Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 150/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2020-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Maria Żymańczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu z dnia 6 marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez A. J. (dalej określanej jako: strona, skarżący) jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Opolu (dalej w skrócie: Dyrektor OR ARiMR) z 6 marca 2020 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 - dalej jako: "kpa"), art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 – dalej jako ustawa o ARiMR), utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim z 13 stycznia 2020 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2014 r.

Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem złożonym 7 kwietnia 2014 r. skarżący zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok 2014. W ramach wniosku strona zadeklarowała w sekcji VII. Oświadczenie o powierzchni dziatek ewidencyjnych wniosku dwadzieścia siedem działek ewidencyjnych. W sekcji VIII. Oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych strona zgłosiła do płatności JPO (jednolita płatność obszarowa) dwadzieścia siedem działek rolnych o łącznej powierzchni 34,48 ha.

W dniu 10 kwietnia 2014 roku A. J. złożył zmianę do wniosku, w której zadeklarował dwadzieścia cztery działki rolne o łącznej powierzchni 29,89 ha.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z 20 stycznia 2015 r. przyznał skarżącemu płatności obszarowe na rok 2014 w łącznej wysokości 26 962,43 zł. Na powyższą płatność składała się płatności JPO - 26 962,43 zł, płatność cukrowa w kwocie 5250,72 zł. Dokonano również zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 509,94 zł. Płatności zostały zrealizowane w dniu 10 lutego 2015 r.

W dniu 14 lipca 2015 r. do BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wpłynęło pismo S. M., w którym wskazał, iż był użytkownikiem w latach 2011-2013 działek ewidencyjnych o nr a i b i nie pobierał do nich dopłat, gdyż zawarł ustną umowę z właścicielem działek A. K.

W związku z powyższą informacją wezwaniem z 1 września 2015 r. Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim zobowiązał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących użytkowania działek ewidencyjnych o nr a i b, otrzymując w odpowiedzi jej pisemne oświadczenie z dnia 4 września 2015 r., z którego wynikało, iż w dniu 29 kwietnia 2013 roku zawarta została z A. K. umowa dzierżawy jego gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,58 ha, w skład którego wchodziły działki o nr c, d, a, e i b. Skarżący podał jednocześnie, iż działka o nr a w roku 2014 nie była przez nią uprawiana, gdyż razem z A. K. udostępnili ją S. M. Z wyjaśnień skarżącego wynikało też, że pobierał on dopłaty do w/w działek ewidencyjnych, gdyż nie miał świadomości, że nie może podawać ich we wnioskach, ponieważ posiadał ważną umowę dzierżawy.

Następnie, postanowieniem z 15 stycznia 2016 r. Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wznowił z urzędu postępowanie zakończone decyzją z 20 stycznia 2015 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2014, ze względu na wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych i dowodów, nieznanych w dniu jej wydania, a mających według organu istotne znacznie dla sprawy (umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zawartego pomiędzy A. K., a państwem J. i A. J. z 29 kwietnia 2013 r., oświadczenie S. M. z 11 lipca 2015 r. oraz oświadczenie A. J. z 4 września 2015 r.).

W dniu 25 stycznia 2016 r. do BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wpłynęło pismo skarżącego, w którym zwrócił się z prośbą o sprostowanie oświadczenia złożonego przez S. M., które jest nieprawdziwe, ponieważ Pan M. zawarł ustną umowę z Panem J., a nie jak twierdził z Panem K. Dodatkowo strona przedstawiła sytuację dotyczącą użytkowania działek ewidencyjnych o nr a i b.

W dniu 15 kwietnia 2016 r. do BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wpłynęło oświadczenie skarżącego, w którym wskazał, iż w roku 2013 i 2014 pobrał dopłaty do działek, których nie uprawiał i w związku z tym zobowiązał się do zwrotu nienależnie pobranych płatności.

W wyniku postępowania wznowieniowego Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z 8 czerwca 2016. uchylił w całości własną decyzję z 20 stycznia 2015 r. oraz przyznał stronie jednolitą płatność obszarową na rok 2014 w kwocie 18865,38 złotych, płatność cukrową w wysokości 5256,70 złotych oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 336,99 złotych.

Skarżący dokonał w dniu 9 czerwca 2016 r. dobrowolnego zwrotu na konto Agencji m.in. kwoty 2 732,61 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej za rok 2014 za działkę nr a.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez stronę odwołania Dyrektor OR ARiMR w Opolu decyzją z 20 stycznia 2017 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji wydał decyzję z 19 lutego 2019 r., mocą której uchylił decyzję z dnia 20 stycznia 2015 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich na 2014 rok oraz przyznał jednolitą płatność obszarową na rok 2014 w kwocie 18865,38 złotych, płatność cukrową w wysokości 5256,70 złotych oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 336,99 złotych. Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone do ponownego rozpatrzenia przez organ odwoławczy decyzją z 15 maja 2019 r.

Ostatecznie po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji wydał decyzję z dnia 8 lipca 2019 r., którą uchylił decyzję z dnia 20 stycznia 2015 r. o przyznaniu płatności bezpośrednich na 2014 rok oraz przyznał jednolitą płatność obszarową na rok 2014 w kwocie 18865,38 zł, płatność cukrową w wysokości 5256,70 zł oraz kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 336,99 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że doszło do poświadczenia nieprawdy we wniosku o przyznanie płatności na rok 2014 złożonego przez skarżącego, który zadeklarował do płatności działkę ewidencyjną o nr a. Ze złożonych oświadczeń wynikało, iż działka ewidencyjna nr a w roku 2014 użytkowana była przez S. M. Decyzja została doręczona w dniu 11 lipca 2019 r. Strona nie wniosła odwołania od powyższej decyzji.

Zawiadomieniem z 18 października 2019 r. Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zakończone wydaniem decyzji z dnia 13 stycznia 2020 r., w której ustalono skarżącemu nienależnie pobrane płatności w wysokości 5 364,44 zł, jako różnicę pomiędzy sumą płatności zrealizowanych na mocy pierwotnej decyzji a kwotą wynikającą z ostatecznego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie wznowieniowe, z uwzględnieniem faktu dobrowolnego zwrotu części płatności przez stronę.

W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła zarzuty naruszenia art.7, art. 75, art. 77 § 1, art. 78 § 1 oraz 80 kpa poprzez zaniechanie stania na straży praworządności, polegające na niepodjęciu z urzędu wszelkich okoliczności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a zwłaszcza:

- pominięcie faktu zlecenia przez A. J. czynności agrotechnicznych S. M.,

- faktycznego użytkowania przez A. J. nieruchomości,

- wykonywania przez A. J. czynności jednoznacznie świadczących o faktycznym użytkowaniu nieruchomości.

Ponadto, pełnomocnik strony zarzucił, iż skarżona decyzja narusza art. 11 kpa w związku z art. 107 § 1 kpa poprzez niedokonanie wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz nieumotywowanie decyzji w zakresie dowodów, na których organ miał się oprzeć czyniąc ustalenia faktyczne.

Na skutek rozpoznania odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 6 marca 2020r., Dyrektor OR ARiMR, utrzymał w mocy decyzją organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił stan prawny, przytaczając regulacje art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, art. 7 ust. 1, ust. 1a i art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 roku o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z dnia 26 stycznia 2007 roku (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 1164 ze zm., dalej w skrócie: "ustawa o płatnościach"), oraz art. 80 ust.1- 3 rozporządzenia Nr 1122/2009. Organ wskazał, że zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 rozporządzenie Komisji (WE) Nr 65/2011 oraz rozporządzenie 1122/2009 straciło moc z dniem 1 stycznia 2015 roku. Niemniej jednak z uwagi na fakt, że - jak wynika z art. 44 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 - rozporządzenie stosuje się do wniosków o przyznanie pomocy lub wniosków o płatność dotyczących lat składania wniosków lub okresów premiowych rozpoczynających się od dnia 1 stycznia 2015 r. - w niniejszej sprawie podstawę do ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stanowi art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009.

Oceniając stan faktyczny sprawy przez pryzmat powyższych regulacji organ odwoławczy stwierdził, że w decyzji organu I instancji prawidłowo rozstrzygnięto o obowiązku zwrotu przez stronę pobranej nienależnie kwoty płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2014 r. W wyniku bowiem przeprowadzonego postępowania wznowieniowego Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim decyzją z 8 lipca 2019 r. przyznał skarżącemu płatności na rok 2014 w wysokości niższej, aniżeli miało to miejsce w pierwotnej decyzji z 20 stycznia 2015 r. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie, że areał kwalifikujący się do płatności jest mniejszy od powierzchni stwierdzonej w pierwotnej decyzji, bowiem działka a nie była użytkowana przez skarżącego, a inna osobę – S. M. Decyzja ta stała się ostateczna, wobec czego kwoty stanowiące różnicę pomiędzy kwotami płatności przekazanymi na rachunek strony na podstawie pierwotnej decyzji Kierownika BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim a kwotami należnymi, stanowią płatności pobrane nienależnie - z uwzględnieniem faktu zwrotu części płatności przez stronę 9 czerwca 2016 r. (2 732,61 zł).

Organ nadmienił, że postępowanie mające na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności jest procedurą odrębną od postępowania w kwestii przyznania płatności, na tym bowiem etapie nie bada się zasadności przyznania płatności, co powoduje, iż złożone wcześniej przez stronę wyjaśnienia odnośnie użytkowania działek rolnych nie mają znaczenia dla ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności. Owe zagadnienia były w niniejszej sprawie analizowane na etapie wznowienia postępowania, które zostało zakończone wydaniem ostatecznej decyzji z 8 lipca 2019 r. o uchyleniu decyzji dotychczasowej i przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która korzysta z waloru ostateczności. Organ odwoławczy zauważył, że wbrew twierdzeniom strony, Kierownik BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy w celu ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie. Podkreślenia wymaga fakt, iż to nie okoliczności dotyczące użytkowania rolniczego spornej działki były przedmiotem prowadzonego postępowania lecz okoliczność, czy w prowadzonej sprawie strona dopuściła się pobrania nienależnie pobranych płatności. Ponadto, w ocenie organu nie zasługiwał na uwzględnienie kolejny zarzut pełnomocnika strony, iż organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący przesłanek, jakimi się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skarżonej decyzji, organ I instancji wskazał w sposób jednoznaczny, iż pierwotna decyzja, na mocy której strona otrzymała płatności za rok 2014 została usunięta z obrotu prawnego w wyniku postępowania wznowieniowego. Postępowanie to zostało zakończone wydaniem decyzji (ostatecznej), na mocy której płatność za rok 2014 została przyznana w kwocie niższej niż kwota przyznana na mocy pierwotnej decyzji. Podstawą prowadzania postępowania o ustalenia kwoty jest więc różnica pomiędzy kwotą przyznaną na mocy pierwotnej decyzji, a kwotą przyznaną na mocy decyzji kończącej postępowanie wznowieniowe, z uwzględnieniem faktu zwrotu części płatności w dniu 9 czerwca 2016 r. (2 732,61 zł).

Dalej organ wyjaśnił, że w sprawie nie zaistniały przesłanki, zawarte w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, zwalniające stronę z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. W myśl tego przepisu organ Agencji nie dochodzi zwrotu płatności jeśli wypłata nastąpiła z powodu zaistnienia błędu organu, który nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w toku zwykłych okoliczności. Zdaniem organu odwoławczego w sprawie skarżącego nie może być mowy o błędzie organu, ponieważ płatności zostały przekazane na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej. Po drugie, w chwili wydania decyzji o przyznaniu płatności na rok 2014 organ nie posiadał informacji, iż wnioskodawca na części zadeklarowanych działek rolnych nie spełnia warunków do przyznania płatności. Informacja ta pojawiła się dopiero później i była podstawą wydania postanowienia nr [...] o wznowieniu postępowania z dnia 15 stycznia 2016 r.

Organ odwoławczy wskazał, że w zakresie przedawnienia należności, do płatności za lata 2014, zastosowanie ma 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. W przypadku płatności finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych, przedawnienie obowiązku zwrotu płatności zgodnie z powyższym przepisem, następuje po 4 latach od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. W przedmiotowej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości uznać należy zdaniem organu dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności to jest dzień 7 kwietnia 2014 r. Organ stwierdził, iż nie doszło do przedawnienia należności, gdyż w związku z faktem przerwania terminu przedawnienia, które nastąpiło dnia 15 stycznia 2016 r., kiedy to organ I instancji wydał postanowienie o wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności za lata 2014, nie upłynął ponownie czteroletni okres na wydanie decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności liczony od dnia 15 stycznia 2016 r.

Rozpatrując natomiast możliwość odstąpienia od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, organ wskazał, iż kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej, wsparcia specjalnego, oddzielnej płatności do owoców miękkich, płatności uzupełniającej, płatności cukrowej lub płatności do pomidorów, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, w przypadku gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. UE L 365 z 21.12.2006 r., str. 52 ze zm.). Tym samym w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W odniesieniu natomiast do zwrotu kwoty wynikającej z tytułu zwrotu dyscypliny w wysokości 172,95 zł, kwota ta nie przekracza równowartości 100 euro, dlatego organ odstąpił od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W skardze na powyższą decyzję reprezentujący stronę pełnomocnik, wnosząc o uchylenie rozstrzygnięć organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, podniósł zarzuty naruszenia:

- art. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 art. 78 § 1 i 80 kpa, poprzez zaniechanie przez organ obowiązku stania na straży praworządności, polegające na niepodjęciu z urzędu wszelkich czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, dokonaniu dowolnej oceny zebranych dowodów, w wyniku czego uznano, że w rozpatrywanej sprawy nie zaistniały przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności,

- art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2019, poprzez niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzą wszystkie przewidziane w tym przepisie przesłanki skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.

- art. 11 w związku z art. 107 § 1 kpa, poprzez niedokonanie wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz nieumotywowanie decyzji w zakresie dowodów, na których organ miał się oprzeć czyniąc ustalenia faktyczne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR ARiMR w Opolu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując całość argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona.

Kryteria sądowej kontroli zaskarżonych aktów organów administracji publicznej zostały wyznaczone przepisem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) - dalej jako: ppsa, zgodnie z którym decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Równocześnie w myśl art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem niemającym tu zastosowania).

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to nie narusza prawa. Sąd nie stwierdził bowiem nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego odpowiednich przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Właściwy w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).

Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Celem postępowania prowadzonego na podstawie powyższego przepisu jest zatem zbadanie: 1) czy doszło do ustalenia i wypłaty rolnikowi środków pochodzących z wymienionych funduszy unijnych lub krajowych nienależnie lub w nadmiernej wysokości, 2) czy istnieje obowiązek ich zwrotu, 3) czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające taki zwrot. Podkreślenia przy tym wymaga, że sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania płatności ma miejsce również wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), po czym decyzja, na podstawie której przyznano pomoc, zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego (por. wyrok NSA z 27 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1302/17, dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei na gruncie prawa unijnego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranych płatności (Dz. U.UE seria L, nr 316, str. 65).

W art. 80 rozporządzenia uregulowany został zwrot nienależnych płatności, natomiast w przepisie art. 81 zwrot nienależnych uprawnień do płatności, do których stosuje się zasady określone w art. 80.

Prawidłowo zatem organy odwołały się do rozporządzenia (WE) nr 1122/2009. Należy wyjaśnić, że dla płatności obszarowych na 2014 r., zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Wprawdzie, rozporządzenia nr 1122/2009 i nr 65/2011 zostały uchylone z dniem 1 stycznia 2015 r., na mocy art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48). Rozporządzenia te stosuje się jednak nadal w stosunku do:

a) wniosków o płatności bezpośrednie złożonych w odniesieniu do okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2015 r.;

b) wniosków o płatność i wniosków o wsparcie złożonych w odniesieniu do roku 2014 i lat wcześniejszych oraz wniosków o płatność złożonych w odniesieniu do roku 2015 zgodnie z art. 66 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005; oraz

c) systemu kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do obowiązków rolników w zakresie zasady wzajemnej zgodności zgodnie z art. 85t i 103z rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r., w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca przedmiotową kwotę powiększoną o odsetki naliczone zgodnie z ust. 2. Przewidziany w art. 80 ust. 1 rozporządzenia Nr 1122/2009 obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego, o czym świadczy treść dalszej części tego przepisu.

Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności (art. 80 ust. 3).

Zgodnie zatem z przywołanym przepisem obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

W ocenie Sądu, poczynione w sprawie ustalenia dawały organom Agencji wystarczającą podstawę do przyjęcia, że środki otrzymane przez skarżącego w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2014 r. zostały mu wypłacone w zawyżonej o 5.364,44 zł wysokości, wobec czego w tym zakresie były one nienależne i w konsekwencji musiały podlegać zwrotowi w trybie art. 29 ust 1 i 2 ustawy o Agencji.

W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że na podstawie decyzji Kierownika BP ARiMR w Opolu z 20 stycznia 2020 r. płatności zostały zrealizowane w dniu 10 lutego 2015 r. Nie budzi także wątpliwości, że w wyniku prowadzonego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 kpa postępowania wznowieniowego, decyzją z 8 lipca 2019 r. organ I instancji uchylił w całości w/w decyzję dotychczasową z 20 stycznia 2015 r. i przyznał stronie płatności na rok 2014 w niższej wysokości. Strona nie odwołała się od powyższej decyzji, w związku z czym stała się ona ostateczna w toku instancji.

Stwierdzić zatem należy, że w związku z tak ukształtowanym stanem sprawy, w którym po wznowieniu postępowania organ I instancji dokonał skutecznego wyeliminowania z obrotu prawnego pierwotnej decyzji z 20 stycznia 2015 r. w sprawie przyznania stronie płatności w ramach wsparcia bezpośredniego na 2014 r., orzekając jednocześnie w nowej decyzji o obniżeniu wysokości przedmiotowych dopłat – prawidłowo organy Agencji zakwalifikowały różnicę między płatnościami przyznanymi pierwotną decyzją, a decyzją ostateczną jako środki nienależne, a zatem podlegające zwrotowi. Bezsprzecznie więc w sprawie niniejszej zaistniały przesłanki do wydania decyzji z art. 29 ust.1 i 2 ustawy o Agencji.

Tytułem wyjaśnienia wskazać należy, że w badanej sprawie nie może być weryfikowana ponownie wydana w wyniku postępowania wznowieniowego decyzja ostateczna, rozstrzygająca o zasadności przyznania płatności za 2014 r. w określonej wysokości. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie wniósł odwołania od tej decyzji, przyznającej mu mniejsze kwoty, niż w rozstrzygnięciu pierwotnym, wobec czego stała się ona ostateczna. Skutkiem zaś tego, że decyzja Kierownika BP ARiMR w Brzegu z/s w Lewinie Brzeskim z 8 lipca 2019 r. ma walor ostateczności jest to, że strona nie ma obecnie możliwości kwestionowania wynikających z tej decyzji ustaleń w ramach skargi na decyzję wydaną w trybie art. 29 ustawy o ARiMR. Oznacza to, że wszelkie zarzuty dotyczące zakończonego postępowania administracyjnego podnoszone w sprawie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nie mogą być skuteczne, ponieważ Sąd rozpoznający niniejszą sprawę związany jest wskazaną decyzją ostateczną. Zasada związania decyzją ostateczną powoduje, że skutki takiej decyzji dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie administracyjne, jak i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (zob. wyrok NSA z 25.05.2020 r., sygn. akt I GSK 1470/19). W świetle powyższego Sąd nie był władny badać zasadności podjętego w tamtej sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, ponieważ znajduje się ono poza granicami niniejszej sprawy. Jeżeli strona uważała, że w ramach postępowania wznowieniowego doszło do naruszenia prawa (a na to może wskazywać znaczna cześć zarzutów i argumentacji zawartej w obecnie rozpoznawanej skardze), to miała ona możliwość poddania tej decyzji wznowieniowej kontroli sądowoadministracyjnej, po wyczerpaniu środków zaskarżenia, czego nie uczyniła.

Stąd też obecnie dokonywana sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, wydanej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, może obejmować jedynie badanie, czy pomiędzy wysokością dopłat przyznanych w pierwotnej decyzji, która została wyeliminowana z obrotu prawnego, a wysokością dopłat przyznanych w decyzji prawomocnej, występuje różnica tego rodzaju, że te pobrane kwoty płatności w wysokości wyższej, niż wynikająca z decyzji prawomocnej, są dopłatami nienależnie pobranymi. Natomiast kwestie dotyczące użytkowania spornej działki nr a przez inną niż skarżący osobę oraz tego, czy organy miały wystarczające podstawy do oceny, że wystąpiły nieprawidłowości skutkujące zmniejszeniem płatności– zostały już ostatecznie przesądzone w toku postępowania wznowieniowego zakończonego decyzją z 8 lipca 2019 r. Z tego też powodu w ramach obecnie rozpatrywanej sprawy brak jest podstaw prawnych do weryfikacji ustaleń poczynionych w postępowaniu wznowieniowym. Dlatego bez wpływu na wynik sprawy pozostają podnoszone w skardze zarzuty, że A. J., jako właściciel w/w nieruchomości był również ich rzeczywistym użytkownikiem, a przedmiotem ustnej umowy, jaka została zawarta ze S. M. w 2013 r. było zlecenie czynności agrotechnicznych, a nie użyczenie działek nr a i b, a także, że to skarżący jako faktyczny użytkownik nieruchomości rolnych, w sposób stały i ciągły dokonywał czynności jednoznacznie świadczących o jego rzeczywistym władztwie, a więc faktycznym użytkowaniu, do których niewątpliwie zaliczać się będą ponoszenie kosztów ubezpieczenia, prowadzenia rejestru działań agrotechnicznych czy zlecania badań gleby. Podobnie nie mogły odnieść zamierzonego skutku podnoszone przez skarżącego okoliczności, że organ nie wziął pod uwagę wyroków Sądu Rejonowego w [...] potwierdzających, że: S. M. został uznany winnym wykroczenia z art. 157 § 1 kw, a A. J. został uniewinniony od zarzucanych mu czynów. Powyższe argumenty, jak już wskazano powyżej, jako że dotyczą zakończonego postępowania administracyjnego decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zasadności przyznania płatności za 2014 r. w określonej wysokości, nie mogą byś skuteczne w niniejszej sprawie - ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na marginesie podnieść można, że słusznie zauważył organ w odpowiedzi na skargę, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Karny z 25 października 2018 r. (sygn. akt [...]), na podstawie którego A. J. został uniewinniony od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk przy zastosowaniu art. 11 § 2 kk (złożył wniosek o przyznanie płatności zawyżając areał gruntów rolnych, co miało istotny wpływ dla udzielonego wsparcia finansowego, przez co doprowadził Agencję do niekorzystnego rozporządzenie mieniem). Z uzasadnienie wyroku wynika jednak, że po pierwsze – A. J. przyznał się, iż nie użytkował spornej działki oraz że, pobrał nieprzysługujące mu kwoty pieniężne, zobowiązując się do ich zwrotu. Po drugie - przyczyną uniewinnienia od powyższego zarzutu był brak istnienia okoliczności wskazujących po stronie oskarżonego zamiaru bezpośredniego dokonania oszustwa. W związku z powyższym także z tego względu, podnoszone w skardze okoliczności nie mogły mieć wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo jak wskazał organ skarżący w dniu 14 kwietnia 2020 r. dokonał przelewu na konto Agencji kwoty w wysokości 5 405,28 zł.

Sąd w pełni podziela również stanowisko organów, że w sprawie nie zaistniały żadne przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnych płatności.

Z treści powołanego wyżej art. 80 ust 3 rozporządzenia nr 1122/2009 wynika, że obowiązek zwrotu nienależnych płatności jest wyłączony w przypadku, gdy dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz gdy błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. W ocenie Sądu, organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił okoliczności faktyczne i prawne, przemawiające za uznaniem, że w/w przepis nie miał w sprawie zastosowania. Zgodzić się należy z organem, że w sprawie nie doszło do pomyłki ze strony organów Agencji. Trudno bowiem mówić o pomyłce organu, jeśli skarżącej wypłacono środki w wysokości zgodnej ze złożonym przez nią wnioskiem (i decyzją). Przeciwnie, to skarżący dopuścił się pomyłki, deklarując nieprawidłową powierzchnię działek zgłoszonych do płatności. Oceny tej nie mogły podważyć argumenty skarżącego podnoszone w toku postępowania przed organami, że nie miał świadomości, że nie powinien we wniosku ujmować działek, których nie użytkował rolniczo. Nie ulega bowiem wątpliwości, że za rzetelność danych zawartych we wniosku odpowiada rolnik. Wniosek o przyznanie płatności zawiera pouczenie, z którego wynika, że wnioskodawca podaje dane, także co do powierzchni deklarowanej, zgodne ze stanem rzeczywistym, co potwierdza własnoręcznym podpisem. Wypełniając więc wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność i nie może tej odpowiedzialności za wypełnienie takiego wniosku przerzucać na organ administracji publicznej. Błędne przeświadczenie skarżącego co do maksymalnej powierzchni działek kwalifikującej się do płatności w żadnej mierze nie daje podstaw do przyjęcia, że to ze strony organów Agencji wystąpiła pomyłka, umożliwiająca odstąpienie od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zauważyć należy, ze każdy wnioskodawca obowiązany jest zapoznać się z zasadami przyznawania danej płatności oraz pomocy objętej wnioskiem. Beneficjent pomocy ma także obowiązek informowania organów o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne, bądź nadmierne przyznanie płatności, jak również o każdej zmianie, w szczególności, gdy dotyczy wykorzystania gruntów rolnych czy wielkości upraw (por. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 2103/17, wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 3697/15).

Niewątpliwie z materiału dowodowego wynika, wbrew temu, co stara się obecnie strona wykazać w skardze, że skarżący miał wiedzę, że nie użytkuje rolniczo działki nr a (była użytkowana przez inną osobę na podstawie ustnej umowy ze skarżącym), stąd nie można przyjąć, że nienależnie pobrane płatności nie były konsekwencją błędu, który nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Co do zasady strona mogła i powinna dostrzec, że na zadeklarowanym przez siebie w danym roku areale doszło do wyłączenia obszarów użytkowanych rolniczo przez inną osobę. Natomiast odnosząc się do argumentu, że skarżący złożył zmianę do wniosku, w której zadeklarował mniejszą ilość działek rolnych, zauważyć trzeba, że także w tym wniosku w sposób nieuprawniony ujął działkę nr a.

W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że organy nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. Jeszcze raz podkreślić należy, że obowiązkiem rolnika jest deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanych rolniczo, zgodnie ze stanem faktycznym w danym roku. Powinien on więc - jako beneficjent - być najlepiej zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany przez niego rolniczo, czy odpowiada on normom kwalifikującym go do przyznania danej płatności. To podmiot rzeczywiście gospodarujący na danych gruntach ma (w każdym razie powinien mieć przy dochowaniu należytej staranności) pełną wiedzę o areale wykorzystywanym w danym roku celach rolniczych, kwalifikujących grunty do odpowiednich płatności.

Jeszcze raz należy podkreślić, o czym była bowiem już wyżej mowa, kwestia oceny materiału dowodowego stanowiącego podstawę przyznania stronie mniejszej kwoty dopłat, niż w rozstrzygnięciu pierwotnym była przedmiotem prowadzonego postępowania wznowieniowego i to na tym etapie organy Agencji zobowiązane były do zgromadzenia dowodów potwierdzających zasadność zmniejszenia areału uprawnionego do płatności. Skoro zaś skarżący ich nie podważał na gruncie tamtej sprawy, to wobec faktu, że decyzja dotycząca płatności stała się ostateczna i prawomocna, jako taka wiąże organy obu instancji, na gruncie przedmiotowej sprawy. Tak więc obecnie nie sposób jej kwestionować.

Na akceptacje zasługuje również stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, stosownie do art. art. 40 ust. 1 ustawy o płatnościach, ponieważ kwota nienależnie pobranych płatności w wysokości 5 364,44 zł przekracza równowartość 100 euro (417,76 zł). Przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyliczenia w tym aspekcie nie budzą zastrzeżeń Sądu i nie są kwestionowane przez skarżącą.

Prawidłowy jest także wniosek organu, że nie doszło do przedawnienia roszczeń z tytułu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z treścią art. 3 ust 1 rozporządzenia Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. UE. L. z 1995 r. nr 312) okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości lub najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości uwzględniając przerwanie okresu przedawnienia. (...). Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary (...).

W sprawie niniejszej, jak trafnie przyjął organ - okres przedawnienia rozpoczął bieg w dniu złożenia przez stronę wniosku o płatność, tj. 7 kwietnia 2014 r. Zatem nie doszło do przedawnienia należności, gdyż został on przerwany z dniem zawiadomienia (18 stycznia 2016 r. - k.144 akt administracyjnych) skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania płatności za lata 2014 r. Zatem słusznie stwierdzono w zaskarżonej decyzji, że nie upłynął ponownie czteroletni okres na wydanie decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności (zob. wyrok WSA w Szczecinie z 16.07.2010 r., sygn. akt I SA/Sz 821/19).

Reasumując, Sąd stwierdził, że organy dokonały wystarczających dla podjęcia rozstrzygnięcia ustaleń co do stanu faktycznego oraz w sposób prawidłowy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Nadto dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego pod powołane w decyzji przepisy i właściwie ustaliły skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2014 r. w wysokości 5364,44 zł. W konsekwencji organ odwoławczy zasadnie orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji oraz stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa, wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, a wyjaśniając jego motywy, prawidłowo odniósł się do zarzutów odwołania. Z powyższych względów zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 11 kpa w zw. z art. 107 § 1 kpa, art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 kpa uznać należało za bezzasadne. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie organy zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy. W sprawie podjęto wszystkie niezbędne działania w celu dokładnego ustalenia stanu faktycznego. Należy też dodać, że zebrane dowody zostały poddane wszechstronnej ocenie zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów.

Podjęte wnioski odpowiadają zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Poza zakresem zainteresowania organów nie pozostała żadna okoliczność, która mogłaby stanowić o zaniechaniu podjęcia czynności zmierzających do pełnego zgromadzenia materiału dowodowego, o skutku stanowiącym o jej wadliwości. Organy wyjaśniły przyjęte rozstrzygnięcie.

W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 ppsa.