Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 710/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2019-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 17 pkt 15
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów pogrzebu oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2018 r. L. K. (powoływany dalej jako "Skarżący") wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o zwrot poniesionych kosztów na pogrzeb brata w wysokości 3230 zł. Wyjaśnił, że poniósł koszty pogrzebu brata, który korzystał z pomocy społecznej mieszkając w B. Wskazał też na swoją trudną sytuację materialną i duże obciążenie poniesionymi wydatkami. Do wniosku dołączył kserokopie rachunków za pogrzeb.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Burmistrza S., decyzją z [...] lipca 2018 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu wskazał, że podstawową przesłankę odmowy stanowi brak środków na pokrycie pełnych kosztów pogrzebu, oraz na fakt, iż brat wnioskodawcy mógł być pochowany w B. na koszt miasta B. Sprawienie pogrzebu w S. było zatem świadomym wyborem strony.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł Skarżący wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłku. Wskazał, że wydana decyzja jest dla niego krzywdząca, bo znajduje się w złej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej, a poniósł duże wydatki związane z pogrzebem brata, które sfinansował z pożyczonych pieniędzy.

Decyzją z dnia [...] września 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium w pierwszej kolejności wyjaśniło, że ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wprost obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu poniesionych przez stronę, a organ pomocy społecznej ma obowiązek pokryć koszty pogrzebu tylko w przypadku, gdy nie ma osób uprawnionych zgodnie z przepisami ustawy z 31.01.1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2017, poz. 912, ze zm.). Dalej powołując się na art. 10 ust. 1 i ust. 3 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, SKO podkreśliło, że prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej w tym m. in. krewni w linii bocznej np. brat, a zwłoki niepochowane przez rodzinę są chowane przez gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu. Dlatego też, jak stwierdziło Kolegium, Skarżący dokonał pochówku brata zgodnie z prawem rezygnując z propozycji MOPR w B. pokrycia kosztów pogrzebu przez gminę B. W tych okolicznościach Kolegium uznało, że Skarżący był w stanie z własnych środków zaspokoić zgłoszone we wniosku potrzeby. Wprawdzie w odwołaniu podniósł, iż na realizację tych celów musiał się zapożyczyć, tym niemniej nie jest to przesłanka do przyznania zasiłku celowego. Zgodnie bowiem z ustawą o pomocy społecznej zasiłek celowy winien być przyznawany na zaspokojenie bieżących, niezbędnych potrzeb bytowych strony, których wnioskodawca nie jest w stanie zrealizować. Tym samym nie jest zgodne z zasadami ogólnymi zawartymi w art. 2-5 ustawy o pomocy społecznej przyznawanie świadczeń na zasadzie zwrotu poniesionych wydatków. Końcowo odwołując się do treści art. 39 ust. 1 i 2 tejże ustawy, Kolegium wyjaśniło, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Przy czym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W ocenie SKO organ I instancji wykazał zaś, iż nie posiada wystarczających środków finansowych na realizowanie finansowania tak znacznych wydatków z pominięciem innych potrzebujących mieszkańców gminy.

W skardze złożonej na powyższą decyzję do sądu administracyjnego Skarżący podtrzymał w całości argumentację przedstawianą w odwołaniu, wskazując dodatkowo, iż na pokrycie kosztów pogrzebu zaciągnął pożyczkę, której może nie będzie mógł spłacić.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 zwanej dalej: p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.).

Uwzględniając powołane kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] lipca 2018 r. są zgodne z obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego oraz z przepisami postępowania.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora MOPS o odmowie przyznania Skarżącemu świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na zwrot kosztów pogrzebu brata. W kontrolowanym postępowaniu Skarżący zawnioskował bowiem o zwrot kosztów pogrzebu brata uważając, że gmina powinna na zasadzie przepisów o pomocy społecznej zwrócić mu poniesione wydatki, tymczasem orzekające w sprawie organy stanęły na stanowisku, iż ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wprost obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu poniesionych przez stronę, a ponadto ośrodek pomocy społecznej nie posiada wystarczających środków finansowych na realizowanie finansowania tak znacznych wydatków z pominięciem innych potrzebujących mieszkańców gminy. Przy tak zarysowanych stanowiskach, rację należy przyznać organom.

Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w powołanej już wyżej ustawie z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U z 2018r., poz.1508, dalej powoływanej w skrócie: "u.p.s."). W myśl art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym, jak zapisano w art. 2 i 3 tej ustawy, celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi zatem kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w ustawie o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Komentowana ustawa, jak słusznie stwierdziło SKO w zaskarżonym rozstrzygnięciu, nie przewiduje wprost obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu poniesionych przez stronę uprawnioną, a organ pomocy społecznej – zgodnie z art. 17 pkt 15 u.p.s. ma obowiązek pokryć te koszty wyłącznie w przypadku, gdy nie ma osób uprawnionych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2018, poz. 1508, ze zm.). Przepis art. 10 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy stanowi, że prawo do pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osób zmarłej, a mianowicie: 1/ pozostały małżonek(ka); 2/ krewni zstępni; 3/ krewni wstępni; 4/ krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa; 5/ powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Z kolei zwłoki niepochowane przez podmioty, o których mowa w ust. 1, albo nieprzekazane publicznej uczelni medycznej albo publicznej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych - zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy są chowane przez gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu.

Przenosząc powyższe rozważania na realia przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że skoro Skarżący był osobą uprawnioną, w świetle art. 10 ust. 1 i 3 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, do pochowania zwłok brata i poniósł z tego tytułu koszty, to brak jest podstawy prawnej do domagania się od gminy zwrotu tych kosztów na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Jak wskazano bowiem już wyżej, organ pomocy społecznej ma obowiązek pokryć te koszty wyłącznie w przypadku, gdy nie ma osób uprawnionych.

W zaistniałej sytuacji Skarżący powinien co najwyżej rozważyć możliwość rekompensaty poniesionych kosztów pogrzeby poprzez uzyskanie zasiłku pogrzebowego. Zgodnie bowiem z art. 78 ust.1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1280), zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Prawo to jednak wygasa w razie niezgłoszenia wniosku o jego przyznanie w okresie 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, po której zasiłek przysługuje ( art. 81 ww. ustawy). Sąd administracyjny – w ramach prowadzonego postępowania - nie jest jednak uprawniony do rozstrzygania kwestii zasiłku pogrzebowego, ani innych roszczeń z tytułu refundacji kosztów pogrzebu.

Wnioskowany zasiłek celowy nie mógł być też przyznany z tego względu, że jak wykazał organ I instancji nie posiada wystarczających środków finansowych na realizowanie finansowania tak znacznych wydatków z pominięciem innych potrzebujących mieszkańców gminy. W tym miejscu należy przypomnieć, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny osobie, która spełnia kryterium dochodowe. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką organ uzna za zasadną. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia.

Jak wynika z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania, Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, utrzymują się z pomocy społecznej, a łączny ich dochód nie przekracza ustawowego kryterium uprawniającego do ubiegania się o przyznanie zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy. Skarżący ma kłopoty zdrowotne, cierpi na choroby przewlekłe, wymagające stałej kontroli medycznej. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy jednoznacznie jednak wynika, że organ pomocy społecznej nie jest obojętny wobec trudnej sytuacji życiowej Skarżącego i przyznaje Skarżącemu określone zasiłki stałe, okresowe i celowe na żywność, czy też leki. Tym niemniej, w odniesieniu do wniosku Skarżącego o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów pogrzebu, organy administracyjne obu instancji słusznie uznały, że wnioskowane świadczenia nie mogło być przyznane, z uwagi na ograniczone środki finansowe MOPS.

Podsumowując należy stwierdzić, że organy orzekające w niniejszej sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy wydawaniu zaskarżonych decyzji.

W tych okolicznościach Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.