Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2116/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. art. 72, 73, 74 par. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1 i 2, par. 6, par. 9 ust. 1, par. 13
journal: Dz.U. 2005 nr 258 poz 2169
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r.  w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zdzisław Romanowski Sędzia WSA Dorota Wdowiak Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. K. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę-postanowienie z dnia [...] lipca 2012 r. Rady Izby Notarialnej w K.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Notarialnej na rzecz skarżącego K. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Krajowa Rada Notarialna uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r.

nr [...], działając na podstawie art. 72 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej P.o.n.) oraz art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U.

z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) po rozpoznaniu zażalenia K. K. na uchwałę – postanowienie Rady Izby Notarialnej w K. z dnia [...] lipca 2012 r. odmawiającą wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania powyższych rozstrzygnięć doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 r. K. K. zwrócił się do Rady Izby Notarialnej w K. (dalej RIN) o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji.

RIN uchwałą (postanowieniem) z dnia [...] lipca 2012 r. na podstawie art. 219 w związku z 217 § 1 oraz art. 1 pkt 2 i 4 k.p.a.. oraz art. 72 § 2 P.o.n., odmówiła wydania K.K. zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

RIN w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, przytaczając treść ww. przepisów oraz przywołując stanowisko judykatury co do charakteru zaświadczenia wskazała, że ustawa Prawo o notariacie nie zawiera definicji "aplikacji" ani tym bardziej nie określa, co należy rozumieć przez "odbycie aplikacji" uprawniające

do żądania wydania stosownego zaświadczenia. Jak podała RIN, co do terminu "aplikacja", ustawodawca posługuje się wymiennie pojęciami: "szkolenie", "praktyka", "zajęcia seminaryjne", czy "zajęcia szkoleniowe", co wprowadza chaos terminologiczny, nadając temu pojęciu niejednolity sens. Nie ustanawia jednak, na

co zwróciła uwagę RIN, żadnej definicji legalnej, co oznacza, że nie jest zamiarem ustawodawcy nadawanie temu terminowi swoistego znaczenia o odmiennym niż powszechny sens. RIN stwierdziła zatem, że pojęcie ustawowe jest tożsame

z pojęciem na gruncie języka powszechnego, a więc "aplikacja" oznacza "praktykę osoby posiadającej wyższe studia prawnicze przygotowującą na stanowisko notariusza" (por: Mały Słownik Języka Polskiego, pod red. S. Skorupki,

H. Auderskiej, Z. Łempickiej, Warszawa 1969, s. 16).

Jak podała RIN, zgodnie z art. 72 P.o.n. aplikacja notarialna rozpoczyna się

1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata i 6 miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. Odstępstwo od terminu określonego jako rozpoczęcie aplikacji wprowadzone zostało w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. W § 11 ust. 2a ww. rozporządzenia przewidziano bowiem możliwość wyznaczenia przez Ministra Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii rady izby notarialnej, terminu rozpoczęcia zajęć seminaryjnych innego niż pierwszy poniedziałek po dniu

1 stycznia, jednakże nie późniejszego niż pierwszy poniedziałek po dniu 1 lipca. Nadto RIN wskazała, że rozporządzeniem z dnia 25 lutego 2010 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2010 r., Nr 45, poz. 267) wprowadzono dla rad izb notarialnych obowiązek rozpoczęcia zajęć seminaryjnych dla aplikantów, którzy zostali wpisani na listę aplikantów na podstawie egzaminu wstępnego na aplikację, który odbył się w 2009 r. i nie rozpoczęli zajęć seminaryjnych w pierwszy poniedziałek po 1 stycznia 2010 r. z zastrzeżeniem, że termin ten nie może być późniejszy niż pierwszy poniedziałek po dniu 1 lipca

2010 r. Regulacja dokonana tym rozporządzeniem zmieniającym obejmowała aplikantów, którzy zostali wpisani na listę aplikantów na podstawie egzaminu wstępnego na aplikację, który odbył się w 2009 r., ale nie rozpoczęli aplikacji

1 stycznia 2010 r. z uwagi na to, że nie odbywali aplikacji na podstawie umowy

o pracę ani też nie odbywali aplikacji u notariusza, jako tzw. aplikanci pozaetatowi.

RIN wskazała, że w ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych

i wieczysto-księgowych. Program aplikacji ustalany jest przez Krajową Radę Notarialną, która sprawuje nadzór nad szkoleniem aplikantów (art. 40 § 1 pkt 9 P.o.n.).

Aplikację notarialną w oparciu o tenże program organizuje i prowadzi rada właściwej izby notarialnej, a organizację aplikacji notarialnej określają przepisy wydanego na podstawie ustawy Prawo o notariacie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

Jak podała RIN, na mocy wskazanego wyżej upoważnienia ustawowego,

w zakresie przyznanych kompetencji, Krajowa Rada Notarialna podjęła uchwałę

nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej (zmienioną uchwałą nr VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.).

W tym miejscu RIN nadmieniła, że kształtowanie odbycia aplikacji notarialnej przyjmuje formę mieszaną: częściowo poprzez przepisy rozporządzenia wykonawczego wydanego przez Ministra Sprawiedliwości na podstawie art. 75 P.o.n., a częściowo poprzez treść uchwał organów samorządu notarialnego, a mianowicie uchwały Krajowej Rady Notarialnej w sprawie programu aplikacji notarialnej oraz wydanych, w oparciu o ww. uchwałę, uchwał Rady Izby Notarialnej, podjętych nadto zgodnie z § 13 powyższego rozporządzenia wykonawczego, upoważniającego ją do przeprowadzenia kolokwiów i sprawdzianów, w celu sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. RIN zwróciła przy tym uwagę, że ten mieszany charakter sposobu kształtowania aplikacji jest odmienny od aplikacji dotyczących przygotowania do wykonywania innych zawodów prawniczych.

RIN podkreśliła, że w ramach przewidzianego w art. 218 § 2 k.p.a. postępowania wyjaśniającego rozpatrując wniosek K. K. o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, w oparciu o uregulowania zawarte

w przepisach powołanych wyżej: ustawy Prawo o notariacie, rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, uchwały Krajowej Rady Notarialnej oraz własne uchwały dotyczące przeprowadzenia kolokwiów dla aplikantów, winna dokonać stwierdzenia, czy potwierdzenie w zaświadczeniu, że osoba wnioskująca o jego wydanie odbyła aplikację jest zgodne z prawdą.

Jak podała RIN, pierwszym elementem weryfikacji przesłanek wydania zaświadczenia jest sprawdzenie, czy osoba wnioskująca o wydanie zaświadczenia została wpisana na listę aplikantów notarialnych, a od rozpoczęcia przez nią aplikacji, z uwzględnieniem regulacji art. 72 § 1 P.o.n., a także terminów rozpoczęcia zajęć seminaryjnych, wynikających z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 lutego 2010 r. zmieniającego rozporządzenie

w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, na podstawie którego to, dla części

z grupy aplikantów wpisanych na listę aplikantów na podstawie wyników egzaminu wstępnego na aplikację przeprowadzonego w 2009 r., RIN w K. ustaliła termin rozpoczęcia zajęć seminaryjnych na dzień [...] czerwca 2010 r. - upłynęło 2 lata

i 6 miesięcy. Skoro, zdaniem RIN, aplikacja rozumiana jako zaznajamianie się aplikanta z całokształtem pracy notariusza, w ramach której aplikant ma odbyć zajęcia seminaryjne, a także szkolenie praktyczne w ramach umowy o pracę, względnie u notariusza – patrona ma trwać dwa lata i sześć miesięcy to znaczy, że zarówno zajęcie seminaryjne, jak i faktyczne powinny również trwać dwa lata i sześć miesięcy.

Kolejnym elementem weryfikacji przesłanek jest badanie przewidzianych przepisami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji aplikacji notarialnej formalnych kryteriów oceny odbywania aplikacji notarialnej, to jest:

1) nauki praktycznej zawodu pod kierunkiem notariusza (§ 6 rozp.),

2) okresu aplikacji w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego i sądzie gospodarczym prowadzącym Krajowy Rejestr Sądowy (§ 9 rozp.)

3) uczestniczenia w zajęciach seminaryjnych (§ 11 rozp.).

W oparciu o dane znajdujące się w posiadaniu RIN na dzień podjęcia uchwały z dnia [...] lipca 2012 r., RIN ustaliła, że:

1) K. K. został wpisany na listę aplikantów notarialnych uchwałą

nr [...] RIN w K. z dnia [...] listopada 2009 r.;

2) odbył praktyczną naukę zawodu przez okres dwóch lat i sześciu miesięcy pod patronatem notariusz D. D. oraz notariusza M. D., zgodnie z § 1 rozporządzenia wykonawczego;

3) patroni: notariusz D. D. oraz notariusz M. D. wydali wnioskującemu o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji stosowne, pisemne opinie zgodnie z § 10 rozporządzenia wykonawczego;

4) odbył wymaganą 6 miesięczną praktykę sądową zgodnie z § 9 rozporządzenia wykonawczego;

5) sędziowie, pod kierunkiem których aplikant odbywał praktyki w wydziale ksiąg wieczystych sądu rejonowego i sądzie gospodarczym wydali wnioskującemu

o wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji pozytywne, pisemne opinie zgodnie

z § 9 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego,

6) wnioskujący o wydanie zaświadczenia uczestniczył w organizowanych przez RIN zajęciach seminaryjnych w okresie dwóch lat i sześciu miesięcy;

7) łączny czas nieobecności wnioskującego o wydanie zaświadczenia nie przekroczył w każdym roku aplikacji liczby dni określonej w § 4 i § 5 rozporządzenia wykonawczego.

Zdaniem RIN ustalenie jedynie zaistnienia opisanych wyżej faktów nie uprawnia do przyjęcia wniosków, że aplikant odbył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 P.o.n., a wydanie zaświadczenia w oparciu tylko o te fakty byłoby sprzeczne

z celem aplikacji oraz przepisami określającymi sposób jej odbywania. Ustalenie tylko tych okoliczności jest, zdaniem RIN, jedynie potwierdzeniem faktu podjęcia przez aplikanta próby zaznajomienia się z całokształtem pracy notariusza oraz

z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczysto-księgowych. Nie oznacza to jednak spełnienia przesłanek ustawowych z tego artykułu, tj.: "zaznajomienia się aplikanta z całokształtem pracy notariusza"

i ukończenia aplikacji, o którym z kolei mowa w art. 74 § 2 P.o.n.

W opinii RIN wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji nie jest samym tylko potwierdzeniem pewnych faktów (wpisu na listę aplikantów notarialnych

i pozostawanie na niej przez okres 2 lat i 6 miesięcy od daty rozpoczęcia aplikacji, posiadania patrona, odbycia praktyki sądowej oraz uczestniczenia w szkoleniach). Jest bowiem, w oparciu o stwierdzone fakty, także potwierdzeniem pewnego stanu prawnego - odbycia aplikacji notarialnej - który uprawnia osobę ubiegającą się

o wydanie zaświadczenia do przystąpienia do egzaminu notarialnego.

Charakter aplikacji, na co zwróciła uwagę RIN, a co za tym idzie obowiązków uczestniczących w niej aplikantów musi być interpretowany w kontekście konstytucyjnych zadań samorządu notarialnego, polegających na sprawowaniu między innymi pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu notariusza.

RIN, odnosząc się do orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego kwestii szkolenia aplikantów notarialnych podała, że skoro szkolenie to leży w interesie publicznym, to interes ten obejmuje "należyte szkolenie", co implikuje także konieczność sprawdzenia nabytej przez aplikantów w trakcie szkolenia wiedzy. Wydanie zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej obejmować musi, jak podała RIN, sprawdzenie i stwierdzenie, że wszystkie ww. elementy zostały wykonane

w sposób zgodny z przepisami ustawy Prawo o notariacie, rozporządzenia wykonawczego oraz treści uchwał organów samorządu notarialnego, podjętych

w oparciu i na podstawie tej ustawy i rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej.

W konkluzji swoich wywodów RIN stwierdziła, że przy założeniu wykonania innych obowiązków objętych programem aplikacji, o których była już mowa wyżej

i które przez wnioskującego o wydanie zaświadczenia zostały spełnione, dopiero złożenie z wynikiem pozytywnym wszystkich kolokwiów przeprowadzanych w czasie trwania aplikacji pozwala przyjąć, że aplikant odbył/ukończył aplikację, o której mowa w art. 72 § 1 P.o.n. RIN przypomniała, że kolokwia w czasie aplikacji notarialnej organizowane były w oparciu o § 13 rozporządzenia w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego oraz na podstawie powołanej wyżej uchwały Krajowej Rady Notarialnej. Konsekwencją uzyskania (przy uwzględnieniu przewidzianego trybu poprawkowego) oceny negatywnej

z któregokolwiek z kolokwiów lub sprawdzianów, względnie niezłożenia (nieprzystąpienia) do któregokolwiek z nich, jest uznanie, jak podała RIN, że aplikant nie wykonał wszystkich obowiązków objętych programem aplikacji. Z kolei niewykonanie obowiązków objętych programem aplikacji notarialnej uniemożliwia wydanie zaświadczenia o jej odbyciu.

W zażaleniu na powyższą uchwałę K. K. wniósł o jej uchylenie. Zarzucił jej naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 72 § 1 i 2 w zw. z art. 73 P.o.n. oraz art. 40 § 1 pkt 9 w zw. z art. 75 P.o.n. oraz § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, oraz naruszenie art. 217 § 3 k.p.a., poprzez wykroczenie poza ustawowo przyznane kompetencje organu samorządu notarialnego i wprowadzenie nieznanej ustawie determinanty uzyskania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, takiej jak uzyskanie pozytywnego wyniku z dwóch kolokwiów przeprowadzanych w trakcie odbywania aplikacji, podczas gdy przepisy powszechnie obowiązującego prawa nie określają negatywnych skutków niezaliczenia kolokwiów i sprawdzianów przeprowadzanych

w trakcie aplikacji notarialnej, jak również nie przyznają organowi samorządu notarialnego kompetencji do ich określenia.

Krajowa Rada Notarialna (dalej KRN) uchwałą z dnia [...] sierpnia 2012 r.

nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę RIN.

W uzasadnieniu swojego stanowiska KRN zwróciła uwagę na art. 17 ust. 1 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r., zgodnie z którym w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów

w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony.

Jak podała KRN, stylizacja wskazanego przepisu przesądza, że można wyodrębnić dwie podstawowe sfery funkcjonowania samorządów zawodowych. Po pierwsze jest to reprezentowanie wobec władzy państwowej i ogółu społeczeństwa członków korporacji oraz zarządzanie jej sprawami przez samych zainteresowanych. Po drugie, celem samorządów zawodowych jest sprawowanie "pieczy" nad wykonywaniem "zawodów zaufania publicznego", przy czym Konstytucja wyraźnie doprecyzowuje, iż służyć to ma zapewnieniu "należytego" poziomu ich wykonywania. Organy samorządu zawodowego muszą więc wywierać realny wpływ na wysoki poziom merytoryczny osób wykonujących zawód. Nadto KRN zauważyła, że nie jest to możliwe bez wyposażenia samorządów w instrumenty prawne, umożliwiające zapewnienie tego poziomu poprzez odpowiednie przeprowadzenie szkolenia zawodowego i możliwość weryfikacji postępów w przygotowaniu do zawodu, poczynionych przez aplikantów notarialnych. Mając powyższe na uwadze, KRN stwierdziła, że kategoria "pieczy" nie została zdefiniowana na poziome konstytucyjnym. Powstaje zatem kwestia określenia katalogu zadań, które odpowiadając temu sformułowaniu mogą być powierzone (wraz z formami prawnymi ich realizacji) wskazanym podmiotom publiczno-prawnym.

Zdaniem KRN, najprostszym sposobem identyfikacji pojęcia "pieczy" jest odwołanie się do jego słownikowej definicji. W słowniku języka polskiego jest ono tłumaczone jako "dbanie, dbałość o kogoś lub coś, opieka nad kimś lub nad czymś." W tym ujęciu piecza może być utożsamiana z dbaniem o należyty poziom wykonywania zawodu, z czym musi wiązać się katalog środków prawnych, umożliwiający jej sprawowanie.

Jak wskazała KRN, w doktrynie prawniczej za analogicznym, szerokim rozumieniem zwrotu "piecza nad należytym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego" expressis verbis wypowiedział się H. I. Jego zdaniem "nazbyt wąskie, nazbyt literalne jego tłumaczenie może bowiem w kontekście art. 17 ust. 1 Konstytucji spowodować brak uwzględnienia podstawowych, istotnych cech tego samorządu. Tak też trzeba rozumieć sformułowania różnych ustaw samorządowych, jakkolwiek na ogół odróżniają one sprawowanie pieczy i nadzoru nad należytym

i sumiennym wykonywaniem zawodu - to jest określenie z ustawy o izbach lekarskich czy ustawy o samorządach zawodowych architektów, inżynierów budownictwa

i urbanistów oraz sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem zawodu - to jest

z ustawy o adwokaturze - od dokonywania czynności z reguły władczych, związanych z dopuszczeniem do wykonywania zawodu, a nierzadko także

z przygotowaniem do jego wykonywania, i ustaleniem zasad etyki, czasem

z dodatkiem etyki i deontologii zawodowej. Wydaje się, że piecza obejmuje nie tylko to, co w ustawach korporacyjnych jest nazywane sprawowaniem nadzoru czy pieczy, ale również władcze decydowanie czy współdecydowanie o dopuszczeniu do wykonywania zawodu i ustalanie zasad etyki, deontologii zawodowej."

Reasumując, KRN stwierdziła, że wskazany nurt poglądów zmierza do możliwie szerokiego rozumienia konstytucyjnego zwrotu o sprawowanej pieczy, zarówno jeśli chodzi o jego aspekt podmiotowy (objęcie pieczą członków korporacji oraz osób dopiero do niej predestynujących), jak i przedmiotowy (reglamentowanie zarówno wykonywania zawodu, jak i dostępu do jego wykonywania). Dopuszcza się zatem, z tytułu sprawowanej pieczy, wyposażenie samorządów zawodowych (w tym samorządu notarialnego) we władcze formy działania, umożliwiające realizację takich zadań jak:

- dopuszczanie do wykonywania zawodu;

- nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu;

- czuwanie nad etyką wykonywania zawodu;

- doskonalenie zawodowe i określanie programów kształcenia w zawodzie;

- sprawowanie sądownictwa dyscyplinarnego.

Mając powyższe na uwadze KRN stwierdziła, że organizacja aplikacji notarialnej jako podstawowy element procesu przygotowania do zawodu notariusza jest elementem sprawowania pieczy nad prawidłowym wykonywaniem zawodu notariusza. W świetle przepisów art. 35 pkt 3 i art. 73 P.o.n. oraz przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, organizowanie i prowadzenie aplikacji notarialnej jest obowiązkiem rad izb notarialnych. Osadzenie tej kompetencji rad izb notarialnych

w Konstytucji i obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu oznacza, że organizując szkolenie zawodowe aplikantów notarialnych organy te zobligowane są do zapewnienia jak najwyższego poziomu szkolenia. Oznacza to konieczność nie tylko zapewnienia odpowiedniego poziomu prowadzonych zajęć szkoleniowych, ale również sprawdzania (weryfikacji) nabytych w toku tych zajęć umiejętności i wiedzy. Zdaniem KRN, tezę powyższą wspiera interpretacja przepisów prawa powszechnie obowiązującego. W § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości mowa jest bowiem o organizowaniu przez rady izb notarialnych kolokwiów i sprawdzianów, których celem jest sprawdzenie stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie. Prawodawca celowo nie unormował kwestii organizowania kolokwiów

i sprawdzianów szerszym zakresem, pozostawiając w tym miejscu pole do działania organom samorządu zawodowego, które powinny odpowiednio uregulować tę problematykę w przepisach wewnątrzkorporacyjnych.

Jak podała KRN, Prawo o notariacie wyraźnie przewiduje w art. 40 § 1 pkt 9, że do kompetencji Krajowej Rady Notarialnej należy ustalenie programu aplikacji notarialnej. O tej kompetencji Krajowej Rady Notarialnej mowa jest również w art. 73 in fine Prawa o notariacie. Oznacza to, że uchwała Krajowej Rady Notarialnej

Nr VII/48/2009 z dnia 18 września 2009 r. w sprawie programu aplikacji notarialnej (ze zmianami wprowadzonymi uchwałą Nr VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.) oparta jest na wyraźnej, wyrażonej w dwóch przepisach, delegacji ustawowej i jako taka zawiera normy obowiązującego prawa wewnątrzkorporacyjnego, do których przestrzegania zobligowane są wszystkie organy samorządu zawodowego notariuszy. W tym miejscu KRN podkreśliła, że przepisy przedmiotowych uchwał Krajowej Rady Notarialnej nigdy nie były kwestionowane przez Ministra Sprawiedliwości w trybie nadzorczym.

KRN wskazała też na treść art. 74 § 2 P.o.n., zgodnie z którym do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu. Odnosząc się do brzmienia tego przepisu, w którym jest mowa o "ukończeniu aplikacji", podkreślono, że ukończenie oznacza wywiązanie się z wymaganych obowiązków, np zdanie egzaminów (tak: Słownik Języka Polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, Tom 5, Warszawa 2007, s. 452). Dlatego też analizując powołany przepis art. 74 § 2 P.o.n., zgodnie z którym do egzaminu notarialnego może przystąpić osoba, która ukończyła aplikację notarialną i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu, KRN doszła do przekonania, że przy założeniu,

iż mamy do czynienia z racjonalnym ustawodawcą, przesłanką otrzymania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej jest jej ukończenie, co oznacza, że aplikant powinien wywiązać się z ciążących na nim obowiązków przewidzianych programem aplikacji, czyli także i zdania kolokwiów. Zdaniem KRN, interpretacja ta jest tym bardziej uzasadniona, że ustawodawca w art. 73 P.o.n. powierzył organizację i prowadzenie aplikacji notarialnej organowi samorządu notarialnego jakim jest KRN. Skoro zaś KRN w podjętej uchwale przewidziała możliwość organizowania kolokwiów (na podstawie § 13 rozporządzenia), których celem jest sprawdzenie wiedzy aplikanta nabytej w czasie aplikacji, to aby mówić o ukończeniu aplikacji przyjąć należy, że aplikant przewidziane programem aplikacji kolokwia zaliczył.

Jak podała KRN, art. 72 § 2 P.o.n. wyraźnie przewiduje, że aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, rada właściwej izby notarialnej wydaje zaświadczenie

o odbyciu aplikacji notarialnej. Tryb wydawania zaświadczeń regulują przepisy Działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ulega żadnej wątpliwości, że zaświadczenie jest aktem wiedzy, a nie woli organu i nie ma charakteru prawotwórczego. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej ani nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego. Zaświadczeniem organ potwierdza jedynie istnienie określonego stanu na podstawie posiadanych już danych, a postępowanie wyjaśniające, o jakim mowa w art. 218 § 2 k.p.a.., spełnia pomocniczą rolę przy ustalaniu treści zaświadczenia. W myśl art. 219 k.p.a.. odmowa wydania zaświadczenia następuje w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie. W opinii KRN, RIN uczyniła zadość wskazanym wyżej wymogom wydając uchwałę (postanowienie) o odmowie wydania zaświadczenia

o żądanej treści. Organ rozpatrujący zażalenie może utrzymać w mocy postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia, natomiast gdy uznaje zaświadczenie za zasadne, nie może sam wydać zaświadczenia, a jedynie uchylić postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej rada właściwej izby notarialnej wydać może tylko i wyłącznie aplikantowi, który - co wynika wyraźnie z powołanego art. 72 § 2 P.o.n. - odbył aplikację notarialną. Znaczenie pojęcia "odbywanie aplikacji notarialnej" wymaga odwołania się do przepisów powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości. Przepis § 1 ust. 1 tego aktu stanowi, że aplikant odbywa aplikację u notariusza. Mowa jest tu o instytucji patronatu, której wymiar i znaczenia dla szkolenia aplikanta określa § 6 rozporządzenia. Ze wskazanego przepisu § 1 ust. 1 wynika więc, że aplikant notarialny odbywa aplikację wtedy, kiedy posiada patrona. Dalej KRN wskazała na § 9 ust. 1, w myśl którego aplikant odbywa aplikację

w sądzie rejonowym w wydziale cywilnym, w wydziale ksiąg wieczystych i w sądzie gospodarczym, prowadzącym Krajowy Rejestr Sądowy, a łączny okres trwania aplikacji w sądzie rejonowym wynosi 6 miesięcy. Z obu wskazanych przepisów należy więc wywnioskować, że za odbywanie aplikacji można uznać tylko ten czas,

w którym aplikant notarialny odbywa praktykę w sądzie lub odbywa szkolenie pod kierunkiem przypisanego sobie patrona. Łącznie okresy te winny zsumować się

do 2 lat i 6 miesięcy. Jako że praktyki sądowe trwać mają 6 miesięcy, aplikant powinien przez okres 2 lat odbywać szkolenie pod kierunkiem patrona.

Nadto, zdaniem KRN, należy zwrócić uwagę na część art. 72 § 1 P.o.n.,

w której mowa jest o tym, że aplikacja polega na zaznajomieniu się aplikanta

z całokształtem pracy notariusza. Ściśle związany z tym unormowaniem jest przepis § 2 ust. 3 powołanego rozporządzenia, w myśl którego aplikant notarialny obowiązany jest stale podnosić poziom swojej wiedzy zawodowej, jak również pkt 2, ustanawiający obowiązek uczestnictwa w zajęciach szkoleniowych. Treść tych przepisów wynika bezpośrednio z samej istoty aplikacji notarialnej, która ma służyć wszechstronnemu przygotowaniu merytorycznemu i praktycznemu kandydata do wykonywania zawodu zaufania publicznego. W oparciu o wskazane unormowania art. 72 § 1 P.o.n. KRN określiła aplikację jako zorganizowany proces zaznajamiania się aplikanta z całokształtem pracy notariusza, w ramach którego jednym

z podstawowych obowiązków aplikanta jest - co wynika z przepisów rozporządzenia - stałe podnoszenie poziomu wiedzy zawodowej.

KRN podkreśliła, że podnoszenie poziomu wiedzy, stanowiące bez wątpienia kluczowy element zaznajamiania się aplikanta z całokształtem pracy notariusza, jest podstawowym obowiązkiem aplikanta, a cała organizacja aplikacji notarialnej normowana w rozporządzeniu ma na celu stworzenie odpowiednich warunków i rozwiązań, umożliwiających prawidłowe przeprowadzenie szkolenia. Wśród przepisów rozporządzenia znajduje się także wskazany już § 13 stanowiący, że rada właściwej izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z którego prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Konstrukcja wskazanych przepisów implikuje wniosek, że uzyskanie z kolokwiów i sprawdzianów pozytywnych wyników jest potwierdzeniem spełniania przez aplikanta obowiązku stałego podnoszenia poziomu wiedzy zawodowej. Zdaniem KRN, "odbycie aplikacji" oznacza realizację programu aplikacji, który w przypadku aplikacji notarialnej obejmuje także kolokwia,

a przesłanką uprawniającą do przystąpienia do egzaminu zawodowego jest zdobycie odpowiedniego poziomu wiedzy, a przecież wiedzy tej nie można zweryfikować

w sposób inny niż przez przeprowadzenie i ocenienie kolokwiów. Jednocześnie KRN wskazała, że skoro ustawodawca nie pokusił się o sformułowanie definicji pojęcia "odbycie aplikacji", nie ulega wątpliwości, że pojęcie to w kontekście wykładni gramatycznej, w powszechnym jego odbiorze, zwłaszcza w środowisku prawniczym, zawiera w sobie konieczność zdania przewidzianych programem aplikacji kolokwiów. KRN podkreśliła, że skoro w wykonaniu nałożonych na nią obowiązków wynikających z Prawa o notariacie oraz uchwały KRN, RIN wyznaczyła terminy przeprowadzenia kolokwiów, poinformowała o tym fakcie aplikantów, a ci przystąpili do tychże kolokwiów, ale ich nie zdali, bądź też w ogóle do nich nie przystąpili, to nie można stanąć na stanowisku, że taki aplikant "odbył" aplikację. Wydaje się rzeczą oczywistą w kontekście zawodów prawniczych, że szkolenie aplikantów notarialnych pozbawione kolokwiów lub rzecz ujmując inaczej, szkolenie, elementem którego są kolokwia, ale brak jest skutków niezaliczenia kolokwium, czy też przyjęcie poglądu, że aplikant, który nie zaliczył kolokwium "odbył" aplikację, skutkowałoby tym, że szkolenie w swej istocie miałoby charakter iluzoryczny. W konsekwencji KRN podała, że istota takiego szkolenia zbliżałaby się w zasadzie do swego rodzaju "wykładów otwartych", w których uczestniczenie nie wymaga od słuchaczy żadnego "bieżącego" przygotowania i nie sprawdza się uzyskanej w ich trakcie wiedzy. W ocenie KRN, wówczas należałoby raczej wydać zaświadczenie o "braniu udziału" w aplikacji, a nie o jej odbyciu.

KRN podkreśliła, że celem postępowania określonego w art. 218 § 2 k.p.a.. jest ustalenie, czy zostały spełnione przesłanki do wydania zaświadczenia w danej kwestii. W przedmiotowej sprawie KRN uznała, że organ jakim jest Rada Izby Notarialnej w K., była zobowiązana do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, czy wnioskodawca odbył aplikację notarialną, a tym samym czy zachodzą przesłanki do wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej. Skoro bowiem ustawodawca upoważnił RIN do wydania zaświadczenia, to tym samym przyjął, że jest ona uprawniona, tam gdzie to niezbędne, do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zgodnie z § 2 art. 218 k.p.a.. W opinii KRN, postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez RIN we wskazanym wyżej zakresie nie budzi żadnych zastrzeżeń. W tym kontekście KRN podniosła, że na etapie wydania zaświadczenia nie chodzi o dokonanie oceny wiedzy aplikanta, gdyż ocena taka ma miejsce na etapie przeprowadzania kolokwium. Na etapie wydania zaświadczenia następuje jedynie stwierdzenie faktów, że wskutek nieprzystąpienia do kolokwium lub jego niezdania nie zostały spełnione przesłanki do uznania, że aplikant aplikację odbył.

W konkluzji KRN podała, że wnioskodawca nie wypełnił obowiązku stałego podnoszenia swojej wiedzy zawodowej, - nie uzyskał pozytywnej oceny z kolokwium a więc nie zaznajomił się z całokształtem pracy notariusza. Nie jest zatem możliwe uznanie, że odbył aplikację notarialną. W ocenie KRN, RIN podjęła zatem właściwe rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

W skardze na powyższą uchwałę K. K. (dalej skarżący) wniósł o jej uchylenie oraz uchylenie uchwały RIN o odmowie wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Skarżący wskazał na naruszenie art. 72 § 1 i § 2 w zw. z art. 40 § 1 pkt 9

w zw. z art. 73 P.o.n. w zw. z § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej, poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że zaliczenie obydwu kolokwiów przeprowadzonych w trakcie aplikacji notarialnej jest warunkiem koniecznym jej ukończenia, a w konsekwencji warunkiem uzyskania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że zaliczenie któregokolwiek kolokwium nie jest konieczne do ukończenia aplikacji notarialnej.

Zdaniem skarżącego, przedstawione w uchwale Naczelnej Rady Notarialnej stanowisko nie znajduje uzasadnienia w świetle powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Zgodnie z treścią art. 72 § 1 P.o.n. aplikacja notarialna rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata i 6 miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych. Z kolei art. 72 § 2 P.o.n. stanowi, jak podał skarżący, że aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, o której mowa w § 1, rada właściwej izby notarialnej wydaje zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Zdaniem skarżącego przesłanki wymienione w art. 72 § 1 P.o.n. określone zostały

w sposób enumeratywny i spełnienie ich przez aplikanta skutkować musi wydaniem zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej.

Skarżący zwrócił uwagę, że odbywanie aplikacji notarialnej zostało z kolei doprecyzowane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej. Zgodnie z tym rozporządzeniem aplikacja notarialna składa się ze szkolenia praktycznego u notariusza (§1), szkolenia praktycznego w sądzie rejonowym (§9) oraz uczestniczenia w zajęciach seminaryjnych przez okres dwóch lat i sześciu miesięcy (§11). Jednocześnie łączny okres nieobecności aplikanta nie może przekroczyć w każdym roku aplikacji liczby dni określonej w § 4 i § 5 tego rozporządzenia. Spełnienie powyższych obowiązków stanowi wyłączną przesłankę do wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej. Co prawda, jak podał skarżący, § 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej umożliwia Radzie Izby Notarialnej przeprowadzenie kolokwiów i sprawdzianów dla sprawdzenia wiedzy aplikantów, ale przepis ten nie wprowadza żadnych negatywnych konsekwencji w przypadku ich niezaliczenia. Negatywnych konsekwencji niezaliczenia kolokwium nie można wyprowadzać również z art. 40 § 1 pkt 9 w zw. z art. 73 P.o.n. Z przepisów tych wynika jedynie, że KRN ustala program szkolenia i nadzoruje szkolenie aplikantów, natomiast organizacja i prowadzenie aplikacji należy do poszczególnych Rad Izb Notarialnych. Przepisy te nie ustanawiają kompetencji dla organów samorządu notarialnego do wprowadzenia negatywnych konsekwencji niezaliczenia kolokwium.

Skarżący wskazał, że gdyby ustawodawca zamierzał uzależnić ukończenie aplikacji notarialnej od zaliczenia wszystkich kolokwiów i sprawdzianów, to zapewne uczyniłby to wprost, jak w przypadku aplikacji ogólnej, gdzie art. 26 ust 1 ustawy

o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury stanowi, iż warunkiem jej ukończenia jest uzyskanie pozytywnych ocen ze wszystkich sprawdzianów i praktyk objętych programem aplikacji. Skoro żaden przepis powszechnie obowiązującego prawa nie wprowadza sankcji niezaliczenia kolokwium, to w Państwie Prawa nie mogą one być wymyślane przez organy samorządu bądź tworzone za pomocą prawa wewnątrzkorporacyjnego. W tym miejscu skarżący dodał, że również uchwała KRN nr VII/48/2009 w sprawie programu aplikacji notarialnej ze zmianami wprowadzonymi uchwałą nr VII/84/2011 z dnia 19 listopada 2011 r., w której przewidziano dwa kolokwia nie wprowadza żadnej sankcji niezaliczenia któregokolwiek z kolokwiów.

Skarżący przyjął, że kolokwia i sprawdziany mają ułatwić przygotowanie aplikantów do egzaminu notarialnego, a nie uniemożliwić im przystąpienie do tego egzaminu.

Nie bez znaczenia, jak podał skarżący, pozostaje fakt, że część Rad Izb Notarialnych wydawała zaświadczenia o ukończeniu aplikacji notarialnej mimo niezaliczenia któregoś z kolokwium. Ponadto część aplikantów, którzy otrzymali uchwałę o odmowie wydania zaświadczenia o ukończeniu aplikacji z powodu niezaliczenia kolokwium została dopuszczona do egzaminu, jeżeli spełniała ustawowe kryteria. Stanowisko to poparło również Ministerstwo Sprawiedliwości.

W odpowiedzi na skargę KRN wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest zasadna.

W rozpatrywanej sprawie pomiędzy stronami bezsporna była okoliczność, że skarżący:

1) został wpisany na listę aplikantów notarialnych uchwałą nr [...] RIN w K. z dnia [...] listopada 2009 r.

2) odbył praktyczną naukę zawodu przez okres 2 lat 6 m-cy pod patronatem notariusza D. D. oraz notariusza M. D.

3) odbył 6-miesięczną praktykę sądową.

4) przedstawił stosowne pisemne opinie zarówno od notariuszy jak i sędziów.

5) uczestniczył w zajęciach organizowanych przez RIN.

6) łączny czas nieobecności skarżącego nie przekroczył dopuszczalnego okresu.

7) skarżący nie zaliczył jednego kolokwium, które zostało przeprowadzone w datach

[...] i [...] kwietnia 2011 r.- części pisemnej.

Spór pomiędzy stronami toczy się na tym tle, jakie znaczenie i wagę należy powiązywać wydaniu zaświadczenia ze zdaniem kolokwium.

Notariat stoi na stanowisku, że skoro Minister Sprawiedliwości w § 13 rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. Nr 258, poz. 2169 ze zm.), dała korporacji możliwość przeprowadzania sprawdzianów opanowania wiedzy przez aplikantów to konsekwencją dla aplikanta, który złożył kolokwium z wynikiem negatywnym, powinno być niedopuszczenie go do zdawania egzaminu. Stosownie bowiem do art. 74 § 2 - ustawy Prawo o notariacie, aplikant aby mógł przystąpić do egzaminu, będącego w istocie ostatecznym sprawdzianem przydatności do zawodu notariusza, musi przedłożyć zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej. Zdaniem samorządu zawodowego notariuszy, przez odbycie aplikacji należy rozumieć przejście toku szkolenia i wylegitymowanie się w czasie aplikacji (przez pozytywne złożenie kolokwiów) opanowaniem wiedzy objętej tym szkoleniem. W ocenie Ministra Sprawiedliwości, rozumowanie to nie zasadza się na przesłankach, które mogą być wyprowadzone z przepisów ustawy - Prawo o notariacie lub z przepisów rozporządzenia. Stanowiska samorządu notariuszy nie można również, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, uzasadniać postanowieniami zawartymi w uchwałach samorządu zawodowego, gdyż akty te nie mogą być niezgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, co było już kwestią związaną z uchwałą Krajowej Rady Notarialnej nr Vll/71/2011 z dnia 20 sierpnia

2011 r. Uchwała ta została zaskarżona przez Ministra Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego, lecz nie doczekała się rozpoznania przez ten sąd, bowiem KRN przed rozprawą uchwałę uchyliła uchwałą nr VII/83/2011 r. z dnia 19 listopada 2011 r.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r., jak podkreślał Sąd Najwyższy w tezie 2 wyroku z dnia 13 maja 2010 r. wydanym w sprawie III ZS 4/10, nie jest sprzeczne z ustawą. W tezie 3 tego wyroku stwierdzono, że rada izby notarialnej jest odpowiedzialna za organizację i odbywanie aplikacji notarialnej zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Istotnym w tej sytuacji jest prześledzenie, na podstawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego – ustawy i rozporządzenia- znaczenia sformułowania "odbywanie aplikacji" bowiem ten zwrot jest odmiennie rozumiany przez samorząd notarialny i skarżącego, w tym także przez Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z przepisem art. 72 ustawy - Prawo o notariacie: aplikacja notarialna rozpoczyna się 1 stycznia każdego roku, trwa 2 lata i 6 miesięcy i polega na zaznajomieniu się aplikanta z całokształtem pracy notariusza. W ramach szkolenia aplikant jest obowiązany do zaznajomienia się z czynnościami sądów w sprawach cywilnych, gospodarczych i wieczystoksięgowych (§ 1). Aplikantowi, który odbył aplikację notarialną, o której mowa w § 1, rada właściwej izby notarialnej wydaje zaświadczenie o odbyciu aplikacji notarialnej (§ 2).

Z treści § 2 cytowanego przepisu należy wyprowadzić stwierdzenie, że odbycie aplikacji, to nic innego jak spełnienie wymagań określonych w § 1 - aplikacja musi zamknąć się w okresie 2 lat i 6 miesięcy; w ramach szkolenia aplikant musi zaznajomić się z czynnościami notariusza i z czynnościami wskazanych sądów. Tak przepisy ustawy pojmują "odbycie aplikacji notarialnej".

Przechodząc na grunt przepisów rozporządzenia należy stwierdzić, że odbywanie aplikacji nie odbiega od tak pojmowanego "odbywania aplikacji notarialnej" określonego w ustawie. W przepisach § 1 ust. 1 i 2 oraz § 6 rozporządzenia, odbywanie aplikacji notarialnej rozumie się jako odbywanie jej u notariusza, a więc należy rozumieć zgodnie z art. 72 § 1 ustawy, jako zaznajamianie

się z czynnościami, które notariusz przeprowadza. W § 5 ust. 1 rozporządzenia dookreślono jaki okres owego zaznajamiania się z czynnościami notariusza jest wymagany dla aplikanta, któremu rada izby notarialnej wyznaczyła notariusza. W § 9 ust. 1 rozporządzenia przez odbywanie aplikacji rozumie się, tak jak określono to w art. 72 § 1 ustawy, odbycie szkolenie we właściwych sądach w łącznym czasie 6 miesięcy.

Z przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy - Prawo o notariacie i rozporządzenia należy wyprowadzić wniosek, iż oba te akty prawa powszechnie obowiązującego rozumieją "odbycie aplikacji notarialnej" jako odbycie szkoleń u notariusza i we właściwych sądach, w okresach wskazanych w rozporządzeniu w czasie trwania aplikacji określonego w art. 72 § 1 ustawy. Niejako potwierdzeniem takiego rozumienia "odbywania aplikacji notarialnej" jest zdania ostatnie § 9 ust. 1 rozporządzenia - Prezes właściwego sądu apelacyjnego lub okręgowego wyznacza sąd rejonowy lub sądy rejonowe, w których aplikant odbywa aplikację. Z przepisu tego wynika jednoznaczny wniosek, ze przez pojęcie "odbycia aplikacji" należy rozumieć wyczerpanie toku szkolenia u notariusza i w sądach.

Tymczasem samorząd zawodowy notariuszy z pojęcia "odbycie aplikacji notarialnej" wyprowadza nieuprawniony wniosek, że w owym odbyciu aplikacji należy umieścić także sprawdziany wiedzy aplikanta i uzależnić wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji od wyniku tych sprawdzianów. W ocenie Sądu w składzie orzekającym na takie rozumienie tego określenia nie jest wystarczające powołanie się na § 13 rozporządzenia - Rada izby notarialnej może dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów notarialnych dziedzin prawa, z których prowadzone jest szkolenie, przeprowadzać kolokwia i sprawdziany. Godzi się, aczkolwiek ubocznie, w tym miejscu zauważyć, że Minister Sprawiedliwości rozporządzeniem z dnia 19 grudnia 2012 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie organizacji aplikacji notarialnej (Dz. U. z 2012 poz. 1449) m.in. uchylił sporny w sprawie § 13 zmienionego rozporządzenia. Kontynuując uwagi o argumentacji Notariatu, że w odbyciu aplikacji zawiera się przeprowadzanie sprawdzianu wiedzy aplikantów warunkującego wydanie zaświadczenia należy zauważyć, iż z art. 73 ustawy - aplikację notarialną organizuje i prowadzi rada izby notarialnej na podstawie programu ustalonego przez Krajową Radę Notarialną - nie można wyprowadzać kompetencji dla samorządu zawodowego dokonywania obowiązującej wykładni prawa powszechnie obowiązującego (por. uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2010 r. wydanego w sprawie III ZS 2/10). Jak wskazywał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 maja 2010 r. wydanym w sprawie III ZS 7/10 - Abstrakcyjna formuła powołanego przepisu ustawy (art. 73) w jego brzmieniu stanowiącym o organizowaniu i prowadzeniu aplikacji notarialnej nie porusza w ogóle kwestii "kontroli przebiegu odbywania aplikacji przez poszczególnych aplikantów".

Do działań organów samorządu notarialnego podejmowanych w formie uchwał ma zastosowanie przepis art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (por. uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 sierpnia 2010 r. wydanego w sprawie III ZS 18/10). Analogicznym przepisem jest art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem organy samorządu zawodnego notariuszy odmawiają wydania zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej, do którego wydania są obowiązane zgodnie z art. 72 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, W sytuacji w której aplikant spełnił wymagania "odbycia aplikacji" wskazane w art. 72 § 1 iw podanych wcześniej przepisach rozporządzenia, to powinny podać konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego dającego podstawę dla podjęcia takiej uchwały. W państwie demokratycznym, w którym rządzi prawo, organy władzy publicznej mogą powstać tylko na podstawie prawnej, a normy prawne muszą określać ich kompetencje, zadania i tryb postępowania, wyznaczając tym samym granice ich aktywności. Organy te mogą działać tylko w tych granicach. O ile jednostka ma swobodę działania zgodnie z zasadą, że co nie jest wyraźnie zabronione przez prawo, jest dozwolone, to organy władzy publicznej mogą działać tylko tam i o tyle, o ile prawo je do tego upoważnia, przy czym obywatel może zawsze domagać się podania podstawy prawnej, na jakiej organ podjął konkretną działalność. Jest to zgodne z wymogami wynikającymi z zasady demokratycznego państwa prawnego. Kontrolę przestrzegania tych zasad sprawują organy działające w trybie nadzoru, sądy, a także Trybunał Konstytucyjny (W. Skrzydło, Komentarz do art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Zakamycze 2002). Sąd dokonując kontroli zaskarżonej uchwały stwierdza, że podany w podstawie prawnej rozstrzygnięcia przepis art. 72 ustawy - Prawo o notariacie, jak i w uzasadnieniu uchwały § 13 rozporządzenia, z przyczyn omówionych wcześniej, nie uzasadniał odmowy wydania wnioskowanego przez skarżącego zaświadczenia o odbyciu aplikacji notarialnej.

Zauważyć także należy, że samorząd notariuszy nie może poszukiwać normy prawnej dla takiego zachowania przez dokonywanie obowiązującej wykładni przepisów prawa powszechnie obowiązującego, a już na pewno nie przez uzasadnianie odmowy wydania owego zaświadczenia argumentacją przedstawianą w uchwale. Argumentację tę można po krótce streścić w ten sposób. Skoro § 13 rozporządzenia daje możliwość samorządowi przeprowadzania kolokwiów, to należy przyjąć, że kolokwia służą do sprawdzenia wiedzy aplikanta. Jeżeli zatem aplikant nie wykazał się pożądaną wiedzą, to nie można wydać mu zaświadczenia o odbyciu aplikacji, stanowiącego warunek dopuszczenia do egzaminu. Argumentację taką można postrzegać jedynie w kategoriach słusznościowych, gdyż nie znajduje ona żadnego ugruntowania w przepisach Prawa o notariacie, jak również w przepisach rozporządzenia.

W tych warunkach, stwierdzając naruszenie wymienionych przepisów prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, a o kosztach w oparciu o art. 200 p.p.s.a.