Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 536/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Nadzór budowlany
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 51
journal: Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
law: Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński, Sędziowie: Sędzia WSA Władysław Kulon, Asesor WSA Marta Pawłowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 9 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie nakazu zamurowania otworu w przewodzie dymowym po odłączeniu kotła oraz odłączenia instalacji centralnego ogrzewania od kotła oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Sprawa była już przedmiotem oceny tutejszego Sądu. Uprzednio, wyrokiem z dnia 5 czerwca 2019 r. sygnatura akt II SA/Wr 854/18, Sąd uchylił decyzje obu instancji organów nadzoru budowlanego wydane w sprawie, a nakazujące skarżącej, jako inwestorowi robót budowlanych polegających na wykonaniu instalacji centralnego ogrzewania z kotłem na paliwo stałe zainstalowanym w piwnicy budynku przy ul. [...] we [...], zamurowanie otworu w przewodzie dymowym po odłączeniu kotła na paliwo stałe znajdującego się w pomieszczeniu przechodnim piwnicy budynku przy ul. [...] we [...], odłączenie instalacji centralnego ogrzewania od w/w kotła i jego usunięcie z pomieszczenia przechodniego piwnicy w/w budynku, w terminie dwóch miesięcy od dnia kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu wyroku uchylającego opisane rozstrzygnięcia, Sąd wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na skutek skargi z dnia [...] na samowolne i niezgodne z przepisami zainstalowanie kotła na paliwo stałe w korytarzu piwnicy budynku przy ul. [...] we [...].

PINB przeprowadził czynności kontrolne w wyniku których (we [...]) ustalił, że w pomieszczeniu przechodnim piwnicy budynku mieszkalnego znajduje się kocioł na paliwo stałe. Pomieszczenie, w którym zainstalowano kocioł posiada wysokość [...] oraz powierzchnię [...] x [...] + [...] x [...] = [...]. Wentylację wywiewną pomieszczenia stanowi wentylator mechaniczny wpięty kanałem pośrednim do otworu w przewodzie kominowym w sąsiednim pomieszczeniu. Wentylację nawiewną do pomieszczenia z kotłem stanowi otwór w ścianie zewnętrznej o średnicy ok. 3 cm. Kocioł znajduje się w bliskiej odległości od drewnianych drzwi obitych blachą do przyległego pomieszczenia (odległość rury odprowadzającej spaliny z kotła do drzwi jest mniejsza niż 10 cm). Od kotła wyprowadzona jest rura przelewowa na wypadek przegrzania urządzenia grzewczego.

Skarżąca wyjaśniła w toku postępowania przed organami, że w [...] w budynku zdemontowano istniejącą instalację grzewczą zasilaną piecem kaflowym i zainstalowano kocioł żeliwny wraz z rurami stalowymi oraz żeliwnymi grzejnikami. Roboty były wykonywanie pod nadzorem osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia z zakresu instalacji sanitarnych. W latach [...] wymieniono piec żeliwny na nowy – obecnie użytkowany, a instalacja poddawana jest okresowym kontrolom i naprawom, dokonywanym przez uprawnioną firmę.

Skarżąca potwierdziła, że była inwestorem robót budowlanych wykonanych w [...] roku i przyznała, że nie dysponowała pozwoleniem na ich wykonanie wydanym przez powiatowy organ państwowego nadzoru budowlanego. Ponadto podała, że wraz z mężem dokonała w latach [...] wymiany kotła na paliwo stałe, natomiast w latach [...] dokonała modernizacji przedmiotowej instalacji centralnego ogrzewania, wymieniając rury stalowe na miedziane i zmieniając system ogrzewania z otwartego na zamknięty.

Do materiału dowodowego włączono kopię protokołu z dnia [...] z okresowej kontroli przewodów kominowych oraz protokół kontroli instalacji centralnego ogrzewania przeprowadzonej w mieszkaniu inwestora, sporządzony w dniu [...] przez uprawnioną osobę o specjalności instalacji sanitarnych.

Z treści tych dokumentów wynika, że w przewodach kominowych nie stwierdzono nieprawidłowości mogących stanowić zagrożenie, wentylacja nawiewno-wywiewna funkcjonuje prawidłowo, do kotła centralnego ogrzewania stosowany jest właściwy opał, a instalacja nadaje się do dalszej eksploatacji. Ponadto moc kotła oznaczono na 10 kW, a w uwagach podano, że wskazane jest przeniesienie kotła do wydzielonego pomieszczenia, powiększenie otworów wentylacji nawiewnej i wywiewnej oraz nieużytkowanie wentylacji mechanicznej podczas pracy kotła.

Skarżąca podniosła również, że przewód kominowy, do którego podłączono kocioł na paliwo stałe jest wykorzystywany tylko na potrzeby tego kotła. Skarżąca podczas całego postępowania administracyjnego wskazywała, że ze względu na zły stan techniczny istniejącego pieca i konieczność przesunięcia go z pomieszczenia korytarzowego niezbędny jest zakup nowego pieca, a ponadto – wobec zapowiadanego wprowadzenie zakazu palenia węglem i drzewem rozważa zmianę sposobu ogrzewania swojego mieszkania na gazowego.

W piśmie z dnia [...] skarżąca wyjaśniła, że podział kanałów dymowych do wykorzystania uzgodniła z poprzednim współwłaścicielem nieruchomości, natomiast pełnomocnik pozostałych współwłaścicielek nieruchomości przedstawił obliczenia i pomiary przekrojów kanałów dymnych i mocy kotła, którą określił na 6,0 kW.

Dodatkowo – na wezwanie organu – przedłożono protokoły okresowej kontroli przewodów kominowych w budynku przy ul. [...] we [...] z dnia [...] Nr [...] i Nr [...] sporządzone przez mistrzów kominiarskich, zawierające znaczne rozbieżności w ocenie stanu technicznego przewodów kominowych oraz warunków ich bezpiecznego użytkowania.

Wydając opisane w części wstępnej uzasadnienia decyzje organy nadzoru budowlanego odwołały się do regulacji zawartej w § 136 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie określających wymogi przyjęte przez prawodawcę dla pomieszczeń, w których instalowane są kotły na paliwo stałe o mocy 25 kW.

Organ odwoławczy wskazał też w uzasadnieniu, że powiatowy organ nadzoru budowlanego prawidłowo uznał, że do przedmiotowego kotła nie znajduje zastosowania przepis § 136 ust. 2a ww. rozporządzenia, który określa wymagania dla pomieszczeń, w których mogą być instalowane kotły na paliwo stałe o mocy cieplnej nominalnej do 10 kW na poziomie ogrzewanych pomieszczeń. W tej sytuacji warunki użytkowania kotła wyznacza jedynie przepis § 136 ust. 2 ww. rozporządzenia.

Zdaniem organu odwoławczego dla doprowadzenia do zgodności z prawem wykonanych robót konieczne byłoby przeniesienie kotła do wydzielonego pomieszczenia odpowiadającego wymaganiom określonym w Polskiej Normie - Kotłownie wbudowane na paliwo stałe, dla kotłowni o mocy cieplnej do 25 kW. Natomiast w postępowaniu ustalono, że inwestor nie dysponuje takim pomieszczeniem, nie przedstawił bowiem dokumentu, z którego wynika jego prawo do dysponowania na cele budowlane wydzielonym przegrodami budowlanymi pomieszczeniem w poziomie piwnicy budynku mieszkalnego przy ul. Kordiana 6 we Wrocławiu.

Organ wskazał, że w sprawie występują też niezgodności w zakresie usytuowania kotła oraz wentylacji nawiewno-wywiewnej i wyjaśnił, że zgodnie z wymaganiami określonymi w Polskiej Normie - Kotłownie wbudowane na paliwo stałe, dla kotłowni o mocy cieplnej do 25 kW - w pomieszczeniu kotła powinien znajdować się otwór niezamykalny o powierzchni co najmniej 200 cm2, pomieszczenie kotła powinno mieć kanał wywiewny o przekroju nie mniejszym niż 14x14 cm, z otworem wlotowym pod sufitem pomieszczenia, wyprowadzony ponad dach i umieszczony obok komina, otwór wlotowy do kanału wywiewnego powinien mieć wolny przekrój równy przekrojowi kanału. Jednakże podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...] ustalono, że istniejący w pomieszczeniu z kotłem nawiew nie ma wymaganego przekroju 200 cm2, a wlot do kanału wywiewnego ma zbyt mały przekrój (mniejszy niż minimalny [...] * [...] = [...]).

Ponadto odległość kotła od przegród pomieszczenia kotłowni powinna umożliwić swobodny dostęp do kotła w czasie czyszczenia i konserwacji. Odległość tyłu kotła od ściany nie może być mniejsza niż 0,7 m, boku kotła od ściany nie mniejsza niż 1 m, natomiast przodu kotła od ściany przeciwległej nie mniejsza niż 2m. Podczas oględzin stwierdzono, że kocioł usytuowany jest bez zachowania minimalnych odległości od ścian zgodnie z ww. wymaganiami.

Uchylając opisane decyzje obu instancji organów nadzoru budowlanego Sąd uznał, że czynności organów orzekających w sprawie nie zostały podjęte w sposób prawidłowy.

Sąd podniósł, że z materiału sprawy wynika, że zdaniem organów orzekających okolicznością niebudzącą wątpliwości jest samowolne działanie M. G., jako inwestora przedmiotowych robót, a ponadto wykonanie robót w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi (podłączenie dwóch urządzeń grzewczych do jednego kanału kominowego) i w sposób istotnie odbiegający od warunków określonych w przepisach (nieodpowiednie parametry pomieszczenia, w którym usytuowano piec na paliwo stałe).

Sąd podkreślił przy tym, że nie kwestionuje ustaleń faktycznych dokonanych w przedmiotowym budynku i dotyczących stanu instalacji centralnego ogrzewania ze wszystkimi jej elementami. Nie budziła również wątpliwości Sądu – prawidłowość stwierdzenia – o powinności stosowania do prowadzonej procedury naprawczej przepisów obowiązujących tj. art. 50-51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, mimo wykonania przedmiotowych robót budowlanych przed jej wejściem w życie tj. przed 1 stycznia 1995 roku. Organy administracji publicznej mogą orzekać tylko na podstawie przepisów obowiązujących w dacie orzekania w danej sprawie.

Jednakże Sąd zauważył, że skarżąca wykonała przedmiotową instalację centralnego ogrzewania na paliwo stałe w [...], zatem w okresie obowiązywania ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. – Prawo budowlane (Dz.U. Nr 7, poz. 46) oraz rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r., określającego m.in. przypadki w których wykonanie robót budowlanych nie wymaga zgłoszenia ani pozwolenia organów – wówczas – państwowego nadzoru budowlanego.

Organy orzekające w postępowaniu jurysdykcyjnym w żaden sposób nie odniosły się do tych aktów prawnych, nie wyjaśniły który przepis ustawy, czy aktu wykonawczego stanowi podstawę do stwierdzenia, że wykonanie takich robót, jakie zostały zrealizowane przez M. G. wymagał uzyskania przez nią przed przystąpieniem do wykonania robót pozwolenia na budowę. Organy powoływały się w tym przedmiocie jedynie na oświadczenie samej inwestorki o tym, że nie dysponowała pozwoleniem na budowę, natomiast w ocenie Sądu kontrolujące decyzje, oświadczenie takie mogłoby być skutecznie wykorzystane w warunkach obowiązującej regulacji naprawczej tylko wówczas, gdyby organ wykazał, że taki dokument był wymagany dla legalnego wykonania instalacji centralnego ogrzewania wraz z piecem na paliwo stałe w [...]. Wyjaśnienie tej kwestii warunkuje też przyjęcie prawidłowej kwalifikacji do robót modernizacyjnych w zakresie przedmiotowej instalacji przeprowadzonych w latach [...] i [...].

Ponadto – zdaniem Sądu – oceniając legalność działania inwestora przedmiotowych robót w [...] w warunkach obowiązującego wówczas stanu prawnego, organy powinny też uwzględnić ówczesny stan właścicielski nieruchomości przy ul. [...] we [...] oraz przepisy techniczno-budowlane określające warunki sytuowania pieca na paliwo stałe w budynku mieszkalnym.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie nie został też prawidłowo zastosowany przepis § 136 ust. 2 i 2a rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, wcześniej powoływanego.

Sąd podniósł, że organy wykluczyły możliwość wykorzystania w odniesieniu do kotła przepisu § 136 ust. 2a powołanego powyżej rozporządzenia, wskazując, że zainstalowany jest w pomieszczeniu na kondygnacji podziemnej, a nie na poziomie ogrzewanych pomieszczeń. Tymczasem, prawodawca w przepisie § 136 ust. 2 rozporządzenia odnoszącym się do kotłów na paliwo stałe o mocy cieplnej nominalnej do 25 kW, określając pomieszczenia, w których należy je instalować, posługuje się określeniem powinny być instalowane, natomiast w przepisie § 136 ust. 2a tego aktu, odnoszącym się do kotłów na paliwo stałe o mocy cieplnej nominalnej do 10 kW dopuszcza m.in. w budynkach jednorodzinnych i mieszkalnych w zabudowie – używając określenia mogą być instalowane – możliwość instalowania ich na poziomie ogrzewanych pomieszczeń, w pomieszczeniach nie będących pomieszczeniami mieszkalnymi spełniających wymagania określone w tym rozporządzeniu. Sąd podkreślił przy tym, że kocioł zainstalowany przez skarżącą ma moc cieplną nominalną nie przekraczającą 10 kW i jest to okoliczność niesporna między stronami.

W uznaniu Sądu treść powoływanych wcześniej regulacji rozporządzenia uprawnia do stwierdzenia, że jeżeli kocioł o mocy cieplnej nominalnej do 10 kW zainstalowany jest w budynku, o którym mowa w § 132 ust. 3 tego rozporządzenia, a budynek przy ul. [...] we [...] spełnia ten warunek, ale w pomieszczeniu zlokalizowanym na kondygnacji podziemnej, to do tego pomieszczenia należy odnosić wymagania określone w przepisie § 136 ust. 2a rozporządzenia, a nie przyjęte dla kotłów o mocy nominalnej do 25 kW.

Niezależnie od powyższego Sąd stwierdził, że organ powinien stosownie do zasady zawartej w art. 9 kpa poinformować strony postępowania o możliwości skorzystania z odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych, przyjętej w art. 9 ustawy – Prawo budowlane. Ta sama zasada wymagała także skierowania do skarżącej pouczenia o rodzajach dokumentów, którymi można wykazać posiadane prawo do dysponowania nieruchomością (lub jej częścią) na cele budowlane.

Rozpoznając ponownie sprawę, wedle wskazań zawartych w wyroku z dnia 5 czerwca 2019 r., organ nadzoru budowlanego pierwszej instancji pismem z dnia [...] zgodnie z art. 9 k.p.a. wskazał stronom istotne uwarunkowania faktyczne i prawne zachodzące w sprawie, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania oraz wezwał Panią M. G. do przedłożenia

1. zgody (udzielonej w formie pisemnego oświadczenia) właściciela (w przypadku współwłasności - wszystkich współwłaścicieli) budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. [...] we [...] na dysponowanie ww. budynkiem na cele budowlane związane z wykonaniem instalacji centralnego ogrzewania z kotłem na paliwo stałe zainstalowanym w piwnicy budynku (wskazując, że dokument może być podpisany przez właściciela budynku z daty wykonania robót – [...] lub przez obecnych właścicieli budynku),

2. zgody na odstępstwo od przepisów art. 136 ust. 2a rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w zakresie: kubatury pomieszczenia z kotłem, wymaganej wentylacji nawiewnej i wywiewnej pomieszczenia z kotłem, wymaganego dopływu powietrza dla potrzeb spalania kotła, parametrów kanału dymowego, do którego podłączony jest kocioł (wymiary kanału i indywidualne podłączenie).

Skarżąca nie skorzystała z możliwości przedstawienia PINB dokumentów pozwalających na zalegalizowanie przedmiotowych robót budowlanych.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta W., uznając, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wyczerpujący, decyzją nr [...] z [...], na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa Budowlanego, nakazał Pani M. G. - inwestorowi robót budowlanych polegających na wykonaniu instalacji centralnego ogrzewania z kotłem na paliwo stałe zainstalowanym w piwnicy budynku przy ul. [...] we [...] zamurowanie otworu w przewodzie dymowym po odłączeniu kotła na paliwo stałe znajdującego się w pomieszczeniu przechodnim piwnicy ww. budynku oraz odłączenie instalacji centralnego ogrzewania od ww. kotła i jego usunięcie z pomieszczenia przechodniego w piwnicy ww. budynku w terminie 2 miesięcy od dnia, kiedy przedmiotowa decyzja stanie się ostateczna.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że instalacja centralnego ogrzewania wraz z kotłem na paliwo stałe w piwnicy budynku przy ul. [...] we [...] została zrealizowana bez wymaganego prawem pozwolenia. W dacie wykonania ww. robót, tj. w [...] obowiązywały przepisy ustawy Prawo budowlane z dnia 31 stycznia 1961 r. W ustawie z 1961 r. w art. 36 ust. 3 określono, że Przewodniczący Komitetu Budownictwa w zakresie budownictwa powszechnego, określi obiekty budowlane, których budowa lub rozbiórka nie wymaga uzyskania pozwolenia, lecz tylko zgłoszenia, albo też których budowa lub rozbiórka nie wymaga uzyskania ani pozwolenia, ani zgłoszenia. W rozporządzeniu Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 27 lipca 1961 r. w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego w § 3 określono, że przed przystąpieniem do budowy obiektów budowlanych albo do wykonania robót budowlanych lub rozbiórkowych nie wymienionych w § 4 należy w zależności od rodzaju robót:

1) zgłosić powiatowemu organowi państwowego nadzoru budowlanego zamiar przystąpienia do wykonania robót budowlanych lub rozbiórkowych albo

2) uzyskać od powiatowego organu państwowego nadzoru budowlanego pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu.

Jak wskazał w uzasadnieniu decyzji organ, ani w § 4, ani w § 5 ww. rozporządzenia nie zawarto robót budowlanych, do których można by przyporządkować roboty polegające na wykonaniu nowej instalacji centralnego ogrzewania zasilanej kotłem na paliwo stałe. Wobec powyższego należy uznać, że wykonanie robót będących przedmiotem rozpatrywanej sprawy wymagało przed ich rozpoczęciem uzyskania pozwolenia powiatowego organu państwowego nadzoru budowlanego.

Brak w zasobach archiwum Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miejskiego we W. pozwolenia na wykonanie przedmiotowych robót, jak i deklaracja ich inwestora, wskazują, że pozwolenie na budowę nie zostało przez inwestora uzyskane. Organ I instancji podniósł przy tym, że niezasadnymi są twierdzenia strony, jakoby z uwagi na stan zdrowia i wiek skarżąca nie jest zdolna do prawidłowego wskazania, kiedy wykonano przedmiotowe roboty i czy dysponowała na ich wykonanie stosownym pozwoleniem. PINB podkreślił, że inwestorka nigdy nie twierdziła, że nie pamięta ww. okoliczności, lecz odpowiadała jednoznacznie na zadane pytania.

Dodatkowo PINB w uzasadnieniu decyzji podniósł, że skarżąca zrealizowała roboty budowlane niezgodnie z obowiązującymi w dacie ich wykonania przepisami techniczno-budowlanymi. Jak wyjaśnił organ, w dacie wykonania robót obowiązywały przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego. Przepis § 74 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że "Szczegółowe zasady zaliczania pomieszczeń w obiektach budowlanych do poszczególnych kategorii niebezpieczeństwa pożarowego oraz wymagania, jakim powinny odpowiadać instalacje i urządzenia ogrzewcze oraz wentylacyjne w poszczególnych kategoriach niebezpieczeństwa pożarowego pomieszczeń, określają Polskie Normy. Do czasu ustanowienia odpowiednich norm zaliczenia pomieszczeń do poszczególnych kategorii niebezpieczeństwa pożarowego należy dokonywać, a wymagania, jakim powinny odpowiadać instalacje i urządzenia ogrzewcze oraz wentylacyjne w poszczególnych kategoriach niebezpieczeństwa pożarowego, należy przyjmować według przepisów wydanych na podstawie art. 9 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz. U. Nr 7, poz. 46)". Obowiązującą w tym czasie normą była Polska Norma PN 59/B-02431 Centralne ogrzewanie. Kotłownie centralnego ogrzewania niskiego ciśnienia. Wytyczne wykonania i wyposażenia.

W ocenie PINB do katalogu nieprawidłowości wynikających z wykonania robót zaliczyć należało również możliwość spowodowania zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi w wyniku użytkowania przedmiotowej instalacji, co wynika z niedostatecznej wentylacji pomieszczenia z kotłem oraz podłączenia go do jednego przewodu dymowego wraz z piecami kaflowymi usytuowanymi na wyższych kondygnacjach budynku, a to grozi powstaniem tlenku węgla w wyniku niepełnego spalania, który może zatruć zarówno użytkowników kotłowni, jak i użytkowników pomieszczeń z podłączonymi piecami kaflowymi do wspólnego z kotłem kanału dymowego.

Organ I instancji wskazał również, iż instalacja ogrzewcza wraz kotłem nie stanowią samodzielnego obiektu budowlanego zgodnie z definicją obiektu budowlanego zawartą w obowiązującej ustawie z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane. Z tych względów roboty budowlane związane w wykonaniem instalacji c.o. z kotłem na paliwo stałe wykonane bez wymagane prawem pozwolenia podlegają restrykcjom i ocenie na podstawie przepisów zawartych w art. 50-51 obowiązującego Prawa budowlanego, a nie przepisów art. 48 Prawa budowlanego. Istotą prowadzonego postępowania nie jest rozpatrywanie legalności wykonywanych kolejnych modernizacji przedmiotowej instalacji, lecz ustalenie, czy instalacja ta może istnieć w tym budynku (tj., czy istnieją podstawy do jej zalegalizowania). Z tego powodu kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają okoliczności wykonania tej instalacji, a nie jej późniejszych zmian. Tylko w przypadku uznania, że instalacja została wykonana zgodnie z prawem, zasadne byłoby rozpatrywanie legalności jej kolejnych zmian. Okoliczności sprawy wskazują jednak jednoznacznie, iż instalacja została wykonana w warunkach samowoli budowlanej, tzn. bez wymaganego w dacie jej wykonania pozwolenia na jej wykonanie.

Odnosząc się do kwestii stosunków właścicielskich z daty wykonania instalacji oraz dysponowania przez skarżącą zgodą na cele budowlane, PINB wyjaśnił, że w [...], budynek mieszkalny przy ul. [...] we [...] nie stanowił własności skarżącej, co wynika z decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej dla miasta W. z dnia [...].

Aktualnie właścicielami budynku, oprócz skarżącej, są Pani J. T., Pani I. M. oraz Pani A. Ł. Ani w dacie wykonania robót, ani obecnie skarżąca nie dysponowała tytułem prawnym wynikającym z prawa własności, uprawniającym ją do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Takie uprawnienie jak wywodził organ pierwszej instancji mogłoby wynikać z pisemnego oświadczenia woli (pisemnej zgody) podpisanego przez ówczesnego właściciela budynku. W postępowaniu naprawczym, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, dopuszcza się możliwość przedłożenia przez Inwestora wykonanych robót zgody (akceptacji wykonanych robót) obecnych właścicieli budynku w formie pisemnego oświadczenia. Jednak takowych skarżąca również nie przedstawiła.

Analizując możliwości techniczne doprowadzenia ww. instalacji do stanu zgodnego z prawem PINB wskazał, iż w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przedmiotowe roboty budowlane powinny spełniać wymagania techniczno-budowlane określone w §136 ust. 2a rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Na podstawie ustaleń kontrolnych dokonanych w toku postępowania PINB stwierdził, iż instalacja centralnego ogrzewania zasilana kotłem na paliwo stałe usytuowanym w pomieszczeniu przechodnim w piwnicy budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. [...] we [...] nie spełnia wszystkich wymagań określonych w art. 136 ust. 2a ww. rozporządzenia. Skarżąca nie skorzystała z możliwości wystąpienia o zgodę na odstępstwa, w trybie art. 9 ustawy Prawo budowlane, zatem PINB przyjął, iż Inwestor takich zgód nie uzyskała lub nawet nie podjęła starania ich uzyskania.

W ocenie organu I instancji nie ma też możliwości przeniesienia przedmiotowego kotła do innego pomieszczenia. Po pierwsze, powodowałoby to konieczność dokonania istotnych zmian w istniejącej instalacji, co wykracza poza przyjętą w postępowaniu normę prawną uregulowaną w art. 51 ust. 1 Prawa budowlanego, po drugie stanowiłoby to naruszenie obowiązującego prawa miejscowego, tj. naruszenie zapisów uchwały Nr XLI/1405/17 Sejmiku Województwa Dolnośląskiego z dnia 30 listopada 2017 r. w sprawie wprowadzenia na obszarze Gminy Wrocław ograniczeń i zakazów w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Istniejący stan przewodów kominowych w budynku także nie pozwalał na dokonanie zmian w wykonanej instalacji z kotłem pozwalających na jej bezpieczne i zgodne z przepisami użytkowanie.

W występujących aktualnie w budynku przy ul. [...] we [...] wyżej opisanych uwarunkowaniach brak jest możliwości doprowadzenia wykonanej instalacji c.o. zasilanej kotłem na paliwo stałe do stanu pozwalającego na jej bezpieczne, zgodne z przepisami użytkowanie.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] DWINB utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Organ drugiej instancji wskazał, że ustalenia i wywody przedstawione w zaskarżonej decyzji są prawidłowe.

Według DWINB Organ I instancji prawidłowo zarówno czas w jakim wykonano przedmiotową instalację, jak i przepisy obowiązują w tym okresie. Słusznie również uznał w tym kontekście, że skarżąca zobowiązana była do uzyskania pozwolenia na budowę, którym jednak nie dysponowała, podobnie jak zgodą właścicieli nieruchomości na dysponowanie tą nieruchomością na cele budowlane.

Dalej DWINB wywodził, że organ I instancji prawidłowo stwierdził również, że skarżąca zrealizowała przedmiotowe roboty budowlane niezgodnie, z obowiązującymi w dacie ich wykonania, przepisami techniczno-budowlanymi. Przytaczając treść obowiązujących przepisów, DWINB zauważył, że wykonane w sprawie roboty budowlane im nie odpowiadały.

DWINB w swych rozważaniach odniósł się również do możliwości spowodowania zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi w wyniku użytkowania przedmiotowej instalacji, co wynika z niedostatecznej wentylacji pomieszczenia z kotłem oraz podłączenia go do jednego przewodu dymowego wraz z piecami kaflowymi usytuowanymi na wyższych kondygnacjach budynku, co grozi powstaniem tlenku węgla w wyniku niepełnego spalania, który może zatruć zarówno użytkowników kotłowni, jak i użytkowników pomieszczeń z podłączonymi piecami kaflowymi do wspólnego z kotłem kanału dymowego.

Dalej organ odwoławczy wywodził, że zgodnie z treścią § 136 ust. 2a rozporządzenia Ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie kotły na paliwo stałe o mocy cieplnej nominalnej do 10 kW mogą być instalowane w budynkach, o których mowa w § 132 ust. 3, na poziomie ogrzewanych pomieszczeń, w pomieszczeniach niebędących pomieszczeniami mieszkalnymi:

1) o kubaturze wynikającej ze wskaźnika 4 m3/kW nominalnej mocy cieplnej kotła, lecz nie mniej niż 30 m ,

2) spełniających wymagania dotyczące wentylacji, o których mowa w § 150

ust. 9,

3) posiadających przewody kominowe określone w § 140 ust. 1 i 2 oraz § 145

ust. 1,

4) zapewniających dopływ powietrza do spalania w ilości co najmniej 10 m3/h na 1 kW nominalnej mocy cieplnej kotła

- odpowiadających wymaganiom określonym w Polskiej Normie dotyczącej kotłowni wbudowanych na paliwo stałe.

Jak podniósł organ drugiej instancji, PINB trafnie stwierdził, że instalacja centralnego ogrzewania zasilana kotłem na paliwo stałe usytuowanym w pomieszczeniu przechodnim w piwnicy budynku mieszkalnego jednorodzinnego przy ul. [...] we [...] nie spełnia wszystkich wymagań określonych w art. 136 ust. 2a, szczegółowo wskazując w uzasadnienie decyzji okoliczności niepozwalające na uznanie przedmiotowych wymogów za spełnione.

Dodatkowo DWINB podniósł, że całkowicie prawidłowe jest stwierdzenie organu pierwszej instancji, że nie ma możliwości przeniesienia przedmiotowego kotła do innego pomieszczenia, dokładnie opisując powody.

Na koniec DWINB zgodził się z konstatacją organu pierwszej instancji, że w sprawie brak jest uzasadnionych podstaw do wydania nakazu demontażu całości instalacji ogrzewczej w niniejszej sprawie. Możliwe jest bowiem wykonanie takich zmian, które pozwoliłyby na wykorzystanie części istniejącej instalacji (np. grzejników i rur z nimi połączonych) w celu wykonania nowej instalacji ogrzewczej mieszkania skarżącej. Jednakże zakres tych zmian znacząco wykraczałby poza ramy postępowania naprawczego w trybie art. 51 Prawa budowlanego, gdyż prowadziłoby to do powstania nowej inwestycji. Inwestor powinien więc samodzielnie dopełnić wszystkich niezbędnych czynności przewidzianych prawem w celu zapewnienia możliwości technicznych ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych usytuowanych na parterze ww. budynku, także przy ewentualnym wykorzystaniu części instalacji pozostawionej po odłączeniu od niej kotła na paliwo stałe.

DWINB zgodził się również ze stwierdzeniem, że brak jest podstaw do wydania nakazu rozbiórki spornej instalacji lub przywrócenia stanu poprzedniego (co jest w niniejszej sprawie tożsame z rozbiórką instalacji) - zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, bowiem za wyjątkiem braku odpowiednich warunków do użytkowania kotła na paliwo stałe zasilającego ww. instalację (co wiąże się z koniecznością jego odłączenia od instalacji i usunięcia z pomieszczenia przechodniego piwnicy), może być ona wykorzystana w przyszłości celem zapewnienia innego, legalnego sposobu ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych na parterze budynku. Pozostawienie instalacji ogrzewczej mieszkania na parterze budynku po odłączeniu od niej i usunięciu kotła na paliwo stałe w piwnicy budynku nie będzie wpływało negatywnie ani na konstrukcję obiektu ani na możliwości jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Ze względu na brak wymogu uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia w celu wykonania instalacji cieplnej wewnątrz użytkowanego budynku Inwestor do wykonania takiej instalacji przy zachowaniu wymogów techniczno-budowlanych potrzebuje jedynie zgody właścicieli budynku na jej realizację, co w takiej sytuacji stanowi jedynie kwestię cywilistyczną, rozpatrywaną poza kompetencjami i nadzorem organu nadzoru budowlanego.

Nie godząc się z opisanymi decyzjami, M. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o ich uchylenie. Zaskarżonej decyzji DWINB zarzuciła wydanie jej z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa Budowalnego poprzez stwierdzenie przez organ braku podstaw do przeprowadzenia postępowania naprawczego, naruszenie prawa materialnego tj. art. 50 i 51 Prawa Budowlanego poprzez stwierdzenie przez organy, że do wykonania instalacji centralnego ogrzewania skarżąca potrzebowała pozwolenia na budowę, a nadto, że istniejąca instalacja stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia, naruszenie § 145 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez błędne przyjęcie, że piec co nie posiada podłączenia do własnego komina dymowego oraz naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 77 i 107 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i brak precyzyjnego wyjaśnienia uzasadnienia podjętych decyzji, co uniemożliwia ustosunkowanie się do nich i prawidłowe sformułowanie zarzutów.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że wykonanie decyzji pozbawi skarżącą możliwości ogrzewania lokalu w którym zaspokaja ona swoje potrzeby mieszkaniowe. Dodatkowo zarzucono, że w żadnej z decyzji, ani pierwszej ani drugiej instancji nie odniesiono się w żaden sposób do wielokrotnie podnoszonej przez skarżąca kwestii chęci wymiany pieca centralnego ogrzewania na gazowy, co jest torpedowane przez uczestników postępowania i w konsekwencji uniemożliwia skarżącej podejmowanie kroków niezbędnych do wymiany pieca na bezpieczniejszy dla wszystkich.

Dodatkowo w skardze wskazano, że piec funkcjonuje już 60 lat i przez cały ten czas nie stwarzał zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi.

Skarżąca zarzuciła, że organy nie ustaliły w wystarczającym stopniu jakie dokładnie prace wykonała skarżąca w celu montażu pieca c.o.

Skarżąca zarzuciła również, że organy powinny były przeprowadzić postępowanie w oparciu o przepisu rozdziału 6 Prawo Budowlane, dotyczącego utrzymania obiektów budowlanych i skorzystania z możliwości uprawnienia z art. 81 c prawa budowlanego.

W odpowiedzi na skargę D. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Uczestnicy postępowania – współwłaściciele nieruchomości oraz Prokurator prokuratury Rejonowej który zgłosił swój udział w postępowaniu, złożyli wnioski o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym. Skarżąca ani organ nie sprzeciwili się tym wnioskom.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że rozpoznając obecnie sprawę, Sąd związany zarówno prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wr 854/18. Związanie wyrokami w świetle art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2020 r. poz. 329 dalej: p.p.s.a.) oznacza, że Sąd wiąże ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w ww. orzeczeniu Sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ocena prawna zawarta w orzeczeniu sądu administracyjnego traci moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to powoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny (por. wyr. NSA z dnia 22 września 1999 r. sygn. akt: ONSA 2000, Nr 3, poz. 129). Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia (tj. zawierającego ocenę prawną) w przewidzianym do tego trybie (por. B. Adamiak, glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r" sygn. akt: III RN 130/97, publ. OSP 1999, z. 5, poz. 101, s. 263 i n.).

Ponieważ w rozstrzyganej sprawie nie nastąpiła żadna zmiana okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko wyrażone w przywołanym wyroku z dnia 5 czerwca 2019 roku., a obecnie kontrola wydanych aktów sprowadzała się do badania, czy przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy nadzoru budowlanego nie przekroczyły oceny prawnej dokonanej przez Sąd oraz czy wykonano zalecenia co do dalszego postępowania.

W odniesieniu do tych rozważań należy przypomnieć, że Sąd rozpoznając sprawę II SA/Wr 854/18 przesądził kategorycznie dwie kwestie: okoliczność, że stan faktyczny sprawy jest ustalony prawidłowo i wyczerpująco, w sposób pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, a po drugie, że prawidłowa jest konstatacja organów, że w sprawie muszą znaleźć zastosowanie przepisy procedury naprawczej tj. art. 50-51 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.

W tym kontekście należy uznać za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące zarówno nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego, tj niewykazania przez organy nadzoru budowalnego jakie dokładnie prace i roboty budowlane były przez skarżącą (na jej zlecenie jako inwestora) wykonane w celu zainstalowania pieca centralnego ogrzewania na paliwo stało, jak i zarzuty niezastosowania przez organy przepisów rozdziału 6 ustawy Prawo budowalne.

Wobec przesądzenia przez Sąd, że stan faktyczny ustalony został prawidłowo, rzeczą organów było dokonanie w tym stanie faktycznym rozważań, dokładnie wskazanych przez Sąd w uzasadnieniu wyroku.

W pierwszej kolejności Sąd podniósł, ze organy zarzucając skarżącej samowolę budowlaną, oparły się wyłącznie na jej oświadczeniu, nie weryfikując, czy w dacie w jakim roboty budowalne zostały wykonane, pozwolenie takie, na taki rodzaj budowlanych było wymagane.

Sąd zauważa, że ponownie rozpoznając sprawę organy obu instancji gruntowanie przeanalizowały stan prawny i trafnie podniosły, że w [...], obowiązywały przepisy ustawy Prawo budowlane z dnia 31 stycznia 1961 r. W ustawie tej zawarto delegację dla Przewodniczącego Komitetu Budownictwa w zakresie budownictwa powszechnego, dla określenia obiektów budowlanych, których budowa lub rozbiórka nie wymaga uzyskania pozwolenia, lecz tylko zgłoszenia, albo też których budowa lub rozbiórka nie wymaga uzyskania ani pozwolenia, ani zgłoszenia. W przedmiotowym rozporządzeniu (z dnia 27 lipca 1961 r.) w sprawie państwowego nadzoru budowlanego nad budową, rozbiórką i utrzymaniem obiektów budowlanych budownictwa powszechnego zabrakło robót budowlanych, do których można przyporządkować roboty polegające na wykonaniu nowej instalacji centralnego ogrzewania zasilanej kotłem na paliwo stałe. Jako prawidłowe Sąd ocenia stanowisko organów, że wobec generalnej zasady konieczności uzyskania pozwolenia i braku wyłączenia we wskazanym akcie wykonawczym, skarżąca zobowiązana była uzyskać pozwolenia na wykonywane prace. Skarżąca oświadczyła, że pozwolenia takiego nigdy nie miała, potwierdza to również wynik poszukiwań przeprowadzonych przez PINB.

Wobec powyższego należało stwierdzić, że prace wykonane przez skarżącą wykonane były w ramach samowoli budowlanej.

W takiej sytuacji organ pierwszej instancji – co potwierdza stanowisko Sądu w wyroku II SA/W854/18 str. 15 i 16 uzasadnienia – zobowiązany był do zastosowania przepisów 50-51 ustawy z dnia 1 stycznia 1995 roku Prawo Budowalne.

W dalszej kolejności Sąd nakazał organom przy ponownym rozpoznawaniu sprawy uwzględnić ówczesny stan właścicielski nieruchomości oraz ówczesne przepisy techniczno – budowlane, określające warunki sytuowania pieca na paliwo stałe w budynku mieszkalnym. Również i to polecenie Sądu organy wykonały. Z uzasadnień decyzji obu instancji wynika, że organy przeprowadziły szczegółową analizę przepisów obowiązującego w 1962 roku rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego. W decyzjach przytoczono Polską Normą, z która zgodna winna być wykonana przez skarżącą instalacja. Wyjaśniono również niezgodności. Stanowisko organu w tym przedmiocie jest prawidłowe.

W zakresie ustalenia stosunków właścicielskich organ zgromadził dokumenty źródłowe pozwalające na ustalenie kręgu właścicieli nieruchomości od daty wykonania instalacji w [...] do dnia wydania decyzji, bowiem – co przytoczyły również organy obu instancji w swych rozstrzygnięciach – dopuszcza się możliwość przedłożenia przez Inwestora wykonanych robót zgody (akceptacji wykonanych robót) obecnych właścicieli budynku w formie pisemnego oświadczenia w przypadku braku takiej zgody właścicieli z daty wykonania robót. Bezspornie, skarżąca nie dysponowała taką zgodą ani w dacie wykonywania robót, ani aktualnie. Co należy podkreślić, organ pierwszej instancji poinformował szczegółowo skarżącą w jakiej formie i od kogo zgoda taka może być uzyskana. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca zgody na dysponowanie nieruchomością na cele budowlane nie przedłożyła.

Organy zgodnie z wytycznymi Sądu poinformowały stronę również o możliwości starania się o uzyskanie zgody na odstępstwa w trybie art. 9 ustawy. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca o zgodę taka nie wystąpiła. W skardze wyjaśniono, że strona od dłuższego czasu stara się o wymianę pieca centralnego ogrzewania na paliwo gazowe, jednakże jest to uniemożliwiane przez skonfliktowanych współwłaścicieli nieruchomości. Być może z chęci wymiany pieca wynika brak podjęcia próby uzyskania zgody na odstępstwa. Nie jest to jednak przedmiot orzekania organów nadzoru budowalnego ani aktualnie sądu administracyjnego.

Odnosząc się do zarzutu skargi, że organy nadzoru budowalnego w żaden sposób nie odniosły się w swych rozstrzygnięciach jak i w całym postępowaniu do utrudniania prób wymiany pieca na gazowy przez pełnomocnika uczestniczki, Sąd zwraca uwagę, że nie jest rolą organu nadzoru, prowadzącego postępowanie w trybie przepisów art. 50-51 Prawa budowalnego, rozstrzyganie konfliktów pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości. Co prawda, na rozprawie w dniu 5 czerwca 2019 r. pełnomocnik uczestniczek postępowania oświadczył, że w budynku jest już założona instalacja gazowa i jeśli skarżąca zgłosi się o zgodę na instalację takiej u siebie to ją otrzyma, bowiem chodzi wyłącznie o bezpieczeństwo mieszkańców budynku, jednakże jeśli istotnie, na przeszkodzie wymianie pieca stoi brak zgody współwłaścicieli, to inwestorowi zawsze służy prawo zwrócenia się do sądu powszechnego o wyrażenie zgody zastępczej. Nie jest to natomiast okoliczność, która mogłaby przemawiać za uchyleniem decyzji kontrolowanych w niniejszej sprawie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako bezzasadną.

Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji.

Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 199 pkt w p.ps.a.