Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1770/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 208
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art.  9 pkt 1, art. 17
journal: Dz.U. 2002 nr 155 poz 1287
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. H., W. K. P. P. - U. "B." spółka cywilna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 sierpnia 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 276/06 w sprawie ze skargi E. H., W. K. P. P. - U. "B." spółka cywilna na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 12 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie restrukturyzacji zobowiązań podatkowych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E.H., W.K. - P.P.-U. B. s.c. w M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 12 grudnia 2005 r. w przedmiocie restrukturyzacji zobowiązań podatkowych.

W uzasadnieniu Sąd przedstawił następujący przebieg dotychczasowego postępowania.

Decyzją z dnia 12 grudnia 2005 r. w związku z odwołaniem wniesionym przez E.H. i W.K. wspólników spółki cywilnej "B." w M. od decyzji Prezydenta Miasta M. z dnia 15 marca 2004 r. nr Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie restrukturyzacyjne.

Wyjaśniono, iż w ocenie organu pierwszej instancji spółka nie znajdowała się w sytuacji określonej art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji, należność za miesiąc lipiec 2002 r. nie mogła być objęta restrukturyzacją, gdyż nie miała statusu należności znanej na dzień 30 czerwca 2002 r., a zgłoszenie wniosku o restrukturyzację miało na celu uniknięcie zapłacenia należności.

W odwołaniu od tej decyzji zaskarżono ją w części dotyczącej odmowy objęcia restrukturyzacją należności z tytułu podatku od nieruchomości za lata 1998 - 2001 oraz za miesiące styczeń - czerwiec 2002 r., zarzucając naruszenie art. 1 ust. 2 ustawy o restrukturyzacji poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie art. 191 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

Decyzją z dnia 19 lipca 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i umorzyło postępowanie restrukturyzacyjne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zarzucono powyższej decyzji m.in. naruszenie art. 200 ustawy Ordynacji podatkowej poprzez jego niezastosowanie ponieważ, zdaniem strony, przed wydaniem decyzji przez organ odwoławczy nie umożliwiono stronie wypowiedzenia się w sprawie.

Uwzględniając skargę wyrokiem z dnia 9 czerwca 2005 r. ( sygn. akt I SA/Ka 1351/04 ) Sąd administracyjny uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 19 lipca 2004 r.

W toku dalszego postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ustaliło, że w dniu 30 maja 2005 r. Prezydent Miasta M. wydał postanowienie, którym dokonał z urzędu potrącenia z faktur za wykonane roboty przez P.P.-U. "B." na rzecz Gminy M., zaległości z tytułu podatku od nieruchomości. Wskazano, iż postanowieniem tym objęte zostały również należności zgłoszone do restrukturyzacji za okres : 1998 r., 1999 r., 2000 r., 2001 r. oraz za miesiące od stycznia do lipca 2002 roku.

Postanowienie to po jego zaskarżeniu zażaleniem zostało utrzymane w mocy postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 29 sierpnia 2005 r.

Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 219 w związku z art. 212 ustawy Ordynacja podatkowa był związany swoim postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2005 r. Zdaniem organu drugiej instancji skutkiem powyższego uznać należało, że potrącenie dokonane postanowieniem Prezydenta Miasta M., utrzymanym w mocy przez Kolegium, spowodowało wygaśnięcie należności zgłoszonych do restrukturyzacji ( art. 59 § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa ).

W konsekwencji aktualnie nie istnieją, zdaniem organu odwoławczego, należności mogące stanowić przedmiot postępowania restrukturyzacyjnego.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że uwzględnił przy orzekaniu stan faktyczny istniejący w dacie rozpoznawania przez niego sprawy, w tym zmianę stanu faktycznego zaistniałe po wniesieniu odwołania.

Z tego względu za zasadne uznano uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego w sprawie należności P.P.-U. B. z tytułu podatku od nieruchomości określonych ostateczną decyzją Prezydenta Miasta M. z dnia 22 lipca 2002 r. ( Nr [...] ).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wspólnicy spółki cywilnej "B." w M. wnieśli o uchylenia powyższej decyzji w całości zarzucając jej naruszenie przepisu art. 208 Ordynacji podatkowej w związku z przepisem art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w dalszej części uzasadnienia zważył, iż strony nie mogły, stosując inne niż ustawowe kryteria uznać za należności "znane" w dniu 30 czerwca 2002 r. należności, których wysokość wynikła z decyzji określającej przedmiotową zaległość podatkową wydanej w dniu 22 lipca 2002 r. Należność ta nie mogła również stanowić należności spornej skoro decyzja dotycząca tej należności nie została wydana przed dniem 1 lipca 2002 r.

Zdaniem Sądu należnością znaną w dniu 30 czerwca 2002 r. nie może być należność wynikająca z decyzji określającej daną zaległość podatkową usuniętej z obrotu prawnego przed tą datą.

Wskazano również, iż ze względu na powyższe organ restrukturyzacyjny mógł wydać decyzję o warunkach restrukturyzacji najpóźniej w dniu 30 grudnia 2002 r. Skoro ustawodawca wyraził wolę by termin ten był ostateczny wskazując, że nie może być przedłużony, a podlega wstrzymaniu wyłącznie w przypadku opisanym w art. 15 ustawy o restrukturyzacji, to tym samym odmówił organom restrukturyzacyjnym prawa orzekania o warunkach restrukturyzacji po jego upływie. Dlatego też orzekanie w sprawie przedmiotowej restrukturyzacji niezależnie od tego czy dana należność podlegała restrukturyzacji było po dniu 30 grudnia 2002 r. niedopuszczalne, a tym samym wszczęte wnioskiem z dnia 15 listopada 2002 r. postępowanie stało się bezprzedmiotowe co skutkowało jego umorzeniem z mocy art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji stwierdzenie, że objęte wnioskiem przedsiębiorców należności nie stanowią "należności znanych" w tym "spornych" w rozumieniu ustawy o restrukturyzacji, jak też upływ terminu do wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji powoduje bezprzedmiotowość postępowania w sprawie restrukturyzacji.

Wobec powyższego wywiedziono, iż rację miał więc organ restrukturyzacyjny ustalając, że przedmiotowa zaległość podatkowa nie miała statusu należności znanej na dzień 30 czerwca 2002 r.

W skardze kasacyjnej zarzucono wyrokowi Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach z 8 sierpnia 2006 r. naruszenie prawa materialnego przez naruszenie przepisów prawa materialnego wskutek niewłaściwego zastosowania przepisów art. 2, art. 6, art. 7 ust. 1, art. 9

ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności

publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz. U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.)

przez przyjęcie, że skarżący nie posiadali należności mogących być przedmiotem

postępowania restrukturyzacyjnego.

Zdaniem skarżących błędnie utożsamiono pojęcia należności znanych na dzień 30 czerwca 2002 r. z zaległościami podatkowymi na ten dzień oraz błędnie zastosowano art.9 ust. 1 ustawy restrukturyzacyjnej poprzez posiłkowe stosowanie przepisów prawa materialnego Ordynacji podatkowej w sytuacji braku takiej

konieczności, gdyż podstawowy przepis art. 7 ustawy restrukturyzacyjnej w

zestawieniu z art. 2 tej ustawy jest jasny i nie wymagał innych zabiegów

interpretacyjnych.

Ponad to zarzucono zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie norm prawa procesowego poprzez:

- naruszenie art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak wyjścia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach poza granice skargi i podniesione zarzuty, w szczególności na skupieniu się jedynie na analizie postępowania restrukturyzacyjnego jako bezprzedmiotowego i zupełnym zaprzestaniu analizowania innych przepisów prawa w szczególności przepisów art. 2 pkt 1, art, 14 ust. 1 , art. 15 w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców,

- naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia art. 208 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 9, ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców - poprzez odrzucenie, że organy podatkowe nie były obowiązane do merytorycznego rozpatrzenia wniosku skarżącego o restrukturyzację jego należności podatkowych oraz poprzez nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, w tym poprzez zmianę w istotny sposób kierunku postępowania rozpatrywanej sprawy bez zapewnienia czynnego udziału stronom;

- naruszenia art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi, mimo, że istniały podstawy do jej uwzględnienia, gdyż organ podatkowy naruszył przepisy postępowania, a w szczególności: art. 120, 121, 122 oraz 125 Ordynacji podatkowej poprzez ich niezastosowanie ze szkodą dla praw stron, a które to naruszenia miały na tyle istotny wpływ na wynik sprawy, że na podstawie art. l w związku z art. 145 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skutkowałoby uwzględnieniem skargi w całości;

- naruszenia art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez podanie ogólnikowego uzasadnienia wyroku pozbawiającego stronę informacji o wszystkich przesłankach rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez brak wskazania przesłanek odrzucenia argumentacji strony skarżącej co do tego czy potrącenie należności objętych wnioskiem, co do którego nie wydano decyzji o warunkach restrukturyzacji przed zakończeniem postępowania restrukturyzacyjnego uzasadniało umorzeniem postępowania, w tym brakiem przekonującego wyjaśnienia jego podstawy prawnej, które to uchybienie skutkować winno uwzględnieniem skargi w całości.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i w całości rozpoznanie skargi.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż prawem spółki B. było to, że miała ona zamiar skorzystać z przysługującego jej uprawnienia i przedmiotowe zobowiązanie zostało zgłoszone do postępowania restrukturyzacyjnego. Wniosek w tej sprawie został złożony w dniu 15 listopada 2002r. Tym samym stwierdzono, iż w dniu 30 czerwca 2002 r. istniały należności znane w rozumieniu ustawy restrukturyzacyjnej.

Strona, odmiennie niż sąd pierwszej instancji, wskazała, iż równolegle toczące się postępowanie o potrącenie należności nie pozostawało poza sporem, a kwestia ta podlega do dnia założenia skargi kasacyjnej weryfikacji sądowej.

Zdaniem strony skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny w ogóle nie wziął pod uwagę wykładni treści art. 7 ustawy restrukturyzacyjnej weryfikując postępowanie organów administracyjnych. Jako błędne oceniono założenie, że podlegają restrukturyzacji, te należności o których gmina wiedziała. Wyrażono pogląd zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie nie należy utożsamiać tego pojęcia z zaległościami podatkowymi istniejącymi w dniu 30 czerwca 2002 r.

Zdaniem skarżących w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 208 Ordynacji podatkowej - ponieważ istnieje przedmiot postępowania, którym jest restrukturyzacja należności znanych na dzień 30 czerwca 2002r. oraz istniejących w dniu 15 listopada 2002 r., czyli w momencie składania przez Spółkę wniosku.

Wyprowadzono również wniosek, że ciężkie naruszenie prawa pojawiło się w całym obszarze prawa stosowanego przez dany organ, czego nie zbadał WSA.

Podniesiono, iż działanie Sądu w toku postępowania nie odpowiada nakazom wynikającym z prawa obowiązującego lub też łamie zakazy w nim ustanowione i stosownie do przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi musi skutkować orzeczeniem kasatoryjnym NSA.

Zdaniem skarżącej spółki Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznając skargę zmienił w istotny sposób kierunek postępowania w rozpatrywanej sprawie dokonując zupełnie innej jego oceny w oparciu o ten sam materiał dowodowy. Podniesiono, że taka zmiana wymagała uprzedzenia stron. Podkreślono, że skoro organa podatkowe jak i Sąd w dotychczasowym postępowaniu nie brały jednych okoliczności po uwagę i nagle je podnoszą to strona przeciwna nie ma możliwości się do nich ustosunkować. Zatem skoro Sąd podjął niekorzystna dla skarżonych decyzje i to z innych przyczyn niż te które wykorzystywano dotychczas winien uprzedzić o tym stronę.

Nadto podkreślono, że stosujący prawo Sąd wydał orzeczenie z istotnym przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Jako przykład wskazano kwestię związaną z dopuszczalnością przedmiotowego potrącenia na rzecz gminy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na:

a) błędnej wykładni - co oznacza niewłaściwe odczytanie przez Sąd treści przepisu. W takim przypadku skarżący powinien wskazać, jak zastosowany przepis powinien być rozumiany;

b) niewłaściwym zastosowaniu, to jest dokonaniu wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Strona, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, powinna wskazać przepisy prawa naruszone przez Sąd, jeżeli uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy .

Autor skargi, zarzucając wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach naruszenie przepisów prawa materialnego wskutek niewłaściwego zastosowania, wskazał art. 2, art. 6 , art. 7ust.1 i art. 9 ust.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżący nie posiadali należności mogących być przedmiotem postępowania restrukturyzacyjnego.

Z kolei stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący zarzucili między innymi naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niewyjście poza granice skargi i skupienie się w szczególności na analizie postępowania restrukturyzacyjnego jako bezprzedmiotowego, art. 145 § 1pkt 1 lite p.p.s.a. skutkujące bezpodstawnym uznaniem, że zaszły podstawy do umorzenia postępowania - art. 208 Ordynacji podatkowej, w sytuacji gdy organy były zobligowane do merytorycznego rozpatrzenia wniosku podatników.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że kwestią zasadniczą przy rozpatrywaniu tej sprawy, a co oceniając zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej umknęło uwadze pełnomocnikowi strony skarżącej, jest kwestia ustalenia czy wystąpiły przesłanki do umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego.

Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że sąd pierwszoinstancyjny oceniając, że zaskarżana decyzja odpowiada prawu napisał, iż stwierdzenie, że objęte wnioskiem przedsiębiorców należności nie stanowią " należności znanych " tym " spornych " w rozumieniu ustawy o restrukturyzacji, jak i też upływ terminu do wydania decyzji o warunkach restrukturyzacji powoduje bezprzedmiotowość postępowania w sprawie restrukturyzacji. A więc wskazał na dwie okoliczności stanowiące podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 208 Ordynacji podatkowej, z których druga z wymienionych okoliczności mogących stanowić podstawę do umorzenia postępowania nie została przez stronę zakwestionowana w skardze kasacyjnej.

Przy tak ustalonym przedmiocie sporu przed wszystkim należało zwrócić uwagę, a co nie jest sporne między stronami, że wniosek o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego złożony w dniu 15 listopada 2002 roku dotyczył zaległości podatkowych wynikających z ostatecznej decyzji wydanej w dniu 22 lipca 2002 roku nr [...].

Jednocześnie należy stwierdzić, że wymieniony wniosek nie został rozstrzygnięty decyzją organu restrukturyzacyjnego do 30 grudnia 2002 roku.

W tych okolicznościach bezpodstawne jest stwierdzenie strony skarżącej zawarte na stronie 6 skargi, że skoro wniosek w sprawie przystąpienia do restrukturyzacji został złożony w dniu 15 listopada to, " tym samym należy stwierdzić, iż w dniu 30 czerwca 2002 roku, istniały należności znane w rozumieniu ustawy restrukturyzacyjnej", bowiem w sytuacji wydania decyzji po 30 czerwca 2002 roku nie może być mowy o " należnościach znanych " lub "należnościach spornych" istniejących w dniu 30 czerwca 2002 roku (art. 17 ustawy o restrukturyzacji).

W myśl art. 9 pkt 1 ustawy o restrukturyzacji do należności podatkowych stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej w zakresie należności podatkowych, celnych i wpłat z zysku.

Stosownie do art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ podatkowy wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Taka właśnie sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego.

Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.

Umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość oznacza, że żądanie zawarte we wniosku podatnika nie może zostać rozstrzygnięte merytorycznie. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych i nie może być utożsamiana z brakiem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony.

Przy tak ustalonym stanie faktycznym, jedyny argument strony skarżącej w zakresie naruszenia art. 208 Ordynacji podatkowej ograniczający się do stwierdzenia, że istniał przedmiot postępowania na dzień złożenia wniosku tj 15 listopada 2002 roku w sytuacji, w której ustawa o restrukturyzacji (art. 17) pojęcie należności znanych lub spornych odnosiła do stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu 30 czerwca 2000 roku, a nie jak mylnie twierdzi strona na termin złożenia wniosku, należało uznać za niezasadny.

Z tych względów zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego jak oraz przepisów postępowania nie mogły odnieść zamierzonego celu i stosownie do art. 184 i 204 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.