Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 580/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 134 § 1, art. 145 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 16 § 1, art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1, art. 149 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 27 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki Asesor WSA Paweł Dańczak po rozpoznaniu w dniu 27 października 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł., po rozpoznaniu zażalenia M.W. na postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. nr [...] w sprawie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie nr [...] z [...] r. wydane przez Kierownika Biura Powiatowego w W. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z 11 stycznia 2017 r. stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z 26 lutego 2009 r. w sprawie [...] (dotyczy płatności ONW).

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 30 grudnia 2020 r. (data stempla pocztowego) M.W. za pośrednictwem Poczty Polskiej złożył do Biura Powiatowego ARiMR w W. wniosek o wznowienie postępowań za lata 2004–2011 w sprawach przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz w sprawach przyznania płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania - w tym sprawy o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, opatrzonej znakiem: [...] zakończonej decyzją ostateczną Nr [...] z 11 stycznia 2017 r., stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z 26 lutego 2009 r. (płatności ONW).

Wraz z wnioskiem strona złożyła oświadczenie K.J., oświadczenie R.K., kopię decyzji nr [...] i [...] wydanych przez Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego 21 maja 2019 r., odpowiedź na skargę M.W. na działanie pracowników Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z 5 lutego 2020 r., znak pisma [...].

Postanowieniem nr [...] z [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. odmówił wznowienia postępowania i wskazał, że strona nie zachowała miesięcznego terminu od dnia dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Postanowienie zostało doręczone stronie 3 lutego 2021 r.

Z zachowaniem ustawowego terminu, 10 lutego 2021 r. (data stempla pocztowego) za pośrednictwem Poczty Polskiej strona złożyła zażalenie na ww. postanowienie, w treści którego zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Przedmiotem zażalenia wniesionego przez M.W. jest postanowienie z [...] r., wydane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Zażalenie wpłynęło do Biura Powiatowego w W. 11 lutego 2021 r.

Po zapoznaniu się z aktami sprawy organ odwoławczy stwierdził, że wznowienie postępowania administracyjnego jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Uchylenie, zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach wskazanych w kodeksach lub ustawach szczególnych.

Odwołując się do art. 145, art. 148 i art. 149 k.p.a., organ podniósł, że postępowanie administracyjne w zakresie żądania wznowienia postępowania dzieli się na dwie fazy. Pierwsza polega na badaniu formalnych podstaw wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją. W fazie tej nie może zatem wystąpić ocena merytoryczna przedmiotu sprawy. Etap ten kończy się wydaniem postanowienia o odmowie wznowienia postępowania bądź postanowienia o wznowieniu postępowania. Wówczas dopiero następuje faza druga, w której organ prowadzi postępowanie w zakresie przyczyn wznowienia postępowania, a ostatecznie rozstrzyga co do istoty sprawy. Dopiero w tej fazie możliwe jest dokonanie materialnoprawnej oceny przedmiotu sprawy przez organ.

Wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu lub na wniosek strony. Jednym z warunków formalnych jest wskazanie terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. - podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Kolejny warunek formalny wznowienia postępowania to wskazanie podstawy wznowienia. Zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie administracyjnym, jak podał organ, wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, dotknięte było kwalifikowaną wadą, o jakiej mowa w art. 145 § 1 k.p.a. Organ ma zatem za zadanie ustalić, czy zaszła przesłanka wznowieniowa, ale oprócz tego musi także rozważyć, czy w wyniku wznowienia postępowania istnieje prawdopodobieństwo, że zostanie wydana nowa decyzja, odmienna od pierwotnej, zgodnie z dyspozycją art. 146 § 2 k.p.a.

Organ podał, że do zastosowania instytucji wznowienia postępowania stwarzającej prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy niezbędne jest zaistnienie kwalifikowanej wadliwości rozstrzygnięcia zapadłego w sprawie. Kwalifikowana wadliwość oznacza w tym kontekście zaistnienie jednej z przyczyn wskazanych w sposób wyczerpujący w k.p.a., w którym zawarty jest enumeratywny katalog przesłanek stanowiących podstawę do wzruszenia decyzji w tym trybie. Ponadto organ podkreślił, że instytucja wznowienia postępowania ma charakter szczególny, ponieważ stanowi ona wyjątek od zasady trwałości decyzji, a zatem wykładnia przepisów dotyczących wznowienia postępowania musi być ścisła.

Organ podniósł, że postępowanie w sprawie nr [...], której dotyczy wniosek strony o wznowienie złożony 30 grudnia 2020 r., zostało zakończone decyzją ostateczną nr [...] o przyznaniu płatności ONW na rok 2008, wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. 26 lutego 2009 r. Postępowanie, zakończone decyzją ostateczną, zostało wznowione z urzędu 23 października 2015 r. W wyniku wznowienia postępowania została wydana decyzja stwierdzająca wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa, na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. W wyniku wznowienia przedmiotowego postępowania 11 stycznia 2017 r. została wydana decyzja nr [...] stwierdzająca wydanie dotychczasowej decyzji z naruszeniem prawa (odnosi się do decyzji z 26 lutego 2009 r. nr [...]).

Przedmiotowe postępowanie dotyczy postanowienia nr [...] z [...] r., które strona zaskarżyła w drodze zażalenia.

Zażalenie wniesione przez stronę organ uznał za niezasadne. Wobec powyższego rozstrzygnięcie organu I instancji jest co do zasady prawidłowe. Organ I instancji wskazał na przekroczenie ustawowego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją. W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmówił wznowienia postępowania na wniosek strony z uwagi na uchybienie terminowi wynikającemu z art. 148 § 1 k.p.a., zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Organ I instancji posiadał z urzędu wiedzę co do daty, w której strona dowiedziała się o okoliczności, którą powołuje jako podstawę do wznowienia postępowania. W przypadku stwierdzenia przez organ, że strona uchybiła terminowi jest on zobowiązany wydać postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. Strona wskazuje, że nowymi dokumentami nieznanymi w chwili wydania decyzji za lata 2004-2011 w dniu 11 stycznia 2017 r. są oświadczenia K.J. i R.K. z 30 listopada 2020 r. Organ wyjaśnił, że informacje zawarte w ww. oświadczeniach zostały przedstawione podczas rozprawy administracyjnej 28 października 2019 r., przeprowadzonej w sprawie użytkowania w r. 2012 działek ewidencyjnych o numerach: 200, 954, 955, 1027/2, 1028 położonych w obrębie D., gmina O., powiat [...], województwo [...] oraz działek ewidencyjnych o nr 207, 208/1 i 208/2 położonych w obrębie K., gmina W., powiat [...], województwo [...] (znaki spraw: [...], [...]), a zatem strona o tych okolicznościach powzięła wiedzę już w tej dacie, nie zaś, jak wskazuje, 30 listopada 2020 r. W aktach sprawy znajduje się protokół z rozprawy nr 2/19 z 28 października 2019 r. przeprowadzonej w Biurze Powiatowym ARiMR w W. Na rozprawie stawiła się, m.in. wezwana - świadek R.K., siostra M.W. oraz strona osobiście. M.W. będąc obecnym na rozprawie w dniu 28 października 2019 r. słyszał zeznania R.K., a zatem wiedzę o informacjach wówczas przedstawionych przez świadka powziął w dacie rozprawy. Podczas ww. rozprawy R.K. zeznała m.in.: "Nie pracowałam na tych polach, ale widziałam jak w 2012 lub wcześniejszym roku mój brat M.W. pracował ze swoim pracownikiem K. (...) Pracowali tam przy użyciu glebogryzarki. (...) K. jeździł glebogryzarką (...). W oświadczeniach załączonych do wniosku o wznowienie postępowania wskazano: "Ja K.J. (...) oświadczam, że wykonywałem usługi koszenia i uprawiałem pola M.W. (...) wykonywane prace były w lata 2004-2012.", "W związku z pytaniami M.W. odnośnie moich zeznań w ARiMR w dniu 28.10.2019 r. co oznaczają słowa: "lub w wcześniejszym roku", "w roku wcześniejszym", "i wcześniejszym roku", których lat dotyczą. Czy to oznacza, że wypowiedź dotyczyła roku 2011 czy innych lat: Wyjaśniam, że moje zeznania dotyczyły roku 2012 (...). Słowa: "lub w wcześniejszym roku", "w roku wcześniejszym", "i wcześniejszym roku", moja wypowiedź dotyczyła lat 2004-2011. Byłam świadkiem wykonywania prac przez wymienione osoby na polu. Widziałam jak p. K. pracował glebogryzarką (...)." (oświadczenie i R.K.). W ocenie organu odwoławczego oświadczenia złożone 30 listopada 2020 r. przez R.K. i K.J. nie stanowią nowych dowodów w sprawie, bowiem ich treść pokrywa się z zeznaniami R.K. złożonymi podczas rozprawy administracyjnej 28 października 2019 r. We wniosku o wznowienie postępowania strona wskazuje, że przedstawia nowe dokumenty nieznane organowi w chwili wydania decyzji z 11 stycznia 2017 r., co jednak jest oczywiste, z uwagi na datę powstania tych oświadczeń, tj. 30 listopada 2020 r. W zażaleniu strona podnosi, że organ I instancji nieprawidłowo uznał, iż nie został dochowany termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania, gdyż oświadczenia złożone wraz z wnioskiem otrzymał dopiero 30 listopada 2020 r. Organ zauważył, że z treści oświadczenia R.K. wynika, iż zostało ono napisane na prośbę M.W., co składająca oświadczenie wprost wskazuje: "W związku z pytaniami M.W. odnośnie moich zeznań w ARiMR w dniu 28.10.2019 r.", dlatego niezrozumiałe jest, z jakiego powodu strona z prośbą o złożenie takiego oświadczenia zwlekała ponad rok od dnia przeprowadzenia rozprawy.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji słusznie stwierdził, że o okolicznościach, o których mowa w oświadczeniach z 30 listopada 2020 r. strona wiedziała już wcześniej, najpóźniej od daty rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 28 października 2019 r., wobec czego należało uznać, że termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie został dochowany.

Strona nie sprecyzowała, z jakiego powodu w jej ocenie dołączone do wniosku załączniki w postaci decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR oraz odpowiedzi na skargę strony stanowią nowe dowody. Organ odwoławczy nie dopatrzył się podstaw do wznowienia postępowania w oparciu o decyzje Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego nr 238/2019 i 239/2019 z 21 maja 2019 r. oraz odpowiedzi na skargę strony.

Strona wskazuje, że datą, od której powinien być liczony termin wskazany w art. 148 § 1 k.p.a. jest 30 listopada 2020 r., czyli dzień złożenia oświadczeń na piśmie przez K.J. oraz R.K. Strona zatem błędnie interpretuje treść art. 148 § 1 k.p.a., bowiem zakłada, że taką okolicznością będzie dzień, w którym ww. osoby na piśmie wypowiedziały się co do danych okoliczności - tj. że K.J. w latach 2004-2012 wykonywał prace polowe na działkach M.W., w tym prace glebogryzarką, oraz że R.K. zeznając co do roku 2012 i lat wcześniejszych, mówiła o latach 2004-2012. W orzecznictwie jednak interpretuje się tę datę jako taką, w której obiektywnie strona dowiedziała się o danej okoliczności. Organ podkreślił, że zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie to strona musi udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) powzięła wiadomość o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie postępowania wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Skoro moment powzięcia obiektywnej wiadomości o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania rozpoczyna bieg terminu złożenia podania o wznowienie, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., to w tym stanie faktycznym organ I instancji słusznie przyjął za właściwą datę 28 października 2019 r. Organ odwoławczy przyjmuje zatem za organem I instancji, że strona podaje nieprawdziwą datę dowiedzenia się o okoliczności stanowiącej w jej ocenie podstawę do wznowienia postępowania. Zdaniem organu odwoławczego, tak jak i organu I instancji, wcześniejsza wiedza strony wynika z tego, że była ona obecna na rozprawie administracyjnej 28 października 2019 r., na której mowa była o okolicznościach opisanych w oświadczeniach z 30 listopada 2020 r. K.J. (tj. że K.J. prowadził prace polowe na ziemiach M.W.) i R.K. (tj. że zeznania R.K. dotyczyły roku 2012 i wcześniejszych, co oznaczało lata 2004-2012), na które się powołuje, twierdząc, że była dla niej to okoliczność nieznana. Organ odwoławczy podziela zatem w tym aspekcie stanowisko organu I instancji, który posiada wiedzę z urzędu we wskazanym zakresie. Organ odwoławczy za początek terminu uznaje zatem datę faktycznego dowiedzenia się o okoliczności, a nie fakt jej opisania na piśmie. Organ zobowiązany jest z urzędu zbadać dochowanie terminu przez stronę, ponieważ wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania na wniosek strony, mimo uchybienia terminowi, stanowiłoby rażące naruszenie. Wobec powyższego strona wnosząc podanie o wznowienie postępowania 30 grudnia 2020 r. uchybiła terminowi z art. 148 § 1 k.p.a., a zatem słusznie organ I instancji na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. Organ odwoławczy podzielił zatem ustalenia organu I instancji, że w rozpoznawanej sprawie okoliczności, na które powołuje się strona były jej znane już w okresie wcześniejszym.

Organ odwoławczy zauważył jednak, że organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia skupił się na aspekcie uchybienia terminowi do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Rozważaniom powinien zostać poddany także aspekt wskazania przez stronę przesłanki wznowieniowej, ponieważ dopiero po dokonaniu takich ustaleń możliwe jest wyznaczenie daty, od której należy liczyć upływ terminu na wniesienie podania o wznowienie postępowania. Zgodnie jednak z orzecznictwem sądów administracyjnych, wadliwość uzasadnienia decyzji wydanej przez organ I instancji może sanować organ II instancji.

Wobec powyższego, w ocenie organu odwoławczego, konieczne jest zbadanie także kwestii istnienia podstawy wznowienia postępowania, czyli kolejnej przesłanki formalnej. Katalog podstaw wznowieniowych jest w wyczerpujący sposób uregulowany w k.p.a. Strona powinna zatem powołać się na jedną z przyczyn z art. 145 § 1 k.p.a. albo też na art. 145a § 1 k.p.a. czy art. 145b § 1 k.p.a. Wskazanie podstawy wznowienia postępowania nie może polegać wyłącznie na przepisaniu treści przywołanych powyżej przepisów, ale na skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu tej podstawy. Strona nie ma jednak obowiązku przytoczenia podstawy prawnej wznowienia postępowania. M.W. we wniosku o wznowienie postępowania formułuje w sposób opisowy podstawę, która w jego ocenie uzasadnia wznowienie postępowania, stwierdzając: przedstawiam nowe dokumenty nieznane w chwili wydania decyzji. W zażaleniu strona zarzuca naruszenie przepisów postępowania - art. 145 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek do wznowienia postępowania. Przede wszystkim strona podkreśliła jednak, że podanie o wznowienie postępowania umotywowane jest tym, iż dowiedziała się ona o okolicznościach dotychczas jej nieznanych - opisanych w oświadczeniach z 30 listopada 2020 r. Wobec braku obowiązku nałożonego na stronę, polegającego na przytaczaniu treści przepisu, na który się powołuje oraz wobec opisowego sformułowania żądania, który w ocenie organu odwoławczego należy uznać za próbę zindywidualizowania przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Organ odwoławczy uznał, że strona podjęła próbę wskazania podstawy prawnej wznowienia postępowania, jednak dokonała tego w sposób nieporadny. Organ na tym etapie postępowania nie dokonuje dalszej oceny wskazanej przez stronę przesłanki wznowieniowej, bowiem ma zbadać jedynie jej istnienie, nie odnosi się zaś do jej zasadności. Faza wstępna postępowania wznowieniowego ma bowiem ściśle formalny charakter.

Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie administracyjnym, termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona postępowania dowiedziała się o wspomnianych nowych dowodach lub okolicznościach. Za datę dowiedzenia się o omawianych okolicznościach organ przyjmuje datę faktycznego powzięcia wiedzy o zdarzeniu przez stronę. Organ odwoławczy wskazał, że od daty rozprawy administracyjnej z 28 października 2019 r. należało w analizowanej sprawie obliczać upływ terminu uregulowanego w art. 148 § 1 k.p.a., a w konsekwencji jego dochowanie bądź niedochowanie. Zgodnie bowiem z poglądem prezentowanym przez sądy administracyjne, skoro strona powołała się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., rzeczą organu było w pierwszej kolejności zobowiązanie wnioskodawcy do skonkretyzowania, jaki dowód lub jaka okoliczność faktyczna nieznana organowi w dacie wydawania decyzji wyszła na jaw, a która w jego ocenie stanowi podstawę do wznowienia postępowania oraz w jakiej dacie wnioskodawca powziął wiadomość o tej przesłance. Dopiero jednoznaczne wskazanie, jaka nowa okoliczność (lub nowy dowód) nieznana organowi stanowić ma przesłankę do wznowienia postępowania i wyjaśnienie, w jakiej dacie wnioskodawca o przesłance tej powziął wiadomość, pozwoli na jednoznaczne stwierdzenie, czy został zachowany termin do złożenia wniosku.

Na tym etapie organ jedynie bada, czy zachodzi podstawa wznowienia postępowania. Ocena przyczyn wskazanych przez stronę jest na tym etapie niedopuszczalna. Ocena przyczyn wznowienia postępowania może mieć miejsce dopiero w fazie postępowania rozpoznawczego. Wobec powyższego organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów sformułowanych przez stronę w uzasadnieniu zażalenia, bowiem na tym etapie postępowania niedopuszczalne jest przeprowadzenie przez organ postępowania co do przyczyn wznowienia postępowania oraz ich merytoryczne rozpatrzenie. Nadto na tym etapie postępowania niecelowe byłoby uwzględnienie wniosku strony o dołączenie akt sprawy z roku 2012 oraz 2015 r., gdyż na tym etapie postępowania ocena merytoryczna spełnienia przesłanki wznowieniowej nie jest jeszcze dopuszczalna.

Wobec niedochowania przez stronę ustawowego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie o odmowie wznowienia postępowania wydane przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. zajmując stanowisko w tym przedmiocie jak organ I instancji. Stanowisko organu I instancji organ odwoławczy uznał zatem co do zasady za prawidłowe, postanowienie wydane przez ten organ nie zapadło z naruszeniem art. 149 § 3 k.p.a. Organ zobligowany jest do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania, gdy strona wniosła żądanie po upływie terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a., co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Odmienne rozstrzygnięcie organu, wobec poczynionych ustaleń byłoby niedopuszczalne, bowiem wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowi rażące naruszenie prawa, godzi bowiem w zasadę ogólną trwałości decyzji administracyjnych.

Wobec powyższego organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów zawartych w zażaleniu, z uwagi na brak podstaw do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a. Ponadto organ odwoławczy nie znalazł podstaw do wznowienia postępowania z urzędu.

W skardze M.W. zarzucił naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji zamiast jej uchylenie,

2) naruszenie art. 145 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie brak jest przesłanek do wznowienia postępowania,

3) naruszenie art. 148 § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy skarżący nie uchybił terminowi do złożenia podania o wznowienie postępowania.

M.W. wniósł o uchylenie postanowień I i II instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 1 lipca 2021 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 30 marca 2021 r., jak i poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z [...] r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną nr [...] z dnia 11 stycznia 2017 r., stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa ostatecznej decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. nr [...] z dnia 26 lutego 2009 r. (dotyczącej płatności ONW), wydane zostały z naruszeniem prawa.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w trybie nadzwyczajnym – po złożeniu przez skarżącego wniosku o wznowienie postępowania w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., w myśl którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

W ocenie skarżącego owymi nowymi okolicznościami bądź dowodami, istniejącymi w dniu wydania decyzji i nieznanymi organowi w dniu wydania ostatecznej decyzji (11 stycznia 2017 r.), były oświadczenia z 30 listopada 2020 r. K.J. i R.K. Osoby te oświadczyły mianowicie, że w latach 2004-2011 (a więc w latach, których dotyczyła decyzja z 11 stycznia 2017 r.) należące do skarżącego grunty były przez niego osobiście użytkowane, choć przy pomocy innych osób. W ocenie skarżącego oświadczenia te potwierdzają tym samym, że dopłaty do gruntów rolnych (tak płatności obszarowe, jak i ONW) prawidłowo zostały przyznane pierwotnie skarżącemu i w związku z tym decyzja z 11 stycznia 2017 r. powinna zostać, po wznowieniu postępowania, uchylona.

W ocenie Sądu organy jednak prawidłowo przyjęły, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został przez skarżącego po terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a. W myśl tego przepisu podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Nie ulega wątpliwości Sądu, że miesięczny termin, o którym wyżej mowa, nie może być w niniejszej sprawie liczony, jak tego domaga się skarżący, od dnia uzyskania pisemnych oświadczeń od K.J. i R.K., a więc od 30 listopada 2020 r.

Przed przystąpieniem do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania organ jest zobowiązany do zbadania terminowości wniesienia podania. Tylko bowiem prawidłowo wniesione podanie może być przedmiotem rozpoznania przez organ. Jednym z warunków prawidłowego wniesienia podania jest jego terminowe złożenie. W przypadku wniosku o wznowienie postępowania terminem tym jest miesiąc od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zaznaczyć przy tym należy, że termin ten liczony jest od dnia uzyskania informacji o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a nie od dnia, w którym strona powzięła informację, że okoliczność ta może stanowić podstawę wznowienia postępowania. Świadomość prawnego znaczenia okoliczności faktycznych, jako podstawy wznowienia, nie ma wpływu dla oceny zachowania terminu przewidzianego w art. 148 § 1 k.p.a. (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2021 r., I OSK 1670/20). Istotne zatem w niniejszej sprawie było ustalenie, kiedy skarżący dowiedział się o okoliczności stanowiącej, w jego przekonaniu, podstawę do wznowienia postępowania, tj. o wiedzy K.J. i R.K. odnośnie do prac polowych prowadzonych na gruntach skarżącego (a ściślej – kto te prace prowadził), a nie uzyskanie tej wiedzy na piśmie w postaci oświadczeń spisanych w dniu 30 listopada 2020 r.

Prawidłowo w tym kontekście przyjęły organy obydwu instancji, że informacje zawarte we ww. oświadczeniach zostały przedstawione już podczas rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 28 października 2019 r. w sprawie użytkowania w roku 2012 działek ewidencyjnych o numerach: 200, 954, 955, 1027/2, 1028 położonych w obrębie D., gmina O., powiat [...], województwo [...] oraz działek ewidencyjnych o nr 207, 208/1 i 208/2 położonych w obrębie K., gmina W., powiat [...], województwo [...]. Na rozprawie tej skarżący był obecny. Nie sposób zatem przyjąć, że nie dowiedział się on wówczas o tych okolicznościach, związanych z prowadzonymi w latach 2004-2011 pracami polowymi. Ponowne spisanie tych okoliczności 30 listopada 2020 r. nie zmienia faktu, że wiedzę o nich skarżący posiadł najpóźniej w dniu rozprawy z 28 października 2019 r. Organy powołały się przy tym na protokół z rozprawy nr 2/19 z 28 października 2019 r. przeprowadzonej w Biurze Powiatowym ARiMR w W., z którego wynika, że na rozprawie stawiła się m in. R.K., siostra M.W. oraz strona osobiście. Skoro M.W. był obecny na rozprawie i słyszał zeznania R.K., to niewątpliwie wiedzę o informacjach wówczas przedstawionych przez świadka powziął w dacie rozprawy.

W ocenie Sądu organy prawidłowo przyjęły, że treść oświadczeń z 30 listopada 2020 r., które skarżący dołączył do wniosku o wznowienie postępowania z 30 grudnia 2020 r., pokrywa się z zeznaniami R.K. złożonymi podczas rozprawy administracyjnej w dniu 28 października 2019 r. Sprowadzały się one do kolejnych prób udowodnienia tezy, że w latach 2004-2011 to skarżący użytkował sporne grunty rolniczo i nie było podstaw do przyjęcia, że pierwotne decyzje o przyznaniu mu płatności za te lata wydane zostały z naruszeniem prawa. Należy zgodzić się organami, że strona błędnie interpretuje treść art. 148 § 1 k.p.a., zakładając, że taką okolicznością będzie dzień, w którym K.J. i R.K. na piśmie wypowiedzieli się co do danych okoliczności - tj. że K.J. w latach 2004-2012 wykonywał prace polowe na działkach M.W. oraz że R.K., zeznając co do roku 2012 i lat wcześniejszych, mówiła o latach 2004-2012.

Na marginesie należy również zauważyć, że z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wynika, że samoistną podstawę wznowienia stanowi ujawnienie nowych okoliczności faktycznych. Nie może to jednak dotyczyć sytuacji, w której takie okoliczności faktyczne są wyprowadzane z odmiennej oceny dowodów znanych organowi wydającemu decyzję pierwotną. Za "nową okoliczność" nie może być uznana inna od dokonanej przez organ w pierwotnym postępowaniu ocena znanych wówczas temu organowi okoliczności i dowodów, gdyż w takiej sytuacji nie ma miejsca ujawnienie nowych okoliczności lub dowodów, a tylko odmienna ocena tego samego stanu faktycznego (por. Komentarz do art. 145 § 1 k.p.a. pod red. M. Wierzbowski, 2019 Legalis i przywołane w nim orzecznictwo sądowoadministracyjne). W ocenie Sądu zaś wszystkie przedstawiane przez skarżącego okoliczności, powoływane zarówno we wniosku o wznowienie postępowania, jak i w złożonych oświadczeniach K.J. i R.K., zmierzały właśnie do przedstawienia odmiennej oceny dowodów, które organy obszernie i wyczerpująco zebrały w trakcie wznowionego postępowania, zakończonego w 2017 r. wydaniem decyzji o uznaniu decyzji przyznającej płatności za wydaną z naruszeniem prawa. Skarżący konsekwentnie bowiem kwestionuje ustalenia organów, że to nie on użytkował rolniczo grunty, do których otrzymał płatności, powołując się przy tym wciąż na te same okoliczności (w tym tych samych świadków i te same argumenty).

Tym samym nie ulega wątpliwości, że o okolicznościach, o których mowa w oświadczeniach z 30 listopada 2020 r., skarżący wiedział już wcześniej, najpóźniej od daty rozprawy administracyjnej przeprowadzonej 28 października 2019 r.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że to strona ma wykazać zachowanie terminu do wniesienia podania o wszczęcie postępowania wznowieniowego. Z art. 148 § 1 k.p.a. wprost wynika, że strona zamierzająca doprowadzić do wszczęcia postępowania wznowieniowego powinna takie podanie wnieść w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (wyrok NSA z 13 lutego 2019 r., II OSK 735/17). Ponieważ organ bada spełnienie tej przesłanki z urzędu, stwierdzenie, w fazie wstępnej postępowania, uchybienia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy, ponieważ musi skutkować odmową jego wznowienia z przyczyn formalnych. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowiłoby więc rażące naruszenie prawa, godzące w wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości decyzji ostatecznych (wyrok NSA z 25 października 2018 r., I OSK 2813/16).

Skoro za początek terminu uznaje zatem datę faktycznego dowiedzenia się o danej okoliczności, a nie fakt jej opisania na piśmie, a skarżący wniosek o wznowienie postępowania złożył w dniu 30 grudnia 2020 r., choć o okolicznościach stanowiących w jego ocenie podstawę wznowienia dowiedział się najpóźniej na rozprawie administracyjnej z 28 października 2019 r, to termin na złożenie wniosku o wznowienie postępowania nie został dochowany. Tym samym organ prawidłowo, na podstawie art. 149 § 3 k.p.a., wydał postanowienie o odmowie wznowienia postępowania.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w oparciu o art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

bg