Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 1375/97
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1998-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 45 ust. 5
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
article: poz. 737
journal: Dz.U. 1995 nr 15 poz. 1
Teza: Nowymi dowodami czy też okolicznościami faktycznymi nie może być fakt, iż z części sprowadzonych przez dwóch oddzielnych importerów, po dopuszczeniu tego towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i go zarejestrowano na nazwisko jednego z nich. Są to bowiem czynności /okoliczności, fakty/, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznych. Sąd nie ocenia "lojalności stron w stosunku do innych osób działających na rynku", lecz kieruje się tylko i wyłącznie kryterium legalności w ocenie zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może w tego rodzaju sytuacjach stosować rozszerzającej wykładni obowiązujących przepisów prawa. Istniejąca w tym zakresie luka prawna, to pole działań dla ustawodawcy.

TEZY

Nowymi dowodami czy też okolicznościami faktycznymi nie może być fakt, iż z części sprowadzonych przez dwóch oddzielnych importerów, po dopuszczeniu tego towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i go zarejestrowano na nazwisko jednego z nich. Są to bowiem czynności /okoliczności, fakty/, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznych. Sąd nie ocenia "lojalności stron w stosunku do innych osób działających na rynku", lecz kieruje się tylko i wyłącznie kryterium legalności w ocenie zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może w tego rodzaju sytuacjach stosować rozszerzającej wykładni obowiązujących przepisów prawa. Istniejąca w tym zakresie luka prawna, to pole działań dla ustawodawcy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Jarosława Sz. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł w Warszawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. (...) w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie należności celnych - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. decyzją (...) z dnia 26.06.1997 r. na podstawie art. 151 par. 1 pkt 2 i art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa uchylił swą decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej nr 039191 z 24.08.1995 r.

W uzasadnieniu wyjaśnia, iż w dniu 24.08.1995 r. w Oddziale Celnym w Ś. do odprawy celnej ostatecznej został zgłoszony silnik do samochodu osobowego marki "AUDI" na nazwisko Jarosława Sz. Ponadto w tym samym dniu w Oddziale Celnym w Ś. zostało wydane postanowienie o przekazaniu do Oddziału Celnego w Ł. nadwozia do samochodu osobowego marki "AUDI" na nazwisko Mariusz P. Z ww. części został złożony i zarejestrowany samochód osobowy marki "AUDI" 90 jako tzw. składak na nazwisko Mariusz P.

Zdaniem organu celnego powyższe okoliczności świadczą o zamierzonym działaniu importerów, mających na celu obejście polskich przepisów celnych, polegających na sprowadzeniu do kraju samochodu osobowego w częściach by uniknąć zapłacenia wyższego cła za cały samochód.

Przedmiotem zatem importu był samochód osobowy w stanie rozmontowanym i zgodnie z regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Zharmonizowanego Systemu winien być zakwalifikowany do poz. 8703 taryfy celnej importowej.

Dyrektor Urzędu Celnego stwierdza następnie, iż nieuzasadniony jest pogląd Jarosława Sz., iż według niemieckiego dokumentu tzw. "brief" do nadwozia był montowany inny silnik niż ten, który był przedmiotem dokonanego przez niego importu. Silnik do samochodów osobowych w rozumieniu niemieckich przepisów jest elementem wymiennym, którego numer identyfikacyjny nie jest nanoszony do wspomnianego wyżej "briefu". Może on być zatem w każdej chwili wymieniony przez użytkownika danego pojazdu. Toteż w chwili obecnej nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki ostatecznie silnik był zamontowany do nadwozia sprowadzonego przez Jarosława Sz. przed wymontowaniem go z tegoż nadwozia.

Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją (...) z dnia 1.08.1997 r. uchylił zaskarżoną decyzję w części i orzekł o uchyleniu decyzji zawartej w dowodzie odprawy celnej nr 039191 z dnia 24.08.1995 r. wydaną w Oddziale Celnym w Ś. oraz o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia przez Dyrektora Urzędu Celnego w B. na podstawie art. 45 ust. 5 ustawy Prawo celne.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdza, iż zarzut pełnomocnika naruszenia art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa jest niezasadny. Decyzja organu I instancji istotnie zawiera tylko część sentencji, chociaż w uzasadnieniu przedstawiono zasadność i celowość przekazania sprawy.

Dyrektor Urzędu Celnego w Rz. winien orzec o przekazaniu sprawy Dyrektorowi Urzędu Celnego w B. w celu wydania decyzji o wymiarze należności celnych od samochodu i jego dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym. Postępowanie wznowieniowe prowadzone przez dyrektorów obu urzędów wykazało, że przedmiotem przywozu był samochód, a nie części. W celu obejścia przepisów prawa, a w konsekwencji zaniżenia należności Skarbu Państwa, samochód został rozłożony na części na czas przekroczenia granicy.

Organy celne, posiłkując się doświadczeniem i praktyką, mają podstawę twierdzić - że działania stron, które wspólnie i w porozumieniu dokonują importu tzw. składaków było zamierzone i celowe. Świadczą o tym następujące okoliczności: zakup w tym samym lub zbliżonym okresie u tego samego sprzedawcy, przewóz tym samym środkiem przewozowym; zgłoszenia do odprawy w różnych urzędach w celu uniemożliwienia prawidłowej klasyfikacji towaru; rejestracja składaka.

Twierdzenia stron postępowania zeznane do protokołu, iż nie znały się do momentu przeprowadzenia w kraju transakcji kupna-sprzedaży są nieprawdopodobne, z uwagi na okoliczność przewożenia zakupionego za granicą towaru jednym środkiem transportu.

Podstawę prawną uznania zgłoszonych do odprawy celnej części za kompletny, posiadający charakter wyrobu kompletnego stanowi reguła 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, publikowana na wstępie taryfy celnej. Na klasyfikację taryfową towarów nie ma wpływu wielość podmiotów dokonujących odpraw celnych ani forma zawartych transakcji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - pełnomocnik Jarosława Sz. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji albo o ich uchylenie.

W uzasadnieniu skargi wyjaśnia się, iż decyzja o uchyleniu decyzji ostatecznej w trybie art. 151 par. 1 pkt 2 połączona być musi z rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, a za taką nie można uznać faktu przekazania sprawy do rozpoznania Dyrektorowi Urzędu Celnego w B. Na ratalne rozstrzygnięcie nie zezwala art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa. W podobnej sprawie wypowiedział się już NSA w wyroku z dnia 26 września 1983 r., I SA 634/83 -  ONSA 1983 Nr 2 poz. 76.

Prezes Głównego Urzędu Ceł w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w swej zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa w kwestii obowiązku rozstrzygnięcia istoty sprawy powołuje się na komentarz do KPA autorstwa J.Borkowskiego, że "(...) przez rozstrzygnięcie istoty sporu nie należy rozumieć wyłącznie rozstrzygnięcia merytorycznego, ale również obejmuje ono niemerytoryczne".

Naczelny Sąd Administracyjny, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył, co następuje:

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - od początku jego funkcjonowania - ugruntowana jest teza, że każda ostateczna decyzja administracyjna /w tym i decyzja w sprawach celnych/ korzysta z atrybutu domniemania prawidłowości, co oznacza, że ma ona moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie we właściwym i nadzwyczajnym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego /por. nr wyrok NSA z dnia 20 lipca 1981 r., SA 1478/81 - ONSA 1981 Nr 2 poz. 72/. Wskazuje się ponadto na treść art. 16 par. 1 Kpa statuującą trwałość decyzji ostatecznych na forum administracyjnym. Celem bowiem zasady trwałości decyzji ostatecznych jest nie tylko ochrona praw nabytych strony /w niniejszej sprawie chodzi o utrzymanie dotychczasowej stawki celnej na wprowadzony na polski obszar celny towary/, ale w ogóle ochrona porządku prawnego. Pewność zaś obrotu prawnego /tzw. bezpieczeństwo prawne/ wymaga, by decyzje administracyjne stały się w określonych warunkach trwale. Z tych zatem względów, decyzje ostateczne w zasadzie nie powinny być w trybie postępowania administracyjnego wzruszone. W specjalnych trybach dopuszcza się zupełnie wyjątkowo do zmiany decyzji ostatecznych, a same takie możliwości są taksatywnie wyliczone w kodeksie postępowania administracyjnego, jako możliwości zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej albo nawet obowiązek uchylenia takiej decyzji w wyniku wznowienia postępowania /art. 145 Kpa/, stwierdzenie nieważności /art. 156 Kpa/ albo jej wygaśnięcie.

Badając legalność zaskarżonych decyzji, sąd administracyjny zauważa, iż kodeks postępowania administracyjnego /w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne - Dz.U. nr 75 poz. 445 ze zm./ dopuszczalność wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną opiera na dwóch zasadniczych przesłankach: uprzednim rozstrzygnięciu sprawy decyzją ostateczną oraz wystąpieniem przynajmniej jednej z wyliczonych wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa podstaw prawnych wznowienia.

I tak zgodnie z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa jedną z podstaw wznowienia postępowania jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję. Na tej podstawie możliwość nadzwyczajnej weryfikacji decyzji ostatecznej możliwe jest zatem tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełnione są łącznie trzy przesłanki.

Po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody, istotne dla sprawy muszą mieć przymiot nowości. Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów należy rozumieć zarówno okoliczności lub dowody nowo odkryte, czy też po raz pierwszy zgłoszone przez stronę.

Po drugie, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej. Niedopuszczalne jest zatem wznawianie postępowania na skutek wystąpienia nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, które powstały po wydaniu uchylonej decyzji.

Trzecią wreszcie konieczną przesłanką wznowienia postępowania jest to, aby nowe okoliczności faktyczne czy nowe dowody nie były znane organowi celnemu, który wydał decyzję ostateczną.

W niniejszej sprawie sąd nie związany podnoszonymi zarzutami wskazuje, iż ani Dyrektor Urzędu Celnego w Rz., ani Prezes Głównego Urzędu Ceł nie wykazali, iż występują przewidziane art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, które istniały w dniu wydania decyzji, lecz nie były znane organowi, który wydał decyzję ostateczną. Zdaniem składu sądzącego takimi nowymi dowodami czy też okolicznościami faktycznymi nie może być fakt, iż z części sprowadzonych przez dwóch oddzielnych importerów, po dopuszczeniu tego towaru do obrotu na polski obszar celny zmontowano następnie samochód i go zarejestrowano na nazwisko jednego z nich. Są to bowiem czynności /okoliczności, fakty/, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznych. Sąd nie ocenia "lojalności stron w stosunku do innych osób działających na rynku" lecz kieruje się tylko i wyłącznie kryterium legalności w ocenie zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny nie może w tego rodzaju sytuacjach stosować rozszerzającej wykładni obowiązujących przepisów prawa. Istniejąca w tym zakresie luka prawna, to pole działań dla ustawodawcy.

Sąd administracyjny wskazuje ponadto, iż zgodnie z postanowieniem art. 151 par. 1 pkt 2 Kpa nowa decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać sprawę co do jej istoty w całości. Zastępuje ona bowiem dotychczasową decyzję, a ponieważ wyżej powoływany przepis stanowi wyłącznie o "uchyleniu" decyzji, nie przewidując uchylenia części decyzji lub zmiany decyzji, konieczne jest ponowne rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach strony /w niniejszej sprawie o wymiarze cła od sprowadzonego w zagranicy towaru/.

Jeżeli w wyniku wznowionego postępowania okaże się, że postępowanie z takich lub innych względów stało się bezprzedmiotowe, to nowa decyzja będzie stanowić o umorzeniu postępowania. Rozstrzygnięcie istoty sprawy to zatem nie tylko wyłącznie rozstrzygnięcie merytoryczne /wymiar cła/, ale również rozstrzygnięcie niemerytoryczne /umorzenie postępowania/.

Także w dotychczasowym orzecznictwie sądu administracyjnego wyjaśniono, np. w wyroku NSA z dnia 26 września 1983 r., I SA 634/83 - ONSA 1983 Nr 2 poz. 76, iż: "Z art. 149 par. 2 i art. 151 par. 1 Kpa wynika, że decyzja zapadła w wyniku wznowienia postępowania musi rozstrzygać istotę sprawy, nie może natomiast orzekać o przekazaniu sprawy organowi niższej instancji do ponownego rozpatrzenia"

Nie są rozstrzygnięciem sprawy co do istoty sprawy zaskarżone decyzje organów celnych, które orzekają w sentencji lub w uzasadnieniu o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia innemu organowi celnemu.

Z tych zatem względów, na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 w związku z art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji wyroku.