Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1719/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne: Siły zbrojne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4
journal: Dz.U. 2004 nr 241 poz 2416
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r.  o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) sędzia del. NSA Janusz Furmanek Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Połoczańska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Sp. j. - [...] w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 791/11 w sprawie ze skargi [...] Sp. j. - [...] w K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] września 2011 r. Nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do świadczeń rzeczowych na rzecz obrony oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 791/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę [...] A. G., R. W. Sp. j. z siedzibą w K. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] września 2011 r. nr [...], w przedmiocie przeznaczenia do świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia [...] września 2011 r. Wojewoda Dolnośląski, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania ww. Spółki od decyzji Wójta Gminy Gromadka z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony, kwestionowaną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w dniu 2 lutego 2011 r. Wojskowy Komendant Uzupełnień w Bolesławcu wystąpił do Wójta Gminy Gromadka z wnioskiem o przeznaczenie samochodu ciężarowego marki Scania o nr rej. [...] do świadczeń rzeczowych na rzecz Jednostki Wojskowej nr [...] w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

W dniu [...] czerwca 2011 r. Wójt Gminy Gromadka wydał decyzję w sprawie przeznaczenia wyżej wymienionego samochodu do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony.

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie.

W ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji wydana została zgodnie ze wzorem decyzji określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U. Nr 181, poz. 1872 ze zm.), i ze wskazaniem podstawy prawnej. Dalej organ podkreślił, że przedmiotowa decyzja obejmuje świadczenia wykonywane w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Tylko wtedy staje się ona wykonalna. W czasie pokoju przedmiot świadczenia pozostaje w posiadaniu właściciela. Zatem w związku z tym, zdaniem organu, nie może być mowy o paraliżu logistycznym firmy.

Nadto Wojewoda wskazał, że nie przychylił się do zarzutu odwołania dotyczącego naruszenia zasady proporcjonalności przy nakładaniu świadczeń, gdyż - jak wynika z ewidencji podatkowej środków transportowych Urzędu Gminy Gromadka - nie ma innych podmiotów, które byłyby w stanie zrealizować pod względem ilościowym i jakościowym wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Bolesławcu. Pozostałe podmioty działające na tym terenie posiadają niewielką ilość środków transportowych (1-2 szt.). Dodał przy tym, że również WKU Bolesławiec, wnioskując o środki transportowe, dokonało wnikliwej analizy zasobów na administrowanym terenie.

Na powyższą decyzję Wojewody Dolnośląskiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosła Spółka jawna domagając się jej uchylenia jako naruszającej prawo.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał wniesioną skargę za niezasadną. W uzasadnieniu Sąd wskazał na przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (dział VII, art. 208 ust. 1, art. 210 ust. 1) i zwrócił uwagę, że w art. 215 ust. 1 ustawy zawarto delegację ustawową dla Rady Ministrów do uregulowania w drodze rozporządzenia m.in. kwestii trybu i zakresu planowania i nakładania obowiązku świadczeń rzeczowych, przeznaczania do tych świadczeń i zwalniania z nich oraz ich wykonywania, czy wzorów decyzji administracyjnych, wniosków, wezwań w sprawach świadczeń rzeczowych. Jest to jedyna regulacja, która wskazuje czym organ powinien się kierować przy wydawaniu decyzji w omawianym przedmiocie.

Dalej Sąd podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż przedmiot spornego świadczenia, a mianowicie samochód ciężarowy, jest ruchomością. Bezsprzecznie też, wnioskiem z dnia 2 lutego 2011 r., sporządzonym zgodnie ze stosownym wzorem, Wojskowy Komendant Uzupełnień w Bolesławcu zwrócił się do Wójta Gminy Gromadka o przeznaczenie rzeczy ruchomej, tj. należącego do skarżącego samochodu ciężarowego, w ramach świadczeń rzeczowych, na uzupełnienie etatowych potrzeb, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Dlatego, wbrew twierdzeniem skarżącego, reguła § 11 ust. 2 powyższego rozporządzenia, słusznie nie była przez organy orzekające brana pod uwagę.

W ocenie Sądu zgodnie z opisywanym na wstępie charakterem decyzji uznaniowej i możliwościami dokonania jej kontroli przez sąd administracyjny wydane rozstrzygnięcie nie narusza przepisów prawa, a przeprowadzona analiza okoliczności faktycznych sprawy nie budzi zastrzeżeń. Zdaniem Sądu skarżąca Spółka została prawidłowo zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego. W toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy w pełni odzwierciedlający zasoby środków transportowych, jakie znajdują się w posiadaniu skarżącej. Materiał ten, zdaniem Sądu, pozwolił na podjęcie przez organy orzekające rzetelnego rozstrzygnięcia. Argumenty, jakimi kierował się organ przy wydaniu decyzji są przekonujące i dostatecznie uzasadnione. Skarżący został również prawidłowo zawiadomiony o możliwości wypowiedzenia się w kwestii zebranej dokumentacji. Powyższe wskazuje, że zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu, po myśli art. 10 K.p.a.

Z kolei, odnosząc się do kwestii rozmiaru nałożonego świadczenia Sąd podniósł, że wykonywanie świadczeń rzeczowych odbywa się na rzecz Sił Zbrojnych, jednostek organizacyjnych Obrony Cywilnej, czy wykonujących zadania na potrzeby obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Oznacza to, że te właśnie podmioty uprawnione są do wyrażania swoich potrzeb w sposób najlepiej zabezpieczający realizację nałożonych ustawą celów. Przydatność, w rozważanej sprawie środków transportowych, na potrzeby jednostek wojskowych ustala "organ wojskowy" biorąc pod uwagę, na co wskazywano w toku postępowania administracyjnego, m.in. spełnienie przez nie wymogów technicznych. W przypadku ustalenia przez organy orzekające, zgodnie z regułami nałożonymi przez obowiązujące w tym względzie przepisy prawa, że podmiot, na który ma zostać nałożony obowiązek świadczenia, jest w stanie je realizować, nie ma w zasadzie podstaw do tego, aby kwestionować zakres zgłoszonego przez jednostki Sił Zbrojnych zapotrzebowania. To wnioskodawca, jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania obiektów na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany, co jest istotne i w jakim rozmiarze, aby mógł należycie wypełnić swoje obowiązki. Z punktu widzenia oceny decyzji istotne natomiast jest to, by nie miała ona charakteru decyzji dowolnej, lecz wskazywała na przesłanki, które przemawiają za odpowiednim wyborem.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodło [...] A. G., R. W. Sp. j. zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie ze wzorem decyzji określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju;

2. w granicach wskazanych art. 174 pkt 2 P.p.s.a., tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 107 § 1 K.p.a. - naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, poprzez wskazanie jako podstawy rozstrzygnięcia art. 208 w zw. z art. 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie ze wzorem decyzji określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2004 r. w sprawie świadczeń rzeczowych na rzecz obrony w czasie pokoju, gdy w rzeczywistości podstawa prawna winna wskazywać na świadczenia osobiste i rzeczowe na rzecz obrony w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny.

Wskazując na powyższe skarżąca Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wg norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy w przypadku nieobecności skarżącej i jej pełnomocnika.

W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej wskazał, że prezentowane w sprawie stanowisko, iż Spółka jest zobowiązana do świadczeń rzeczowych tylko w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny stoi w rażącej sprzeczności ze wskazywanymi w uzasadnieniu decyzji i orzeczenia Sądu pierwszej instancji podstawami prawnymi (w czasie pokoju). Zdaniem Spółki zarówno Wójt Gminy Gromadka jak i Wojewoda Dolnośląski oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegają wręcz rażącej rozbieżności pomiędzy wskazywanymi prawnymi podstawami decyzji i orzeczenia - w czasie pokoju, a faktycznymi uzasadnieniami stanowiska podtrzymującego decyzje w mocy i oddalającego skargę skarżącej rzekomo wobec przyjęcia, iż jej zobowiązanie jest wiążące tylko na wypadek ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Bowiem, zdaniem Spółki, zamiast art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej jako podstawa prawna decyzji winny być wskazane przepisy art. 216, 217 i 219 powyższej ustawy.

Dalej skarżąca Spółka podniosła, że nie podważa samego obowiązku obciążającego ją na wypadek wojny czy mobilizacji, jednakże wskazywane podstawy (w czasie pokoju) uzasadniają obawę, że jest ona celowo wprowadzana w błąd przez organy wydające takie decyzje.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w § 2 tego przepisu, nie zaistniała, zatem przedmiotową skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w jej treści podstawami. Zaś tak rozpoznawana skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy organy wydając decyzję w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń rzeczowych na rzecz obrony wykonywanych razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny wskazały właściwą podstawę prawną. Zdaniem autora skargi kasacyjnej wskazane w decyzji podstawy prawne w postaci art. 208 i art. 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP dotyczą świadczeń rzeczowych wykonywanych w czasie pokoju, a zatem stoją w wyraźnej sprzeczności z twierdzeniem organów i Sądu pierwszej instancji, że kontrolowana decyzja nakłada obowiązek wykonania świadczenia rzeczowego tylko w razie ogłoszenia mobilizacji lub w czasie wojny. W ocenie skarżącej Spółki podstawę prawną przedmiotowej decyzji winny stanowić przepisy art. 216, 217 i 219 powyższej ustawy. Dlatego Spółka stanęła na stanowisku, że w sprawie zostały naruszone przepisy art. 208 i 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP.

Stanowiska skarżącej Spółki nie można podzielić.

Zarówno decyzja organu I instancji jak i decyzja organu odwoławczego zostały wydane na podstawie art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 przedmiotowej ustawy. Pierwszy z przepisów stanowi, że "na urzędy i instytucje państwowe oraz przedsiębiorców i inne jednostki organizacyjne, a także osoby fizyczne może być nałożony obowiązek świadczeń rzeczowych, polegających na oddaniu do używania posiadanych nieruchomości i rzeczy ruchomych na cele przygotowania obrony Państwa". Natomiast zgodnie z treścią art. 210 ust. 1 tej ustawy "wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje decyzję administracyjną o przeznaczeniu nieruchomości lub rzeczy ruchomej na cele świadczeń rzeczowych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i kierowników jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1". Ustęp 4 tego przepisu dotyczy zaś możliwości zobowiązania adresata decyzji do wykonania tych świadczeń bez odrębnego wezwania. Zatem przepis art. 210 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku RP pozwala ww. organom wydać decyzję zobowiązującą do świadczeń rzeczowych planowanych do wykonania "w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny". Zaś to, że przepisy te znajdują się w rozdziale 2 zatytułowanym "świadczenia rzeczowe w czasie pokoju" nie oznacza, jak twierdzi autor skargi kasacyjnej, że na podstawie tych przepisów mogą być wydawane tylko decyzje zobowiązujące do świadczeń rzeczowych wykonywanych w czasie pokoju. Treść tych przepisów wskazuje bowiem, że można przeznaczyć rzeczy ruchome na cele świadczeń rzeczowych ze wskazaniem planowania ich wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (art. 210 ust. 1 cyt. "(...), w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (...)" koniec cyt.), jednakże sama decyzja może zostać wydana w czasie pokoju.

Natomiast wskazane przez skarżącą Spółkę przepisy art. 216, 217 i 219 przedmiotowej ustawy, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Bowiem wskazane przez autora skargi kasacyjnej przepisy zawarte w rozdziale 3 zatytułowanym "świadczenia w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny" ewidentnie dotyczą sytuacji, w której w dacie wydania decyzji jest już ogłoszona mobilizacji czy czas wojny. Świadczy o tym treść powyższych przepisów. Wprawdzie art. 216 ustawy co do zasady nie może mieć zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy świadczeń osobistych, a nie rzeczowych, jednakże wyraźnie odnosi się sytuacji, w której osoby podlegające obowiązkowi świadczeń osobistych mogą być w każdym czasie w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny powołane do wykonywania różnego rodzaju doraźnych prac na rzecz wskazanych w nim podmiotów. Również przepis art. 219 ust. 1 ustawy obliguje organy do nałożenia obowiązku świadczeń osobistych lub rzeczowych na podstawie doraźnie zgłoszonych wniosków przez uprawnione podmioty. Użycie we ww. przepisach wyrazu "doraźnie" w powiązaniu z treścią art. 217 ust. 1 dotyczącego możliwości zobowiązania wskazanych tam podmiotów do wykonania świadczeń rzeczowych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny świadczy o tym, że na podstawie tych przepisów mogą być wydawane decyzje już po zaistnieniu zdarzeń w postaci ogłoszenia mobilizacji czy znajdowania się w czasie wojny. Na podstawie tych przepisów wydawane są decyzje realizujące doraźne, a zatem wynikające z potrzeby chwili, wnioski uprawnionych podmiotów.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że kontrolowana decyzja została przez organ wydana na skutek wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień o przeznaczenie rzeczy ruchomych na uzupełnienie etatowych potrzeb, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Zatem w tej sytuacji prawidłowo organy jako podstawę prawną decyzji wskazały przepisy art. 208 ust. 1 i art. 210 ust. 1 i 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Tym samym argumenty strony skarżącej co do nieprawidłowości wskazanych w decyzji podstaw prawnych nie zasługują na uwzględnienie.

Zaś w związku z tym, że zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 107 § 1 K.p.a. został powiązany przez autora skargi kasacyjnej z naruszeniem przepisów art. 208 w zw. z art. 210 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, który to zarzut okazał się pozbawiony podstaw, to w konsekwencji uznać należy za nieusprawiedliwiony także sformułowany w punkcie 2 skargi kasacyjnej zarzut naruszenia ww. przepisów postępowania.

Dlatego, na podstawie art. 184 P.p.s.a., wniesioną skargę kasacyjną jako niezasadną należało oddalić.