Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 198/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Gospodarka gruntami
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi Towarzystwa A z siedzibą w S. Oddział w G. na decyzję Wojewody z dnia 20 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 7 września 2009 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zobowiązał "A" S.A. do wypłaty na rzecz "B" S.A. odszkodowania w łącznej kwocie 87 870 zł za nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 70 m2, w obrębie G. (nr [...]), mapa [..], która z mocy prawa stała się z dniem 1 czerwca 2003 r. własnością Skarbu Państwa, oddaną w użytkowanie wieczyste "A" S.A.. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w dniu 28 listopada 2007 r. "B" S.A. złożyło do Prezydenta Miasta, wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej, wniosek o ustalenie i wypłacenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zgodnie z art. 37 a powołanej ustawy, który w ust. 7 stanowi, że przesłankami wyłączającymi prawo byłych właścicieli do uzyskania odszkodowania jest złożenie wniosku o ustalenie i wypłacenie odszkodowania po dniu 31 grudnia 2007 r. oraz okoliczność, że nieruchomość pozostawała do dnia 31 maja 2003 r w posiadaniu samoistnym "A" S.A. lub jej poprzedników prawnych przez okres co najmniej 30 lat. Ustalając stan faktyczny sprawy organ wskazał, że Wojewoda decyzją z dnia 15 maja 2006 r., nr [...], na podstawie art. 37 a ww. ustawy, stwierdził nabycie z mocy prawa przez Skarb Państwa z dniem 1 czerwca 2003 r. własności, a przez "A" S.A., prawa użytkowania wieczystego, nieruchomości położonej w G., oznaczonej według ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 70 m2, obręb G. (nr [...]), mapa [...] wpisanej do księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G.. W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego organ ustalił, że od lat międzywojennych przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność S. J. a następnie jego spadkobierców. Na mocy aktów notarialnych umów sprzedaży z dnia 18 czerwca 1996 r. oraz z dnia 15 listopada 1996 r. właścicielami działki stali się wspólnicy spółki cywilnej "D", którzy w dniu 23 lipca 1999 r. zbyli przedmiotową nieruchomość na rzecz "E" S.A. Następnie na mocy aktu notarialnego z dnia 18 lutego 2000 r. właścicielem nieruchomości zostało "B" S.A. Na mocy zawartego porozumienia z dnia 29 sierpnia 2003 r. pomiędzy "B" a "A" przedmiotowa nieruchomość została czasowa zajęta przez "A" S.A. Oddział Regionalny w G. w celu wykonania w latach 2003 – 2006 robót w związku z realizacją inwestycji "Modernizacja stacji G. – Etap I". Organ ustalił również, że zgodnie z wypisem z ewidencji środków trwałych oraz księgi inwentarzowej "A" S.A., na działce nr [...] w G. usytuowana jest linia kolejowa (201), droga kolejowa tory główne zasadnicze, rok budowy 1901 – 1930 nr inwentarzowy [...]. W wyniku przeprowadzonych oględzin ustalono natomiast, że działka ta stanowi wyrównany pas ziemi zabezpieczony od strony torów murem oporowym z betonu i nie jest wykorzystywana na potrzeby ruchu kolejowego. Mapa sytuacyjno – wysokościowa, sporządzona przez Ośrodek Dokumentacji Geodezyjno – Kartograficznej w G., uwzględniająca stan na marzec 2007 r., nie wskazuje również, aby przez przedmiotową działkę przebiegał w tym czasie tor kolejowy. Ponadto z aktów notarialnych umów sprzedaży wynika, że działka była niezabudowana co świadczy o tym, że co najmniej od kilkunastu lat nie znajdują się na niej żadne urządzenia, które wskazywałyby na fakt wykorzystania działki na potrzeby ruchu kolejowego. W wyniku przeprowadzonego, na zlecenie Prezydenta Miasta, operatu szacunkowego przedmiotowej nieruchomości, określono jej wartość na kwotę 87 870 zł netto. Rzeczoznawca majątkowy przy sporządzaniu operatu zastosował zasady wyceny takie jak przy szacowaniu nieruchomości zajętych pod drogi publiczne. Organ zauważył również, że w latach 2000 – 2008 "B" S.A. uiszczało podatek od przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie przedstawionych ustaleń organ I instancji stwierdził, że posiadanie przez "A" S.A działki nr [...] położonej w G. przy ul. [...] nie miało charakteru samoistnego i nieprzerwanego w okresie co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r., co zgodnie z art. 37a ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" stanowi przesłankę nakazującą "A" S.A. wypłatę odszkodowania byłemu właścicielowi. Organ podkreślił, że objęcie w posiadanie przez "A" S.A przedmiotowej działki nastąpiło dopiero na mocy zawartego w dniu 29 sierpnia 2003 r porozumienia i było posiadaniem zależnym, w celu remontu infrastruktury kolejowej.

"A" S.A. w W. wniosła odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta, w którym wniosła o zmianę decyzji organu I instancji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W odwołaniu podniesiono, iż "A" S.A. oraz jej poprzednicy prawni są samoistnymi posiadaczami działki nr [...] położonej w G. Uzasadniając przedstawioną tezę odwołująca się spółka podała, że przedmiotowa działka znajduje się na międzytorzu toru nr 102 - toru głównego zasadniczego linii kolejowej naziemnej o nr 201 N. – G., wybudowanej w latach 1901- 1930 oraz toru bocznego nr 104 linii kolejowej naziemnej o nr 201 N. – G., wybudowanego w 1955 r. i zmodernizowanego w 1978 r. Tor nr 104 został zlikwidowany w 2008 r. w związku z realizacją inwestycji pn. "Modernizacja stacji G. - Etap I" będącej częścią projektu "Modernizacja linii E65, odcinek W. – G.". Na samej działce [...] znajdowały się urządzenia przekaźnikowe typu E z sygnalizacją świetlną wybudowane w 1963 r (przebiegały one brzegiem działki nr [...] wzdłuż toru nr 102), posadowiony był słup trakcyjny (zlikwidowany dopiero w 2008 r.) ponadto wzdłuż działki nr [...] przebiegał rów odwadniający umocniony korytkami betonowymi. Podkreślono, że zgodnie z zapisami ustawy z dnia 28 marca 2003r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 16, poz. 94 ze zm.) lina kolejowa jest pojęciem szerszym od pojęcia toru kolejowego, gdyż obejmuje nie tylko same tory, ale wszystkie budowle, budynki i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz zajętymi pod nie gruntami (grunty te min. biegną wzdłuż linii kolejowej i są usytuowane po obu jej stronach). "A" S.A wykonywała swoje władztwo jako posiadacz samoistny na gruntach wchodzących w skład linii kolejowej nr 201, w tym również na spornej działce, leżącej na międzytorzu toru nr 101 i 104 wchodzących w skład linii kolejowej nr 201 począwszy od 1901 r (początek budowy toru nr 104 toru głównego zasadniczego linii kolejowej naziemnej o nr 201 N. – G.) poprzez rok 1955 (budowa toru bocznego nr 104 linii kolejowej naziemnej o nr 201 N. – G.), rok 1968 (budowa urządzeń przekaźnikowych typu E z sygnalizacją świetlną przebiegających brzegiem działki nr [...] wzdłuż toru nr 102) i rok 1978 (modernizacja toru 104) aż do chwili obecnej (likwidacja toru nr 104, likwidacja starego słupa trakcyjnego w 2000r. i budowa nowego). Dlatego też samoistne władztwo "A" S.A. na tym terenie trwa począwszy od 1901 r do chwili obecnej. Zawarcie porozumienia w 2003 r. pomiędzy "A" S.A. a "B" S.A. nie miało na celu objęcia spornej działki w posiadanie zależne a było spowodowane wyłącznie kwestiami technicznymi a mianowicie prowadzonym remontem infrastruktury kolejowej. Ponadto z treści decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006r. nr [...] wynika jednoznacznie, iż "A" S.A. na dzień 28 lutego 2003 r. władała gruntami wchodzącymi w skład linii kolejowej nr 201 zatem i działką gruntu nr [...]. Odwołująca się zakwestionowała również wysokość naliczonego odszkodowania za sporną działkę. Wskazała, że rzeczoznawca do oszacowania wartości rynkowej działki nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów symbolem TK przyjął nieruchomości gruntowe, o przeznaczeniu pod usługi i zabudowę mieszkaniową wielorodzinną czyli nieruchomości przeważające wśród gruntów przyległych w stosunku do wycenianej działki. Natomiast w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego G., nieruchomość położona jest w strefie śródmieścia na terenie ciągów komunikacyjnych linii kolejowej. Zdaniem odwołującej się obrót nieruchomościami o szeroko rozumianej funkcji komunikacyjnej na terenie T. nie jest sporadyczny i dostępne są transakcje porównawcze o funkcjach adekwatnych do wycenianej nieruchomości, m.in. T. baza nieruchomości W., wykaz nieruchomości gruntowych niezabudowanych zajętych pod drogi, załączony do operatu szacunkowego nieruchomości położonej w G. Dlatego też przyjęta w operacie szacunkowym a później w decyzji organu I instancji wartość nieruchomości zdecydowanie odbiega od jej wartości rynkowej (wartość 70 m2 działki została wyceniona przez rzeczoznawcę majątkowego na kwotę 87.870 zł z prostych obliczeń wynika, iż 1 m2 działki nr [..., leżącej na międzytorzu linii kolejowej nr 201- wart jest 1255 zł, skarżący uważa, iż dopuszczalna wartość 1 m2 spornej działki nie powinna przekroczyć 200 zł). Odnosząc się do stwierdzenia organu I instancji dotyczącego usytuowania na gruncie znajdującym się w bezpośrednim sąsiedztwie spornej działki (działka nr [...]) tymczasowego parkingu na potwierdzenie, iż teren międzytorza może być zabudowany odwołująca się wskazuje, iż to właśnie "B" S.A. uzyskało zgodę od "A" S.A. na zabudowę tego terenu, co jednoznacznie wskazuje na trwanie samoistnego władztwa skarżącego na terenie wchodzącym w skład linii kolejowej nr 201 (zarówno działka nr [..] jak i sporna działka nr [...] znajdują się na międzytorzu linii kolejowej nr 201). Podsumowując zarzuty odwołania stwierdzono, że Prezydent Miasta wykonujący zadania starosty z zakresu administracji rządowej dopuścił się wydania decyzji z naruszeniem art. 7 i 77 k.p.a. z uwagi na niedopełnienie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 20 stycznia 2010 r., nr [...] uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Badając zasadność odwołania organ odwoławczy skupił się na ustaleniu aspektu samoistności posiadania spornej działki. Organ wskazał, ze zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel. Na stan posiadania składają się dwa elementy, fizyczny element władania rzeczą (corpus) a także zamiar władania rzeczą dla siebie (animus). Posiadaczem rzeczy jest ten kto włada rzeczą i postępuje z rzeczą jak osoba, której przysługuje do niej prawo własności lub inne prawo. Kodeks cywilny zna dwa rodzaje posiadania: posiadanie samoistne i posiadanie zależne. Posiadaczem samoistnym rzeczy jest ten, kto włada nią jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym jest ten kto włada rzeczą w zakresie innego prawa aniżeli prawo własności. Posiadaczem samoistnym jest więc ten kto, tak z rzeczą postępuje jak właściciel, wyrażając przy tym wolę wykonywania względem niej prawa własności, posiadaczem zależnym jest ten, kto władając rzeczą nie rości sobie prawa własności, lecz postępuje z rzeczą tak jak osoba, której przysługuje do niej inne prawo. Biorąc pod uwagę powyższe organ stwierdził, że ustalenie przez organ I instancji na podstawie przedstawionego materiału dowodowego, iż odwołująca się była posiadaczem zależnym jest błędne. Zdaniem Wojewody, organ prowadzący niniejszą sprawę w I instancji nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadził szczegółowej analizy zgromadzonego, choć niepełnego materiału dowodowego, którego zresztą większość stanowią nieuwierzytelnione kserokopie dokumentów, dlatego konieczne jest uzupełnienie przeprowadzonego materiału dowodowego aby można było orzec co do istoty sprawy. Organ odwoławczy nie zgodził się również ze stwierdzeniem organu I instancji, iż "A" S.A. objęła w posiadanie przedmiotową działkę z chwilą zawartego z "B" porozumienia, tj. z dniem 29 sierpnia 2003 r. Zdaniem organu w celu ustalenia faktu posiadania należało ustalić, czy "A" S.A. eksploatując linię kolejową nr 201 N. – G., dokonywała jej bieżącej konserwacji, a także czy wykonywała inne zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa przejazdu pociągów, a więc czy władała tym terenem jak właściciel oraz kiedy doszło do faktycznego zajęcia przedmiotowej nieruchomości. Organ zwrócił uwagę iż w dniu 28 września 1926 r., kiedy to weszło w życie rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu Przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 97, poz. 568 z późn. zm.), mógł rozpocząć się bieg samoistnego posiadania przedmiotowej działki przez kolej, tj. "A" - poprzednika prawnego skarżącej. Ponadto organ nie zgodził się ze stwierdzeniem organu I instancji, że na brak posiadania samoistnego przez "A" S.A. nieruchomości wskazuje fakt, iż przedmiotowa działka była kilkakrotnie przedmiotem umów sprzedaży przez jej właścicieli oraz to, że "B" S.A. uiszczało podatek od nieruchomości. W ocenie Wojewody dokładnego wyjaśnienia wymaga również samo usytuowanie przedmiotowej działki, tj. czy znajduje się na międzytorzu, czy też stanowi "przyległy pas gruntu" zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż organ I instancji nie przeprowadził dokładnej analizy operatu szacunkowego wykonanego na potrzeby niniejszej sprawy. Organy administracyjne rozpoznające sprawę mają obowiązek ocenić, na podstawie art. 80 k.p.a., wartość dowodową sporządzonego operatu szacunkowego. Proces wyceny nieruchomości powinien być poprzedzony wnikliwą analizą rynku nieruchomości, w tym wszechstronną opartą na wszelkich dostępnych danych, analizą cen występujących na tym rynku. Zdaniem Wojewody transakcje nieruchomościami przeznaczonymi pod tereny komunikacyjne na rynku lokalnym występują w ilości wystarczającej, aby posłużyły za próbkę reprezentatywną do oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości.

"B" S.A. wniosło skargę na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia. Skarżąca stwierdziła, że organ I instancji słusznie ustalił, że "A" S.A. nie była samoistnym posiadaczem nieruchomości stanowiącej działkę [...]. Natomiast organ II instancji w sposób nieuprawniony zastosował art. 138 § 2 k.p.a., nakazując organowi I instancji badanie okoliczności co do faktów, które zostały już ustalone, albo które nie mają w sprawie znaczenia dla jej rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącej, Wojewoda błędnie przyjął, że eksploatacja linii kolejowej poprzez dokonywanie jej bieżącej konserwacji, czy wykonywanie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa przejazdu pociągów mogłaby świadczyć o władaniu przez "A" S.A. działką [...] jak właściciel. Powyższe czynność "A" S.A. jako zarządca infrastruktury kolejowej zobowiązana byłaby dokonywać nawet gdyby nie była właścicielem, czy posiadaczem samoistnym gruntu. Skarżąca podkreśliła, że organ I instancji ustalił, że ani "A" S.A. ani jej poprzednik prawny przedsiębiorstwo państwowe "A" co najmniej od 18 lutego 2000 r. do dnia 31 maja 2003 r. nie uzewnętrzniały w stosunku do przedmiotowej działki jakichkolwiek przejawów woli traktowania jej jak swoją własność, co wyklucza możliwość istnienia po stronie "A" S.A. i jej poprzednika prawnego samoistnego posiadania nieprzerwanie przez co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003 r., a samo ujęcie działki [...] przez "A" S.A. w swojej ewidencji środków trwałych nie oznacza, że była ona w samoistnym posiadaniu "A" S.A. Skarżąca podniosła również, iż ustalenie czy działka [...] znajduje się w międzytorzu czy też stanowi "przyległy pas gruntu" zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym nie jest istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż fakt ten nie przesądza w żaden sposób o tym czy znajdowała się ona w posiadaniu samoistnym "A" S.A. Ponadto fakt wejścia przedmiotowego gruntu w składa linii kolejowej został już ustalony i potwierdzony decyzją Wojewody z dnia 15 maja 2006 r., nr [...]. Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie "A" S.A. jakoby działka [...] wraz z działką [...] (będącą w użytkowaniu wieczystym "A" S.A.) znajdowały się na międzytorzu torów nr 102 i 104 wchodzących w skład linii kolejowej 201 oraz że tor 104 został zlikwidowany w roku 2008, albowiem tor nr 104 jako istniejący rzekomo jeszcze w 2008 r. musiałby jednocześnie przebiegać przez teren parkingu oddanego do użytku w 2004 r., znajdującego się m.in. także na działce [...]. Istnienie przedmiotowego parkingu już na przełomie 2003 i 2004 r. wyklucza możliwość jednoczesnego istnienia toru nr 104 w tym okresie i w latach późniejszych na przedmiotowych działkach. W ocenie skarżącej organ II instancji niesłusznie przyjął, iż przy szacowaniu gruntu zajętego pod linie kolejowe należy poszukiwać i w rezultacie odnosić się do gruntów przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne, w sytuacji gdy brak jest transakcji gruntami zajętymi pod linie kolejowe, gdyż jest to niezgodne z dyspozycją § 37 w zw. z § 36 ust 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego. Rzeczoznawca majątkowy zdaniem skarżącej, ustalając wartość przedmiotowej działki, miał obowiązek zastosować w pierwszej kolejności podejście porównawcze przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych lub zajętych pod linie kolejowe. W sytuacji natomiast, gdyby transakcji tego rodzaju gruntami nie było należało przyjąć wartość gruntów zajętych pod linie kolejowe określone jako iloczyn wartości 1 m2 gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych i ich powierzchni, z tym że jeżeli przeznaczenie gruntów przyległych powodowałoby, że ich wartość byłaby niższa niż wartość gruntów przeznaczonych pod linie kolejowe, tak ustaloną wartość należało powiększyć o 50 %. Z treści sporządzonego na potrzeby niniejszej sprawy operatu szacunkowego wynika, że został on sporządzony prawidłowo a organ I instancji dokonał jego prawidłowej oceny.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie powołując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja kasacyjna organu odwoławczego - uchylającą zaskarżoną decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zgodnie z art. 138 § 1 i 2 k.p.a., organ odwoławczy może wydać decyzję utrzymującą zaskarżoną decyzję w mocy, uchylającą zaskarżoną decyzję i orzekającą co do istoty sprawy bądź uchylającą zaskarżoną decyzję i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Przepis art. 138 § 2 k.p.a. stanowi, iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zgodnie z art. 136 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Przepis art. 136 k.p.a. znajduje zastosowanie w przypadku, gdy organ I instancji prawidłowo, co do zasady, przeprowadził postępowanie dowodowe, które wymaga jedynie uzupełnienia, a zakres tego uzupełnienia nie jest znaczny. W sytuacji natomiast gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, organ II instancji winien zastosować normę art. 138 § 2 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z zasadą wynikającą z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Mimo dyspozytywnego sformułowania art. 138 § 2 k.p.a., w sytuacji gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, organ odwoławczy ma nie tylko prawo lecz obowiązek uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Rozstrzygniecie sprawy przez organ odwoławczy, który sam przeprowadziłby postępowanie dowodowe w całości lub w znacznej części, naruszałoby prawo strony do rozpatrzenia sprawy przez organy dwóch instancji, a pierwsza kontrola prawidłowości działania organu zostałaby w istocie przesunięta na postępowanie sądowoadministracyjne. Ocena czy zakres uzupełnienia postępowania dowodowego jest w danej sprawie znaczny winna być dokonywana z uwzględnieniem faktu, czy organ I instancji ustalił okoliczności sprawy mające dla jej rozstrzygnięcia istotne znaczenie, ilości dowodów, jakie winny być przez organ przeprowadzone oraz ich porównania z zakresem już dokonanych ustaleń i przeprowadzonego postępowania.

W niniejszej sprawie organ II instancji zasadnie uznał, że w postępowaniu I - instancyjnym nie wyjaśniono okoliczności mających istotne znaczenie dla rozpatrzenia sprawy. Przewidziany w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. obowiązek zastosowania instytucji reformacji i orzeczenia co do istoty sprawy, w sytuacji stwierdzenia wadliwości decyzji organu I instancji, istnieje wówczas, gdy dokonujący kontroli organ II instancji nie ma wątpliwości co do stanu faktycznego i nie stwierdził potrzeby prowadzenia w znacznym zakresie postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie, organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż postępowanie przed organem I instancji posiada istotne braki, wymagające przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił art. 37 a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis art. 37a stanowi, iż

1. Grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu "A" SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub "A" SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7.

2. Do gruntów, o których mowa w ust. 1, "A" SA przysługuje z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawo użytkowania wieczystego i prawo własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tych gruntach.

3. Nabycie prawa użytkowania wieczystego następuje bez wniesienia pierwszej opłaty.

4. Nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i 2, potwierdza wojewoda, w drodze decyzji.

5. Nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich.

6. Ostateczna decyzja, o której mowa w ust. 4, stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności Skarbu Państwa i prawa użytkowania wieczystego "A" SA.

7. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A" SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

8. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 7, wypłaca "A" SA.

9. Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania stanowi wartość gruntu według stanu z dnia 1 czerwca 2003 r., przy czym nie uwzględnia się wzrostu jego wartości spowodowanego trwałymi nakładami poczynionymi po utracie władania gruntem przez dotychczasowego właściciela.

Z punktu widzenia treści art. 37a ust. 7 ustawy wyjaśnienia w niniejszej sprawie wymagało, czy przedmiotowy grunt, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym "A" SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Okoliczność ta wyłącza bowiem prawo do żądania odszkodowania.

Z uzasadnienia projektu nowelizacji ustawy polegającej na wprowadzeniu art. 37a wynika, iż projektowany ust. 6 w art. 37a wyłącza ustalenie odszkodowania w sytuacji, kiedy przedsiębiorstwo państwowe "A" było posiadaczem gruntu nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat, a tego rodzaju unormowanie uzasadnione jest tym, że po takim okresie posiadania, choćby było ono uzyskane w złej wierze następuje nabycie własności w drodze zasiedzenia na podstawie przepisów art. 172 § 2 k.c.

Organ I instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego na okoliczność czy "A" SA lub jej poprzednicy prawni byli w posiadaniu przedmiotowej działki przez okres 30 lat przed dniem 31 maja 2003 r. Organ ten ograniczył się bowiem do dokonania ustaleń w zakresie prawa własności nieruchomości i jedynie na powyższe okoliczności przeprowadził postępowanie dowodowe. Stwierdzenie organu, iż posiadanie przedmiotowej działki przez "A" SA nie miało charakteru samoistnego i nieprzerwanego w okresie 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r. nie zostało oparte na materiale dowodowym, a stwierdzenie organu, iż objęcie nieruchomości w posiadanie przez "A" SA, wchodzącą w skład grupy "A", nastąpiło dopiero po tej dacie i było posiadaniem zależnym, stoi w oczywistej sprzeczności z treścią art. 37a ust.1 ustawy, zgodnie z którym przesłanką powstania roszczenia o odszkodowanie, jest nabycie przez Skarb Państwa za odszkodowaniem, własności gruntów wchodzących w skład linii kolejowych pozostających we władaniu "A" SA w dniu 28 lutego 2003 r. oraz treścią decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006 r. Nr [...], co słusznie stwierdził organ odwoławczy. Organ ten prawidłowo wskazał, że fakt, iż nieruchomość ta była przedmiotem szeregu umów sprzedaży, wbrew stanowisku organu I instancji nie stanowi argumentu na okoliczność, iż "A" SA nie była posiadaczem samoistnym nieruchomości.

Wskazać także należy, iż celem przepisu art. 37a ustawy było uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. Nr 96 poz. 591 ze zm.). Przepis ten stanowi, iż przez linię kolejową należy rozumieć drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Zgodnie z art. 4 pkt 4 tej ustawy przyległy pas gruntu to pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego. Fakt, iż na nieruchomości nie przebiega droga szynowa, nie oznacza zatem, iż nie jest ona częścią linii kolejowej i jako część tej linii nie pozostawała w posiadaniu samoistnym "A". Ustalenie organu I instancji, iż nieruchomość nie była wykorzystywana na potrzeby ruchu kolejowego bowiem nie znajduje się na niej tor kolejowy nastąpiło bez rozważenia definicji linii zawartych w art. 4 pkt 2 i 4 ustawy o transporcie kolejowym.

Zgodnie z zasadą oficjalności organy administracji mają obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i nie ograniczają się do dowodów zaoferowanych przez strony postępowania. Organ winien zatem zebrać materiał dowodowy umożliwiający dokonanie ustaleń czy "A" SA lub jej poprzednik prawny przez okres co najmniej 30 lat, do dnia 31 maja 2003 r. był nieprzerwanie samoistnym posiadaczem nieruchomości.

Stanowisko organu odwoławczego, iż sporządzony w sprawie operat szacunkowy winien uwzględniać ceny nieruchomości zajętych pod tereny komunikacyjne - drogowe nie jest słuszny. Z przepisu § 36 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207 poz. 2109 ze zm.) wynika, iż przede wszystkim przy określaniu wartości gruntów zajętych pod drogi stosuje się podejście porównawcze, przyjmując ceny transakcyjne uzyskiwane przy sprzedaży gruntów odpowiednio przeznaczonych lub zajętych pod drogi publiczne (§ 36 ust. 1). Natomiast w przypadku braku cen, o których mowa w ust. 1, zgodnie z ust. 2, wartość gruntów określa się w sposób następujący:

1) wartość działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi publiczne albo pod poszerzenie dróg istniejących określa się jako iloczyn wartości 1 m2 gruntów, z których wydzielono te działki gruntu, i ich powierzchni, z tym że jeżeli przeznaczenie gruntów, z których wydzielono działki pod nowe drogi publiczne albo pod poszerzenie dróg istniejących, powoduje, że wartość tych gruntów jest niższa niż wartość gruntów przeznaczonych pod drogi, tak określoną wartość powiększa się o 50 %;

2) wartość gruntów zajętych pod drogi publiczne określa się jako iloczyn wartości 1 m2 gruntów o przeznaczeniu przeważającym wśród gruntów przyległych i ich powierzchni, z tym, że jeżeli przeznaczenie gruntów przyległych powoduje, że ich wartość jest niższa niż wartość gruntów przeznaczonych pod drogi, tak ustaloną wartość powiększa się o 50 %.

Przepis § 4 ust. 1 rozporządzenia stanowi, iż przy stosowaniu podejścia porównawczego konieczna jest znajomość cen transakcyjnych nieruchomości podobnych do nieruchomości będącej przedmiotem wyceny, a także cech tych nieruchomości wpływających na poziom ich cen. Odpowiednie stosowanie, z mocy § 37 przepisu § 36 rozporządzenia do gruntów zajętych pod linie kolejowe, nie uzasadnia przyjęcia do dokonania wyceny gruntów zajętych pod drogi, nieruchomość zajęte pod drogi nie są, zdaniem Sądu, nieruchomościami podobnymi do nieruchomości zajętych pod drogi. W sytuacji braku cen transakcyjnych uzyskiwanych przy sprzedaży gruntów zajętych pod linie kolejowe, zastosowanie znajduje art. 36 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. Natomiast przejście do wyceny metodą określoną w art. 36 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia winno nastąpić dopiero w przypadku jednoznacznego ustalenia, że brak jest transakcji porównywalnych dotyczących nieruchomości przeznaczonych lub zajętych pod linie kolejowe. Sformułowanie przepisu § 36 wskazuje bowiem, iż intencją ustawodawcy było w pierwszej kolejności ustalenie wartości nieruchomości przez przyrównanie wartości nieruchomości tego samego rodzaju. Zasady określania rynku analizowanego zawarte są w § 26 ust. 1 rozporządzenia. Z przepisu tego wynika, iż w przypadku, gdy wyceniana nieruchomość, ze względu na jej szczególne cechy i rodzaj nie jest przedmiotem obrotu na rynku lokalnym, do porównania przyjmować można ceny za nieruchomości podobne uzyskiwane na rynku regionalnym lub krajowym. Odstąpienie od zasady szacowania nieruchomości określonej w § 36 ust. 1 rozporządzenia powinno być przez rzeczoznawcę uzasadnione i poddane ocenie orzekających w sprawie organów - również w kontekście unormowania wynikającego z § 26 rozporządzenia. W wyroku z dnia 26 października 2009 r. II SA/Bd 626/2009 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, na gruncie odszkodowania za drogę, iż "przy ocenie prawidłowości zastosowania regulacji zawartej w § 36 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości istotne znaczenie ma określenie obszaru analizowanego rynku. Wartość rynkową nieruchomości stanowi w myśl art. 151 ustawy o gospodarce nieruchomościami najbardziej prawdopodobna jej cena, możliwa do uzyskania na rynku, z uwzględnieniem cen transakcyjnych. Proces wyceny nieruchomości wymaga zaś uprzedniej wnikliwej analizy rynku nieruchomości, w tym wszechstronnej opartej na wszelkich dostępnych danych analizy cen występujących na tym rynku. Zasady określania rynku analizowanego zawarte są w § 26 rozporządzenia w sprawie wyceny nieruchomości. Rodzaj rynku, jego obszar i okres badania określa rzeczoznawca majątkowy. Nie może tego jednak uczynić w sposób dowolny, ponieważ powinien uwzględnić w szczególności, przedmiot, zakres, cel i sposób wyceny oraz dostępność danych (§ 26 ust. 3 rozporządzenia). Przy konstrukcji zastosowanej w § 36 obszar rynku zakreślonego do analizy przez rzeczoznawcę, może więc mieć decydujące znacznie przy ustaleniu czy spełnione zostały kryteria do zastosowania ust. 2 ww. normy. W pierwszej kolejności analizie poddaje się obrót nieruchomościami na rynku lokalnym. Jednak w przypadku, gdy wyceniana nieruchomość, ze względu na jej szczególne cechy i rodzaj nie jest przedmiotem obrotu na rynku lokalnym, można przyjmować - zgodnie z § 26 ust. 1 tego rozporządzenia - ceny za nieruchomości podobne uzyskiwane na rynku regionalnym lub krajowym.(Lex Nr 224580) Ze sporządzonego w niniejszej sprawie operatu wynika, iż do analizy przyjęto jedynie rynek lokalny. Operat ten wymaga w związku z tym uzupełnienia o wyjaśnienie przyczyn odstąpienia od zastosowania § 26 ust. 1 tego rozporządzenia, bądź też sporządzenia operatu w oparciu o § 36 ust 1 rozporządzenia przy przyjęciu do analizy szerszego rynku niż lokalny.

W postępowaniu dotyczącym wypłaty odszkodowania na podstawie art. 37a ust. 7 ustawy, postępowanie dowodowe sprowadza się w istocie do ustalenia okoliczności, czy w sprawie nie zachodzi podstawa do wyłączenia prawa do odszkodowania z uwagi na fakt samoistnego posiadania nieruchomości przez "A" SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat do dnia 31 maja 2003 r., a jeżeli sytuacja taka nie zachodzi do ustalenia wysokości odszkodowania. Przesłanka nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa przewidziana w art. 37a ust. 1 ustawy, zgodnie z art. 37a ust. 4 ustalana jest bowiem wcześniejszą decyzją wojewody, a fakt złożenia wniosku w terminie przewidzianym w art. 37a ust. 7 ustawy, nie wymaga prowadzenia postępowania dowodowego. Niewątpliwie konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego na dwie zasadnicze okoliczności (dotyczące braku podstaw do wyłączenia prawa do odszkodowania oraz wysokości odszkodowania), które w istocie jako jedyne podlegają w postępowaniu dowodzeniu, należy ocenić jako konieczność przeprowadzenia postępowania w znacznym zakresie. Ocena organu II instancji w tym zakresie jest zatem uzasadniona. Dodatkowo podkreślić należy, iż sposób sformułowania przesłanki art. 138 § 2 k.p.a. pozostawia pewien margines swobody, przy ocenie, czy w konkretnym stanie faktycznym przesłanki te istotnie wystąpiły, a uchylenie przez Sąd decyzji wydanej na tej podstawie nastąpić może wyłącznie w przypadku wykazania organowi odwoławczemu naruszenia normy art. 138 § 2 k.p.a. W niniejszej sprawie brak jest podstaw, do dokonania oceny, iż decyzja organu odwoławczego narusza art. 138 § 2 k.p.a.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż z decyzji Wojewody z dnia 15 maja 2006 r. nr [...] wynika, iż na działce Nr [..] znajduje się linia kolejowa Nr 201 N. –G., rok budowy 1901. W postanowieniu z dnia 24 maja 2010 r. sygn. akt P13/09, Trybunał Konstytucyjny w analogicznej sprawie wskazał na fakt, iż nieruchomość zajęta pod linię kolejową na trasie N. – G. , stanowiła własność Skarbu Państwa w związku z treścią ustawy z dnia 27 kwietnia 1931 r. o oddaniu "F" Spółce Akcyjnej , kolei H. – G. z odnogą S. – C. do eksploatacji oraz o udzieleniu poręki państwowej. (Dz. U. Nr 40, poz. 350 ze zm.) Art. 1 ust.1 tej ustawy stanowił, iż upoważnia się Ministra Komunikacji do oddania "F" Spółce Akcyjnej, zwanemu w następnych artykułach tej ustawy "koncesjonarjuszem", kolei państwowej od stacji H. do stacji Inowrocław i od stacji N. do stacji G. do dokończenia jej budowy i eksploatacji oraz odnogi tej kolei od stacji S. do węzła kolejowego w C. do budowy i eksploatacji na warunkach koncesyjnych, ustalonych w porozumieniu z wspomnianą Spółką dnia 30 marca 1931 r. W art. 2 tej ustawy wskazano, iż nieruchomości, wchodzące obecnie w skład wymienionych w art. 1 linii kolejowych, pozostają własnością Państwa, nieruchomości zaś, które koncesjonarjusz nabędzie w celu budowy lub eksploatacji tych linii kolejowych, stają się z chwilą ich nabycia własnością Państwa. W niniejszej sprawie dokonania szczegółowych ustaleń i oceny prawnej wymaga czy nieruchomość nie stała się własnością Skarbu Państwa jeszcze przed wejściem w życie art. 37a ustawy. W takim bowiem przypadku brak byłoby podstaw do zastosowania art. 37a ustawy, co winno skutkować ewentualnym wszczęciem postępowania nadzwyczajnego w stosunku do wydanej decyzji wojewody i zawieszeniem postępowania w niniejszej sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym oddalił skargę jako bezzasadną.