Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2409/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Rząsa Sędzia WSA Marzena Milewska – Karczewska Protokolant sekr. sąd. Marika Bibrowska po rozpoznaniu 8 listopada 2021 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] września 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] września 2020 r., nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] lipca 2020 r. o odmowie zmiany decyzji ostatecznej nr [...] wydanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej [...] marca 2018 r., utrzymującej w mocy decyzję własną nr [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że J. B. s. A., ur. [...] października [...] r. w miejscowości [...], spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.).

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z 4 października 2017 r. J. B. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 319 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o działaczach opozycji".

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że J. B. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Pismem z 17 lutego 2018 r. J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji nr [...] z [...] stycznia 2018 r. We wniosku wniósł o stwierdzenie, że materiały SB nie są wystarczającym dowodem na istnienie śladów współpracy.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał [...] marca 2018 r. decyzję nr [...] orzekającą o utrzymaniu w mocy decyzji własnej nr [...] z [...] stycznia 2018 r. o odmowie potwierdzenia, że J. B. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

6 lipca 2020 r. J. B. wniósł na podstawie art. 154 K.p.a. o zmianę decyzji nr [...] z [...] marca 2018 r. Podstawą złożenia wniosku o zmianę decyzji ostatecznej z [...] marca 2018 r. jest zmiana okoliczności faktycznych wskutek zakończenia wobec wnioskodawcy prawomocnym wyrokiem postępowania lustracyjnego. Zdaniem wnioskodawcy w 2018 r. mogło zachodzić podejrzenie o współpracę, obecnie zaś współpraca została wykluczona. W związku z powyższym ww. uważa, że ocena jego sytuacji przy pierwszej decyzji, nie może być tożsama z oceną obecnej sytuacji wobec stanowiska prokuratora IPN oraz orzeczenia sądu.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją nr [...] z [...] lipca 2020 r. odmówił zmiany decyzji ostatecznej nr 1955/OP/2018 wydanej przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej [...] marca 2018 r.

Pismem z 3 sierpnia 2020 r. wnioskodawca złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu ww. stwierdził m. in., że dzięki lustracji został oczyszczony z fałszywych zarzutów dotyczących współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Podniósł, że procedury rejestracji nie są dowodem współpracy, lecz dowodem biurokracji SB. Zdaniem wnioskodawcy stwierdzenie: informacje sporządzane przez funkcjonariusza powstały przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego współpracownika stanowi oczernienie, gdyż nie jest prawdą. Podał także, że wyszczególnione materiały - wszystkie, jakie wytworzył na niego funkcjonariusz [...] - są przesłanką do wniosku z nich wynikającego, a mianowicie, że jeśli dowodów na współpracę nie ma, wniosek nie może być taki, że fakt miał miejsce. Zdaniem wnioskodawcy dowodem współpracy jest tylko zobowiązanie i dające się sprawdzić urzeczywistnienie tego zobowiązania. Jedynie to, a wszystko inne - jak w jego przypadku - esbek mógł stworzyć. Do ww. wniosku wnioskodawca załączył wyrok Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] z [...] listopada 2019 r., sygn. akt [...] stwierdzający o zgodności z prawdą jego oświadczenia lustracyjnego.

Prezes IPN po rozpatrzeniu ww. wniosku z 3 sierpnia 2020 r., decyzją z [...] września 2020 r., w całości podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji nr [...] z [...] lipca 2020 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją Prezesa IPN prowadzone było w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 154 § 1 k.p.a. Odmawiając zmiany ostatecznej decyzji, Prezes IPN stanął na stanowisku, że tryb przewidziany w art. 154 k.p.a. nie znajduje zastosowania do weryfikacji tzw. decyzji deklaratoryjnych tj. takich, których treść determinowana jest ściśle określonymi przesłankami ustawowymi, niepozostawiającymi organowi administracji publicznej luzu decyzyjnego w zakresie rozstrzygnięcia sprawy. Taką zaś decyzją jest niewątpliwie rozstrzygnięcie podejmowane na gruncie tzw. ustawy o działaczach opozycji.

Niezależnie jednak organ wyjaśnił, że w sytuacji, gdy podczas kwerendy archiwalnej odnalazły się dokumenty spełniające przesłanki art. 4 ustawy o działaczach opozycji, organ miał obowiązek wydania decyzji odmownej. W przypadku J. B. w wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono m.in.: teczkę personalną tajnego współpracownika "[...] ", sygn. [...] z której wynika, że [...] czerwca 1981 r. J. B. został pozyskany do współpracy jako tajny współpracownik (TW) o pseudonimie "[...]" na podstawie współodpowiedzialności obywatelskiej; zarejestrowany pod numerem [...]. [...] stycznia 1982 r. zdjęty z ewidencji z powodu odmowy współpracy. Z notatki informacyjnej o opracowaniu pod względem ewidencyjno-operacyjnym i archiwalnym akt sprawy z [...] marca 1982 r. wynika, że teczka pracy i teczka personalna zostały złożone do archiwum pod numerem [...]. W teczce personalnej w części III pt. "[...]" wskazano, że w czasie rozmowy werbunkowej przeprowadzonej [...] czerwca 1981 r. J. B. potwierdził swój pozytywny stosunek do Służby Bezpieczeństwa i bez oporów zadeklarował pomoc w rozpracowaniu i zwalczaniu wrogiej działalności skierowanej przeciwko PRL. Wnioskodawca przekazał również ustną informację dotyczącą opinii [...] środowiska dziennikarskiego na temat uchwały [...]. Z zapisów w teczce wynika również, że ww. obrał sobie pseudonim "[...] ". W ww. teczce w części IV pt. "Postanowienie o rozwiązaniu współpracy" zawarto informację, że w związku ze zwolnieniem z pracy i tym samym utratą możliwości realizacji powierzonych zadań na odcinku operacyjnego rozpoznania środowiska dziennikarskiego oraz prośbą J. B. postanowiono wyeliminować TW "[...] " z czynnej agentury osobowych źródeł informacji i materiały dotyczące ww. tj. teczkę personalną i teczkę pracy złożyć do archiwum. W ww. teczce znajduje się także karta pt. "Charakterystyka tajnego współpracownika ps. [...] nr ewidencyjny [...] " z której wynika, że w okresie współpracy z J. B. odbyto cztery spotkania, na podstawie których zostały sporządzone notatki. Spotkania odbyły się na tzw. "świeżym powietrzu", w samochodzie TW, w mieszkaniu TW oraz w pomieszczeniu służbowym. Ww. informacje przekazywał ustnie. Dotyczyły one sytuacji w suwalskim środowisku dziennikarskim. Z ww. karty wynika również, że materiały dotyczące TW "[...] " złożono w archiwum Wydziału "[...] KWMO w [...].

Poza ww. dokumentami odnaleziono zapisy ewidencyjne dotyczące J. B.: kartę z dziennika rejestracyjnego WUSW w S. z której wynika, że [...] czerwca 1981 r. pod numerem [...] został zarejestrowany przez Wydział [...] tajny współpracownik o pseudonimie "[...] ". Zdjęty z ewidencji [...] marca 1982 r.; kartę [...] z kartoteki [...]. Wydziału/Sekcji "[...] " KWMO/WUSW [...], z której wynika, że J. B. został zarejestrowany przez Wydział [...] KWMO [...] do numeru [...]. Zdjęty z ewidencji [...] stycznia 1982 r. z powodu odmowy współpracy.

W ocenie organu, wskazane dokumenty mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...] ". Ww. dokumenty potwierdzają również fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie.

Odnosząc się do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i powołanego w nim wyroku lustracyjnego potwierdzającego zgodność z prawdą złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia lustracyjnego, organ ponownie wyjaśnił, że ustalenia dokonane w wyroku sądu lustracyjnego nie są wiążące dla organu właściwego do orzekania w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W wyroku lustracyjnym zostały bowiem rozstrzygnięte kwestie, które nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosków w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W postępowaniu lustracyjnym badane jest czy doszło do świadomej, tajnej i urzeczywistnionej współpracy z organami bezpieczeństwa w rozumieniu przepisów ustawy lustracyjnej. Natomiast w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes Instytutu Pamięci Narodowej ma za zadanie ustalić na podstawie zasobu archiwalnego po pierwsze, czy wnioskodawca pełnił służbę w organach bezpieczeństwa państwa, po drugie, czy w archiwum zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Podkreślono, że w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu ze świadków w osobach funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa PRL, czy też innych członków opozycji antykomunistycznej. Natomiast w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie prowadzi się klasycznego postępowania wyjaśniającego

Podkreślono, że zgodnie z przepisem art. 11 p.p.s.a. tylko ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny. Natomiast wyrok sądu lustracyjnego nie jest wyrokiem skazującym co do popełnienia przestępstwa. Wyrok lustracyjny potwierdza tylko zgodność z prawdą oświadczenia lustracyjnego Pana J. B..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł J. B., dalej "skarżący" zaskarżając powyższą decyzję w całości.

Skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, w tym :

- art.7 kpa poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i odmowę rozpoznania sprawy zgodnie z zasadami dot. prawdy obiektywnej, a nie subiektywnej. Tym samym działanie organu było działaniem wbrew interesowi społecznemu i słusznemu interesowi obywateli RP poprzez odmowę uznania, iż dokumenty, które znajdują się w tzw. inwentarzu archiwalnym nie zostały wytworzone przez skarżącego (wnioskodawcę) ani przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym bardziej, iż tzw. kwerenda archiwum IPN winna dotyczyć całości dokumentacji, w tym "zbioru wyjaśnień, sprostowań i uzupełnień (IPN [...]), akt postępowania lustracyjnego (IPN [...])", które jednoznacznie potwierdzają stanowisko skarżącego, a tym samy zasadnym jest przyjęcie, iż uchyleniu lub zmianie decyzji Prezes IPN nie sprzeciwiają się przepisy szczególne - dlatego za zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes skarżącego , a słuszny interes strony (skarżącego) nie pozostaje w kolizji z interesem społecznym (vide wyrok NSA z 21.04.2006r.OSK 770/05);

- art. 7a § 1 kpa poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony-skarżącego w niniejszym postępowaniu i tym samym odebranie mu uprawnień wynikających z ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, tym bardziej, iż za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny oraz słuszny interes skarżącego;

- art. 8 § 1 kpa poprzez naruszenie zasady równego traktowania i prowadzenia postępowania w sposób, który podważa zaufanie skarżącego do władzy publicznej tj. Prezesa IPN - co spowodowało wydanie decyzji utrzymującej w mocy odmowną decyzji o odmowie potwierdzenia, iż skarżący spełnia warunki do uznania "osobą represjonowaną", w sytuacji gdy w dalszej części decyzji działający z upoważnienia Prezesa IPN - Zastępca Prezesa p. J. B. podniósł, iż "po ustaleniu, że uchyleniu lub zmianie decyzji nie sprzeciwiają się przepisy szczególne można przystąpić do badania , czy przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony...." . Informacje sporządzone przez funkcjonariusza SB na podstawie ustnej relacji TW ps [...], znajdujące się w teczce personalnej, powstały przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa";

- art.9 kpa poprzez brak udzielenia skarżącemu wyczerpującej informacji o przysługujących mu prawach, a w szczególności brak wskazania szczegółowych przyczyn odmowy potwierdzenia i przyznania mu statusu osoby represjonowanej, albowiem przepisanie wcześniejszych argumentów podanych ponad 2 lata temu w decyzji z 2018r., bez uwzględnienia okoliczności o możliwości uchylenia lub zmiany decyzji z uwagi na interes społeczny lub słuszny interes strony - świadczy o naruszeniu podstawowych zasad społecznych wynikających z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, kodeksu postępowania administracyjnego oraz ogólnych zasad Praw Człowieka i Obywatela.

2. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na postępowanie i wynik sprawy tj.:

- art. 4 ustawy z 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - albowiem zgodnie z dokumentacją dot. w szczególności postępowania lustracyjnego oraz dołączonych do inwentarza archiwalnego "zbioru wyjaśnień, sprostowań i uzupełnień (IPN [...]) oraz akt postępowania lustracyjnego (IPN [...])", zasadnym jest przyjęcie, iż uchyleniu lub zmianie decyzji Prezes IPN nie sprzeciwiają się przepisy szczególne. Dlatego - organ winien z urzędu ustalić, czy za zmianą lub uchyleniem przemawia interes społeczny lub słuszny interes skarżącego, a słuszny interes strony (skarżącego) nie pozostaje w kolizji z interesem społecznym. Organ dopuścił się naruszenia art. 4 ustawy o działaczach opozycji, albowiem przyjął za wiarygodne, uznane za nieważne i niezgodne z prawdą obiektywną w postępowaniu lustracyjnym, zapisy o udziale w ramach czynności wykonywanych przez skarżącego w charakterze tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa. Powyższe świadczy o zupełnej i całkowitej sprzeczności zebranego materiału dowodowego ze stanowiskiem Prezesa IPN, który ma za zadanie strzec praworządności i zgodności z prawdą historyczną.

Mając powyższe na uwadze skarżący - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lita i c ppsa oraz art. 145a § 1 ppsa wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji ostatecznej, ewentualnie stwierdzenie wydania ww. decyzji z naruszeniem prawa albowiem zachodzą przyczyny określone w kpa , ustawie o IPN oraz w ustawie o działaczach opozycji.

W uzasadnieniu skarżący przytoczył stan faktyczny sprawy. Podniósł, że w "enigmatycznym - powielonym z wcześniejszych decyzji - uzasadnieniu zawarte zostały informacje, które stoją w całkowitej sprzeczności ze zgromadzonym (po ponad 2 latach) materiałem dowodowym". Zarzucił, że organy administracji publicznej nie zadały sobie jakiegokolwiek trudu i wysiłku aby odnieść się w sposób rzetelny do wyroku Sądu Lustracyjnego w [...] oraz do zgromadzonej obecnie dokumentacji w tzw. inwentarzu archiwalnym IPN. Podniósł także brak równego traktowania obywateli i podkreślił, że zaskarżona decyzja podważa jego zaufanie do władzy publicznej.

Organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana w trybie art. 154 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej "k.p.a.").

Pierwszą kwestią do rozstrzygnięcia jest ocena, czy zasadnie utrzymuje organ, że wobec decyzji związanych nie istnieje możliwość stosowania trybu nadzwyczajnego zmiany decyzji ostatecznej uregulowanego w art. 154 k.p.a. Organ bowiem twierdzi, że we wskazanym trybie nadzwyczajnym zmianie lub uchyleniu podlegają tylko decyzje wydane na zasadzie swobodnego uznania. Brak jest zatem możliwości jego stosowania wobec decyzji wydawanych w sytuacji, gdy ustawodawca skierował do organów obowiązek stosowania danego przepisu, nakaz wydania decyzji o konkretnej treści.

Sąd orzekający nie podziela stanowiska organu. Zdaniem Sądu nie ma podstaw do kategorycznego wyłączenia możliwości zastosowania trybu przewidzianego w art. 154 k.p.a w odniesieniu do decyzji związanych.

Zgodnie z regulacją zawartą w ww. przepisie, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że dotyczy on decyzji ostatecznych, mocą których strona nie nabyła prawa. Tryb przewidziany w tym przepisie służy wzruszeniu decyzji ostatecznych nie dotkniętych żadnymi wadami lub wzruszeniu decyzji ostatecznych dotkniętych wadami niekwalifikowanymi, zaś wzruszenie decyzji może nastąpić tylko z uwagi na słuszny interes strony lub interes społeczny.

Zdaniem Sądu ze wskazanego przepisu art. 154 k.p.a. nie wynika, by regulacje te były zastrzeżone tylko dla tzw. decyzji uznaniowych. Jak wynika z treści tego przepisu, istota komentowanego trybu nadzwyczajnego sprowadza się do zbadania, czy słuszny interes strony lub interes społeczny przemawiają za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa. (tak też NSA w wyroku z 21 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 127/06, dostępny na stronie internetowej: CBOSA hhttp://orzeczenia.nsa.gov.pl). W trybie przewidzianym w art. 154 § 1 k.p.a. mogą być uchylane lub zmieniane wszelkie decyzje ostateczne (o ile zostaną spełnione pozostałe przesłanki ustawowe), niezależnie od tego, czy wydane zostały w sprawach wszczętych z urzędu, czy w sprawach wszczętych na wniosek strony; czy wydane zostały w sprawach załatwianych decyzją uznaniową, czy związaną; czy są prawidłowe pod względem prawnym, czy też dotknięte są wadami niekwalifikowanymi. Art. 154 § 1 k.p.a. nie zawiera bowiem żadnych ograniczeń ani wyłączeń w tych kwestiach. Natomiast brak jest podstaw do wprowadzania do wykładni tego przepisu takich elementów, które z jego treści nie wynikają. Na uwagę zasługuje również pogląd zaprezentowany w wyroku z 22 września 2016 r. o sygn. akt I OSK 3065/15, w którym NSA uznał, że dla zastosowania trybu określonego w art. 154 § 1 k.p.a. nie ma znaczenia, czy decyzja ma charakter związany czy uznaniowy, lecz istotne jest to, aby zastosowanie tego trybu nie doprowadziło do stanu niezgodnego z prawem (por. również wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 1050/16). Także w piśmiennictwie kwestionowane jest stanowisko, zgodnie z którym tryb z art. 154 k.p.a. nie znajduje w ogóle zastosowania do decyzji związanych (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego - komentarz do art. 154 k.p.a., System Informacji Prawnej LEX).

Akceptując w całości wyżej przywołane poglądy wyrażane w orzecznictwie i doktrynie, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił odmiennej linii orzeczniczej. Powyższe prowadzi do uznania, że organ administracyjny dokonał błędnej wykładni prawa materialnego, a to art. 154 § 1 k.p.a.

Jednocześnie wyjaśnić trzeba, że organ dopuścił się pewnej niekonsekwencji. Uznał bowiem, że co prawda do decyzji wydawanych w oparciu o art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych , jako decyzji związanych, tryb zmiany decyzji ostatecznej przewidziany w art. 154 k.p.a. nie ma zastosowania, to jednak wyjaśnił także że gdyby nawet można było ten tryb zastosować, i tak art. 4 ust. 2 ww. ustawy uniemożliwiałby zmianę decyzji ostatecznej. Innymi słowy organ rozpoznał wniosek merytorycznie.

Sąd jednak nie zgadza się z kategorycznym stwierdzeniem organu o braku możliwości zmiany decyzji ostatecznej w rozpatrywanej sprawie, co przesądza o uwzględnieniu zarzutu błędnej wykładni art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (jedn. tekst Dz. U. z 2021 r., poz. 1255, dalej także jako ustawa o działaczach opozycji.).

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa (art. 4 ust. 2 cytowanej ustawy o działaczach opozycji).

Celem decyzji wydawanej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji jest zatem stwierdzenie, czy w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy. Stąd też co do zasady dowody składane przez stronę nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Nie chodzi tu jednak o każde dokumenty znajdujące się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa. Stąd organ nie prowadzi postępowania dowodowego na okoliczność, czy do określonej formy współpracy doszło, ponieważ ocena wiarygodności dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej została zastrzeżona dla właściwego sądu lustracyjnego.

W konsekwencji, dokonując kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych i potwierdzając, czy z dokumentów tych wynika, że zostały wytworzone przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego przeprowadzoną w tym zakresie. Jeżeli zatem z prawomocnego wyroku sądu lustracyjnego wynika, że znajdujące się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty dotyczące strony nie potwierdzają jej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, to Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, nie może pominąć oceny wynikającej z tego wyroku.

Fakt, że postępowanie przed Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej jest ograniczone, ponieważ sprowadza się do kwerendy dokumentów znajdujących się w zasobach archiwalnych, nie oznacza, że organ nie jest zobowiązany do uwzględnienia pozostającej w obrocie prawnym oceny uprawnionego do tego sądu, która to ocena przesądza, czy dokumenty odnalezione w zasobach archiwalnych spełniają przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Tylko bowiem w takim przypadku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej może wydać zgodną z prawem decyzję z art. 5 ust.1 tej ustawy.

Odmienna interpretacja cytowanych wyżej przepisów prowadziłaby do skutków trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Z jednej strony w obrocie prawnym pozostawałby wyrok sądu lustracyjnego, który potwierdzałby, że strona nie współpracowała z organami bezpieczeństwa państwa, z drugiej natomiast Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie miałby możliwości nadania stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z uwagi na brak potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, że w zasobach archiwalnych nie zachowały się dokumenty potwierdzające te współpracę.

Pogląd taki wyraził m. in Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18 (opubl. LEX nr 2761308), a Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości go podziela.

Wyżej wskazane stanowisko doprowadziło także Sąd do uznania, że w sprawie doszło do naruszenia art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. W konsekwencji na uzasadnienie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., ponieważ z uwagi na błędną wykładnię powołanych przepisów prawa materialnego, organ dokonał niewłaściwej i niepełnej oceny znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego.

Ponownie rozpatrując zatem sprawę, organ w ramach postępowania o zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 154 k.p.a. dokona oceny wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2019 r. stwierdzającego, że oświadczenie lustracyjne skarżącego jest zgodne z prawdą. Wyrok ten powinien zostać uwzględniony przez organ w ramach oceny spełnienia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

W tym stanie rzeczy, z uwagi na stwierdzone przez Sąd nieprawidłowości zaskarżoną decyzję należało uchylić, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).