Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 733/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1122/20 w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. na rzecz I. S. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 20 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 1122/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] czerwca 2020 r., nr [...].

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] lutego 2020 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta S. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, B. K.

Decyzją z [...] marca 2020 r., nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Rozstrzygnięcie to zostało uchylone wydaną w postępowaniu odwoławczym decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] maja 2020 r., nr [...]. Organ odwoławczy wskazał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. – dalej jako "u.ś.r."), został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Wobec powyższego, niespełnienie przesłanki wskazanej w ww. regulacji nie może być wyłączną podstawą do odmowy przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego. Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji nie poczynił ustaleń na okoliczność istnienia związku pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą i brakiem możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...] Prezydent odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad B. K.

Organ pierwszej instancji ustalił, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki obejmuje pomoc we wszystkich czynnościach domowych, utrzymywaniu higieny osobistej, podawaniu leków oraz nawiązywaniu kontaktów z lekarzem. Sama skarżąca w toku postępowania oświadczyła, że przebywa u matki w zależności od sytuacji, natomiast na co dzień mieszka z nią wnuk, który w razie potrzeby również sprawuje pomoc nad niepełnosprawną. Według oceny pracownika MOPS, skarżąca w godzinach od 9:00 do 17:00 prawidłowo sprawuje opiekę nad niepełnosprawną, natomiast w godzinach wieczornych i nocnych opiekę tę sprawuje wnuk, K. S. W ocenie organu pierwszej instancji, sprawowanie opieki przez część doby, a zatem sporadycznie, nie mogło zostać uznane za wypełnienie przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., związanej z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu sparowania opieki nad osobą niepełnosprawną. To zaś wyklucza możliwość przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Odwołanie od tej decyzji wniosła skarżąca.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z [...] czerwca 2020 r., nr [...].

Podzielając w całości stanowisko organu pierwszej instancji Kolegium podało, że ustawową przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej i osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Wskazana przesłanka nie jest natomiast spełniona, w sytuacji gdy wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne sprawuje sporadycznie opiekę jedynie przez część doby, natomiast stale opiekę sprawuje inna osoba. Zdaniem Kolegium, skoro w opisywanej sprawie brak jest wyraźnego związku pomiędzy zaprzestaniem świadczenia pracy po stronie skarżącej a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką, organ pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, I. S. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.), dalej "k.p.a." poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca nie sprawuje stałej i osobistej opieki nad swoją matką, a ponadto, że opiekę tego rodzaju sprawuje jej syn.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i stwierdził, że wydanie decyzji odmownej w związku z datą, w której ustalono stopień niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, stanowi naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Prawidłowo przyjęło zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji kasacyjnej z [...] maja 2020 r., nr [...], że niespełnienie przesłanki daty powstania niepełnosprawności, wskazanej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd wojewódzki przypomniał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. i stwierdził, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Wymaga podkreślenia, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jego rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Natomiast okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie ustalono, że skarżąca nie zamieszkuje z matką, niemniej dojazd na miejsce zajmuje jej około 10 minut. Skarżąca przyjeżdża do matki około godziny 9:00 i zajmuje się wszelkimi czynnościami związanymi z zapewnieniem bieżących potrzeb osoby wymagającej opieki – przygotowuje posiłki (śniadanie, obiad i kolację), leki oraz wykonuje czynności związane z pielęgnacją chorej. Ponadto skarżąca sprząta miejsce zamieszkania matki, pierze oraz zabiera matkę na spacery. Około godziny 17:00 skarżąca wraca do swojego domu, a z jej matką zostaje wnuk, który – jak podała – w razie konieczności dzwoni do skarżącej i skarżąca niezwłocznie przyjeżdża (oświadczenie I. S. z [...] czerwca 2020 r.). Powyższe okoliczności oraz zakres sprawowanej opieki potwierdziła B. K. w oświadczeniu z [...] czerwca 2020 r. oraz K. S. w oświadczeniu z [...] maja 2020 r., a ponadto pracownik socjalny w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym. Nie sposób zatem, zdaniem Sądu, podzielić stanowiska wyrażonego przez organy, że opieka sprawowana przez skarżącą nad niepełnosprawną matką cechuje się sporadycznością. Żaden przepis u.ś.r. nie wymaga, aby opieka sprawowana była osobiście, 24 godziny na dobę, gdyż do uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki i rezygnacją z zatrudnienia. Zdaniem Sądu, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą, zarówno w wymiarze katalogu czynności, jak i czasu ich wykonywania, wyklucza podjęcie zatrudnienia przez skarżącą. W świetle doświadczenia życiowego trudno wymagać od skarżącej, aby po sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką od rana do późnego popołudnia oraz załatwieniu niezbędnych potrzeb związanych z dwoma gospodarstwami domowymi (swoim oraz matki), skarżąca miała obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia w porze nocnej. Tym bardziej, że – czego nie negują organy – w razie konieczności i sytuacji nadzwyczajnych to ona, a nie jej syn mieszkający z B. K., świadczy nocną osobistą opiekę nad matką. Wobec powyższego stwierdzić należy, że pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącą a rezygnacją z zatrudnienia zachodzi związek przyczynowo-skutkowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto opieka sprawowana przez skarżącą cechuje się stałością i nie stanowi opieki sporadycznej jak przyjęły rozstrzygające sprawę organy administracji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust.1 u.ś.r. przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez uznanie, że obie decyzje zostały wydane z naruszeniem wskazanych przepisów k.p.a., i że naruszenie to miało niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd pierwszej instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego i kosztów postępowania poniesionych przed Sądem pierwszej instancji. Skarżący kasacyjnie oświadczył również, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że I. S. nie zamieszkuje wspólnie z niepełnosprawną matką a obowiązkiem opieki nad niepełnosprawną matką dzieli się ze swoim synem K. S. i zarazem wnukiem niepełnosprawnej B. K., ponieważ to te dwie osoby wspólnie zamieszkują. W stanie faktycznym sprawy brak jest związku pomiędzy zaprzestaniem pracy lub niemożnością podjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Potwierdzają to wyjaśnienia I. S., w których wskazała, że "przebywam u mojej mamy w zależności od sytuacji raz dziennie, dwa razy dziennie, po kilka godzin dziennie, czasami cały dzień... z moją mamą mieszka mój syn, który jest nocą z mamą i w razie czego sprawuje opiekę, pomagając mi w ten sposób". Tak przedstawiony sposób opieki stwarza stan realizacji obowiązku alimentacyjnego względem relacji wnuk – córka – matka (babcia) i jest możliwy do pogodzenia z podjęciem zatrudnienia, ponieważ zakresu opieki sprawowany przez sprawujące je osoby obejmuje tylko część doby i nie wymaga wsparcia ze strony Państwa.

Kolegium podniosło, że K. S. jest zstępnym niepełnosprawnej B. K., jest zobowiązanym alimentacyjnie do tej opieki i ją sprawuje poprzez wspólne zamieszkanie od lat 6. W szczególności, wyłącznie na nim spoczywa opieka w godzinach wieczornych oraz porą nocną. K. S. nie ma stałego zatrudnienia, a prace dorywcze, które podejmuje, polegają na pomocy w tworzeniu stron internetowych, testowaniu oprogramowania, czyli są tego rodzaju, iż mogą być wykonywane w miejscu zamieszkania. Zatem, jak uczy doświadczenie życiowe to na nim spoczywa główny ciężar opieki nad niepełnosprawną B. K. Ustalenia te sporządzone zostały przez pracownika socjalnego, osobę zawodowo przygotowaną do przeprowadzenia takiego wywiadu środowiskowego, znającego realia życia osoby niepełnosprawnej, jej potrzeby i takim ustaleniom należy przyznać priorytet w zderzeniu z wyjaśnieniami I. S.

Zdaniem kasatora, ustalony zakres sprawowanej opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną jest możliwy do pogodzenia z pracą zarobkową opiekuna. Dokonana przez sąd pierwszej instancji odmienna ocena zebranego materiału dowodowego, a w szczególności uznanie, iż opieka sprawowana przez skarżącą cechuje się stałością, jest nie do pogodzenia z zebranym materiałem dowodowym, a w szczególności rolą, jaką w procesie opieki zajmuje K. S., który przebywa przez zdecydowaną większość dnia wspólnie z niepełnosprawną babcią, w związku z czym obecność w tym czasie I. S. nie jest niezbędna. Oczywiście, obecność ta jest pomocna, lecz konieczność jej wystąpienia nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia.

Pismem z [...] kwietnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną, I. S. wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej w podstawach skargi kasacyjnej powołał się zarówno na pkt 1 art. 174 p.p.s.a., jak i na pkt 2 tego przepisu prawa. W takich przypadkach, co do zasady, w pierwszej kolejności badaniu podlegają zarzuty naruszenia prawa procesowego. W sytuacji, gdy postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).

W odniesieniu do redakcji zarzutu nr 1 należy jednak przypomnieć, że przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie musi być precyzyjne. Przywołany w skardze przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych składa się z czterech punktów. Obowiązkiem profesjonalnego pełnomocnika jest precyzyjne wskazanie zarzutu według najmniejszej jednostki redakcyjnej, a więc wskazanie, które przepisy prawa materialnego, i w jaki sposób, zostały naruszone, oraz które przepisy prawa procesowego zostały naruszone i jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. Oczywiste jest bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest powołany do jej samodzielnej konkretyzacji i uzupełniania o brakujące, istotne elementy. Sąd kasacyjny nie powinien też domyślać się intencji skarżącego kasacyjnie i zastępować go, formułując za niego zarzuty pod adresem skarżonego wyroku (zob. wyrok NSA z 6 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1426/11 i z 12 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 1011/17, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Biorąc pod uwagę treść uzasadnienia ww. zarzutu, należy przyjąć, że został on ograniczony do art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto z treści tego zarzutu nie sposób odczytać, na czym miała polegać błędna wykładnia przez Sąd przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2005 r., sygn. akt I OSK 539/04 (CBOSA), naruszenie prawa materialnego będące następstwem błędnej jego wykładni można określić jako nadanie innego znaczenia treści zastosowanego przepisu, czyli polega na mylnym zrozumieniu poszczególnego zwrotu lub treści i tym samym znaczenia przepisu lub też tylko terminu występującego w jego treści. Z treści zarzutu, a także uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że w istocie organ wskazuje na błędne zastosowanie tego przepisu, a mianowicie uznanie przez Sąd pierwszej instancji "że skarżąca jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego". Taka jednak wadliwość zarzutu nie dyskwalifikuje złożonej skargi kasacyjnej, bowiem skargę kasacyjną można oprzeć zarówno na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, jak i niewłaściwym zastosowaniu przepisu.

Wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powołany przepis określa zatem przesłanki, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zauważyć trzeba, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Aby można było mówić o opiece – w rozumieniu tego przepisu – musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Powinna zatem być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Nie chodzi przy tym o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i wyrok NSA z 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i w związku z tym świadczenie to nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu, a jako rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na rzeczywistą konieczność sprawowania opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko autora skargi kasacyjnej o braku sprawowania przez skarżącą stałej opieki nad matką jest błędne, bowiem nie uwzględnia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że I. S. wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad swoją matką, B. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest osobą przewlekle chorą. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu schorzenia kończyn dolnych, ciężkiej niewydolności serca, zwyrodnienia stawów kolanowych. Ma zaburzenia pamięci. W domu porusza się przy pomocy kul, w środowisku przemieszcza się na wózku inwalidzkim.

Z przeprowadzonych w dniach [...] marca 2020 r. i [...] czerwca 2020 r. wywiadów środowiskowych wynika, że stałą opiekę B. K. zapewnia jej córka, I. S., która każdego dnia przebywa w miejscu zamieszkania matki od około godziny 9 do 17. Podaje matce leki, pomaga przy ubieraniu i myciu. Zmienia pampersy, pomaga przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Dowozi matkę do lekarza, umawia wizyty lekarskie, kupuje leki. Zabiera matkę na spacery. Przygotowuje i podaje 5 posiłków, wykonuje wszystkie prace domowe i załatwia wszystkie sprawy urzędowe. Te bezsporne okoliczności powodują, iż skarżąca spełnia przesłankę rezygnacji z zatrudnienia bądź jego nie podejmowania w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną matką.

Powyższych okoliczności nie kwestionuje organ, ale wskazuje, że skarżąca ma inne miejsce zamieszkania niż matka, nad którą sprawuje opiekę. Wskazać zatem należy, że dojazd do miejsca zamieszkania matki zajmuje I. S. tylko 10 minut. Skarżąca i jej matka zamieszkują blisko siebie (około 3 km). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego taka odległość nie stanowi realnej przeszkody w sprawowaniu codziennej, stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Istotne jest również, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka (podobnie w wyrokach NSA z 7 maja 2020 r. sygn. akt I OSK1045/19 i z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 oraz wyrokach WSA w Rzeszowie z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 1329/18, WSA w Rzeszowie z 8 marca 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 156/18 i z 10 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 254/18, CBOSA).

Organ podnosi także, że z B. K. zamieszkuje jej wnuk, K. S., który także sprawuje opiekę nad B. K. Zauważyć zatem należy, a co wynika z oświadczenia B. K., że jej wnuk nie sprawuje nad nią opieki, bowiem większość dnia spędza poza domem. Także K. S. w oświadczeniu z [...] maja 2020 r. wskazał, że nie jest w stanie zająć się osobą starszą. Wykonuje dorywcze prace budowlane i wykończeniowe, pracuje przy tworzeniu stron internetowych, testuje oprogramowania, a także wyjeżdża za granicę do prac dorywczych. Podaje babci herbatę i leki wieczorem. Wskazał również, że babcia w nocy śpi i nie wymaga opieki. Gdy zdarzy się "jakiś wypadek higieniczny" bądź babcia ma złe samopoczucie dzwoni po mamę, która wtedy przyjeżdża. W tych okolicznościach nie można mówić o sprawowaniu opieki przez K. S. nad B. K. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 października 2020 r., sygn. I OSK 371/20 ( CBOSA), treść normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie stanowi jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela ten pogląd.

Mając na uwadze podane argumenty, uznać należy za niezasadny zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W konsekwencji, niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji o oddaleniu skargi kasacyjnej.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a., mając na względzie uchwałę składu 7 sędziów NSA z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, zgodnie z którą artykuł art. 204 i art. 205 § 2-4 w związku z art. 207 § 1 p.p.s.a. stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną. W tej sytuacji, wobec oddalenia skargi kasacyjnej od wyroku uwzględniającego skargę Naczelny Sąd Administracyjny zasądził na rzecz skarżącej koszty zastępstwa procesowego w kwocie określonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) jako 75% stawki wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c tegoż rozporządzenia.

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.