Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 40/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Sędziowie sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia WSA Bożena Popowska Protokolant referent - stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego W. G. kwotę 160 ( stosześćdziesiąt ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/ B.Popowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus JF


UZASADNIENIE

W dniu [...] października 2002 r. na Terminalu Odpraw Celnych w O. miała miejsce kontrola dokumentów związanych z wykonywaniem transportu drogowego przez pojazd silnikowy marki Renault o numerze rejestracyjnym [...] wraz z przyczepą o numerze rejestracyjnym [...]. W wyniku kontroli ustalono, że transport drogowy wykonywany był bez posiadania w pojeździe właściwie wypełnionego dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, bowiem okazana do kontroli karta opłaty serii [...] była wypełniona w połowie. Decyzją z dnia [...] października 2002 r. Nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w O. nałożył na stronę postępowania i jednocześnie właściciela przedmiotowego pojazdu W. G. - Transport Ciężarowy, karę pieniężną w wysokości 4000 zł. Jako podstawę prawną podjętej decyzji organ powołał art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. Nr 125 poz. 1371 ze zm.) oraz §2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2002 r. w sprawie wysokości kar pieniężnych w transporcie drogowym (Dz.U. Nr 115 poz. 999).

Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie, zarzucając organowi naruszenie przepisu art. 74 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, wskazując na wadliwość wystawienia protokołu kontroli, a także naruszenie art. 93 ust. 5 tej ustawy poprzez pominięcie w pouczeniu zawartym w decyzji dokładnego adresu organu II instancji. Zdaniem strony w sprawie brak było podstaw do nałożenia kary na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 6 przedmiotowej ustawy. Stawiając powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu odwołania strona wskazała, iż załącznik do protokołu kontroli nie został podpisany przez urzędnika dokonującego kontroli a nadto posiada inną datę, niż sam protokół kontroli. Odwołujący wskazał także, że zarówno w protokole kontroli, jak i w wydanej decyzji, organ nie podał godziny przeprowadzania kontroli, która ma istotne znaczenie w powyższej sprawie bowiem w dniu 9 października 2002 r. od godziny 1350 do godziny co najmniej 1840 pojazd przebywał na terminalu celnym i w tym czasie nie korzystał z drogi krajowej. Odwołujący się podniósł także, że art. 5 ust. 1 ustawy o drogach publicznych nie zalicza terminalu do drogi krajowej, co oznacza, iż za czas postoju na terminalu nie istnieje obowiązek uiszczenia przedmiotowej opłaty.

W dniu 7 grudnia 2002 r. odwołujący się złożył dodatkowe wyjaśnienia, wskazując, iż posiadał kartę opłaty drogowej ważną do 9 października 2002 r. godziny 1430, natomiast na terminal przyjechał o godzinie 1350, co potwierdza zapis załączonych do odwołania dyskietek tachografu. Zdaniem strony czas od godziny 1350 do godziny 1535 spędzony został przez nią na terminalu- w agencji celnej i w kolejce do odprawy celnej. Odwołujący wyjaśnił, że po godzinie 1500 miała miejsce odprawa i wówczas celnik nakazał mu wypisać nową winietę, gdyż uznał, że karta dobowa nr [...] jest nieważna. Odwołujący się stwierdził, iż celnik nie ma racji, zaczął wypełniać nową kartę dobową nr [...] równocześnie dyskutując na temat ważności poprzedniej karty dobowej, a wówczas celnik nie pozwolił mu wypełnić nowej karty dobowej i częściowo wypisaną wyrwał mu ją z ręki, a następnie sporządził protokół z kontroli nr [...]. Odwołujący się wskazał także, że nieprawdą jest, jakoby nie zgłaszał zastrzeżeń do wyniku kontroli, bowiem chciał rozmawiać w tej sprawie z kierownikiem zmiany, ale nie został przez niego przyjęty, a z racji konieczności wywiązania się z umowy przewozu nie mógł dłużej czekać na granicy.

Decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] Dyrektor Izby Celnej zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy, wskazując na ustawowy obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych przez przedsiębiorców wykonujących transport drogowy na terytorium RP oraz na obowiązek posiadania w pojeździe i okazywania na żądanie uprawnionego do kontroli organu dowodu uiszczenia należnej opłaty za korzystanie z dróg krajowych. Zdaniem organu II instancji postępowanie w sprawie było prawidłowe, zaś sama kara wymierzona została zgodnie z przepisami. Wyjaśniając, iż twierdzenia odwołującego się nie mają oparcia w materiale dowodowym sprawy, organ podał, że podstawą wymierzenia kary była karta nr [...], która była wypełniona wadliwie, zaś dowód, na jaki powołuje się odwołujący się, w postaci karty opłaty drogowej serii [...], podczas dokonywania kontroli dokumentów był już nieważny, bowiem okres jego ważności upłynął o godzinie 1430 w dniu 9 października 2002 r., a także, że karta ta nie została przedstawiona kontrolującym. Organ II instancji wskazał także, iż wyciąg z systemu ruchu pojazdów Urzędu Celnego w Olszynie stwierdza, iż pojazd odwołującego się wjechał na płytę terminala w dniu 9 października dopiero o godzinie 1535. Powołując się na treść art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy o drogach publicznych organ wyjaśnił, iż do dróg krajowych zalicza również drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy, a do takich należy terminal odpraw, stąd za przejazd terminalem także istnieje obowiązek uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych. Odnosząc się zarzutów dotyczących oznaczenia daty sporządzenia protokołu, będącego załącznikiem do protokołu nr 32 oraz drobnych omyłek w pisowni, organ II instancji wskazał, iż nie miały one żadnego wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

Składając do tut. Sądu skargę na powyższą decyzję W. G. wniósł o jej uchylenie i stwierdzenie, iż w przedmiotowej sprawie nałożona kara pieniężna jest bezzasadna lub ewentualnie o uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował zaliczenie terminalu do kategorii dróg krajowych i tym samym obowiązek posiadania w jego przypadku dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. Powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie uchybień proceduralnych podczas przeprowadzonej kontroli oraz wskazując na wadliwość sporządzenia protokołu z tej kontroli skarżący wskazał, iż z przedłożonych dyskietek z tachografu wynika jednoznacznie, iż w chwili wjazdu na terminal posiadał ważną kartę opłaty, zaś na samym terminalu przejścia granicznego w O. przebywał co najmniej do godziny 1840 w dniu 9 października 2002 r.

Na rozprawie przeprowadzonej przed tut. Sądem w dniu 19 stycznia 2006 r. skarżący wnosił i wywodził jak w skardze, w szczególności podkreślając, że na teren terminalu wjechał przed godzina 1430 w dniu 9 października 2002 r., co dokumentuje zapis tachografu. Skarżący wyjaśnił, iż pola ciemne zaznaczone na środkowej części wydruku z tachografu na ten dzień dokumentują czas postoju pojazdu. Skarżący, po okazaniu karty pojazdu sporządzonej przez Urząd Celny w O. (karta 21 akt administracyjnych organu I instancji) wyjaśnił, że nie ma wiedzy, w jaki sposób oraz kiedy organ celny oznacza czas wjazdu na terminal oraz dlaczego na karcie tej odnotowano godzinę 1535.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji co do zasadności wymierzenia w badanym przypadku kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez posiadania w pojeździe należnego dowodu uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz obowiązku uiszczenia takiej opłaty za przejazd na obszarze terminalu. Organ wskazał, iż zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (t.j. Dz.U. Nr 160 poz. 1071) do dróg krajowych zalicza drogę granica Państwa-Olszyna-Golnice-Krzywa o oznaczeniu A12. Zdaniem organu twierdzenia skarżącego, iż w chwili kontroli posiadał ważną kartę opłaty, nie mają oparcia w materiale dowodowym sprawy, bowiem dokument serii A o numerze [...] nie został przedstawiony kontrolującym, zaś wskazane przez niego uchybienia protokołu są oczywistymi omyłkami pisarskimi, które nie miały żadnego wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. W ramach tej kontroli Sąd ocenia, czy organ administracyjny prawidłowo ustalił stan faktyczny, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy i czy prawidłowo zastosował właściwe normy prawne. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle zarzutów podniesionych w treści skargi podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie ma ustalenie dokładnej godziny wjazdu pojazdu skarżącego w obszar terminalu celnego oraz rozstrzygnięcie, czy wielogodzinne oczekiwanie w tym obszarze na odprawę celną, w niczym niezawinione przez przewoźników, wymaga legitymowania się dowodem uiszczenia za ten czas przedmiotowej opłaty, która jak wyżej wskazano, pobierana jest za przejazd pojazdu po drogach krajowych. Zważyć należy, iż zaliczenie do drogi krajowej następuje w drodze powołanego przez organ rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r., zaś sam przebieg dróg krajowych ustala minister właściwy ds. transportu w wydanym przez ten organ rozporządzeniu. Jednocześnie powoływany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepis art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 71 poz. 838 ze zm.) nakazuje zaliczyć do dróg krajowych drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy. W art. 4 pkt 2 tej ustawy zawarto definicję drogi, w myśl której jest to budowla wraz z drogowymi obiektami inżynierskimi, urządzeniami oraz instalacjami, stanowiącą całość techniczno-użytkową, przeznaczona do prowadzenia ruchu drogowego, zlokalizowana w pasie drogowym. Z kolei zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy przez pas drogowy rozumieć należy wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Z racji szczególnej funkcji terminalu celnego, którą jest obsługa ruchu granicznego, obszar ten wraz z prowadzącymi do niego drogami są elementem drogi krajowej - w tym przypadku o oznaczeniu A12. W ocenie Sądu powyższe regulacje jednakże nie przesądzają o obowiązku posiadania dowodu uiszczenia opłaty za przejazd drogą krajową, który to obowiązek wynika z przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371), a nie z przepisów ustawy o drogach publicznych. Art. 42 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy o transporcie drogowym stanowi o obowiązku uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych przez przedsiębiorcę wykonującego transport drogowy oraz wykonującego przewozy na potrzeby własne. Obowiązek uiszczania opłat za przejazd w obszarze terminalu do miejsca odprawy skarżący kwestionował już w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, podnosząc iż od godziny ok. 1350 do 1840 przebywał na terminalu i czekał na odprawę. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej powołał się na wskazaną wyżej definicję drogi krajowej, przesądzając tym samym o obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt pojazdu na obszarze terminalu. W ocenie Sądu taka argumentacja jest niewystarczająca, nie uwzględnia bowiem specyfiki funkcjonowania terminalu odpraw na przejściu granicznym w O. w badanym okresie, w tym czasu oczekiwania na odprawę. Zważyć także należy, iż wskazany przepis art. 42 ustawy o transporcie drogowym, w jego ust. 2 stanowi, iż stawki przedmiotowej opłaty, uzależnione są m.in. od czasu przejazdu po drogach krajowych. Zdaniem Sądu wykładnia celowościowa tego przepisu nakazuje uznać, iż chodzi tutaj o efektywny czas przejazdu po drodze krajowej, a do takiego nie sposób zaliczyć czasu postoju w obszarze terminalu, który wynika z konieczności wielogodzinnego oczekiwania w kolejce na odprawę, gdy pojazd w istocie nie wykonuje przejazdu, lecz przesuwa się w kolejce do odprawy. Zdaniem Sądu choć pojazd znajduje się w tym czasie na obszarze stanowiącym element drogi krajowej, oczekując na odprawę, na przewoźnikach nie ciąży z tego tytułu obowiązek wykupienia dodatkowej opłaty za ten czas. W tych okolicznościach dla ustalenia, czy w sprawie istniał obowiązek legitymowania się ważną kartą opłaty, istotne znaczenie ma odniesienie się do wykazywanego przez skarżącego czasu wjazdu w obszar terminalu. Tym samym w tym konkretnym przypadku podstawowej mocy dowodowej w niniejszej sprawie nie będzie miał wypis z rejestru odpraw celnych, na który powołuje się Dyrektor Izby Celnej, a który zawarty jest na karcie akt administracyjnych nr 21 i z którego wynika, że wjazd pojazdu na terminal odnotowano o godzinie 1535.

Zarówno w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, jak i w treści skargi skarżący dokumentuje, poprzez załączenie wykresów z tachografu zamontowanego w przedmiotowym pojeździe, iż w obszar terminalu celnego w dniu 9 października 2002 r. wjechał przed godziną 1430. Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Celnej w żaden sposób do dowodów tych nie ustosunkował się, chociaż dowody te mogły mieć decydujący wpływ na wynik całego postępowania. W ocenie Sądu przedstawiony przez odwołującego się odczyt z tachografu wskazuje, iż jest możliwe, że przedmiotowy pojazd wjechał w obszar terminalu przed godziną 1430 dnia 9 października 2002 r., bowiem od ok. godz. 1405 na wydruku pojawiają się pola ciemne, rejestrujące okresy postoju pojazdu. Nie przesadzając o wiarygodności wskazań tachografu, Sąd przede wszystkim miał na uwadze, że nierozstrzygnięcie tej kwestii, stanowi naruszenie zasad postępowania dowodowego i w konsekwencji naruszenie przepisu art. 138 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu administracyjnym zasadą jest merytoryczne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy, który zobligowany jest do dokonania kontroli decyzji organu I instancji zarówno w świetle zarzutów podniesionych w odwołaniu od tej decyzji, jak i obowiązku ponownego dokonania oceny prawnej przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania. Zważywszy nadto, iż w świetle art. 107 §3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. na organie odwoławczym ciąży obowiązek należytego uzasadnienia podjętej w sprawie decyzji, pominięcie w badanym przypadku przez organ II instancji odniesienia się do argumentacji strony oraz powoływanych przez nią dowodów uznać należy za uchybienie mające wpływ na wynik sprawy, tym samym skutkujące koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Pozostałe zarzuty skargi w ocenie Sądu SA uznać należy za chybione. W odniesieniu do zarzutu błędnej interpretacji przez organ celny art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w którym zawarto definicję drogi krajowej, należy wskazać, że wbrew opinii skarżącego do dróg krajowych zalicza się m. in. drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy, a terminal jest właśnie drogą dojazdową do przejścia granicznego. Jednakże, jak wyżej wskazano, wobec konieczności wielogodzinnego oczekiwania pojazdów na odprawę rozważenia wymaga, czy poruszanie się pojazdu w kierunku miejsca odprawy w takich "kolejkowych" warunkach, uznać można za wykonywanie transportu drogowego w rozumieniu, jaki nadaje temu pojęciu przepis art. 42 ustawy o transporcie drogowym.

Sąd nie uznał także zarzutu dotyczącego błędu w dacie znajdującej się na załączniku do protokołu kontroli z dnia 9 października 2002 r. Jak słusznie wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zauważone przez stronę uchybienia nie miały żadnego wpływu na merytoryczny wynik sprawy. Za bezzasadny należy uznać także zarzut braku pouczenia w decyzji I instancji o dokładnym adresie siedziby organu II instancji, skoro w pouczeniu wskazano, że odwołanie od decyzji wnosi się za pośrednictwem organu I instancji, co w sposób wystarczający zapewniło stronie postępowania ochronę jej praw.

Ze wskazanych wyżej powodów zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, zatem na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 97 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271 z późniejszymi zmianami) Sąd orzekł, jak w sentencji. Po myśli art. 152 ww. ustawy Sąd orzekł, że skarżona decyzja nie może być wykonana w całości. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpatrując sprawę ponownie organ II instancji zobligowany jest dokonać analizy oceny przedłożonego przez stronę wydruku tachografu, a dokonując oceny tego dowodu rozważyć czy w momencie wjazdu w obszar terminalu strona legitymowała się ważną kartą opłaty, oraz czy i w jakim stopniu opóźnienie w odprawie nakazywało wykupić i wypełnić nową kartę opłaty. W ocenie Sądu rozważenia wymaga także możliwość przeprowadzenia dowodu z zeznań strony oraz funkcjonariusza celnego przeprowadzającego kontrolę w dniu 9.10.2003 r., celem wyjaśnienia pojawiających się w świetle oświadczeń strony okoliczności wypisywania karty opłaty nr [...], jak również sytuacji panującej w tym dniu na granicy, w tym ustalenia, czy kolejka oczekujących na odprawę pojazdów ustawiała się przed miejscem rejestrowania wjazd na terminal.

/-/B. Popowska /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. MakoszFrymus

jf