Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 60/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 184 ust.5, art. 199
journal: Dz.U. 2021 poz 478
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 maja 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska Sędzia WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. N. na decyzję Rektora Politechniki [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Politechniki [...] z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Rektora Politechniki Łódzkiej na rzecz skarżącego J. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Rektor Politechniki [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2, art. 157 § 1, art. 158 § 1, art. 104, 107 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 199 ust. 1 pkt 3, ust. 2, 4 i 5, art. 175, art. 181 ust. 1, 3, 4 i 6, art. 184, art. 186 ust. 1 oraz art. 207 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.), a także art. 270 ust. 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.), art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz 478 ze zm.) oraz Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki [...] z dnia 5 czerwca 2018 r. wraz z załącznikami i Podziału Roku Akademickiego 2018/19 w Politechnice [...], utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów z [...] r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji [...] z [...] r. orzekającej o przyznaniu J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akademickim 2018/19.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Decyzją z [...] r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] przyznała J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akademickim 2018/2019 w wysokości 950 zł miesięcznie. W decyzji wskazano, że skarżący uzyskał w rankingu 173,66 punktów.

20 czerwca 2019 r. stronie doręczono zawiadomienie z 14 czerwca 2019 r. Odwoławczej Komisji Stypendialnej Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] r.

Postanowieniem z [...] r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] wstrzymała wykonanie decyzji własnej z [...] r. o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów.

Decyzją z [...] r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] stwierdziła nieważność decyzji własnej z [...] r. o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów.

J.N. wniósł następnie o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchylenie lub stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Ponadto wniósł zażalenie na postanowienie wstrzymujące wykonanie decyzji z [...] r. o przyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów.

Decyzją z [...] r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z [...] r. Jednocześnie postanowieniem z [...] r. utrzymała także w mocy postanowienie własne z [...] r. o wstrzymaniu wykonania decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] z [...] r. przyznającej stypendium dla najlepszych doktorantów.

Na powyższą decyzję J.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z 22 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 996/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] z powodu naruszenia przepisów o wyłączeniu w podejmowaniu decyzji członków organu kolegialnego, biorących udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3591/21 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez organ na ww. orzeczenie sądu I instancji.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Rektor Politechniki [...], wskazaną na wstępie decyzją z [...] r. utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] z [...] r. Wydając przedmiotową decyzję wyjaśniono jednocześnie, że w roku akademickim 2021/2022 w Politechnice [...] nie powołano komisji stypendialnej, ani odwoławczej komisji stypendialnej w trybie art. 86 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zatem uprawnionym do wydania decyzji w sprawie był Rektor Politechniki [...].

Odnosząc się do meritum sprawy, Rektor P[...] zgodził się ze stanowiskiem i argumentacją zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Wskazał, że podstawowym źródłem prawa w uzyskaniu stypendium dla najlepszych doktorantów jest art. 199 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Stosownie do powołanego przepisu doktorant może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium dla najlepszych doktorantów. Z brzmienia art. 199 ust. 5 pkt 2 ustawy wynika, że przedmiotowe stypendium może otrzymać doktorant na drugim i kolejnych latach studiów doktoranckich, który w roku akademickim poprzedzającym przyznanie stypendium spełnił łącznie następujące warunki: uzyskał bardzo dobre wyniki egzaminów objętych programem studiów doktoranckich, wykazał się postępami w pracy naukowej i przygotowaniu rozprawy doktorskiej, podczas studiów doktoranckich prowadzonych przez uczelnię wykazał się szczególnym zaangażowaniem w pracy dydaktycznej.

Jak podniósł dalej organ odwoławczy, prawo do stypendium dla najlepszych doktorantów doznaje jednak pewnych ograniczeń. Z kręgu doktorantów wyłączeni są, na mocy art. 184 ust. 5 ww. ustawy, ci studenci/doktoranci, którzy po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów, chyba że kontynuują studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Z przepisu wynikać ma zatem, iż ww. świadczenia przysługują studentom/doktorantom do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego. Ustawodawca nie przewidział możliwości przyznawania pomocy materialnej osobom posiadającym już tytuł zawodowy/naukowy. W związku z powyższym, w opinii organu, po uzyskaniu kwalifikacji III stopnia - uzyskania tytułu naukowego doktora (bez odbywania studiów doktoranckich) i podjęciu kolejnych studiów doktoranckich nie przysługuje stypendium dla najlepszych doktorantów. Nie kontynuuje się bowiem studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego.

Rektor P[...] powołał się ponadto w swojej argumentacji na opinię Komisji Prawnej Krajowej Rady Doktorantów, zgodnie z którą uczestnik studiów doktoranckich posiadający stopień naukowy nie może pobierać stypendium socjalnego, zapomogi, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium dla najlepszych doktorantów oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Na brak możliwości pobierania stypendiów, o których mowa powyżej, nie wpływa ani odbycie studiów doktoranckich bez uzyskania stopnia doktora, ani uzyskanie tego stopnia poza studiami doktoranckimi, a jedynie sam fakt posiadania stopnia naukowego. Należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z przepisem art. 199 ust. 4 ustawy do przyznania świadczeń, o których mowa w ust. I pkt 1-3 tj. m.in. stypendium dla najlepszych doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy o pomocy materialnej dla studentów. Zgodnie z opinią prawną KRD, którą podzielał organ, "...istotą procesu "odpowiedniego" stosowania przepisów z innego obszaru jest m. in. niwelowanie różnic językowych pomiędzy dwoma obszarami, do których należy stosować określone przepisy - obszaru pierwszego, w którym przepisy są stosowane wprost oraz obszaru drugiego, w którym stosowanie przepisów zaczerpniętych z obszaru pierwszego następuje "odpowiednio". Gdyby bowiem potrzeby niwelowania takich różnic językowych nie było, to ustawodawca przewidziałby po prostu "stosowanie" lub "stosowanie wprost", nie zaś stosowanie "odpowiednio". Jeśli zatem "ukończenie studiów" w przypadku studiów I stopnia, II stopnia lub jednolitych magisterskich nie budzi wątpliwości, natomiast takie wątpliwości językowe występują na gruncie studiów doktoranckich i nie można ich usunąć przy użyciu dyrektyw wykładni językowej i systemowej, to w procesie "odpowiedniego" stosowania prawa należy nadać takie znaczenie sformułowaniu "ukończenie studiów doktoranckich", które będzie możliwie najbliższe celowi, jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu art. 184 ust. 5 i art. 199 ust. 4 ustawy...".

Rektor [...] podkreślił również, że dla oceny możliwości pobierania stypendiów przez osobę posiadającą stopień naukowy znaczenie mają również uregulowania konstytucyjne. Zgodnie z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP celem tworzenia i wspierania przez władze publiczne systemów indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów jest zapewnienie powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Oznacza to, że z treścią art. 70 ust. 4 Konstytucji RP nie daje się pogodzić pobieranie przez osobę posiadającą już stopień naukowy stypendiów, których celem jest przecież umożliwienie lub finansowo-organizacyjne ułatwienie uzyskania takich uprawnień przez osoby ich nieposiadające. W takim stanie faktycznym stypendium przestaje być bowiem instrumentem ułatwiającym uzyskanie stosownych kwalifikacji. Należy więc dokonywać takiej wykładni przepisów dotyczących zasad przyznawania stypendiów, której wynik nie będzie w oczywisty sposób sprzeczny z normami konstytucyjnymi, choćby nawet dana zasada konstytucyjna miała charakter wyłącznie normy programowej, jak to ma miejsce w przypadku art. 70 ust. 4.

Rektor [...] poinformował także, iż Regulamin Pomocy Materialnej dla Studentów Politechniki [...] nie ogranicza możliwości przyznania świadczeń pomocy materialnej tym doktorantom, którzy kontynuują naukę na trzecim stopniu w celu uzyskania tytułu doktora. Z kręgu doktorantów, wyłączeni są na mocy art. 184 ust.5 ustawy ci studenci/doktoranci, którzy po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów, chyba że kontynuują studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Z przepisu ustawy jednoznacznie wynika, iż ww. świadczenia przysługują studentom/doktorantom do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego.

Skargę na decyzję Rektora [...] z [...] r. wywiódł J.N., zarzucając jej:

1. błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, że zaszło prawdopodobieństwo dotknięcia wadą rażącego naruszenia prawa;

2. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 159 § 1 w zw. z 156 § 1 KPA poprzez wydanie na jego podstawie decyzji/postanowienia w sytuacji, gdy nie zachodziła przesłanka uprawdopodobnienia rażącego naruszenia prawa;

3. wydanie decyzji z [...] r. i podtrzymanie jej decyzją z [...] r., zmieniającej wcześniejszą decyzję ostateczną, bez podstawy prawnej, ewentualnie z rażącym naruszeniem prawa poprzez nieuzyskanie wymaganej prawem zgody strony, która na podstawie decyzji pierwotnej nabyła prawo do stypendium, tj. zaistnienie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 i 3 KPA, zwłaszcza w sytuacji, gdy bezpodstawnie stwierdzono nieważność decyzji z [...] r.

4. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 156 § 1 pkt 2 KPA i stwierdzenie na podstawie tego przepisu nieważności decyzji

z [...] r. z uwagi na rzekome rażące naruszenie prawa, w sytuacji gdy decyzja z [...] r. została wydana zgodnie z prawem, a zatem tym bardziej bez rażącego naruszenia prawa, które to uchybienie ponadto stanowi o zaistnieniu przesłanki stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w przedmiotowym zakresie z uwagi na wydanie jej w tym zakresie bez podstawy prawnej, ewentualnie z rażącym naruszeniem prawa;

5. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ten ostatni przepis znajduje zastosowanie wobec doktorantów, w sytuacji gdy zgodnie z art. 199 ust. 4 przepisy winny być stosowane "odpowiednio" i w zakresie "przyznawania" stypendiów, zatem nie znajdują zastosowania wobec stypendiów przeznaczonych dla najlepszych doktorantów przesłanki negatywne tam wymienione, a jedynie tryb postępowania opisany w przepisach dotyczących studentów, zwłaszcza przy fakcie obowiązywania aktu szczegółowego w postaci Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki [...];

6. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że posiadanie tytułu doktora określonej kategorii nauk wyklucza przyznanie przedmiotowego stypendium utożsamiając przy tym błędnie pojęcia: uzyskania kwalifikacji III stopnia z ukończeniem studiów doktoranckich jednocześnie błędnie uznając, iż z zapisu ustawy jednoznacznie wynika, że świadczenia w postaci stypendium przysługują do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego. Ponadto organ błędnie zinterpretował, że ustawodawca nie przewidział możliwości przyznawania pomocy materialnej osobom posiadającym tytuł zawodowy/naukowy. W sytuacji, w której skarżący jest bezspornie doktorantem i nie ukończył wcześniej studiów doktoranckich, natomiast jego celem jest uzyskanie kolejnego tytułu doktora nauk z innej dziedziny, ten przepis bezspornie nie wyklucza skarżącego z grona beneficjentów stypendium dla najlepszych doktorantów, co więcej nie istnieją żadne inne przepisy, na podstawie których mógłby on zostać wykluczony.

7. naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez niewłaściwe zastosowanie ust. 8 pkt 9 rozdz. 1 Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki [...] w sytuacji, gdy rzeczywisty stan faktyczny nie dawał podstaw do zastosowania tego przepisu i odmowę na jego podstawie przyznania stypendium, gdyż nie zaszło, a ponadto nie zostało przez organ stwierdzone "ukończenie studiów" i odbycie procesu edukacyjnego na uczelni, a jedynie zdobycie stopnia doktora, które to jednak nie jest przesłanką negatywną uzyskania przedmiotowego stypendium;

8. naruszenie art. 7a § 1 KPA poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości i stwierdzonej przez organ niespójności w przepisach wewnętrznych uczelni i przepisach powszechnych na niekorzyść uczestnika postępowania;

9. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 KPA poprzez brak podania źródła opinii wydanej rzekomo przez Komisję Prawną Krajowej Rady Doktorantów, na którą powołuje się organ i na której również organ oparł swoją decyzję. Pozbawiło to skarżącego możliwości wypowiedzenia się na jej temat, czym organ naruszył również art. 9 KPA. Wymóg podania źródła jest tym bardziej zasadny, że opinia została podana w formie cytatu. Niestety brak podania źródła rodzi uzasadnione obawy, że treść zawarta w przytoczonym cytacie w ocenie Skarżącego mogła zostać "wyrwana" z kontekstu i nie odzwierciedlać stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszej sprawy.

10. naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 KPA poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a w szczególności poprzez posłużenie się przez organ niezrozumiałą i błędną argumentacją wydaną rzekomo przez Komisję Prawną Krajowej Rady Doktorantów w celu uzasadnienia decyzji. Jak się okazało, opinia ta nie jest opinią Komisji Prawnej Krajowej Rady Doktorantów, lecz zdaniem odrębnym.

11. naruszenie art. 6, 7 i 8 § 1 KPA poprzez rozstrzygnięcie przez organ sprawy z oczywistym pominięciem przepisów prawa prowadzącym do nieważności decyzji, niepodjęcie czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego mając na względzie słuszny interes obywateli oraz w sposób burzący zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej z uwagi na kolejną zmianę podstaw decyzji względem słusznych zarzutów uczestnika postępowania, nie zmieniając jednocześnie w skutkach samej decyzji względem uczestnika.

12. naruszenie przepisu art. 35 § 3 KPA poprzez przewlekłe rozpatrywanie sprawy, co potwierdza przedstawiona w uzasadnieniu chronologia wydarzeń. Na przewlekłość postępowania kluczowy wpływ mają popełniane przez organ błędy formalne, powodując, że postępowanie przeciąga się w czasie i jest nieefektywne.

W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty skargi.

Na tej podstawie skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania niezbędnych do dochodzenia praw. Do skargi skarżący załączył opinię prawną z 8 kwietnia 2017 r., sporządzoną przez P.S. – Przewodniczącego Komisji Prawnej Krajowej Reprezentacji Doktorantów, w przedmiocie dopuszczalności korzystania przez uczestnika studiów doktoranckich ze świadczeń pomocy materialnej w sytuacji posiadania przezeń stopnia naukowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wskazać należy, że skarżący wniósł w skardze o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Jednocześnie Rektor [...] w odpowiedzi na skargę wskazał, iż nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy, co w całości wypełniało przesłankę rozpoznania sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Przechodząc do meritum sprawy trzeba na wstępie zaznaczyć, że kontrolowane w sprawie rozstrzygnięcia organów administracji wydane zostały na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. ramach nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji przewidującego stwierdzenie nieważności decyzji w związku z wydaniem jej z rażącym naruszeniem prawa. Zważyć wypada, iż stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych z art. 16 § 1 k.p.a. W konsekwencji, przedmiotem weryfikacji w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie są jakiekolwiek uchybienia kontrolowanej decyzji, a tylko uchybienia o charakterze kwalifikowanym, tj. wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Co więcej, kontroli Sądu nie podlegają ustalenia stanu faktycznego sprawy, gdyż jej przedmiotem jest wyłącznie ocena, czy w sprawie mamy do czynienia z kwalifikowaną wadą prawną tkwiącą bezpośrednio w samej decyzji, ze względu na którą od początku jej wydania nie powinna ona funkcjonować w obrocie prawnym. W tej sprawie oznaczać to musiało stwierdzenie, czy decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] z [...] r. nr [...] orzekająca o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akademickim 2018/19 została wydana z rażącym naruszeniem prawa, o którym stanowi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Pokreślić wypada, że rażące naruszenie prawa zachodzi, jeżeli treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest również to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W tym kontekście, zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie prawa i postępowania administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że pod pojęciem "rażącego naruszenia prawa" należy rozumieć wyłącznie oczywiste naruszenie przepisu prawa. Oczywistość taka powinna zaś sprowadzać się do jaskrawej sprzeczności miedzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może być zatem naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, tzn. taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Tym samym w powyższej przesłance stwierdzenia nieważności decyzji nie mieści się błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną jej wydania (por. W. Chróścielewski, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. Z. Kmieciak, W. Chróścielewski, Warszawa 2019, s. 857; M. Jaśkowska, w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. A. Wróbel, M. Jaśkowska, Warszawa 2018, s. 1054-1055, a także M. Karpiuk, M. Mazuryk, Glosa do wyroku NSA z dnia 13 czerwca 2003 r., I SA 2903/01, LEX/el. 2011; wyrok NSA z 10 maja 2022 r. III OSK 1083/21). Inaczej rzecz ujmując, rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, jeśli treść takiego rozstrzygnięcia pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa, tzn. gdy wynika to z ich prostego zestawienia i nie stanowi konsekwencji błędu w wykładni prawa, lecz świadczy w sposób jasny i niedwuznaczny o przekroczeniu prawa. Rażąco może być zatem naruszony tylko przepis niebudzący wątpliwości interpretacyjnych, a więc taki, który nie dopuszcza możliwość rozbieżnych jego wykładni (zob. m.in. wyrok NSA z 8 marca 2012 r. I OSK 363/11; wyrok NSA z 6 lutego 1995 r. II SA 1531/94; wyrok NSA z 18 czerwca 1997 r. III SA 422/96; wyrok NSA z 29 listopada 1997 r. III SA 1134/96, wyrok NSA z 6 lutego 2006 r. I FSK 439/05; wyrok WSA w Gdańsku z 8 grudnia 2021 r, II SA/Gd 478/21 – https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać ponadto trzeba, że oprócz powyższego decyzja, wobec której stawia się zarzut wydania z rażącym naruszeniem prawa powinna wywoływać skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Chodzi o takie skutki gospodarcze lub społeczne, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie rozstrzygnięcia jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. m.in. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r. II OSK 1256/19).

W tej sprawie nie zachodzą powyższe przesłanki dotyczące rażącego naruszenia prawa. Przenosząc bowiem przytoczone ustalenia, które skład orzekający w pełni podziela i przyjmuje za własne, na grunt rozpatrywanej sprawy, należy przyjąć, że obowiązkiem organów orzekających o stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej skarżącemu prawo do stypendium dla najlepszych doktorantów było wykazanie wymienionych wyżej cech tego rozstrzygnięcia, świadczących, iż rzeczywiście było ono dotknięte kwalifikowaną wadą prawną w związku naruszeniem przy jego wydawaniu prawa w stopniu rażącym. Lektura uzasadnienia decyzji organu I instancji z [...] r., jak również utrzymującej ją w mocy zaskarżonej decyzji Rektora [...] z [...] r. prowadzi do wniosku, że w ogóle nie wskazują one konkretnego przepisu prawa materialnego, który miał zostać naruszony w sposób kwalifikowany, odnosząc stan faktyczny sprawy do licznych przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, w szczególności jej art. 184 ust. 5 oraz 199, a także postanowień Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki [...]. Przy czym, co trzeba wyraźnie podkreślić, organy uczelnianej administracji stypendialnej dowodzą swoich racji wywodząc je w drodze skomplikowanego procesu wykładni ww. unormować, co wynika nie tyle nawet ze stopnia ich skomplikowania, co z faktu, że sam ustawodawca, poprzez odesłanie zawarte w art. 199 ust. 4 powołanej wcześniej ustawy, odsyła w przypadku świadczeń pomocy materialnej przysługujących doktorantom do odpowiedniego stosowania przepisów o pomocy materialnej dla studentów. Należy więc dostrzec, że już tylko ten zabieg ustawodawczy powoduje, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, bowiem w rozpoznawanym przypadku nie mamy do czynienia z przepisami dającymi się stosować w ich bezpośrednim i jednoznacznym brzmieniu. Dla ich należytego odkodowania konieczne jest wszak sięgnięcie do innego zakresu odniesienia i to w dodatku nie poprzez zastosowanie wprost przepisów z zakresu pomocy materialnej dla studentów w stosunku do doktorantów, lecz do stosowania odpowiedniego, a więc zakładającego także modyfikacje przepisów z drugiego zakresu odniesienia, czy wręcz niestosowanie niektórych z tych unormowań, jeśli nie są one adekwatne do sytuacji prawnej i faktycznej, w jakiej znajduje się doktorant.

Nie ulega też wątpliwości, że w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z przepisami, które nie rodziłyby żadnych wątpliwości interpretacyjnych, skoro nawet w zaskarżonej decyzji Rektor [...] powołuje się na potrzeby wyjaśnienia przyjętego ich rozumienia na opinię prawną Krajowej Reprezentacji Doktorantów, a więc dokumentu, który niejako ze swej natury powstaje wówczas, gdy treść przepisu (przepisów) rodzi niejasności co do właściwego stosowania w praktyce. Co więcej, opinia, na którą powołuje się Rektor [...], pozostaje w całkowitej sprzeczności z treścią późniejsze opinii, załączonej do skargi przez skarżącego, sporządzonej przez Przewodniczącego Komisji Prawnej Krajowej Reprezentacji Doktorantów. Jak zatem widać, nawet w ramach tego samego podmiotu opiniującego optyka patrzenia na to samo zagadnienie okazała się zmienna. Nie pozwala to więc przyjąć, jak chciałyby tego organy administracji, że w sprawie spełniona została zasadnicza przesłanka stwierdzenia, iż mamy do czynienia z wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa, związana z oczywistością naruszenia jednoznacznego przepisu prawa. Nadto, zdaniem Sądu, w sprawie nie można mówić także, aby w postępowaniu nieważnościowym organy wykazały, że decyzja, której nieważność stwierdzono, rodziła takie niemożliwe do zaakceptowania skutki w sferze gospodarczej i społecznej, które wymagałyby derogowania jej z obrotu prawnego. Rozważań w tym zakresie brak bowiem w decyzjach obu instancji.

Powyższe świadczy zatem, iż zarówno zaskarżona decyzja Rektora [...], jak i poprzedzająca ją decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki [...] podjęte zostały mimo braku ku temu oczywistych przesłanek. Nie może bowiem stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej refleksja organów stypendialnych, że być może pierwotnie przyjęta wykładania przepisów, na której oparto rozstrzygnięcie o przyznaniu stypendium skarżącemu, okazała się błędna, czy w jakimś stopniu niesłuszna, gdyż kłóci się to z powszechnie przyjmowanym na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. rozumieniem pojęcia "rażącego naruszenia prawa", a w konsekwencji godzi w stabilność obrotu prawnego wynikającego z gwarantowanej art. 16 k.p.a. trwałości decyzji ostatecznej, której naruszenie powinno wynikać z wyraźnie określonych ustawą i wykładanych wąsko przepisów.

W tym stanie rzeczy zasadne okazały się zarzuty skargi wskazujące na błędne i nieuzasadnione zastosowanie w sprawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W ocenie Sądu, należy przyznać także rację skarżącemu w kontekście zarzutu naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie dotyczącym niepodania źródła opinii, na którą powoływał się organ w swoich ustaleniach. Skoro bowiem organ uczynił treść tej opinii jednym z zasadniczych elementów swojej argumentacji, to niewątpliwie powinien był podać również źródło jej pochodzenia, nawet jeśli jest ona powszechnie dostępna w internecie. Strona nie musi bowiem mieć świadomości istnienia takiego dokumentu, ani nie ma obowiązku jego poszukiwania. Jeśli organ korzysta z określonej wiedzy i informacji zawartej w opinii prawnej, to powinien ją włączyć do akt postępowania, nie tylko ze względu na prawo strony dostępu do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ale także na potrzeby ewentualnej kontroli sądowej, która opiera się przecież na analizie akt sprawy zgromadzonych przez organ. Tym samym organ powinien był w uzasadnieniu swojej decyzji wskazać na źródło wykorzystanych w sprawie materiałów. Zaniechawszy tego naruszył wspomniany wcześniej art. 107 § 3 k.p.a., przy czym uchybienie to nie miało i tak znaczenia w niniejszej sprawie z uwagi na wcześniej wskazane przyczyny, dla których kontrolowane rozstrzygnięcia nie mogły się ostać w obrocie prawnym.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi związanych z przewlekłym prowadzeniem przez organy stypendialne Politechniki [...], należy zauważyć, że kwestia ta nie mogła być przedmiotem rozpoznania w toku niniejszego postępowania, ponieważ bezczynność i przewlekłość postępowania podlegają badaniu w postępowaniu sądowym inicjowanym odrębną skargą kwestionującą wyłącznie terminowość działania organu administracji w danej sprawie.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie związany oceną prawną i faktyczną wyrażoną w rozważaniach Sądu. Organ rozważy ponadto, czy w sprawie nie zachodzą ewentualnie inne przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej stypendium skarżącemu, co do której wszczęto postępowanie nieważnościowe. W przypadku nieujawnienia takich powodów, organ wyda decyzję zgodną z art. 158 § 1 k.p.a., odmawiając stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., zgodnie z którym uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., na które złożył się wpis od skargi w kwocie 200 zł.

is