Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 69/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Dobre, decyzją nr GOPS.41151.OD.6.2021 z dnia 29 września 2021 r., na podstawie art. 61 ust. 2d w związku z art. 59 ust. 1 art. 60 ust.1, art. 61 ust. 1 pkt. 2 , ust. 2 pkt. 2 lit. b, ust.2e, ust. 2f i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 2020 r. poz. 1876), zwanej dalej: "u.p.s.", oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), zwanej dalej: "kpa" w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1358)orzekł:

1/ ustalić dla M. S. – skarżącej wysokość odpłatności za pobyt ojca - M. D. w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w S. w kwocie 749,60 zł miesięcznie w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. oraz w kwocie 875,47 zł, w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r., a począwszy od 1 kwietnia 2021 r. ustalić odpłatność w kwocie 850,33 zł miesięcznie.

2/ należność za okres od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 30 września 2021 r. w łącznej wysokości 11.224,65 zł należy wpłacić w ciągu 14 dni od dnia w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna na konto wskazane w pkt 3.

3/ opłatę o której mowa w pkt 1 od 1 października 2021 r. należy wnosić w terminie do 25-tego każdego miesiąca na rachunek bankowy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dobrem Nr rachunku [...]

Powyższe rozstrzygnięcie organ oparł zasadniczo o następujące ustalenia i rozważania:

Wójt Gminy Dobre wypełniając postanowienie Sądu Rejonowego w Świeciu z dnia 27.03.2015 r. sygn. akt III RNs 747/13 skierował M. D., zwanego dalej: "podopiecznym" decyzją nr GOPS.41150.1.2016 z dnia 21.06.2016 r. ze zmianami do Domu Pomocy Społecznej w S. . Starosta Sępoleński dnia 28.12.2018 r. wydał decyzję o umieszczeniu podopiecznego w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w S. . Od dnia 28.01.2019 r. podopieczny przebywa w ww. placówce. Decyzją nr GOPS.41151.1.2019 z dnia 25.01.2019 r. ustalono odpłatność jaką powinien ponosić podopieczny za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w pełnej wysokości tj. w kwocie 4.181,30 zł. miesięcznie.

W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Przewlekle Psychicznie Chorych w S. , zwanego dalej: "Domem pomocy", wynosi od dnia 1 kwietnia 2020 r. kwotę 4.181,30 zł zgodnie z Zarządzeniem Nr 8/2020 Starosty Sępoleńskiego w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej Powiatu Sępoleńskiego. (Dziennik Urzędowy Województwa Kujawsko- Pomorskiego z 2020 r. poz. 1782 ). W dniu 25 lutego 2021r. Zarządzeniem nr 8/2021 Starosty Sępoleńskiego zmieniono koszt średniego utrzymania mieszkańca w Domu pomocy - od 1 marca 2021 r. wynosi 4.433,04 zł. (Dziennik Urzędowy Województwa Kujawsko- Pomorskiego z 2021 r. poz. 956). W dniu 29 lipca 2020 r. organ pierwszej instancji otrzymał wywiad środowiskowy z Domu pomocy wraz z kserokopią aktu notarialnego z dnia 23.07. 2020 r. Repertorium A Nr 8123/2020. Z dokumentu - umowy o nieodpłatnym zniesieniu współwłasności wynika, że podopieczny dnia 23.07.2020 r. nieodpłatnie przeniósł swój współudział w nieruchomości położonej w B. na rzecz dzieci skarżącej i A. D.. Wartość przedmiotu ww. umowy oszacowano na kwotę 721.550,00 zł. Wobec tego sytuacja materialna mieszkańca domu pomocy społecznej uległa zmianie. W związku z tym decyzją ostateczną nr GOPS.41151.5.2020 z dnia 11.09.2020 r. zmieniono od dnia 1.08.2020 r. wysokość odpłatności jaką ponosi mieszkaniec domu pomocy społecznej za pobyt w placówce na kwotę 2682,11 zł miesięcznie co stanowi 70% posiadanego dochodu. W marcu 2021 r. sytuacja materialna podopiecznego uległa zmianie z uwagi na waloryzację renty. W związku z powyższym decyzją ostateczną GOPS.41151.3.2021 z dnia 6.05.2021 r. ustalono odpłatność podopiecznego za pobyt w Domu pomocy od 1.04.2021 r. w wysokości 2.732,39 zł, co stanowi 70% posiadanego dochodu. Zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 1 ww. ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z kolei jak wynika z treści art. 61 ust. 2 u.p.s., opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Podopieczny posiada dwoje dzieci: córkę, tj. skarżącą i syna A. D.. Wobec tego jak wynika z art. 61 ust. 1 pkt. 2 u.p.s., obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt podopiecznego w Domu pomocy jest skarżąca, jako córka oraz syn podopiecznego - A. D..

Organ decyzją nr GOPS.41151.4.2021 z dnia 2.04.2021 r. ustalił odpłatność skarżącej za pobyt podopiecznego w Domu pomocy Społecznej, lecz wskutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium we Włocławku decyzją znak: KO.411.833.2021 z dnia 22.07.2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalono, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem K. S.. Od 1 marca 2021 r. brat skarżącej A. D. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Skarżąca jest zatrudniona w sklepie [...] w B. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie miesięcznie w wysokości 2.063,10 zł netto, a ponadto jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,8975 ha przeliczeniowych położonego w miejscowości B. . Dochód wyliczony zgodnie z u.p.s. z gospodarstwa rolnego wynosi 2124,43 zł miesięcznie. Mąż skarżącej pracuje w Przedsiębiorstwie Handlowo- Usługowym [...] w D. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.198,67 zł netto. Miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wyliczony zgodnie z art. 8 u.p.s. wynosi 6.386,20 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny daje dochód w wysokości 3.193,10 zł miesięcznie. W myśl art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s., kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 528,00 zł. Stosownie do art. 61 ust.l pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. b ww. ustawy skarżąca jest zobowiązana do odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jeżeli dochód na osobę w jej rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, stanowiącego kwotę 1584,00 zł, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium.

Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu pomocy w okresie od 1.08.2020 r. do 28.02.2021 r. wyniósł 4.181,30 zł. Podopieczny winien płacić kwotę 2682,11 zł miesięcznie co stanowi 70% jego dochodu. Różnica między miesięcznym kosztem pobytu (4181,30 zł) a opłatą mieszkańca (2682,11 zł) wynosi 1499,19 zł i została podzielona na dwie osoby zobowiązane do ponoszenia opłat ( 1499,19 : 2 osoby = 749,60 zł). Skarżąca jako córka winna ponosić opłatę w wysokości -749,60 zł. Jednocześnie ustalono, że różnica między dochodem na osobę w jej rodzinie a obowiązującym kryterium dochodowym osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności ( 3193,10 - 1584,00 = 1.609,10 zł) jest wyższa niż 749,60 zł - kwota jaką skarżąca winna płacić za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Zgodnie z Zarządzeniem nr 8/2021 Starosty Sępoleńskiego średni koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w S. od 1 marca 2021 r. wynosi 4.433,04 zł. Różnica między miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca (4.433,04 zł) a opłatą mieszkańca (2682,11 zł) wynosi 1.750,93 zł i podzielona na dwie osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów wynosi 875,47 zł (1750,93 zł: 2 osoby = 875,47). Od 1 marca 2021 r. skarżąca winna ponosić odpłatność za pobyt ojca w ww. placówce w kwocie 875,47 zł. Biorąc pod uwagę powyższe ustalono, że różnica między dochodem na osobę w jej rodzinie a obowiązującym kryterium dochodowym osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności (3193,10 - 1584,00 = 1.609,10 zł) jest wyższa niż kwota 875,47 zł.

Z kolei od 1 kwietnia 2021 r. ustalono odpłatność podopiecznego za pobyt w Domu pomocy w wysokości 2.732,39 zł, co stanowi 70% posiadanego dochodu. Różnica między miesięcznym kosztem pobytu (4.433,04 zł) a opłatą mieszkańca (2.732,39 zł) wynosi 1.700,65 zł i podzielona na dwie osoby zobowiązane do ponoszenia wynosi 850,33 zł.). Od 1 kwietnia 2021 r. skarżąca winna ponosić odpłatność za pobyt ojca w ww. placówce 850,33 zł. Jednocześnie ustalono, że różnica między dochodem na osobę w jej rodzinie a obowiązującym kryterium dochodowym osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności (3193,10- 1584,00= 1.609,10 zł) jest wyższa niż kwota 850,33 zł.

Przepis art. 103 ust. 2 u.p.s. zgodnie z którym "Kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b".

Mając na względzie powyższe zaproponowano skarżącej zawarcie umowy i w dniu 10.02.2021 r. wysłano propozycję umowy o ponoszeniu odpłatności za pobyt podopiecznego w Domu pomocy. Korespondencja została skutecznie doręczona w dniu 12.02.2021 r., jednakże umowa nie została podpisana. Pismem z dnia 22.02.2021 r., doręczonym w dniu 26.02.2021 r. skarżąca poinformowała, że nie zgadza się na warunki i podpisanie umowy.

Stosownie do brzmienia art. 61 ust. 2d ww. ustawy w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z kolei w myśl art. 61 ust. 2e "W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2."

Uwzględniając zalecenia organu odwoławczego w toku postępowania w dniu 20.08.2021 r. wydano postanowienie o włączeniu do postępowania decyzji GOPS.41151.5.2021 z dnia 11.09.2021 r. W dniu 31.08.2021 r. postanowienie zostało skutecznie doręczone.

W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca zakwestionowała ustalenie należności ze skutkiem ex tunc. Stwierdziła, że choć znany jest jej proces kształtowania się na przestrzeni kilku ostatnich lat linii orzecznictwa dopuszczającej możliwość ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej z takim właśnie skutkiem, to się z nią nie zgadza.

Jej zdaniem przepisy art.59 ust.1 w zw. z art.61 ust.1 i 2 oraz art.106 ust.5 u.p.s.., normujące zasady ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, nie stanowią lex specialis w stosunku do uregulowań zawartych w kpa i nie dopuszczają tym samym do przełamania zasady ochrony praw dobrze nabytych na zasadach innych niż ustanowione w przepisach postępowania administracyjnego.

Uwzględniając zatem konstytutywny charakter takiej decyzji, zdaniem skarżącej musi to iść w parze z oddziaływaniem wyłącznie ex nunc.

Nadto odwołująca dodatkowo podniosła, że z uwagi na charakter czynu jakiego dopuścił się jej ojciec (i co w konsekwencji i ostateczności spowodowało umieszczenie go w domu pomocy społecznej), ma ona wobec niego negatywny stosunek (z powodu niegodziwego zachowania) i nie utrzymuje z nim jakichkolwiek relacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku decyzją znak: KO.411.1908.2021 z dnia 30 listopad 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, w zw. z art. 59 ust. 1 i art. 60 oraz art. 61 u.p.s. w związku z zarządzeniem nr 8/2020 Starosty Sępoleńskiego z dnia 27 marca 2020 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej Powiatu Sępoleńskiego (Dz. Urz. Woj. Kuj. - Pom. 2020 r. poz. 1782) i w związku z zarządzeniem nr 8/2021 Starosty Sępoleńskiego z dnia 25 lutego 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej Powiatu Sępoleńskiego (Dz. Urz. Woj. Kuj. - Pom. 2020 r. poz. 956) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy poczynił tożsame z przedstawionymi przez organ I instancji ustalenia faktyczne i prawne.

Organ odwoławczy stwierdził prawidłowość ustaleń organu I instancji w zakresie ustalenia wysokości odpłatności za pobyt podopiecznego w Domu pomocy z podziałem na poszczególnych członków rodziny oraz dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i jej męża, uznając też, że organ I instancji dokonał prawidłowego wyliczenia łącznej kwoty opłaty za poszczególne okresy.

Ustosunkowując się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ odwoławczy powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2021 r. (I OSK 3377/19 ), w którym stwierdzono, ze okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej czy też wzajemnej relacji zainteresowanej z ojcem nie mogą mieć znaczenia w sprawie o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Organ odwoławczy przytoczył też stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który w wyroku z dnia 28 sierpnia 2020 r. (II SA/Łd 115/20 ) wskazał, że: "wobec charakteru publicznoprawnego zobowiązania nie ma potrzeby badania życia rodzinnego strony i mieszkańca DPS. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa bowiem w żaden sposób osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania art. 144ą zd. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określonych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS".

Odnosząc się do kolejnego zarzutu odwołania dotyczącego ustanowienia odpłatności z mocą wsteczną, organ odwoławczy podzielił prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym decyzja o ustaleniu odpłatności ma konkretyzować datę powstania obowiązku i może wywierać skutki z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt IOSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo, także wyrok NSA z dnia 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15, z dnia 19 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1449/14).

W skardze złożonej do Sądu na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art.145 §1 pkt.1 lit.a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019r., poz.2325), zwanej dalej: "p.p.s.a.", konkretnie na skutek niezastosowania art.144 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz.U. z 2020r., poz.1359), zwanej dalej: "k.r.o.", w wyniku przyjęcia, że treść art.61 ust.1 pkt 2 u.p.s. wyklucza jego zastosowanie;

2/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy - art.145 §1 pkt.1 lit.a) p.p.s.a., a konkretnie art. 59 ust.1 w zw. z art.61 ust.1 i 2 oraz art.106 ust.5 u.p.s., na skutek błędnego zastosowania i w wyniku tegoż ustalenia sumarycznej należności za pobyt podopiecznego w Domu pomocy za okres od 1 sierpnia 2020r. do 30 września 2021 r. ze skutkiem ex tunc.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z uwagi na charakter czynu jakiego dopuścił się jej ojciec (i co w konsekwencji i ostateczności spowodowało umieszczenie go w domu pomocy społecznej), ma ona wobec niego negatywny stosunek (z powodu niegodziwego zachowania) i nie utrzymuje z nim jakichkolwiek relacji. Jej zdaniem jest to okoliczność, która w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej winna być brana pod uwagę w kontekście zastosowania przepisu art.144ą zdanie pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Obowiązek zstępnego wywodzący się z art.61 ust.1 pkt 2 u.p.s., pozostaje bowiem w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, chociaż wprost nie jest obowiązkiem alimentacyjnym.

W zakresie zarzutu skutku zaskarżonej decyzji ex tunc, powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej zwaną: "p.p.s.a.", nie potwierdza, aby w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, oraz prawu procesowemu, w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Przystępując do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy odwołać się do przepisów u.p.s., regulujących kwestie związane z ustalaniem odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Dom Pomocy Społecznej w S. jest samodzielną jednostką budżetową, której organem prowadzącym jest Powiat Sępoleński.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Z ust. 2 pkt 2 wynika, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku. W przedmiotowej sprawie wskazanymi przez organy zarządzeniami Starosty ustalano koszty utrzymania mieszkańca w Domu pomocy.

Ogłoszony średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, o którym mowa w ust. 2, może być niższy niż obliczony zgodnie z art. 6 pkt 15, jednak pod warunkiem zapewnienia realizacji zadań na poziomie obowiązującego standardu (ust. 3). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4). W przedmiotowej sprawie zasady te zachowano.

W art. 61 u.p.s. przewidziano, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W przedmiotowej sprawie osobami zobowiązanymi do ponoszenia kosztów pobytu podopiecznego są: - podopieczny i jego dzieci, tj. skarżąca i jej brat.

Z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Sama wysokość odpłatności może zostać ustalona w dwojaki sposób – w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy 70% jej dochodu nie jest wystarczające dla pokrycia tych kosztów w pełnym zakresie, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie. W takiej sytuacji zachodzi konieczność partycypacji w kosztach jej pobytu innych podmiotów (wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s., co w przedmiotowej sprawie dotyczy zstępnych podopiecznego. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty.

Zasada kolejności przyjęta w art. 61 u.p.s., oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy, niż 300% kryterium dochodowego." W sytuacji, kiedy dochody mieszkańca domu pomocy nie są wystarczające do pokrycia całości kosztów pobytu, należy obciążyć dalsze osoby zobowiązane, jak w przypadku niniejszej sprawy. Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, czy wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt ll SA/Po 884/12).

W przedmiotowej sprawie na skarżącej jako córce podopiecznego ciąży obowiązek ponoszenia opłat za jego pobyt w Domu pomocy, albowiem ponoszona przez niego opłata nie pokrywa całości kosztów jego zamieszkania. Skoro skarżąca nie zawarła umowy z organem w kwestii ponoszenia opłat, nie wyrażając przy tym jakiejkolwiek gotowości zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane.

Organy dokonały prawidłowych obliczeń kosztów opłat obciążających skarżącą za poszczególne okresy i działania te uzasadniły. Są one przejrzyste, oparte na prawidłowo zastosowanych przepisach, co sprawia, że Sąd w tym zakresie ustalenia te przyjmuje za swoje.

Co się tyczy zarzutów skargi, należy stwierdzić, że nie są one zasadne.

Nie można zgodzić się ze skarżącą, że decyzja ustalająca opłatę za pobyt w DPS może wywoływać skutki wyłącznie ex nunc. Sąd przychyla się do stanowiska, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. ustawy może mieć skutek wsteczny, gdyż konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną.

Nie był też zasadny zarzut niezastosowania art. 144ą k.r.o. Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie znajduje zastosowania art. 144ą zd. pierwsze k.r.o., który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami k.r.o. o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS ( wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1346/17, to i pozostałe orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Organy nie mają możliwości modyfikowania treści przepisów prawa w oparciu o kryteria spoza systemu prawnego. Jeżeli więc, jak w niniejszej sprawie, przepisy u.p.s. w danych okolicznościach nakazują wydać rozstrzygnięcie o ściśle określonej treści, to organ by nie narazić się na zarzut działania wbrew prawu- zgodnie z zasadą praworządności – musi takie rozstrzygnięcie wydać. Kwestia ocen moralnych i subiektywnych odczuć strony postępowania oraz organu wydającego decyzję nie ma znaczenia.( wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Rz 732/10).

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.