Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 357/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 70 b ust. 1 pkt. 1 i ust. 7
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: § 10 ust. 4
journal: Dz.U. 2002 nr 113 poz 988
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2012 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej K. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 586/11 w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów przygotowania młodocianego pracownika oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 586/11 oddalił skargę K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...]stycznia 2011 r., nr [...]w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów przygotowania młodocianego pracownika.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie opisaną wyżej decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] września 2010 r., nr [...] odmawiającą K. P. dofinansowania kosztów przygotowania młodocianego pracownika – D.M. do zawodu fryzjera. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 70b ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3, ust. 6 i ust. 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.) w związku z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. Nr 113, poz. 988 z późn. zm.) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz.U. Nr 60, poz. 278 z późn. zm.).

Organ stwierdził, że K. P. posiada dyplom mistrza w rzemiośle fryzjerstwo i jest właścicielem firmy "K." K. P. z siedzibą w W. przy ul. K. Jako właściciel firmy zawarł z młodocianym pracownikiem D. M. umowę o pracę na okres od dnia 1 października 2007 r. do dnia 30 września 2010 r. w celu przygotowania go do zawodu fryzjera. Dopiero w czasie trwania umowy K. P. w dniu 31 marca 2009 r. ukończył kurs pedagogiczny. Zatem przez okres 18 miesięcy trwania umowy o pracę z młodocianym nie posiadał uprawnień pedagogicznych niezbędnych do pełnienia roli instruktora praktycznej nauki zawodu. Zgodnie bowiem z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty, który odsyła do § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, obowiązującego w dacie prowadzenia nauki zawodu, instruktorzy praktycznej nauki zawodu powinni posiadać ukończony kurs pedagogiczny, którego program obejmował co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej.

Zatem wobec niespełnienia wymagań określonych w art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty odmówiono K. P. dofinansowania za przygotowanie młodocianego do zawodu fryzjera.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie K. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił błędną wykładnię art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie praktycznej nauki zawodu. Podniósł, że z treści art. 70b ust. 1 ustawy nie wynika, od kiedy pracodawca powinien posiadać kwalifikacje pedagogiczne. W jego ocenie, kwalifikacje te powinien posiadać w dacie złożenia wniosku o dofinansowanie, a nie przed zawarciem umowy z młodocianym. Wskazał, że ocena merytoryczna wniosku o dofinansowanie następuje po jego złożeniu, tj. po zakończeniu szkolenia.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.).

Sąd stwierdził, że spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do wykładni, czy uprawnienia pedagogiczne należy posiadać już w dniu zawarcia z młodocianym umowy w celu przygotowania go do zawodu, czy też ich uzyskanie (uzupełnienie) w trakcie trwania umowy z młodocianym uzasadnia przyznanie dofinansowania na podstawie art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie praktycznej nauki zawodu oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i § 16 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagrodzenia. W ocenie Sądu wykładnia powyższych przepisów nakazuje przyjąć, że rozpoznając sprawę o dofinansowanie, organ miał obowiązek zbadać, czy osoba prowadząca przygotowanie zawodowe posiadała odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianego. Wnioskodawca niezależnie od przesłanki określonej w art. 70b ust. 1 pkt 2 ustawy, winien wykazać nie to, że w chwili rozstrzygania wniosku o przyznanie kosztów kształcenia młodocianego posiadał wymagane kwalifikacje, ale to, że przez okres szkolenia przygotowującego młodocianego do zawodu był osobą, która posiadała wymagane kwalifikacje do prowadzenia przygotowania zawodowego.

Zgodnie z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, pracodawcy – instruktorzy praktycznej nauki zawodu – powinni posiadać co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach lub ukończony kurs pedagogiczny. Oba wymagane warunki posiadania kwalifikacji, tj. tytuł mistrza i przygotowanie pedagogiczne (lub ukończony kurs pedagogiczny) muszą zatem istnieć w czasie trwania całego okresu przygotowania zawodowego.

Z powyższych przyczyn, w ocenie Sądu, nie można podzielić stanowiska skarżącego, według którego art. 70b ust. 7 pkt 1 ustawy o systemie oświaty determinuje taką wykładnię przesłanki materialnej z art. 70b ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którą dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje także wtedy, gdy pracodawca prowadził przygotowanie zawodowe, nie posiadając kwalifikacji, ale uzyskał je po zakończeniu szkolenia – przed rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie dofinansowania. W tej mierze Sąd powołał się na stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1140/10.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł K.P. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 70b ust. 1 pkt 1 oraz ust. 7 ustawy o systemie oświaty w zw. z § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu przez ich błędną wykładnię, a mianowicie przyjęcie, że uprawnienia pedagogiczne, o których mowa w § 10 ust. 4 rozporządzenia, skarżący powinien posiadać już w dniu zawarcia z młodocianym umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, podczas gdy z przepisów taki wniosek nie wynika, a wykładnia ich prowadzi do wniosku, że o dofinansowanie powinien móc ubiegać się również pracodawca, który uzupełnił kwalifikacje w trakcie trwania umowy (przynajmniej w części za okres, w jakim posiadał wszelkie wymagane prawem kwalifikacje).

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi oraz uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...]oraz zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim podkreślić trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, ogólnie określonymi w art. 174 P.p.s.a. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach. Ustawodawca odesłał w tym zakresie do § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, który stanowi, że "instruktorzy praktycznej nauki zawodu powinni posiadać co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać, lub w zawodzie wchodzącym w zakres zawodu, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach, lub ukończony kurs pedagogiczny, organizowany na podstawie odrębnych przepisów, którego program został zatwierdzony przez kuratora oświaty i obejmował łącznie co najmniej 70 godzin zajęć z psychologii, pedagogiki i metodyki oraz 10 godzin praktyki metodycznej".

Mając na uwadze, że art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty nie stanowi wprost, czy instruktorzy praktycznej nauki zawodu powinni posiadać wymagane kwalifikacje już w chwili zawierania umowy z młodocianym, należy sięgnąć do reguł wykładni funkcjonalnej. Powyższa regulacja prawna ma przede wszystkim na celu odpowiednie przygotowanie młodocianych do praktycznej nauki zawodu, co wymaga zapewnienia właściwego przygotowania ze strony osób prowadzących praktyczną naukę zawodu przez cały okres kształcenia. Praktyczna nauka zawodu jest istotnym uzupełnieniem kształcenia zawodowego. Może być realizowana między innymi przez praktyki zawodowe, które wykonywane są u pracodawców. Mają one na celu zapoznanie ucznia z umiejętnościami zawodowymi niezbędnymi do pracy w zawodzie. Uczeń w trakcie trwania praktyki powinien otrzymać niezbędny instruktaż teoretyczny i w ramach zajęć wykonywać prace w rzeczywistych warunkach. Zajęcia te powinny być więc prowadzone przez osoby posiadające odpowiednie do tego kwalifikacje (§ 10 ust. 2 i ust. 4 powołanego rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r.).

Wymagania dotyczące organizacji praktyk zawodowych w sposób zapewniający udział osób mających odpowiednie kwalifikacje zawodowe stanowią istotną przesłankę otrzymania przez pracodawcę dofinansowania, o którym mowa w art. 70b ustawy o systemie oświaty. Dlatego też pracodawca może zawrzeć z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego co do zasady tylko wówczas, gdy jest w stanie zagwarantować jej właściwą realizację. Gwarancję taką dają instruktorzy, którzy zgodnie § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, powinni posiadać między innymi co najmniej tytuł mistrza w zawodzie, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne wymagane od nauczycieli, określone w odrębnych przepisach, lub ukończony kurs pedagogiczny, organizowany na podstawie odrębnych przepisów. Wymogi posiadania kwalifikacji merytorycznych (odpowiedni tytuł zawodowy) oraz kwalifikacji pedagogicznych powinny być w przypadku instruktora praktycznej nauki zawodu spełnione łącznie.

Powyższe oznacza, że pracodawca może zawrzeć z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, gdy jest w stanie zagwarantować, że przygotowanie do zawodu prowadzone będzie przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje. Celem całego systemu kształcenia zawodowego młodocianych jest zapewnienie im takich warunków, które pozwalają na zgłębienie praktyki danego zawodu pod okiem doświadczonego instruktora, spełniającego określone warunki w wyżej wskazanych przepisach.

Zatem – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - pracodawca ubiegający się o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego, niezależnie od przesłanki określonej w art. 70b ust.1 pkt 2 ustawy o systemie oświaty, ma wykazać nie tyle posiadanie wymaganych kwalifikacji w chwili złożenia wniosku, ile zaistnienie przesłanki "prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje". Omawiana przesłanka jest spełniona tylko wtedy, gdy w całym okresie przygotowania zawodowego osoba prowadząca posiadała wymagane kwalifikacje. W tej mierze Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela w pełni stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1140/10. Nie podziela natomiast stanowisk wyrażonych w jednostkowych orzeczeniach, na które powołano się w skardze kasacyjnej, a to: wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 281/09, według którego treść art. 70b ust.7 pkt 1 ustawy o systemie oświaty determinuje taką wykładnię przesłanki materialnej z art. 70b ust.1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którą dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje także wtedy, gdy pracodawca prowadził przygotowanie zawodowe, nie posiadając kwalifikacji, ale uzyskał je po zakończeniu szkolenia – przed rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie dofinansowania; jak również wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 441/08.

Z tych względów niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z tym przepisem dofinansowanie jest przyznawane na wniosek pracodawcy złożony w terminie 3 miesięcy od ukończenia przez młodocianego pracownika nauki zawodu lub przyuczenia do wykonywania określonej pracy. Powyższy przepis – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – nie determinuje takiej wykładni art. 70b ust.1 pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którą dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje także wtedy, gdy pracodawca prowadził przygotowanie zawodowe, nie posiadając kwalifikacji i uzyskał je dopiero w trakcie trwania umowy z młodocianym lub przed rozstrzygnięciem wniosku o przyznanie dofinansowania. Termin określony w art. 70b ust. 7 ustawy o systemie oświaty jest terminem prawa materialnego i ustanawia obowiązki pracodawcy składającego podanie o przyznanie kosztów dofinansowania. Materialna przesłanka w postaci dochowania przez pracodawcę trzymiesięcznego terminu do złożenia wniosku i proceduralny wymóg dołączenia do wniosku kopii dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w art. 70b ust. 1 pkt 1 nie wpływają w żaden sposób na treść materialnej przesłanki "prowadzenia przygotowania zawodowego przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje". Ocena spełnienia warunku posiadania kwalifikacji przez instruktora praktycznej nauki zawodu następuje zawsze po zakończeniu procesu kształcenia młodocianego i polega na zbadaniu, czy przygotowanie zawodowe przez cały okres trwania umowy było prowadzone przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, a nie na tym, czy osoba prowadząca przygotowanie zawodowe uzyskała kwalifikacje w trakcie trwania umowy lub do dnia rozstrzygania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia. Z tych względów, nie tylko wykładnia językowa, ale również systemowa art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty nie podważa poglądu o wymogu posiadania kwalifikacji przez osobę prowadzącą przygotowanie zawodowe w ciągu całego okresu trwania przygotowania zawodowego.

Mając zatem na uwadze, że K. P. przez okres 18 miesięcy po zawarciu umowy o pracę z młodocianym nie posiadał uprawnień pedagogicznych niezbędnych do pełnienia roli instruktora praktycznej nauki zawodu fryzjera, prawidłowo Sąd pierwszej instancji przyjął, że organy obu instancji zasadnie odmówiły mu dofinansowania kosztów przygotowania młodocianego pracownika z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty w związku z § 10 ust. 4 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu.

Wychodząc z powyższych założeń, należy przyjąć, że podstawy kasacyjne nie zasługują na uwzględnienie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) orzekł jak w sentencji.