Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 799/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia 27 stycznia 2022 r. nr SKO.4000-1661/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy L. z dnia 30 września 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach na rzecz B. N. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z [...] stycznia 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania B.N., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] nr [...] z [...] września 2021 r. - w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 27 sierpnia 2021 r. B.N. (dalej jako skarżąca) zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem – Z.N..

Po rozpatrzeniu wniosku Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z [...] września 2021 r., nr [...], odmówił B.N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na osobę: Z.N. - podnosząc, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej.

Kwestionując powyższą decyzję skarżąca pismem z 5 października 2021 r. złożyła odwołanie, zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania nieruchomości osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji RP,

2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć miejsca w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z [...] stycznia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] nr [...] z [...] września 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazało, że z ustaleń poczynionych przez organ I instancji bezspornie wynika, iż skarżąca faktycznie sprawuje w należyty sposób opiekę nad mężem, który wymaga stałego wsparcia przy czynnościach bytowych w związku ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Podniosło, że skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo i niepodejmującą zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie podejmuje pracy zarobkowej. W dniu [...] sierpnia 2021 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Zgodnie z załączoną do akt sprawy umową dzierżawy z [...] sierpnia 2021 r. gospodarstwo rolne będzie użytkowała, wspólnie z nią zamieszkująca córka – E.N..

Z.N. pozostaje w związku małżeńskim ze skarżącą. Na podstawie Orzeczenia o Stopniu Niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2021 r., nr [...] został on zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2021 r. Orzeczenie wydano do [...] lipca 2023 r.

Kolegium zauważyło, że organ I instancji - jako przesłanki do odmowy przyznania wnioskowanego na Z.N. świadczenia pielęgnacyjnego - wskazał okoliczność, iż nie wykazano, że jego niepełnosprawność powstała do ukończenia 18 roku życia lub do ukończeniu 25 roku życia w trakcie nauki w szkole. Tym samym, zdaniem organu I instancji, nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tzn. potwierdzona stosownym orzeczeniem niepełnosprawność męża odwołującej nie powstała "nie później niż do ukończenia 18. roku życia" lub "w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia." Ponadto na skarżącej, jako żonie, nie ciąży obowiązek alimentacyjny.

Następnie stwierdziło, że od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) zmienione zostały, m.in. przesłanki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17). Charakterystycznym elementem nowej konstrukcji świadczenia pielęgnacyjnego było wprowadzenie przez ustawodawcę kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby ubiegającej się o to świadczenie.

Jednakże Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., w sprawie sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 12b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej. W tym zakresie powołało również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2593/16.

W ocenie SKO, należy uwzględnić fakt, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu, czego nie uwzględnił organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję. Rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego winno zatem nastąpić z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która utraciła moc obowiązującą. Skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy jest stwierdzenie, że opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być przez ustawodawcę traktowani jako podmioty należące do tej samej klasy. Nie mogą być - co do zasady - traktowani w sposób odmienny W stanie prawnym sprzed wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego ich sytuacja prawna była zróżnicowana. Zróżnicowanie było powiązane z określeniem momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako istotnego kryterium regulacji prawnej prowadząc do arbitralnego zróżnicowania w obrębie tej samej grupy podmiotów podobnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się już linia orzecznicza w tym zakresie, którą można uznać za ugruntowaną.

Reasumując, w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Kolegium, skoro w świetle powyższego art. 17 ust. 1 b ustawy utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to fakt, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność Z.N., nie może stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie sprawującej nad nim faktyczną opiekę, po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych określonych w art. 17 ustawy.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium - odnosząc się do kolejnej negatywnej przesłanki przyjętej przez organ I instancji - wyjaśniło, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ma zastosowanie w przypadku gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się inna osoba, niż wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy, na której zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że o świadczenie pielęgnacyjne może ubiegać się także małżonek osoby wymagającej opieki, pod warunkiem, że nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie przywołało treść art. 23, art. 27 i art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kolegium wskazało, że skarżącą jest żoną osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dodało, że poza okolicznością wprost przewidzianą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, czyli legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki znacznym stopniem niepełnosprawności ustawodawca nie sformułował innych obiektywnych przesłanek, które mogą stanowić od niej odstępstwo i uniemożliwić małżonkowi ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W obecnym stanie faktycznym brak jest zatem podstaw do uznania negatywnej przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, która ma swoje źródło w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, iż w utrwalonym orzecznictwie wskazuje się, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad bliską osobą, o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem małżonka, czy rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą, która jej wymaga.

Poglądy te w pełnej rozciągłości odnoszą się też do rolników, dla których podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego - art. 17b ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jeżeli nie występuje podstawowa przesłanka przyznania świadczenia w postaci związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej (w tym przypadku zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego), a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wszelkie pozostałe przesłanki tracą w istocie znaczenie.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest w świetle art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, iż oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. Potencjalne sankcje karne, jakie mogą być stosowane względem rolnika, który złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, pozostają bez związku z obowiązkiem organu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie - z załączonych do akt uproszczonych wypisów z rejestru gruntów jedn. rej. [...]. wydanego na dzień [...] stycznia 2022 r. i [...] wydanego na dzień [...] grudnia 2021 r. - wynika, że skarżąca jest właścicielką gruntów ornych o łącznej powierzchni [...] ha, zaś Z.N. gruntów ornych o powierzchni [...] ha. Ponadto, według uproszczonego wypisu z rejestru gruntów jedn. rej. [...], małżonkowie w ramach współwłasności małżeńskiej są właścicielami gruntów rolnych zabudowanych i pastwisk o łącznej powierzchni [...] ha.

Rodzina korzystała z dopłat bezpośrednich - ostatnia dopłata za rok 2020 została przekazana w dniu [...] października 2021 r. oraz z tytułu zwrotu podatku akcyzowego za rok 2020 - ostatni zwrot miał miejsce w dniu [...] kwietnia 2021 r.

Wspólnie z małżonkami zamieszkują ich dzieci – E.N. i M.N..

Na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu [...] sierpnia 2021 r. skarżąca wydzierżawiła córce E.N. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego w miejscowości [...]. O dopłaty i zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, zgodnie z oświadczeniem strony, będzie występowała córka. Umowa nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków.

Kolegium podniosło, iż specyfika pracy w gospodarstwie rolnym jest zupełnie innego rodzaju niż zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. Nie deprecjonując trudów pracy rolnika i szerokiego zakresu czynności, jakie musi wykonać w swoim gospodarstwie - nie sposób z drugiej strony zaprzeczyć, że w odróżnieniu od pracownika "etatowego" rolnik samodzielnie dysponuje swoim czasem.

Z niespornych ustaleń wynika, że skarżąca zamieszkuje z niepełnosprawnym mężem ale także z dwojgiem dorosłych dzieci, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe. Domownicy zapewniają sobie wzajemną pomoc w różnych czynnościach życia codziennego, w tym dzieci pomagają w prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

W ocenie Kolegium trudno uznać za wiarygodną umowę dzierżawy, zawartą przez skarżącą z córką, wspólnie z nią zamieszkującą, która nie została zgłoszona do prowadzonej przez właściwego miejscowo starostę, ewidencji gruntów i budynków.

Poza tym na dzieciach ciąży obowiązek alimentacyjny wobec rodziców, przejawiający się w udzielaniu im pomocy, w tym we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego. Ponadto, wydzierżawiono grunt stanowiący wyłączną własność skarżącej. Natomiast grunt stanowiący własność Z.N. i współwłasność małżeńską - nie został wydzierżawiony, a strona do powyższego nie odniosła się.

Dalej Kolegium stwierdziło - nie kwestionując faktu sprawowania opieki przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem w codziennym funkcjonowaniu - że opieka ta nie stanowi przeszkody w prowadzeniu przez nią niewielkiego gospodarstwa rolnego ([...] ha przeliczeniowego). W takich uwarunkowaniach zakres opieki, jaką skarżąca sprawuje nad mężem - pomoc w codziennym funkcjonowaniu - nie pozwala wywieść, że wymaga ona rezygnacji z prowadzenia niewielkiego gospodarstwa rolnego przy pomocy dorosłych, wspólnie zamieszkujących, dzieci.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jaki i poprzedzająca ją decyzji organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z [...] stycznia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] września 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem – Z.N..

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Podkreślić należy, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, iż w sprawie znajduje zastosowanie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Jak podkreśla się bowiem w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie, na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Bezspornym w sprawie jest fakt, że mąż skarżącej – Z.N. posiada orzeczony znaczny stopnień niepełnosprawności, co wynika ze znajdującej się w aktach sprawy kopii orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] lipca 2021 r., nr sprawy [...]. Orzeczenie wydano do [...] lipca 2023 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] czerwca 2021 r. Ponadto stwierdzono, że Z.N. wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, wymaga korzystania z systemy środowiskowego wsparcia samodzielnej egzystencji oraz wymaga stałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Ze znajdujących się z aktach sprawy uproszczonych wypisów z rejestru gruntów z [...] grudnia 2021 r. i [...] stycznia 2022 r. wynika, że Z.N. jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni [...] ha, skarżąca jest właścicielem gruntów ornych o powierzchni [...] ha, zaś na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej Z.N. i skarżąca są współwłaścicielami gruntów rolnych zabudowanych i pastwisk trwałych o powierzchni [...] ha.

Zgodnie z art. 17b ust. 1 ustawy w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

W świetle art. 17b ust. 1 w zw. art. 17 ust. 1 ustawy podstawą przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi rezygnacja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, iż skarżąca oświadczyła, że nie pracuje zawodowo, pracowała zagranicą, zaś w czerwcu 2021 r. - z uwagi na pogorszenia się stanu zdrowia męża - zrezygnowała z pracy zagranicą, aby opiekować się mężem.

Tymczasem w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zabrakło jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie - nie ma żadnych informacji w jakim okresie, gdzie, na jakim stanowisku skarżąca pracowała zagranicą oraz dokładnej daty zaprzestania tej pracy.

Nie ustalono również, kto w okresie jej pracy zagranicą prowadził gospodarstwo rolne - zarówno na gruntach należących do niej, jak też na gruntach wspólnych i na gruntach męża.

Jak wynika z akt sprawy rodzina skarżącej składa się z męża i ich dwójki dorosłych dzieci - córki E.N. (lat [...]) i syna M.N. (lat [...]). Przy czym wszyscy wymieni członkowie rodziny mieszkają w tym samym gospodarstwie rolnym, pod tym samym adresem - [...].

W skład gospodarstwa rolnego skarżącej i jej męża wchodzi łącznie ponad [...] ha gruntów ornych. Część gruntów z tego gospodarstwa ([...] ha) skarżąca umową wydzierżawiła córce E.N. od [...] sierpnia 2021 r. na okres [...] lat. Jednakże umowa ta, jak słusznie zauważyło Kolegium, nie została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków. Z akt sprawy nie wynika również, kto gospodaruje na gruntach ornych o powierzchni [...] ha będących własnością męża skarżącej -Z.N..

Wprawdzie z akt sprawy wynika, że syn skarżącej prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, jednakże nie zostało ustalone, czy pracuje w gospodarstwie rolnym rodziców, czy też ma własne gospodarstwo rolne lub pracuje poza rolnictwem.

Brak jest również ustaleń, czy w okresie wykonywania przez skarżącą pracy zagranicą, syn i córka pomagali w opiece nad chorym ojcem, jak również zabrakło informacji, czy córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, czy też wspólnie z rodzicami.

Powyższe prowadzi do wniosku, że organy obu instancji nie ustaliły w sposób jednoznaczny rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, albowiem w świetle materiału dowodowego nie można by było uznać skarżącej za rolnika, jak to uczyniło Kolegium w zaskarżonej decyzji.

Uszło bowiem uwadze organu, że z oświadczenia skarżącej zawartego w wywiadzie środowiskowym wynika, że zrezygnowała ona z pracy zagranicą, zaś z treści wniosku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego wynika, że jest rolnikiem i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Przy czym okoliczność wykonywania przez skarżącą pracy zagranicą świadczyłaby o tym, że nie mogła ona w tym samym czasie pracować w gospodarstwie rolnym. Nie jest bowiem obiektywnie możliwe jednoczesne wykonywanie pracy zagranicą i jej wykonywanie w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Polski. Dodać przy tym należy, że z oświadczenia skarżącej wynika, że nie jest zarejestrowana w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, utrzymuje się z wraz z mężem z jego emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego.

Skoro w skład gospodarstwa rolnego wchodzi łącznie ponad [...] ha gruntów ornych, to muszą być w nim prowadzone określone prace polowe związane z gospodarką rolną. Przy czym organ winien był wyjaśnić, jaki charakter ma gospodarstwo rolne - czy polega ono na uprawnie roślin, na hodowli zwierząt lub też na prowadzeniu innej działalności.

Ponadto - ze wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego wynika - że w gospodarstwie rolnym występuje podział pracy przy pracach polowych. Niektóre cięższe prace, wymagające tężyzny fizycznej, wykonywane są wyłącznie przez mężczyzn. Inne lżejsze prace wykonywana są zarówno przez kobiety, jak i przez mężczyzn. Przygotowania ziemi do zasiewu (kultywatorowanie (tależowanie), oranie i nawożenia) ok. [...] ha gruntów ornych niewątpliwie odbywa się przy użyciu traktora, który z reguły obsługuje mężczyzna, zaś żniwa obecnie dokonywane są przy pomocy kombajnu.

Zatem organ winien wyjaśnić, czy w gospodarstwie rolnym wykorzystywany jest sprzęt rolniczy i kto go obsługuje. A także powinien ustalić faktyczny sposób wykonywania pracy przez skarżącą w gospodarstwie rolnym tj. jakie konkretne czynności wykonywała ona w tym gospodarstwie.

W ocenie Sądu, organy orzekające nie dokonały żadnych ustalań w powyższym zakresie. Brak postępowania wyjaśniającego w tym zakresie stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 1 i 2 powołanej ustawy obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (§ 1). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Skoro dzieci skarżącej i jej męża mieszkają pod tym samym adresem, to mogą pomagać matce w opiece nad niepełnosprawnym ojcem – Z.N.. W tej sytuacji na dzieciach - obok prawnego obowiązku alimentacyjnego wynikającego z art. 128 i art. 129 § 1 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży również moralny obowiązek opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i dokonana dodatkowych, koniecznych ustaleń faktycznych.

Przede wszystkim zaś jednoznacznie ustali, czy skarżąca - przed złożeniem wniosku o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego - pracowała zagranicą (jak podała w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego [...] września 2021 r.) czy też pracowała w gospodarstwie rolnym (jak wynika z jej oświadczenia z [...] sierpnia 2021 r. o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym w dniu [...] sierpnia 2021 r. - złożonego po uprzedzeniu jej o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia).

Następnie zaś ponownie oceni - na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego - czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i uzasadnieni je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.