Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 771/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36-6 ust. 2, art 36-8 ust. 1, ust. 12, art. 36-5 ust. 2, ust. 3, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 2
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lipca 2012 r. sprawy ze skargi D. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] czerwca 2011r. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] - [...] czerwca 2011 r., (zwana dalej Komisją, Komisją Egzaminacyjną II stopnia), na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., dalej u.r.p.) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania D. C. (zwana dalej skarżącą), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w G. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Komisja wyjaśniła, iż wskazaną wyżej uchwałą z dnia [...] lipca 2011 r. został ustalony negatywny wynik z egzaminu radcowskiego - zdająca z części pierwszej egzaminu (test) otrzymała ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę dostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę niedostateczną oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę niedostateczną. W tej sytuacji, w myśl art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynik końcowy jest negatywny.

Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż szczegółowe ustosunkowanie się Komisji Egzaminacyjnej II stopnia winno obejmować te zarzuty i argumenty, które zostały zawarte w odwołaniu, ale ocena i rozstrzygnięcie, co do zaskarżonej uchwały musi wiązać się z całościową oceną jej zasadności, zgodnie z zasadą dwukrotnego rozpoznania sprawy, co do istoty.

Zadanie z czwartej części egzaminu (prawo administracyjne) zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów, którzy nie byli jednomyślni w swoich ocenach, jeden wystawił oceną dostateczną, drugi niedostateczną.

Komisja podkreśliła, że D. C. w swym odwołaniu zakwestionowała ocenę niedostateczną uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego i prawa administracyjnego.

Komisja wskazała, iż w wyniku odwołania egzaminator sprawdzający pracę z prawa administracyjnego, który wystawił ocenę niedostateczną, podniósł ją do oceny dostatecznej z uwagi na niejednolitość poglądów orzecznictwa odnośnie etapu, na którym należy badać posiadanie przymiotu strony przez wnoszącego podanie o wznowienie postępowania. Komisja przychyliła się do stanowiska egzaminatora i podwyższyła skarżącej oceną z czwartej części egzaminu do dostatecznej.

Zadanie z części trzeciej egzaminu radcowskiego – zadanie z zakresu prawa gospodarczego polegało na sporządzeniu przez skarżącą (w oparciu o załączone materiały), na zlecenie A. N. umowę sprzedaży udziałów w "T." spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, uwzględniającą wskazane w zadaniu założenia.

Egzaminatorzy, oceniając pracę z części trzeciej wystawili dwie cząstkowe oceny niedostateczne, uznając iż skarżąca skonstruowała umowę z naruszeniem zasad reprezentacji szczególnej wynikającej z art. 379 § 1 k.s.h., co skutkuje bezwzględną nieważnością sporządzonej umowy.

Komisja uznała zarzuty sformułowane w odniesieniu do oceny wystawionej przez egzaminatorów z zakresu pracy pisemnej z części czwartej (prawo gospodarcze) za niezasadne. Podniosła, iż dokonując oceny projektu umowy sporządzonej przez skarżącą należy przede wszystkim ustalić, czy doszło do popełnienia przez nią takiego błędu, który miałby charakter dyskwalifikujący pracę. W związku z tym należy dokonać oceny, jakie skutki prawne wywołuje zaproponowana przez zdającą reprezentacja spółki akcyjnej przy zawieraniu umowy zbycia udziałów z osobami będącymi członkami zarządu tej spółki, gdyż dotyczące tej kwestii rozwiązanie zastosowane w ocenianej pracy, zdaniem obu egzaminatorów, miało charakter dyskwalifikujący i legło u podstaw wystawienia oceny niedostatecznej.

Komisja wyjaśniła, iż zgodnie z art. 379 § 1 k.s.h. w umowie między spółką a członkiem zarządu, spółkę reprezentuje rada nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą walnego zgromadzenia. Przepis ten jest przepisem bezwzględnie wiążącym i ma zastosowanie do wszystkich umów zawieranych przez spółkę z członkami zarządu, tak wynikającymi ze stosunku spółki, jak i we wszystkich innych sprawach. Nie chodzi tu zatem tylko o stosunki prawne, w których dana osoba występuje wprost w charakterze członka zarządu (np. przy zawieraniu umowy o pracę w charakterze członka zarządu), ale o jakiekolwiek umowy między spółką a osobami, które aktualnie pełnią funkcję członka zarządu (np. umowa kupna-sprzedaży samochodu spółki przez członka zarządu). Pogląd ten jest powszechnie przyjmowany w doktrynie. Reprezentują go m.in.: J. Tomkiewicz. J. Bloch. Spółki, s. 100-102; A. Szajkowski, [w:] Soltysiński, Szajkowski, Szwaja, Komentarz KSH. t. I. s. 1073-1074: J. Frąckowiak, [w:] Frąckowiak, Kidyba, Kruczalak, Opalski, Popiołek. Pyzioł. Komentarz, s. 616; J. P. Naworski, [w:] Naworski, Strzelczyk, Raglewski, Siemiątkowski. Potrzeszcz, Kodeks, t. I. s, 609. uw. 3; W. Popiołek, [w:] Strzępka, Komentarz, t. II, wyd. 3, s. 240-241, Nb 3; A. Kidyba, Komentarz KSH, t. II, s. 412-413, uw. 1; R. Czerniawski, Komentarz. Spółka akcyjna, s. 369. uw. 3: M. Litwińska-Werner, Komentarz KSH, wyd. 2, s. 576- 577. Nb 1: M. Rodzynkiewicz, Komentarz, s. 355, uw. 1.

Odmienne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z 23 marca 1999 r. (II CKN 24/98. OSN 1999. z. I 1, poz. 187) w którym poszedł w kierunku zawężenia zakresu przepisu art. 203 k.h. (obecnie art. 210 § 1 k.s.h. albo art. 379 § 1 k.s.h.) jako odnoszącego się tylko do umów związanych ze sprawowaną funkcją członka zarządu. Powyższa wykładnia zwężająca nie znajduje oparcia w treści art. 379 § 1 k.s.h. (art. 210 § 1 k.s.h., dawnego art. 203 k.h.) i jest wskutek tego nietrafna i spotkała się z krytyką doktryny (glosy do tego wyroku tj.: I. B. Mika. OSP 1999, z. 12, poz. 219, T. Gregorczuk, T. Mróz, MoP 2000, Nr 4. s. 231 i nast.. M. Litwińska. PPH 2000. Nr 6. s. 40 i nast.; A. Ambroziewicz, PiP 2000, Nr 7, s. 103 i nast.; J. P. Naworski, PS, 2000, Nr 7-8. s. 150 i nast.; P. Drapała, PS 2000, Nr 7-8, s. 168 i nast.; Z. Kuniewicz, PS 2000, Nr 9, s. 128 i nast.; K. Rudnicki, Pr. Sp. 2001, Nr 1, s. 54 i nast. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2001 r. (111 SA 68/00 Przegl. Pod. 2001, Nr 10 s. 63) stwierdził, że "przepis art. 203 k.h. (obecnie art. 210 § 1 k.s.h. a na gruncie spółki akcyjnej art. 379 § 1 k.s.h.) nie wprowadzał rozróżnienia między pojęciem "członek zarządu" a "członek zarządu działający jako osoba trzecia". Przepis ten używa tylko pojęcia "członek zarządu" i odnosi się do wszystkich umów, jakie członek zarządu może zawierać ze spółką.

Naruszenie przepisu art. 379 § 1 k.s.h. powoduje nieważność czynności prawnej, ze względu na treść art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h. (czynność prawna sprzeczna z prawem jest nieważna). Za takim stanowiskiem wypowiadała się już pod rządem kodeksu handlowego doktryna por. T. Dziurzyński. [w:] Dziurzyński, Fenichel, Honzatko, Komentarz, s. 357-358; K. Kruczalak, Spółki prawa handlowego i cywilnego, Gdańsk 1992. s. 108: A. Szajkowski, [w:] Sołtysiński, Szajkowski, Szwaja. Komentarz KH. t. I. s. 1073; A. Kidyba, Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz, Warszawa 1999, s. 335-342. Odosobniony był pogląd M. Allerhanda, Komentarz, s. 336 (..umowa, zdziałana przez zarząd z członkiem zarządu, nie jest nieważna, chociaż zarząd nie powinien był jej dokonać, a wynika to z art. 198 § 2 i 3 k.h.).

Pod rządem Kodeksu spółek handlowych w doktrynie dominuje pogląd o stosowaniu sankcji nieważności z art. 58 § 1 k.c. wskutek naruszenia zasad reprezentacji spółki z art. 379 § 1 k.s.h. Reprezentują go m. in. A. Szajkowski. [w:] Sołtysiński, Szajkowski, Szwaja, Komentarz KSH, W. Popiołek, ([w:] Strzępka. Komentarz, t. 11. wyd. 3. s. 240. Nb 2) oraz A. Kidyba (Komentarz KSH, t. II. s. 416-417. uw. 3); M. Bielecki (Zagadnienia związane z reprezentacją spółki z o.o. w umowach z członkami zarządu. R. Pr. 2002. Nr 2. 44-45); A. Koniewicz (Konsekwencje prawne naruszenia art. 210 k.s.h. (art. 379 k.s.h.), PPH 2006, Nr 7, s. 16-20). Odmienne stanowisko wyraża J. P. Naworski (|w: | Naworski. Strzelczyk. Raglewski. Siemiątkowski. Potrzeszcz. Komentarz. Spółka akcyjna, t. I, s. 613. uw. 13). uważając, że do przypadku naruszenia art. 379 § 1 k.s.h. znajduje zastosowanie przepis art. 39 k.c., a nie przepis art. 58 § 1 k.c.

Pogląd o nieważności umowy zawartej sprzecznie z art. 379 § 1 k.s.h. dominuje również w orzecznictwie sądów apelacyjnych, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Komisja stwierdziła, że pomimo występujących rozbieżności w poglądach na temat zakresu stosowania art. 379 § 1 k.s.h. i skutków prawnych jego naruszenia, prawidłowe rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z prawa gospodarczego polegało na zastosowaniu reprezentacji przewidzianej powołanym przepisem, gdyż każda inna koncepcja obarczona była poważnym ryzykiem uznania umowy za nieważną, co w kontekście kryteriów oceny egzaminu radcowskiego, mogło uzasadniać wystawienie oceny niedostatecznej. Przygotowanie bowiem umowy sprzedaży udziałów, która może być dotknięta tak poważną wadą prawną, może oznaczać, że poziom znajomości przepisów z zakresu prawa gospodarczego, jest niewystarczający do stwierdzenia, że osoba zdająca egzamin będzie w stanie zapewnić profesjonalną obsługę prawną, bez narażania potencjalnych klientów na szkodę.

Zdaniem Komisji nie można pominąć i tego, że w samej pracy egzaminacyjnej nie znalazła się żadna informacja wskazująca na to, aby zdająca była świadoma istnienia problemu prawnego w zakresie reprezentacji spółki, który miała rozstrzygnąć.

Zdaniem Komisji nie zasługują również na uwzględnienie twierdzenia skarżącej o możliwości konwalidacji niewłaściwej reprezentacji spółki, gdyż celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, a nie rozważanie, czy w praktyce zastosowane przez skarżącą rozwiązanie byłoby możliwe do obrony. Treść ocenianej pracy nie budzi bowiem wątpliwości co do tego, iż egzaminowana nie zwróciła w ogóle uwagi na regulację zawartą w art. 379 § 1 k.s.h. Oceny tej nie może zmienić przytoczone w odwołaniu orzecznictwo, gdyż zapadło na tle odmiennych stanów faktycznych i prawnych, a przede wszystkim dlatego, że stanowi próbę wprowadzenia dopiero na etapie postępowania odwoławczego dodatkowej argumentacji, która powinna znaleźć się w założeniach pracy egzaminacyjnej.

Komisja nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącej zawartym w odwołaniu, iż z założeń zadania nie wynika, że A. N., którego zdająca miała za zadanie reprezentować, miał być członkiem zarządu w chwili podpisania umowy. Stwierdziła, że sformułowanie zawarte w zadaniu było jasne i nie dawało podstaw do uznania, że nie zawiera warunku, że A. N. ma być członkiem zarządu w chwili podpisania umowy.

Komisja podzieliła także zastrzeżenia jednego z egzaminatorów co do braku określenia terminu, w jakim wspólnicy mają skorzystać z prawa pierwszeństwa, odwołując się w tym zakresie do umowy spółki z o.o., której nie załączono do umowy, co powoduje pozostawanie przez strony w stanie niepewności odnośnie skutków umowy, w tym w szczególności kupującego, którego interesy skarżąca miała reprezentować.

Komisja odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji stwierdziła, że każda praca egzaminacyjna oceniana jest indywidualnie, każda z nich różni się sposobem sformułowania zarzutów, wniosków, argumentacji. Różnice te powodują, że mimo wskazania jako naruszonych przez tych samych przepisów, siła argumentacji, umiejętność wyrażania myśli, waga użytych argumentów mogą powodować zróżnicowanie ocen, które z oczywistych względów muszą być oparte na sformułowanych w sposób ogólny kryteriach. Ocena prac musi mieścić się w granicach uznania administracyjnego, a trudno mówić o nierównym traktowaniu, skoro porównywane prace są różne.

Mając na uwadze, iż z części czwartej skarżąca uzyskała ocenę negatywną Komisja Egzaminacyjna utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę wobec niespełnienia warunku określonego w art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca – D. C. wniosła o uchylenie zaskarżonych uchwał i zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzuciła, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2, art. 364 ust. 1 i 10 u.r.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na nierzetelnym i nieobiektywnym sprawdzeniu w toku postępowania odwoławczego przygotowania prawniczego skarżącej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z naruszeniem ustawowych kryteriów oceny i skali ocen jaką dysponują egzaminatorzy;

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie wobec zdających i odwołujących się, którzy znajdowali się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez te same organy administracji diametralnie rozbieżnych uchwał;

- art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 w związku z art. 140 k.p.a. poprzez niezastosowanie polegające na rażąco dowolnym ustaleniu stanu faktycznego w oderwaniu od zebranego w sprawie materiału dowodowego a konsekwencji przyjęciu w uzasadnieniu części dotyczącej prawa gospodarczego zarzutów i treści, których skarżąca nie podnosiła i następnie obszerne, kilkustronicowe ustosunkowanie się do nich, choć nie mają żadnego związku z treścią odwołania i zarzutami podniesionymi w odwołaniu przez stronę;

- art. 368 ust. 12 u.r.p. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zakres kontroli organu II instancji nie ogranicza się tylko do poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu ale polega na ponownym rozstrzygnięciu tej samej sprawy zgodnie z art. 7, art. 15 i art. 138 k.p.a., a także poprzez nierozpatrzenie podniesionych przez skarżącą w odwołaniu zarzutów nr 2, 4 i 5 oraz lapidarne i częściowe rozpatrzenie zasadniczego zarzutu nr 1.

Ponadto na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z trzech załączonych uchwał Komisji Egzaminacyjnych II stopnia z dnia [...] listopada 2011 r., z dnia [...] stycznia i [...] lutego 2012 r. oraz uchwały nr [...] Komisji Egzaminacyjnych nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w G. z dnia [...] lipca 2011 r. (o przedłożenie tej ostatniej złożyła wniosek o jej przedłożenie wraz z materiałami dotyczącymi egzaminu radcowskiego) dotyczących innych egzaminowanych na okoliczność uwzględniania odwołań od uchwał Komisji I stopnia tych osób, które znajdowały się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty wskazując m.in., iż Komisja nie uwzględniła dokonanych przez nią założeń, zgodnych z poleceniem sformułowanym w zadaniu, choć odmiennych od przyjętego rozwiązania zawartego w Opisie istotnych zagadnień do rozwiązania zadania z części czwartej egzaminu radcowskiego, którym kierowała się Komisja. Podkreśliła, iż zgodnie z poleceniem do zadania zdający nie mieli obowiązku sporządzania załączników do umowy, więc przyjęła, iż w chwili podpisywania umowy A. N. nie był już członkiem zarządu i odpis KRS-u przywołany przez nią w pracy jako załącznik miał to potwierdzać. Podkreśliła, że przyjęte przez nią założenia, że A. N. nie jest członkiem zarządu nie narusza interesu klienta, którego miała reprezentować. Podkreślała, że prawidłowo zinterpretowała i zastosowała szereg przepisów prawa, w sporządzonej umowie zachowane zostały wymogi formalne, co z uwagi na ustawowe kryteria oceny, skalę ocen oraz cel jakiemu służy egzamin, prowadzi do uznania, że jej praca nie zasługiwała na ocenę niedostateczną oraz uznania, że nie jest należycie przygotowana do samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zarzuciła, że organ II instancji nie odniósł się do podnoszonego w odwołaniu braku wyjaśnienia dlaczego Komisja Egzaminacyjna Nr [...] w G. uwzględniła założenia innych zdających ewidentnie sprzecznych z zadaniem, nie wystawiała za to ocen negatywnych i nie wywodziła przy tym braku przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wnosząc o jej oddalenie podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), cyt. dalej p.p.s.a.

Rozpatrując skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uwzględnienie.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (u.r.p.) oraz rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzania egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163 poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p.

Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 u.r.p.), jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. W myśl art. 368 ust. 12 u.r.p. do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 3614 u.r.p. Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314). Z przepisów § 5 ust. 2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. W myśl z kolei § 5 ust. 4 rozporządzenia Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym m. in. w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt II GSK 695/11, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że werdykt egzaminatorów w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z "luzu decyzyjnego", na co wskazuje przepis art. 365 ust. 2 u.r.p., w myśl którego, oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową, sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego (vide: art. 365 ust. 3 u.r.p.).

Rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. W związku z tym Sąd może jedynie w sprawach, w których organy wydają decyzje (podejmują uchwały) o charakterze uznaniowym, badać czy nie zostały przekroczone granice uznania oraz czy organ nie dopuścił się istotnych uchybień w procesie oceny pracy i czy odniósł się do wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Należy, bowiem mieć na uwadze tę okoliczność, że Sąd nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

Sądowa kontrola uchwały Komisji, polega, zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to, więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II stopnia odniosła się do w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w G. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6).

Z treści zaskarżonej uchwały wynika, że Komisja dokonała kontroli nie tylko zakwestionowanej przez skarżącą czwartej i piątej części egzaminu z zakresu prawa gospodarczego oraz prawa administracyjnego, lecz również pozostałych jego części nieobjętych zakresem zaskarżenia. Zważyć jednak należy, że w realiach niniejszej sprawy, rozpoznanie sprawy przez Komisję w jej całokształcie nie wpłynęło na wynik sprawy i wobec tego nie stanowiło podstawy do uchylenia zaskarżonej uchwały.

Komisja wskazała, iż podstawą, dla której praca skarżącej polegająca na sporządzeniu projektu umowy, została oceniona negatywnie, było w szczególności przyjęcie, że spółkę akcyjną przy umowie zawieranej z jej członkiem zarządu, może reprezentować dwóch pozostałych członków zarządu, co skutkuje (art. 379 § 1 k.s.h.) bezwzględną nieważnością sporządzonej umowy. Przygotowanie umowy sprzedaży udziałów, która może być dotknięta tak poważną wadą prawną, oznacza, że poziom znajomości przepisów z zakresu prawa gospodarczego, jest niewystarczający do stwierdzenia, że osoba zdająca (skarżąca) będzie w stanie zapewnić profesjonalną obsługę prawną, bez narażania potencjalnych klientów na szkodę.

Komisja wywiodła, iż sporządzenie przez skarżącą umowy, która może być uznana za bezwzględnie nieważną wobec naruszenia art. 379 § 1 k.s.h., świadczy o niewystarczającym przygotowaniu egzaminowanej do wykonywania zawodu radcy prawnego, co w szczególności wyraża się w nieodpowiednim opanowaniu materiału prawniczego i braku wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce. W ocenie Sądu, ocena dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 u.r.p.

Art. 4 ust.1 Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe.

Art. 6 ust.1 Zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami

Art. 7. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe

Art. 2. Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana.

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydatki zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą umowy uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa gospodarczego, należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Nie ma też podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o przeprowadzenie wskazanych w skardze dowodów uzupełniających rozstrzygnięć Komisji Egzaminacyjnych II stopnia oraz rozstrzygnięcia Komisji Egzaminacyjnych nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w G., na okoliczność uwzględniania odwołań od uchwał Komisji I stopnia innych egzaminowanych tych osób, które znajdowały się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej. Sąd zauważa bowiem, iż zakres kognicji sądu administracyjnego jest ograniczony do kontroli legalności zaskarżonego aktu. Powyższe wyłącza możliwość dokonywania przez ten sąd ustaleń faktycznych, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną uchwałą, a do tego prowadziłyby wniosku dowodowe skarżącej.

Należy podkreślić, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych, jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Zarzut, iż podobne prace w innych komisjach były oceniane pozytywnie nie może mieć znaczenia. Zadaniem komisji nie jest analiza porównawcza prac z danej części egzaminu, ale ocena indywidualnych, konkretnych prac osób zdających. Uchwały komisji konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie do indywidualnie oznaczonego zdającego i w jego wyłącznie sprawie.

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób zadawalający i odpowiadający prawu. Organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa, przynajmniej w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.