Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 446/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi B.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 446/20

UZASADNIENIE

W zaskarżonym postanowieniu z dnia [...] czerwca 2020r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS), po rozpatrzeniu zażalenia B. G. (dalej: Zobowiązana/Skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego

Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny - Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Zobowiązanej – B. G. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 29 kwietnia 2015r., wystawionych w stosunku do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres przypadający od stycznia 2002r. do stycznia 2006r.

Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Zobowiązanej w trybie doręczenia zastępczego w dniu 18 maja 2015r. Wobec zobowiązanej toczyło się wcześniej postępowanie egzekucyjne z tytułu ww. należności, jednak zostało ono umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r., nr [...], doręczonym Zobowiązanej w dniu 6 maja 2010r.

Pismem z dnia 30 czerwca 2018r., Zobowiązana, powołując się na art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 1438 ze zm., dalej p.e.a.) złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie egzekwowanego obowiązku. W ocenie Zobowiązanej, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które stały się wymagalne w 2005r. uległy przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2015r., a więc przed wydaniem ww. tytułów wykonawczych i odebraniem ich. Zobowiązana wniosła również o uchylenie dokonanych w toku postępowania czynności egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazując, że należności za okres: od stycznia 2002r. do stycznia 2006r. nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia ww. należności został zawieszony w związku z prowadzonymi czynnościami egzekucyjnymi, tj. od dnia doręczenia tytułów wykonawczych do chwili obecnej.

Zobowiązana złożyła zażalenie, które zostało uwzględnione postanowieniem z dnia [...] lutego 2019r. nr [...], w którym DIAS uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazano na konieczność wyczerpującego wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności.

Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] maja 2019r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazując, że należności za okres: od stycznia 2002r. do marca 2004r., od marca 2005r. do maja 2005r. oraz od lipca 2005r. do stycznia 2006r. nie uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, które zostało zakończone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r., nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego termin na dochodzenie należności uległ wydłużeniu w okresie do dnia 30 czerwca 2004r. - od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a w okresie od dnia 1 lipca 2004r. - od dnia pierwszej czynności egzekucyjnej, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym - w ocenie organu egzekucyjnego - na dzień wystawienia ww. tytułów wykonawczych, tj. na dzień 29 kwietnia 2015r. należności nie były przedawnione.

Zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o: umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych w toku postępowania czynności egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu Zobowiązana zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a., poprzez jego nieuwzględnienie oraz nierozpoznanie i niewyjaśnienie istoty sprawy.

Postanowieniem z dnia [...] października 2019r., nr [...], DIAS uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że organ egzekucyjny nie wykazał w sposób jednoznaczny, czy należności dochodzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych uległy przedawnieniu czy też nie. Nie wskazano, jakie okoliczności spowodowały wszczęcie postępowania egzekucyjnego, ani też jakie czynności zostały uznane za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony w odniesieniu do poszczególnych tytułów wykonawczych. Daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony przedstawione w dołączonym do zażalenia zestawieniu nie znajdują również potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy.

Dyrektor Oddziału ZUS postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019r. nr [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego wskazując, że należności objęte ww. tytułami wykonawczymi nie uległy przedawnieniu.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że bieg terminu przedawnienia składek został zawieszony w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, które zostało zakończone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010r., nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego, termin na dochodzenie należności uległ wydłużeniu w okresie do dnia 30 czerwca 2004r. - od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a w okresie od dnia 1 lipca 2004r. - od dnia pierwszej czynności egzekucyjnej zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Organ egzekucyjny przedstawił bieg terminu przedawnienia dla każdej nieopłaconej składki, określając dane dotyczące: rodzaju należności, okresu zaległości, daty wymagalności składek, okoliczności powodujących rozpoczęcie i zakończenie zawieszenia biegu terminu przedawnienia, terminu przedawnienia licząc 5-letni okres przedawnienia oraz 10-letni okres przedawnienia i numeru tytułu wykonawczego dotyczącego umorzonego postępowania. Po dokonaniu analizy w powyższym zakresie organ egzekucyjny doszedł do wniosku, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu na dzień wystawienia tytułów wykonawczych, tj. 29 kwietnia 2015r. Również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia należności nie były przedawnione, ponieważ bieg terminu przedawnienia został zawieszony w dniu 18 maja 2015r., tj. od dnia odebrania przez Zobowiązaną tytułów wykonawczych i jest zawieszony do chwili obecnej, zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

Zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o uchylenie dokonanych w toku postępowania czynności egzekucyjnych i zawieszenie postępowania egzekucyjnego.

Zaskarżonemu postanowieniu Zobowiązana zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a., poprzez jego nieuwzględnienie oraz nierozpoznanie i niewyjaśnienie istoty sprawy. W ocenie Zobowiązanej, organ I instancji nie rozważył w sposób prawidłowy, czy w dniu wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych należności z tytułu składek, dotyczących lat: 2003 - 2005 uległy przedawnieniu. Przedstawiając uregulowania zawarte w art. 11 pkt 1 i art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), Zobowiązana doszła do wniosku, że do przedmiotowej sprawy mają zastosowanie przepisy u.s.u.s. obowiązujące przed dniem 1 stycznia 2012r. Zatem doszło do przedawnienia należności na podstawie ówczesnych przepisów ustawy. Zobowiązana podniosła również, że nie została prawidłowo zawiadomiona o wystawieniu wszystkich tytułów wykonawczych. Zobowiązana zarzuciła, że organ egzekucyjny nie wyjaśnił, czy doszło do tzw. doręczenia zastępczego części tytułów wykonawczych, a tym samym czy doszło do przedawnienia należności. Organ nie wskazał, kiedy i jakie czynności miały miejsce w odniesieniu do poszczególnych zaległych składek, ani też w jakich okresach doszło do zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia.

DIAS w opisanym na wstępie postanowieniu z dnia [...] czerwca 2020 roku, utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

Po dokonaniu analizy przedawnienia poszczególnych należności organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, że żadna z przedmiotowych składek nie uległa przedawnieniu. DIAS wskazał, że najstarsza nieopłacona składka, tj. składka na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2002r. stała się wymagalna od dnia 15 lutego 2002r. 10-letni okres przedawnienia tej należności, liczony od dnia, w którym stała się ona wymagalna - kończyłby się w lutym 2012r. Jednak w ocenie DIAS co do ww. należności zaszły okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia, skutkiem czego do przedawnienia przedmiotowej należności nie doszło. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony - po raz pierwszy – w związku z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składki, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W dniu 27 listopada 2006r. doręczono Zobowiązanej w trybie doręczenia zastępczego upomnienie obejmujące ww. składkę, natomiast w dniu [...] kwietnia 2010r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które zostało doręczone Zobowiązanej w dniu 6 maja 2010r. Po uwzględnieniu okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, dochodzona należność uległaby przedawnieniu z dniem 18 lipca 2015r. Składka ta, według 5-letniego terminu przedawnienia, liczonego od dnia 1 stycznia 2012r. przedawniłaby się natomiast z dniem 1 stycznia 2017r. Przed upływem 10-letniego okresu przedawnienia należności (bardziej korzystnego dla Strony) nastąpiło ponowne zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. składki w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu ww. składki, o której dłużnik został zawiadomiony, było doręczenie Zobowiązanej - w dniu 18 maja 2015r. w trybie doręczenia zastępczego odpisu tytułu wykonawczego z dnia 29 kwietnia 2015r., obejmującego należność z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2002r. Mając na uwadze, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie www. tytułu wykonawczego jest w toku, bieg terminu przedawnienia składki na ubezpieczenie zdrowotne jest chwili obecnej zawieszony.

W dalszej kolejności DIAS dokonał analizy biegu terminu przedawnienia należności za kolejne okresy składkowe od lutego 2002r. do stycznia 2006r., z uwzględnieniem istotnych dla oceny zawieszenia biegu terminu przedawnienia dat: wymagalności poszczególnych składek, upływu 10 – letniego oraz 5 – letniego terminu przedawnienia z wyborem terminu 10 – letniego, jako korzystniejszego dla Zobowiązanej, wszczęcia pierwszego postępowania egzekucyjnego (doręczenia upomnienia/doręczenia odpisów tytułów wykonawczych) oraz jego umorzenia, doręczenia odpisów tytułów wykonawczych w ramach kolejnego postępowania egzekucyjnego. Po zestawieniu dat powyższych czynności organ odwoławczy doszedł do wniosku, że pozostałe składki również nie uległy przedawnieniu. DIAS zaznaczył, że wszystkie składki (poza najstarszą składką na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2002r.), uległyby przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017r., gdyby nie nastąpiło ponowne zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego i doręczeniem Zobowiązanej w dniu 18 maja 2015r. odpisów tytułów wykonawczych. Doręczenie odpisów ww. tytułów wykonawczych stanowiło pierwszą, po ponownym wszczęciu postępowania egzekucyjnego czynność, zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek.

DIAS stwierdził, że zasadnie uznano doręczenie upomnienia za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, powodującą od dnia 1 lipca 2004r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ zaznaczył również, że do dnia 30 czerwca 2004r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek następowało w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego i doręczeniem Zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych.

Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu DIAS przyjął, że odpisy tytułów wykonawczych zostały Zobowiązanej skutecznie doręczone pod wskazanym w tytułach wykonawczych adresem tj.: ul R. [...], [...] N. Na zwrotnych potwierdzeniach odbioru znajdują się daty i podpisy domowników adresata, którzy podjęli się oddania przesyłki Zobowiązanej. Okoliczności doręczenia powyższych tytułów wykonawczych wskazują zatem, iż spełnione zostały przesłanki doręczenia zastępczego, określone w art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018r., poz. 2096 ze zm.), dalej: k.p.a..

DIAS wyjaśnił, że w aktach sprawy brak jest dowodów doręczenia Zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych, obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za luty i marzec 2004r. Należności dochodzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych nie uległy jednak przedawnieniu. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano bowiem czynności egzekucyjnej, która spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia ww. składek. Zawiadomieniem z dnia 20 marca 2007r., obejmującym m.in. ww. tytuły wykonawcze Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę Zobowiązanej u pracodawcy. To zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności oraz Zobowiązanej w dniu 23 marca 2007r.

DIAS przyjął, ze w stosunku do tych należności korzystniejszy byłby 5-letni termin przedawnienia. Mając na względzie datę zawieszenia biegu terminu przedawnienia w dniu 23 marca 2007r. oraz datę doręczenia postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (6 maja 2010r.), 10 - letni termin przedawnienia upłynąłby odpowiednio w dniach 21 kwietnia oraz 22 maja 2017r. Składki te, według 5-letniego terminu przedawnienia, liczonego od dnia 1 stycznia 2012r. przedawniłyby się natomiast z dniem 1 stycznia 2017r.

W ocenie DIAS również upomnienia, których doręczenie decydowało o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zostały skutecznie doręczone. Okoliczności doręczeń wskazują na spełnienie wymogów wynikających z art. 43 i art. 44 k.p.a.

W ocenie DIAS w stosunku do należności objętych ww. tytułami wykonawczymi nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a., wskazujące na ich przedawnienie, a co za tym idzie, uzasadniające umorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Zdarzeniem, które spowodowało brak przedawnienia egzekwowanych należności było wszczęcie postępowania egzekucyjnego lub podjęcie czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których Zobowiązana została powiadomiona. Zaistniały więc przesłanki z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. W rezultacie tych czynności doszło - po raz pierwszy - do zawieszenia biegu przedawnienia egzekwowanych należności do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego. Od dnia następnego po dniu umorzenia postępowania egzekucyjnego termin przedawnienia składek kontynuował swój bieg. Wprowadzenie od dnia 1 stycznia 2012r. ustawą o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców nowych skróconych terminów przedawnienia składek skutkowałoby przedawnieniem - z dniem 1 stycznia 2017r. - wszystkich składek (poza najstarszą składką na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2002r.), gdyby nie nastąpiło ponowne zawieszenie biegu terminu ich przedawnienia w związku ze wszczęciem postępowania egzekucyjnego i doręczeniem Zobowiązanej - w dniu 18 maja 2015r. wymienionych na wstępie odpisów tytułów wykonawczych. Wobec powyższego, na dzień wystawienia wymienionych na wstępie tytułów wykonawczych, tj. dzień 29 kwietnia 2015r. należności dochodzone na ich podstawie nie były przedawnione. Również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, dochodzone należności nie były przedawnione, ponieważ ich bieg terminu przedawnienia jest zawieszony do chwili obecnej zgodnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. z uwagi na kontynuowanie postępowania egzekucyjnego.

B. G. zaskarżyła powyższe postanowienie DIAS z dnia [...] czerwca 2020r., wnosząc o jego uchylenie w całości wraz z poprzedzającym postanowieniem organu I instancji w całości, o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie oraz o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym wpisu od skargi.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

art. 59 § 3 i art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a., poprzez ich niezastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy;

art. 7, art. 10 i art. 77 k.p.a. poprzez niewystarczające zebranie w sprawie materiału dowodowego, a także pominięcie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy wskazujących na to, że pierwotne tytuły wykonawcze z dat: 9 stycznia 2004r., 10 marca 2004r., 18 maja 2004r. 21 października 2005r. 7 grudnia 2005r. i 19 stycznia 2007r. nie zostały skutecznie doręczone Skarżącej.

W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła organowi błędne przyjęcie, że należności, objęte tytułami wykonawczymi z dnia 29 kwietnia 2015r. nie uległy przedawnieniu. Skarżąca podtrzymała oświadczenie, że nie zostały jej doręczone pierwotne tytuły wykonawcze. Ponadto nie doszło do skutecznego doręczenia zastępczego z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 43 k.p.a. Skarżąca w 2004 roku nie mieszkała już pod adresem ul. R. [...], [...] N., gdyż w tym okresie mieszkała już w miejscowości D. [...], [...] J. Po zawarciu małżeństwa w dniu 2 czerwca 2004r. wyjechała wraz z mężem do pracy w Hiszpanii, a po półrocznym pobycie wróciła do swojego miejsca zamieszkania w D. Ponadto przebywała jeszcze na wyjeździe zarobkowym we Francji w 2006 roku. Od 2007 roku ciągle zamieszkała w D. Zatem w latach 2004 - 2015 adres zamieszkania Skarżącej w N. był adresem zamieszkania nieprawidłowym. Skarżąca powołując się na orzecznictwo sądowe podniosła, że odebranie przesyłki przez członka rodziny skarżącej nie może zostać uznane za skuteczne, jeżeli przesyłka została doręczona na nieprawidłowy adres. Jeżeli skarżący zamieszkuje pod innym adresem, jego członek rodziny nie jest domownikiem skarżącego w rozumieniu art. 43 k.p.a.

Skarżąca podniosła również, że nie była świadoma istnienia zadłużenia wobec ZUS, bowiem jej ojciec, prowadzący w rzeczywistości działalność gospodarczą w postaci zakładu ubojni drobiu nie informował jej o tym fakcie.

W ocenie Skarżącej, twierdzenia organu, że nastąpiło przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia z uwagi na podjęte czynności egzekucyjne, nie zostały w należyty sposób udowodnione. Organ nie wskazał kiedy i jakie czynności miały miejsce w odniesieniu do poszczególnych zaległych składek, ani też w jakich okresach doszło do zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia. Po drugie, zdaniem Strony, wydłużenie okresu przedawnienia o okres prowadzonego postępowania egzekucyjnego w stosunku do dłużniczki tj. o 6 lat 3 miesiące i 9 dni jest nadużyciem prawa przez organ egzekucyjny, służącym wyłącznie przedłużeniu okresu przedawnienia a nie rzeczywistym dochodzeniu należności od Dłużniczki, tym bardziej, że w okresie trwania postępowania egzekucyjnego nie były podejmowane żadne czynności zmierzające do ściągnięcia należności w stosunku do dłużniczki. Skarżąca w swej argumentacji powołała się na analogiczne jej zdaniem uzasadnienie wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2019r., I SA/Wr 365/19.

Skarżąca wyraziła również przekonanie, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy u.s.u.s., w wersji obowiązującej przed dniem 1 stycznia 2012. Zatem doszło do przedawnienia należności na podstawie ówczesnych przepisów ustawy. Konsekwencją przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne jest umorzenie postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym Skarżąca wywiodła, że organ I i II naruszył art. 59 p.e.a. poprzez jego niezastosowanie.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) - sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ustalenie, że akt taki dotknięty jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.).

Skarga okazała się niezasadna. Organy I i II instancji prawidłowo oceniły kwestię, dotyczącą przedawnienia należności, jak również zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

W niniejszej sprawie należności, jakie ciążyły na Skarżącej z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych dotyczyły okresu od stycznia 2002 roku do stycznia 2006 roku.

Na przestrzeni tego okresu zmianie ulegały w sposób istotny zarówno przepisy regulujące termin przedawnienia należności, jak również określające przesłanki przerwania a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności.

W okresie od 1 stycznia 1999r. do 31 grudnia 2002r. (Dz.U.1998 r. Nr 137, poz. 887), art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., bieg przedawnienia przerywała m.in. każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

W brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. do 30 czerwca 2004 roku (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia był zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Zmiana w zakresie zawieszenia biegu terminu przedawnienia nastąpiła z dniem 1 lipca 2004 r. (Dz.U. z 2004r. Nr 121, poz. 1264) od kiedy to art. 24 ust. 5b u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Ponadto należy odnotować zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. z dniem 1 stycznia 2012 r. (Dz.U. z 2011r. Nr 232, poz. 1378). Od tego dnia przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednocześnie trzeba w tym zakresie zauważyć treść art. 27 ustawy nowelizującej u.s.u.s., tj. ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. poz. 1378, dalej ustawa redukcyjna). Przepis ten stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W przypadku należności na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 stycznia 1999 roku do 30 czerwca 2004 roku przedawnienie następowało po upływie 5 lat, a przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne (art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym Dz.U. z 1997r. Nr 28, poz. 153 oraz art. 33 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia - Dz.U. z 2003r. Nr 45, poz. 391). Bieg terminu przedawnienia ulegał przerwaniu w przypadku podjęcia czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, o której dłużnik został zawiadomiony. Od dnia 1 lipca 2004r. przedawnienie należności z tytułu składek zdrowotnych następuje na zasadach określonych w przepisach u.s.u.s. (art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2020r., poz. 1398 t.j.).

W przypadku należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, w całym okresie, którego dotyczy przedmiotowe postepowania przedawnienie należności następowało na zasadach określonych w u.s.u.s. (art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu - Dz.U. z 2003r. Nr 58, poz. 514; art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Dz.U. z 2020r., poz. 1409 t.j.).

Podsumowując przedstawione zmiany należy wskazać, że w okresie do 31 grudnia 2002 roku co do zasady termin przedawnienia należności wynosił 5 lat. W przypadku przerwania biegu terminu należności na skutek czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, o której dłużnik został zawiadomiony, termin ten wydłużał się do 10 lat. W niniejszej sprawie w przypadku należności za kolejne miesiące 2002 roku, organ doręczył skarżącej tytułu wykonawcze w dniu 20 stycznia 2004r., z wyjątkiem należności za styczeń 2002r., kiedy to doręczenie upomnienia nastąpiło 27 listopada 2006r. Co do zasady termin przedawnienia należności wymagalnych do 31 grudnia 2002 upływałby w terminie 5 – letnim, liczonym od dnia wymagalności poszczególnych składek. Jednakże organy I i II instancji wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, że w trakcie biegu ww. terminu przedawnienia doszło do jego zawieszenia w oparciu o przepis art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003 roku. Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że w przypadku należności, dotyczących miesięcy od lutego do grudnia 2002 roku, skarżącej w dniu 20 stycznia 2004r. doręczono odpisy tytułów wykonawczych, dotyczących ww. należności. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 9 stycznia 2004r., okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia liczony był od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego (doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego). Jedynie w przypadku należności za styczeń 2002 roku, zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 27 listopada 2006r., kiedy to doręczono skarżącej upomnienie. Należy bowiem zaznaczyć, że wtedy to obowiązywała już zmieniona wersja art. 24 ust. 5b u.s.u.s., który skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia wiązał z podjęciem pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Doręczenie upomnienia w trybie art. 15 p.e.a. niewątpliwie jest tego rodzaju czynnością.

Odnośnie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (jak również Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) za kolejne miesiące, przypadające od grudnia 2002 roku do stycznia 2006r., w momencie osiągnięcia wymagalności tych należności obowiązywał 10 – letni termin przedawnienia należności. Uległ on wydłużeniu do lat 10, na mocy zmiany art. 24 ust. 5 u.s.u.s., obowiązującej od dnia 1 styczna 2003 roku. W przypadku składek na ubezpieczenie zdrowotne, zmiana terminu przedawnienia należności z lat 5 na lat 10 nastąpiła z dniem 1 lipca 2004r., kiedy to ujednolicono termin przedawnienia należności na zasadach, obowiązujących w przepisach u.s.u.s. Następnie z dniem 1 stycznia 2012 roku, termin przedawnienia należności uległ ponownemu skróceniu do lat 5 na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy redukcyjnej.

Prawidłowo organy przyjęły, że skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia nastąpił w przypadku większości należności składkowych z chwilą wszczęcia postępowań egzekucyjnych (odpowiednio w dniach: 20 stycznia 2004r., 19 marca 2004r., 1 czerwca 2004r.), kiedy to doręczono skarżącej odpisy tytułów wykonawczych. Jak już powyżej wskazano, na mocy obowiązującego wówczas art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia był powiązany z dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które, zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 p.e.a. (w wersji od 30 listopada 2001r.) następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W przypadku należności, których egzekucja rozpoczęła się po zmianie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. z dniem 1 lipca 2004r., organy prawidłowo przyjęły, że skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia rozpoczął się z dniem doręczenia upomnień w dniach: 27 listopada 2006r., 26 września 2005r., 22 listopada 2005r., tj. z dniem podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. W przypadku należności za luty oraz marzec 2004r. zawieszenie terminu przedawnienia nastąpiło z dniem 23 marca 2007 roku, kiedy to skarżącej doręczono zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z wynagrodzenia za pracę.

Zarówno doręczenie odpisów tytułów wykonawczych, jak i upomnień i ww. zawiadomień Sąd uznał za skuteczne. Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut Skarżącej, która próbowała podważyć skuteczność doręczeń zastępczych podnosząc, że pod adresem, na który organ doręczał ww. zawiadomienia nie zamieszkiwała w czasie, w którem prowadzona była egzekucja należności. Wobec tego, osoby oznaczone na zwrotnych potwierdzeniach odbioru jako domownicy, nie mogą być w ten sposób zakwalifikowani. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu należy wskazać, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a., stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym na mocy art. 18 p.e.a., w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. W związku z powyższym brak poinformowania organu o zmianie miejsca zamieszkania obciąża samą skarżącą tym bardziej, że w związku z odebraniem przez nią upomnień (pod kwestionowanym przez skarżącą adresem w N.) w dniu 29 grudnia 2003r., miała ona świadomość o toczącym się wobec niej postępowaniu egzekucyjnym. Przedstawione w skardze oświadczenia o zmianie miejsca zamieszkania Sąd ocenił jako gołosłowne. Samo oświadczenie męża skarżącej nie może na obecnym etapie postępowania zmienić oceny co do skuteczności doręczenia zastępczego. Należy podkreślić, że brak poinformowania przez skarżącą na podstawie art. 41 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 p.e.a. o zmianie miejsca zamieszkania sprawia, że czynności doręczenia zastępczego upomnień/zawiadomień oraz odpisów tytułów wykonawczych są skuteczne. Należy również wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z tego też powodu sąd nie mógł przeprowadzić wnioskowanego przez skarżącą dowodu z przesłuchania świadków.

Za prawidłowe Sąd uznał też stwierdzenie organu o upływie okresu zawieszenia terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich dochodzonych należności z dniem 27 kwietnia 2010 roku, kiedy to organ wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Na ocenę upływu terminu przedawnienia istotny wpływ ma art. 11 pkt 1 ustawy redukcyjnej na podstawie którego, od dnia 1 stycznia 2012 roku należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z zastrzeżeniem, zawartym w art. 27 ww. ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (art. 27 ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2).

Zatem uwzględniając pierwotnie toczące się postępowanie egzekucyjne i związany z tym okres przerwania/zawieszenia biegu terminu przedawnienia, upływ terminu przedawnienia dochodzonych należności powinien upłynąć z dniem 1 stycznia 2017r., zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy redukcyjnej. Wyjątkiem jest tutaj należność za styczeń 2002 roku, w stosunku do której termin przedawnienia upływałby z dniem 18 lipca 2015 roku z uwagi na treść art. 27 ust. 2 ww. ustawy.

Jednakże organy prawidłowo przyjęły, że do przedawnienia należności nie mogło dojść w podanych wyżej terminach z uwagi na wystawienie tytułów wykonawczych, które doręczono w dniu 18 maja 2015r. Na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie upłynął termin przedawnienia należności. Skutek zawieszenia biegu przedawnienia w oparciu o art. 24 ust. 5b u.s.u.s. nastąpił z dniem 18 maja 2015r. i trwał do chwili wydania zaskarżonego postanowienia z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że nie zachodziły podstawy do uwzględnienia wniosku o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 p.e.a. Przepis ten, zarówno na dzień złożenia wniosku, jak i wydania zaskarżonego postanowienia stanowił, że postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji na podstawie wyżej wskazanego przepisu następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. W niniejszej sprawie organy I i II instancji w sposób wyczerpujący wyjaśniły, że do przedawnienia egzekwowanych należności nie doszło. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, jak również postanowienia organu I instancji nie budzi w tym zakresie wątpliwości. Wbrew twierdzeniom skargi, organy w sposób odrębny dla każdej dochodzonej należności wskazały, kiedy termin przedawnienia rozpoczął swój bieg, w jakim okresie był zawieszony, a także który termin przedawnienia (10 – letni, czy też 5 – letni) należało w stosunku do każdej z należności zastosować.

Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że skargę należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a.