Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 899/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust 3, ust. 3b, art. 137, art. 142, art. 229
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2022 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 14 kwietnia 2022 r. nr NWXIV.7581.3.46.2021 w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta Z., wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 136 ust 3, ust. 3b, art. 137, art. 142, art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm., dalej w skrócie "u.g.n.") oraz art.104, art. 105 § 1 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735, dalej w skrócie "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku A. G., T. G. i W. S. orzekł o:

1. umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, położonej w G. przy ul. [...], Obręb [...], obejmującej: działki oznaczone numerami 1 i 2 o łącznej powierzchni 0,0551 ha, jednostka rejestrowa G433, działkę nr 3, o powierzchni 0,0256 ha, jednostka rejestrowa G412 oraz działkę nr 4 o pow. 0,0700 ha jednostka rejestrowa G103 na rzecz spadkobierców poprzedniego współwłaściciela nieruchomości tj. T. G. w udziale wynoszącym 1/72 części i W. S. w udziale wynoszącym 1/72 części.

2. odmowie zwrotu na rzecz spadkobierców poprzedniego współwłaściciela nieruchomości tj. T. G. w udziale wynoszącym 1/72 części i W. S. w udziale wynoszącym 1/72 części nieruchomości położonych w G. w rejonie ul. [...] i [...], Obręb [...], obejmujących działki: nr 5 o pow. 0,1713 jednostka rejestrowa G265, nr 6 o pow. 0,0575 ha jednostka rejestrowa G698, nr 7 o pow.0,0065 ha jednostka rejestrowa G729, nr 8 o pow. 0,0428 ha jednostka rejestrowa 0729, nr 9 o pow. 0,0029 ha jednostka rejestrowa G688, nr 10 o pow. 0,0734 ha jednostką rejestrowa G688, nr 11 o pow. 0,0057 ha jednostka rejestrowa 0633, nr 12 pow. 0,0983 ha jednostka rejestrowa G353, nr 13 o pow. 0,263 ha jednostka rejestrowa G412 i nr 14 o pow. 0,0246 jednostka rejestrowa G 104.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że wnioskiem z dnia 14 maja 2020 r. A. G. zwróciła się do Prezydenta Miasta G. o zwrot udziału w działkach nr 4, 15, 16, 17 .18 w obrębie [...] w G. Wniosek ten został złożony z zachowaniem ustawowego 12 miesięcznego terminu, wynikającego z art. 3 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801).

Jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy powyższego wniosku Wojewoda Śląski postanowieniem z dnia 31 grudnia 2020 r. wyznaczył Prezydenta Miasta Z., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej (dalej – organ I instancji).

W toku postępowania ustalono, że decyzją z dnia 30 listopada 1979 r. nr [...] Prezydent Miasta G. wywłaszczył zabudowane nieruchomości położone w G. przy ul [...] obejmujące działki nr 15, 16, 17, 18 o łącznej powierzchni 5900 m2 stanowiące współwłasność spadkobierców R. S.: M. S. z domu O. w 1/4 niewydzielonej części oraz dziewięciu innych osób wskazanych po 1/12 niewydzielonej części (tj. A. A. S. zamężnej O., J. E. S., B. J. S. zamężnej P., E. M. S. zamężnej S., J. T. S., A. F. S., A. M. S., E. A. S., M. K. S. zamężnej H.).

Organ ustalił także, że spadkobiercami R. S. byli: jego żona M. S. oraz dzieci – A. G., L. S. i P. S. po 1/4 części, przy czym spadek po M. S. nabyli A. G., L. S. i P. S. po 1/3 części.

A. G. zmarła po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości, a spadek po niej nabyli synowie T. G. i W. S. po ½ części.

Organ I instancji ustalił także, że działka 17 została oznaczona numerem 1, działka nr 18 została oznaczona numerem 2 natomiast działka nr 16 uległa podziałowi, w wyniku którego powstały działki nr 19 i 20 Działka nr 19 została oznaczona numerem 11. Działka nr 20 została geodezyjnie podzielona na działki 21, 22, 23 i 24, które następnie oznaczono odpowiednio numerami 3, 13, 10 i 8. Działka nr 15 uległa podziałowi, w wyniku którego powstały działki nr 25 i 26. Działka nr 25 została oznaczona nr 27. Działka nr 26 została podzielona na działki nr: 28, 29, 30, 31, 32, które zostały oznaczone odpowiednio numerami 9, 7, 6, 5, 33. Natomiast działka nr 4 nie była przedmiotem wywłaszczenia.

Organ wyjaśnił także, że w odrębnym postępowaniu ostateczną decyzją z dnia 30 kwietnia 2021 r. nr [...] orzekł o zwrocie udziałów wynoszących 1/72 części w działkach nr 1, 2 i 3 odpowiednio na rzecz T. G. i W. S. Dlatego w tym zakresie, jak i w odniesieniu do działki nr 4 postępowanie jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu.

Organ przywołał także treść wskazanej powyżej decyzji wywłaszczeniowej z dnia 30 listopada 1979, z której wynika, że działki nr 15, 16, 17, 18 zostały wywłaszczone pod budowę osiedla mieszkaniowego im. [...] zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym przez Prezydenta Miasta G. decyzją z dnia 10 października 1977 r. nr [...].

Na podstawie fragmentu planu realizacyjnego, stanowiącego załącznik do tej decyzji ustalono, że:

- teren pierwotnych działek nr 15 i 16 przeznaczony został pod budowę budynku mieszkalnego wielolokalowego, stacji trafo, miejsc postojowych oraz infrastrukturę osiedlową

- decyzją Architekta Miejskiego z 23 maja 1986 r. nr [...] zatwierdzono plan zagospodarowania terenu pod budowę 56 boksowego zespołu garażowego, następnie decyzją nr [...] z 14 lipca 1987 r. zatwierdzono aneks do tego planu zagospodarowania, obejmujący budowę dodatkowych 5 boksów garażowych.

Jednocześnie według organu z otrzymanej dokumentacji geodezyjnej wynika, że:

- działka nr 27 zabudowana jest garażami, na działce 5 usytuowany jest fragment budynku mieszkalnego wielorodzinnego, zieleń osiedlowa, miejsca postojowe i ciągi piesze;

- na działkach nr 6, 7, 9, 8, 10 znajdują się miejsca postojowe, zieleń osiedlowa i ciągi piesze;

- działka nr 11 zabudowana jest stacją trafo;

- działki nr 13 i 33 stanowią drogi wewnętrzne osiedlowe, co potwierdził Prezydent Miasta G. pismem z 4 maja 2021 r. nr [...]

Według organu inwestycja polegającą na budowie osiedla mieszkaniowego nie ogranicza się tylko do budowy budynków mieszkalnych, ale obejmuje również całą infrastrukturę tego osiedla w postaci budynków handlowych, usługowych oraz urządzeń towarzyszących jak również takie obiekty jak szkoły, przedszkola, żłobki, ośrodki zdrowia, ciągi komunikacyjne, parkingi, tereny sportowe, rekreacyjne, tereny zieleni osiedlowej, ale również sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze itp. Teren osiedlowy nie musi być w całości pokryty inwestycjami budowlanymi. Z uwagi na powyższe Prezydent Miasta Z. ustalił, że na całym terenie wywłaszczonych działek nr 15 i 16 został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Ponadto na podstawie art. 229 u.g.n. wnioskodawcom nie przysługuje roszczenie o zwrot działek nr 6, 7, 8, 9, 10, 27, ponieważ na podstawie umowy z dnia 27 października 1994 r. zostały oddane w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej przy [...], co zostało ujawnione w księgach wieczystych prowadzonych dla tych działek, a prawo to istniało w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ wskazał ponadto, że odszkodowanie za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości zostało wypłacone do depozytu sądowego, ponieważ część współwłaścicieli wyjechała na pobyt stały do RFN, a część nie figurowała jako zameldowana na terenie kraju i miejsca ich pobytu nie były znane.

Odwołanie od powyższej decyzji w zakresie dotyczącym jej punktu 2 wniósł W. S., domagając się jej uchylenia w tym zakresie oraz przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organ I instancji. Wskazał przy tym, że organ I instancji powinien wszcząć postępowanie zmierzające do wydania decyzji o waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i to zwaloryzowane odszkodowanie powinno zostać wpłacone do depozytu sądowego. Odwołujący poinformował także, że nie podjął depozytu sądowego za wywłaszczenie, gdyż nie został on zwaloryzowany do aktualnej wartości rynkowej. Według niego odmowa wpłaty zwaloryzowanego odszkodowania za jego udziały w wywłaszczonych nieruchomościach rażąco narusza art. 2 Konstytucji RP.

Odwołanie nie przyniosło jednak oczekiwanego skutku, gdyż zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 14 maja 2022 r. nr NWXIV.7581.3.46.2021 Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zrelacjonował szczegółowo przebieg dotychczasowego postępowania, a także przybliżył podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia. Powołując się zaś na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 marca 2014 r. sygn. P 38/11 organ odwoławczy zaakcentował, że w przypadku realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła. Według Wojewody zasadnicze znacznie ma więc to, czy działki objęte wnioskiem o zwrot zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia tj. pod osiedle mieszkaniowe w G. i czy inwestycja ta została zrealizowana.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda przyjął założenie, że im w dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym bardziej ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności. W przypadku zaś realizacji takiej inwestycji jak osiedle mieszkaniowe o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia świadczy nie tylko zabudowanie budynkami mieszkaniowymi, ale także wszelkimi innymi obiektami, które są potrzebne dla osiedla lub były wykorzystywane przy jego budowie. Może to być inne niż zabudowa zagospodarowanie służące osiedlu.

W ocenie Wojewody zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do potwierdzenia realizacji celu wywłaszczenia na wskazanych - w sentencji decyzji organu I instancji - działkach. Znajdują się na nich: blok mieszkalny i garaże, urządzona jest zieleń, ciągi piesze, miejsca postojowe dla samochodów i wewnętrzna drogi osiedlowe oraz służąca osiedlu infrastruktura techniczna (stacja trafo). Są to elementy nierozerwalnie związane z infrastrukturę osiedli mieszkaniowych, czego zresztą odwołujący nie kwestionuje.

Organ wyjaśnił także, że w sytuacji braku podstaw do zwrotu nieruchomości organ nie miał obowiązku dokonywania waloryzacji odszkodowania, gdyż waloryzacja jest konieczna w sytuacji zwrotu nieruchomości.

Według organu odwoławczego zgromadzona dokumentacja nie daje natomiast podstaw do potwierdzenia stanowiska organu, że w stosunku do działek 7, 9, 8, 10, 11 (oprócz działki 27) wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem roszczenie o zwrot nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia W życie ustawy, tj. 1 stycznia 1998 r. (art. 242 u.g.n.) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ utrzymuje, że działki te oddano w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej przy [...], na podstawie umowy z 7 października 1994 r. rep. [...]. Jak jednak wynika z treści tej umowy, na jej podstawie oddano w użytkowanie wieczyste działki 34, 35, 36 i 37, natomiast przedłożona przez Prezydenta Z. dokumentacja nie daje podstaw do przyjęcia, że są one tożsame z działkami 7, 9, 8, 10, 11. Kwestia ta, wobec wykorzystania tych działek zgodnie z celem wywłaszczenia, nie wpływa jednak na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Ponadto według Wojewody stronami niniejszego postępowania są: W. S. i T. G. (spadkobiercy byłych współwłaścicieli nieruchomości), gmina G., P. w G., Spółdzielnia Mieszkaniowa przy [...] z siedzibą w G. i T. SA z siedzibą w K., (właściciele i użytkownicy wieczyści przedmiotowych nieruchomości). Tymczasem organ I instancji stronami kontrolowanego postępowania uczynił jedynie W. S., T. G. i gminę G., pominął zatem inne podmioty posiadające interes prawny w niniejszej sprawie, tj. P. w G., Spółdzielnię Mieszkaniową przy [...] z siedzibą w G. i T. SA z siedzibą w K. Zdaniem Wojewody nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, zaprezentowanym w piśmie z 7 stycznia 2022 r., że zbycie przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczonych nieruchomości na rzecz innych podmiotów powoduje, że tracą one interes prawny w sytuacji ubiegania się o zwrot tych nieruchomości.

Wojewoda, naprawiając błąd Prezydenta Z., poinformował P. w G., Spółdzielnię Mieszkaniową przy [...] i T. SA o toczącym się postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości.

Skargę na powyższą decyzję Wojewody wniósł W. S., domagając się jej uchylenia.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zaskarżona decyzja jest błędna, a wymienione we wniosku działki zostały odebrane jego pradziadkowi R. S. w czasach PRL bez odszkodowania. Obecnie są one używane przez Miasto G. Według skarżącego działki te powinny być zwrócone spadkobiercom.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia 29 września 2022 r. o oddalenie skargi wniosła P., jako uczestnik postępowania, zauważając, że skarżący nie przedstawił żadnej argumentacji na poparcie swoich twierdzeń. Ponadto w piśmie podniesiono, że działka nr 5 jest własnością uczestnika. Cele wywłaszczenia zostały na niej zrealizowane, gdyż znajduje się na niej fragment budynku mieszkalnego, zieleń osiedlowa, miejsca parkingowe i ciągi piesze.

Na rozprawie w dniu 5 października 2022 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Dodał, że według skarżącego cel wywłaszczenia na części działek nie został zrealizowany, co uzasadnia żądanie ich zwrotu. Z kolei pełnomocnik uczestnika podtrzymał stanowisko przedstawione w piśmie z dnia 29 września 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022 r., poz. 329) dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd, w oparciu o wskazane powyżej kryteria, kontrola legalności zaskarżonej decyzji Wojewody, wykazała, że decyzja ta nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organu nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiot kontroli sprawowanej w rozpoznawanej sprawie w oparciu o wskazane powyżej kryteria stanowiła decyzja Wojewody z 14 kwietnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ I instancji orzekł także o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działek nr 1, 2 i 3 (pkt 1 decyzji organu I instancji). Jednak rozstrzygnięcie w tym zakresie nie zostało objęte odwołaniem i stało się ostateczne.

Materialnoprawną podstawę ewentualnego uwzględniania zgłoszonych w niniejszej sprawie żądań o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zawierają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie: t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) – dalej w skrócie jak dotychczas "u.g.n.". Jak stanowi art. 136 ust. 1 u.g.n., nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137 u.g.n., chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

W świetle przytoczonych powyżej przepisów pierwszym i podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest obiektywnie stwierdzona jej zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Wykładnia pojęcia "zbędności" wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., prowadzi do wniosku, że o zwrocie nie decyduje wyłącznie niedochowanie wskazanych tam terminów. Podstawową przesłanką zwrotu jest bowiem w ogóle niezrealizowanie celu wywłaszczenia. Dopiero wówczas, gdy nie doszło do jego zrealizowania, ma miejsce ocena, czy upłynął już siedmioletni okres dla rozpoczęcia realizowania celu albo dziesięcioletni dla jego ukończenia, przy czym ten drugi termin ma zastosowanie tylko wówczas, gdy doszło do rozpoczęcia realizacji celu. Zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 991/18). Określone w punktach 1 i 2 terminy 7 i 10 lat stanowią tylko dopełnienie przesłanki zbędności. Istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Użyte w przepisie sformułowanie "pomimo upływu" znaczy tylko tyle, że zgłoszone przed upływem wyżej wymienionych terminów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie będzie mogło zostać zaspokojone.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13 marca 2014 r., w sprawie o sygn. akt P 38/11 (Dz. U. z 2014 r., poz. 376), rozstrzygając kwestię wstecznego działania art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n., w sytuacji gdy cel wywłaszczenia zrealizowano przed 22 września 2004 r., wskazał również, że w literalnej wykładni art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. nacisk należy położyć w pierwszej mierze na ustaleniu przesłanki "cel wywłaszczenia nie został zrealizowany", a dopiero na drugim etapie i w razie niespełnienia pierwszej przesłanki - na ustaleniu, czy celu nie zrealizowano "pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna". Tym samym również według Trybunału Konstytucyjnego terminy 7 i 10 lat należy traktować jako dopełnienie przesłanki zbędności, a organ rozpatrujący żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jedynie w sytuacji, gdy ta nie została jeszcze wykorzystana na cel wywłaszczenia, winien ustalić, czy upłynęły już wyżej wymienione terminy i w razie dokonania pozytywnego ustalenia wydać decyzję o zwrocie, w przeciwnym razie - o odmowie zwrotu.

Jednocześnie stwierdzić należy, że w sytuacji, w której cel wywłaszczenia został zrealizowany, zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. Przy czym, ocenę realizacji celu wywłaszczenia należy dokonywać na dzień złożenia wniosku o jej zwrot. Zatem w przypadku pomyślnej realizacji celu wywłaszczenia przed dniem złożenia wniosku nie jest możliwy zwrot nieruchomości niezależnie od terminu, kiedy ta realizacja nastąpiła.

Mając na względzie przedstawione dotychczas rozważania stwierdzić należy, że obowiązkiem organów administracji w realiach rozpoznawanej sprawy było najpierw ustalenie celu, na jaki przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona, a następnie ustalenie, czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a to wobec niezrealizowania celu tego wywłaszczenia. Sprawowana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej obecnie decyzji Wojewody wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy prawidłowo ustalono cel wywłaszczenia oraz czy prawidłowo ustalono, że cel ten został zrealizowany.

Oceniając, czy organ prawidłowo ustalił cel wywłaszczenia przedmiotowych działek zauważyć najpierw należy, że w realiach rozpoznawanej sprawy decyzja wywłaszczeniowa wydana została w 1979 r., a zatem ponad 40 lat temu, w całkowicie odmiennych od obecnych warunkach ustrojowych. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 14 czerwca 2017 r., sygn. I OSK 2625/16, zasadnie wskazuje, że interpretacja celu wywłaszczenia powinna uwzględniać realia, w jakich ono następowało. Kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są bowiem między innymi od okresu, w jakim dochodziło do wywłaszczenia. Wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia powinny być oceniane adekwatnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania rozstrzygnięcia wywłaszczeniowego, a nie z daty dokonywania kontroli.

W ocenie Sądu organ I instancji jako cel wywłaszczenia prawidłowo wskazał budowę osiedla mieszkaniowego im. [...] w G. Prawidłowo przy tym organ ustalił, że budowa ta miała zostać przeprowadzona zgodnie z planem realizacyjnym zatwierdzonym przez Prezydenta Miasta G. decyzją z dnia 10 października 1977 r. nr [...]. Wynika to wprost z uzasadnienia znajdującej się w aktach administracyjnych decyzji wywłaszczeniowej. Organ nie ograniczył się jednak do ogólnie sformułowanego celu wywłaszczenia i analizie poddał fragmenty planu realizacyjnego, stanowiącego załącznik do tej decyzji. W ten sposób ustalono, że teren pierwotnych działek nr 15 i 16 przeznaczony został pod budowę budynku mieszkalnego wielolokalowego, stacji trafo, miejsc postojowych oraz infrastrukturę osiedlową. Ustalenia te zdaniem Sądu są prawidłowe. Zaaprobować także należy to, że organ sięgnął do treści decyzji Architekta Miejskiego z 23 maja 1986 r. nr [...], którą zatwierdzono plan zagospodarowania terenu pod budowę 56 boksowego zespołu garażowego, oraz decyzji z dnia 14 lipca 1987 r. nr [...], zatwierdzającej aneks do tego planu zagospodarowania obejmujący budowę dodatkowych 5 boksów garażowych. Są to decyzje późniejsze niż decyzja wywłaszczeniowa. Należy je jednak zdaniem Sądu traktować jako w istocie uszczegółowienie celu wywłaszczenia wskazanego w powyższej decyzji wywłaszczeniowej. Ustalony w ten sposób przez organ I instancji cel wywłaszczenia został, zdaniem Sądu słusznie, zaaprobowany przez organ odwoławczy.

Ponadto w ocenie Sądu w toku przeprowadzonego postępowania organy prawidłowo oceniły kwestię, czy wskazany powyżej cel wywłaszczenia został zrealizowany. Nie budzi zastrzeżeń Sądu oparcie się w tym zakresie na zgromadzonych w aktach sprawy wydrukach z geoportalu, obrazujących stan zagospodarowania przedmiotowych działek. Wynika z nich, że:

- działka nr 27 zabudowana jest garażami, na działce 5 usytuowany jest fragment budynku mieszkalnego wielorodzinnego, zieleń osiedlowa, miejsca postojowe i ciągi piesze;

- na działkach nr 6, 7, 9, 8, 10 znajdują się miejsca postojowe, zieleń osiedlowa i ciągi piesze;

- działka 11 zabudowana jest stacją trafo;

- działki 13 i 33 stanowią drogi wewnętrzne osiedlowe;

Zgodność powyższych wydruków z faktycznym sposobem zagospodarowania nie była kwestionowana przez skarżącego. Stąd należy uznać, że ustalony przez organ I instancji i zaaprobowany przez Wojewodę sposób zagospodarowania przedmiotowych działek nie stanowi przedmiotu sporu.

W kontekście przedstawionej dotychczas oceny kontrolowanego rozstrzygnięcia Wojewody poczynić należy ogólną uwagę, że w przypadku gdy, tak jak w realiach rozpoznawanej sprawy, ustalono, że celem wywłaszczenia było przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości pod budownictwo mieszkaniowe (budowę osiedla mieszkaniowego), to nie budzi wątpliwości, że realizacja takiego celu odbywać się będzie nie tylko poprzez budowę poszczególnych budynków mieszkalnych lecz także poprzez budowę infrastruktury towarzyszącej, w tym m.in. sieci dróg zarówno publicznych, jak i wewnętrznych, chodników, urządzenie alejek, placów i terenów zielonych lub poprzez inne zagospodarowanie, pozostające w ścisłym, funkcjonalnym związku z zabudową mieszkaniową.

W świetle dotychczasowych rozważań skarga nie mogła odnieść oczekiwanego przez stronę skarżącą skutku. Prawidłowo ustalony przez organy sposób zagospodarowania przedmiotowych działek świadczy o tym, że zostały one w całości wykorzystane na realizację celu wywłaszczenia.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż podniesione w skardze zarzuty jako bezzasadne nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Powołane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.