Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 139/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, art. 18, art. 23 par. 1 i par. 4,  art. 27  par. 1 i 2, art. 29 par. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Mikosz, Sędziowie WSA Beata Kozicka (spr.), Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant Marek Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2012 r. sprawy ze skargi A w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz A w W. kwotę 340 zł ( trzysta czterdzieści złotych ) tytułem zwrotem kosztów postępowania sądowego. 3) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1) w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej: "K.p.a.") oraz art. 17 § 1 i art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt. 1 oraz art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej: "ustawa egzekucyjna" lub "u.p.e.a.") – po rozpoznaniu zażalenia A w W., z dnia 29 września 2011 r. Nr [...], (dalej określanego zamiennie: A) – na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] Nr [...], mocą którego zwrócono tytuły wykonawcze z dnia 19 maja 2011 r. o numerach od [...] do [...] wystawione na A.W. oraz tytuł wykonawczy z dnia 16 czerwca 2011 r. o nr 011640/2011 wystawiony na G. H.– utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ nadzoru przedstawił stan faktyczny sprawy wskazując w tym zakresie, że A w W., ul. [...], wystawił tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu pobytu w A:

1) w dniu 19 maja 2011 r. o numerach od [...] do [...] przeciwko A.W. zam. [...] G. ul. [...] w kwocie należności głównej po 250 zł, oraz

2) w dniu 16 czerwca 2011 r. o numerze [...] przeciwko G.H., zam. [...] G., ul. [...] w kwocie należności głównej 250 zł.

Tytuły te zostały opatrzone pieczęcią urzędową A w W., a podpisane przez pracownika, działającego z upoważnienia dyrektora tego A. Wystawienie tytułów zostało poprzedzone doręczeniem upomnienia. W dniu 1 sierpnia 2011 r. zostały one przekazane wraz z ewidencją do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. celem ich realizacji.

Postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]) Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., działając na podstawie art. 17, 18 i 29 § 2 u.p.e.a., zwrócił przedmiotowe tytuły wykonawcze. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wskazał, iż przekazane tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów wskazanych w przepisie art. 27 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej i ze względu na niezgodne z przepisami prawa oznaczenie wierzyciela podlegają zwrotowi zgodnie z art. 29 § 2 tej ustawy. Organ egzekucyjny powołując się na treść art. 1a pkt 13), art. 27 § 1 pkt 1) i art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a. podkreślił, iż tytuł wykonawczy ma zawierać oznaczenie wierzyciela, który dysponuje umocowaniem prawnym do wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego, a wierzycielem na rzecz którego Naczelnik Urzędu Skarbowego dochodzi należności nie może być A w [...] W., lecz Prezydent Miasta [...] .

Dalej uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie stwierdził, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy opracowanie i realizacja strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

Ponadto organ pierwszoinstancyjny powołał się na treść art. 39 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tekst jedn. z 2007 r. Dz. U. Nr 70, poz. 473 z późn. zm.) stanowiący, iż organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. W postanowieniu pierwszoinstncyjnym stwierdzono także, iż rada miasta jest organem stanowiącym i kontrolnym, natomiast prezydent miasta wykonuje zadania gminy działając jako organ wykonawczy gminy i zgodnie z powołanymi przepisami może organizować i prowadzić izbę wytrzeźwień.

Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. wskazał także, iż utworzony A jest jedną z jednostek organizacyjnych gminy, przy pomocy której prezydent miasta wykonuje zadania własne, a skoro tak, to – jak stwierdził – A ten wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] w jego imieniu. Organ egzekucyjny podkreślił, iż wierzycielem należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi na A.W. i G. H. jest Prezydent Miasta [...] jako organ wykonawczy gminy. Tym samym skonstatował, iż "to ten organ winien wystawić tytuły wykonawcze". Postanowienie organu egzekucyjnego doręczono wierzycielowi w dniu 26 września 2011 r.

Na powyższe postanowienie A pismem z dnia 29 września 2011 r. złożył zażalenie, zarzucając mu naruszenie art. 27 § 1 pkt 1) i 29 § 2 ustawy egzekucyjnej oraz art. 20 K.p.a. i art. 21 § 1 pkt 3) K.p.a., i wniósł o jego uchylenie w całości.

Ośrodek podkreślił, że stanowisko Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. odnośnie zakwestionowania statusu A jako wierzyciela należności za pobyt w tym A jest błędne i zostało wydane z naruszeniem przepisów w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W jego ocenie A jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13) u.p.e.a., zgodnie z którym – jak wskazał –przez wierzyciela rozumie się podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym.

Ponadto zauważył, iż podstawą do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z faktu niewpłacenia kwot stanowiących należności pieniężne A – przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 42 ust. 5a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – jest art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.. Jego zdaniem przepis ten w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości stanowi, iż uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 ustawy egzekucyjnej jest – m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa, organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie, lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

Dalej A powołał również art. 41 ust. 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zgodnie z którym izby wytrzeźwień mogą potrącać swe należności z tytułu opłat związanych z pobytem w izbie z depozytów pieniężnych. Zwrócił przy tym uwagę na użyty przez ustawodawcę zwrot: "swe", który – w jego ocenie – "przesądza o możliwości dochodzenia przez A jako wierzyciela należności określonej w zwróconych tytułach wykonawczych". Wskazał także na regulacje zawarte w art. 41 ust. 4 powołanej wyżej ustawy oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz.U. Nr 20, poz.192 z późn. zm., dalej: "rozporządzenie"). Jego zdaniem przywołane przepisy prawne wskazują na A jako instytucję bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku. Określenie to – jak podkreślił – "w pełni czyni ten podmiot wierzycielem w rozumieniu art. 5 § 1 pkt 2) w zw. z art. 1a pkt 13) ustawy egzekucyjnej". Końcowo A uznał za wadliwy pogląd organu egzekucyjnego co do wykładni pojęcia wierzyciela w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych. Podsumowując podał, że "gdyby przyjąć za zasadne twierdzenie, iż prezydent jest organem egzekucyjnym w sprawie opłaty za pobyt w A, to wówczas stoi to w rażącej sprzeczności z przepisami dotyczącymi właściwości miejscowej, tj. z art. 20 K.p.a. i art. 21 § 1 pkt 3) K.p.a.".

Do zażalenia dołączono kserokopie postanowień: SKO w W. z dnia [...] Nr [...], Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia [...] Nr [...], Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] Nr [...], odpisu wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 320/11 oraz kserokopię zaskarżonego postanowienia organu egzekucyjnego.

Rozpoznając zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał na regulację zawartą w art. 29 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Podkreślił, iż organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Zgodnie z § 2 art. 29 tej ustawy, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 ustawy egzekucyjnej, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Organ drugoinstancyjny zaznaczył, iż jednym z wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 1) u.p.e.a. jest oznaczenie wierzyciela. Z kolei – jak dalej argumentował – w myśl art. 1a pkt 13) tej ustawy, wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zgodnie natomiast z art. 5 § 1 pkt 2) u.p.e.a. uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy są – m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – podmioty w nim wymienione. Tym samym – zdaniem organu odwoławczego – w art. 27 § 1 pkt 1) ustawy egzekucyjnej "chodzi o wierzyciela, który jest uprawniony do wystawienia administracyjnego tytułu wykonawczego".

Organ drugoinstncyjny stwierdził, iż w niniejszej sprawie egzekucji administracyjnej podlega odpłatność za pobyt i usługi w izbie wytrzeźwień. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1) ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy opracowywanie i realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 1. pkt 15 ustawy o samorządzie powiatowym (tekst jedn. z 2001 r. Dz. U. Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.), powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli. Zgodnie z art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców i organy powiatu mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Opłaty, o których mowa w art. 42 ust. 5 tej ustawy pobierane są za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień organizowanej i prowadzonej przez organy samorządu terytorialnego w miastach liczących ponad 50 000 mieszkańców, izbie wytrzeźwień zorganizowanej i prowadzonej przez organy powiatu, jednostce policji.

Zgodnie natomiast z § 29 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzenia, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego – maksymalna wysokość opłaty związanej z pobytem osoby przyjętej do izby, placówki lub jednostki Policji wynosi 250 zł.

W przypadku izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostki samorządu terytorialnego, opłaty pobierane są przez dyrektora izby wytrzeźwień (kierownika placówki) w imieniu i na rzecz organów samorządu terytorialnego, które na mocy art. 39 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień. Zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym, funkcje organów powiatu w miastach na prawach powiatu, jakim jest na mocy przepisu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawa (Dz. U. Nr 41, poz. 361) miasto stołeczne, sprawuje rada miasta oraz prezydent miasta. Prezydent miasta na prawach powiatu (powiatu grodzkiego), wykonuje więc zarówno zadania gminy, działając jako organ wykonawczy gminy, jak i zadania powiatu, działając jako organ wykonawczy powiatu. Prezydent miasta na prawach powiatu skupia funkcje przypisane przez ustawodawcę prezydentowi miasta oraz staroście powiatowemu. Rada miasta jest organem stanowiącym i kontrolnym, natomiast prezydent miasta wykonuje zadania gminy, działając jako organ wykonawczy i zgodnie z powołanymi wyżej przepisami może organizować i prowadzić izby wytrzeźwień.

Dalej organ drugoinstancyjny – powtarzając argumentację organu pierwszoinstancyjnego odnośnie pozycji i statusu prawnego A, skonstatował, iż skoro to A wykonuje swoje obowiązki z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] W. i w Jego imieniu, to wierzycielem należności, objętych tytułami wykonawczymi z dnia 19 maja 2011 r. o numerach od [...] do [...] oraz z dnia 16 czerwca 2011 r. o numerze [...] jest Prezydent Miasta [...] W. jako organ wykonawczy gminy, to ten organ winien wystawić tytuły wykonawcze w niniejszej sprawie. Jak podkreślił "w skierowanych do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. tytułach wykonawczych wskazano natomiast jako wierzyciela A z siedzibą w W.".

Organ odwoławczy stwierdził także, iż przedmiotowe tytuły wykonawcze nie spełniają wymogu określonego w art. 27 § 1 pkt 7) u.p.e.a., albowiem pieczęć Ośrodka znajdująca się w spornych tytułach wykonawczych nie jest pieczęcią wierzyciela.

Zdaniem organu drugoinstancyjnego skierowane do egzekucji tytuły wykonawcze wystawione na A.W. i G. H. są wadliwe i zgodnie z art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej, podlegają zwrotowi do wierzyciela.

Tym samym Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] (Nr [...]), utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Na powyższe postanowienie A wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, formułując zarzut naruszenia przepisów prawa mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 29 § 2 i art. 1 a pkt 13 u.p.e.a., w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy i § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 1955 r. w sprawie tablic i pieczęci urzędowych (Dz.U. Nr 47, poz, 316 z późn. zm.), art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., art. 27 b u.p.e.a. w zw. z art. 2 a pkt 13 i art. 16 c ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach urzędowych, art. 19 §1 i § 2 u.p.e.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej w zw. z art. 42 ust. 5 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a także art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 K.p.a. oraz 62 K.p.a. – poprzez:

1) przyjęcie, że A nie jest wierzycielem należności z tytułu opłaty za pobyt w nim, poddanych egzekucji administracyjnej, oraz

2) bezpodstawny zwrot tytułów wykonawczych.

W motywach swojego stanowiska strona skarżąca powtórzyła argumenty prezentowane wcześniej w zażaleniu, a następnie zaakcentowała przede wszystkim, że status A – jako wierzyciela – określają przepisy prawa, w tym m.in. art. 1 a pkt 13 i art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 42 ust. 5a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Następnie zarzuciła organom egzekucyjnym błędną wykładnię art. 1a pkt 13 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzycielem jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Stwierdziła także, że podstawę prawną żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązku wynikającego z nieuregulowania należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień stanowi art. 42 ust. 5a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Podsumowując A stwierdził, że przysługuje mu przymiot wierzyciela, i że jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym na podstawie art. 1 a pkt 13 u.p.e.a. Na dowód swych twierdzeń przytoczył pogląd zawarty w artykule autorstwa Krzysztofa Sobieralskiego, pt.: "Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień i organ wyższego stopnia nad tym wierzycielem" wyrażający tezę, iż izba wytrzeźwień jest wierzycielem opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień, zgodnie z art. 5 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Kontynuując wskazał także na wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 sierpnia 2011 r., sygn. akt III SA/Wr 320/11. Odwołując się do regulacji zawartych w art. 41 ust. 3 i ust. 4 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. skarżący podniósł, iż osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izby wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu, a nadto z depozytów pieniężnych "na innych przedmiotach zatrzymanych w depozycie, izbom wytrzeźwień służy ustawowe prawom zastawu celem zabezpieczenia tych należności". Oznacza to, jego zdaniem, że ustawodawca za wierzyciela uznaje właśnie izbę wytrzeźwień, a nie jakikolwiek inny podmiot – w przeciwnym bowiem razie (zgodnie z istotą instytucji zastawu) prawo zastawu nie przysługiwałoby izbie, lecz innemu podmiotowi, uważanemu przez ustawodawcę za wierzyciela.

W dalszych wywodach skarżący odwołał się do treści § 17 w/w rozporządzenia, wskazując, iż – "przepis ten jest kolejnym przykładem na to, że ustawodawca za wierzyciela należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień uważa izbę wytrzeźwień, a nie inne podmioty – jako, że to na dyrektora izby, a nie na prezydenta miasta, nałożył obowiązek wykonywania czynności wierzyciela, tj. wystawiania wezwania do zapłaty". W ocenie strony skarżącej, argumentacja ta potwierdza, że A jest instytucją bezpośrednio zainteresowaną w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku (lub też powołaną do czuwania nad wykonaniem tego obowiązku) – co wyczerpuje definicję wierzyciela przyjętą w art. 5 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1 a pkt 13 u.p.e.a. Skarżący podkreślił, że prezentowane przez niego stanowisko odnośnie posiadania przez A statusu wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do wyroku NSA z dnia 22 września 2011 r. w sprawie II GSK 1020/11, w którym stwierdzono, że: "W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, iż strona skarżąca – A jako wierzyciel jest stroną postępowania egzekucyjnego przed organem egzekucyjnym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.)".

Skarżący podniósł dodatkowo, że pełnomocnictwo z dnia 3 lutego 2010 r. nr [...] w punkcie 2 uprawnia Dyrektora A do reprezentowania [...] W. we wszystkich postępowaniach sądowych, administracyjnych i egzekucyjnych związanych z działalnością A. Tytuły wykonawcze nadesłane organowi były opatrzone pieczęcią nagłówkową A oraz pieczęcią okrągłą z wizerunkiem orła w koronie. Podkreślił, iż "w tej sytuacji – jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w uzasadnieniach do wyroków: I SA/Rz 485/11 i I SA/Rz 490/11 – wymaganie przez organ, by na tytułach wykonawczych, umieszczona była pieczęć Prezydenta [...] W. lub też w pieczęci była zamieszczona treść: "z upoważnienia Prezydenta [...] W." jest zbytnią formalnością".

Zdaniem skarżącego, słuszność tego stanowiska potwierdza także "okoliczność bycia czynnym podatnikiem podatku VAT, co potwierdzają załączone do skargi interpretacje prawa podatkowego. Oznacza to, że przyjęcie za prawidłową konstrukcji forsowanej przez organy skarbowe prowadziłoby do wniosku, iż skarżący, mimo, że wystawia faktury VAT, jest jednocześnie pozbawiany przez organy prawa do dochodzenia zapłaty należności objętych ww. fakturami".

Powyższe – zdaniem skarżącego – prowadzi do wniosku, że tytuł wykonawczy spełniał wymogi formalne zawarte w art. 27 u.p.e.a, w szczególności tytuł ten posiadał prawidłowe oznaczenie wierzyciela tj. A.

Mając na uwadze podnoszone okoliczności skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego pierwszej instancji – w całości;

2) zasądzenie na rzecz skarżącego od organu, który wydał zaskarżone postanowienie, zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze Dyrektor Izby Skarbowej w K. zauważył, że skarga nie jest uzasadniona i nie dostrzega podstaw do uwzględnienia zarzutów zgłaszanych przez stronę. W związku z czym podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia, powtarzając argumentację w nim zawartą i wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 20 czerwca 2012 r. strona skarżąca podtrzymując wnioski i żądania skargi – wskazała, że stanowisko jej zgodne jest z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 355/12. Zaznaczyła, iż z jego uzasadnienia "wynika wprost, że A przysługuje samoistny status wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym odnośnie dochodzenia opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270, dalej: "P.p.s.a."), sąd bada zaskarżone orzeczenia pod kątem ich zgodności z obowiązującym prawem zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Biorąc pod uwagę powyższe założenia, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, a to z tej przyczyny, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, został przedstawiony przy okazji prezentowania dotychczasowego przebiegu postępowania i stanowiska organu oraz strony. W ocenie Sądu nie ma zatem podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia – czy objęte sporem tytuły wykonawcze (z dnia 19 maja 2011 r. o numerach od [...] do [...] wystawione na A.W. oraz tytuł wykonawczy z dnia 16 czerwca 2011 r. o nr [...] wystawiony na G. H.) spełniały wymogi określone w art. 27 § 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a., czy też nie.

Kluczowym dla sprawy stało się ustalenie – czy A posiada status wierzyciela w zakresie dochodzenia należności za doprowadzenie i pobyt w izbie, które mogą być egzekwowane w trybie ustawy egzekucyjnej. Organy egzekucyjne przyjęły, że A nie posiada przymiotu wierzyciela w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym, a zatem nie był uprawniony do wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych, z czym nie zgadza się strona skarżąca, wywodząc, że uprawnienie to przysługuje jej na mocy art. 42 ust. 5 a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej.

Wobec powyższego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ma odpowiedź na pytanie: kto (Prezydent Miasta W. czy A) uprawniony jest do żądania od zobowiązanego uregulowania opłaty z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień.

Zdaniem organów egzekucyjnych – na gruncie rozpoznawanej sprawy – uprawnienie takie posiada Prezydent Miasta W., zaś zdaniem skarżącego – A.

Przechodząc do istoty sporu zasadnym jest odwołanie się do regulacji zawartej w przywołanym powyżej § 17 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r., zgodnie z którą – osobom nieposiadającym w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu dyrektor izby, kierownik placówki lub komendant jednostki Policji wystawia wezwanie do pokrycia kosztów pobytu w terminie 7 dni. Tym samym zauważenia wymaga, iż nadaje ona – taksatywnie – wskazanym w nim podmiotom, podstawę dobrowolnego uregulowania należności z tytułu pobytu w A, bez konieczności uruchamiania postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 42 ust. 5 a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

W ocenie Sądu jest to niezbędny etap poprzedzający postępowanie egzekucyjne w zakresie obowiązku wierzyciela, mający także odzwierciedlenie w art. 15 § 1 u.p.e.a, zgodnie z którym – egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.

Tym samym przyjąć należy, iż skoro prawodawca przesłanie takiego upomnienia (wezwania) przyznał m.in. dyrektorowi izby – jako osobie uprawnionej do reprezentacji A, to twierdzenie organu, że podmiot ten nie był uprawniony do wystawienia tytułu wykonawczego pozostaje w sprzeczności z wyżej wskazanymi przepisami prawa zawartymi tak w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, jak i ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Koncentrując się na ocenie prawnej zaistniałego sporu, należy w pierwszej kolejności odwołać się do regulacji zawartej w art. 42 ust. 5 a ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z tym przepisem, egzekucja należności z tytułu pobytu w izbie wytrzeźwień, następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przy takim brzmieniu przywołanego przepisu, nie budzi wątpliwości fakt, że status wierzyciela – w odniesieniu do opłat za pobyt w izbie wytrzeźwień – należy ocenić z uwzględnieniem przepisów u.p.e.a.. Ustawodawca w jej art. 2 § 1 pkt 5 rozstrzyga kwestię stosowania przepisów ustawy do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Jedną z nich jest ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a konkretnie przywołany powyżej jej art. 42 ust. 5 a.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż definicja legalna wierzyciela została zawarta w art. 1 a pkt 13 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, że "ilekroć w ustawie jest mowa o wierzycielu – rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym". Z kolei w art. 5 u.p.e.a., wskazane zostały podmioty uprawnione do żądania wykonania obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej – na co zwracała uwagę strona skarżąca – uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2, jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

Jak wynika z zacytowanego przepisu, uprawnionym do żądania wykonania obowiązku wynikającego z przepisu prawa jest:

po pierwsze: organ, lub

po drugie: instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu obowiązku.

Posłużenie się alternatywą, poprzez użycie spójnika "lub", oznacza, że przymiot wierzyciela przysługuje nie tylko i wyłącznie organowi, ale także instytucji, a więc jednostce organizacyjnej.

Jedyny warunek, który należy spełnić (zgodnie z przytoczonym przepisem) to taki, żeby instytucja była bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu obowiązku.

W ocenie Sądu – nie ulega wątpliwości – że bezpośrednio zainteresowanym w wykonaniu obowiązku, jakim jest uregulowanie należności za pobyt w izbie wytrzeźwień jest właśnie ta izba, a nie organ wykonawczy gminy czy powiatu, jakim jest w przedmiotowej sprawie Prezydent Miasta W.. Zasadność tego stanowiska potwierdza dodatkowo § 13 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r., który przyznaje izbom wytrzeźwień zarówno prawo potrącenia opłaty z depozytu pieniężnego, jak i prawo zastawu na innych przedmiotach przejętych przez izbę do depozytu, a należących do zobowiązanego.

W tym miejscu wskazać także należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2012 r. sygn. akt II FSK 355/12 – oddalającym skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie, od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 562/11 uwzględniającego skargę A w W. na postanowienie w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego – zawarł stanowisko, które Sąd rozpoznający sprawę w pełni akceptuje i podziela. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny dla obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu obowiązku (art. 5 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). Sąd ten stwierdził, iż "z treści art. 41 ust 3 i 4 oraz art. 42 ust 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości wynika, że obowiązek uiszczenia opłaty jest następstwem pobytu w izbie wytrzeźwień. Tak wyrażony obowiązek ponoszenia opłat za "doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień" umożliwia określenie podmiotów, na które został nałożony. Skoro przedmiotem obowiązku w zakresie ponoszenia opłat "za izbę wytrzeźwień" jest skorzystanie z usług oferowanych przez izbę tudzież skorzystanie z doprowadzenia, to obowiązanym do ponoszenia tych opłat jest podmiot korzystający z "doprowadzenia i pobytu".

Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyroku stanął na stanowisku, iż "kryterium podmiotowe i przedmiotowe obowiązku zostało określone wprost w ustawie. Źródło powstania obowiązku podlegającego egzekucji wynika bowiem bezpośrednio z przepisów prawa. Kwestia ta jest uregulowana, w sposób spójny w aktach wykonawczych, tj. w § 16 i § 29 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 lutego 2004 r. Prawodawca wyraźnie, w § 18 powołanego rozporządzenia, nakłada na dyrektora izby względnie kierownika placówki obowiązek wystawienia wezwania do pokrycia kosztów pobytu w terminie siedmiu dni – w przypadku osób nieposiadających w momencie zwalniania z izby, placówki lub jednostki Policji, środków pieniężnych wystarczających na pokrycie kosztów pobytu". Stąd pogląd – jaki wyraził NSA – "że ustawa egzekucyjna, ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz akt wykonawczy do niej, przydają izbie wytrzeźwień przymiot wierzyciela, uprawnionego do zabezpieczenia i dochodzenia swych roszczeń, (tak też Krzysztof Sobieralski, Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za doprowadzenie i pobyt w izbie wytrzeźwień i organ wyższego stopnia nad tym wierzycielem, Nowe Zeszyty Samorządowe, 1/2009, poz 4)".

NSA zwrócił również uwagę na fakt rozszerzania zakresu przedmiotowego obowiązków egzekwowanych w trybie u.p.e.a., wskazując, iż "coraz częściej są to obowiązki nawiązujące do stosunków cywilnoprawnych (podobnie Dariusz R. Kijowski, Komentarz do art. 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Dlatego konieczne jest miarkowanie podejścia do kwestii typu instytucji i organu, które mają występować w roli żądającego wszczęcia postępowania egzekucyjnego, przydając główne znaczenie dla interesu w żądaniu wykonania obowiązku. Jeżeli chodzi o pojęcie instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku, należy łączyć je z faktem wskazania w odpowiednim przepisie prawa, określającym dany obowiązek, także innej jednostki organizacyjnej niż organ państwa lub organ jednostki samorządu terytorialnego (j.s.t.) jako tej, która ma być co do zasady odbiorcą egzekwowanych w trybie administracyjnym świadczeń pieniężnych lub zachowań niemających charakteru pieniężnego, o jakich mowa w art. 2 § 1 pkt 10 i 11 u.p.e.a." Tymi przepisami w niniejszej sprawie są regulacje art. 41 i art. 42 ustawy o wychowaniu w trzeźwości oraz § 18 rozporządzenia, w których prawotwórca wprost wskazał na obowiązek dochodzenia przez wybrane podmioty – zaległych opłat – i kompetencje w dochodzeniu tych należności.

Powtórzenia wymaga, iż A jest jednostką organizacyjną wykonującą uprawnienia prezydenta w sferze administracji publicznej związanej z zachowaniem trzeźwości na podstawie ustawy o wychowaniu w trzeźwości. Jednostki samorządu terytorialnego mogą organizować i prowadzić izby wytrzeźwień, natomiast dyrektor izby powinien pobierać opłaty i korzystać z nich dla realizacji przewidzianych w ustawie celów.

W tym miejscu wskazać należy, iż nie ulega wątpliwości, iż pobyt w izbie wytrzeźwień jest odpłatny, a koszt ponosi – co do zasady – osoba korzystająca z usług izby (tak: Grażyna Zalas, Komentarz do art. 41 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, program Lex). Źródłem finansowania izb wytrzeźwień powinny być, zgodnie z art. 42 ust.5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, opłaty pobierane od osób zatrzymanych.

Resumując, za Naczelnym Sądem Administracyjnym przyjąć należy, iż "zgodnie z art. 166 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zadania publiczne służące zaspokajaniu potrzeb wspólnoty samorządowej są wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego jako zadania własne. Jeżeli wynika to z uzasadnionych potrzeb państwa, ustawa może zlecić jednostkom samorządu terytorialnego wykonywanie innych zadań publicznych, określając jednocześnie tryb ich przekazywania i sposób wykonywania. Z art. 41 ust. 3 oraz z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi wynika, że niezbywalnym elementem finansowania izby są opłaty ze środków podmiotów korzystających z usług izby. Pobieranie tych opłat odbywa się z wyłączeniem prezydenta (organów samorządu terytorialnego), co wynika wprost z ustawy i powołanych przepisów rozporządzenia. Nadto, z uwagi na ujmowanie dochodów z tytułu świadczonych usług w budżecie oraz sprawozdaniach finansowych (ogólnie dostępnych, bo zamieszczanych w Internecie) i uwzględnianie ich w procesie planowania gospodarki finansowej, kierownicy izb wytrzeźwień są żywotnie zainteresowani w pełnej realizacji pobierania tych opłat, tj. także w ich egzekucji. Zarówno gminy, jak i powiaty, wykonują zadania publiczne w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność a planując wydatki, zmuszone są uwzględniać możliwości ich finansowania, nie wyklucza to jednak możliwości samodzielnego finansowania przez izby działalności ze środków uzyskiwanych przez nie w sposób przewidziany ustawą. Wskazana zasada dotyczy również zadań wykonywanych na mocy ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w tym także prowadzenia izb wytrzeźwień. Jednocześnie należy wskazać, iż stosownie do art. 167 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przekazanie w drodze ustawy nowych zadań wymaga zapewnienia jednostkom samorządu terytorialnego odpowiedniego udziału w dochodach publicznych" (tak NSA w wyroku z dnia 16 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 355/12).

W przytoczonym powyżej wyroku NSA uznał, że "opłatę za pobyt w izbie wytrzeźwień zalicza się do danin publicznych. Stanowi ona dochód publiczny w szerokim rozumieniu (tzn. świadczenie pieniężne pobierane przez podmiot prawa publicznego), jest bezpośrednio powiązana z wzajemnym świadczeniem, pobór wynika z ustawy, ma charakter bezzwrotny i pobór takiej opłaty obwarowany jest przymusem (zob. P. Smoleń, Ustawa o finansach publicznych. Komentarz, 2012, komentarz do art. 5, pkt 30 i nast., zob. także L. Lipiec-Warzecha, ustawa o finansach publicznych. Komentarz, 2011; komentarz do art. 5).

Wpłaty z tytułu wspomnianych opłat zasilają rachunek bankowy A, który, jako jednostka budżetowa samodzielnie gospodarująca środkami budżetowymi, rozlicza się z tych wpłat na podstawie sprawozdań".

Przez pobieranie opłat za korzystanie z izb wytrzeźwień – do czego podstawę stanowi art. 41 ust. 3 oraz z art. 42 ust. 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz § 18 rozporządzenia – należy rozumieć także podjęcie działań w celu egzekwowania opłat, skoro przychody z tych opłat są przeznaczone na finansowanie działalności i uwzględniane w budżecie izb. Możliwość uzyskania środków na działanie izby wytrzeźwień z budżetu jednostki samorządu terytorialnego – lub w pewnym zakresie z budżetu Państwa, co wynika z art. 167 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – nie upoważnia ośrodka do zaniechania działań w celu uzyskania należnych mu z mocy prawa świadczeń i rezygnacji z przymiotu wierzyciela, ponieważ oznaczałoby to niezgodne z prawem scedowanie uprawnień finansowych w zakresie, których ustawodawca przyznał izbom samodzielność.

Zdaniem Sądu z powyższych przyczyn doszło do naruszenia art. 29 § 1 i 2 u.p.e.a., a także prawa materialnego – tj. art. 27 § 1 pkt 1 i 7 powyższej ustawy. Ponieważ organy naruszyły prawo procesowe jak i materialne, zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. Z kolei na podstawie art. 152 P.p.s.a. orzeczono, iż uchylone postanowienie nie może być wykonane do chwili uprawomocnienia się wyroku. Na mocy art. 200 tej ustawy orzeczono o zasądzeniu zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej.