającego z odpowiedniego zastosowania art. 17 §1 pkt 8 kpk nieumorzone, a orzeczenie wydano w składzie nieznanym ustawie, tj. z naruszeniem art. 213 ust. 5 ustawy i bez rozstrzygnięcia w zakresie kosztów tj. z naruszeniem odpowiednio stosowanego art. 626 §1 kpk w zw. z art. 632 pkt 2 kpk. Skarżący za wadliwe uznał również uznanie przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną za prawidłowe i własne ustalenia stanu faktycznego dokonane i wyrażone przez Komisję Dyscyplinarną w jej orzeczeniu zapadłym jako wynik postępowania prowadzonego z naruszeniem art. 171 § 6 kpk, poprzez uchylanie pytań nie spełniających kwalifikacji wskazanej w przywołanym przepisie, co mogło mieć wpływ na ocenę zeznań świadków; art. 9 kpk w zw. z art. 170 §1 kpk poprzez nieprzeprowadzenie przez Komisję Dyscyplinarną wszystkich możliwych dowodów zmierzających do wyjaśnienia sprawy, w szczególności poprzez nieprzeprowądzenie dowodów wnioskowanych przez obrońcę obwinionego, mimo że nie zachodziła żadna z okoliczności wymienionych art. 170 § 1 pkt 1-5 kpk. Zdaniem skarżącego, naruszono również art. 146 § 1 w zw. z 41 § 1 kpk poprzez prowadzenie postępowania i wydanie orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej i Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej z udziałem protokolanta, wobec którego zachodziły przesłanki jego wyłączenia, co mogło mieć wpływ na treść orzeczenia. Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania z powodu niedopuszczalności jego prowadzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż w myśl art. art. 211 ust. 1 ustawy, odpowiedzialności dyscyplinarnej podlega student, z czego wynika, że warunkiem podlegania odpowiedzialności dyscyplinarnej jest posiadanie statusu studenta. Wyjątki od tego przewidziane w ustawie dotyczą jedynie sytuacji, w których postępowanie dyscyplinarne (a nie wyjaśniające) wszczęto w dacie posiadania statusu studenta. Stąd nie negując w całości wywodów z uzasadnienia skarżonego orzeczenia dotyczących przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu należy wskazać, iż są one trafne jedynie przy założeniu, że wszystkie przesłanki umorzenia postępowania dyscyplinarnego (a nie wyjaśniającego) zawiera i musi zawierać rozporządzenie. Jest to założenie nieuprawnione, gdyż zdaniem skarżącego, także z art. 17 ust. 1 pkt 8 kpk, stanowiącego, iż obwiniony nie podlega orzecznictwu komisji, wynika, że na podstawie art. 211 ust. 1 ustawy skarżący - nie będąc studentem danej uczelni w dacie postanowienia Komisji Dyscyplinarnej o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego - nie może podlegać takiemu postępowaniu. Skarżący, odnosząc się argumentacji dotyczącej art. 217 ust. 4 i 5 ustawy wskazał, że ustawodawca co do przedawnienia wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wypowiedział się jedynie w ust. 3, którego treść można stosować jednak wyłącznie w ramach zasady ogólnej z art. 211 ust. 2 ustawy. Oznacza to, że odpowiedzialności dyscyplinarnej podlega student, nie zaś były student. Skarżący wskazał również, że art. 217 ust. 4 ustawy dotyczy przedawnienia orzekania a nie wszczęcia. Oznacza to, że jeśli postępowanie wszczęto w terminach wskazanych w ust. 3, ale i z zachowaniem zasady z art. 211 ust. 2, to można w takim postępowaniu orzec najdalej w rok od opuszczenia uczelni przez studenta. Skarżący wskazał również, że rozporządzenie nie zawiera przepisów dotyczących kosztów. Odpowiednie stosowanie art. 626 § 1 kpk i art. 632. kpk implikuje obowiązek orzeczenia przez OKD o poniesieniu kosztów przez [...] w P . Skarżący stwierdził, iż wbrew stanowisku organów, wszelkimi możliwymi sposobami dążył do wyjaśnienia przedmiotowej sprawy, w tym domagał się przesłuchania świadków celem ustalenia relacji Obwiniony-Państwo S , co było jednak blokowane przez Komisję Dyscyplinarną. Jednocześnie KD i OKD opierają uznanie zarzutów przeciw Obwinionemu na zasadzie: nie ma znaczenia czy groźby były, ważne że Obwiniony nie przedstawił dowodów że były. Uzasadniając zarzut dotyczący wyłączenia protokolanta skarżący wskazał, że po ustaleniu, iż protokolant jest związany z kancelarią, z której usług [...] mogła korzystać w ramach sporu ze skarżącym na gruncie postępowań administracyjnych - obrona wskazała to jako okoliczność ponownie uzasadniającą wyłączenie protokolanta. Zdaniem Skarżącego, aplikant nie może być wzięty pod uwagę w odpowiednim stosowaniu art. 144 § 1 kpk, gdyż uczelnia ani nie prowadzi aplikacji ani nie szkoli aplikantów; w przypadku uczelni odpowiednie stosowanie art. 144 § 1 pozwalało by więc na protokołowanie przez pracownika, ewentualnie studenta [...]. Należy zwrócić uwagę na zasadę generalną, że protokolantem może być pracownik organu, wyjątek dla aplikanta zapisany w kpk wynika jedynie z celów dydaktycznych i musi być interpretowany restryktywnie. Kolejnym zarzutem jest udział tego samego protokolanta zarówno w posiedzeniach KD jak i OKD. Występująca tu tożsamość podmiotowa, budzi wątpliwość co do niezależności tych dwóch organów, z których jeden jest przecież powołany do oceny pracy drugiego. Ponadto Skarżący wskazał na błąd polegający na przyjęciu, iż nie kwestionował braku zaliczenia przedmiotu "Widownia, duża usługa". W uzasadnieniu odwołania do tych zarzutów wskazano: iż aby się odwoływać student musi mieć "od czego". Tymczasem skarżący wpis "nie zaliczam" uzyskał dopiero w styczniu 2010, z datą 15 czerwiec 2009. co uniemożliwiło wcześniejsze odwołanie.

Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna do Spraw Studentów [...] w P , odpowiadając na skargę, w całości podtrzymała stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i wniosła o odrzucenie skargi z uwagi na treść art. 58 §1 pkt 6 w zw. z art. 50 §1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa). W przypadku ustalenia przez Sąd braku podstaw do odrzucenia skargi, wniesiono o oddalenie skargi. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi Komisja Odwoławcza wskazała, iż skarżący - domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności jego prowadzenia - nie ma interesu prawnego, gdyż wydane orzeczenia odpowiada w swej treści żądaniu skarżącego. Obowiązujące przepisy nie pozwalają bowiem na umieszczenie w sentencji orzeczenia treści "umarza postępowanie w powodu niedopuszczalności jego prowadzenia". Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna w całości podtrzymała własne stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku orzeczenia o kosztach, wskazano że brak rozstrzygnięcia w tym zakresie w orzeczeniu dyscyplinarnym (nawet gdyby było konieczne) nie może stanowić podstawy skargi i nie uzasadnia interesu prawnego skarżącego w podejmowaniu czynności zmierzających do wydania orzeczenia takiego samego jak zaskarżone. Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku kompetencji do orzekania, Komisja Odwoławcza stwierdziła, iż w jej ocenie postępowanie dyscyplinarne może się toczyć, o ile obwiniony w chwili wszczęcia postępowania wyjaśniającego był studentem danej uczelni. Wbrew sugestiom obrony, w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do umorzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w związku z przeniesieniem się obwinionego na studia na [...] w Ł , a tym samym utraty statusu studenta [...] w Poznaniu, gdyż podstawy do tego nie daje §10 ust. 2 rozporządzenia. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego składu Komisji Odwoławczej wskazano, że z przepisu art. 213 ust. 5 ustawy nie wynika minimalna liczba członków Komisji. W postępowaniu dyscyplinarnym komisja drugiej instancji ma za zadanie skontrolować prawidłowość rozstrzygnięcia przez pierwszą komisję, do czego nie jest wymagany skład szerszy niż przy rozstrzyganiu komisji pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów dotyczących ustalenia stanu faktycznego, za bezzasadny uznano zarzut uchylenia pytań nie spełniających kwalifikacji art. 176 §6 kpk, co mogło mieć wpływ na ocenę zeznań świadków. Komisja Odwoławcza wskazała, że wnioskowane przez skarżącego dowody (badanie poligrafem, dowód na prawdopodobieństwo zaistnienia określonych sytuacji czy opinia biegłego w zakresie stosunków miedzy studentami i wykładowcami w Polsce) nie miały znaczenia dla niniejszej sprawy. Publiczne oskarżanie profesorów o czyn karalny z jednoczesną odmowa wyjaśnienia i udowodnienia zarzutów oraz powstrzymaniem się od złożenia w tym zakresie wymaganego wniosku o ściganie, nie może stanowić zachowania godnego studenta nawet wówczas, gdyby zarzuty były w istocie prawdziwe.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna do Spraw Studentów [...] w P w odpowiedzi na wniosek adwokata W.o. z dnia [...] kwietnia 2010r. działając na podstawie art. 626 §2 oraz art. 632a kpk w zw. z art. 223 ustawy, postanowiła kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążyć skarżącego z zakresie dotychczas poniesionym, a w pozostałym zakresie Uniwersytet A w P .

Skarżący i Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna do Spraw Studentów [...] w P w składanych przez siebie obszernych pismach procesowych podtrzymali twierdzenia i wnioski wyrażone w skardze i odpowiedzi na skargę.

Parlament Studentów RP, dopuszczony w ramach niniejszego postępowania w charakterze uczestnika, w piśmie procesowym wskazał na formalny wybieg organu II instancji polegający na przeniesieniu podstawy umorzenia z sentencji orzeczenia do uzasadnienia. Uczestnik postępowania odniósł się również do dostrzeżonej w polemice organu z pismem pełnomocnika skarżącego, próbie kwestionowania prawa do obrony na etapie postępowania dyscyplinarnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów [...] w P uchylająca rozstrzygnięcie Komisji Dyscyplinarnej i umarzająca postępowanie dyscyplinarne. Na wstępie wskazać należy, że przedmiotowa skarga jest dopuszczalna, wbrew stanowisku Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej. Komisja twierdzi, że skarżący - domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i umorzenia postępowania z powodu niedopuszczalności jego prowadzenia - nie ma interesu prawnego, gdyż wydane orzeczenia odpowiada w swej treści żądaniu skarżącego. Jednak zwrócić należy uwagę, iż podstawą umorzenia postępowania przez organ odwoławczy jest znikoma szkodliwość społeczna czynu zarzucanego skarżącemu. Zaś jednym z zarzutów podniesionych przez skarżącego jest brak kompetencji do orzekania przez Komisję Dyscyplinarną i Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną z uwagi na utratę statusu studenta [...] w P . Oznacza to, że skarżący posiada interes prawny w kontroli legalności zaskarżonych orzeczeń.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Ustawa o szkolnictwie wyższym, poddająca kognicji sądu administracyjnego skargi na prawomocne orzeczenia komisji dyscyplinarnej (art. 221 ustawy) nie wskazuje innego niż zgodność z prawem, kryterium kontroli zaskarżonego aktu. Oznacza to, że przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organy postępowania dyscyplinarnego oraz zgodności z prawem zapadłego w tym postępowaniu orzeczenia. Zważyć przy tym należy, iż zaskarżone orzeczenie nie jest aktem wydawanym w trybie przepisów postępowania administracyjnego lecz w trybie postępowania regulowanego ustawą, a w kwestiach nią nieuregulowanych, w trybie odpowiednio stosowanych przepisów kodeksu postępowania karnego.

Konsekwencją powyższego jest to, iż kontrolując legalność zaskarżonego orzeczenia dyscyplinarnego Sąd stosuje przepisy art. 145 § 1 i 2 ustawy ppsa. Przepis art. 145 § 2 ppsa ma bowiem zastosowanie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia wydane w innym postępowaniu, niż określone w kpa i postępowaniu egzekucyjnym. Użycie w tym przepisie określenia "decyzje i postanowienia", nie wyłącza innych rozstrzygnięć, jak np. orzeczenia dyscyplinarne. Istotnym jest natomiast, iż są to rozstrzygnięcia wydane na podstawie innych przepisów niż wymienione w § 1. W przypadku tych "innych rozstrzygnięć" przepis § 1 stosuje się z uwzględnieniem przepisów regulujących to postępowanie, w którym wydano zaskarżone rozstrzygnięcie. W świetle powyższego, podstawę do uwzględnienia skargi na orzeczenie komisji dyscyplinarnej dla studentów, stanowi stwierdzenie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, w którym zapadło zaskarżone orzeczenie oraz inne naruszenie przepisów postępowania, (w którym zapadło zaskarżone orzeczenie), jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej studenta stanowi przepis art. 211 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym za naruszenie przepisów obowiązujących w uczelni oraz za czyny uchybiające godności, student ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną przed komisją dyscyplinarną albo przed sądem koleżeńskim samorządu studenckiego, zwanym "sądem koleżeńskim". Zgodnie z art. 2 pkt 20 ustawy, studentem jest osoba kształcąca się na studiach pierwszego lub drugiego stopnia albo jednolitych studiach magisterskich. Z powyższego wynika, iż odpowiedzialność dyscyplinarna studenta oparta jest na zależności zakładowej między jednostką a szkołą wyższą. Podmiotem odpowiedzialności dyscyplinarnej może być więc wyłącznie osoba legitymująca się statusem studenta i wpisana na listę studentów konkretnego roku i wydziału (zob. P. Skuczyński, P. Zawadzki "Odpowiedzialność dyscyplinarna – podstawy, procedura i orzecznictwo w sprawach studentów Uniwersytetu Warszawskiego 2000 – 2005r." Wydawnictwo UW, Warszawa 2008, s. 47). Wskazują na to też przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej, tj. naruszenie norm prawnych regulujących działalność uniwersytetu, jak też naruszenie swoistej etyki wewnątrzzakładowej (zob. Z. Duniewska, Z problematyki pranego statusu studenta publicznej szkoły wyższej, w:Studia Prawno-Ekonomiczne, t. LXIX, 2004, s. 16). Na potwierdzenie tej ogólnej zasady sformułowanej w art. 211 ustawy, wskazać można m. in. art. 212 ustawy, zawierający katalog kar dyscyplinarnych. Jak słusznie zauważył skarżący, wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec osoby nie będącej już studentem, bezprzedmiotowym czyni zastosowanie niektórych kar przewidzianych w tym przepisie.

W tym miejscu wskazać należy, iż prawodawca wyraźnie różnicuje postępowanie wyjaśniające i postępowanie dyscyplinarne. Powyższe wynika wprost z treści przepisów art. 216 i 217 ustawy oraz z brzmienia rozporządzenia wykonawczego wydanego przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, regulującego w rozdziale 2 postępowanie wyjaśniające a w rozdziale 3 postępowanie dyscyplinarne. Stwierdzić przy tym należy, iż wymienionych w §10 ust. 2 i §24 ust. 2 podstaw do umorzenia postępowania wyjaśniającego i wszczętego postępowania dyscyplinarnego, nie można traktować jako katalogu zamkniętego, czyniącym zasadnym prowadzenie postępowania dyscyplinarnego wobec osoby, w sprawie której toczyło się postępowanie wyjaśniające i która utraciła status studenta przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. Wykładnia przepisu rozporządzenia nie może bowiem prowadzić do skutków sprzecznych z ustawą, która odpowiedzialność dyscyplinarną uzależnia od posiadanego statusu.

Taka wykładnia przepisu art. 211 ust. 1 ustawy, jak przedstawiono powyżej, nie jest sprzeczna z wskazanymi przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną przepisami §15 ust. 1 rozporządzenia i art. 217 ust. 2 i 3 ustawy. Zgodnie bowiem z §15 ust. 1 rozporządzenia, w razie przeniesienia się obwinionego do innej uczelni w czasie toczącego się przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego rektor uczelni zawiadamia o fakcie prowadzenia postępowania dyscyplinarnego rektora uczelni, do której obwiniony się przeniósł, a po ukończeniu postępowania przysyła mu odpis prawomocnego orzeczenia. Przepis wyraźnie wskazuje więc na fakt formalnego wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Przepisy art. 217 ust. 2 i 3 ustawy określają zaś ogólną zasadę pozbawiającą komisję dyscyplinarną możliwości wszczęcia postępowania dyscyplinarnego po upływie sześciu miesięcy od dnia uzyskania przez rektora wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary lub po upływie trzech lat od dnia jego popełnienia i wskazują na przedawnienie orzekania po upływie roku od opuszczenia uczelni przez studenta.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż istotnym dla sprawy jest ustalenie daty utraty przez skarżącego statusu studenta. Zgodnie z art. 190 ust. 1 ustawy, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej skreśla studenta z listy studentów, w przypadku niepodjęcia studiów, rezygnacji ze studiów, niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego i ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. Kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może również skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce, nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie i niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów (art. 190 ust. 2 ustawy). Mając powyższe na uwadze, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie mogą zachodzić dwie przesłanki skreślenia z listy studentów [...] w P – tj. przeniesienie się studenta na inną uczelnię i nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. W obu przypadkach nie jest jednak wyjaśniony stan faktyczny sprawy. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w tym z pism Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, J.U. na dzień 1 października 2009r. nie był już studentem [...] w P , gdyż podjął studia na [...] w i. Zwrócić należy jednak uwagę, że warunkiem przeniesienia na inną uczelnię jest uzyskanie zgody kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej jednostki przejmującej, wyrażonej w formie decyzji, po stwierdzeniu, że zainteresowany wypełnił wszystkie obowiązki wynikające z przepisów obowiązujących w uczelni, która opuszcza (art. 171 ust. 2 ustawy). Podstawę do skreślenia z listy studentów uczelni opuszczanej stanowi zaś oświadczenie studenta o rezygnacji ze studiów. Sam fakt podjęcia studiów na innej uczelni nie przesądza bowiem o zasadności wydania decyzji o skreśleniu, gdyż ustawodawca nie przewidział zakazu w zakresie studiowania na dwóch lub więcej uczelniach. W związku z powyższym, niezłożenie oświadczenia o rezygnacji ze studiów oznaczać będzie studiowanie równoległe na dwóch uczelniach (zob. Kamil Klonowski "Utrata statusu studenta szkoły wyższej" Studia Prawnoustrojowe t. 9, 2009. s. 247). W aktach brak jest jednak oświadczenia studenta o rezygnacji ze studiów na [...] w P , jak i samej decyzji o skreśleniu z listy studentów, w związku z podjęciem studiów na innej uczelni. Wątpliwości związanych z powyższą sprawą nie rozwiązują bowiem oświadczenia złożone przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie, w tym okoliczności związane z wydaniem i doręczeniem decyzji o skreśleniu J.U. z listy studentów [...] w Ł . W tym miejscu wskazać należy, iż decyzja wydana w przedmiocie skreślenia z listy studentów wykracza poza zakres niniejszej sprawy, w związku z czym Sąd w niniejszej sprawie nie jest uprawniony do kontroli legalności w/w decyzji.

Mając powyższe na uwadze, uwzględniając fakt, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie stan faktyczny sprawy pozwalający na uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zachodziły przesłanki podmiotowe do przeprowadzenia postępowania dyscyplinarnego, tj. nie wyjaśniono w sposób nie budzący wątpliwości statusu skarżącego na dzień wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, zasadnym jest uchylenie orzeczeń Komisji Dyscyplinarnej i Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów [...] w P . Organy, ponownie prowadząc sprawę ustalą w sposób niebudzący wątpliwości fakt i datę wydania oraz doręczenia decyzji o skreśleniu z listy studentów, pamiętając o tym, iż decyzja o skreśleniu z listy studentów ma charakter decyzji konstytutywnej. Skutek prawny takiej decyzji powstaje zatem dopiero z chwilą doręczenia lub ogłoszenia takiego aktu, a więc ex nunc.

W przypadku stwierdzenia utraty przez obwinionego statusu studenta przed formalnym wszczęciem postępowania dyscyplinarnego, wobec braku wyraźnie sformułowanych podstaw do umorzenia postępowania z tej przyczyny, pod ocenę organu pozostawić należy wydanie orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego na podstawie § 13 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego do ustawy.

Odnosząc się do zarzutu wskazującego na uchybienie dotyczące nie wyłączenia protokolanta będącego pracownikiem kancelarii prawnej i odbywającego aplikację radcowską wskazać należy, iż zasadnicze znaczenie ma treść art. 144 §1 kpk. W myśl tego przepisu, protokół rozprawy spisuje co do zasady aplikant lub pracownik sekretariatu. Mając na uwadze wykładnię powyższego przepisu, zastosowaną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010r. sygn. akt I KZP 28/09, przy uwzględnieniu zastosowania w/w przepisu przez Komisję Dyscyplinarną i Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną do Spraw Studentów [...] w P stwierdzić należy, iż protokolantem na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia w ramach postępowania dyscyplinarnego może być wyłącznie pracownik sekretariatu uczelni, który w przeciwieństwie do pracownika kancelarii prawnej obsługującej uczelnię odzwierciedla kryteria merytoryczne (wiarygodność, odpowiedzialność, stosowne umiejętności) i formalne (więź organizacyjna z konkretną uczelnią), których spełnienie pozwala na dopuszczenie do pełnienia tej funkcji. Powyższe oznacza, iż za w pełni uzasadnione uznać należy zarzuty podniesione wobec protokołu rozpraw prowadzonych przez Komisję Dyscyplinarną i Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną. Ponadto stwierdzić należy, iż uwadze Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej umknęło, że B.Ch, pełniący funkcję protokolanta na rozprawie przed tą komisją, protokołował także na rozprawie poprzedzającej wydanie orzeczenia przez Komisję Dyscyplinarną, co na podstawie art. 40 §1 pkt 6 kpk stanowi podstawę do jego wyłączenia. Wynika to z ogólnej zasady, iż wobec protokolantów stosuje się reguły dotyczące wyłączenia stosowane wobec sędziów (art. 146 §1 kpk). Tym samym, mając na uwadze fakt, iż sporządzenie przez osobę wyłączoną od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym ustaleń z przebiegu tego posiedzenia stanowi podstawę do uchylenia orzeczenia dyscyplinarnego (zob wyrok NSA z dnia 7 maja 2002r. sygn. akt II SA 3611/01 Lex nr 121914), uwzględniając również wadliwość spisywania protokołu przez osobę nie będącą pracownikiem uczelni, stwierdzić należy, iż stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania.

Uwzględniając fakt, iż postanowieniem z dnia [...] lipca 2010r. rozpoznano wniosek adwokata W.O. z dnia 26 kwietnia 2010r. w przedmiocie uzupełnienia orzeczenia odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do Spraw Studentów [...] w P o rozstrzygnięcie co do kosztów postępowania oraz przyznania skarżącemu zwrotu poniesionych wydatków, w tym z tytułu ustanowienia obrońcy, stwierdzić należy, iż zarzut skargi dotyczący braku orzeczenia w tym zakresie stracił rację bytu.

Zarzut dotyczący wadliwego orzeczenia wydanego w składzie trzyosobowym jako nieznanym ustawie, nie znajduje oparcia w treści art. 213 ust. 5 ustawy. Zgodnie bowiem z art. 213 ust. 5 ustawy, komisja dyscyplinarna orzeka w składzie złożonym z przewodniczącego składu orzekającego, którym jest nauczyciel akademicki, oraz w równej liczbie, z nauczycieli akademickich i studentów. Powyższy przepis nie oznacza jednak, iż minimalny skład komisji jest 5 osobowy. Ustawodawca określając taki skład komisji dyscyplinarnej wskazał bowiem wyłącznie, iż przewodniczącym ma być nauczyciel akademicki, oraz określił zasadę równego podziału składu członków komisji pomiędzy nauczycieli akademickich i studentów.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących prawidłowości przeprowadzonego postępowania dowodowego stwierdzić należy, iż rozstrzyganie tych zarzutów na tym etapie postępowania byłoby przedwczesne, z uwagi na zasadność ustalenia przez organ przesłanki podmiotowej prowadzonego postępowania (status studenta).

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c oraz art. 145§2 ppsa orzekł jak w pkt 1 sentencji orzeczenia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. W kwestii wykonalności orzeczenia (art. 152 ppsa) nie rozstrzygano w związku z jego treścią (umorzenie postępowania ) i brakiem przedmiotu wykonania.

ja